Wikipedia
rmwiki
https://rm.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pagina_principala
MediaWiki 1.46.0-wmf.22
first-letter
Multimedia
Spezial
Discussiun
Utilisader
Utilisader discussiun
Wikipedia
Wikipedia discussiun
Datoteca
Datoteca discussiun
MediaWiki
MediaWiki discussiun
Model
Model discussiun
Agid
Agid discussiun
Categoria
Categoria discussiun
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul Diskussion
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Basilea
0
2545
170507
164918
2026-04-06T07:21:10Z
Horgner
1074
170507
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Basilea
|Tip =
|Auters nums =
|Vopna = Wappen Basel-Stadt matt.svg
|Bandiera = Basel_-_Münsterpfalz1.jpg
|Charta = Karte Gemeinde Basel 2007.png
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = Basilea-Citad
|Chapitala = Basilea
|Lingua uffiziala = [[lingua tudestga|tudestg]]
|Regenza =
|Legislatur =
<!--- TERRITORI --->
|Autezza = 260
|Surfatscha = 22,75
|Populaziun =
|Data populaziun =
|Spessezza =
|Districts =
|Vischnancas =
|Cunfina cun =
|NS = 47/33/2/N
|EW = 7/35/28/E
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 4000
|Numer da l'auto =
|Abitants =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = www.bs.ch
|eLIR =
|LIS =
}}
'''Basilea''' (tudestg Basel, franzos Bâle, talian Basilea) è ina citad gronda svizra ed il lieu principal dal chantun [[Basilea-Citad]] (che cumpiglia ultra da quai las vischnancas da [[Riehen]] e [[Bettingen]]). Suenter [[Turitg]] e [[Genevra]] è Basilea cun 171 513 abitants (situaziun dal 2019) la terz gronda citad da la [[Svizra]].
La citad sa divida en Grossbasel da la vart sanestra (sidvest) dal [[Rain]] e Kleinbasel da la vart dretga dal Rain. Il center da Basilea furma la citad veglia ch’è situada a Grossbasel enturn la plazza da martgà – nua che sa chatta er la chasa municipala ch’ins ha cumenzà a construir il 1504 – e la collina dal münster, situada survart il Rain, che cumpiglia er la terrassa dal palatinat. La punt mesauna collia la citad veglia dad omaduas varts dal Rain. En il center da la citad ch’è serrà per il traffic d’autos curseschan trams.
L’onn 1460 han ins fundà a Basilea l’emprima universitad svizra. En il decurs dals tschientaners han tranter auter perscrutà ed instruì là [[Erasmus von Rotterdam]], [[Paracelsus]], [[Daniel Bernoulli]], [[Friedrich Nietzsche]]<ref>Andreas Urs Sommer: [https://www.academia.edu/5775159/Friedrich_Nietzsche_als_Basler_Philosoph ''Friedrich Nietzsche als Basler Philosoph''.] En: Emil Angehrn, Wolfgang Rother (ed.): ''Philosophie in Basel. Prominente Denker des 19. und 20. Jahrhunderts.'' Schwabe, Basilea 2011, ISBN 978-3-7965-2602-2, p. 32–60.</ref>, [[Karl Jaspers]], il titular dal Premi Nobel [[Tadeus Reichstein]] e la filosofa [[Jeanne Hersch]]. A Basilea ha ultra da quai gì lieu l’onn 1897 l’emprim congress mundial zionistic sut l’egida da [[Theodor Herzl]], al qual duevan anc suandar fin il 1948 diesch ulteriurs.
Basilea furma in center mundial da l’industria chemica e farmaceutica, in center da fieras da muntada internaziunala ed er in’impurtanta plazza da bancas.
Cun bunamain quaranta museums sin l’entir territori chantunal ed ina purschida culturala ordvart vasta, è Basilea er enconuschent per sias numerusas instituziuns d’art e da cultura da renum mundial. Il museum d’art da la citad dat suttetg a la pli impurtanta collecziun d’art publica en Svizra; cun il Cabinet d’Amerbach che la citad ha acquistà l’onn 1661 furma quel in dals pli vegls museums d’art accessibels al public en tut il mund.
== Geografia ==
=== Posiziun ===
La citad è situada il pli en il nordvest da la [[Svizra]] dad omaduas varts dal [[Rain]]. Sper parts dals chantuns [[Schaffusa]] e [[Turitg]] tutga Kleinbasel cun la part settentriunala dal chantun [[Basilea-Citad]] tar ils sulets territoris da la Svizra situads a dretga dal Rain Aut. La citad da cunfin sa chatta a la fin meridiunala da la Planira dal Rain Superiur ed al cumenzament occidental da la Planira dal Rain Aut en la regiun da cunfin dals trais pajais [[Svizra]]-[[Germania]]-[[Frantscha]]. En l’aglomeraziun ''trinaziunala'' vivan radund 830 000 persunas, la regiun metropola Basilea cumpiglia schizunt 1,3 milliuns abitants.
Il [[Rain]] mida sin territori da Basilea – tar il schanugl dal Rain tranter il Giura Svizzer e las Preautezzas dal [[Guaud Nair]] – sia direcziun dad ost-vest vers sid-nord. Qua finescha il tschancun Rain Aut e cumenza il Rain Superiur. Curt avant il schanugl sbucca la [[Bis]] en il Rain Aut, la quala furma il cunfin tar il chantun [[Basilea-Champagna]].
Il Rain che dat a la citad ses caracter vala da sia sbuccada a [[Rotterdam]] fin en la citad veglia da Basilea (tar la punt dal Rain mesauna istorica) sco aua internaziunala. Quests dretgs da traffic èn vegnids concedids a la Svizra l’onn 1868 tras l’Acta da Mannheim.
Grazia a sia posiziun geografica è la citad da Basilea gia daventada baud in’impurtanta cruschada da traffic ed è uschia avanzada ad ina plazza da commerzi centrala. La citad tutga perquai tar ils territoris populads il pli spess en l’[[Europa]]; grazia a ses vasts cunfins dispona ella però a medem temp da 320 ha zona verda e da 71 ha guaud.
La citad e las duas vischnancas cunfinantas Riehen e Bettingen mesiran inclus las surfatschas da l’aua 3694 ha e furman uschia il pli pitschen chantun da la Svizra. Malgrà quai datti sin il territori dal chantun vaira grondas differenzas d’autezza: il punct il pli bass è situà al port dal Rain a Kleinhüningen cun 245 m, il pli aut punct sa chatta survart Bettingen sper St. Chrischona cun 522 m – là sa chatta er la tur da televisiun da medem num che furma il pli aut edifizi liber da la Svizra.
=== Vischnancas cunfinantas ===
Basilea cunfinescha en il nord e nordost cun [[Riehen]] (chantun Basilea-Citad) e [[Weil am Rhein]] (Germania) e, da l’ost fin il sid cun [[Birsfelden]], [[Muttenz]], [[Münchenstein]], [[Reinach (BL)|Reinach]] e [[Bottmingen]] (tuttas vischnancas chantun Basilea-Champagna), en il vest cun [[Binningen]] ed [[Allschwil]] (omaduas Basilea-Champagna) e cun las vischnancas alsazianas [[Saint-Louis]] e [[Huningue]] (Frantscha).
[[Datoteca:Basel - Stadtpanorama vom Münsterturm.jpg|center|thumb|700px|Panorama da la citad davent da la tur dal münster en direcziun Kleinbasel]]
=== Clima ===
Grazia a sia posiziun en la Val dal Rain e l’aria mediterrana ch’entra nà da la Porta Burgognaisa enconuscha la citad in clima ordvart miaivel e sulegliv ed ha l’atun, grazia al jet da Möhlin, cumpareglià cun l’ulteriura Svizra Bassa relativamain pauca tschajera. La temperatura media annuala munta a ca. 11,5 °C; las precipitaziuns relativamain bassas a radund 842 mm ad onn (perioda 1981–2010). Er diversas spezias da plantas e palmas exoticas prospereschan perquai bain. Las stads pon esser fitg chaudas, entant ch’ils envierns èn, cumpareglià cun l’ulteriura Svizra tudestga, per il pli miaivels.
=== Geologia ===
La citad sa chatta en ina foppa stgaffida dal [[Rain]], la quala è circumdada da trais muntognas bassas fin mesaunas, en il vest da las Vogesas franzosas, en l’ost dal [[Guaud Nair]], en il sid, sidvest e sidost da bratschs dal [[Giura]].
[[Datoteca:Basel_-_2015_-_Luftbild.jpg|thumb|250px|La citad a perspectiva d’utschè, sguard en direcziun sidost]]
Las trais plattas tectonicas dal [[Guaud Nair]], da las [[Vogesas]] e dal [[Giura]] fruntan en la foppa da Basilea ina sin l’autra e furman in privel da terratrembel pussaivel. Basilea vala sco in dals territoris da la Svizra ch’è periclità il pli fitg da terratrembels. L’onn 1356 ha gì lieu qua in dals pli gronds terratrembels en Svizra insumma, il qual ha chaschunà la mort a pliras tschient persunas.
A l’entschatta dal 21avel tschientaner è naschida l’idea da trair a niz cun agid da la geotermia energia che sa chatta en in reservuar d’aua en ina profunditad da 5000 meters sut la citad. Ils explotaders han però sutstimà il privel da terratrembel. Pervi da diversas squassadas han ils sondagis da prova stuì vegnir franads l’onn 2008.
=== Quartiers ===
La citad da Basilea n’enconuscha nagins districts u parts da la citad, mabain sa divida per motivs statistics en 19 quartiers, situads ubain a Grossbasel u a Kleinbasel.
== Num ==
L’origin dal num ‹Basilea› n’è betg sclerì dal tuttafatg. Ins suppona ch’el saja da derivanza romana; il num oriund celtic dal lieu n’è betg enconuschent.
Probablamain è il num collià cun il num da persunas roman ‹Basilius› ch’è documentà vastamain. Nums locals che derivan da nums da persunas senza suffix datti relativamain savens en la Svizra dal Vest. I sa tracta per ordinari da modas da dir ellipticas tar las qualas il pled generic latin oriund è vegnì laschà davent. Tar ‹Basilea› sa tracti pia probablamain d’ina furmaziun elliptica or d’in num local oriund dal tip ''villa Basilis''. Da tgi ch’i pudess sa tractar tar quest Basilius n’è betg enconuschent.<ref>Andres Kristol e.a: ''Lexikon der schweizerischen.'' Centre de dialectologie, Université de Neuchâtel, Verlag Huber, Frauenfeld/Stuttgart/Vienna 2005, ISBN 3-7193-1308-5.</ref>
La pli veglia funtauna enconuschenta che menziuna il num Basilea deriva da l’istoriograf roman Ammianus Marcellinus. Quel rapporta che l’imperatur Valentinian haja campà l’onn 374 cun sias truppas sper Basilia.
== Istorgia ==
=== Preistorgia ===
==== Temp da crap tempriv ====
[[Datoteca:Faustkeil_Pratteln_(retuschiert).jpg|thumb|150px|Il cugn a pugn da Pratteln]]
Chats dal temp da crap tempriv (paleoliticum) èn fitg stgars en Svizra, damai ch’ils fastizs èn vegnids destruids durant l’ultim temp da glatsch. Sulettamain la regiun enturn Basilea è restada libra da glatsch durant lezza epoca.
Tar la pli veglia cumprova da preschientscha umana en la regiun sa tracti d’in cugn a pugn da silex d’ina lunghezza da 18 cm e d’in pais da bundant 1 kg ch’è vegnì a la glisch l’onn 1974 a [[Pratteln]]. Tenor retschertgas pli novas ha quel ina vegliadetgna da radund 120 000 onns.<ref>Jürg Tauber: ''Der Faustkeil von Pratteln.'' En: Jürg Ewald, Jürg Tauber (ed.): ''Tatort Vergangenheit. Ergebnisse aus der Archäologie heute.'' Wiese-Verlag, Basilea 1998, ISBN 3-909164-62-5, p. 94s.</ref> I sa tracta dal pli vegl utensil ch’è vegnì chattà en Svizra. Quel sa lascha probablamain attribuir a l’[[uman da Neandertal]], tuttina sco in segund cugn a pugn d’ina vegliadetgna da radund 60 000 fin 40 000 onns che deriva da Bettingen sin terren da la citad odierna. Climaticamain vegnan ad avair regì da quel temp en la regiun cundiziuns sco ozendi en l’Alasca. La cuntrada era segnada da pastgiras e da gruppas da plantas. L’uman da Neandertal n’era betg sedentar, mabain suandava sco chatschader sia preda en il ritmus da las stagiuns.
Avant radund 40 000 onns è immigrà l’uman modern en l’Europa, entant che l’uman da Neandertal è svanì successivamain per motivs che n’èn anc betg sclerids. Ils pli vegls artefacts en la regiun èn crappels colurads ch’èn vegnids a la glisch en vischinanza dad Arlesheim e ch’han ina vegliadetgna da ca. 12 000 onns.
==== Temp da crap mesaun ====
Suenter l’ultim [[temp da glatsch]] ha inizià enturn 9600 a.C. ina fasa chauda che perdura fin oz. La cuntrada averta d’avant è sa transfurmada en guaud. Senza dubi vivevan er dal temp da crap mesaun (mesoliticum) umans en la regiun da Basilea, ma fin oz n’han ins chattà nagins fastizs da quest temp.
==== Temp da crap tardiv ====
A partir dal 7avel millenni a.C. è la moda da viver da l’uman en l’[[Europa Centrala]] sa midada da rudent. Ils chatschaders e rimnaders da pli baud han cumenzà a manar ina vita sedentara sco agriculturs ed allevaturs d’animals. Las pli veglias culegnas dal temp da crap tardiv (neoliticum) en la regiun derivan da ca. 5400 a.C.; ils abitants da quellas vegnan attribuids a l’uschenumnada Cheramica lineara.
Sin territori dal chantun Basilea-Citad èn vegnids a la glisch radund 50 chats dal temp da crap tardiv. Surtut a Riehen e Bettingen han ins pudì determinar vaira bain las culegnas; ina da quellas deriva da ca. 3900 a.C.
=== Protoistorgia, antica ===
==== Temp da bronz ====
La scuverta dal bronz ha manà en il segund millenni a.C. a midadas fundamentalas. Entant che l’arom era disponibel en las [[Alps]], stueva il zin vegnir importà da lunsch davent, probablamain da l’[[Engalterra]]. Uschia è sa sviluppà in vast commerzi a lunga distanza. Ils objects da diever ed ils lieus da sepultura sa sumeglian da quel temp en tut l’Europa Centrala. La societad è stada dominada da la vita purila.
Enturn Basilea hai dà dal [[temp da bronz]] (2000–800 a.C.) numerusas curts e vitgs. Quels giaschevan tuts en vischinanza dal Rain, quai che resplenda la muntada da quel sco axa da traffic. La pli veglia culegna dal temp da bronz ch’è enconuschenta deriva da ca. 1550 a.C. e sa chatta a Kleinhüningen sin ina terrassa protegida d’aua gronda; l’entir abitadi cumpiglia ina surfatscha da ca. 5000 m².
Vers 900 a.C. han ins endrizzà al nord da la collina dal münster l’emprima culegna fortifitgada da Basilea. Il sparun grippus situà tranter Rain e Birsig era, sco fortezza natirala, sco adattà per ina colonisaziun. L’entira culegna cumpigliava ina surfatscha da ca. 7000 m². Ils chats avant maun laschan supponer che la culegna saja daventada l’unfrenda d’in fieu.
==== Temp da Hallstatt (temp da fier tempriv) ====
A partir da 800 a.C. è il fier daventà impurtant en l’Europa Centrala. Las colliaziuns da commerzi d’enfin qua èn vegnidas remplazzadas tras talas che mainan tar giaschaments da fier, per exempel en il Giura. Ils giaschaments da fier sco er da sal vegnivan controllads d’ina classa superiura pitschna, fitg ritga. Suenter la mort vegnivan ils commembers da quella sepulids en gronds crests-fossa ch’èn anc oz visibels en la cuntrada (p.ex. Hardhäuslischlag en vischinanza da Muttenz). Dals Grecs vegnivan quests umans numnads [[Celts]], dals Romans Gals; cun omaduas culturas stevan quels en stretgas relaziuns commerzialas. En la regiun da Basilea èn però strusch vegnids a la glisch fin oz chats che derivan da quel temp.
==== Temp da Latène (temp da fier tardiv) ====
Vers 450 a.C. han gì lieu entaifer la societad celtica midadas socialas e culturalas. Ils gronds crests-fossa èn vegnids remplazzads tras champs da fossas planivs. Ils umans vivevan en curts ed aclauns sparpagliads.
Adina puspè è glieud partida per sa domiciliar en auters lieus. Surtut la cuntrada en il sid da las Alps era attractiva; per la regiun da Basilea furmavan la [[Val dal Rodan]] e la [[Burgogna]] in’impurtanta via vers il mund mediterrana. Igl è sa sviluppà in stretg stgomi da bains e cultural tranter Celts, Grecs, Etruscs e la finala Romans. Las novas ideas da la regiun da la [[Mar Mediterrana]] han midà vinavant las relaziuns socialas.
Dal temp da Latène (450–50 a.C.) existan en la regiun da Basilea numerusas perditgas. Vers 150 a.C. è sa sviluppada en il territori dal campus da Novartis odiern ina gronda culegna ch’è stada abitada fin 80 a.C. Quella è vegnida scuverta l’onn 1911. Ella n’era betg fortifitgada e s’extendeva sur var 150 000 m². Las vias en furma rectangulara laschan supponer che l’abitadi saja vegnì endrizzà tenor plan. En quel vivevan bundant 500 persunas.
Ils chats archeologics dattan perditga da bainstanza e da vivas relaziuns da commerzi. Amforas da vin da la regiun mediterrana, cheramica da la [[Boemia]] ed ambra dal [[Balticum]] mussan che l’abitadi furmava in impurtant center dal commerzi a lunga distanza celtic. Las munaidas ch’èn vegnidas a la glisch renvieschan ad in sistem da daners che s’orientava a models mediterrans. Auters chats mussan ch’i lavuravan sin il lieu mastergnants autamain qualifitgads, ils quals stuevan per part importar las materias primas ch’els elavuravan.
[[Datoteca:Theater_Kaiseraugst.jpg|thumb|250px|Il teater roman ad Augusta Raurica]]
Suenter 100 a.C. han conflicts a l’intern dals [[Celts]] e l’avanzament da stirpas germanas nà dal nordost manà ad ina fasa da malsegirtad. A medem temp è er l’Imperi roman daventà adina pli smanatschant. D’augmentar l’atgna segirtad para d’esser stà al Rain Superiur in grond basegn a partir da 80 a.C., pia anc avant las campagnas militaras da [[Caesar]]. Per lung dal Rain han ins erigì culegnas fortifitgadas; abitadis pli gronds, betg fortifitgads, han ins percunter bandunà. Da quel temp è vegnida endrizzada ina culegna fortifitgada sin la collina dal münster, entant che l’abitadi sin il campus da Novartis odiern è vegnì bandunà.
La culegna sin la collina dal münster era fortifitgada vers sid cun in immens rempar (Caesar numna quests rempars Muri Gallici) ed in foss profund. Il foss è anc adina vesaivel en la topografia (Bäumleingasse). Il decurs da la via celtica correspundeva a la Ritter- ed Augustinergasse dad oz. La moda da construir la via lascha supponer ch’ins haja applitgà savida da la regiun da la [[Mar Mediterrana]]. L’entira culegna cumpigliava radund 55 000 m², quai ch’era relativamain pauc er per lez temp. Il vegl abitadi era stà radund trais giadas uschè grond – er quai in indizi che la midada sin la collina dal münster na saja betg succedida da libra voluntad.<ref>René Teuteberg: ''Basler Geschichte'', p. 52.</ref>
==== Temp roman ====
Cun la conquista da la Gallia tras [[Caesar]] enturn 52 a.C. è er la regiun da Basilea vegnida sut controlla romana. La culegna fortifitgada sin la collina dal münster era ideala per controllar las vias principalas. Er suenter ch’ils Romans han gì suttamess la Gallia, èn las structuras celticas da l’abitadi l’emprim sa mantegnidas. Nà da la collina dal münster regivan nobels celtics per incumbensa da Roma l’entira regiun.
Grazia a la concentraziun da commerzi, mastergn e domini ha la culegna fortifitgada (talas numnavan ils Romans oppidum, plural oppida) funcziunà sco center regiunal. Divers chats laschan supponer che singuls militars romans u in pitschen contingent da truppa roman eran staziunads al lieu per garantir la controlla sur ils alliads celts. Pir al cumenzament da l’epoca augusteica (pia a partir da ca. 30–20 a.C.) han ins cumenzà a remplazzar ils edifizis celtics sin la collina dal münster. Er la fortificaziun è vegnida disfatga ed igl è sa sviluppà in uschenumnà vicus, in vitg roman. La citad da colonia [[Augusta Raurica]], ch’era situada a la cruschada da pliras vias da commerzi e nua che sa chattava er la punt che manava sur il Rain, furmava uss il center administrativ, economic e cultural da la regiun.
L’emprim tschientaner s.C. s’extendeva il vicus sin la collina dal münster sur la ruina dal rempar celtic ora fin tar il foss da St. Alban odiern. Da colliar l’abitadi cun las vias da traffic è uss daventà pli impurtant che da segirar quel cun meds militars. Il traffic surregiunal è daventà in’impurtanta funtauna d’entradas per ils abitants. Fin la fin dal terz tschientaner è Basilea però stà en la sumbriva dad Augusta Raurica cun ses teaters, bogns, tempels ed il forum.
Durant la segunda mesadad da l’emprim tschientaner s.C. han ils Romans spustà il cunfin da l’imperi vers nord. Uschia na furmava la Svizra dal Nordvest nagina regiun da cunfin pli. Igl è suandà il temp relativamain paschaivel da la Pax Romana cun ina fluriziun economica e culturala. Immigrants da la regiun da la Mar Mediterrana èn sa domiciliads en il nord da las Alps. La populaziun celtica indigena ha surpiglià usits e modas da sa nutrir dals Romans.
==== Temp roman tardiv ====
A partir da ca. 250 a.C. è suandà in temp da crisas politicas a l’intern da l’[[Imperi roman]]. Ultra da quai èn s’augmentadas las smanatschas nà da l’exteriur. Pievels germans, tranter auter ils [[Alemans]], èn penetrads en las ritgas provinzas romanas ed han assaglì la populaziun. Il cunfin da l’Imperi han ins puspè spustà enavos al Rain. Vers 270/280 a.C. è la collina dal münster vegnida fortifitgada cun in mir da tschinta. Ils edifizis situads da l’autra vart da quel han ins bandunà. Là nua che sa chattava avant il murus gallicus han ins erigì in nov mir da fortificaziun cun in foss. Per la construcziun da quel è vegnì fatg diever da parts d’edifizis represchentativs disfatgs e schizunt da craps-fossa, quai che lascha supponer ina situaziun da smanatscha acuta.
En il quart millenni è la fortificaziun sin la collina dal münster daventada ina part dal vast sistem da segirada dals cunfins per lung dal Rain. En connex cun quest ultim grond program da construcziun roman vegn il num Basilea menziunà l’emprima giada: Tenor l’istoriograf [[Ammianus Marcellinus]] è l’imperatur [[Valentinian]] sa trategnì l’onn 374 cun sias truppas sper Basilia.
Suenter las invasiuns dals [[Visigots]] en l’Italia l’enviern 401/402 ha Roma retratg la gronda part da sias truppas da las provinzas situadas al nord da las Alps. Tras quai ha cumenzà qua la fin dal domini roman. La populaziun indigena galloromana ha uss stuì organisar sezza la defensiun dals cunfins; per part è quest’incumbensa vegnida surpigliada dals [[Alemans]] e [[Francs]] sco federads da Roma.
Cun la mort dal general roman [[Aetius]] l’onn 454 è la pussanza militara dals Romans en il nord da las Alps ida a fin dal tuttafatg. Ina part da la populaziun romana è immigrada vers sid, blers èn però restads qua ed èn s’arranschads cun ils novs vischins germans.
=== Temp medieval ===
[[Datoteca:Basel_-_Basler_Münster_-_Westfassade.jpg|thumb|150px|Il Münster da Basilea]]
A la fin dal 5avel tschientaner è Basilea vegnì sut domini dals Francs ch’èn medemamain sa domiciliads en la regiun. Ina colonisaziun cuntinuanta da Basilea è però pir puspè cumprovada archeologicamain a partir dal 7avel tschientaner. En quest temp croda l’emprima menziun da Basilea sin ina munaida d’aur ch’è vegnida imprimida al lieu (''Basilia fit''). En rom da l’emprima spartiziun dal [[Reginavel dals Francs]] è Basilea vegnì attribuì al domini da [[Lothar I]]. Cun il Contract da Meerssen è la citad crudada il 870 al reginavel da [[Ludivic il Tudestg]]; vers il 926/935 è ella però daventada ina part dal Reginavel da la Burgogna Superiura. L’onn 917 han ils [[Magiars]] destruì e sblundregià la citad; tar las unfrendas ha er tutgà l’uvestg da quel temp. Il 1006/32 è Basilea vegnì attribuì al [[Sontg Imperi roman]]. Gia a l’entschatta dal 7avel tschientaner è cumprovà in uvestg, il qual ha, sco ses successurs, probablamain gia exequì la pussanza en la citad. La sedia episcopala avev’ins dischlocà da la citad dad Augusta Raurica, destruida dals Alemans, a Basilea. L’uvestg [[Haito]] ha laschà construir en l’emprima mesadad dal 9avel tschientaner in’emprima catedrala sin la collina dal münster. L’onn 1019 è quella vegnida remplazzada tras in edifizi da la romanica tempriva.
L’onn 1091 vegn menziunada l’emprima giada la plazza dal martgà. Vers 1100 ha Basilea survegnì l’emprim mir da la citad; ulteriurs èn suandads en la mesadad dal 13avel e vers la fin dal 14avel tschientaner. Sut l’uvestg [[Heinrich von Thun]] è vegnida erigida vers l’onn 1225 l’emprima punt dal Rain basilaisa; sinaquai è sa furmada da l’autra vart dal flum la citad Kleinbasel per segirar la punt.
En il 14avel tschientaner è la citad stada pertutgada da plirs grevs culps dal destin. L’onn 1348 è morta quasi la mesadad da la populaziun pervi d’in’epidemia da pestilenza. En consequenza da quella è la populaziun gidieua vegnida brischada sin in’insla dal Rain sper Birsfelden, quai ch’è vegnì enconuschent sco pogrom da gidieus da Basilea. Be otg onns pli tard (1356) ha gì lieu il terratrembel da Basilea. Igl è quai stà fin uss il pli grond terratrembel en l’Europa Centrala; quel ha bain chaschunà be paucas unfrendas, ma l’incendi ch’è prorut silsuenter ha intschendrà la gronda part da la citad. Tras quai è er vegnida destruida la cronica da la citad; l’onn 1357 han ins puspè cumenzà ina tala en furma dal Cudesch cotschen – il pli vegl cudesch da la citad. En consequenza d’ina sullevaziuns ils 26 da favrer 1376, la quala è vegnida enconuschenta sco Tschaiver nausch, ha il duca habsburgais [[Leopold III]] adossà a la citad sancziuns ordvart severas.<ref>Andreas Heusler: ''Geschichte der Stadt Basel.'' 6. ed., Frobenius, Basilea 1969, p. 36–38.</ref><ref>René Teuteberg: ''Basler Geschichte'', p. 133–135.</ref>
L’emprima mesadad dal 13avel tschientaner cumenza l’administraziun autonoma da la citad tras in cussegl da chavaliers e burgais (documentà l’emprima giada il 1185/90), il qual manava las fatschentas da la vischnanca ensemen cun il burgamester (a partir dal 1253) ed il scrivant da la citad. L’uvestg sco signur territorial designava a l’entschatta il cussegl ed in administratur. Emprims conflicts areguard la controlla da la citad ha l’uvestg decidì vers la mesadad dal 13avel tschientaner a sia favur. Emprovas dals Habsburgais d’incorporar la citad en lur domini han fatg naufragi en il 14avel tschientaner; percunter ha quest conflict dividì ils burgais da la citad en duas partidas: ils «Sterner» da tenuta pro-habsburgaisa ed ils «Psitticher» da tenuta anti-habsburgaisa.
L’onn 1392 han ils burgais da Grossbasel acquistà da l’uvestg [[Friedrich von Blankenheim]] la citad Kleinbasel per 29 800 flurins. A medem temp è la citad s’acquistada da l’uvestg en furma da pegn las pli impurtantas regalias (dretgs da munaida, da duana, giudizials e.a.). Tras quai è Basilea facticamain daventà independent da l’uvestg; fin ca. 1550 n’ha la citad però betg pudì sa liberar da la supremazia nominala da quel. Uschia nominavan bain ils burgais ils titulars d’impurtants uffizis, lur instituziun en l’uffizi era però chaussa da l’uvestg. Basilea na valeva perquai betg sco citad imperiala libra. In’impurtanta rolla en la vita politica e sociala da Basilea giugavan las mastergnanzas, las qualas eran sutdivididas en duas gruppas, las mastergnanzas da signurs e las mastergnanzas da mastergnants. En il cussegl eran represchentads dapi il 1337 sper quatter chavaliers ed otg burgais en relaziuns feudalas 15 represchentants da las mastergnanzas. Tar quests ultims èn anc vegnids vitiers il 1382 ils 15 maisters da las mastergnanzas. Las mastergnanzas furmavan ultra da quai en la regenza da la citad sut lur emprim maister da las mastergnanzas in agen collegi ch’avevan gronda paisa politica.
Il [[Concil da Basilea]], ch’ha elegì il 1439 l’ultim cuntrapapa, è sa radunà dal 1431 fin il 1449 en la citad. Vers il 1433 ha cumenzà la fabricaziun da palpiri a Basilea. In contingent da la [[Confederaziun]] ha stuì succumber l’onn 1444 en la Battaglia sper St. Jakob ad in’armada da mercenaris franzosa. L’universitad, l’emprima sin territori da la Svizra odierna, è vegnida legada l’onn 1460 tras papa [[Pius II]]. L’onn 1471 ha l’imperatur Friedrich III concedì a la citad il privilegi da fiera. Ils proxims decennis è la citad stada segnada d’ina fluriziun culturala. Sper l’umanist [[Erasmus da Rotterdam]] han er [[Paracelsus]], [[Sebastian Brant]] e [[Hans Holbein il Giuven]] operà a Basilea.
Vers l’onn 1400 ha la citad da Basilea cumenzà a s’acquistar en furma da pegn u tras cumpra dominis episcopals ed a furmar uschia in agen territori, l’emprim però senza grond success. Bain èsi reussì da gudagnar intgins territoris en il Sisgau, l’emprova d’expander en il Laufental e sur il Hauenstein (Olten) ha però fatg naufragi. Envers la Confederaziun è Basilea sa cuntegnì a moda ambivalenta. Entant che la citad ha battì en las [[Guerras burgognaisas]] da vart dals Confederads, è ella stada neutrala en la [[Guerra svabaisa]]. Tranter Soloturn e Basilea èn per part proruts vehements conflicts pervi dals dretgs territorials en il Sisgau, surtut en connex cun Dorneck. La finiziun da la furmaziun dal territori da la citad per propi ha furmà l’acquist da Pratteln 1525; tras quai èn las singulas parts dal domini stadas colliadas ina cun l’autra. Fin la fin da l’èra da la citad-stadi l’onn 1798 èn be pli vegnids vitiers singuls acquists pli pitschens.
=== Temp modern ===
[[Datoteca:Venus_and_Amor,_by_Hans_Holbein_the_Younger.jpg|thumb|160px|‹Venus ed Amor› da Hans Holbein il Giuven]]
Suenter la [[Guerra svabaisa]] l’onn 1499 è la citad s’orientada vers la [[Confederaziun]], a la quala ella è aderida ils 13 da fanadur 1501 sco indeschavel lieu. Ina midada da la constituziun dal cussegl, la quala ha segirà a las mastergnanzas la supremazia, ha gì lieu l’onn 1521. A medem temp è succedida – a moda unilaterala – l’emancipaziun cumpletta dal domini da l’uvestg cun occupar ils uffizis er formalmain tras il cussegl. L’umanist [[Erasmus da Rotterdam]] ch’era sesent a Basilea ha laschà stampar qua il 1516 e 1519 il Nov Testament grec cun sia translaziun latina. Tant il refurmatur tudestg [[Martin Luther]] sco er il spiritual englais [[William Tyndale]] han prendì la segunda ediziun sco basa per lur translaziuns da la Bibla. [[Johannes Oekolampad]] ha lavurà ils onns 1515/16 tar Erasmus ed è returnà il 1522 sco spiritual e professer a Basilea, nua ch’el è daventà il pli impurtant refurmatur da la citad. L’onn 1525 ha el celebrà cun sia plaiv l’emprima Sontga Tschaina evangelica, in onn pli tard è cumparì ses urden dal servetsch divin ed il 1528 ha el maridà [[Wibrandis Rosenblatt]]. Suenter in iconoclassem ed ina sullevaziun da las mastergnanzas ha Basilea aderì a la refurmaziun. Ils 12 da matg 1529 han ils canonis e chaplons che n’han betg midà confessiun e n’èn betg ids a star en lur pravendas secundaras fatg midada a Friburg en Brisgovia. Anc il medem onn ha il chapitel catedral fatg cun la citad da Friburg in contract areguard dumondas giuridicas e fiscalas, l’acquist d’edifizis e l’utilisaziun dal münster. Basilea n’era pia betg pli sedia da l’uvestg ed er betg dal chapitel catedral e na dueva er mai pli daventar quai. L’onn 1585 ha Basilea er acquistà formalmain tut ils dretgs episcopals en la citad ed è uschia daventada definitivamain independenta.
L’onn 1535 è [[Johannes Calvin]], che vegniva persequità da quel temp en Frantscha, arrivà en la citad ed è vegnì recepì qua. El ha scrit a Basilea sia ‹Institutio Christianae religionis›, ina da las pli impurtantas scrittiras evangelicas; quella è vegnida stampada a Basilea il 1536. Tuttina sco [[Genevra]] ha er Basilea furmà tranter il 1530 ed il 1700 in impurtant lieu da refugi per fugitivs da cretta evangelics talians e franzos. Ils immigrants han enritgì betg mo la vita sociala, culturala ed intellectuala da la citad, mabain er l’economia (t.a. producziun e commerzi da saida e tenscharia da textilias). L’onn 1543 è cumparì a Basilea l’emprim cumpendi cumplessiv da l’anatomia umana ‹De Humani Corporis Fabrica› dad [[Andreas Vesalius]] (1514–1564), il qual è vegnì stampà en l’ufficina da [[Johannes Oporinus]]. Il gimnasi da la citad è vegnì fundà l’onn 1589 sco instituziun da furmaziun successura da la scola da latin dal chapitel catedral.
En in interval da 50 onns è la citad da Basilea stada pertutgada da tschintg grevas epidemias da pestilenza: Ils onns 1563/64 èn morts durant la «Grosse Sterbendt» 4000 abitants – in terz da la populaziun da la citad da quel temp. La pestilenza è returnada ils onns 1576–1578 (ca. 800 morts), 1582–1583 (ca. 1200 morts), 1593–1594 (ca. 900 morts) ed in’ultima giada a moda fitg violenta il 1609–1611 (ca. 3600 morts).
L’onn 1648, suenter la fin da la [[Guerra da trent’onns]], ha il burgamester da Basilea [[Johann Rudolf Wettstein]] represchentà la Confederaziun al congress da pasch a Münster ed ha cuntanschì la renconuschientscha da la [[Confederaziun svizra]] tras las pussanzas grondas. La [[Frantscha]] ha però smanatschà Basilea a partir da l’onn 1681 tras la fortezza Hüningen situada directamain al cunfin da la citad.
La citad da Basilea administrava ses domini tras administraturs (landfocts) che vegnivan nominads tras il cussegl. Igl existivan ils uffizis Farnsburg, Homburg, Kleinhüningen, Liestal, Münchenstein, Riehen e Waldenburg. Conflicts tranter il domini da la citad e la populaziun rurala èn escalads en las Guerras da purs 1525 e 1653 sco er en la Guerra dal Rappen 1591–1594; la citad ha abattì questas sullevaziuns a moda sanguinusa.
L’acquist dal cabinet d’art dad Amerbach, il qual furma la basa da tut las collecziuns da la citad, surtut dal Museum d’art, è succedì l’onn 1662. L’onn 1758 ha gì lieu la fundaziun da la chasa da commerzi [[Johann Rudolf Geigy]].
L’onn 1795 ha la Pasch da Basilea terminà la guerra tranter la [[Frantscha]], la [[Spagna]] e la [[Prussia]] (en rom da las [[Guerras da coaliziun]]). Sco reacziun sin la [[Revoluziun franzosa]] aveva il Cussegl grond da Basilea gia dismess ils 20 da december 1790 en l’entir domini da la citad la sclavitid. Tuttina hai dà il schaner 1798, suenter che [[Napoleun]] era passà ils 24 da november 1797 tras la regiun, sullevaziuns en ils territoris rurals ed assagls sin ils chastels dals landfocts Waldenburg, Farnsburg e Homburg. Sinaquai han ils ‹patriots› da tenuta refurmatorica e revoluziunara sut [[Peter Ochs]] surpiglià la pussanza e declerà l’egualitad dals dretgs da tut ils burgais dal chantun. L’assamblea naziunala da Basilea, in dals emprims parlaments da la Svizra, sa cumponiva da 20 represchentants da la citad e da 20 represchentants da la champagna ed ha mess ad ir vastas refurmas. Ils 12 d’avrigl 1798, cun l’entrada en vigur da la Constituziun helvetica, è il parlament sa schlià e la veglia citad-stadi ha chalà formalmain d’exister. La citad da Basilea furmava uss teoreticamain ina vischnanca ordinaria dal chantun Basilea entaifer la [[Republica helvetica]], furmond però in agen district. En consequenza da l’introducziun dal dretg da burgais unitar è er sa spartida a Basilea la vischnanca politica (municipalitad) da la vischnanca da burgais. La cumpart dals abitants da la citad ch’eran commembers da la vischnanca da burgais è sinaquai crudada fin il 1815 sin 37 %, entant che quai eran l’onn 1779 anc 51 %.
==== 19avel tschientaner ====
[[Datoteca:Theodor_Herzl_Addressing_the_Second_Zionist_Congress_in_Basel,_1898_AL003483697.jpg|thumb|200px|Segund Congress mundial zionistic (1898)]]
Cur ch’il [[Congress da Vienna]] ha renconuschì l’onn 1815 la neutralitad armada da la Svizra, è l’anteriur prinzi-uvestgieu vegnì dividì tranter [[Berna]] e Basilea: Il Giura ed il Laufental èn vegnids attribuids a Berna, entant che las anteriuras landfoctias episcopalas Birseck e Pfeffingen han tutgà da qua davent tar Basilea. L’avust 1815 ha la citad fatg festa cun l’archiduca [[Johann da l’Austria]]. En rom da las [[Guerras da coaliziun]] aveva quel sfurzà la fortezza Hüningen da capitular; nà da là era Basilea adina puspè vegnì mess sut squitsch u bumbardà; sin giavisch dals burgais da la citad han ils Austriacs disfatg la fortezza.<ref>Anton Schlossar: ''Erzherzog Johann von Österreich und sein Einfluß auf das Culturleben der Steiermark. Originalbriefe des Erzherzogs aus den Jahren 1810–1825. Beitrag zur Culturgeschichte Österreichs, mit einer Einleitung, Erläuterungen, Anmerkungen und einem Anhange urkundlicher Beilagen zur Zeitgeschichte.'' Wilhelm Braumüller, Vienna 1878, p. 307.</ref>
Ils 4 d’avust 1819 ha gì lieu l’ultima execuziun sin territori da la citad (Basilea-Champagna: 1851). Trais commembers d’ina banda da laders èn vegnids decapitads davant il Steinentor. A l’execuziun han assistì 20 000 aspectaturs, dapli ch’il dumber d’abitants da Basilea da quel temp.
L’onn 1814 han ins restabilì la predominanza da la citad envers la champagna en quel senn che la citad ha survegnì en il Cussegl grond in surpais sproporziunà. L’onn 1833 èn las vischnancas ruralas la finala sa defendidas cun success cunter la dominanza da la citad. Suenter la Battaglia a la Hülftenschanz, la quala la citad ha pers, èn las vischnancas ruralas sa constituidas sco agen mez chantun [[Basilea-Champagna]]. Be las vischnancas situadas da vart dretga dal Rain Riehen, Bettingen e Kleinhüningen (che fa dapi il 1907 part da la citad) èn restadas tar [[Basilea-Citad]].
L’emprim tren ch’è arrivà en Svizra è charrà l’onn 1844 da Saint-Louis en direcziun da Basilea. L’onn 1849 han ins construì ils museums a l’Augustinergasse e suenter il 1859 han ins disfatg ils mirs da la citad; be intginas da las portas pli grondas, sco il Spalentor, èn sa mantegnidas.
L’avust 1897 ha gì lieu a Basilea l’emprim Congress mundial zionistic, organisà da [[Theodor Herzl]] e [[David Farbstein]]. Sin quest congress han ins decidì da «stgaffir en la Palestina per il pievel gidieu ina patria publica e fixada legalmain». Per quest intent han ins endrizzà in fond e stgaffì ina banca gidieua (pli tard banca Leumi). Tut en tut ha il Congress mundial zionistic gì lieu diesch giadas a Basilea, dapli che en mintga autra citad en tut il mund.
==== 20avel e 21avel tschientaner ====
En il decurs da l’industrialisaziun è Basilea sa sviluppà ad ina da las pli impurtantas citads industrialas da la Svizra. Enturn il 1900 è Basilea vegnì considerà en la cumparegliaziun internaziunala cleramain sco «citad da fabricas». Anc fin l’onn 1980 dumbrava la citad extraordinariamain blers lavurants.
En vista als nivels da guerra che sa mussavan gia a l’orizont, han ins manà tras il november 1912 a Basilea in congress da pasch internaziunal dals socialists. Las duas guerras mundialas ha Basilea sentì pervi da sia posiziun datiers dal cunfin a moda pli intensiva che las autras grondas citads da la Svizra. Bain è il provediment cun aliments da basa adina stà garantì, ma quel è sa mussà sco pli difficil che a l’intern da la Svizra. A la [[Chauma generala dal 1918]] han quasi tut ils lavurants a Basilea dà suatientscha.<ref>René Teuteberg: ''Basler Geschichte'', p. 362–364.</ref> Il prim d’avust 1919 èn proruts suenter chaumas dals tenschiders tumults, en il rom dals quals il militar ha sajettà sin demonstrants e mazzà tschintg dad els.
Ils onns 1930 è la Banca dals reglaments internaziunals (BRI) vegnida domiciliada a Basilea.
L’onn 1939 ha il Museum d’art da Basilea cumprà e spendrà nà da la Germania 21 picturas d’uschenumnà «art degenerà», numnadamain ovras da [[Paula Modersohn-Becker]], [[André Derain]], [[Marc Chagall]], [[Franz Marc]], [[Oskar Kokoschka]], [[Emil Nolde]], [[Paul Klee]], [[Otto Dix]], [[Max Beckmann]], [[Lovis Corinth]], [[Oskar Schlemmer]], [[Georg Schrimpf]] ed [[Ernst Barlach]].<ref>Georg Kreis e.a.: ''‹Entartete› Kunst für Basel. Die Herausforderung von 1939.'' Wiese Verlag, Basel 1990, ISBN 3-909158-31-5.</ref>
Vers la fin da la [[Segunda Guerra mundiala]], ils 4 da mars 1945, han ils Alliads bumbardà per sbagl la staziun da vitgira Wolf a Basel. Ils donns èn però restads modests.
La plazza aviatica Basilea-Mulhouse è vegnida inaugurada l’onn 1953 sco eroport binaziunal. L’onn 1993 è quel daventà trinaziunal, il num uffizial è dapli lura Basel Mulhouse Freiburg.
Ils onns 1970 hai dà a Basilea adina dapli occupaziuns da chasas.
Il prim da november 1986 ha gì lieu a Schweizerhalle in grev accident da chemia, dal qual la populaziun è mitschada senza pli gronds donns. Il Rain percunter è vegnì contaminà tras aua da stizzar fieu.
Ils onns 1990 han Sandoz e Ciba-Geigy fusiunà a Novartis e la Societad da Banca Svizra e l’Uniun da Bancas Svizras a l’UBS.
== Populaziun ==
=== Svilup da la populaziun ===
[[Datoteca:Population_Basel.svg|thumb|350px|Svilup da la populaziun]]
La citad dumbra, senza las duas vischnancas ruralas, radund 171 500 abitants (situaziun dals 31 da december 2017) e sa chatta uschia suenter [[Turitg]] e [[Genevra]] sin il terz plaz da las citads svizras. Il chantun Basilea-Citad dumbra en tut radund 193 900 abitants. L’aglomeraziun trinaziunala da la regiun da Basilea dumbra en tut 830 000 abitants en [[Svizra]], [[Germania]] e [[Frantscha]].
La creschientscha tipica e cuntinuanta da la populaziun dal temp da l’industrialisaziun ha er gì lieu a Basilea. Entras questa svelta creschientscha è la citad avanzada suenter Turitg a la segund gronda da la Svizra. Pervi dals cunfins chantunals e naziunals vaira stretgs n’ha Basilea – cun excepziun da Kleinhüningen – betg pudì crescher tras incorporaziun d’autras vischnancas, sco che quai è stà il cas tar autras grondas citads svizras. Cun l’industrialisaziun è sa furmada ina classa sociala superiura dals burgais dal lieu (‹Daig›), la quala ha mantegnì fin en il 20avel tschientaner sia isoladadad e discurrì la furma oriunda dal tudestg da Basilea.
Entant ch’il dumber d’abitants da l’aglomeraziun trinaziunala crescha cuntinuadamain, è la populaziun dal center da la citad sa reducì en consequenza da la suburbanisaziun. Tranter il 1970 ed il 2005 han bundant 51 000 burgais bandunà Basilea ed èn ids a star en las regiuns cunfinantas. A medem temp èn bain 12 000 esters vegnids a star en la citad, ma la reducziun netta da 39 000 abitants ha tuttina gì per consequenza che la citad da [[Genevra]] ha surpassà vers la mesadad dals onns 1990 Basilea areguard il dumber d’abitants.
=== Religiuns ===
L’onn 1529, sut l’influenza da [[Johannes Oekolampad]], è la refurmaziun sa messa tras a Basilea; quella ha bainspert gudagnà impurtantas persunalitads da la citad sco il scrivant da la citad [[Caspar Schaller]]. A la sava dal 18avel al 19avel tschientaner han ins concedì la libertad da cretta e dapi il 1910 resp. 1972 èn sper la baselgia refurmada er renconuschidas la baselgia vegl catolica, catolic romana e la cuminanza israelita sco corporaziuns da dretg public. Ozendi dumbra Basilea bundant 300 religiuns cristianas e betg cristianas, baselgias, baselgias libras ed autras cuminanzas religiusas.
== Politica ==
=== Legislativa ed executiva ===
[[Datoteca:Rathaus_(2122646923).jpg|thumb|210px|Chasa municipala]]
La regenza e l’administraziun da la citad da Basilea vegnan exequidas tras il chantun Basilea-Citad. La citad sco tala na dispona uschia ni d’in’atgna executiva ni d’in’atgna legislativa. Questa schliaziun ch’è s’etablida per Basilea – da fusiunar las autoritads communalas cun las autoritads chantunalas – è unica en Svizra. Las natiralisaziuns ch’èn en Svizra chaussa da las vischnancas, vegnan fatgas a Basilea tras la vischnanca burgaisa.
=== Vopna ===
La vopna da la citad da Basilea sco er dal chantun Basilea-Citad furma in fist d’uvestg nair, orientà a sanestra, sin fund alv. Trais travs traversalas (che simboliseschan l’uffizi sacerdotal, pastoral e d’instrucziun da l’uvestg) interrumpan quest fist, il qual daventa pli lad en la part giudim e fineschan en trais pizs. Portensaina furman liuns, umens selvadis, anghels ed a partir dal 15avel tschientaner er basiliscs, quai èn drags cun chau-cot e cua-serp. La vopna cumpara l’emprima giada en il 11avel tschientaner; la furma odierna cun il fist da colur naira deriva dal 12avel tschientaner e correspunda a la vopna dals uvestgs da Basilea (cumprovadamain dapi il 1384). Dapi quel temp n’è la vopna betg pli sa midada.
== Economia ed infrastructura ==
Pervi da sia posiziun centrala en l’Europa dal Vest resp. Europa Centrala dispona Basilea d’ina muntada impurtanta e privilegiada areguard la geografia commerziala. Il spazi da viver ed economic al cunfin dals trais pajais cumpiglia radund 1,3 milliuns abitants e 650 000 persunas cun activitad da gudogn. Basilea furma suenter la citad da [[Turitg]] la segunda plazza economica da la Svizra e dumbra avant ils chantuns [[Zug]] e [[Genevra]] il pli aut product naziunal brut dal pajais (situaziun dal 2018).
Basilea furma in dals pli impurtants centers farmaceutics dal mund cun firmas sco Novartis, Hoffmann-La Roche, Syngenta e la Lonza Group. Bundant 94 % dals exports da rauba da la citad da Basilea èn d’attribuir al sectur da chemia e farmazia. Ensemen cun las fabricas vischinas a Schweizerhalle (BL) contribuescha Basilea 20 % da l’export svizzer e generescha in terz dal product social dal pajais. Sper la chemia èn er d’impurtanza la construcziun da maschinas, il raffinament da metals, la producziun da vivondas e l’elavuraziun da textilias.
Grazia a la tradiziun da tschients onns en la producziun da palpiri e stampa da cudeschs èn pliras impurtantas chasas edituras da chasa a Basilea. Sut il pli famus stampadur da Basilea, [[Johann Froben]], era Basilea sa sviluppà suenter il 1500 ad in dals pli impurtants lieus da stampa ed ediziun da cudeschs en l’Europa.
Dapi il 1917 è sa sviluppada la Fiera da campiuns Basilea (MUBA) ch’ha fatg da la citad in impurtant lieu da fieras d’irradiaziun mundiala (t.a. cun l’Art Basel, la pli gronda fiera d’art contemporan en tut il mund e la Baselworld, la pli gronda exposiziun d’uras e bischutaria en tut il mund).
Medemamain ina lunga tradiziun ha Basilea sco plazza da bancas e d’assicuranzas da muntada naziunala ed internaziunala.
=== Hotellaria ===
La citad da Basilea dispona d’in vast spectrum da manaschis da gastronomia e hotellaria, pervi da las fieras e las numerusas occurrenzas internaziunalas cun in ferm accent en il sectur elevà da quatter e tschintg stailas. Il pli enconuschent hotel furma il Les Trois Rois, situà sper la punt mesauna directamain sper il Rain; la pli veglia ustaria furma il Gasthof zum Goldenen Sternen, menziunà l’emprima giada il 1346.
=== Traffic ===
==== Navigaziun ====
[[Datoteca:Basel_Rheinhafen.jpg|thumb|220px|Port dal Rain]]
Dapi il temp medieval furma Basilea in’impurtanta plazza da commerzi e da transtgargiada per il traffic da rauba tranter la [[Mar Mediterrana]] e la [[Mar dal Nord]]. Il viadi sin il [[Rain]] tranter Basilea e [[Rotterdam]] cumpiglia 832 km e dura per navs a motor modernas trais fin quatter dis dal flum giu e radund in’emna dal flum si. Per guntgir ils cataracts dad Istein percurran las navs il tschancun tranter Basilea e [[Strassburg]] sin in chanal lateral.
L’Acta da Mannheim da l’onn 1868 garantescha a la Svizra ils dretgs da traffic cumplains. Fin tar la punt mesauna a Basilea vala il Rain sco aua internaziunala. Radund 12 % da tut ils imports svizzers vegnan transtgargiads en ils quatter ports dal Rain en ed enturn la citad da Basilea; l’onn 2010 èn quai stadas 5,5 milliuns tonnas.
Il traffic da persunas sin il Rain tranter Basilea e [[Magonza]] ha existì fin il 1843; alura ha quel fatg plazza a la viafier pli sperta.
Basilea furma er il port d’immatriculaziun da tut las navs e jachts d’auta mar ch’èn registradas en Svizra.
==== Viafier ====
Sin il territori da la citad sa chattan trais staziuns dal tren. La staziun centrala da las [[Viafiers federalas svizras]] furma la pli gronda da quellas e la sisavel gronda da l’entira [[Svizra]]. Da là partan las lingias naziunalas vers [[Turitg]], [[Berna]] e [[Lucerna]], diversas lingias da la [[viafier urbana]] sco er lingias internaziunalas vers la [[Germania]], [[Frantscha]], [[Italia]] ed ils [[Pajais Bass]]. Da la staziun dal tren franzosa Basilea SNCF, che tutga tar il medem cumplex d’edifizis, mainan intginas lingias davent da Basilea en Frantscha ed en la Belgia. La staziun dal tren Basel Bad situada en il nordost da la citad vegn gestiunada da la Deutsche Bahn; qua tegnan tut ils trens vers la Germania ed ils Pajais Bass e cumenzan er intginas lingias da viafier regiunalas.
==== Aviatica ====
L’emprima plazza aviatica da Basilea è vegnida averta l’onn 1920 sin il territori da la vischnanca da [[Birsfelden]]. Gia ils onns 1930 èsi sa mussà che quel na pudeva betg crescher en quest lieu suffizientamain per pudair correspunder a las pretensiuns futuras da l’aviatica internaziunala. Igl è naschida l’idea d’ina plazza aviatica binaziunala sin territori franzos. La regenza franzosa ha consentì a quests plans, ma l’erupziun da la [[Segunda Guerra mundiala]] ha interrut las contractivas. Suenter la fin da quella, gia ils 8 da matg 1946, è vegnì avert sin il territori da la vischnanca franzosa Blotzheim la plazza aviatica Basilea-Mulhouse. Ozendi furma l’EuroAirport Basel Mulhouse Freiburg suenter [[Turitg]] e [[Genevra]] la terz gronda plazza aviatica da la [[Svizra]].
==== Traffic sin via ====
[[Datoteca:Basel_-_Spalentor.jpg|thumb|160px|Spalentor]]
La citad da Basilea furma in punct central dal traffic sin via vers la [[Germania]] e la [[Frantscha]] resp. vers [[Lucerna]] (A2) e [[Turitg]] (A3). Per guntgir il traffic da la citad exista en pli ina colliaziun che traversa il [[Rain]] gia en l’ost da la citad e maina davent da qua cumplettamain sur territori tudestg.
En la citad collian tschintg punts da viafier ed ina punt dal tren las duas parts da la citad sur il Rain.
==== Traffic a curta distanza ====
Ils pli impurtants meds publics dal traffic a curta distanza furman entaifer la citad il tram ed il bus. La viafier urbana collia la citad cun l’aglomeraziun.
A pe sa lascha il Rain percurrer entaifer la citad sur ina punt sco er cun agid da quatter navettas per peduns.
== Furmaziun ==
Basilea è ina citad universitara da tempra umanistica. L’universitad ch’è vegnida fundada l’onn 1460 dumbra actualmain radund 13 000 students en las pli differentas facultads.
Sper l’umanissem è Basilea enconuschent per la perscrutaziun matematica. Sper [[Leonhard Euler]] è surtut da numnar la famiglia da scienziads [[Bernoulli]], la quala ha perscrutà ed instruì sur tschientaners a Basilea.<ref>Hans Wußling, Wolfgang Arnold: ''Biographien bedeutender Mathematiker. Eine Sammlung von Biographien.'' Ed. Hans Wussling, Wolfgang Arnold. 3. ed. extendida, Aulius Verlag & Deubner, Cologna 1989, ISBN 3-7614-1191-X, p. 222.</ref>
== Cultura ==
=== Musica ===
[[Paul Sacher]] ha gia fundà ils onns 1930 la Schola Cantorum Basiliensis che sa deditgescha a la perscrutaziun e tgira da la musica veglia. Il Stadtcasino furma la pli impurtanta sala per concerts da musica classica, t.a. da l’orchester sinfonic da la citad. Ultra da quai tgira Basilea in’enconuschenta cultura d’orgla.
Famus lunsch sur la Svizra or èn ils tschivladers e tamburs tradiziunals dal tschaiver da Basilea. Areguard musica da militar e da marsch ha lieu mintg’onn a Basilea cun il Basel Tattoo la segund gronda occurrenza da quest gener en tut il mund.
Entaifer la musica moderna meritan menziun il festival da jazz Bâloise Session (pli baud AVO Session), il Sonic sco pli gronda occurrenza da tecno en halla da la Svizra e bands e chantadur(a)s da renum naziunal u internaziunal sco [[Lovebugs]] e [[Nubya]].
=== Teater e saut ===
Il teater da Basilea dispona, sco pli grond teater da pliras spartas en Svizra, d’ensembles fixs dad opera, teater e saut sco er d’in chor d’opera. Il teater posseda duas tribunas; daspera datti er ina scena libra ordvart activa.
=== Museums e spazis d’art ===
Il Museum d’art da Basilea – che sa basa sin la pli veglia collecziun d’art citadina insumma – è il pli grond museum d’art da la Svizra; l’accent furman artists da la renaschientscha sco er dal 19avel e 20avel tschientaner. Ovras a partir da ca. 1960 vegnan exponidas en il Museum per l’art contemporan. Ulteriuras impurtantas chasas d’art furman il Museum Tinguely e la Fondation Beyeler a [[Riehen]]. Daspera existan en la citad numerus ulteriurs museums (en tut bundant 30) che s’occupan da l’antica, da l’architectura, da l’istorgia natirala, da l’etnografia e.a.
=== Architectura e monuments===
Sin il Münsterberg s’auza il Münster da Basilea ch’è vegnì consecrà l’onn 1019 en preschientscha da l’imperatur [[Heinrich II]] e da l’imperatura [[Kunigunde]]. I sa tracta d’in monument da l’art romanic e gotic construì cun crap da sablun cotschen.
Sper edifizis medievals (Ackermannshof), palazs citadins barocs (t.a. la chasa municipala<ref>Felix Ackermann, Niklaus Röthlin: ''Das Stadthaus in Basel'' (= ''Schweizerische Kunstführer'', nr. 688, seria 69). Ed. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte (GSK). GSK, Berna 2001, ISBN 3-85782-688-6.</ref>), exempels da l’istorissem, dal jugendstil e da la moderna è il maletg da la citad surtut er segnà dapi ils onns 1980 e 1990 da chasas autas dals famus biros d’architectura basilais [[Herzog & de Meuron]], [[Diener & Diener]] ubain [[Morger & Degelo]].
=== Usits ===
[[Datoteca:Waggis_2013_2.jpg|thumb|220px|Tschaiver da Basilea]]
Il tschaiver da Basilea furma il pli grond tschaiver da la Svizra; a medem temp sa tracti dal sulet tschaiver protestant dal mund.<ref>Ulrich Im Hof: ''Geschichte der Schweiz – und der Schweizer.'' Tom 2. Helbing & Lichtenhahn, Basel/Francfurt a.M. 1983, ISBN 3-7190-0828-2.</ref> Quel cumenza mintgamai cun il Morgestraich ch’ha lieu il glindesdi suenter la mesemna da la tschendra la damaun marvegl a las quatter. Il tschaiver, che dura precis 72 uras, attira mintg’onn dieschmillis aspectaturs ed è enconuschent en tut il mund. Famusas èn er las salamuiras che vegnan recitadas e chantadas en las ustarias da la citad.
Il schaner ha mintgamai lieu la festa da Vogel Gryff, la pli impurtanta festa da Kleinbasel. En rom da quella passan e sautan il Vogel Gryff, il liun e l’um selvadi cuminaivlamain tras Kleinbasel.
=== Sport ===
Il club da ballape da Basilea è in dals pli enconuschents ed impurtants entaifer la pli auta liga da ballape da la Svizra. A medem temp sa tracti dal club da ballape svizzer cun ils pli gronds success a nivel internaziunal (Europa League, Champions League). Il St. Jakob-Park, nua ch’han lieu ils gieus dal club da ballape da Basilea, furma il pli grond stadion en Svizra; quel vegn er duvrà per concerts ed autras occurrenzas.
Oriunds da Basilea resp. da la regiun da Basilea èn en pli ils impurtants giugaders da tennis [[Roger Federer]] e [[Patty Schnyder]]. A Basilea han er lieu ils Swiss Indoors, in turnier da tennis internaziunal da la turnea ATP.
=== Zoo da Basilea ===
Menziun sco ulteriura attracziun merita il Zoo da Basilea. Quel è vegnì avert il 1874 e furma uschia il pli vegl zoo da la [[Svizra]]. Cun bundant 7000 animals che sa repartan sin radund 630 spezias dispona el er per lunschor dal pli grond effectiv d’animals. Pervi da ses success en l’allevament da diversas spezias (rinoceros, ipopotam, gorilla e.a.) è il zoo vegnì enconuschent lunsch sur ils cunfins dal pajas or e vala sco in dals pli impurtants zoos da l’[[Europa]].
== Annotaziuns ==
<references/>
== Litteratura ==
* ''Zeitreisen durch 50 000 Jahre Basel.'' Christoph Merian Verlag, Basilea 2009, ISBN 978-3-85616-466-9.
* C.H. Baer, François Maurer, R. Riggenbach: ''Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Stadt.'' Tom I. ''Geschichte und Stadtbild. Befestigungen. Areal und Rheinbrücke; Rathaus und Staatsarchiv'' (= ''Kunstdenkmäler der Schweiz'', tom 3). Ed. Gesellschaft für schweizerische Kunstgeschichte GSK, Berna 1932.
* Rudolf Friedrich Burckhardt: ''Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Stadt.'' Tom II: ''Der Basler Münsterschatz'' (= ''Kunstdenkmäler der Schweiz'', tom 4). Ed. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK, E. Birkhäuser, Basilea 1933, (restampa 1982, ISBN 3-7643-1389-7)
* Hans Bertschi: ''Basler Stadtführer.'' F. Reinhardt, Basilea 2000, ISBN 3-7245-1131-0.
* Toni Föllmi, Klaus Brodhage: ''Basel und seine Kultur.'' F. Reinhardt, Basilea 2002, ISBN 3-7245-1231-7.
* Peter Habicht: ''Basel – Mittendrin am Rande. Eine Stadtgeschichte.'' Christoph Merian Verlag, Basel 2008, ISBN 978-3-85616-326-6 (2. ed., 2013, ISBN 978-3-85616-610-6).
* Andreas Heusler: ''Geschichte der Stadt Basel.'' 6. ed., Frobenius, Basilea 1917; 1969.
* Georg Kreis, Beat von Wartburg (ed.): ''Basel. Geschichte einer städtischen Gesellschaft.'' C. Merian, Basilea 2000, ISBN 3-85616-127-9.
* Fritz Meier: ''Basler Heimatgeschichte. Heimatgeschichtliches Lesebuch von Basel.'' 5. ed., Lehrmittelverlag des Kantons Basel-Stadt, Basilea 1974.
* Andreas Urs Sommer: ''Eine Stadt zwischen Hochorthodoxie und Aufklärung. Basel in frühneuzeitlichen Transformationsprozessen.'' En: ''Theologische Zeitschrift'', ann. 66, carnet 1, 2010, p. 44–61.
* René Teuteberg: ''Basler Geschichte.'' 2. ed., Ed. Christoph-Merian-Stiftung. Merian, Basilea 1988, ISBN 3-85616-034-5.
* Thomas Lutz: ''Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Stadt. Basel-Stadt.'' Tom VI: ''Die Altstadt von Kleinbasel. Profanbauten'' (= ''Kunstdenkmäler der Schweiz'', tom 103). Ed. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte (GSK), Berna 2004, ISBN 3-906131-78-5.
* Anne Nagel, Brigitte Meles, Martin Möhle: ''Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Stadt. Basel-Stadt.'' Band VII: ''Die Altstadt von Grossbasel.'' Teil I: ''Profanbauten'' (= ''Kunstdenkmäler der Schweiz'', tom 109). Ed. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte (GSK), Berna 2006, ISBN 3-906131-84-X.
== Colliaziuns ==
{{Commonscat|Basel|Basilea}}
* [https://web.archive.org/web/20191130114917/https://www.bs.ch/ Pagina d’internet dal chantun e da la citad da Basilea]
* [https://bgbasel.ch/de/home.html Pagina d’internet da la vischnanca burgaisa da Basilea]
* [https://www.basel.com/ Pagina d’internet da Basilea turissem]
* [https://altbasel.ch/ altbasel.ch], pagina privata davart l’istorgia da la citad da Basilea
[[Categoria:Svizra]]
[[Categoria:Artitgels recumandads (Svizra)]]
[[Categoria:Vischnancas dal chantun Basilea-Citad]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Basilea-Citad]]
5wutx8ctseshyfi53nd6iz637rygyq3
170508
170507
2026-04-06T07:38:14Z
Horgner
1074
170508
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Basilea
|Tip =
|Auters nums =
|Vopna = Wappen Basel-Stadt matt.svg
|Panorama = Basel_-_Münsterpfalz1.jpg
|Charta = Karte Gemeinde Basel 2007.png
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = Basilea-Citad
|Chapitala = Basilea
|Lingua uffiziala = [[lingua tudestga|tudestg]]
|Regenza =
|Legislatur =
<!--- TERRITORI --->
|Autezza = 260
|Surfatscha = 22,75
|Populaziun =
|Data populaziun =
|Spessezza =
|Districts =
|Vischnancas =
|Cunfina cun =
|NS = 47/33/2/N
|EW = 7/35/28/E
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 4000
|Numer da l'auto =
|Abitants =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = www.bs.ch
|eLIR =
|LIS =
}}
'''Basilea''' (tudestg Basel, franzos Bâle, talian Basilea) è ina citad gronda svizra ed il lieu principal dal chantun [[Basilea-Citad]] (che cumpiglia ultra da quai las vischnancas da [[Riehen]] e [[Bettingen]]). Suenter [[Turitg]] e [[Genevra]] è Basilea cun 171 513 abitants (situaziun dal 2019) la terz gronda citad da la [[Svizra]].
La citad sa divida en Grossbasel da la vart sanestra (sidvest) dal [[Rain]] e Kleinbasel da la vart dretga dal Rain. Il center da Basilea furma la citad veglia ch’è situada a Grossbasel enturn la plazza da martgà – nua che sa chatta er la chasa municipala ch’ins ha cumenzà a construir il 1504 – e la collina dal münster, situada survart il Rain, che cumpiglia er la terrassa dal palatinat. La punt mesauna collia la citad veglia dad omaduas varts dal Rain. En il center da la citad ch’è serrà per il traffic d’autos curseschan trams.
L’onn 1460 han ins fundà a Basilea l’emprima universitad svizra. En il decurs dals tschientaners han tranter auter perscrutà ed instruì là [[Erasmus von Rotterdam]], [[Paracelsus]], [[Daniel Bernoulli]], [[Friedrich Nietzsche]]<ref>Andreas Urs Sommer: [https://www.academia.edu/5775159/Friedrich_Nietzsche_als_Basler_Philosoph ''Friedrich Nietzsche als Basler Philosoph''.] En: Emil Angehrn, Wolfgang Rother (ed.): ''Philosophie in Basel. Prominente Denker des 19. und 20. Jahrhunderts.'' Schwabe, Basilea 2011, ISBN 978-3-7965-2602-2, p. 32–60.</ref>, [[Karl Jaspers]], il titular dal Premi Nobel [[Tadeus Reichstein]] e la filosofa [[Jeanne Hersch]]. A Basilea ha ultra da quai gì lieu l’onn 1897 l’emprim congress mundial zionistic sut l’egida da [[Theodor Herzl]], al qual duevan anc suandar fin il 1948 diesch ulteriurs.
Basilea furma in center mundial da l’industria chemica e farmaceutica, in center da fieras da muntada internaziunala ed er in’impurtanta plazza da bancas.
Cun bunamain quaranta museums sin l’entir territori chantunal ed ina purschida culturala ordvart vasta, è Basilea er enconuschent per sias numerusas instituziuns d’art e da cultura da renum mundial. Il museum d’art da la citad dat suttetg a la pli impurtanta collecziun d’art publica en Svizra; cun il Cabinet d’Amerbach che la citad ha acquistà l’onn 1661 furma quel in dals pli vegls museums d’art accessibels al public en tut il mund.
== Geografia ==
=== Posiziun ===
La citad è situada il pli en il nordvest da la [[Svizra]] dad omaduas varts dal [[Rain]]. Sper parts dals chantuns [[Schaffusa]] e [[Turitg]] tutga Kleinbasel cun la part settentriunala dal chantun [[Basilea-Citad]] tar ils sulets territoris da la Svizra situads a dretga dal Rain Aut. La citad da cunfin sa chatta a la fin meridiunala da la Planira dal Rain Superiur ed al cumenzament occidental da la Planira dal Rain Aut en la regiun da cunfin dals trais pajais [[Svizra]]-[[Germania]]-[[Frantscha]]. En l’aglomeraziun ''trinaziunala'' vivan radund 830 000 persunas, la regiun metropola Basilea cumpiglia schizunt 1,3 milliuns abitants.
Il [[Rain]] mida sin territori da Basilea – tar il schanugl dal Rain tranter il Giura Svizzer e las Preautezzas dal [[Guaud Nair]] – sia direcziun dad ost-vest vers sid-nord. Qua finescha il tschancun Rain Aut e cumenza il Rain Superiur. Curt avant il schanugl sbucca la [[Bis]] en il Rain Aut, la quala furma il cunfin tar il chantun [[Basilea-Champagna]].
Il Rain che dat a la citad ses caracter vala da sia sbuccada a [[Rotterdam]] fin en la citad veglia da Basilea (tar la punt dal Rain mesauna istorica) sco aua internaziunala. Quests dretgs da traffic èn vegnids concedids a la Svizra l’onn 1868 tras l’Acta da Mannheim.
Grazia a sia posiziun geografica è la citad da Basilea gia daventada baud in’impurtanta cruschada da traffic ed è uschia avanzada ad ina plazza da commerzi centrala. La citad tutga perquai tar ils territoris populads il pli spess en l’[[Europa]]; grazia a ses vasts cunfins dispona ella però a medem temp da 320 ha zona verda e da 71 ha guaud.
La citad e las duas vischnancas cunfinantas Riehen e Bettingen mesiran inclus las surfatschas da l’aua 3694 ha e furman uschia il pli pitschen chantun da la Svizra. Malgrà quai datti sin il territori dal chantun vaira grondas differenzas d’autezza: il punct il pli bass è situà al port dal Rain a Kleinhüningen cun 245 m, il pli aut punct sa chatta survart Bettingen sper St. Chrischona cun 522 m – là sa chatta er la tur da televisiun da medem num che furma il pli aut edifizi liber da la Svizra.
=== Vischnancas cunfinantas ===
Basilea cunfinescha en il nord e nordost cun [[Riehen]] (chantun Basilea-Citad) e [[Weil am Rhein]] (Germania) e, da l’ost fin il sid cun [[Birsfelden]], [[Muttenz]], [[Münchenstein]], [[Reinach (BL)|Reinach]] e [[Bottmingen]] (tuttas vischnancas chantun Basilea-Champagna), en il vest cun [[Binningen]] ed [[Allschwil]] (omaduas Basilea-Champagna) e cun las vischnancas alsazianas [[Saint-Louis]] e [[Huningue]] (Frantscha).
[[Datoteca:Basel - Stadtpanorama vom Münsterturm.jpg|center|thumb|700px|Panorama da la citad davent da la tur dal münster en direcziun Kleinbasel]]
=== Clima ===
Grazia a sia posiziun en la Val dal Rain e l’aria mediterrana ch’entra nà da la Porta Burgognaisa enconuscha la citad in clima ordvart miaivel e sulegliv ed ha l’atun, grazia al jet da Möhlin, cumpareglià cun l’ulteriura Svizra Bassa relativamain pauca tschajera. La temperatura media annuala munta a ca. 11,5 °C; las precipitaziuns relativamain bassas a radund 842 mm ad onn (perioda 1981–2010). Er diversas spezias da plantas e palmas exoticas prospereschan perquai bain. Las stads pon esser fitg chaudas, entant ch’ils envierns èn, cumpareglià cun l’ulteriura Svizra tudestga, per il pli miaivels.
=== Geologia ===
La citad sa chatta en ina foppa stgaffida dal [[Rain]], la quala è circumdada da trais muntognas bassas fin mesaunas, en il vest da las Vogesas franzosas, en l’ost dal [[Guaud Nair]], en il sid, sidvest e sidost da bratschs dal [[Giura]].
[[Datoteca:Basel_-_2015_-_Luftbild.jpg|thumb|250px|La citad a perspectiva d’utschè, sguard en direcziun sidost]]
Las trais plattas tectonicas dal [[Guaud Nair]], da las [[Vogesas]] e dal [[Giura]] fruntan en la foppa da Basilea ina sin l’autra e furman in privel da terratrembel pussaivel. Basilea vala sco in dals territoris da la Svizra ch’è periclità il pli fitg da terratrembels. L’onn 1356 ha gì lieu qua in dals pli gronds terratrembels en Svizra insumma, il qual ha chaschunà la mort a pliras tschient persunas.
A l’entschatta dal 21avel tschientaner è naschida l’idea da trair a niz cun agid da la geotermia energia che sa chatta en in reservuar d’aua en ina profunditad da 5000 meters sut la citad. Ils explotaders han però sutstimà il privel da terratrembel. Pervi da diversas squassadas han ils sondagis da prova stuì vegnir franads l’onn 2008.
=== Quartiers ===
La citad da Basilea n’enconuscha nagins districts u parts da la citad, mabain sa divida per motivs statistics en 19 quartiers, situads ubain a Grossbasel u a Kleinbasel.
== Num ==
L’origin dal num ‹Basilea› n’è betg sclerì dal tuttafatg. Ins suppona ch’el saja da derivanza romana; il num oriund celtic dal lieu n’è betg enconuschent.
Probablamain è il num collià cun il num da persunas roman ‹Basilius› ch’è documentà vastamain. Nums locals che derivan da nums da persunas senza suffix datti relativamain savens en la Svizra dal Vest. I sa tracta per ordinari da modas da dir ellipticas tar las qualas il pled generic latin oriund è vegnì laschà davent. Tar ‹Basilea› sa tracti pia probablamain d’ina furmaziun elliptica or d’in num local oriund dal tip ''villa Basilis''. Da tgi ch’i pudess sa tractar tar quest Basilius n’è betg enconuschent.<ref>Andres Kristol e.a: ''Lexikon der schweizerischen.'' Centre de dialectologie, Université de Neuchâtel, Verlag Huber, Frauenfeld/Stuttgart/Vienna 2005, ISBN 3-7193-1308-5.</ref>
La pli veglia funtauna enconuschenta che menziuna il num Basilea deriva da l’istoriograf roman Ammianus Marcellinus. Quel rapporta che l’imperatur Valentinian haja campà l’onn 374 cun sias truppas sper Basilia.
== Istorgia ==
=== Preistorgia ===
==== Temp da crap tempriv ====
[[Datoteca:Faustkeil_Pratteln_(retuschiert).jpg|thumb|150px|Il cugn a pugn da Pratteln]]
Chats dal temp da crap tempriv (paleoliticum) èn fitg stgars en Svizra, damai ch’ils fastizs èn vegnids destruids durant l’ultim temp da glatsch. Sulettamain la regiun enturn Basilea è restada libra da glatsch durant lezza epoca.
Tar la pli veglia cumprova da preschientscha umana en la regiun sa tracti d’in cugn a pugn da silex d’ina lunghezza da 18 cm e d’in pais da bundant 1 kg ch’è vegnì a la glisch l’onn 1974 a [[Pratteln]]. Tenor retschertgas pli novas ha quel ina vegliadetgna da radund 120 000 onns.<ref>Jürg Tauber: ''Der Faustkeil von Pratteln.'' En: Jürg Ewald, Jürg Tauber (ed.): ''Tatort Vergangenheit. Ergebnisse aus der Archäologie heute.'' Wiese-Verlag, Basilea 1998, ISBN 3-909164-62-5, p. 94s.</ref> I sa tracta dal pli vegl utensil ch’è vegnì chattà en Svizra. Quel sa lascha probablamain attribuir a l’[[uman da Neandertal]], tuttina sco in segund cugn a pugn d’ina vegliadetgna da radund 60 000 fin 40 000 onns che deriva da Bettingen sin terren da la citad odierna. Climaticamain vegnan ad avair regì da quel temp en la regiun cundiziuns sco ozendi en l’Alasca. La cuntrada era segnada da pastgiras e da gruppas da plantas. L’uman da Neandertal n’era betg sedentar, mabain suandava sco chatschader sia preda en il ritmus da las stagiuns.
Avant radund 40 000 onns è immigrà l’uman modern en l’Europa, entant che l’uman da Neandertal è svanì successivamain per motivs che n’èn anc betg sclerids. Ils pli vegls artefacts en la regiun èn crappels colurads ch’èn vegnids a la glisch en vischinanza dad Arlesheim e ch’han ina vegliadetgna da ca. 12 000 onns.
==== Temp da crap mesaun ====
Suenter l’ultim [[temp da glatsch]] ha inizià enturn 9600 a.C. ina fasa chauda che perdura fin oz. La cuntrada averta d’avant è sa transfurmada en guaud. Senza dubi vivevan er dal temp da crap mesaun (mesoliticum) umans en la regiun da Basilea, ma fin oz n’han ins chattà nagins fastizs da quest temp.
==== Temp da crap tardiv ====
A partir dal 7avel millenni a.C. è la moda da viver da l’uman en l’[[Europa Centrala]] sa midada da rudent. Ils chatschaders e rimnaders da pli baud han cumenzà a manar ina vita sedentara sco agriculturs ed allevaturs d’animals. Las pli veglias culegnas dal temp da crap tardiv (neoliticum) en la regiun derivan da ca. 5400 a.C.; ils abitants da quellas vegnan attribuids a l’uschenumnada Cheramica lineara.
Sin territori dal chantun Basilea-Citad èn vegnids a la glisch radund 50 chats dal temp da crap tardiv. Surtut a Riehen e Bettingen han ins pudì determinar vaira bain las culegnas; ina da quellas deriva da ca. 3900 a.C.
=== Protoistorgia, antica ===
==== Temp da bronz ====
La scuverta dal bronz ha manà en il segund millenni a.C. a midadas fundamentalas. Entant che l’arom era disponibel en las [[Alps]], stueva il zin vegnir importà da lunsch davent, probablamain da l’[[Engalterra]]. Uschia è sa sviluppà in vast commerzi a lunga distanza. Ils objects da diever ed ils lieus da sepultura sa sumeglian da quel temp en tut l’Europa Centrala. La societad è stada dominada da la vita purila.
Enturn Basilea hai dà dal [[temp da bronz]] (2000–800 a.C.) numerusas curts e vitgs. Quels giaschevan tuts en vischinanza dal Rain, quai che resplenda la muntada da quel sco axa da traffic. La pli veglia culegna dal temp da bronz ch’è enconuschenta deriva da ca. 1550 a.C. e sa chatta a Kleinhüningen sin ina terrassa protegida d’aua gronda; l’entir abitadi cumpiglia ina surfatscha da ca. 5000 m².
Vers 900 a.C. han ins endrizzà al nord da la collina dal münster l’emprima culegna fortifitgada da Basilea. Il sparun grippus situà tranter Rain e Birsig era, sco fortezza natirala, sco adattà per ina colonisaziun. L’entira culegna cumpigliava ina surfatscha da ca. 7000 m². Ils chats avant maun laschan supponer che la culegna saja daventada l’unfrenda d’in fieu.
==== Temp da Hallstatt (temp da fier tempriv) ====
A partir da 800 a.C. è il fier daventà impurtant en l’Europa Centrala. Las colliaziuns da commerzi d’enfin qua èn vegnidas remplazzadas tras talas che mainan tar giaschaments da fier, per exempel en il Giura. Ils giaschaments da fier sco er da sal vegnivan controllads d’ina classa superiura pitschna, fitg ritga. Suenter la mort vegnivan ils commembers da quella sepulids en gronds crests-fossa ch’èn anc oz visibels en la cuntrada (p.ex. Hardhäuslischlag en vischinanza da Muttenz). Dals Grecs vegnivan quests umans numnads [[Celts]], dals Romans Gals; cun omaduas culturas stevan quels en stretgas relaziuns commerzialas. En la regiun da Basilea èn però strusch vegnids a la glisch fin oz chats che derivan da quel temp.
==== Temp da Latène (temp da fier tardiv) ====
Vers 450 a.C. han gì lieu entaifer la societad celtica midadas socialas e culturalas. Ils gronds crests-fossa èn vegnids remplazzads tras champs da fossas planivs. Ils umans vivevan en curts ed aclauns sparpagliads.
Adina puspè è glieud partida per sa domiciliar en auters lieus. Surtut la cuntrada en il sid da las Alps era attractiva; per la regiun da Basilea furmavan la [[Val dal Rodan]] e la [[Burgogna]] in’impurtanta via vers il mund mediterrana. Igl è sa sviluppà in stretg stgomi da bains e cultural tranter Celts, Grecs, Etruscs e la finala Romans. Las novas ideas da la regiun da la [[Mar Mediterrana]] han midà vinavant las relaziuns socialas.
Dal temp da Latène (450–50 a.C.) existan en la regiun da Basilea numerusas perditgas. Vers 150 a.C. è sa sviluppada en il territori dal campus da Novartis odiern ina gronda culegna ch’è stada abitada fin 80 a.C. Quella è vegnida scuverta l’onn 1911. Ella n’era betg fortifitgada e s’extendeva sur var 150 000 m². Las vias en furma rectangulara laschan supponer che l’abitadi saja vegnì endrizzà tenor plan. En quel vivevan bundant 500 persunas.
Ils chats archeologics dattan perditga da bainstanza e da vivas relaziuns da commerzi. Amforas da vin da la regiun mediterrana, cheramica da la [[Boemia]] ed ambra dal [[Balticum]] mussan che l’abitadi furmava in impurtant center dal commerzi a lunga distanza celtic. Las munaidas ch’èn vegnidas a la glisch renvieschan ad in sistem da daners che s’orientava a models mediterrans. Auters chats mussan ch’i lavuravan sin il lieu mastergnants autamain qualifitgads, ils quals stuevan per part importar las materias primas ch’els elavuravan.
[[Datoteca:Theater_Kaiseraugst.jpg|thumb|250px|Il teater roman ad Augusta Raurica]]
Suenter 100 a.C. han conflicts a l’intern dals [[Celts]] e l’avanzament da stirpas germanas nà dal nordost manà ad ina fasa da malsegirtad. A medem temp è er l’Imperi roman daventà adina pli smanatschant. D’augmentar l’atgna segirtad para d’esser stà al Rain Superiur in grond basegn a partir da 80 a.C., pia anc avant las campagnas militaras da [[Caesar]]. Per lung dal Rain han ins erigì culegnas fortifitgadas; abitadis pli gronds, betg fortifitgads, han ins percunter bandunà. Da quel temp è vegnida endrizzada ina culegna fortifitgada sin la collina dal münster, entant che l’abitadi sin il campus da Novartis odiern è vegnì bandunà.
La culegna sin la collina dal münster era fortifitgada vers sid cun in immens rempar (Caesar numna quests rempars Muri Gallici) ed in foss profund. Il foss è anc adina vesaivel en la topografia (Bäumleingasse). Il decurs da la via celtica correspundeva a la Ritter- ed Augustinergasse dad oz. La moda da construir la via lascha supponer ch’ins haja applitgà savida da la regiun da la [[Mar Mediterrana]]. L’entira culegna cumpigliava radund 55 000 m², quai ch’era relativamain pauc er per lez temp. Il vegl abitadi era stà radund trais giadas uschè grond – er quai in indizi che la midada sin la collina dal münster na saja betg succedida da libra voluntad.<ref>René Teuteberg: ''Basler Geschichte'', p. 52.</ref>
==== Temp roman ====
Cun la conquista da la Gallia tras [[Caesar]] enturn 52 a.C. è er la regiun da Basilea vegnida sut controlla romana. La culegna fortifitgada sin la collina dal münster era ideala per controllar las vias principalas. Er suenter ch’ils Romans han gì suttamess la Gallia, èn las structuras celticas da l’abitadi l’emprim sa mantegnidas. Nà da la collina dal münster regivan nobels celtics per incumbensa da Roma l’entira regiun.
Grazia a la concentraziun da commerzi, mastergn e domini ha la culegna fortifitgada (talas numnavan ils Romans oppidum, plural oppida) funcziunà sco center regiunal. Divers chats laschan supponer che singuls militars romans u in pitschen contingent da truppa roman eran staziunads al lieu per garantir la controlla sur ils alliads celts. Pir al cumenzament da l’epoca augusteica (pia a partir da ca. 30–20 a.C.) han ins cumenzà a remplazzar ils edifizis celtics sin la collina dal münster. Er la fortificaziun è vegnida disfatga ed igl è sa sviluppà in uschenumnà vicus, in vitg roman. La citad da colonia [[Augusta Raurica]], ch’era situada a la cruschada da pliras vias da commerzi e nua che sa chattava er la punt che manava sur il Rain, furmava uss il center administrativ, economic e cultural da la regiun.
L’emprim tschientaner s.C. s’extendeva il vicus sin la collina dal münster sur la ruina dal rempar celtic ora fin tar il foss da St. Alban odiern. Da colliar l’abitadi cun las vias da traffic è uss daventà pli impurtant che da segirar quel cun meds militars. Il traffic surregiunal è daventà in’impurtanta funtauna d’entradas per ils abitants. Fin la fin dal terz tschientaner è Basilea però stà en la sumbriva dad Augusta Raurica cun ses teaters, bogns, tempels ed il forum.
Durant la segunda mesadad da l’emprim tschientaner s.C. han ils Romans spustà il cunfin da l’imperi vers nord. Uschia na furmava la Svizra dal Nordvest nagina regiun da cunfin pli. Igl è suandà il temp relativamain paschaivel da la Pax Romana cun ina fluriziun economica e culturala. Immigrants da la regiun da la Mar Mediterrana èn sa domiciliads en il nord da las Alps. La populaziun celtica indigena ha surpiglià usits e modas da sa nutrir dals Romans.
==== Temp roman tardiv ====
A partir da ca. 250 a.C. è suandà in temp da crisas politicas a l’intern da l’[[Imperi roman]]. Ultra da quai èn s’augmentadas las smanatschas nà da l’exteriur. Pievels germans, tranter auter ils [[Alemans]], èn penetrads en las ritgas provinzas romanas ed han assaglì la populaziun. Il cunfin da l’Imperi han ins puspè spustà enavos al Rain. Vers 270/280 a.C. è la collina dal münster vegnida fortifitgada cun in mir da tschinta. Ils edifizis situads da l’autra vart da quel han ins bandunà. Là nua che sa chattava avant il murus gallicus han ins erigì in nov mir da fortificaziun cun in foss. Per la construcziun da quel è vegnì fatg diever da parts d’edifizis represchentativs disfatgs e schizunt da craps-fossa, quai che lascha supponer ina situaziun da smanatscha acuta.
En il quart millenni è la fortificaziun sin la collina dal münster daventada ina part dal vast sistem da segirada dals cunfins per lung dal Rain. En connex cun quest ultim grond program da construcziun roman vegn il num Basilea menziunà l’emprima giada: Tenor l’istoriograf [[Ammianus Marcellinus]] è l’imperatur [[Valentinian]] sa trategnì l’onn 374 cun sias truppas sper Basilia.
Suenter las invasiuns dals [[Visigots]] en l’Italia l’enviern 401/402 ha Roma retratg la gronda part da sias truppas da las provinzas situadas al nord da las Alps. Tras quai ha cumenzà qua la fin dal domini roman. La populaziun indigena galloromana ha uss stuì organisar sezza la defensiun dals cunfins; per part è quest’incumbensa vegnida surpigliada dals [[Alemans]] e [[Francs]] sco federads da Roma.
Cun la mort dal general roman [[Aetius]] l’onn 454 è la pussanza militara dals Romans en il nord da las Alps ida a fin dal tuttafatg. Ina part da la populaziun romana è immigrada vers sid, blers èn però restads qua ed èn s’arranschads cun ils novs vischins germans.
=== Temp medieval ===
[[Datoteca:Basel_-_Basler_Münster_-_Westfassade.jpg|thumb|150px|Il Münster da Basilea]]
A la fin dal 5avel tschientaner è Basilea vegnì sut domini dals Francs ch’èn medemamain sa domiciliads en la regiun. Ina colonisaziun cuntinuanta da Basilea è però pir puspè cumprovada archeologicamain a partir dal 7avel tschientaner. En quest temp croda l’emprima menziun da Basilea sin ina munaida d’aur ch’è vegnida imprimida al lieu (''Basilia fit''). En rom da l’emprima spartiziun dal [[Reginavel dals Francs]] è Basilea vegnì attribuì al domini da [[Lothar I]]. Cun il Contract da Meerssen è la citad crudada il 870 al reginavel da [[Ludivic il Tudestg]]; vers il 926/935 è ella però daventada ina part dal Reginavel da la Burgogna Superiura. L’onn 917 han ils [[Magiars]] destruì e sblundregià la citad; tar las unfrendas ha er tutgà l’uvestg da quel temp. Il 1006/32 è Basilea vegnì attribuì al [[Sontg Imperi roman]]. Gia a l’entschatta dal 7avel tschientaner è cumprovà in uvestg, il qual ha, sco ses successurs, probablamain gia exequì la pussanza en la citad. La sedia episcopala avev’ins dischlocà da la citad dad Augusta Raurica, destruida dals Alemans, a Basilea. L’uvestg [[Haito]] ha laschà construir en l’emprima mesadad dal 9avel tschientaner in’emprima catedrala sin la collina dal münster. L’onn 1019 è quella vegnida remplazzada tras in edifizi da la romanica tempriva.
L’onn 1091 vegn menziunada l’emprima giada la plazza dal martgà. Vers 1100 ha Basilea survegnì l’emprim mir da la citad; ulteriurs èn suandads en la mesadad dal 13avel e vers la fin dal 14avel tschientaner. Sut l’uvestg [[Heinrich von Thun]] è vegnida erigida vers l’onn 1225 l’emprima punt dal Rain basilaisa; sinaquai è sa furmada da l’autra vart dal flum la citad Kleinbasel per segirar la punt.
En il 14avel tschientaner è la citad stada pertutgada da plirs grevs culps dal destin. L’onn 1348 è morta quasi la mesadad da la populaziun pervi d’in’epidemia da pestilenza. En consequenza da quella è la populaziun gidieua vegnida brischada sin in’insla dal Rain sper Birsfelden, quai ch’è vegnì enconuschent sco pogrom da gidieus da Basilea. Be otg onns pli tard (1356) ha gì lieu il terratrembel da Basilea. Igl è quai stà fin uss il pli grond terratrembel en l’Europa Centrala; quel ha bain chaschunà be paucas unfrendas, ma l’incendi ch’è prorut silsuenter ha intschendrà la gronda part da la citad. Tras quai è er vegnida destruida la cronica da la citad; l’onn 1357 han ins puspè cumenzà ina tala en furma dal Cudesch cotschen – il pli vegl cudesch da la citad. En consequenza d’ina sullevaziuns ils 26 da favrer 1376, la quala è vegnida enconuschenta sco Tschaiver nausch, ha il duca habsburgais [[Leopold III]] adossà a la citad sancziuns ordvart severas.<ref>Andreas Heusler: ''Geschichte der Stadt Basel.'' 6. ed., Frobenius, Basilea 1969, p. 36–38.</ref><ref>René Teuteberg: ''Basler Geschichte'', p. 133–135.</ref>
L’emprima mesadad dal 13avel tschientaner cumenza l’administraziun autonoma da la citad tras in cussegl da chavaliers e burgais (documentà l’emprima giada il 1185/90), il qual manava las fatschentas da la vischnanca ensemen cun il burgamester (a partir dal 1253) ed il scrivant da la citad. L’uvestg sco signur territorial designava a l’entschatta il cussegl ed in administratur. Emprims conflicts areguard la controlla da la citad ha l’uvestg decidì vers la mesadad dal 13avel tschientaner a sia favur. Emprovas dals Habsburgais d’incorporar la citad en lur domini han fatg naufragi en il 14avel tschientaner; percunter ha quest conflict dividì ils burgais da la citad en duas partidas: ils «Sterner» da tenuta pro-habsburgaisa ed ils «Psitticher» da tenuta anti-habsburgaisa.
L’onn 1392 han ils burgais da Grossbasel acquistà da l’uvestg [[Friedrich von Blankenheim]] la citad Kleinbasel per 29 800 flurins. A medem temp è la citad s’acquistada da l’uvestg en furma da pegn las pli impurtantas regalias (dretgs da munaida, da duana, giudizials e.a.). Tras quai è Basilea facticamain daventà independent da l’uvestg; fin ca. 1550 n’ha la citad però betg pudì sa liberar da la supremazia nominala da quel. Uschia nominavan bain ils burgais ils titulars d’impurtants uffizis, lur instituziun en l’uffizi era però chaussa da l’uvestg. Basilea na valeva perquai betg sco citad imperiala libra. In’impurtanta rolla en la vita politica e sociala da Basilea giugavan las mastergnanzas, las qualas eran sutdivididas en duas gruppas, las mastergnanzas da signurs e las mastergnanzas da mastergnants. En il cussegl eran represchentads dapi il 1337 sper quatter chavaliers ed otg burgais en relaziuns feudalas 15 represchentants da las mastergnanzas. Tar quests ultims èn anc vegnids vitiers il 1382 ils 15 maisters da las mastergnanzas. Las mastergnanzas furmavan ultra da quai en la regenza da la citad sut lur emprim maister da las mastergnanzas in agen collegi ch’avevan gronda paisa politica.
Il [[Concil da Basilea]], ch’ha elegì il 1439 l’ultim cuntrapapa, è sa radunà dal 1431 fin il 1449 en la citad. Vers il 1433 ha cumenzà la fabricaziun da palpiri a Basilea. In contingent da la [[Confederaziun]] ha stuì succumber l’onn 1444 en la Battaglia sper St. Jakob ad in’armada da mercenaris franzosa. L’universitad, l’emprima sin territori da la Svizra odierna, è vegnida legada l’onn 1460 tras papa [[Pius II]]. L’onn 1471 ha l’imperatur Friedrich III concedì a la citad il privilegi da fiera. Ils proxims decennis è la citad stada segnada d’ina fluriziun culturala. Sper l’umanist [[Erasmus da Rotterdam]] han er [[Paracelsus]], [[Sebastian Brant]] e [[Hans Holbein il Giuven]] operà a Basilea.
Vers l’onn 1400 ha la citad da Basilea cumenzà a s’acquistar en furma da pegn u tras cumpra dominis episcopals ed a furmar uschia in agen territori, l’emprim però senza grond success. Bain èsi reussì da gudagnar intgins territoris en il Sisgau, l’emprova d’expander en il Laufental e sur il Hauenstein (Olten) ha però fatg naufragi. Envers la Confederaziun è Basilea sa cuntegnì a moda ambivalenta. Entant che la citad ha battì en las [[Guerras burgognaisas]] da vart dals Confederads, è ella stada neutrala en la [[Guerra svabaisa]]. Tranter Soloturn e Basilea èn per part proruts vehements conflicts pervi dals dretgs territorials en il Sisgau, surtut en connex cun Dorneck. La finiziun da la furmaziun dal territori da la citad per propi ha furmà l’acquist da Pratteln 1525; tras quai èn las singulas parts dal domini stadas colliadas ina cun l’autra. Fin la fin da l’èra da la citad-stadi l’onn 1798 èn be pli vegnids vitiers singuls acquists pli pitschens.
=== Temp modern ===
[[Datoteca:Venus_and_Amor,_by_Hans_Holbein_the_Younger.jpg|thumb|160px|‹Venus ed Amor› da Hans Holbein il Giuven]]
Suenter la [[Guerra svabaisa]] l’onn 1499 è la citad s’orientada vers la [[Confederaziun]], a la quala ella è aderida ils 13 da fanadur 1501 sco indeschavel lieu. Ina midada da la constituziun dal cussegl, la quala ha segirà a las mastergnanzas la supremazia, ha gì lieu l’onn 1521. A medem temp è succedida – a moda unilaterala – l’emancipaziun cumpletta dal domini da l’uvestg cun occupar ils uffizis er formalmain tras il cussegl. L’umanist [[Erasmus da Rotterdam]] ch’era sesent a Basilea ha laschà stampar qua il 1516 e 1519 il Nov Testament grec cun sia translaziun latina. Tant il refurmatur tudestg [[Martin Luther]] sco er il spiritual englais [[William Tyndale]] han prendì la segunda ediziun sco basa per lur translaziuns da la Bibla. [[Johannes Oekolampad]] ha lavurà ils onns 1515/16 tar Erasmus ed è returnà il 1522 sco spiritual e professer a Basilea, nua ch’el è daventà il pli impurtant refurmatur da la citad. L’onn 1525 ha el celebrà cun sia plaiv l’emprima Sontga Tschaina evangelica, in onn pli tard è cumparì ses urden dal servetsch divin ed il 1528 ha el maridà [[Wibrandis Rosenblatt]]. Suenter in iconoclassem ed ina sullevaziun da las mastergnanzas ha Basilea aderì a la refurmaziun. Ils 12 da matg 1529 han ils canonis e chaplons che n’han betg midà confessiun e n’èn betg ids a star en lur pravendas secundaras fatg midada a Friburg en Brisgovia. Anc il medem onn ha il chapitel catedral fatg cun la citad da Friburg in contract areguard dumondas giuridicas e fiscalas, l’acquist d’edifizis e l’utilisaziun dal münster. Basilea n’era pia betg pli sedia da l’uvestg ed er betg dal chapitel catedral e na dueva er mai pli daventar quai. L’onn 1585 ha Basilea er acquistà formalmain tut ils dretgs episcopals en la citad ed è uschia daventada definitivamain independenta.
L’onn 1535 è [[Johannes Calvin]], che vegniva persequità da quel temp en Frantscha, arrivà en la citad ed è vegnì recepì qua. El ha scrit a Basilea sia ‹Institutio Christianae religionis›, ina da las pli impurtantas scrittiras evangelicas; quella è vegnida stampada a Basilea il 1536. Tuttina sco [[Genevra]] ha er Basilea furmà tranter il 1530 ed il 1700 in impurtant lieu da refugi per fugitivs da cretta evangelics talians e franzos. Ils immigrants han enritgì betg mo la vita sociala, culturala ed intellectuala da la citad, mabain er l’economia (t.a. producziun e commerzi da saida e tenscharia da textilias). L’onn 1543 è cumparì a Basilea l’emprim cumpendi cumplessiv da l’anatomia umana ‹De Humani Corporis Fabrica› dad [[Andreas Vesalius]] (1514–1564), il qual è vegnì stampà en l’ufficina da [[Johannes Oporinus]]. Il gimnasi da la citad è vegnì fundà l’onn 1589 sco instituziun da furmaziun successura da la scola da latin dal chapitel catedral.
En in interval da 50 onns è la citad da Basilea stada pertutgada da tschintg grevas epidemias da pestilenza: Ils onns 1563/64 èn morts durant la «Grosse Sterbendt» 4000 abitants – in terz da la populaziun da la citad da quel temp. La pestilenza è returnada ils onns 1576–1578 (ca. 800 morts), 1582–1583 (ca. 1200 morts), 1593–1594 (ca. 900 morts) ed in’ultima giada a moda fitg violenta il 1609–1611 (ca. 3600 morts).
L’onn 1648, suenter la fin da la [[Guerra da trent’onns]], ha il burgamester da Basilea [[Johann Rudolf Wettstein]] represchentà la Confederaziun al congress da pasch a Münster ed ha cuntanschì la renconuschientscha da la [[Confederaziun svizra]] tras las pussanzas grondas. La [[Frantscha]] ha però smanatschà Basilea a partir da l’onn 1681 tras la fortezza Hüningen situada directamain al cunfin da la citad.
La citad da Basilea administrava ses domini tras administraturs (landfocts) che vegnivan nominads tras il cussegl. Igl existivan ils uffizis Farnsburg, Homburg, Kleinhüningen, Liestal, Münchenstein, Riehen e Waldenburg. Conflicts tranter il domini da la citad e la populaziun rurala èn escalads en las Guerras da purs 1525 e 1653 sco er en la Guerra dal Rappen 1591–1594; la citad ha abattì questas sullevaziuns a moda sanguinusa.
L’acquist dal cabinet d’art dad Amerbach, il qual furma la basa da tut las collecziuns da la citad, surtut dal Museum d’art, è succedì l’onn 1662. L’onn 1758 ha gì lieu la fundaziun da la chasa da commerzi [[Johann Rudolf Geigy]].
L’onn 1795 ha la Pasch da Basilea terminà la guerra tranter la [[Frantscha]], la [[Spagna]] e la [[Prussia]] (en rom da las [[Guerras da coaliziun]]). Sco reacziun sin la [[Revoluziun franzosa]] aveva il Cussegl grond da Basilea gia dismess ils 20 da december 1790 en l’entir domini da la citad la sclavitid. Tuttina hai dà il schaner 1798, suenter che [[Napoleun]] era passà ils 24 da november 1797 tras la regiun, sullevaziuns en ils territoris rurals ed assagls sin ils chastels dals landfocts Waldenburg, Farnsburg e Homburg. Sinaquai han ils ‹patriots› da tenuta refurmatorica e revoluziunara sut [[Peter Ochs]] surpiglià la pussanza e declerà l’egualitad dals dretgs da tut ils burgais dal chantun. L’assamblea naziunala da Basilea, in dals emprims parlaments da la Svizra, sa cumponiva da 20 represchentants da la citad e da 20 represchentants da la champagna ed ha mess ad ir vastas refurmas. Ils 12 d’avrigl 1798, cun l’entrada en vigur da la Constituziun helvetica, è il parlament sa schlià e la veglia citad-stadi ha chalà formalmain d’exister. La citad da Basilea furmava uss teoreticamain ina vischnanca ordinaria dal chantun Basilea entaifer la [[Republica helvetica]], furmond però in agen district. En consequenza da l’introducziun dal dretg da burgais unitar è er sa spartida a Basilea la vischnanca politica (municipalitad) da la vischnanca da burgais. La cumpart dals abitants da la citad ch’eran commembers da la vischnanca da burgais è sinaquai crudada fin il 1815 sin 37 %, entant che quai eran l’onn 1779 anc 51 %.
==== 19avel tschientaner ====
[[Datoteca:Theodor_Herzl_Addressing_the_Second_Zionist_Congress_in_Basel,_1898_AL003483697.jpg|thumb|200px|Segund Congress mundial zionistic (1898)]]
Cur ch’il [[Congress da Vienna]] ha renconuschì l’onn 1815 la neutralitad armada da la Svizra, è l’anteriur prinzi-uvestgieu vegnì dividì tranter [[Berna]] e Basilea: Il Giura ed il Laufental èn vegnids attribuids a Berna, entant che las anteriuras landfoctias episcopalas Birseck e Pfeffingen han tutgà da qua davent tar Basilea. L’avust 1815 ha la citad fatg festa cun l’archiduca [[Johann da l’Austria]]. En rom da las [[Guerras da coaliziun]] aveva quel sfurzà la fortezza Hüningen da capitular; nà da là era Basilea adina puspè vegnì mess sut squitsch u bumbardà; sin giavisch dals burgais da la citad han ils Austriacs disfatg la fortezza.<ref>Anton Schlossar: ''Erzherzog Johann von Österreich und sein Einfluß auf das Culturleben der Steiermark. Originalbriefe des Erzherzogs aus den Jahren 1810–1825. Beitrag zur Culturgeschichte Österreichs, mit einer Einleitung, Erläuterungen, Anmerkungen und einem Anhange urkundlicher Beilagen zur Zeitgeschichte.'' Wilhelm Braumüller, Vienna 1878, p. 307.</ref>
Ils 4 d’avust 1819 ha gì lieu l’ultima execuziun sin territori da la citad (Basilea-Champagna: 1851). Trais commembers d’ina banda da laders èn vegnids decapitads davant il Steinentor. A l’execuziun han assistì 20 000 aspectaturs, dapli ch’il dumber d’abitants da Basilea da quel temp.
L’onn 1814 han ins restabilì la predominanza da la citad envers la champagna en quel senn che la citad ha survegnì en il Cussegl grond in surpais sproporziunà. L’onn 1833 èn las vischnancas ruralas la finala sa defendidas cun success cunter la dominanza da la citad. Suenter la Battaglia a la Hülftenschanz, la quala la citad ha pers, èn las vischnancas ruralas sa constituidas sco agen mez chantun [[Basilea-Champagna]]. Be las vischnancas situadas da vart dretga dal Rain Riehen, Bettingen e Kleinhüningen (che fa dapi il 1907 part da la citad) èn restadas tar [[Basilea-Citad]].
L’emprim tren ch’è arrivà en Svizra è charrà l’onn 1844 da Saint-Louis en direcziun da Basilea. L’onn 1849 han ins construì ils museums a l’Augustinergasse e suenter il 1859 han ins disfatg ils mirs da la citad; be intginas da las portas pli grondas, sco il Spalentor, èn sa mantegnidas.
L’avust 1897 ha gì lieu a Basilea l’emprim Congress mundial zionistic, organisà da [[Theodor Herzl]] e [[David Farbstein]]. Sin quest congress han ins decidì da «stgaffir en la Palestina per il pievel gidieu ina patria publica e fixada legalmain». Per quest intent han ins endrizzà in fond e stgaffì ina banca gidieua (pli tard banca Leumi). Tut en tut ha il Congress mundial zionistic gì lieu diesch giadas a Basilea, dapli che en mintga autra citad en tut il mund.
==== 20avel e 21avel tschientaner ====
En il decurs da l’industrialisaziun è Basilea sa sviluppà ad ina da las pli impurtantas citads industrialas da la Svizra. Enturn il 1900 è Basilea vegnì considerà en la cumparegliaziun internaziunala cleramain sco «citad da fabricas». Anc fin l’onn 1980 dumbrava la citad extraordinariamain blers lavurants.
En vista als nivels da guerra che sa mussavan gia a l’orizont, han ins manà tras il november 1912 a Basilea in congress da pasch internaziunal dals socialists. Las duas guerras mundialas ha Basilea sentì pervi da sia posiziun datiers dal cunfin a moda pli intensiva che las autras grondas citads da la Svizra. Bain è il provediment cun aliments da basa adina stà garantì, ma quel è sa mussà sco pli difficil che a l’intern da la Svizra. A la [[Chauma generala dal 1918]] han quasi tut ils lavurants a Basilea dà suatientscha.<ref>René Teuteberg: ''Basler Geschichte'', p. 362–364.</ref> Il prim d’avust 1919 èn proruts suenter chaumas dals tenschiders tumults, en il rom dals quals il militar ha sajettà sin demonstrants e mazzà tschintg dad els.
Ils onns 1930 è la Banca dals reglaments internaziunals (BRI) vegnida domiciliada a Basilea.
L’onn 1939 ha il Museum d’art da Basilea cumprà e spendrà nà da la Germania 21 picturas d’uschenumnà «art degenerà», numnadamain ovras da [[Paula Modersohn-Becker]], [[André Derain]], [[Marc Chagall]], [[Franz Marc]], [[Oskar Kokoschka]], [[Emil Nolde]], [[Paul Klee]], [[Otto Dix]], [[Max Beckmann]], [[Lovis Corinth]], [[Oskar Schlemmer]], [[Georg Schrimpf]] ed [[Ernst Barlach]].<ref>Georg Kreis e.a.: ''‹Entartete› Kunst für Basel. Die Herausforderung von 1939.'' Wiese Verlag, Basel 1990, ISBN 3-909158-31-5.</ref>
Vers la fin da la [[Segunda Guerra mundiala]], ils 4 da mars 1945, han ils Alliads bumbardà per sbagl la staziun da vitgira Wolf a Basel. Ils donns èn però restads modests.
La plazza aviatica Basilea-Mulhouse è vegnida inaugurada l’onn 1953 sco eroport binaziunal. L’onn 1993 è quel daventà trinaziunal, il num uffizial è dapli lura Basel Mulhouse Freiburg.
Ils onns 1970 hai dà a Basilea adina dapli occupaziuns da chasas.
Il prim da november 1986 ha gì lieu a Schweizerhalle in grev accident da chemia, dal qual la populaziun è mitschada senza pli gronds donns. Il Rain percunter è vegnì contaminà tras aua da stizzar fieu.
Ils onns 1990 han Sandoz e Ciba-Geigy fusiunà a Novartis e la Societad da Banca Svizra e l’Uniun da Bancas Svizras a l’UBS.
== Populaziun ==
=== Svilup da la populaziun ===
[[Datoteca:Population_Basel.svg|thumb|350px|Svilup da la populaziun]]
La citad dumbra, senza las duas vischnancas ruralas, radund 171 500 abitants (situaziun dals 31 da december 2017) e sa chatta uschia suenter [[Turitg]] e [[Genevra]] sin il terz plaz da las citads svizras. Il chantun Basilea-Citad dumbra en tut radund 193 900 abitants. L’aglomeraziun trinaziunala da la regiun da Basilea dumbra en tut 830 000 abitants en [[Svizra]], [[Germania]] e [[Frantscha]].
La creschientscha tipica e cuntinuanta da la populaziun dal temp da l’industrialisaziun ha er gì lieu a Basilea. Entras questa svelta creschientscha è la citad avanzada suenter Turitg a la segund gronda da la Svizra. Pervi dals cunfins chantunals e naziunals vaira stretgs n’ha Basilea – cun excepziun da Kleinhüningen – betg pudì crescher tras incorporaziun d’autras vischnancas, sco che quai è stà il cas tar autras grondas citads svizras. Cun l’industrialisaziun è sa furmada ina classa sociala superiura dals burgais dal lieu (‹Daig›), la quala ha mantegnì fin en il 20avel tschientaner sia isoladadad e discurrì la furma oriunda dal tudestg da Basilea.
Entant ch’il dumber d’abitants da l’aglomeraziun trinaziunala crescha cuntinuadamain, è la populaziun dal center da la citad sa reducì en consequenza da la suburbanisaziun. Tranter il 1970 ed il 2005 han bundant 51 000 burgais bandunà Basilea ed èn ids a star en las regiuns cunfinantas. A medem temp èn bain 12 000 esters vegnids a star en la citad, ma la reducziun netta da 39 000 abitants ha tuttina gì per consequenza che la citad da [[Genevra]] ha surpassà vers la mesadad dals onns 1990 Basilea areguard il dumber d’abitants.
=== Religiuns ===
L’onn 1529, sut l’influenza da [[Johannes Oekolampad]], è la refurmaziun sa messa tras a Basilea; quella ha bainspert gudagnà impurtantas persunalitads da la citad sco il scrivant da la citad [[Caspar Schaller]]. A la sava dal 18avel al 19avel tschientaner han ins concedì la libertad da cretta e dapi il 1910 resp. 1972 èn sper la baselgia refurmada er renconuschidas la baselgia vegl catolica, catolic romana e la cuminanza israelita sco corporaziuns da dretg public. Ozendi dumbra Basilea bundant 300 religiuns cristianas e betg cristianas, baselgias, baselgias libras ed autras cuminanzas religiusas.
== Politica ==
=== Legislativa ed executiva ===
[[Datoteca:Rathaus_(2122646923).jpg|thumb|210px|Chasa municipala]]
La regenza e l’administraziun da la citad da Basilea vegnan exequidas tras il chantun Basilea-Citad. La citad sco tala na dispona uschia ni d’in’atgna executiva ni d’in’atgna legislativa. Questa schliaziun ch’è s’etablida per Basilea – da fusiunar las autoritads communalas cun las autoritads chantunalas – è unica en Svizra. Las natiralisaziuns ch’èn en Svizra chaussa da las vischnancas, vegnan fatgas a Basilea tras la vischnanca burgaisa.
=== Vopna ===
La vopna da la citad da Basilea sco er dal chantun Basilea-Citad furma in fist d’uvestg nair, orientà a sanestra, sin fund alv. Trais travs traversalas (che simboliseschan l’uffizi sacerdotal, pastoral e d’instrucziun da l’uvestg) interrumpan quest fist, il qual daventa pli lad en la part giudim e fineschan en trais pizs. Portensaina furman liuns, umens selvadis, anghels ed a partir dal 15avel tschientaner er basiliscs, quai èn drags cun chau-cot e cua-serp. La vopna cumpara l’emprima giada en il 11avel tschientaner; la furma odierna cun il fist da colur naira deriva dal 12avel tschientaner e correspunda a la vopna dals uvestgs da Basilea (cumprovadamain dapi il 1384). Dapi quel temp n’è la vopna betg pli sa midada.
== Economia ed infrastructura ==
Pervi da sia posiziun centrala en l’Europa dal Vest resp. Europa Centrala dispona Basilea d’ina muntada impurtanta e privilegiada areguard la geografia commerziala. Il spazi da viver ed economic al cunfin dals trais pajais cumpiglia radund 1,3 milliuns abitants e 650 000 persunas cun activitad da gudogn. Basilea furma suenter la citad da [[Turitg]] la segunda plazza economica da la Svizra e dumbra avant ils chantuns [[Zug]] e [[Genevra]] il pli aut product naziunal brut dal pajais (situaziun dal 2018).
Basilea furma in dals pli impurtants centers farmaceutics dal mund cun firmas sco Novartis, Hoffmann-La Roche, Syngenta e la Lonza Group. Bundant 94 % dals exports da rauba da la citad da Basilea èn d’attribuir al sectur da chemia e farmazia. Ensemen cun las fabricas vischinas a Schweizerhalle (BL) contribuescha Basilea 20 % da l’export svizzer e generescha in terz dal product social dal pajais. Sper la chemia èn er d’impurtanza la construcziun da maschinas, il raffinament da metals, la producziun da vivondas e l’elavuraziun da textilias.
Grazia a la tradiziun da tschients onns en la producziun da palpiri e stampa da cudeschs èn pliras impurtantas chasas edituras da chasa a Basilea. Sut il pli famus stampadur da Basilea, [[Johann Froben]], era Basilea sa sviluppà suenter il 1500 ad in dals pli impurtants lieus da stampa ed ediziun da cudeschs en l’Europa.
Dapi il 1917 è sa sviluppada la Fiera da campiuns Basilea (MUBA) ch’ha fatg da la citad in impurtant lieu da fieras d’irradiaziun mundiala (t.a. cun l’Art Basel, la pli gronda fiera d’art contemporan en tut il mund e la Baselworld, la pli gronda exposiziun d’uras e bischutaria en tut il mund).
Medemamain ina lunga tradiziun ha Basilea sco plazza da bancas e d’assicuranzas da muntada naziunala ed internaziunala.
=== Hotellaria ===
La citad da Basilea dispona d’in vast spectrum da manaschis da gastronomia e hotellaria, pervi da las fieras e las numerusas occurrenzas internaziunalas cun in ferm accent en il sectur elevà da quatter e tschintg stailas. Il pli enconuschent hotel furma il Les Trois Rois, situà sper la punt mesauna directamain sper il Rain; la pli veglia ustaria furma il Gasthof zum Goldenen Sternen, menziunà l’emprima giada il 1346.
=== Traffic ===
==== Navigaziun ====
[[Datoteca:Basel_Rheinhafen.jpg|thumb|220px|Port dal Rain]]
Dapi il temp medieval furma Basilea in’impurtanta plazza da commerzi e da transtgargiada per il traffic da rauba tranter la [[Mar Mediterrana]] e la [[Mar dal Nord]]. Il viadi sin il [[Rain]] tranter Basilea e [[Rotterdam]] cumpiglia 832 km e dura per navs a motor modernas trais fin quatter dis dal flum giu e radund in’emna dal flum si. Per guntgir ils cataracts dad Istein percurran las navs il tschancun tranter Basilea e [[Strassburg]] sin in chanal lateral.
L’Acta da Mannheim da l’onn 1868 garantescha a la Svizra ils dretgs da traffic cumplains. Fin tar la punt mesauna a Basilea vala il Rain sco aua internaziunala. Radund 12 % da tut ils imports svizzers vegnan transtgargiads en ils quatter ports dal Rain en ed enturn la citad da Basilea; l’onn 2010 èn quai stadas 5,5 milliuns tonnas.
Il traffic da persunas sin il Rain tranter Basilea e [[Magonza]] ha existì fin il 1843; alura ha quel fatg plazza a la viafier pli sperta.
Basilea furma er il port d’immatriculaziun da tut las navs e jachts d’auta mar ch’èn registradas en Svizra.
==== Viafier ====
Sin il territori da la citad sa chattan trais staziuns dal tren. La staziun centrala da las [[Viafiers federalas svizras]] furma la pli gronda da quellas e la sisavel gronda da l’entira [[Svizra]]. Da là partan las lingias naziunalas vers [[Turitg]], [[Berna]] e [[Lucerna]], diversas lingias da la [[viafier urbana]] sco er lingias internaziunalas vers la [[Germania]], [[Frantscha]], [[Italia]] ed ils [[Pajais Bass]]. Da la staziun dal tren franzosa Basilea SNCF, che tutga tar il medem cumplex d’edifizis, mainan intginas lingias davent da Basilea en Frantscha ed en la Belgia. La staziun dal tren Basel Bad situada en il nordost da la citad vegn gestiunada da la Deutsche Bahn; qua tegnan tut ils trens vers la Germania ed ils Pajais Bass e cumenzan er intginas lingias da viafier regiunalas.
==== Aviatica ====
L’emprima plazza aviatica da Basilea è vegnida averta l’onn 1920 sin il territori da la vischnanca da [[Birsfelden]]. Gia ils onns 1930 èsi sa mussà che quel na pudeva betg crescher en quest lieu suffizientamain per pudair correspunder a las pretensiuns futuras da l’aviatica internaziunala. Igl è naschida l’idea d’ina plazza aviatica binaziunala sin territori franzos. La regenza franzosa ha consentì a quests plans, ma l’erupziun da la [[Segunda Guerra mundiala]] ha interrut las contractivas. Suenter la fin da quella, gia ils 8 da matg 1946, è vegnì avert sin il territori da la vischnanca franzosa Blotzheim la plazza aviatica Basilea-Mulhouse. Ozendi furma l’EuroAirport Basel Mulhouse Freiburg suenter [[Turitg]] e [[Genevra]] la terz gronda plazza aviatica da la [[Svizra]].
==== Traffic sin via ====
[[Datoteca:Basel_-_Spalentor.jpg|thumb|160px|Spalentor]]
La citad da Basilea furma in punct central dal traffic sin via vers la [[Germania]] e la [[Frantscha]] resp. vers [[Lucerna]] (A2) e [[Turitg]] (A3). Per guntgir il traffic da la citad exista en pli ina colliaziun che traversa il [[Rain]] gia en l’ost da la citad e maina davent da qua cumplettamain sur territori tudestg.
En la citad collian tschintg punts da viafier ed ina punt dal tren las duas parts da la citad sur il Rain.
==== Traffic a curta distanza ====
Ils pli impurtants meds publics dal traffic a curta distanza furman entaifer la citad il tram ed il bus. La viafier urbana collia la citad cun l’aglomeraziun.
A pe sa lascha il Rain percurrer entaifer la citad sur ina punt sco er cun agid da quatter navettas per peduns.
== Furmaziun ==
Basilea è ina citad universitara da tempra umanistica. L’universitad ch’è vegnida fundada l’onn 1460 dumbra actualmain radund 13 000 students en las pli differentas facultads.
Sper l’umanissem è Basilea enconuschent per la perscrutaziun matematica. Sper [[Leonhard Euler]] è surtut da numnar la famiglia da scienziads [[Bernoulli]], la quala ha perscrutà ed instruì sur tschientaners a Basilea.<ref>Hans Wußling, Wolfgang Arnold: ''Biographien bedeutender Mathematiker. Eine Sammlung von Biographien.'' Ed. Hans Wussling, Wolfgang Arnold. 3. ed. extendida, Aulius Verlag & Deubner, Cologna 1989, ISBN 3-7614-1191-X, p. 222.</ref>
== Cultura ==
=== Musica ===
[[Paul Sacher]] ha gia fundà ils onns 1930 la Schola Cantorum Basiliensis che sa deditgescha a la perscrutaziun e tgira da la musica veglia. Il Stadtcasino furma la pli impurtanta sala per concerts da musica classica, t.a. da l’orchester sinfonic da la citad. Ultra da quai tgira Basilea in’enconuschenta cultura d’orgla.
Famus lunsch sur la Svizra or èn ils tschivladers e tamburs tradiziunals dal tschaiver da Basilea. Areguard musica da militar e da marsch ha lieu mintg’onn a Basilea cun il Basel Tattoo la segund gronda occurrenza da quest gener en tut il mund.
Entaifer la musica moderna meritan menziun il festival da jazz Bâloise Session (pli baud AVO Session), il Sonic sco pli gronda occurrenza da tecno en halla da la Svizra e bands e chantadur(a)s da renum naziunal u internaziunal sco [[Lovebugs]] e [[Nubya]].
=== Teater e saut ===
Il teater da Basilea dispona, sco pli grond teater da pliras spartas en Svizra, d’ensembles fixs dad opera, teater e saut sco er d’in chor d’opera. Il teater posseda duas tribunas; daspera datti er ina scena libra ordvart activa.
=== Museums e spazis d’art ===
Il Museum d’art da Basilea – che sa basa sin la pli veglia collecziun d’art citadina insumma – è il pli grond museum d’art da la Svizra; l’accent furman artists da la renaschientscha sco er dal 19avel e 20avel tschientaner. Ovras a partir da ca. 1960 vegnan exponidas en il Museum per l’art contemporan. Ulteriuras impurtantas chasas d’art furman il Museum Tinguely e la Fondation Beyeler a [[Riehen]]. Daspera existan en la citad numerus ulteriurs museums (en tut bundant 30) che s’occupan da l’antica, da l’architectura, da l’istorgia natirala, da l’etnografia e.a.
=== Architectura e monuments===
Sin il Münsterberg s’auza il Münster da Basilea ch’è vegnì consecrà l’onn 1019 en preschientscha da l’imperatur [[Heinrich II]] e da l’imperatura [[Kunigunde]]. I sa tracta d’in monument da l’art romanic e gotic construì cun crap da sablun cotschen.
Sper edifizis medievals (Ackermannshof), palazs citadins barocs (t.a. la chasa municipala<ref>Felix Ackermann, Niklaus Röthlin: ''Das Stadthaus in Basel'' (= ''Schweizerische Kunstführer'', nr. 688, seria 69). Ed. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte (GSK). GSK, Berna 2001, ISBN 3-85782-688-6.</ref>), exempels da l’istorissem, dal jugendstil e da la moderna è il maletg da la citad surtut er segnà dapi ils onns 1980 e 1990 da chasas autas dals famus biros d’architectura basilais [[Herzog & de Meuron]], [[Diener & Diener]] ubain [[Morger & Degelo]].
=== Usits ===
[[Datoteca:Waggis_2013_2.jpg|thumb|220px|Tschaiver da Basilea]]
Il tschaiver da Basilea furma il pli grond tschaiver da la Svizra; a medem temp sa tracti dal sulet tschaiver protestant dal mund.<ref>Ulrich Im Hof: ''Geschichte der Schweiz – und der Schweizer.'' Tom 2. Helbing & Lichtenhahn, Basel/Francfurt a.M. 1983, ISBN 3-7190-0828-2.</ref> Quel cumenza mintgamai cun il Morgestraich ch’ha lieu il glindesdi suenter la mesemna da la tschendra la damaun marvegl a las quatter. Il tschaiver, che dura precis 72 uras, attira mintg’onn dieschmillis aspectaturs ed è enconuschent en tut il mund. Famusas èn er las salamuiras che vegnan recitadas e chantadas en las ustarias da la citad.
Il schaner ha mintgamai lieu la festa da Vogel Gryff, la pli impurtanta festa da Kleinbasel. En rom da quella passan e sautan il Vogel Gryff, il liun e l’um selvadi cuminaivlamain tras Kleinbasel.
=== Sport ===
Il club da ballape da Basilea è in dals pli enconuschents ed impurtants entaifer la pli auta liga da ballape da la Svizra. A medem temp sa tracti dal club da ballape svizzer cun ils pli gronds success a nivel internaziunal (Europa League, Champions League). Il St. Jakob-Park, nua ch’han lieu ils gieus dal club da ballape da Basilea, furma il pli grond stadion en Svizra; quel vegn er duvrà per concerts ed autras occurrenzas.
Oriunds da Basilea resp. da la regiun da Basilea èn en pli ils impurtants giugaders da tennis [[Roger Federer]] e [[Patty Schnyder]]. A Basilea han er lieu ils Swiss Indoors, in turnier da tennis internaziunal da la turnea ATP.
=== Zoo da Basilea ===
Menziun sco ulteriura attracziun merita il Zoo da Basilea. Quel è vegnì avert il 1874 e furma uschia il pli vegl zoo da la [[Svizra]]. Cun bundant 7000 animals che sa repartan sin radund 630 spezias dispona el er per lunschor dal pli grond effectiv d’animals. Pervi da ses success en l’allevament da diversas spezias (rinoceros, ipopotam, gorilla e.a.) è il zoo vegnì enconuschent lunsch sur ils cunfins dal pajas or e vala sco in dals pli impurtants zoos da l’[[Europa]].
== Annotaziuns ==
<references/>
== Litteratura ==
* ''Zeitreisen durch 50 000 Jahre Basel.'' Christoph Merian Verlag, Basilea 2009, ISBN 978-3-85616-466-9.
* C.H. Baer, François Maurer, R. Riggenbach: ''Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Stadt.'' Tom I. ''Geschichte und Stadtbild. Befestigungen. Areal und Rheinbrücke; Rathaus und Staatsarchiv'' (= ''Kunstdenkmäler der Schweiz'', tom 3). Ed. Gesellschaft für schweizerische Kunstgeschichte GSK, Berna 1932.
* Rudolf Friedrich Burckhardt: ''Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Stadt.'' Tom II: ''Der Basler Münsterschatz'' (= ''Kunstdenkmäler der Schweiz'', tom 4). Ed. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK, E. Birkhäuser, Basilea 1933, (restampa 1982, ISBN 3-7643-1389-7)
* Hans Bertschi: ''Basler Stadtführer.'' F. Reinhardt, Basilea 2000, ISBN 3-7245-1131-0.
* Toni Föllmi, Klaus Brodhage: ''Basel und seine Kultur.'' F. Reinhardt, Basilea 2002, ISBN 3-7245-1231-7.
* Peter Habicht: ''Basel – Mittendrin am Rande. Eine Stadtgeschichte.'' Christoph Merian Verlag, Basel 2008, ISBN 978-3-85616-326-6 (2. ed., 2013, ISBN 978-3-85616-610-6).
* Andreas Heusler: ''Geschichte der Stadt Basel.'' 6. ed., Frobenius, Basilea 1917; 1969.
* Georg Kreis, Beat von Wartburg (ed.): ''Basel. Geschichte einer städtischen Gesellschaft.'' C. Merian, Basilea 2000, ISBN 3-85616-127-9.
* Fritz Meier: ''Basler Heimatgeschichte. Heimatgeschichtliches Lesebuch von Basel.'' 5. ed., Lehrmittelverlag des Kantons Basel-Stadt, Basilea 1974.
* Andreas Urs Sommer: ''Eine Stadt zwischen Hochorthodoxie und Aufklärung. Basel in frühneuzeitlichen Transformationsprozessen.'' En: ''Theologische Zeitschrift'', ann. 66, carnet 1, 2010, p. 44–61.
* René Teuteberg: ''Basler Geschichte.'' 2. ed., Ed. Christoph-Merian-Stiftung. Merian, Basilea 1988, ISBN 3-85616-034-5.
* Thomas Lutz: ''Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Stadt. Basel-Stadt.'' Tom VI: ''Die Altstadt von Kleinbasel. Profanbauten'' (= ''Kunstdenkmäler der Schweiz'', tom 103). Ed. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte (GSK), Berna 2004, ISBN 3-906131-78-5.
* Anne Nagel, Brigitte Meles, Martin Möhle: ''Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Stadt. Basel-Stadt.'' Band VII: ''Die Altstadt von Grossbasel.'' Teil I: ''Profanbauten'' (= ''Kunstdenkmäler der Schweiz'', tom 109). Ed. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte (GSK), Berna 2006, ISBN 3-906131-84-X.
== Colliaziuns ==
{{Commonscat|Basel|Basilea}}
* [https://web.archive.org/web/20191130114917/https://www.bs.ch/ Pagina d’internet dal chantun e da la citad da Basilea]
* [https://bgbasel.ch/de/home.html Pagina d’internet da la vischnanca burgaisa da Basilea]
* [https://www.basel.com/ Pagina d’internet da Basilea turissem]
* [https://altbasel.ch/ altbasel.ch], pagina privata davart l’istorgia da la citad da Basilea
[[Categoria:Svizra]]
[[Categoria:Artitgels recumandads (Svizra)]]
[[Categoria:Vischnancas dal chantun Basilea-Citad]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Basilea-Citad]]
nznopz3i6cux1uosmbdfkxgf59vpvu7
Locarno
0
3872
170509
168060
2026-04-06T07:49:29Z
Horgner
1074
170509
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Locarno
|Tip =
|Auters nums =
|Vopna = CHE Locarno COA.svg
|Panorama = Locarno_porto_-_panoramio.jpg
|Charta = Karte Gemeinde Locarno 2020.png
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = TI
|Chapitala =
|Lingua uffiziala = [[Lingua taliana|talian]]
|Regenza =
|Legislatur =
<!--- TERRITORI --->
|Autezza = 200
|Surfatscha = 19.4
|Populaziun =
|Data populaziun =
|Spessezza =
|Districts = Locarno
|Circuls = Locarno
|Vischnancas =
|Cunfina cun =
|NS = 46/9/59.99/N
|EW = 8/47/59.99/E
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|UST = 5113
|NP = 6600
|Numer da l'auto = TI
|Abitants =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = wwww.locarno.ch
|eLIR =
|LIS =
}}
[[Datoteca:CHE Locarno Flag.svg|thumb|Bandiera]]
'''Locarno''', en il dialect lumbard alpin ''Locarn'' u ''Luchèrn'' [loˈkɑːrn, luˈkɛːrn], è ina vischnanca politica en il circul Locarno ed a medem temp il lieu principal dal district Locarno en il chantun [[Tessin]]. La citad è situada a la riva dal [[Lago Maggiore]] en la planira dal flum Maggia. Il vegl num rumantsch (sursilvan) da Locarno è ''Lucarn''. Il num tudestg ''Luggárus ''ch’era en diever pli baud vegn be pli duvrà en il dialect gualser da la vischnanca da [[Bosco/Gurin]]. Locarno è la terz gronda citad dal chantun Tessin (suenter Lugano e Bellinzona).
== Geografia ==
[[Datoteca:Piazza_Grande_(Locarno).jpg|200px|thumb|La Piazza Grande]]
[[Datoteca:LocarnoUferpromenade.jpg|200px|thumb|Promenada sper il lai]]
La citad è situada a la riva nord dal [[Lago Maggiore]] ed a l’ur oriental dal delta da la [[Maggia]]. A la spunda survart la citad sa chatta il quartier Monti della Trinita e tar il territori da la vischnanca tutga er in gronda surfatscha situada en la Planira da Magadino che n’è betg colliada cun il territori da la citad, la Gerre di Sotto. Areguard il svilup urbanistic è il territori da la citad creschì ensemen cun las vischnancas independentas [[Muralto]], [[Minusio]] ed [[Orselina]].
Las vischnancas cunfinantas èn [[Ascona]], [[Avegno]], [[Cadenazzo]], [[Contone]], [[Cugnasco]], [[Gerra (Verzasca)]], [[Gordola]], [[Lavertezzo]], [[Losone]], [[Magadino]], [[Minusio]], [[Muralto]], [[Orselina]], [[Piazzogna]], [[San Nazzaro]], [[Tegna]] e [[Tenero-Contra]].
=== Quartiers da la citad ===
{| class="prettytable"
|- bgcolor="#E3E3E3"
!Quartier
!Nr.
!Nr.-BFS
|-
|Brè
|1
|5113001
|-
|Cardada-Colmanicchio
|2
|5113002
|-
|Centro
|3
|5113003
|-
|Gerre di Sotto
|4
|5113004
|-
|Isola Martella
|5
|5113005
|-
|Monda di Contone
|6
|5113006
|-
|Ponte Brolla-Vattagne
|7
|5113007
|}
Ensemen cun l’ulteriur Tessin dal Sid e la provinza [[Como]] furma Locarno la regiun metropolitana Tessin (fixada da l’Uffizi federal da statistica).
=== Clima ===
Ensemen cun [[Lugano]] e [[Grono]] tutga la citad tar ils pli chauds lieus da la Svizra; en pli vala Locarno sco abitadi sper in lai cun clima mediterran situà il pli al nord insumma. La staziun da mesiraziun Locarno-Monti, che sa chatta en ina posiziun in pau elevada, ha mesirà per la perioda 1981–2010 ina media annuala da 12,4 °C. Perquai creschan a Locarno bleras plantas meridiunalas sco palmas u citroners. Ed en la Planira da Magadino sper Locarno vegn er cultivà cun success ris. Betg il davos pervi da quest clima miaivel è Locarno segnà fitg ferm dal turissem.
== Istorgia ==
La citad vegn menziunada l’emprima giada en documents dals onns 751–760 (''ad Lucarne'') e 807 (''locus Leocarni''). L’origin etimologic dal num n’è betg sclerì dal tuttafatg. In’interpretaziun pussaivla parta dal term celtic *''leuccos'', ''leuccā'' ‹cler, glischant›. ''Leukkarni'' fissan alura ils ‹abitants sper il flum glischant›.
[[Datoteca:Locarno_Castello_Visconteo.JPG|200px|thumb|Castello Visconteo]]
Il territori da la citad odierna era gia populà en il temp da bronz tardiv (ca. 14avel tschientaner a.C.). Da quai dat perditga ina necropola ch’ins ha chattà l’onn 1934. Colonisaziuns posteriuras èn cumprovadas en furma da necropolas che derivan dal temp da Latène e dal temp roman.<ref>Aldo Crivelli: ''Tomba romana a Locarno.'' En: ''Rivista Storica Ticinese.'' 9. annada, nr. 1–6, schaner–december 1946. Istituto Editoriale Ticinese, Bellinzona 1946, p. 1221.</ref>. L’onn 866 vegn menziunà en in document ina curt roiala. Il 1164 ha [[Friedrich I]] concedì a la citad in nov dretg da martgà ed il 1186 il status d’immediatezza imperiala. E l’onn 1342 han ils [[Visconti]] conquistà la citad; tranter il 1439 ed il 1504 l’han els infeudà als [[Rusca]].
Ils [[Confederaziun svizra|Confederads]] han conquistà la citad l’onn 1503; il chastè han els però pir retschet l’onn 1513 or dals mauns dal retg franzos [[Louis XII]]. Da qua davent ha in landfoct dals Dudesch lieus exequì la giurisdicziun civila e penala. Regida vegniva la citad da las trais corporaziuns da la noblezza (Capitanei dei Nobili), da la burgaisia (Borghesi) e da nov er dals signurs ch’eran suttamess directamain als Confederads (Terrieri), ils quals sa radunavan en il Magnifico Consiglio.
Vers il 1530 ha la refurmaziun er cumenzà a fitgar pe a Locarno; il carmelit Balthasar Fontana studegiava ensemen cun auters muntgs la Bibla e scrittiras refurmatoricas. A partir dal 1539 èn alura il plevon e magister da la scola da latin en la claustra San Francesco [[Giovanni Beccaria]], il medi [[Taddeo Duno]] ed il giurist [[Martino Muralto]] stads a la testa dal moviment da refurma che daventava adina pli ferm. Pir il 1547 ha gì lieu la ruptura cun la baselgia catolica ed igl è sa furmada in’atgna cuminanza refurmada (che sa radunava però en chasas privatas). In disput religius l’onn 1549 sut il presidi dal landfoct catolic Nikolaus Wirz n’ha manà a nagina enclegientscha, mabain è ì a fin cun interrumper ils discurs, cun metter a ferm ed expulsar Beccaria. L’onn 1555 han ins sfurzà ils refurmads da renunziar a lur nova cretta evangelica ubain da bandunar Locarno. 170 persunas, radund la mesadad da la populaziun evangelica, è sa decidida da partir ed è sa rendida tras il [[Grischun]] fin a [[Turitg]]. Suenter emprimas difficultads da s’integrar èn questas famiglias stadas activas en la producziun ed il commerzi da textilias ed han contribuì al svilup economic da la citad.<ref>Rudolf Pfister: ''Um des Glaubens willen. Die evangelischen Flüchtlinge von Locarno und ihre Aufnahme zu Zürich im Jahre 1555.'' Evangelischer Verlag, Zollikon 1955, p. 14.</ref>
L’expulsiun dals refurmads, colliada cun suspecziuns ed ostilitads tranter quels ch’eran restads enavos, han gì per consequenza che Locarno è stada ina citad en dischuniun, quai ch’ha franà in pau l’ulteriur svilup. L’onn 1584 è la citad en pli vegnida tutgada da la pesta; quella ha decimà talmain la populaziun che Locarno dumbrava a la fin be pli radund 700 d’oriundamain 4800 persunas.
[[Datoteca:Bundesarchiv_Bild_183-R03618,_Locarno,_Gustav_Stresemann,_Chamberlain,_Briand.jpg|200px|thumb|Stresemann, Chamberlain e Briand a chaschun da las tractativas dal 1925]]
Suenter la fin da l’ancien régime è Locarno vegnì attribuì l’onn 1798 al chantun helvetic Lugano ch’era vegnì stgaffì da nov. Dapi il 1803 fa la citad part dal nov chantun [[Tessin]] ed appartegna ensemen cun quel a la [[Confederaziun svizra]]. En turnus ha Locarno figurà sco chapitala dal chantun Tessin ils onns 1821–1827, 1839–1845, 1857–1863 e 1875–1881. En il decurs dals onns 1870, cura che las colliaziuns tant vers nord sco er vers sid èn daventadas meglras, ha cumenzà a sa sviluppar en la regiun da Locarno la hotellaria ed il turissem. Quels furman fin oz la pitga principala da l’economia locala. Il festival da film ha gì lieu l’emprima giada l’onn 1946.
Ils 16 d’october 1925 èn vegnids segnads ils [[Contracts da Locarno]] tranter la [[Germania]], la [[Belgia]], la [[Frantscha]], la [[Gronda Britannia]], l’[[Italia]], la [[Pologna]] e la [[Tschecoslovachia]]. Quels han reglà da nov il status internaziunal da la Germania suenter l’[[Emprima Guerra mundiala]].
L’onn 1928 ha Solduno, fin qua ina vischnanca independenta, fusiunà cun la citad da Locarno. L’onn 2011 han ils votants percunter refusà ina fusiun da las vischnancas Locarno, Muralto, Minusio, Orselina, Brione sopra Minusio, Mergoscia e Tenero-Contra. Sulettamain a Locarno ed a Mergoscia, che n’è betg situà directamain al cunfin cun Locarno, hai dà maioritads.
== Populaziun ==
La populaziun è sa sviluppada da radund 1300 l’onn 1800 sur 4000 l’onn 1900 a 7800 l’onn 1950, 14 000 l’onn 1970 e bundant 15 000 l’onn 2010.
L’onn 2000 discurrivan radund 11 000 persunas talian, 1500 tudestg e 1900 in’autra lingua. Bundant 10 000 eran da confessiun catolic-romana, 1100 protestants e 3300 appartegnevan ad in’autra u a nagina confessiun. 9430 persunas eran svizras e 5130 da l’exteriur, quai che correspunda ad ina cumpart da persunas estras da 32,5 %.
== Politica ==
La legislativa da la citad da Locarno furma il Consiglio comunale che dumbra 40 sezs. L’executiva furma il Municipio che sa cumpona da set persunas.
== Traffic ==
[[Datoteca:FART ABDe 6-6 32 Locarno 110213.jpg|200px|thumb|Staziun sutterrana da la Viafier dal Centovalli]]
Locarno furma il punct final da duas lingias da viafier. Quellas na fineschan però betg a Locarno, mabain en la vischnanca vischina da Muralto, nua che sa chatta la staziun da Locarno. La lingia da las Viafiers federalas svizras cuntanscha sia staziun a chau situada sur terra nà da l’ost ([[Bellinzona]]); quella na tanghescha betg directamain il territori da Locarno. La Viafier dal Centovalli, ina lingia da viafier a binaris stretgs che collia Locarno cun [[Domodossola]], cuntanscha ses punct final nà dal vest. Dapi il 1990 na percurra questa viafier betg pli Locarno, mabain vegn manada sur in tunnel a la staziun da chau sutterrana ch’è medemamain situada sin l’areal da las VFF a Muralto.
Gist sper la staziun dal tren a Muralto cumenzan en pli las lingias d’autobus da la FART (Ferrovie e Autolinee Regionali Ticinesi) – che gestiunescha er la part svizra da la Viafier dal Centovalli – e da l’auto da posta che collian la citad cun las vals lateralas. Passond nà da la Via della Stazione vers la citad arriv’ins a la staziun sut da la funiculara che maina a la Madonna del Sasso; quella sa chatta gia sin territori da Locarno.
Per tegnair davent il traffic da transit dal center da la citad han ins erigì l’entschatta dals onns 1990 il tunnel Mappo-Morettina che tanscha sut Locarno ora (lunghezza: 5,5 kilometers).
La navigaziun tant sin il [[Lago Maggiore]] sco er sin ils trais ulteriurs lais da l’Italia Superiura ([[Lai da Lugano]], [[Lai da Como]] e [[Lai da Garda]]) è en ils mauns da la societad Navigazione Laghi; quella è er responsabla per la part svizra e collia Locarno cun las ulteriuras citads situadas sper il lai.<ref>[https://web.archive.org/web/20150626120325/http://www.navigazionelaghi.it/ita/m_illago.html Navigazione Lago Maggiore] sin ''navigazionelaghi.it.''</ref>
Sis kilometers en l’ost da Locarno sa chatta l’Aeroporto cantonale di Locarno, il qual dispona er d’in post da commando da l’aviatica militara svizra.
== Attracziuns ==
[[Datoteca:Madonna_del_Sasso_1.jpg|160px|thumb|Madonna del Sasso]]
Il sanctuari Madonna del Sasso ad Orselina survart la citad furma l’attracziun principala da Locarno ed a medem temp in dals lieus da pelegrinadi ils pli frequentads da la Svizra da lingua taliana. Sia fundaziun va enavos sin la cumparaziun da Maria davant il frater franciscan Bartolomeo d’Ivrea la notg dals 14 sin ils 15 d’avust 1480. La baselgia da pelegrinadi è enconuschenta per ses ritg equipament; en pli sa chatta qua ina plattafurma panoramica.
Davent dad Orselina maina ina pendiculara sin la Cardada (1340 m s.m.) e da là davent cuntinuescha ins sutgera fin sin la Cimetta (1670 m s.m.)
A Locarno gioga l’enconuschenta novella da [[Heinrich von Kleist]] ‹Das Bettelweib von Locarno›.
=== Piazza Grande ===
En il center da la citad sa chatta la Piazza Grande; quella è da furma lunghenta e munida cun ina salaschada. Qua han lieu diversas producziuns dad open air: dapi il 2004 mintgamai il fanadur il festival da musica Moon and Stars e l’avust il festival da film internaziunal da Locarno ch’è ina da las pli impurtantas occurrenzas da film en tut il mund. A la Piazza Grande èn situads blers restaurants, cafés e butias. Tut las giassas da la citad veglia mainan vers la Piazza ch’è dapi il 2007 cumplettamain libra da tut il traffic motorisà.
=== Castello Visconteo ===
Il Castello Visconteo sa chatta a l’ur da la citad veglia e deriva dal 12avel tschientaner. Probablamain è el vegnì erigì sco sedia dals Capitanei Orelli ch’eran fidaivels a l’imperatur. Il 1260 è il chastè crudà en ils mauns dals [[Ghibellins]]. L’onn 1342 han ils [[Visconti]] da Milaun attatgà il cumplex nà da la terra e dal lai ed al han conquistà. Da quest temp deriva er il num odiern dal chastè. En possess da la Confederaziun è quel vegnì l’emprima giada il 1503 e definitivamain il 1513. Oz è be pli sa mantegnì radund in tschintgavel dal chastè oriund. La gronda part da las structuras ch’èn sa mantegnidas derivan dal 15avel e 16avel tschientaner. Dal temp da fundaziun dal chastè èn be pli avant maun ils mirs da fundament.
Las restanzas da la bastiun da defensiun Rivellino ch’è situada sper il chastè èn eventualmain vegnidas projectadas da [[Leonardo da Vinci]].
En il Castello Visconteo sa chatta il museum dal chastè cun sia collecziun archeologica.<ref>[http://www.locarno.ch/it/museo-civico-e-archeologico ''Museo civico e archeologico''].</ref>
== Occurrenzas ==
[[Datoteca:Piazza_Grande_Festival_del_film_Locarno.jpeg|200px|thumb|Festival da film sin la Piazza Grande]]
* ''Festival internazionale del film Locarno:'' Il festival ha lieu dapi il 1946 mintg’onn l’avust. Il meglier film entaifer la concurrenza uffiziala gudogna il leopard dad aur (talian ''Pardo d’Oro''). Il festival furma il pli pitschen dals festivals da film da muntada mundiala (uschenumnads festivals da categoria A).<ref>[http://www.ticino.ch/de/explore/events/all-events/events/details/69-Festival-del-film-Locarno/132518.html ''Festival internazionale del film Locarno''], en: ''ticino.ch,'' consultà ils 19 da mars 2017.</ref>
* ''Moon and Stars:'' Quest festival da musica sin la Piazza Grande cumpiglia concerts d’interprets da la musica da rock e pop internaziunala.<ref>[https://web.archive.org/web/20161017233749/http://www.moonandstars.ch/programm.html ''Moon and Stars''].</ref>
== Annotaziuns ==
<references/>
== Litteratura ==
;Istorgia
* Gian-Gaspare Nessi: ''Memorie storiche di Locarno fino al 1660.'' Locarno 1854; 3. ed.: Introducziun da Virgilio Gilardoni. Edizioni Pedrazzini, Locarno 2009; Nabu Press 2012, ISBN 978-1-286-70032-7.
* Gottardo Wielich: ''Das Locarnese im Altertum und Mittelalter, ein Beitrag zur Geschichte des Kantons Tessin.'' Berna 1970.
* AA.VV.: ''La Conferenza di Locarno del 1925. «Locarno: c’est la nécessité de discuter».'' Atti del Convegno in occasione del settantesimo anniversario. Bellinzona 1997.
* Dalmazio Ambrosioni: ''Locarno città del cinema, i 50 anni del Festival internazionale del film.'' Armando Dadò Editore, Locarno 1998.
;Istorgia d’art
* Johann Rudolf Rahn: ''I monumenti artistici del medio evo nel Cantone Ticino.'' Tipo-Litografia di Carlo Salvioni, Bellinzona 1894, p. 119–172.
* Simona Martinoli e.a.: ''Guida d’arte della Svizzera italiana.'' Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007, ISBN 978-88-7713-482-0.
* Yvonne Bölt, Maurizio Checchi: ''Locarno, guida storico-artistica.'' Armando Dadò Editore, Locarno 1996.
* Lara Calderari, ''Locarno rinascimentale.'' In: ''Bollettino della Società Storica Locarnese.'' Nova seria, nr. 16. Tipografia Pedrazzini, Locarno 2012, p. 161–186.
== Colliaziuns ==
{{Commonscat|Locarno}}
* [https://www.locarno.ch/ Pagina uffiziala da la vischnanca da Locarno]
* [https://web.archive.org/web/20170322221653/http://www4.ti.ch/generale/comuni/home/tutti-i-comuni/dettaglio/?user_comuni_pi1%5Bcomid%5D=157&user_comuni_pi1%5Bstate%5D=map Indicaziuns statisticas]
* [https://web.archive.org/web/20170628054422/http://www4.ti.ch/dt/dstm/sst/ubc/temi/inventario-dei-beni-culturali/consultazione/consultazione/ Inventari dals bains culturals]
* [https://web.archive.org/web/20160714134828/http://de.lagomaggiore.net/locarno.htm Locarno] sin ''de.lagomaggiore.net,'' consultà ils 25 da november 2015
* [http://elexikon.ch/locarno Locarno] sin ''elexikon.ch''
* [https://web.archive.org/web/20170611135119/http://www.ticinarte.ch/index.php/locarno.html Locarno] sin ''ticinarte.ch''
* {{E-LIR|1387|Lucarn}}
{{Locarno}}
[[Categoria:Locarno| ]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Tessin]]
[[Categoria:Vischnancas dal chantun Tessin]]
[[Categoria:Artitgels recumandads (Svizra)]]
56gfvxyte8okifuiqo9saby0sup5fvw
Model:Infobox Lieu en Svizra
10
4129
170501
170030
2026-04-05T18:20:53Z
Albinfo
2471
Optimierungen
170501
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha
| bodystyle = color:black; background-color:{{#if:{{{boxbgcolor|{{{fonscaixa|}}}}}}|{{{boxbgcolor|{{{fonscaixa|}}}}}}|#EBEBEB}}
| abovestyle = color:white; background-color:{{#if:{{{boxbgcolor|{{{fonscaixa|}}}}}}|{{{boxbgcolor|{{{fonscaixa|}}}}}}|#003153}}
| above = {{{name|{{{NUM_LIEU|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}}}}}
| imagestyle =
| captionstyle =
| image = {{#if:{{{FILEPATH_VOPNA|}}}|[[File:{{{FILEPATH_VOPNA|{{{image1|}}}}}}|{{{PIXEL|98px}}}]]}} {{#if:{{{image1|}}}|[[File:{{{FILEPATH_VOPNA|{{{image1|}}}}}}|{{{PIXEL|98px}}}]]}}
| caption =
| image2 = {{#if:{{{FILEPATH_BANDIERA|}}}|[[File:{{{FILEPATH_BANDIERA|{{{image2|}}}}}}|{{{PIXEL|98px}}}]]}} {{#if:{{{image2|}}}|[[File:{{{FILEPATH_BANDIERA|{{{image2|}}}}}}|{{{PIXEL|98px}}}]]}}
| caption2 =
| image3 = {{#if:{{{MALETG|}}}|[[File:{{{MALETG|{{{image2|}}}}}}|{{{PIXEL2|280px}}}]]}} {{#if:{{{image2|}}}|[[File:{{{MALETG|{{{image2|}}}}}}|{{{PIXEL2|280px}}}]]}}
| caption3 = {{{descripziun_maletg|{{PAGENAME}} }}}
| headerstyle = background:{{{colur|#B2BEB5}}}; color:#FFFFFF;
| labelstyle =
| datastyle =
| header1 = Administraziun
| label2 = Chantun
| data2 = [[chantun {{#switch: {{{CHANTUN}}}
| AI= Appenzell Dadens
| AR= Appenzell Dadora
| AG= Argovia
| BE= Berna
| BL= Basilea-Champagna
| BS= Basilea-Citad
| FR= Friburg
| GE= Genevra
| GL= Glaruna
| GR= Grischun
| JU= Giura
| LU= Lucerna
| NE= Neuschatel
| NW= Sutsilvania
| OW= Sursilvania
| SG= Son Gagl
| SH= Schaffusa
| SO= Soloturn
| SZ= Sviz
| TI= Tessin
| TG= Turgovia
| UR= Uri
| VD= Vad
| VS= Vallais
| ZG= Zug
| ZH= Turitg
| #default= {{{CHANTUN}}}
}}|{{#switch: {{{CHANTUN}}}
| AI= Appenzell Dadens
| AR= Appenzell Dadora
| AG= Argovia
| BE= Berna
| BL= Basilea-Champagna
| BS= Basilea-Citad
| FR= Friburg
| GE= Genevra
| GL= Glaruna
| GR= Grischun
| JU= Giura
| LU= Lucerna
| NE= Neuschatel
| NW= Sutsilvania
| OW= Sursilvania
| SG= Son Gagl
| SH= Schaffusa
| SO= Soloturn
| SZ= Sviz
| TI= Tessin
| TG= Turgovia
| UR= Uri
| VD= Vad
| VS= Vallais
| ZG= Zug
| ZH= Turitg
| #default= {{{CHANTUN}}}
}}]]
| label3 = {{#switch:{{{CHANTUN}}}|Lucerna = District|Son Gagl = Circul electoral|Bern = District|#default = District}}
| data3 = {{#switch:{{{CHANTUN}}}|Uri|Sursilvania|Sutsilvania|Glaruna|Zug|Basilea-Citad|Schaffusa|Appenzell Dadora|Genevra=<small>({{{CHANTUN}}} n'ha nagins districts)</small>|AR=<small>(Appenzell Dadora n'ha nagins districts)</small>|BL=<small>(Basilea-Citad n'ha nagins districts)</small>|GL=<small>(Glaruna n'ha nagins districts)</small>|SH=<small>(Schaffusa n'ha nagins districts)</small>|UR=<small>(Uri n'ha nagins districts)</small>|ZG=<small>(Zug n'ha nagins districts)</small>|Appenzell Dadens=<small>(È a medem temp in district)</small>|AI=<small>(È a medem temp in district)</small>|#default={{#ifexist:{{{DISTRICT}}} ({{#switch:{{{CHANTUN}}}|Lucerna=District|Son Gagl=Circul electoral|#default=District}})|[[{{{DISTRICT}}} ({{#switch:{{{CHANTUN}}}|Luzern=District|Son Gagl=Circul electoral|#default=District}})|{{{DISTRICT}}}]]|{{{DISTRICT}}}}}}}
| label4 = Circul
| data4 = {{{CIRCUL|}}}
| label5 = Vischnanca
| data5 = {{{VISCHNANCA|}}}
| label6 = Lingua(s)
| data6 = {{{LINGUA|}}}
| label7 = Numer UST
| data7 = {{{NR UST|}}}
| label8 = Numer postal
| data8 = {{{NP|}}}
| header9 = Geografia
| label10 = Autezza
| data10 = {{{AUTEZZA|}}} m s. m.
| label11 = {{#if:{{{SURFATSCHA|}}}|Surfatscha}}
| data11 = {{#if:{{{SURFATSCHA|}}}|{{{SURFATSCHA|}}} km²}}
| label12 = Coordinatas
| data12 = {{#if: {{{NS|}}} |{{Coordinate|NS={{{NS}}}|EW={{{EW}}}|region={{#switch: {{{CHANTUN}}}| AI=CH-AI| AR=CH-AR| AG=CH-AG| BE=CH-BE| BL=CH-BL| BS=CH-BS| FR=CH-FR| GE=CH-GE| GL=CH-GL| GR=CH-GR| JU=CH-JU| LU=CH-LU| NE=CH-NE| NW=CH-NW| OW=CH-OW| SG=CH-SG| SH=CH-SH| SO=CH-SO| SZ=CH-SZ| TI=CH-TI| TG=CH-TG| UR=CH-UR| VD=CH-VD| VS=CH-VS| ZG=CH-ZG| ZH=CH-ZH| #default= {{{CHANTUN}}}
}} |type=city|name={{{NUM_LIEU}}}|text=DMS|article=/ }}|{{{GRAD_DA_LADEZZA|}}} N {{{GRAD_DA_LUNGHEZZA|}}} O}}
| header13 = Demografia
| label14 = Num dal abitants
| data14 = {{{NUM_ABITANTS|}}}
| label15 = Surnum
| data15 = {{{SURNUM|}}}
| label16 = Populaziun
| data16 = {{#invoke:Wikidata|claim|P1082|{{{Wikidata-ID}}}|sort=P585|inverse=ja}} <small>{{#invoke:Wikidata|claim|P1082|{{{Wikidata-ID}}}|qualifier=P585|sort=P585|inverse=ja|parameter=time:"("j "da" F Y")"}}</small>
| header17 = {{#if:{{{FILEPATH_CHARTA|}}}|Charta}}
| image18 = {{#if:{{{FILEPATH_CHARTA|}}}|[[File:{{{FILEPATH_CHARTA|{{{image3|}}}}}}|{{{PIXEL3|280px}}}]]}} {{#if:{{{image3|}}}|[[File:{{{FILEPATH_CHARTA|{{{image3|}}}}}}|{{{PIXEL3|280px}}}]]}}
| caption18 =
| header19 = Colliaziuns
| label20 = [[Lexicon istoric retic|Lexicon <br />istoric retic]]
| data20 = {{#if:{{{E-LIR|}}}|<br />[http://www.e-lir.ch/e-LIR___Lexicon.{{{E-LIR|}}}.450.0.html {{{NUM_LIEU}}} en il Lexicon istoric retic]}}
|belowstyle = background:{{{color|#EBEBEB}}};
|below = {{#if: {{{WEBSITE|}}} |[http://{{{WEBSITE}}} Pagina-web uffiziala] }}
}}<noinclude>
'''Agid:'''
<pre><nowiki>
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU =
|FILEPATH_CHARTA =
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_BANDIERA =
|FILEPATH_VOPNA =
|MALETG =
|DESCRIPZIUN =
|CHANTUN =
|DISTRICT =
|CIRCUL =
|NP =
|NS =
|EW =
|AUTEZZA =
|SURFATSCHA =
|ABITANTS =
|STAN_ABITANTS =
|LINGUA =
|WEBSITE =
|E-LIR =
|}}
</nowiki></pre>
[[Categoria:Models:Infobox|Lieu svizzer]]
</noinclude>
p7bwft4v94c4gp3bxn99dnd10y30p1p
170502
170501
2026-04-05T18:21:40Z
Albinfo
2471
description wrong
170502
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha
| bodystyle = color:black; background-color:{{#if:{{{boxbgcolor|{{{fonscaixa|}}}}}}|{{{boxbgcolor|{{{fonscaixa|}}}}}}|#EBEBEB}}
| abovestyle = color:white; background-color:{{#if:{{{boxbgcolor|{{{fonscaixa|}}}}}}|{{{boxbgcolor|{{{fonscaixa|}}}}}}|#003153}}
| above = {{{name|{{{NUM_LIEU|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}}}}}
| imagestyle =
| captionstyle =
| image = {{#if:{{{FILEPATH_VOPNA|}}}|[[File:{{{FILEPATH_VOPNA|{{{image1|}}}}}}|{{{PIXEL|98px}}}]]}} {{#if:{{{image1|}}}|[[File:{{{FILEPATH_VOPNA|{{{image1|}}}}}}|{{{PIXEL|98px}}}]]}}
| caption =
| image2 = {{#if:{{{FILEPATH_BANDIERA|}}}|[[File:{{{FILEPATH_BANDIERA|{{{image2|}}}}}}|{{{PIXEL|98px}}}]]}} {{#if:{{{image2|}}}|[[File:{{{FILEPATH_BANDIERA|{{{image2|}}}}}}|{{{PIXEL|98px}}}]]}}
| caption2 =
| image3 = {{#if:{{{MALETG|}}}|[[File:{{{MALETG|{{{image2|}}}}}}|{{{PIXEL2|280px}}}]]}} {{#if:{{{image2|}}}|[[File:{{{MALETG|{{{image2|}}}}}}|{{{PIXEL2|280px}}}]]}}
| caption3 = {{{descripziun_maletg|{{PAGENAME}} }}}
| headerstyle = background:{{{colur|#B2BEB5}}}; color:#FFFFFF;
| labelstyle =
| datastyle =
| header1 = Administraziun
| label2 = Chantun
| data2 = [[chantun {{#switch: {{{CHANTUN}}}
| AI= Appenzell Dadens
| AR= Appenzell Dadora
| AG= Argovia
| BE= Berna
| BL= Basilea-Champagna
| BS= Basilea-Citad
| FR= Friburg
| GE= Genevra
| GL= Glaruna
| GR= Grischun
| JU= Giura
| LU= Lucerna
| NE= Neuschatel
| NW= Sutsilvania
| OW= Sursilvania
| SG= Son Gagl
| SH= Schaffusa
| SO= Soloturn
| SZ= Sviz
| TI= Tessin
| TG= Turgovia
| UR= Uri
| VD= Vad
| VS= Vallais
| ZG= Zug
| ZH= Turitg
| #default= {{{CHANTUN}}}
}}|{{#switch: {{{CHANTUN}}}
| AI= Appenzell Dadens
| AR= Appenzell Dadora
| AG= Argovia
| BE= Berna
| BL= Basilea-Champagna
| BS= Basilea-Citad
| FR= Friburg
| GE= Genevra
| GL= Glaruna
| GR= Grischun
| JU= Giura
| LU= Lucerna
| NE= Neuschatel
| NW= Sutsilvania
| OW= Sursilvania
| SG= Son Gagl
| SH= Schaffusa
| SO= Soloturn
| SZ= Sviz
| TI= Tessin
| TG= Turgovia
| UR= Uri
| VD= Vad
| VS= Vallais
| ZG= Zug
| ZH= Turitg
| #default= {{{CHANTUN}}}
}}]]
| label3 = {{#switch:{{{CHANTUN}}}|Lucerna = District|Son Gagl = Circul electoral|Bern = District|#default = District}}
| data3 = {{#switch:{{{CHANTUN}}}|Uri|Sursilvania|Sutsilvania|Glaruna|Zug|Basilea-Citad|Schaffusa|Appenzell Dadora|Genevra=<small>({{{CHANTUN}}} n'ha nagins districts)</small>|AR=<small>(Appenzell Dadora n'ha nagins districts)</small>|BL=<small>(Basilea-Citad n'ha nagins districts)</small>|GL=<small>(Glaruna n'ha nagins districts)</small>|SH=<small>(Schaffusa n'ha nagins districts)</small>|UR=<small>(Uri n'ha nagins districts)</small>|ZG=<small>(Zug n'ha nagins districts)</small>|Appenzell Dadens=<small>(È a medem temp in district)</small>|AI=<small>(È a medem temp in district)</small>|#default={{#ifexist:{{{DISTRICT}}} ({{#switch:{{{CHANTUN}}}|Lucerna=District|Son Gagl=Circul electoral|#default=District}})|[[{{{DISTRICT}}} ({{#switch:{{{CHANTUN}}}|Luzern=District|Son Gagl=Circul electoral|#default=District}})|{{{DISTRICT}}}]]|{{{DISTRICT}}}}}}}
| label4 = Circul
| data4 = {{{CIRCUL|}}}
| label5 = Vischnanca
| data5 = {{{VISCHNANCA|}}}
| label6 = Lingua(s)
| data6 = {{{LINGUA|}}}
| label7 = Numer UST
| data7 = {{{NR UST|}}}
| label8 = Numer postal
| data8 = {{{NP|}}}
| header9 = Geografia
| label10 = Autezza
| data10 = {{{AUTEZZA|}}} m s. m.
| label11 = {{#if:{{{SURFATSCHA|}}}|Surfatscha}}
| data11 = {{#if:{{{SURFATSCHA|}}}|{{{SURFATSCHA|}}} km²}}
| label12 = Coordinatas
| data12 = {{#if: {{{NS|}}} |{{Coordinate|NS={{{NS}}}|EW={{{EW}}}|region={{#switch: {{{CHANTUN}}}| AI=CH-AI| AR=CH-AR| AG=CH-AG| BE=CH-BE| BL=CH-BL| BS=CH-BS| FR=CH-FR| GE=CH-GE| GL=CH-GL| GR=CH-GR| JU=CH-JU| LU=CH-LU| NE=CH-NE| NW=CH-NW| OW=CH-OW| SG=CH-SG| SH=CH-SH| SO=CH-SO| SZ=CH-SZ| TI=CH-TI| TG=CH-TG| UR=CH-UR| VD=CH-VD| VS=CH-VS| ZG=CH-ZG| ZH=CH-ZH| #default= {{{CHANTUN}}}
}} |type=city|name={{{NUM_LIEU}}}|text=DMS|article=/ }}|{{{GRAD_DA_LADEZZA|}}} N {{{GRAD_DA_LUNGHEZZA|}}} O}}
| header13 = Demografia
| label14 = Num dal abitants
| data14 = {{{NUM_ABITANTS|}}}
| label15 = Surnum
| data15 = {{{SURNUM|}}}
| label16 = Populaziun
| data16 = {{#invoke:Wikidata|claim|P1082|{{{Wikidata-ID}}}|sort=P585|inverse=ja}} <small>{{#invoke:Wikidata|claim|P1082|{{{Wikidata-ID}}}|qualifier=P585|sort=P585|inverse=ja|parameter=time:"("j "da" F Y")"}}</small>
| header17 = {{#if:{{{FILEPATH_CHARTA|}}}|Charta}}
| image18 = {{#if:{{{FILEPATH_CHARTA|}}}|[[File:{{{FILEPATH_CHARTA|{{{image3|}}}}}}|{{{PIXEL3|280px}}}]]}} {{#if:{{{image3|}}}|[[File:{{{FILEPATH_CHARTA|{{{image3|}}}}}}|{{{PIXEL3|280px}}}]]}}
| caption18 =
| header19 = Colliaziuns
| label20 = [[Lexicon istoric retic|Lexicon <br />istoric retic]]
| data20 = {{#if:{{{E-LIR|}}}|<br />[http://www.e-lir.ch/e-LIR___Lexicon.{{{E-LIR|}}}.450.0.html {{{NUM_LIEU}}} en il Lexicon istoric retic]}}
|belowstyle = background:{{{color|#EBEBEB}}};
|below = {{#if: {{{WEBSITE|}}} |[http://{{{WEBSITE}}} Pagina-web uffiziala] }}
}}<noinclude>
'''Agid:'''
<pre><nowiki>
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU =
|FILEPATH_CHARTA =
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_BANDIERA =
|FILEPATH_VOPNA =
|MALETG =
|descripziun_maletg =
|CHANTUN =
|DISTRICT =
|CIRCUL =
|NP =
|NS =
|EW =
|AUTEZZA =
|SURFATSCHA =
|ABITANTS =
|STAN_ABITANTS =
|LINGUA =
|WEBSITE =
|E-LIR =
|}}
</nowiki></pre>
[[Categoria:Models:Infobox|Lieu svizzer]]
</noinclude>
g84h7dt1ll5ohpufvthg0mjgtvf2vek
Acla
0
5856
170498
170419
2026-04-05T17:52:50Z
Albinfo
2471
ist keine Verwaltugnseinheit
170498
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Acla
|MALETG = Acla.jpeg
|descripziun_maletg = Acla l'enviern (2005)
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Surselva (district)|Surselva]]
|CIRCUL =
|VISCHNANCA = [[Medel (Lucmagn)]]
|NP = 7184
|NS = 46/38/07.51/N
|EW = 8/50/43.80/E
|AUTEZZA = 1473
|SURFATSCHA =
|ABITANTS =
|STAN_ABITANTS =
|LINGUA = [[Sursilvan]]
|WEBSITE =
|E-LIR = 31
|}}
'''Acla''' è in vitg che tutga tar la vischnanca da [[Medel/Lucmagn]] en il {{chantun|Grischun}}. Acla giascha sin 1477 meters sur mar. Pervi dal privel da lavinas n'è Acla davent da l'onn 1975 betg pli abità durant l'entir onn. Las chasas ch'èn betg vegnidas destruidas lez onn da la lavina èn ussa chasas da vacanzas.
== Geografia ==
[[Image:Acla-medel-gr.jpg|thumb|230px|right|Acla stad 2006]]
Acla è l'ultim vitg en la [[Val Medel]] avant che cuntanscher il [[Pass dal Lucmagn]]. Il vitg sa chatta da vart sanestra dal Rein Miez. La via chantunala maina da l'autra vart sper il vitg ora.
== Ord l'istorgia ==
Dal vitg dad Acla datti mo paucas infurmaziuns a scrit. Ord ils paucs documents ch'i dat che pertutgan la chaplutta dal vitg san ins concluder ch'il vitg existiva gia avant 1600.
Acla era in vitg da purs. Mintga famiglia aveva in per paucs tiers gronds ni almain intginas chauras u nursas. Mintga zichel prà vegniva tratg a niz.
Enturn l'onn 1850 stueva Acla avair blers abitants. Vischins pli vegls han raquintan ch'il vitg dumbravi 12 fin 13 famiglias cun circa 90 abitants. Da quai eran var 20 uffants da scola. Ins vuleva da quai temp schizunt fundar ina atgna chaplania. L'uvestgieu da [[Cuira]] n'haja però betg lubì quai. Persuenter hajan ils vischins dastgà disfar la chaplutta e bajegiar ina nova. La gronda part da la lavur è vegnida fatga en lavur cumina. Ils custs da la chaplutta nova han muntà a 970 francs.
== Lavina ==
Ils 6 d'avrigl 1975 è la chaplutta ed il vitg vegnì destruids da lavinas. Trais persunas han pers la vita tar quella catastrofa. Ils abitants d'Acla han stuì bandunar lur vitg e sa chasar da nov a [[Fuorns]], il vitg vischinant. L'atun 1977 han ils abitants pudì entrar en lur novas chasas a Fuorns ed il muvel en ina nova stalla communabla.
Sulettamain duas chasas n'ha la lavina betg destruì. Duas autras chasas han ins puspè sanà. Ellas servan oz sco chasas da vacanzas. Era èsi vegnì bajegià ina nova chaplutta. La chaplutta da Son Giachen che la lavina ha destruì datava tenor vegls documents da l'onn 1850. Dapi l'onn 1979 paradescha en il medem lieu la nova chaplutta cun ina furma moderna. Sin il crest è ella bain vesaivla per mintgin che charrescha tras la val. Sin il mir da la chaplutta stat l'inscripziun «Pertgei temer, sepanzar? La via cun tei va il Christus Signur.»
== Funtauna ==
Cudesch "Val Medel" da Clemens Pally e conauturs
== Colliaziuns ==
[http://www.medel.ch/ Pagina da la vischnanca da Medel/Lucmagn]
[[Category:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Medel/Lucmagn]]
fpnxtofdr30mnc1lju66jign574rpi7
170503
170498
2026-04-05T18:26:29Z
Albinfo
2471
+maletg da la lavina
170503
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Acla
|MALETG = Acla.jpeg
|descripziun_maletg = Acla l'enviern (2005)
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Surselva (district)|Surselva]]
|CIRCUL =
|VISCHNANCA = [[Medel (Lucmagn)]]
|NP = 7184
|NS = 46/38/07.51/N
|EW = 8/50/43.80/E
|AUTEZZA = 1473
|SURFATSCHA =
|ABITANTS =
|STAN_ABITANTS =
|LINGUA = [[Sursilvan]]
|WEBSITE =
|E-LIR = 31
|}}
'''Acla''' è in vitg che tutga tar la vischnanca da [[Medel/Lucmagn]] en il {{chantun|Grischun}}. Acla giascha sin 1477 meters sur mar. Pervi dal privel da lavinas n'è Acla davent da l'onn 1975 betg pli abità durant l'entir onn. Las chasas ch'èn betg vegnidas destruidas lez onn da la lavina èn ussa chasas da vacanzas.
== Geografia ==
[[Image:Acla-medel-gr.jpg|thumb|230px|left|Acla stad 2006]]
Acla è l'ultim vitg en la [[Val Medel]] avant che cuntanscher il [[Pass dal Lucmagn]]. Il vitg sa chatta da vart sanestra dal Rein Miez. La via chantunala maina da l'autra vart sper il vitg ora.
== Ord l'istorgia ==
Dal vitg dad Acla datti mo paucas infurmaziuns a scrit. Ord ils paucs documents ch'i dat che pertutgan la chaplutta dal vitg san ins concluder ch'il vitg existiva gia avant 1600.
Acla era in vitg da purs. Mintga famiglia aveva in per paucs tiers gronds ni almain intginas chauras u nursas. Mintga zichel prà vegniva tratg a niz.
Enturn l'onn 1850 stueva Acla avair blers abitants. Vischins pli vegls han raquintan ch'il vitg dumbravi 12 fin 13 famiglias cun circa 90 abitants. Da quai eran var 20 uffants da scola. Ins vuleva da quai temp schizunt fundar ina atgna chaplania. L'uvestgieu da [[Cuira]] n'haja però betg lubì quai. Persuenter hajan ils vischins dastgà disfar la chaplutta e bajegiar ina nova. La gronda part da la lavur è vegnida fatga en lavur cumina. Ils custs da la chaplutta nova han muntà a 970 francs.
== Lavina ==
[[File:Acla SLF D A0304 Pos.tif|thumb|La lavina da 6 d'avrigl 1975]]
Ils 6 d'avrigl 1975 è la chaplutta ed il vitg vegnì destruids da lavinas. Trais persunas han pers la vita tar quella catastrofa. Ils abitants d'Acla han stuì bandunar lur vitg e sa chasar da nov a [[Fuorns]], il vitg vischinant. L'atun 1977 han ils abitants pudì entrar en lur novas chasas a Fuorns ed il muvel en ina nova stalla communabla.
Sulettamain duas chasas n'ha la lavina betg destruì. Duas autras chasas han ins puspè sanà. Ellas servan oz sco chasas da vacanzas. Era èsi vegnì bajegià ina nova chaplutta. La chaplutta da Son Giachen che la lavina ha destruì datava tenor vegls documents da l'onn 1850. Dapi l'onn 1979 paradescha en il medem lieu la nova chaplutta cun ina furma moderna. Sin il crest è ella bain vesaivla per mintgin che charrescha tras la val. Sin il mir da la chaplutta stat l'inscripziun «Pertgei temer, sepanzar? La via cun tei va il Christus Signur.»
== Funtauna ==
Cudesch "Val Medel" da Clemens Pally e conauturs
== Colliaziuns ==
[http://www.medel.ch/ Pagina da la vischnanca da Medel/Lucmagn]
[[Category:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Medel/Lucmagn]]
0si0h4p7u09r2ip4fvazisdqd6quhom
Isaac
0
9913
170496
149738
2026-04-05T16:42:04Z
Ziv
21210
([[c:GR|GR]]) [[File:Michelangelo Caravaggio 022.jpg]] → [[File:Sacrifice of Isaac-Caravaggio (Uffizi).jpg]] → File replacement: update from a old version to a newer one with better quality ([[c:c:GR]])
170496
wikitext
text/x-wiki
{{idiom|puter}}
[[File:Sacrifice of Isaac-Caravaggio (Uffizi).jpg|thumb|purtet da Michelangelo Caravaggio ''l'offerta d'Isaac'']]
'''Isaac''' es üna figüra [[Bibla|biblica]] e vain considero insembel cun sieu bap [[Abraham]] e sieu figl [[Jacob]] scu ün dals trais archbaps respectivmaing patriarcs dal pövel Israel. Il [[prüm cudesch da Mose]] (''Genesis'') raquinta d'Isaac traunter ils chapitel 17–35.
== Vita ==
Aviand otg dis vain Isaac circumcis per appartgnair al pövel elet da Dieu.
Isaac d'eira marido cun ''Rebecca'' chi l'ho parturieu duos figls, ils dschimels ''Esau'' ed ''Jacob''.
Tres ün rampign gratagia a Jacob da survgnir da sieu bap Isaac chi'd es intaunt orv e giascha sül let da murir, la benedicziun chi d'eira previsa pel prümgenuieu Esau.
=== Il liam d'Isaac ===
Il raquint il pü dramatic chi tratta d'Isaac es quel da l'offerta d'Isaac respectivmaing e pü precis dal liam d'Isaac:
Abraham vain tento da Dieu in möd ch'el artschaiva il cumand divin da mazzer a sieu figl Isaac, sün il quêl la benedicziun pel avegnir d'Israel posa e chi'd es dimena il purteder da la spraunza, scu offerta vers Dieu. Abraham obedischa, ma immediatamaing aunz ch'Abraham offrischa ad Issac, intervain ün aungel e preschainta ün buoch chi rimplazza al sacrifizi umaun.
== Colliaziuns ==
* [http://www.bbkl.de/i/Isaak_p.shtml Isaac i'l lexicon da baselgia biografic bibliografic]
[[Categoria:Persunas en la Bibla]]
[[Categoria:Umens]]
bfd88w79z4zw0qj23108eczu0idpuu0
Model:Infochascha
10
11196
170499
168902
2026-04-05T18:07:40Z
Albinfo
2471
Fix showing eLIR etc also when no map is available
170499
wikitext
text/x-wiki
↔{{#ifeq:{{{child|}}}|yes||<table class="infobox {{{bodyclass|}}}" cellspacing="3" style="border-spacing: 3px; width:25em; font-size:90%; {{{bodystyle|}}}"><!--
Caption
-->{{#if:{{{title|}}}|<caption class="{{{titleclass|}}}" style="font-size:125%; font-weight:bold; {{{titlestyle|}}}">{{{title}}}</caption>}}<!--
Header
-->{{#if:{{{above|}}}|<tr><th colspan="2" class="{{{aboveclass|}}}" style="text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; {{{abovestyle|}}}">{{{above}}}</th></tr>}}
}}{{#ifeq:{{{child|}}}|yes|{{#if:{{{title|}}}|'''{{{title}}}'''}}}}<!--
Subheader1
-->{{#if:{{{subheader|{{{subheader1|}}}}}}|{{Infochascha/row
|data={{{subheader|{{{subheader1|}}}}}}
|datastyle={{{subheaderstyle|{{{subheaderstyle1|}}}}}}
|class={{{subheaderclass|}}}
|rowclass={{{subheaderrowclass|{{{subheaderrowclass1|}}}}}}
}} }}<!--
Subheader2
-->{{#if:{{{subheader2|}}}|{{Infochascha/row
|data={{{subheader2}}}
|datastyle={{{subheaderstyle|{{{subheaderstyle2|}}}}}}
|class={{{subheaderclass|}}}
|rowclass={{{subheaderrowclass2|}}}
}} }}<!--
Image1
-->{{#if:{{{image|{{{image1|}}}}}}|{{Infochascha/row
|data={{{image|{{{image1}}} }}}{{#if:{{{caption|{{{caption1|}}}}}}|<br /><span style="{{{captionstyle|}}}">{{{caption|{{{caption1}}}}}}</span>}}
|datastyle={{{imagestyle|}}}
|class={{{imageclass|}}}
|rowclass={{{imagerowclass1|}}}
}} }}<!--
Image2
-->{{#if:{{{image2|}}}|{{Infochascha/row
|data={{{image2}}}{{#if:{{{caption2|}}}|<br /><span style="{{{captionstyle|}}}">{{{caption2}}}</span>}}
|datastyle={{{imagestyle|}}}
|class={{{imageclass|}}}
|rowclass={{{imagerowclass2|}}}
}} }}<!--
Image3
-->{{#if:{{{image3|}}}|{{Infochascha/row
|data={{{image3}}}{{#if:{{{caption3|}}}|<br /><span style="{{{captionstyle|}}}">{{{caption3}}}</span>}}
|datastyle={{{imagestyle|}}}
|class={{{imageclass|}}}
|rowclass={{{imagerowclass3|}}}
}} }}<!--
-->{{Infochascha/row
|header={{{header1|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label1|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data1|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class1|}}} |rowclass={{{rowclass1|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header2|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label2|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data2|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class2|}}} |rowclass={{{rowclass2|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header3|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label3|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data3|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class3|}}} |rowclass={{{rowclass3|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header4|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label4|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data4|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class4|}}} |rowclass={{{rowclass4|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header5|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label5|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data5|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class5|}}} |rowclass={{{rowclass5|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header6|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label6|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data6|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class6|}}} |rowclass={{{rowclass6|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header7|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label7|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data7|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class7|}}} |rowclass={{{rowclass7|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header8|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label8|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data8|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class8|}}} |rowclass={{{rowclass8|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header9|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label9|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data9|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class9|}}} |rowclass={{{rowclass9|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header10|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label10|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data10|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class10|}}} |rowclass={{{rowclass10|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header11|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label11|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data11|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class11|}}} |rowclass={{{rowclass11|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header12|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label12|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data12|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class12|}}} |rowclass={{{rowclass12|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header13|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label13|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data13|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class13|}}} |rowclass={{{rowclass13|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header14|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label14|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data14|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class14|}}} |rowclass={{{rowclass14|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header15|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label15|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data15|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class15|}}} |rowclass={{{rowclass15|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header16|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label16|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data16|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class16|}}} |rowclass={{{rowclass16|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header17|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label17|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data17|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class17|}}} |rowclass={{{rowclass17|}}}
}}<!--
Image18
-->{{#if:{{{image18|}}}|{{Infochascha/row
|data={{{image18}}}{{#if:{{{caption18|}}}|<br /><span style="{{{captionstyle|}}}">{{{caption18}}}</span>}}
|datastyle={{{imagestyle|}}}
|class={{{imageclass|}}}
|rowclass={{{imagerowclass18|}}}
}} }}{{Infochascha/row
|header={{{header19|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label19|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data19|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class19|}}} |rowclass={{{rowclass19|}}}
}}<!--{{Infochascha/row
|header={{{header18|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label18|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data18|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class18|}}} |rowclass={{{rowclass18|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header20|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label20|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data20|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class20|}}} |rowclass={{{rowclass20|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header21|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label21|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data21|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class21|}}} |rowclass={{{rowclass21|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header22|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label22|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data22|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class22|}}} |rowclass={{{rowclass22|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header23|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label23|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data23|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class23|}}} |rowclass={{{rowclass23|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header24|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label24|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data24|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class24|}}} |rowclass={{{rowclass24|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header25|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label25|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data25|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class25|}}} |rowclass={{{rowclass25|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header26|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label26|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data26|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class26|}}} |rowclass={{{rowclass26|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header27|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label27|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data27|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class27|}}} |rowclass={{{rowclass27|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header28|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label28|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data28|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class28|}}} |rowclass={{{rowclass28|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header29|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label29|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data29|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class29|}}} |rowclass={{{rowclass29|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header30|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label30|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data30|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class30|}}} |rowclass={{{rowclass30|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header31|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label31|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data31|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class31|}}} |rowclass={{{rowclass31|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header32|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label32|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data32|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class32|}}} |rowclass={{{rowclass32|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header33|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label33|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data33|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class33|}}} |rowclass={{{rowclass33|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header34|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label34|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data34|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class34|}}} |rowclass={{{rowclass34|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header35|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label35|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data35|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class35|}}} |rowclass={{{rowclass35|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header36|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label36|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data36|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class36|}}} |rowclass={{{rowclass36|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header37|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label37|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data37|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class37|}}} |rowclass={{{rowclass37|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header38|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label38|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data38|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class38|}}} |rowclass={{{rowclass38|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header39|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label39|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data39|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class39|}}} |rowclass={{{rowclass39|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header40|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label40|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data40|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class40|}}} |rowclass={{{rowclass40|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header41|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label41|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data41|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class41|}}} |rowclass={{{rowclass41|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header42|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label42|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data42|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class42|}}} |rowclass={{{rowclass42|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header43|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label43|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data43|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class43|}}} |rowclass={{{rowclass43|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header44|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label44|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data44|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class44|}}} |rowclass={{{rowclass44|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header45|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label45|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data45|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class45|}}} |rowclass={{{rowclass45|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header46|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label46|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data46|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class46|}}} |rowclass={{{rowclass46|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header47|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label47|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data47|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class47|}}} |rowclass={{{rowclass47|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header48|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label48|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data48|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class48|}}} |rowclass={{{rowclass48|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header49|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label49|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data49|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class49|}}} |rowclass={{{rowclass49|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header50|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label50|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data50|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class50|}}} |rowclass={{{rowclass50|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header51|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label51|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data51|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class51|}}} |rowclass={{{rowclass51|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header52|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label52|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data52|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class52|}}} |rowclass={{{rowclass52|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header53|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label53|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data53|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class53|}}} |rowclass={{{rowclass53|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header54|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label54|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data54|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class54|}}} |rowclass={{{rowclass54|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header55|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label55|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data55|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class55|}}} |rowclass={{{rowclass55|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header56|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label56|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data56|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class56|}}} |rowclass={{{rowclass56|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header57|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label57|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data57|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class57|}}} |rowclass={{{rowclass57|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header58|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label58|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data58|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class58|}}} |rowclass={{{rowclass58|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header59|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label59|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data59|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class59|}}} |rowclass={{{rowclass59|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header60|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label60|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data60|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class60|}}} |rowclass={{{rowclass60|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header61|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label61|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data61|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class61|}}} |rowclass={{{rowclass61|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header62|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label62|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data62|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class62|}}} |rowclass={{{rowclass62|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header63|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label63|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data63|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class63|}}} |rowclass={{{rowclass63|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header64|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label64|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data64|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class64|}}} |rowclass={{{rowclass64|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header65|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label65|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data65|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class65|}}} |rowclass={{{rowclass65|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header66|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label66|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data66|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class66|}}} |rowclass={{{rowclass66|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header67|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label67|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data67|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class67|}}} |rowclass={{{rowclass67|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header68|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label68|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data68|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class68|}}} |rowclass={{{rowclass68|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header69|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label69|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data69|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class69|}}} |rowclass={{{rowclass69|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header70|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label70|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data70|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class70|}}} |rowclass={{{rowclass70|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header71|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label71|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data71|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class71|}}} |rowclass={{{rowclass71|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header72|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label72|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data72|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class72|}}} |rowclass={{{rowclass72|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header73|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label73|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data73|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class73|}}} |rowclass={{{rowclass73|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header74|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label74|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data74|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class74|}}} |rowclass={{{rowclass74|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header75|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label75|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data75|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class75|}}} |rowclass={{{rowclass75|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header76|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label76|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data76|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class76|}}} |rowclass={{{rowclass76|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header77|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label77|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data77|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class77|}}} |rowclass={{{rowclass77|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header78|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label78|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data78|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class78|}}} |rowclass={{{rowclass78|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header79|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label79|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data79|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class79|}}} |rowclass={{{rowclass79|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header80|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label80|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data80|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class80|}}} |rowclass={{{rowclass80|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header81|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label81|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data81|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class81|}}} |rowclass={{{rowclass81|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header82|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label82|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data82|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class82|}}} |rowclass={{{rowclass82|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header83|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label83|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data83|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class83|}}} |rowclass={{{rowclass83|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header84|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label84|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data84|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class84|}}} |rowclass={{{rowclass84|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header85|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label85|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data85|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class85|}}} |rowclass={{{rowclass85|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header86|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label86|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data86|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class86|}}} |rowclass={{{rowclass86|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header87|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label87|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data87|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class87|}}} |rowclass={{{rowclass87|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header88|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label88|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data88|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class88|}}} |rowclass={{{rowclass88|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header89|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label89|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data89|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class89|}}} |rowclass={{{rowclass89|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header90|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label90|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data90|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class90|}}} |rowclass={{{rowclass90|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header91|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label91|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data91|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class91|}}} |rowclass={{{rowclass91|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header92|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label92|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data92|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class92|}}} |rowclass={{{rowclass92|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header93|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label93|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data93|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class93|}}} |rowclass={{{rowclass93|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header94|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label94|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data94|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class94|}}} |rowclass={{{rowclass94|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header95|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label95|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data95|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class95|}}} |rowclass={{{rowclass95|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header96|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label96|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data96|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class96|}}} |rowclass={{{rowclass96|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header97|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label97|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data97|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class97|}}} |rowclass={{{rowclass97|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header98|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label98|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data98|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class98|}}} |rowclass={{{rowclass98|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header99|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label99|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data99|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class99|}}} |rowclass={{{rowclass99|}}}
}}<!-- Below
-->{{#if:{{{below|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{belowclass|}}}" style="text-align:center; {{{belowstyle|}}}">{{{below}}}</td></tr>}}<!--
Navbar
-->{{#if:{{{name|}}}|<tr><td colspan="2" style="text-align:right">{{navbar|{{{name}}}|mini=1}}</td></tr>}}
{{#ifeq:{{{child|}}}|yes||</table>}}{{#switch:{{lc:{{{títol cursiva|¬}}}}}
|¬|no = <!-- no italic title -->
||force|yes = {{títol cursiva|force={{#ifeq:{{lc:{{{títol cursiva|}}}}}|force|true}}}}
}}<includeonly>{{#ifeq:{{{decat|}}}|yes||{{#if:{{{data1|}}}{{{data2|}}}{{{data3|}}}{{{data4|}}}{{{data5|}}}{{{data6|}}}{{{data7|}}}{{{data8|}}}{{{data9|}}}{{{data10|}}}{{{data11|}}}{{{data12|}}}{{{data13|}}}{{{data14|}}}{{{data15|}}}{{{data16|}}}{{{data17|}}}{{{data18|}}}{{{data19|}}}{{{data20|}}}{{{data21|}}}{{{data22|}}}{{{data23|}}}{{{data24|}}}{{{data25|}}}{{{data26|}}}{{{data27|}}}{{{data28|}}}{{{data29|}}}{{{data30|}}}{{{data31|}}}{{{data32|}}}{{{data33|}}}{{{data34|}}}{{{data35|}}}{{{data36|}}}{{{data37|}}}{{{data38|}}}{{{data39|}}}{{{data40|}}}{{{data41|}}}{{{data42|}}}{{{data43|}}}{{{data44|}}}{{{data45|}}}{{{data46|}}}{{{data47|}}}{{{data48|}}}{{{data49|}}}{{{data50|}}}{{{data51|}}}{{{data52|}}}{{{data53|}}}{{{data54|}}}{{{data55|}}}{{{data56|}}}{{{data57|}}}{{{data58|}}}{{{data59|}}}{{{data60|}}}{{{data61|}}}{{{data62|}}}{{{data63|}}}{{{data64|}}}{{{data65|}}}{{{data66|}}}{{{data67|}}}{{{data68|}}}{{{data69|}}}{{{data70|}}}{{{data71|}}}{{{data72|}}}{{{data73|}}}{{{data74|}}}{{{data75|}}}{{{data76|}}}{{{data77|}}}{{{data78|}}}{{{data79|}}}{{{data80|}}}{{{data81|}}}{{{data82|}}}{{{data83|}}}{{{data84|}}}{{{data85|}}}{{{data86|}}}{{{data87|}}}{{{data88|}}}{{{data89|}}}{{{data90|}}}{{{data91|}}}{{{data92|}}}{{{data93|}}}{{{data94|}}}{{{data95|}}}{{{data96|}}}{{{data97|}}}{{{data98|}}}{{{data99|}}}||{{detecta espai de noms|article=[[Categoria:Articles amb infotaules sense dades]]}}}}}}</includeonly><noinclude>{{ús de la plantilla}}</noinclude>
ojwn41fnjwhzctrr5u2t9saey9qfc5v
170500
170499
2026-04-05T18:18:42Z
Albinfo
2471
Turitg
170500
wikitext
text/x-wiki
↔{{#ifeq:{{{child|}}}|yes||<table class="infobox {{{bodyclass|}}}" cellspacing="3" style="border-spacing: 3px; width:25em; font-size:90%; {{{bodystyle|}}}"><!--
Caption
-->{{#if:{{{title|}}}|<caption class="{{{titleclass|}}}" style="font-size:125%; font-weight:bold; {{{titlestyle|}}}">{{{title}}}</caption>}}<!--
Header
-->{{#if:{{{above|}}}|<tr><th colspan="2" class="{{{aboveclass|}}}" style="text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; {{{abovestyle|}}}">{{{above}}}</th></tr>}}
}}{{#ifeq:{{{child|}}}|yes|{{#if:{{{title|}}}|'''{{{title}}}'''}}}}<!--
Subheader1
-->{{#if:{{{subheader|{{{subheader1|}}}}}}|{{Infochascha/row
|data={{{subheader|{{{subheader1|}}}}}}
|datastyle={{{subheaderstyle|{{{subheaderstyle1|}}}}}}
|class={{{subheaderclass|}}}
|rowclass={{{subheaderrowclass|{{{subheaderrowclass1|}}}}}}
}} }}<!--
Subheader2
-->{{#if:{{{subheader2|}}}|{{Infochascha/row
|data={{{subheader2}}}
|datastyle={{{subheaderstyle|{{{subheaderstyle2|}}}}}}
|class={{{subheaderclass|}}}
|rowclass={{{subheaderrowclass2|}}}
}} }}<!--
Image1
-->{{#if:{{{image|{{{image1|}}}}}}|{{Infochascha/row
|data={{{image|{{{image1}}} }}}{{#if:{{{caption|{{{caption1|}}}}}}|<br /><span style="{{{captionstyle|}}}">{{{caption|{{{caption1}}}}}}</span>}}
|datastyle={{{imagestyle|}}}
|class={{{imageclass|}}}
|rowclass={{{imagerowclass1|}}}
}} }}<!--
Image2
-->{{#if:{{{image2|}}}|{{Infochascha/row
|data={{{image2}}}{{#if:{{{caption2|}}}|<br /><span style="{{{captionstyle|}}}">{{{caption2}}}</span>}}
|datastyle={{{imagestyle|}}}
|class={{{imageclass|}}}
|rowclass={{{imagerowclass2|}}}
}} }}<!--
Image3
-->{{#if:{{{image3|}}}|{{Infochascha/row
|data={{{image3}}}{{#if:{{{caption3|}}}|<br /><span style="{{{captionstyle|}}}">{{{caption3}}}</span>}}
|datastyle={{{imagestyle|}}}
|class={{{imageclass|}}}
|rowclass={{{imagerowclass3|}}}
}} }}<!--
-->{{Infochascha/row
|header={{{header1|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label1|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data1|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class1|}}} |rowclass={{{rowclass1|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header2|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label2|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data2|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class2|}}} |rowclass={{{rowclass2|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header3|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label3|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data3|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class3|}}} |rowclass={{{rowclass3|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header4|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label4|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data4|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class4|}}} |rowclass={{{rowclass4|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header5|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label5|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data5|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class5|}}} |rowclass={{{rowclass5|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header6|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label6|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data6|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class6|}}} |rowclass={{{rowclass6|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header7|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label7|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data7|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class7|}}} |rowclass={{{rowclass7|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header8|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label8|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data8|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class8|}}} |rowclass={{{rowclass8|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header9|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label9|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data9|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class9|}}} |rowclass={{{rowclass9|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header10|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label10|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data10|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class10|}}} |rowclass={{{rowclass10|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header11|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label11|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data11|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class11|}}} |rowclass={{{rowclass11|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header12|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label12|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data12|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class12|}}} |rowclass={{{rowclass12|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header13|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label13|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data13|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class13|}}} |rowclass={{{rowclass13|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header14|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label14|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data14|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class14|}}} |rowclass={{{rowclass14|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header15|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label15|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data15|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class15|}}} |rowclass={{{rowclass15|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header16|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label16|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data16|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class16|}}} |rowclass={{{rowclass16|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header17|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label17|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data17|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class17|}}} |rowclass={{{rowclass17|}}}
}}<!--
Image18
-->{{#if:{{{image18|}}}|{{Infochascha/row
|data={{{image18}}}{{#if:{{{caption18|}}}|<br /><span style="{{{captionstyle|}}}">{{{caption18}}}</span>}}
|datastyle={{{imagestyle|}}}
|class={{{imageclass|}}}
|rowclass={{{imagerowclass18|}}}
}} }}{{Infochascha/row
|header={{{header19|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label19|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data19|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class19|}}} |rowclass={{{rowclass19|}}}
}}<!--{{Infochascha/row
|header={{{header18|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label18|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data18|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class18|}}} |rowclass={{{rowclass18|}}}
}}-->{{#if:{{{label20|}}}|{{Infochascha/row
|header={{{header20|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label20|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data20|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class20|}}} |rowclass={{{rowclass20|}}} }}
}}<!--{{Infochascha/row
|header={{{header21|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label21|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data21|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class21|}}} |rowclass={{{rowclass21|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header22|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label22|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data22|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class22|}}} |rowclass={{{rowclass22|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header23|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label23|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data23|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class23|}}} |rowclass={{{rowclass23|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header24|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label24|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data24|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class24|}}} |rowclass={{{rowclass24|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header25|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label25|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data25|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class25|}}} |rowclass={{{rowclass25|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header26|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label26|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data26|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class26|}}} |rowclass={{{rowclass26|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header27|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label27|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data27|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class27|}}} |rowclass={{{rowclass27|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header28|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label28|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data28|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class28|}}} |rowclass={{{rowclass28|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header29|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label29|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data29|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class29|}}} |rowclass={{{rowclass29|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header30|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label30|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data30|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class30|}}} |rowclass={{{rowclass30|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header31|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label31|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data31|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class31|}}} |rowclass={{{rowclass31|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header32|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label32|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data32|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class32|}}} |rowclass={{{rowclass32|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header33|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label33|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data33|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class33|}}} |rowclass={{{rowclass33|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header34|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label34|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data34|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class34|}}} |rowclass={{{rowclass34|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header35|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label35|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data35|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class35|}}} |rowclass={{{rowclass35|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header36|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label36|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data36|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class36|}}} |rowclass={{{rowclass36|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header37|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label37|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data37|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class37|}}} |rowclass={{{rowclass37|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header38|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label38|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data38|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class38|}}} |rowclass={{{rowclass38|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header39|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label39|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data39|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class39|}}} |rowclass={{{rowclass39|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header40|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label40|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data40|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class40|}}} |rowclass={{{rowclass40|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header41|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label41|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data41|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class41|}}} |rowclass={{{rowclass41|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header42|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label42|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data42|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class42|}}} |rowclass={{{rowclass42|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header43|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label43|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data43|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class43|}}} |rowclass={{{rowclass43|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header44|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label44|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data44|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class44|}}} |rowclass={{{rowclass44|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header45|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label45|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data45|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class45|}}} |rowclass={{{rowclass45|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header46|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label46|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data46|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class46|}}} |rowclass={{{rowclass46|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header47|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label47|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data47|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class47|}}} |rowclass={{{rowclass47|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header48|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label48|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data48|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class48|}}} |rowclass={{{rowclass48|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header49|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label49|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data49|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class49|}}} |rowclass={{{rowclass49|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header50|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label50|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data50|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class50|}}} |rowclass={{{rowclass50|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header51|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label51|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data51|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class51|}}} |rowclass={{{rowclass51|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header52|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label52|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data52|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class52|}}} |rowclass={{{rowclass52|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header53|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label53|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data53|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class53|}}} |rowclass={{{rowclass53|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header54|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label54|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data54|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class54|}}} |rowclass={{{rowclass54|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header55|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label55|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data55|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class55|}}} |rowclass={{{rowclass55|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header56|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label56|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data56|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class56|}}} |rowclass={{{rowclass56|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header57|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label57|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data57|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class57|}}} |rowclass={{{rowclass57|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header58|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label58|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data58|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class58|}}} |rowclass={{{rowclass58|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header59|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label59|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data59|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class59|}}} |rowclass={{{rowclass59|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header60|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label60|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data60|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class60|}}} |rowclass={{{rowclass60|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header61|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label61|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data61|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class61|}}} |rowclass={{{rowclass61|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header62|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label62|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data62|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class62|}}} |rowclass={{{rowclass62|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header63|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label63|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data63|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class63|}}} |rowclass={{{rowclass63|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header64|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label64|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data64|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class64|}}} |rowclass={{{rowclass64|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header65|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label65|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data65|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class65|}}} |rowclass={{{rowclass65|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header66|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label66|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data66|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class66|}}} |rowclass={{{rowclass66|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header67|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label67|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data67|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class67|}}} |rowclass={{{rowclass67|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header68|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label68|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data68|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class68|}}} |rowclass={{{rowclass68|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header69|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label69|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data69|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class69|}}} |rowclass={{{rowclass69|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header70|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label70|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data70|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class70|}}} |rowclass={{{rowclass70|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header71|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label71|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data71|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class71|}}} |rowclass={{{rowclass71|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header72|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label72|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data72|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class72|}}} |rowclass={{{rowclass72|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header73|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label73|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data73|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class73|}}} |rowclass={{{rowclass73|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header74|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label74|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data74|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class74|}}} |rowclass={{{rowclass74|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header75|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label75|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data75|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class75|}}} |rowclass={{{rowclass75|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header76|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label76|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data76|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class76|}}} |rowclass={{{rowclass76|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header77|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label77|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data77|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class77|}}} |rowclass={{{rowclass77|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header78|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label78|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data78|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class78|}}} |rowclass={{{rowclass78|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header79|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label79|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data79|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class79|}}} |rowclass={{{rowclass79|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header80|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label80|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data80|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class80|}}} |rowclass={{{rowclass80|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header81|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label81|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data81|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class81|}}} |rowclass={{{rowclass81|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header82|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label82|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data82|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class82|}}} |rowclass={{{rowclass82|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header83|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label83|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data83|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class83|}}} |rowclass={{{rowclass83|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header84|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label84|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data84|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class84|}}} |rowclass={{{rowclass84|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header85|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label85|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data85|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class85|}}} |rowclass={{{rowclass85|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header86|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label86|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data86|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class86|}}} |rowclass={{{rowclass86|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header87|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label87|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data87|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class87|}}} |rowclass={{{rowclass87|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header88|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label88|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data88|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class88|}}} |rowclass={{{rowclass88|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header89|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label89|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data89|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class89|}}} |rowclass={{{rowclass89|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header90|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label90|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data90|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class90|}}} |rowclass={{{rowclass90|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header91|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label91|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data91|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class91|}}} |rowclass={{{rowclass91|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header92|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label92|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data92|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class92|}}} |rowclass={{{rowclass92|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header93|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label93|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data93|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class93|}}} |rowclass={{{rowclass93|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header94|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label94|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data94|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class94|}}} |rowclass={{{rowclass94|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header95|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label95|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data95|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class95|}}} |rowclass={{{rowclass95|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header96|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label96|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data96|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class96|}}} |rowclass={{{rowclass96|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header97|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label97|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data97|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class97|}}} |rowclass={{{rowclass97|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header98|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label98|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data98|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class98|}}} |rowclass={{{rowclass98|}}}
}}{{Infochascha/row
|header={{{header99|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}
|label={{{label99|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}
|data={{{data99|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}
|class={{{class99|}}} |rowclass={{{rowclass99|}}}
}}<!-- Below
-->{{#if:{{{below|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{belowclass|}}}" style="text-align:center; {{{belowstyle|}}}">{{{below}}}</td></tr>}}<!--
Navbar
-->{{#if:{{{name|}}}|<tr><td colspan="2" style="text-align:right">{{navbar|{{{name}}}|mini=1}}</td></tr>}}
{{#ifeq:{{{child|}}}|yes||</table>}}{{#switch:{{lc:{{{títol cursiva|¬}}}}}
|¬|no = <!-- no italic title -->
||force|yes = {{títol cursiva|force={{#ifeq:{{lc:{{{títol cursiva|}}}}}|force|true}}}}
}}<includeonly>{{#ifeq:{{{decat|}}}|yes||{{#if:{{{data1|}}}{{{data2|}}}{{{data3|}}}{{{data4|}}}{{{data5|}}}{{{data6|}}}{{{data7|}}}{{{data8|}}}{{{data9|}}}{{{data10|}}}{{{data11|}}}{{{data12|}}}{{{data13|}}}{{{data14|}}}{{{data15|}}}{{{data16|}}}{{{data17|}}}{{{data18|}}}{{{data19|}}}{{{data20|}}}{{{data21|}}}{{{data22|}}}{{{data23|}}}{{{data24|}}}{{{data25|}}}{{{data26|}}}{{{data27|}}}{{{data28|}}}{{{data29|}}}{{{data30|}}}{{{data31|}}}{{{data32|}}}{{{data33|}}}{{{data34|}}}{{{data35|}}}{{{data36|}}}{{{data37|}}}{{{data38|}}}{{{data39|}}}{{{data40|}}}{{{data41|}}}{{{data42|}}}{{{data43|}}}{{{data44|}}}{{{data45|}}}{{{data46|}}}{{{data47|}}}{{{data48|}}}{{{data49|}}}{{{data50|}}}{{{data51|}}}{{{data52|}}}{{{data53|}}}{{{data54|}}}{{{data55|}}}{{{data56|}}}{{{data57|}}}{{{data58|}}}{{{data59|}}}{{{data60|}}}{{{data61|}}}{{{data62|}}}{{{data63|}}}{{{data64|}}}{{{data65|}}}{{{data66|}}}{{{data67|}}}{{{data68|}}}{{{data69|}}}{{{data70|}}}{{{data71|}}}{{{data72|}}}{{{data73|}}}{{{data74|}}}{{{data75|}}}{{{data76|}}}{{{data77|}}}{{{data78|}}}{{{data79|}}}{{{data80|}}}{{{data81|}}}{{{data82|}}}{{{data83|}}}{{{data84|}}}{{{data85|}}}{{{data86|}}}{{{data87|}}}{{{data88|}}}{{{data89|}}}{{{data90|}}}{{{data91|}}}{{{data92|}}}{{{data93|}}}{{{data94|}}}{{{data95|}}}{{{data96|}}}{{{data97|}}}{{{data98|}}}{{{data99|}}}||{{detecta espai de noms|article=[[Categoria:Articles amb infotaules sense dades]]}}}}}}</includeonly><noinclude>{{ús de la plantilla}}</noinclude>
lf045i5g0eb07nraastve7almb7h0v2
Wikipedia:La pinta
4
14561
170497
170481
2026-04-05T17:50:49Z
Albinfo
2471
/* Was machen? */ Antwort
170497
wikitext
text/x-wiki
__NEWSECTIONLINK__
<div style="margin-right: 14em;">
{{Wikipedia-La Pinta}}
</div>
== Mes cisalpin ==
Bon dì, ve scrivi in milanes che tant se capissom benon.
Volevi invitàv al "Mes cisalpin": l'ann passad hem fad un'editathon dedicada ai lengue gall-italeghe (con la Wikipedia piemontesa, lombarda, ligurina e emiliana-romagnoeula) e quell marz chi volevom fàlla pussee granda, a meter dent tute i lengue de la banda cisalpina!
In quella editathon chi se scrivaria di sgent, sit e storia lombarda, piemontesa, romancia, ladina, ligurina, emiliana, romagnoeula, veneta e furlana. Volii sgiontàv? [[Utilisader:Sciking|Sciking]] ([[Utilisader discussiun:Sciking|talk]]) 16:27, 26. schan 2024 (CET)
== IMPORTANT: Admin activity review ==
Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[metawiki:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[metawiki:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[metawiki:Admin activity review|admin activity review]].
We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years):
# [[Special:Contributions/Andreas|Andreas]] (administrator)
These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards.
However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[metawiki:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki.
Thanks, [[Utilisader:Superpes15|Superpes15]] ([[Utilisader discussiun:Superpes15|talk]]) 23:54, 7. favr 2024 (CET)
== Lavuratori a Mustér: 19-22 da favrer 2026 ==
Cordiala invitaziun ad in luvratori da scriver!
Wikimedia CH vul denter auter explicit promover artechels rumantschs da tuts idioms. Quei cun in luvratori en collaboraziun culla claustra da Mustér, dils 19 entochen ils 22 da fevrer 2026 a Mustér.
La finamira ei da haver entuorn 20 auturas ed auturs svizzers e digl exteriur che possedan gia experientscha cun scriver contribuziuns per Wikipedia - ni era buc. Beinvegnidas ein numnadamein era novas persunas interessadas da scriver artechels: «Specialmein vulein nus plidentar auturas ed auturs che derivan digl entir spazi linguistic romontsch», scriva Wikimedia CH en ina communicaziun allas medias. Auturas ed auturs che scrivan per rumantsch, talian u tudestg ein cordialmein beinvegni da s'annunziar.
Infos, program ed annunzia sut:
https://meta.wikimedia.org/wiki/GLAM-on-Tour/Disentis_2026/Kloster
Cordialmein, @[[Utilisader:Cayne Wolf|Cayne Wolf]] 17:59, 9. oct 2025 (CET)
== Wikipedia 25: cercasi volontari per registrare un benvenuto sonoro ==
<div lang="en" dir="ltr">
<div lang="it" dir="ltr">
[[File:Work-in-progress sketch of the Confetti mascot easter egg.jpg|frameless|250px|right]]
{{int:please-translate}}
{{int:Hello}},
scusate se scrivo in italiano!
Per il [[:m:Wikipedia 25|25° compleanno di Wikipedia]] e per creare delle [[:m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|sorpresine per i lettori]] come proposto dalla Wikimedia Foundation, sto invitando i volontari delle varie Wikipedie dell'area italiana a registrare la frase "Ti diamo il benvenuto su Wikipedia" nella loro lingua regionale.
Il messaggio audio comparirà "a sorpresa" sulla Wikipedia in italiano e sulle altre wikipedie aderenti al progetto degli [[:m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|Ester eggs experiments]]. Farà parte di una raccolta di suoni che include tutte le registrazioni di "Ti diamo il benvenuto su Wikipedia" nelle varie lingue registrate, più alcuni altri suoni provenienti da Commons. Quando un utente cliccerà sulla mascotte del Globetto (Baby Globe) che suona con un sintetizzatore, verrà riprodotto un suono casuale da questa raccolta. Quindi, la frase nella tua lingua non verrà riprodotta ogni volta, ma solo alcune volte e in modo casuale.
'''Briefing su come registrare il benvenuto sonoro su Wikipedia''' ([[:m:Talk:Wikipedia_25/Easter_egg_experiments#c-CDekock-WMF-20251209155700-Song_Ng%C6%B0-20251201160400|da qui]]):
#la registrazione audio deve essere più corta di 10 secondi, e consistere solo nella frase "Benvenuti su Wikipedia" o "Ti diamo il benvenuto su Wikipedia" nella tua lingua regionale;
#il file va caricato su [[:commons:Special:UploadWizard|Wikimedia Commons]] e bisogna chiederne la protezione da parte di un admin di modo da impedire che sia vandalizzato o spostato;
#condividi il link del file su Commons [[:m:Talk:Wikipedia_25/Easter_egg_experiments#Are_there_ideas_or_elements_that_you_would_love_to_see_implemented_on_your_language_Wikipedia?|qui]] notificando l'utente CDekock-WMF;
#'''deadline''' per fornire i link agli audio su Commons dei "Benvenuti su Wikipedia": '''mercoledi 21 gennaio 2026'''.
Registriamo più audio possibile. {{Int:Feedback-thanks-title}} --[[User:Una tantum|Una tantum]] ([[User talk:Una tantum|talk]])
</div>
</div>
16:44, 14. schan 2026 (CET)
== Rapport d'ün inscunter da vichipediaunas rumauntschas e vichipediauns rumauntschs ==
A la reuniun dals vichipediauns ed vichipediaunas aunt la clostra da Mustér – '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/GLAM-on-Tour/Disentis_2026 GLAM on tour clostra Mustér in favrer 2026]''' – d' eiran traunter oter eir trais vichipediauns ed üna vichipediauna chi discuorran rumauntsch. Ils quels haun fundo üna pitschna gruppa – cumünaunza – per promouver l' activited aint illa vichipedia rumauntscha cun l'ideja d'ün concept per inscunters in avenir per interessentas ed interessents chi discuorran u imprendan rumauntsch ed haun già ün nivel per scriver simpels artichels.
'''L'ideja d'ün concept per inscunters in avenir'''
Ils vichipediauns e la vichipediauna chi d' eiran a la reuniun, haun elavuro idejas traunter se: «Nus pudessans scriver artichels simpels, ma da quels, chi haun da fer qualchosa cun la regiun rumauntscha. Scu ideja pudessans scriver biografias da persunas, chi sun relevantas per la regiun, sur cultura chi' d es impurtainta per ils rumauntschs, ma eir artechels sur vschninaunchas ed oter pü.»
L'ideja da la pitschna cumünaunza rumauntscha es eir cha artichels nu sun uschè complichos scu per exaimpel aint illa vichipedia tudas-cha, uschè cha eir scolaras e scolars paun incler bain a quels ed üser daperse.
La Vichipedia Rumauntscha sto per se svess ed as pudess profiler cun ün concept egen, scu üna vichipedia unica, chi nun es üna copcha da la Vichipedia Tudas-cha, Taliauna, Francesa u Inglaisa, perche cha las rumauntschas ed ils rumauntschs saun püssas linguas e pudessan ler artichels eir in otras linguas. Per quist ho la pitschna cumünaunza creo l'ideja d'ün concept egen per pussibels inscunters, inua ch'as po cultiver la lingua e la cultura rumauntscha eir in cumpagnia da vichipediaunas e vichipediauns.
La pitschna cumünaunza rumauntscha vuless organiser inscunters per interessentas ed interessents in Engiadina, Surselva ed eir a Cuira, per musser e der scoula scu cha's scriva artichels da wikipedia (infurmaziuns, maxima, reglas, tecnica), ma eir per cultiver la lingua, la cultura ed il dialog traunter se. Ed uschè as pudess sviluper cul temp ün spiert da cumünaunza eir traunter las vichipediaunas rumauntschas ed ils vichipediauns rumauntschs cun quels, chi sun rumauntschs, ma eir cun quels, chi haun imprais u imprendan rumauntsch. Uschè pudess la cumünaunza integrer persunas da la bassa u oters in sieu circul.
'''Bger agüd dalla Vichipedia Tudas-cha per la Vichipedia Rumauntscha'''
Vichipediauns da la Vichipedia Tudas-cha haun do bger agüd in tecnica ed ideas per la wikipedia rumauntscha. Els haun per exaimpel optimo models (boxas d'infurmaziun per l'ös). L'interess e l'agüd da las vichipediaunas tudas-chas e dals vichipediauns tudas-chs es fich grand, servizaivel ed ütil. La cumünaunza nun es in isolaziun, ella es part d'ün grand muond da vichipediaunas ed vichipediauns. [[Utilisader:Bild-Sprache|Bild-Sprache]] ([[Utilisader discussiun:Bild-Sprache|talk]]) 14:16, 2. mars 2026 (CET)
<gallery>
Datoteca:Disentis, Winter - Rhätische Bahn.jpg|
Datoteca:Disentis GLAM 2026 Gruppenfoto 1K4A7140.jpg|
Datoteca:Kloster-disentis-roman-bibliothek-2.jpg|
Datoteca:Kloster Disentis Romanische Bibliothek - Zeitungen 2.jpg|
Datoteca:Sagenhafte Survelva 20260219 1926.jpg|
Datoteca:Disentis GLAM 2026 Gruppenfoto La Pendenta 1K4A5934.jpg|
Datoteca:Wikifanten im Schnee-4.jpeg|
</gallery>
== Keine Google-Indexierung? ==
Ist das normal, dass Google neue Seite nur selten aufnimmt? In anderen Wikipedia-Sprachen ist das ja meist eine Sache von Minuten. Aber die letzte neue Seite, die über Google zu finden ist, stammt vom 14. Februar: [[Timon Peter]].
Ist das ein neues Problem oder schon länger so? [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 20:02, 4. mars 2026 (CET)
:@[[Utilisader:Albinfo|Albinfo]]: kürzlich musste ich feststellen, dass es ein solche Problem auch in en.WP gibt. Und zwar nicht aufgrund eines Fehlers von Google (wie ich zuerst meinte), sondern erwünscht von WP, siehe https://wikipediaservices.com/wikipedia-page-not-indexed-on-google . Den Artikel [https://www.google.com/search?q=Ursina+Giger+%28*+1985+a+Must%C3%A9r%29+ei+ina+cantadura+svizra+da+jazz%2C+cumponista+e+musicista+da+studio.+ Ursina Giger] von 22. Feb. findet Google aktuell. [[Utilisader:Hadi|Hadi]] ([[Utilisader discussiun:Hadi|talk]]) 20:21, 5. mars 2026 (CET)
::Ja, zwischenzeitlich hat Google etwas nachgeholt – aber hinkt immer noch hinterher.
::Danke jedenfalls für den Hinweis auf den Artikel. Da scheint es sich aber eher um "ungesichtete" Artikel zu handeln. Ich konnte jedenfalls kein "noindex" finden im Code. [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 22:00, 5. mars 2026 (CET)
:::Es stockt schon und Google verhält sich nicht immer logisch. Wenn ich nach "Pastiziers grischunais" suche, finde ich [[Tuorta da nuschs]], wenn ich nach "tuorta da nuschs" oder https://rm.wikipedia.org/wiki/Tuorta_da_nuschs suche, kriege ich den Artikel nicht angezeigt.
:::Geduld gefragt … [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 21:31, 2. avr 2026 (CEST)
== Was machen? ==
Sali mitenand,
leider nicht in rätoromanisch... @[[Utilisader:Albinfo|Albinfo]], @[[Utilisader:Hadi|Hadi]], @[[Utilisader:Terfili|Terfili]]
Ich wollte die bemitleidenswerten Artikel die ich auf meiner Unterseite [[Utilisader:Horgner/Arbeitstisch]] zusammen gestellt habe, wahrscheinlich gibt es noch weitere, durchgehen und aufmotzen. Dabei bin ich mir nun nicht mehr sicher ob das in vielen Fällen Sinn macht [[Monthey]], [[Mase]], [[Täsch]], [[Erschmatt]], [[Ayent]], [[Grafschaft]] sind da gute Beispiele. Ich mache hier mal den Vorschlag, dass man solche Leichen die nur aus einem Satz, Kategorien und einer Navileiste bestehen löschen sollte, falls der Ort nicht im Kanton Graubünden liegt. Für Orte im Kanton Graubünden oder wo etwas mehr Arbeit schon reingesteckt wurde, würde ich meine Aufmotzaktion durchziehen. Löschen würde ich deshalb weil sogar die Sätze und Navileisten teilweise nicht mehr stimmen wegen den Gemeindefusionen. Was ist eure Meinung? --[[Utilisader:Horgner|Horgner]] ([[Utilisader discussiun:Horgner|talk]]) 08:33, 31. mars 2026 (CEST)
:'''«Grazcha fich per il lavur!»''' – was so viel bedetuet, wie «vielen Dank für die Arbeit» (Idiom Puter). Albinfo und ich haben die Ortsartikel, die nur mit einem Satz angelegt sind, angeschaut. Sie sind nicht im Idiom Puter, weshalb ich sie nicht ausbauen kann. Zu diesem Thema habe ich generell eine Frage und einen Vorschlag an die Rätoromanen unter uns:
:'''«Nischi, nus nu pudains scriver qualchosa tiers ad ün artichel, chi'd es scrit in ün oter idiom, uschigliö fains ün battibuogl cun nossa lingua. Sur quist problem cun üna proposta per üna soluziun scriv eau in ün artichel separet sün La Pinta.»'''
:Jetzt wieder auf der Sprache der '''«Bassa»''', so bezeichnen die Bündnerromanen die Deutschschweiz: Viele dieser Artikel wurden vor langer Zeit angelegt und möglich, dass es sich um Wikipedianer handelt, die kein Rätoromanisch sprechen. Meiner Ansicht nach würde es Sinn machen, Artikel solcher Art zu löschen, wenn die Autoren schon länger nicht mehr aktiv in der Vichipedia Rumauntscha waren. [[Utilisader:Bild-Sprache|Bild-Sprache]] ([[Utilisader discussiun:Bild-Sprache|talk]]) 18:26, 2. avr 2026 (CEST)
::@[[Utilisader:Bild-Sprache|Bild-Sprache]]: Grazcha fich per tia lavur: [https://rm.wikipedia.org/wiki/Spezial:Neue_Seiten?namespace=all&tagfilter=&username=&size-mode=min&size=&wpFormIdentifier=newpagesform 18 artigels nouvs] il mais passo!
::@[[Utilisader:Horgner|Horgner]]: Da sind wir bei der Diskussion, was in rmWP rein soll. Meines Erachtens ist hier weniger mehr! Nicht einfach möglichst viele Artikel, die keinen Mehrwert bieten. Insofern unterstütze ich den Löschantrag.
::Meines Erachtens sollte rmWP den Fokus legen auf Bündner Themen und rätoromanische Kultur – Lemma, die auch über eine Suchmaschine gefunden werden können und so von Rätoromanen eingegeben werden könnten. Wenn jemand einen guten rätoromanischen Artikel über eine brasilianische Band schreiben möchte: von mir aus. Aber Gebastel und Stubs von Fremdsprachigen (wie mir) ohne Mehrwert gehören meines Erachterns gelöscht. [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 19:15, 2. avr 2026 (CEST)
:::@[[Utilisader:Bild-Sprache|Bild-Sprache]], @[[Utilisader:Albinfo|Albinfo]]:Da gehe ich mit euch voll einig. Ich sehe mich zwar als Inklusionist, aber der Ansatz das jede Sprachversion, auch die vom Sprachraum und Anzahl Sprechern eher Kleinen, ist zwar gut gemeint aber in der Realität undurchführbar, wie das Beispiel hier und auch in der Alemannischen Wikipedia zeigt. Die Artikel auf meinem Arbeitstisch haben sich seit die 2015 nicht mehr bewegt, nicht mal per Bot. Wahrscheinlich liessen sich in anderen Themengebieten ähnliche löschenswerte Beispiel finden. Um es aber ganz klar zu stellen es steht mir fern, der Community hier vorzuschreiben zu welchen Themen sie arbeiten kann oder soll. --[[Utilisader:Horgner|Horgner]] ([[Utilisader discussiun:Horgner|talk]]) 08:13, 3. avr 2026 (CEST)
::::@[[Utilisader:Horgner|Horgner]]: Ich sehe es wie ihr: solche 1-Satz-Artikel bringen niemandem etwas und es wird sie wohl kaum jemand ausbauen. Falls übrigens jemand nach der Löschung diese Artikel doch noch sehen will, die Nationalbibliothek hat die schweizbezogenen WP-Artikel 2023 auch aus der rm.WP archiviert, siehe Beispiel [https://pywb.e-helvetica.nb.admin.ch/eyJhbGciOiJIUzI1NiIsInR5cCI6IkpXVCJ9.eyJhdWQiOiJweXdiIiwic3ViIjoid2lraXBlZGlhLyoiLCJleHAiOjE3NzUyMjc1MDB9.poHwV-LIurcPKo2fp7HTllAEHTyOlYC-tJl3Q97AD0k/wikipedia/20230606123819/https://rm.wikipedia.org/wiki/Erschmatt Erschmatt]. [[Utilisader:Hadi|Hadi]] ([[Utilisader discussiun:Hadi|talk]]) 16:01, 3. avr 2026 (CEST)
:::::@[[Utilisader:Horgner|Horgner]], bei den kleinen Dörfern würde ich aber eher [[Model:Infobox Lieu en Svizra]] verwenden und nicht [[Model:Infochascha Unitad d'administraziun svizra]]. [[Acla]] ist keine Verwaltungsenheit. [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 11:46, 4. avr 2026 (CEST)
::::::@[[Utilisader:Albinfo|Albinfo]]: Also nach dem Muster der kleinen Dörfern [[Turitg]], [[Basilea]], [[Genevra]] :-). Ist einfach ein Wildwuchs mit ungefähr gleicher Verteilung. Petscan gibt für Lieu Swizzer 394, Infobox Lieu en Swizra 417 und für Infochascha Unitad d'administraziun svizra 357 Treffer. Weil im Kanton GR meist die rote Box verwendet wird, verwende ich lieber diese. Wie die Box heisst, ob sie mal jemand nur für Gemeinden und höher gedacht hat, ist nicht so wichtig. Der Leser sieht das eh nicht und weiter müsste die Box konsequenterweise bei einer Fusion auch ausgetauscht werden. :-(( --[[Utilisader:Horgner|Horgner]] ([[Utilisader discussiun:Horgner|talk]]) 08:17, 5. avr 2026 (CEST)
:::::::In Graubünden war ja früher praktisch jedes Dorf eine eigene Gemeinde, also machte die Infobox Verwaltungseinheit (rot) fast überall Sinn.[[Model:Infobox Lieu en Svizra]], das rätoromanische Pendent zu [[:de:Vorlage:Infobox Ort in der Schweiz]], ist schon viel älter als [[Model:Infochascha Unitad d'administraziun svizra]], was erklärt, weshalb vielleicht gewisse Gemeinden grau sind. In Graubünden wurden die grauen Boxen bei Gemeinden auch einigermassen konsequent ersetzt: [https://rm.wikipedia.org/w/index.php?title=Medel/Lucmagn&diff=prev&oldid=147544]. Dörfer, die 2013 keine eigene Gemeinde waren, blieben hingegen grau: [[Flond]], [[Surcuolm]]. Die roten Infoboxen sollten gemäss Beschreibung verwendet werden für Kantone, Bezirke, Kreise und politische Gemeinden. Es gibt auch kleine, aber feine Unterschiede wie Geografia anstatt Territori.
:::::::Ich finde, dass wir es richtig machen sollten, wenn wir es schon neu machen. Aber [[Model:Infobox Lieu en Svizra]] hat definitiv auch noch etwas Verbesserungsbedarf. [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 19:50, 5. avr 2026 (CEST)
=== Fusiuns da vischnancas ===
Ich habe auch mal einen Arbeitstisch erstellt: [[Utilisader:Albinfo/Fusiuns da vischnancas]]
Jede Hilfe bei der Abarbeitung der veralteten Gemeindeartikel ist willkommen. Einfach in der Liste mitarbeiten.
Und es wäre schöner, wenn nicht überall stünde, dass XY eine Gemeinde war, sondern dass es ein Dorf in der Gemeinde YZ ist. Kategorien und Infobox haben meist auch bei aktuellen Artikeln noch Verbesserungsbedarf. [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 13:28, 3. avr 2026 (CEST)
== Soluziun per ün tema «interrumantsch» scu proposta ==
[[File:Pinus cembra20080705.jpg|thumb|Dschember u schiember u schember]]
Ün bun artichel sur il bös-ch d'aguoglias (puter e vallader: «Dschember». Sursilvan: «Schiember». Sutsilvan, surmiran e rumantsch grischun: «Schember») exista già in ''rumantsch grischun'' in lung ed in larg.
Actuelmaing scriv eau artichels sur la cultura engiadinaisa in ''rumauntsch puter'', inua cha quist bös-ch ho üna rolla principela. Aunz ch'eau scriv però ün artichel, guard eau, scha quist exista già in ün oter idiom.
Perche cha quist bös-ch es fich important in l'Engiadina e cuntschaint scu ''dschember'' e na scu ''schember'', d'heja creo ün nouv artichel cuort cun infurmaziuns in pü sur la rolla dal ''dschember'' in Engiadina. A la fin da l'artichel – suot il titel «Guarda eir» – d'heja fat la notizcha, cha que do dapü infurmaziuns sur quist bös-ch in ''rumantsch grischun'' e d'he collio l'artichel cun quel in rumantsch grischun.
Albinfo, ün vichipediaun da la ''vichipedia tudas-cha'', ho installo üna chaschetta sur il artichel «Questa pagina è scritta en Puter. Igl exista eir in artitgel savant il medem tema en rumantsch grischun».
'''Uschè vain fat l'installaziun da la chaschetta:'''
* Ir sün la functiun «+»
* tscherner «Vorlage»
* Der aint «idiom»
* A la schnestra marker tuot ils trais quadrats.
* In «1» scriver il nom dal idiom egen.
* In «lemma2» scriver il nom dal artichel (quel in l'oter idiom).
* In «idiom2» scriver il nom dal idiom da l'artichel, chi es scrit in l'oter idiom.
Quist scu ideja ed exaimpel per üna soluziun e collavuraziun in ''vichipedia rumantscha'' traunter ils idioms: https://rm.wikipedia.org/wiki/Dschember [[Utilisader:Bild-Sprache|Bild-Sprache]] ([[Utilisader discussiun:Bild-Sprache|talk]]) 20:03, 2. avr 2026 (CEST)
== [[Pugaus]] ==
Gibts da mehr, wirklich was ausser einem Flurnamen und wo wäre das dann konkret. Swisstopo findet da nur Arpagaus in Breil 726'872.15, 183'116.04 da scheint einiges nicht ganz zu passen. Das Bild jedenfalls ist nicht von dort und die Geschichte soweit ich sie verstehe um so ausführlicher. -- [[Utilisader:Horgner|Horgner]] ([[Utilisader discussiun:Horgner|talk]]) 09:45, 4. avr 2026 (CEST)
04eowh6f4elzqla7o5bgs83g2ye799f
170505
170497
2026-04-06T06:58:17Z
Horgner
1074
/* Was machen? */
170505
wikitext
text/x-wiki
__NEWSECTIONLINK__
<div style="margin-right: 14em;">
{{Wikipedia-La Pinta}}
</div>
== Mes cisalpin ==
Bon dì, ve scrivi in milanes che tant se capissom benon.
Volevi invitàv al "Mes cisalpin": l'ann passad hem fad un'editathon dedicada ai lengue gall-italeghe (con la Wikipedia piemontesa, lombarda, ligurina e emiliana-romagnoeula) e quell marz chi volevom fàlla pussee granda, a meter dent tute i lengue de la banda cisalpina!
In quella editathon chi se scrivaria di sgent, sit e storia lombarda, piemontesa, romancia, ladina, ligurina, emiliana, romagnoeula, veneta e furlana. Volii sgiontàv? [[Utilisader:Sciking|Sciking]] ([[Utilisader discussiun:Sciking|talk]]) 16:27, 26. schan 2024 (CET)
== IMPORTANT: Admin activity review ==
Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[metawiki:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[metawiki:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[metawiki:Admin activity review|admin activity review]].
We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years):
# [[Special:Contributions/Andreas|Andreas]] (administrator)
These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards.
However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[metawiki:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki.
Thanks, [[Utilisader:Superpes15|Superpes15]] ([[Utilisader discussiun:Superpes15|talk]]) 23:54, 7. favr 2024 (CET)
== Lavuratori a Mustér: 19-22 da favrer 2026 ==
Cordiala invitaziun ad in luvratori da scriver!
Wikimedia CH vul denter auter explicit promover artechels rumantschs da tuts idioms. Quei cun in luvratori en collaboraziun culla claustra da Mustér, dils 19 entochen ils 22 da fevrer 2026 a Mustér.
La finamira ei da haver entuorn 20 auturas ed auturs svizzers e digl exteriur che possedan gia experientscha cun scriver contribuziuns per Wikipedia - ni era buc. Beinvegnidas ein numnadamein era novas persunas interessadas da scriver artechels: «Specialmein vulein nus plidentar auturas ed auturs che derivan digl entir spazi linguistic romontsch», scriva Wikimedia CH en ina communicaziun allas medias. Auturas ed auturs che scrivan per rumantsch, talian u tudestg ein cordialmein beinvegni da s'annunziar.
Infos, program ed annunzia sut:
https://meta.wikimedia.org/wiki/GLAM-on-Tour/Disentis_2026/Kloster
Cordialmein, @[[Utilisader:Cayne Wolf|Cayne Wolf]] 17:59, 9. oct 2025 (CET)
== Wikipedia 25: cercasi volontari per registrare un benvenuto sonoro ==
<div lang="en" dir="ltr">
<div lang="it" dir="ltr">
[[File:Work-in-progress sketch of the Confetti mascot easter egg.jpg|frameless|250px|right]]
{{int:please-translate}}
{{int:Hello}},
scusate se scrivo in italiano!
Per il [[:m:Wikipedia 25|25° compleanno di Wikipedia]] e per creare delle [[:m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|sorpresine per i lettori]] come proposto dalla Wikimedia Foundation, sto invitando i volontari delle varie Wikipedie dell'area italiana a registrare la frase "Ti diamo il benvenuto su Wikipedia" nella loro lingua regionale.
Il messaggio audio comparirà "a sorpresa" sulla Wikipedia in italiano e sulle altre wikipedie aderenti al progetto degli [[:m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|Ester eggs experiments]]. Farà parte di una raccolta di suoni che include tutte le registrazioni di "Ti diamo il benvenuto su Wikipedia" nelle varie lingue registrate, più alcuni altri suoni provenienti da Commons. Quando un utente cliccerà sulla mascotte del Globetto (Baby Globe) che suona con un sintetizzatore, verrà riprodotto un suono casuale da questa raccolta. Quindi, la frase nella tua lingua non verrà riprodotta ogni volta, ma solo alcune volte e in modo casuale.
'''Briefing su come registrare il benvenuto sonoro su Wikipedia''' ([[:m:Talk:Wikipedia_25/Easter_egg_experiments#c-CDekock-WMF-20251209155700-Song_Ng%C6%B0-20251201160400|da qui]]):
#la registrazione audio deve essere più corta di 10 secondi, e consistere solo nella frase "Benvenuti su Wikipedia" o "Ti diamo il benvenuto su Wikipedia" nella tua lingua regionale;
#il file va caricato su [[:commons:Special:UploadWizard|Wikimedia Commons]] e bisogna chiederne la protezione da parte di un admin di modo da impedire che sia vandalizzato o spostato;
#condividi il link del file su Commons [[:m:Talk:Wikipedia_25/Easter_egg_experiments#Are_there_ideas_or_elements_that_you_would_love_to_see_implemented_on_your_language_Wikipedia?|qui]] notificando l'utente CDekock-WMF;
#'''deadline''' per fornire i link agli audio su Commons dei "Benvenuti su Wikipedia": '''mercoledi 21 gennaio 2026'''.
Registriamo più audio possibile. {{Int:Feedback-thanks-title}} --[[User:Una tantum|Una tantum]] ([[User talk:Una tantum|talk]])
</div>
</div>
16:44, 14. schan 2026 (CET)
== Rapport d'ün inscunter da vichipediaunas rumauntschas e vichipediauns rumauntschs ==
A la reuniun dals vichipediauns ed vichipediaunas aunt la clostra da Mustér – '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/GLAM-on-Tour/Disentis_2026 GLAM on tour clostra Mustér in favrer 2026]''' – d' eiran traunter oter eir trais vichipediauns ed üna vichipediauna chi discuorran rumauntsch. Ils quels haun fundo üna pitschna gruppa – cumünaunza – per promouver l' activited aint illa vichipedia rumauntscha cun l'ideja d'ün concept per inscunters in avenir per interessentas ed interessents chi discuorran u imprendan rumauntsch ed haun già ün nivel per scriver simpels artichels.
'''L'ideja d'ün concept per inscunters in avenir'''
Ils vichipediauns e la vichipediauna chi d' eiran a la reuniun, haun elavuro idejas traunter se: «Nus pudessans scriver artichels simpels, ma da quels, chi haun da fer qualchosa cun la regiun rumauntscha. Scu ideja pudessans scriver biografias da persunas, chi sun relevantas per la regiun, sur cultura chi' d es impurtainta per ils rumauntschs, ma eir artechels sur vschninaunchas ed oter pü.»
L'ideja da la pitschna cumünaunza rumauntscha es eir cha artichels nu sun uschè complichos scu per exaimpel aint illa vichipedia tudas-cha, uschè cha eir scolaras e scolars paun incler bain a quels ed üser daperse.
La Vichipedia Rumauntscha sto per se svess ed as pudess profiler cun ün concept egen, scu üna vichipedia unica, chi nun es üna copcha da la Vichipedia Tudas-cha, Taliauna, Francesa u Inglaisa, perche cha las rumauntschas ed ils rumauntschs saun püssas linguas e pudessan ler artichels eir in otras linguas. Per quist ho la pitschna cumünaunza creo l'ideja d'ün concept egen per pussibels inscunters, inua ch'as po cultiver la lingua e la cultura rumauntscha eir in cumpagnia da vichipediaunas e vichipediauns.
La pitschna cumünaunza rumauntscha vuless organiser inscunters per interessentas ed interessents in Engiadina, Surselva ed eir a Cuira, per musser e der scoula scu cha's scriva artichels da wikipedia (infurmaziuns, maxima, reglas, tecnica), ma eir per cultiver la lingua, la cultura ed il dialog traunter se. Ed uschè as pudess sviluper cul temp ün spiert da cumünaunza eir traunter las vichipediaunas rumauntschas ed ils vichipediauns rumauntschs cun quels, chi sun rumauntschs, ma eir cun quels, chi haun imprais u imprendan rumauntsch. Uschè pudess la cumünaunza integrer persunas da la bassa u oters in sieu circul.
'''Bger agüd dalla Vichipedia Tudas-cha per la Vichipedia Rumauntscha'''
Vichipediauns da la Vichipedia Tudas-cha haun do bger agüd in tecnica ed ideas per la wikipedia rumauntscha. Els haun per exaimpel optimo models (boxas d'infurmaziun per l'ös). L'interess e l'agüd da las vichipediaunas tudas-chas e dals vichipediauns tudas-chs es fich grand, servizaivel ed ütil. La cumünaunza nun es in isolaziun, ella es part d'ün grand muond da vichipediaunas ed vichipediauns. [[Utilisader:Bild-Sprache|Bild-Sprache]] ([[Utilisader discussiun:Bild-Sprache|talk]]) 14:16, 2. mars 2026 (CET)
<gallery>
Datoteca:Disentis, Winter - Rhätische Bahn.jpg|
Datoteca:Disentis GLAM 2026 Gruppenfoto 1K4A7140.jpg|
Datoteca:Kloster-disentis-roman-bibliothek-2.jpg|
Datoteca:Kloster Disentis Romanische Bibliothek - Zeitungen 2.jpg|
Datoteca:Sagenhafte Survelva 20260219 1926.jpg|
Datoteca:Disentis GLAM 2026 Gruppenfoto La Pendenta 1K4A5934.jpg|
Datoteca:Wikifanten im Schnee-4.jpeg|
</gallery>
== Keine Google-Indexierung? ==
Ist das normal, dass Google neue Seite nur selten aufnimmt? In anderen Wikipedia-Sprachen ist das ja meist eine Sache von Minuten. Aber die letzte neue Seite, die über Google zu finden ist, stammt vom 14. Februar: [[Timon Peter]].
Ist das ein neues Problem oder schon länger so? [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 20:02, 4. mars 2026 (CET)
:@[[Utilisader:Albinfo|Albinfo]]: kürzlich musste ich feststellen, dass es ein solche Problem auch in en.WP gibt. Und zwar nicht aufgrund eines Fehlers von Google (wie ich zuerst meinte), sondern erwünscht von WP, siehe https://wikipediaservices.com/wikipedia-page-not-indexed-on-google . Den Artikel [https://www.google.com/search?q=Ursina+Giger+%28*+1985+a+Must%C3%A9r%29+ei+ina+cantadura+svizra+da+jazz%2C+cumponista+e+musicista+da+studio.+ Ursina Giger] von 22. Feb. findet Google aktuell. [[Utilisader:Hadi|Hadi]] ([[Utilisader discussiun:Hadi|talk]]) 20:21, 5. mars 2026 (CET)
::Ja, zwischenzeitlich hat Google etwas nachgeholt – aber hinkt immer noch hinterher.
::Danke jedenfalls für den Hinweis auf den Artikel. Da scheint es sich aber eher um "ungesichtete" Artikel zu handeln. Ich konnte jedenfalls kein "noindex" finden im Code. [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 22:00, 5. mars 2026 (CET)
:::Es stockt schon und Google verhält sich nicht immer logisch. Wenn ich nach "Pastiziers grischunais" suche, finde ich [[Tuorta da nuschs]], wenn ich nach "tuorta da nuschs" oder https://rm.wikipedia.org/wiki/Tuorta_da_nuschs suche, kriege ich den Artikel nicht angezeigt.
:::Geduld gefragt … [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 21:31, 2. avr 2026 (CEST)
== Was machen? ==
Sali mitenand,
leider nicht in rätoromanisch... @[[Utilisader:Albinfo|Albinfo]], @[[Utilisader:Hadi|Hadi]], @[[Utilisader:Terfili|Terfili]]
Ich wollte die bemitleidenswerten Artikel die ich auf meiner Unterseite [[Utilisader:Horgner/Arbeitstisch]] zusammen gestellt habe, wahrscheinlich gibt es noch weitere, durchgehen und aufmotzen. Dabei bin ich mir nun nicht mehr sicher ob das in vielen Fällen Sinn macht [[Monthey]], [[Mase]], [[Täsch]], [[Erschmatt]], [[Ayent]], [[Grafschaft]] sind da gute Beispiele. Ich mache hier mal den Vorschlag, dass man solche Leichen die nur aus einem Satz, Kategorien und einer Navileiste bestehen löschen sollte, falls der Ort nicht im Kanton Graubünden liegt. Für Orte im Kanton Graubünden oder wo etwas mehr Arbeit schon reingesteckt wurde, würde ich meine Aufmotzaktion durchziehen. Löschen würde ich deshalb weil sogar die Sätze und Navileisten teilweise nicht mehr stimmen wegen den Gemeindefusionen. Was ist eure Meinung? --[[Utilisader:Horgner|Horgner]] ([[Utilisader discussiun:Horgner|talk]]) 08:33, 31. mars 2026 (CEST)
:'''«Grazcha fich per il lavur!»''' – was so viel bedetuet, wie «vielen Dank für die Arbeit» (Idiom Puter). Albinfo und ich haben die Ortsartikel, die nur mit einem Satz angelegt sind, angeschaut. Sie sind nicht im Idiom Puter, weshalb ich sie nicht ausbauen kann. Zu diesem Thema habe ich generell eine Frage und einen Vorschlag an die Rätoromanen unter uns:
:'''«Nischi, nus nu pudains scriver qualchosa tiers ad ün artichel, chi'd es scrit in ün oter idiom, uschigliö fains ün battibuogl cun nossa lingua. Sur quist problem cun üna proposta per üna soluziun scriv eau in ün artichel separet sün La Pinta.»'''
:Jetzt wieder auf der Sprache der '''«Bassa»''', so bezeichnen die Bündnerromanen die Deutschschweiz: Viele dieser Artikel wurden vor langer Zeit angelegt und möglich, dass es sich um Wikipedianer handelt, die kein Rätoromanisch sprechen. Meiner Ansicht nach würde es Sinn machen, Artikel solcher Art zu löschen, wenn die Autoren schon länger nicht mehr aktiv in der Vichipedia Rumauntscha waren. [[Utilisader:Bild-Sprache|Bild-Sprache]] ([[Utilisader discussiun:Bild-Sprache|talk]]) 18:26, 2. avr 2026 (CEST)
::@[[Utilisader:Bild-Sprache|Bild-Sprache]]: Grazcha fich per tia lavur: [https://rm.wikipedia.org/wiki/Spezial:Neue_Seiten?namespace=all&tagfilter=&username=&size-mode=min&size=&wpFormIdentifier=newpagesform 18 artigels nouvs] il mais passo!
::@[[Utilisader:Horgner|Horgner]]: Da sind wir bei der Diskussion, was in rmWP rein soll. Meines Erachtens ist hier weniger mehr! Nicht einfach möglichst viele Artikel, die keinen Mehrwert bieten. Insofern unterstütze ich den Löschantrag.
::Meines Erachtens sollte rmWP den Fokus legen auf Bündner Themen und rätoromanische Kultur – Lemma, die auch über eine Suchmaschine gefunden werden können und so von Rätoromanen eingegeben werden könnten. Wenn jemand einen guten rätoromanischen Artikel über eine brasilianische Band schreiben möchte: von mir aus. Aber Gebastel und Stubs von Fremdsprachigen (wie mir) ohne Mehrwert gehören meines Erachterns gelöscht. [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 19:15, 2. avr 2026 (CEST)
:::@[[Utilisader:Bild-Sprache|Bild-Sprache]], @[[Utilisader:Albinfo|Albinfo]]:Da gehe ich mit euch voll einig. Ich sehe mich zwar als Inklusionist, aber der Ansatz das jede Sprachversion, auch die vom Sprachraum und Anzahl Sprechern eher Kleinen, ist zwar gut gemeint aber in der Realität undurchführbar, wie das Beispiel hier und auch in der Alemannischen Wikipedia zeigt. Die Artikel auf meinem Arbeitstisch haben sich seit die 2015 nicht mehr bewegt, nicht mal per Bot. Wahrscheinlich liessen sich in anderen Themengebieten ähnliche löschenswerte Beispiel finden. Um es aber ganz klar zu stellen es steht mir fern, der Community hier vorzuschreiben zu welchen Themen sie arbeiten kann oder soll. --[[Utilisader:Horgner|Horgner]] ([[Utilisader discussiun:Horgner|talk]]) 08:13, 3. avr 2026 (CEST)
::::@[[Utilisader:Horgner|Horgner]]: Ich sehe es wie ihr: solche 1-Satz-Artikel bringen niemandem etwas und es wird sie wohl kaum jemand ausbauen. Falls übrigens jemand nach der Löschung diese Artikel doch noch sehen will, die Nationalbibliothek hat die schweizbezogenen WP-Artikel 2023 auch aus der rm.WP archiviert, siehe Beispiel [https://pywb.e-helvetica.nb.admin.ch/eyJhbGciOiJIUzI1NiIsInR5cCI6IkpXVCJ9.eyJhdWQiOiJweXdiIiwic3ViIjoid2lraXBlZGlhLyoiLCJleHAiOjE3NzUyMjc1MDB9.poHwV-LIurcPKo2fp7HTllAEHTyOlYC-tJl3Q97AD0k/wikipedia/20230606123819/https://rm.wikipedia.org/wiki/Erschmatt Erschmatt]. [[Utilisader:Hadi|Hadi]] ([[Utilisader discussiun:Hadi|talk]]) 16:01, 3. avr 2026 (CEST)
:::::@[[Utilisader:Horgner|Horgner]], bei den kleinen Dörfern würde ich aber eher [[Model:Infobox Lieu en Svizra]] verwenden und nicht [[Model:Infochascha Unitad d'administraziun svizra]]. [[Acla]] ist keine Verwaltungsenheit. [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 11:46, 4. avr 2026 (CEST)
::::::@[[Utilisader:Albinfo|Albinfo]]: Also nach dem Muster der kleinen Dörfern [[Turitg]], [[Basilea]], [[Genevra]] :-). Ist einfach ein Wildwuchs mit ungefähr gleicher Verteilung. Petscan gibt für Lieu Swizzer 394, Infobox Lieu en Swizra 417 und für Infochascha Unitad d'administraziun svizra 357 Treffer. Weil im Kanton GR meist die rote Box verwendet wird, verwende ich lieber diese. Wie die Box heisst, ob sie mal jemand nur für Gemeinden und höher gedacht hat, ist nicht so wichtig. Der Leser sieht das eh nicht und weiter müsste die Box konsequenterweise bei einer Fusion auch ausgetauscht werden. :-(( --[[Utilisader:Horgner|Horgner]] ([[Utilisader discussiun:Horgner|talk]]) 08:17, 5. avr 2026 (CEST)
:::::::In Graubünden war ja früher praktisch jedes Dorf eine eigene Gemeinde, also machte die Infobox Verwaltungseinheit (rot) fast überall Sinn.[[Model:Infobox Lieu en Svizra]], das rätoromanische Pendent zu [[:de:Vorlage:Infobox Ort in der Schweiz]], ist schon viel älter als [[Model:Infochascha Unitad d'administraziun svizra]], was erklärt, weshalb vielleicht gewisse Gemeinden grau sind. In Graubünden wurden die grauen Boxen bei Gemeinden auch einigermassen konsequent ersetzt: [https://rm.wikipedia.org/w/index.php?title=Medel/Lucmagn&diff=prev&oldid=147544]. Dörfer, die 2013 keine eigene Gemeinde waren, blieben hingegen grau: [[Flond]], [[Surcuolm]]. Die roten Infoboxen sollten gemäss Beschreibung verwendet werden für Kantone, Bezirke, Kreise und politische Gemeinden. Es gibt auch kleine, aber feine Unterschiede wie Geografia anstatt Territori.
:::::::Ich finde, dass wir es richtig machen sollten, wenn wir es schon neu machen. Aber [[Model:Infobox Lieu en Svizra]] hat definitiv auch noch etwas Verbesserungsbedarf. [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 19:50, 5. avr 2026 (CEST)
::::::::Dann willst du also die Infoboxen in etwa 330 ([[Utilisader:Horgner/Arbeitstisch5]]) Schweizer Gemeinden tauschen, wobei vielleicht noch wenige Bündner Orte dazu stossen. Daneben alle Kantone und vermutlich alle Bezirksartikel die nicht im Graubünden liegen. Falls es noch Kantone mit Kreisen gibt, dann die wohl auch. Dann müssten auch die Model:Metadatas da populaziun CH-?? für alle Kantone eingerichtet werden, sonst finden sich für einige keine Einwohnerzahlen. Gibt einiges an Arbeit. --[[Utilisader:Horgner|Horgner]] ([[Utilisader discussiun:Horgner|talk]]) 08:57, 6. avr 2026 (CEST)
=== Fusiuns da vischnancas ===
Ich habe auch mal einen Arbeitstisch erstellt: [[Utilisader:Albinfo/Fusiuns da vischnancas]]
Jede Hilfe bei der Abarbeitung der veralteten Gemeindeartikel ist willkommen. Einfach in der Liste mitarbeiten.
Und es wäre schöner, wenn nicht überall stünde, dass XY eine Gemeinde war, sondern dass es ein Dorf in der Gemeinde YZ ist. Kategorien und Infobox haben meist auch bei aktuellen Artikeln noch Verbesserungsbedarf. [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 13:28, 3. avr 2026 (CEST)
== Soluziun per ün tema «interrumantsch» scu proposta ==
[[File:Pinus cembra20080705.jpg|thumb|Dschember u schiember u schember]]
Ün bun artichel sur il bös-ch d'aguoglias (puter e vallader: «Dschember». Sursilvan: «Schiember». Sutsilvan, surmiran e rumantsch grischun: «Schember») exista già in ''rumantsch grischun'' in lung ed in larg.
Actuelmaing scriv eau artichels sur la cultura engiadinaisa in ''rumauntsch puter'', inua cha quist bös-ch ho üna rolla principela. Aunz ch'eau scriv però ün artichel, guard eau, scha quist exista già in ün oter idiom.
Perche cha quist bös-ch es fich important in l'Engiadina e cuntschaint scu ''dschember'' e na scu ''schember'', d'heja creo ün nouv artichel cuort cun infurmaziuns in pü sur la rolla dal ''dschember'' in Engiadina. A la fin da l'artichel – suot il titel «Guarda eir» – d'heja fat la notizcha, cha que do dapü infurmaziuns sur quist bös-ch in ''rumantsch grischun'' e d'he collio l'artichel cun quel in rumantsch grischun.
Albinfo, ün vichipediaun da la ''vichipedia tudas-cha'', ho installo üna chaschetta sur il artichel «Questa pagina è scritta en Puter. Igl exista eir in artitgel savant il medem tema en rumantsch grischun».
'''Uschè vain fat l'installaziun da la chaschetta:'''
* Ir sün la functiun «+»
* tscherner «Vorlage»
* Der aint «idiom»
* A la schnestra marker tuot ils trais quadrats.
* In «1» scriver il nom dal idiom egen.
* In «lemma2» scriver il nom dal artichel (quel in l'oter idiom).
* In «idiom2» scriver il nom dal idiom da l'artichel, chi es scrit in l'oter idiom.
Quist scu ideja ed exaimpel per üna soluziun e collavuraziun in ''vichipedia rumantscha'' traunter ils idioms: https://rm.wikipedia.org/wiki/Dschember [[Utilisader:Bild-Sprache|Bild-Sprache]] ([[Utilisader discussiun:Bild-Sprache|talk]]) 20:03, 2. avr 2026 (CEST)
== [[Pugaus]] ==
Gibts da mehr, wirklich was ausser einem Flurnamen und wo wäre das dann konkret. Swisstopo findet da nur Arpagaus in Breil 726'872.15, 183'116.04 da scheint einiges nicht ganz zu passen. Das Bild jedenfalls ist nicht von dort und die Geschichte soweit ich sie verstehe um so ausführlicher. -- [[Utilisader:Horgner|Horgner]] ([[Utilisader discussiun:Horgner|talk]]) 09:45, 4. avr 2026 (CEST)
dypfsimr4up9w3sle4j09bfvfv02uzd
170506
170505
2026-04-06T07:03:46Z
Horgner
1074
170506
wikitext
text/x-wiki
__NEWSECTIONLINK__
<div style="margin-right: 14em;">
{{Wikipedia-La Pinta}}
</div>
== Mes cisalpin ==
Bon dì, ve scrivi in milanes che tant se capissom benon.
Volevi invitàv al "Mes cisalpin": l'ann passad hem fad un'editathon dedicada ai lengue gall-italeghe (con la Wikipedia piemontesa, lombarda, ligurina e emiliana-romagnoeula) e quell marz chi volevom fàlla pussee granda, a meter dent tute i lengue de la banda cisalpina!
In quella editathon chi se scrivaria di sgent, sit e storia lombarda, piemontesa, romancia, ladina, ligurina, emiliana, romagnoeula, veneta e furlana. Volii sgiontàv? [[Utilisader:Sciking|Sciking]] ([[Utilisader discussiun:Sciking|talk]]) 16:27, 26. schan 2024 (CET)
== IMPORTANT: Admin activity review ==
Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[metawiki:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[metawiki:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[metawiki:Admin activity review|admin activity review]].
We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years):
# [[Special:Contributions/Andreas|Andreas]] (administrator)
These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards.
However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[metawiki:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki.
Thanks, [[Utilisader:Superpes15|Superpes15]] ([[Utilisader discussiun:Superpes15|talk]]) 23:54, 7. favr 2024 (CET)
== Lavuratori a Mustér: 19-22 da favrer 2026 ==
Cordiala invitaziun ad in luvratori da scriver!
Wikimedia CH vul denter auter explicit promover artechels rumantschs da tuts idioms. Quei cun in luvratori en collaboraziun culla claustra da Mustér, dils 19 entochen ils 22 da fevrer 2026 a Mustér.
La finamira ei da haver entuorn 20 auturas ed auturs svizzers e digl exteriur che possedan gia experientscha cun scriver contribuziuns per Wikipedia - ni era buc. Beinvegnidas ein numnadamein era novas persunas interessadas da scriver artechels: «Specialmein vulein nus plidentar auturas ed auturs che derivan digl entir spazi linguistic romontsch», scriva Wikimedia CH en ina communicaziun allas medias. Auturas ed auturs che scrivan per rumantsch, talian u tudestg ein cordialmein beinvegni da s'annunziar.
Infos, program ed annunzia sut:
https://meta.wikimedia.org/wiki/GLAM-on-Tour/Disentis_2026/Kloster
Cordialmein, @[[Utilisader:Cayne Wolf|Cayne Wolf]] 17:59, 9. oct 2025 (CET)
== Wikipedia 25: cercasi volontari per registrare un benvenuto sonoro ==
<div lang="en" dir="ltr">
<div lang="it" dir="ltr">
[[File:Work-in-progress sketch of the Confetti mascot easter egg.jpg|frameless|250px|right]]
{{int:please-translate}}
{{int:Hello}},
scusate se scrivo in italiano!
Per il [[:m:Wikipedia 25|25° compleanno di Wikipedia]] e per creare delle [[:m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|sorpresine per i lettori]] come proposto dalla Wikimedia Foundation, sto invitando i volontari delle varie Wikipedie dell'area italiana a registrare la frase "Ti diamo il benvenuto su Wikipedia" nella loro lingua regionale.
Il messaggio audio comparirà "a sorpresa" sulla Wikipedia in italiano e sulle altre wikipedie aderenti al progetto degli [[:m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|Ester eggs experiments]]. Farà parte di una raccolta di suoni che include tutte le registrazioni di "Ti diamo il benvenuto su Wikipedia" nelle varie lingue registrate, più alcuni altri suoni provenienti da Commons. Quando un utente cliccerà sulla mascotte del Globetto (Baby Globe) che suona con un sintetizzatore, verrà riprodotto un suono casuale da questa raccolta. Quindi, la frase nella tua lingua non verrà riprodotta ogni volta, ma solo alcune volte e in modo casuale.
'''Briefing su come registrare il benvenuto sonoro su Wikipedia''' ([[:m:Talk:Wikipedia_25/Easter_egg_experiments#c-CDekock-WMF-20251209155700-Song_Ng%C6%B0-20251201160400|da qui]]):
#la registrazione audio deve essere più corta di 10 secondi, e consistere solo nella frase "Benvenuti su Wikipedia" o "Ti diamo il benvenuto su Wikipedia" nella tua lingua regionale;
#il file va caricato su [[:commons:Special:UploadWizard|Wikimedia Commons]] e bisogna chiederne la protezione da parte di un admin di modo da impedire che sia vandalizzato o spostato;
#condividi il link del file su Commons [[:m:Talk:Wikipedia_25/Easter_egg_experiments#Are_there_ideas_or_elements_that_you_would_love_to_see_implemented_on_your_language_Wikipedia?|qui]] notificando l'utente CDekock-WMF;
#'''deadline''' per fornire i link agli audio su Commons dei "Benvenuti su Wikipedia": '''mercoledi 21 gennaio 2026'''.
Registriamo più audio possibile. {{Int:Feedback-thanks-title}} --[[User:Una tantum|Una tantum]] ([[User talk:Una tantum|talk]])
</div>
</div>
16:44, 14. schan 2026 (CET)
== Rapport d'ün inscunter da vichipediaunas rumauntschas e vichipediauns rumauntschs ==
A la reuniun dals vichipediauns ed vichipediaunas aunt la clostra da Mustér – '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/GLAM-on-Tour/Disentis_2026 GLAM on tour clostra Mustér in favrer 2026]''' – d' eiran traunter oter eir trais vichipediauns ed üna vichipediauna chi discuorran rumauntsch. Ils quels haun fundo üna pitschna gruppa – cumünaunza – per promouver l' activited aint illa vichipedia rumauntscha cun l'ideja d'ün concept per inscunters in avenir per interessentas ed interessents chi discuorran u imprendan rumauntsch ed haun già ün nivel per scriver simpels artichels.
'''L'ideja d'ün concept per inscunters in avenir'''
Ils vichipediauns e la vichipediauna chi d' eiran a la reuniun, haun elavuro idejas traunter se: «Nus pudessans scriver artichels simpels, ma da quels, chi haun da fer qualchosa cun la regiun rumauntscha. Scu ideja pudessans scriver biografias da persunas, chi sun relevantas per la regiun, sur cultura chi' d es impurtainta per ils rumauntschs, ma eir artechels sur vschninaunchas ed oter pü.»
L'ideja da la pitschna cumünaunza rumauntscha es eir cha artichels nu sun uschè complichos scu per exaimpel aint illa vichipedia tudas-cha, uschè cha eir scolaras e scolars paun incler bain a quels ed üser daperse.
La Vichipedia Rumauntscha sto per se svess ed as pudess profiler cun ün concept egen, scu üna vichipedia unica, chi nun es üna copcha da la Vichipedia Tudas-cha, Taliauna, Francesa u Inglaisa, perche cha las rumauntschas ed ils rumauntschs saun püssas linguas e pudessan ler artichels eir in otras linguas. Per quist ho la pitschna cumünaunza creo l'ideja d'ün concept egen per pussibels inscunters, inua ch'as po cultiver la lingua e la cultura rumauntscha eir in cumpagnia da vichipediaunas e vichipediauns.
La pitschna cumünaunza rumauntscha vuless organiser inscunters per interessentas ed interessents in Engiadina, Surselva ed eir a Cuira, per musser e der scoula scu cha's scriva artichels da wikipedia (infurmaziuns, maxima, reglas, tecnica), ma eir per cultiver la lingua, la cultura ed il dialog traunter se. Ed uschè as pudess sviluper cul temp ün spiert da cumünaunza eir traunter las vichipediaunas rumauntschas ed ils vichipediauns rumauntschs cun quels, chi sun rumauntschs, ma eir cun quels, chi haun imprais u imprendan rumauntsch. Uschè pudess la cumünaunza integrer persunas da la bassa u oters in sieu circul.
'''Bger agüd dalla Vichipedia Tudas-cha per la Vichipedia Rumauntscha'''
Vichipediauns da la Vichipedia Tudas-cha haun do bger agüd in tecnica ed ideas per la wikipedia rumauntscha. Els haun per exaimpel optimo models (boxas d'infurmaziun per l'ös). L'interess e l'agüd da las vichipediaunas tudas-chas e dals vichipediauns tudas-chs es fich grand, servizaivel ed ütil. La cumünaunza nun es in isolaziun, ella es part d'ün grand muond da vichipediaunas ed vichipediauns. [[Utilisader:Bild-Sprache|Bild-Sprache]] ([[Utilisader discussiun:Bild-Sprache|talk]]) 14:16, 2. mars 2026 (CET)
<gallery>
Datoteca:Disentis, Winter - Rhätische Bahn.jpg|
Datoteca:Disentis GLAM 2026 Gruppenfoto 1K4A7140.jpg|
Datoteca:Kloster-disentis-roman-bibliothek-2.jpg|
Datoteca:Kloster Disentis Romanische Bibliothek - Zeitungen 2.jpg|
Datoteca:Sagenhafte Survelva 20260219 1926.jpg|
Datoteca:Disentis GLAM 2026 Gruppenfoto La Pendenta 1K4A5934.jpg|
Datoteca:Wikifanten im Schnee-4.jpeg|
</gallery>
== Keine Google-Indexierung? ==
Ist das normal, dass Google neue Seite nur selten aufnimmt? In anderen Wikipedia-Sprachen ist das ja meist eine Sache von Minuten. Aber die letzte neue Seite, die über Google zu finden ist, stammt vom 14. Februar: [[Timon Peter]].
Ist das ein neues Problem oder schon länger so? [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 20:02, 4. mars 2026 (CET)
:@[[Utilisader:Albinfo|Albinfo]]: kürzlich musste ich feststellen, dass es ein solche Problem auch in en.WP gibt. Und zwar nicht aufgrund eines Fehlers von Google (wie ich zuerst meinte), sondern erwünscht von WP, siehe https://wikipediaservices.com/wikipedia-page-not-indexed-on-google . Den Artikel [https://www.google.com/search?q=Ursina+Giger+%28*+1985+a+Must%C3%A9r%29+ei+ina+cantadura+svizra+da+jazz%2C+cumponista+e+musicista+da+studio.+ Ursina Giger] von 22. Feb. findet Google aktuell. [[Utilisader:Hadi|Hadi]] ([[Utilisader discussiun:Hadi|talk]]) 20:21, 5. mars 2026 (CET)
::Ja, zwischenzeitlich hat Google etwas nachgeholt – aber hinkt immer noch hinterher.
::Danke jedenfalls für den Hinweis auf den Artikel. Da scheint es sich aber eher um "ungesichtete" Artikel zu handeln. Ich konnte jedenfalls kein "noindex" finden im Code. [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 22:00, 5. mars 2026 (CET)
:::Es stockt schon und Google verhält sich nicht immer logisch. Wenn ich nach "Pastiziers grischunais" suche, finde ich [[Tuorta da nuschs]], wenn ich nach "tuorta da nuschs" oder https://rm.wikipedia.org/wiki/Tuorta_da_nuschs suche, kriege ich den Artikel nicht angezeigt.
:::Geduld gefragt … [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 21:31, 2. avr 2026 (CEST)
== Was machen? ==
Sali mitenand,
leider nicht in rätoromanisch... @[[Utilisader:Albinfo|Albinfo]], @[[Utilisader:Hadi|Hadi]], @[[Utilisader:Terfili|Terfili]]
Ich wollte die bemitleidenswerten Artikel die ich auf meiner Unterseite [[Utilisader:Horgner/Arbeitstisch]] zusammen gestellt habe, wahrscheinlich gibt es noch weitere, durchgehen und aufmotzen. Dabei bin ich mir nun nicht mehr sicher ob das in vielen Fällen Sinn macht [[Monthey]], [[Mase]], [[Täsch]], [[Erschmatt]], [[Ayent]], [[Grafschaft]] sind da gute Beispiele. Ich mache hier mal den Vorschlag, dass man solche Leichen die nur aus einem Satz, Kategorien und einer Navileiste bestehen löschen sollte, falls der Ort nicht im Kanton Graubünden liegt. Für Orte im Kanton Graubünden oder wo etwas mehr Arbeit schon reingesteckt wurde, würde ich meine Aufmotzaktion durchziehen. Löschen würde ich deshalb weil sogar die Sätze und Navileisten teilweise nicht mehr stimmen wegen den Gemeindefusionen. Was ist eure Meinung? --[[Utilisader:Horgner|Horgner]] ([[Utilisader discussiun:Horgner|talk]]) 08:33, 31. mars 2026 (CEST)
:'''«Grazcha fich per il lavur!»''' – was so viel bedetuet, wie «vielen Dank für die Arbeit» (Idiom Puter). Albinfo und ich haben die Ortsartikel, die nur mit einem Satz angelegt sind, angeschaut. Sie sind nicht im Idiom Puter, weshalb ich sie nicht ausbauen kann. Zu diesem Thema habe ich generell eine Frage und einen Vorschlag an die Rätoromanen unter uns:
:'''«Nischi, nus nu pudains scriver qualchosa tiers ad ün artichel, chi'd es scrit in ün oter idiom, uschigliö fains ün battibuogl cun nossa lingua. Sur quist problem cun üna proposta per üna soluziun scriv eau in ün artichel separet sün La Pinta.»'''
:Jetzt wieder auf der Sprache der '''«Bassa»''', so bezeichnen die Bündnerromanen die Deutschschweiz: Viele dieser Artikel wurden vor langer Zeit angelegt und möglich, dass es sich um Wikipedianer handelt, die kein Rätoromanisch sprechen. Meiner Ansicht nach würde es Sinn machen, Artikel solcher Art zu löschen, wenn die Autoren schon länger nicht mehr aktiv in der Vichipedia Rumauntscha waren. [[Utilisader:Bild-Sprache|Bild-Sprache]] ([[Utilisader discussiun:Bild-Sprache|talk]]) 18:26, 2. avr 2026 (CEST)
::@[[Utilisader:Bild-Sprache|Bild-Sprache]]: Grazcha fich per tia lavur: [https://rm.wikipedia.org/wiki/Spezial:Neue_Seiten?namespace=all&tagfilter=&username=&size-mode=min&size=&wpFormIdentifier=newpagesform 18 artigels nouvs] il mais passo!
::@[[Utilisader:Horgner|Horgner]]: Da sind wir bei der Diskussion, was in rmWP rein soll. Meines Erachtens ist hier weniger mehr! Nicht einfach möglichst viele Artikel, die keinen Mehrwert bieten. Insofern unterstütze ich den Löschantrag.
::Meines Erachtens sollte rmWP den Fokus legen auf Bündner Themen und rätoromanische Kultur – Lemma, die auch über eine Suchmaschine gefunden werden können und so von Rätoromanen eingegeben werden könnten. Wenn jemand einen guten rätoromanischen Artikel über eine brasilianische Band schreiben möchte: von mir aus. Aber Gebastel und Stubs von Fremdsprachigen (wie mir) ohne Mehrwert gehören meines Erachterns gelöscht. [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 19:15, 2. avr 2026 (CEST)
:::@[[Utilisader:Bild-Sprache|Bild-Sprache]], @[[Utilisader:Albinfo|Albinfo]]:Da gehe ich mit euch voll einig. Ich sehe mich zwar als Inklusionist, aber der Ansatz das jede Sprachversion, auch die vom Sprachraum und Anzahl Sprechern eher Kleinen, ist zwar gut gemeint aber in der Realität undurchführbar, wie das Beispiel hier und auch in der Alemannischen Wikipedia zeigt. Die Artikel auf meinem Arbeitstisch haben sich seit die 2015 nicht mehr bewegt, nicht mal per Bot. Wahrscheinlich liessen sich in anderen Themengebieten ähnliche löschenswerte Beispiel finden. Um es aber ganz klar zu stellen es steht mir fern, der Community hier vorzuschreiben zu welchen Themen sie arbeiten kann oder soll. --[[Utilisader:Horgner|Horgner]] ([[Utilisader discussiun:Horgner|talk]]) 08:13, 3. avr 2026 (CEST)
::::@[[Utilisader:Horgner|Horgner]]: Ich sehe es wie ihr: solche 1-Satz-Artikel bringen niemandem etwas und es wird sie wohl kaum jemand ausbauen. Falls übrigens jemand nach der Löschung diese Artikel doch noch sehen will, die Nationalbibliothek hat die schweizbezogenen WP-Artikel 2023 auch aus der rm.WP archiviert, siehe Beispiel [https://pywb.e-helvetica.nb.admin.ch/eyJhbGciOiJIUzI1NiIsInR5cCI6IkpXVCJ9.eyJhdWQiOiJweXdiIiwic3ViIjoid2lraXBlZGlhLyoiLCJleHAiOjE3NzUyMjc1MDB9.poHwV-LIurcPKo2fp7HTllAEHTyOlYC-tJl3Q97AD0k/wikipedia/20230606123819/https://rm.wikipedia.org/wiki/Erschmatt Erschmatt]. [[Utilisader:Hadi|Hadi]] ([[Utilisader discussiun:Hadi|talk]]) 16:01, 3. avr 2026 (CEST)
:::::@[[Utilisader:Horgner|Horgner]], bei den kleinen Dörfern würde ich aber eher [[Model:Infobox Lieu en Svizra]] verwenden und nicht [[Model:Infochascha Unitad d'administraziun svizra]]. [[Acla]] ist keine Verwaltungsenheit. [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 11:46, 4. avr 2026 (CEST)
::::::@[[Utilisader:Albinfo|Albinfo]]: Also nach dem Muster der kleinen Dörfern [[Turitg]], [[Basilea]], [[Genevra]] :-). Ist einfach ein Wildwuchs mit ungefähr gleicher Verteilung. Petscan gibt für Lieu Swizzer 394, Infobox Lieu en Swizra 417 und für Infochascha Unitad d'administraziun svizra 357 Treffer. Weil im Kanton GR meist die rote Box verwendet wird, verwende ich lieber diese. Wie die Box heisst, ob sie mal jemand nur für Gemeinden und höher gedacht hat, ist nicht so wichtig. Der Leser sieht das eh nicht und weiter müsste die Box konsequenterweise bei einer Fusion auch ausgetauscht werden. :-(( --[[Utilisader:Horgner|Horgner]] ([[Utilisader discussiun:Horgner|talk]]) 08:17, 5. avr 2026 (CEST)
:::::::In Graubünden war ja früher praktisch jedes Dorf eine eigene Gemeinde, also machte die Infobox Verwaltungseinheit (rot) fast überall Sinn.[[Model:Infobox Lieu en Svizra]], das rätoromanische Pendent zu [[:de:Vorlage:Infobox Ort in der Schweiz]], ist schon viel älter als [[Model:Infochascha Unitad d'administraziun svizra]], was erklärt, weshalb vielleicht gewisse Gemeinden grau sind. In Graubünden wurden die grauen Boxen bei Gemeinden auch einigermassen konsequent ersetzt: [https://rm.wikipedia.org/w/index.php?title=Medel/Lucmagn&diff=prev&oldid=147544]. Dörfer, die 2013 keine eigene Gemeinde waren, blieben hingegen grau: [[Flond]], [[Surcuolm]]. Die roten Infoboxen sollten gemäss Beschreibung verwendet werden für Kantone, Bezirke, Kreise und politische Gemeinden. Es gibt auch kleine, aber feine Unterschiede wie Geografia anstatt Territori.
:::::::Ich finde, dass wir es richtig machen sollten, wenn wir es schon neu machen. Aber [[Model:Infobox Lieu en Svizra]] hat definitiv auch noch etwas Verbesserungsbedarf. [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 19:50, 5. avr 2026 (CEST)
::::::::Dann willst du also die Infoboxen in etwa 330 ([[Utilisader:Horgner/Arbeitstisch5]]) Schweizer Gemeinden tauschen, wobei vielleicht noch wenige Bündner Orte dazu stossen. Daneben alle Kantone und vermutlich alle Bezirksartikel die nicht im Graubünden liegen. Falls es noch Kantone mit Kreisen gibt, dann die wohl auch. Gibt einiges an Arbeit. --[[Utilisader:Horgner|Horgner]] ([[Utilisader discussiun:Horgner|talk]]) 08:57, 6. avr 2026 (CEST)
=== Fusiuns da vischnancas ===
Ich habe auch mal einen Arbeitstisch erstellt: [[Utilisader:Albinfo/Fusiuns da vischnancas]]
Jede Hilfe bei der Abarbeitung der veralteten Gemeindeartikel ist willkommen. Einfach in der Liste mitarbeiten.
Und es wäre schöner, wenn nicht überall stünde, dass XY eine Gemeinde war, sondern dass es ein Dorf in der Gemeinde YZ ist. Kategorien und Infobox haben meist auch bei aktuellen Artikeln noch Verbesserungsbedarf. [[Utilisader:Albinfo|Albinfo]] ([[Utilisader discussiun:Albinfo|talk]]) 13:28, 3. avr 2026 (CEST)
== Soluziun per ün tema «interrumantsch» scu proposta ==
[[File:Pinus cembra20080705.jpg|thumb|Dschember u schiember u schember]]
Ün bun artichel sur il bös-ch d'aguoglias (puter e vallader: «Dschember». Sursilvan: «Schiember». Sutsilvan, surmiran e rumantsch grischun: «Schember») exista già in ''rumantsch grischun'' in lung ed in larg.
Actuelmaing scriv eau artichels sur la cultura engiadinaisa in ''rumauntsch puter'', inua cha quist bös-ch ho üna rolla principela. Aunz ch'eau scriv però ün artichel, guard eau, scha quist exista già in ün oter idiom.
Perche cha quist bös-ch es fich important in l'Engiadina e cuntschaint scu ''dschember'' e na scu ''schember'', d'heja creo ün nouv artichel cuort cun infurmaziuns in pü sur la rolla dal ''dschember'' in Engiadina. A la fin da l'artichel – suot il titel «Guarda eir» – d'heja fat la notizcha, cha que do dapü infurmaziuns sur quist bös-ch in ''rumantsch grischun'' e d'he collio l'artichel cun quel in rumantsch grischun.
Albinfo, ün vichipediaun da la ''vichipedia tudas-cha'', ho installo üna chaschetta sur il artichel «Questa pagina è scritta en Puter. Igl exista eir in artitgel savant il medem tema en rumantsch grischun».
'''Uschè vain fat l'installaziun da la chaschetta:'''
* Ir sün la functiun «+»
* tscherner «Vorlage»
* Der aint «idiom»
* A la schnestra marker tuot ils trais quadrats.
* In «1» scriver il nom dal idiom egen.
* In «lemma2» scriver il nom dal artichel (quel in l'oter idiom).
* In «idiom2» scriver il nom dal idiom da l'artichel, chi es scrit in l'oter idiom.
Quist scu ideja ed exaimpel per üna soluziun e collavuraziun in ''vichipedia rumantscha'' traunter ils idioms: https://rm.wikipedia.org/wiki/Dschember [[Utilisader:Bild-Sprache|Bild-Sprache]] ([[Utilisader discussiun:Bild-Sprache|talk]]) 20:03, 2. avr 2026 (CEST)
== [[Pugaus]] ==
Gibts da mehr, wirklich was ausser einem Flurnamen und wo wäre das dann konkret. Swisstopo findet da nur Arpagaus in Breil 726'872.15, 183'116.04 da scheint einiges nicht ganz zu passen. Das Bild jedenfalls ist nicht von dort und die Geschichte soweit ich sie verstehe um so ausführlicher. -- [[Utilisader:Horgner|Horgner]] ([[Utilisader discussiun:Horgner|talk]]) 09:45, 4. avr 2026 (CEST)
tcys3dyebxlc352itg8ovg6fmi7dy2v
Nuorsa Engiadinaisa
0
14858
170510
170480
2026-04-06T08:06:06Z
Bild-Sprache
22665
/* Allevamaint */
170510
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Engadinerschafgruppe auf der Alp Gamsboden, Schweiz.jpg|miniatura|Nuorsas engiadinaisas sün l'alp ''Gamsboden'' (chantun Uri)]]
La '''Nuorsa Engiadinaisa''' (''Engadinerschaf'') es üna razza da bês-cha domesticeda originela da l'Engiadina.<ref name=":1">''[https://www.prospecierara.ch/tiere/rassenporträts/schafe/engadinerschaf Engadinerschaf]''. In: Pro Specie Rara. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> In l'Engiadina Bassa ho l'allevamaint da bês-cha üna löncha tradiziun<ref>''[https://butiadabesch.ch/#projekt Projekt]''. In: Butia da besch, Ardez. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> e pervi da sia chappa ho'la il surnom «besch da pader».<ref name=":0">''[https://engadinerschaf.ch/engadinerschaf/#1 Schaf der Ostalpen]''. In: Schweizerischer Engadinerschaf-Zuchtverein (SEZ). Consulte ils 4 avrigl 2026</ref>
== Istorgia ==
A la fin dal temp medieval alpagiaivan düraunt l'ested, pesters taliauns in schuma cun lur bês-chas sün las alps grischunas. Las grandas ''Nuorsas Bergamascas'' dals pesters taliauns as bastandaivan cun las razzas dal lö – ''Nuorsa da la grippa'' (Steinschaf) – e landrour es dvanto üna spezcha egna, la ''Nuorsa Engiadinaisa''. Quista as adattaiva spezielmaing bain a las condiziuns crüjas da las alps.<ref name=":0" />
Düraunt tschienters d'eira La ''Nuorsa Engiadinaisa'' inrischeda in la regiun. Ma in seguit da la «repasseda da la razza» a partir da l'an 1938 es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' adüna dapü gnida rimplazzeda tra la ''Nuorsa Alpina Alva'', uschè cha la ''Nuorsa Engiadinaisa'' d'eira in prievel da svanir per adüna. Grazcha a la protecziun tra la fundaziun ''Pro Specie Rara'' as pudaiva l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' al cumanzamaint dal 20evel stabiliser.<ref name=":1" /> Cun la fundaziun da la cocieted d'allevamaint ''Schweizerischer Engadinerschaf-Verein'' l'an 1992 es il numer da l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' ingrado darcho.<ref name=":0" />
== Allevamaint ==
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' nun ho cornas. Ello ho uraglias chi pendan giò, ün nes chi do in ögl ed il sia pel es per solit brün cotschnaint, ma i do eir ''Nuorsas Engiadinaisas'' cun ün pel brün s-chür u nair. In conguel cun otras razzas es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' üna razza granda. Ella ho ün caracter fidel ed es a la buna. Lur unglas sun fich resistentas, uschè cha maladias u unglas marschas nu ho'la quasi mê.<ref name=":1" />
La Nuorsa Engiadinaisa es fich früttaivla: Ün agnella po metter sül muond fin trais agnèls per an ed il temp traunter las naschentschas es fich court, nempe be 7–8 mais. Dimema d'ho la Nuorsa Engiadinaisa bger lat.
xxxx
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
8crhr1ybbal2ldgz39o31ynfu05099c
170511
170510
2026-04-06T08:32:17Z
Bild-Sprache
22665
/* Allevamaint */
170511
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Engadinerschafgruppe auf der Alp Gamsboden, Schweiz.jpg|miniatura|Nuorsas engiadinaisas sün l'alp ''Gamsboden'' (chantun Uri)]]
La '''Nuorsa Engiadinaisa''' (''Engadinerschaf'') es üna razza da bês-cha domesticeda originela da l'Engiadina.<ref name=":1">''[https://www.prospecierara.ch/tiere/rassenporträts/schafe/engadinerschaf Engadinerschaf]''. In: Pro Specie Rara. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> In l'Engiadina Bassa ho l'allevamaint da bês-cha üna löncha tradiziun<ref>''[https://butiadabesch.ch/#projekt Projekt]''. In: Butia da besch, Ardez. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> e pervi da sia chappa ho'la il surnom «besch da pader».<ref name=":0">''[https://engadinerschaf.ch/engadinerschaf/#1 Schaf der Ostalpen]''. In: Schweizerischer Engadinerschaf-Zuchtverein (SEZ). Consulte ils 4 avrigl 2026</ref>
== Istorgia ==
A la fin dal temp medieval alpagiaivan düraunt l'ested, pesters taliauns in schuma cun lur bês-chas sün las alps grischunas. Las grandas ''Nuorsas Bergamascas'' dals pesters taliauns as bastandaivan cun las razzas dal lö – ''Nuorsa da la grippa'' (Steinschaf) – e landrour es dvanto üna spezcha egna, la ''Nuorsa Engiadinaisa''. Quista as adattaiva spezielmaing bain a las condiziuns crüjas da las alps.<ref name=":0" />
Düraunt tschienters d'eira La ''Nuorsa Engiadinaisa'' inrischeda in la regiun. Ma in seguit da la «repasseda da la razza» a partir da l'an 1938 es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' adüna dapü gnida rimplazzeda tra la ''Nuorsa Alpina Alva'', uschè cha la ''Nuorsa Engiadinaisa'' d'eira in prievel da svanir per adüna. Grazcha a la protecziun tra la fundaziun ''Pro Specie Rara'' as pudaiva l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' al cumanzamaint dal 20evel stabiliser.<ref name=":1" /> Cun la fundaziun da la cocieted d'allevamaint ''Schweizerischer Engadinerschaf-Verein'' l'an 1992 es il numer da l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' ingrado darcho.<ref name=":0" />
== Allevamaint ==
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' nun ho cornas. Ello ho uraglias chi pendan giò, ün nes chi do in ögl ed il sia pel es per solit brün cotschnaint, ma i do eir ''Nuorsas Engiadinaisas'' cun ün pel brün s-chür u nair. In conguel cun otras razzas es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' üna razza granda. Ella ho ün caracter fidel ed es a la buna. Lur unglas sun fich resistentas, uschè cha maladias u unglas marschas nu ho'la quasi mê.<ref name=":1" />
La Nuorsa Engiadinaisa es fich früttaivla: Ün agnella po metter sül muond fin trais agnèls per an ed il temp traunter las naschentschas es fich court, nempe be 7–8 mais. Dimema d'ho la Nuorsa Engiadinaisa bger lat. L'intenziun dals allevaturs e las allevaturas da bês-cha d'hozindi nun es .....
xxxx
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
86h5ph1zcjol3ay8xd9mqth4h8om5pk
170512
170511
2026-04-06T10:40:31Z
Bild-Sprache
22665
/* Allevamaint */
170512
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Engadinerschafgruppe auf der Alp Gamsboden, Schweiz.jpg|miniatura|Nuorsas engiadinaisas sün l'alp ''Gamsboden'' (chantun Uri)]]
La '''Nuorsa Engiadinaisa''' (''Engadinerschaf'') es üna razza da bês-cha domesticeda originela da l'Engiadina.<ref name=":1">''[https://www.prospecierara.ch/tiere/rassenporträts/schafe/engadinerschaf Engadinerschaf]''. In: Pro Specie Rara. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> In l'Engiadina Bassa ho l'allevamaint da bês-cha üna löncha tradiziun<ref>''[https://butiadabesch.ch/#projekt Projekt]''. In: Butia da besch, Ardez. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> e pervi da sia chappa ho'la il surnom «besch da pader».<ref name=":0">''[https://engadinerschaf.ch/engadinerschaf/#1 Schaf der Ostalpen]''. In: Schweizerischer Engadinerschaf-Zuchtverein (SEZ). Consulte ils 4 avrigl 2026</ref>
== Istorgia ==
A la fin dal temp medieval alpagiaivan düraunt l'ested, pesters taliauns in schuma cun lur bês-chas sün las alps grischunas. Las grandas ''Nuorsas Bergamascas'' dals pesters taliauns as bastandaivan cun las razzas dal lö – ''Nuorsa da la grippa'' (Steinschaf) – e landrour es dvanto üna spezcha egna, la ''Nuorsa Engiadinaisa''. Quista as adattaiva spezielmaing bain a las condiziuns crüjas da las alps.<ref name=":0" />
Düraunt tschienters d'eira La ''Nuorsa Engiadinaisa'' inrischeda in la regiun. Ma in seguit da la «repasseda da la razza» a partir da l'an 1938 es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' adüna dapü gnida rimplazzeda tra la ''Nuorsa Alpina Alva'', uschè cha la ''Nuorsa Engiadinaisa'' d'eira in prievel da svanir per adüna. Grazcha a la protecziun tra la fundaziun ''Pro Specie Rara'' as pudaiva l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' al cumanzamaint dal 20evel stabiliser.<ref name=":1" /> Cun la fundaziun da la cocieted d'allevamaint ''Schweizerischer Engadinerschaf-Verein'' l'an 1992 es il numer da l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' ingrado darcho.<ref name=":0" />
== Allevamaint ==
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' nun ho cornas. Ello ho uraglias chi pendan giò, ün nes chi do in ögl ed il sia pel es per solit brün cotschnaint, ma i do eir ''Nuorsas Engiadinaisas'' cun ün pel brün s-chür u nair. In conguel cun otras razzas es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' üna razza granda. Ella ho ün caracter fidel ed es a la buna. Lur unglas sun fich resistentas, uschè cha maladias u unglas marschas nu ho'la quasi mê.<ref name=":1" />
La Nuorsa Engiadinaisa es fich früttaivla: Ün agnella po metter sül muond fin trais agnèls per an ed il temp traunter las naschentschas es fich court, nempe be 7–8 mais. Dimema d'ho la Nuorsa Engiadinaisa bger lat. L'intenziun da'ls allevaturs e las allevaturas da bês-cha d'hozindi nun es però il lat, la producziun da chaschöl da bês-cha ed oters prodots da lat, invezza da que taffer da la delicatessa, la charn d'agnè, chi'd es povra in grass.
xxxx
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
jyfw79cq91u84xua60lo8yr1zutoru2
170513
170512
2026-04-06T10:40:40Z
Bild-Sprache
22665
/* Allevamaint */
170513
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Engadinerschafgruppe auf der Alp Gamsboden, Schweiz.jpg|miniatura|Nuorsas engiadinaisas sün l'alp ''Gamsboden'' (chantun Uri)]]
La '''Nuorsa Engiadinaisa''' (''Engadinerschaf'') es üna razza da bês-cha domesticeda originela da l'Engiadina.<ref name=":1">''[https://www.prospecierara.ch/tiere/rassenporträts/schafe/engadinerschaf Engadinerschaf]''. In: Pro Specie Rara. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> In l'Engiadina Bassa ho l'allevamaint da bês-cha üna löncha tradiziun<ref>''[https://butiadabesch.ch/#projekt Projekt]''. In: Butia da besch, Ardez. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> e pervi da sia chappa ho'la il surnom «besch da pader».<ref name=":0">''[https://engadinerschaf.ch/engadinerschaf/#1 Schaf der Ostalpen]''. In: Schweizerischer Engadinerschaf-Zuchtverein (SEZ). Consulte ils 4 avrigl 2026</ref>
== Istorgia ==
A la fin dal temp medieval alpagiaivan düraunt l'ested, pesters taliauns in schuma cun lur bês-chas sün las alps grischunas. Las grandas ''Nuorsas Bergamascas'' dals pesters taliauns as bastandaivan cun las razzas dal lö – ''Nuorsa da la grippa'' (Steinschaf) – e landrour es dvanto üna spezcha egna, la ''Nuorsa Engiadinaisa''. Quista as adattaiva spezielmaing bain a las condiziuns crüjas da las alps.<ref name=":0" />
Düraunt tschienters d'eira La ''Nuorsa Engiadinaisa'' inrischeda in la regiun. Ma in seguit da la «repasseda da la razza» a partir da l'an 1938 es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' adüna dapü gnida rimplazzeda tra la ''Nuorsa Alpina Alva'', uschè cha la ''Nuorsa Engiadinaisa'' d'eira in prievel da svanir per adüna. Grazcha a la protecziun tra la fundaziun ''Pro Specie Rara'' as pudaiva l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' al cumanzamaint dal 20evel stabiliser.<ref name=":1" /> Cun la fundaziun da la cocieted d'allevamaint ''Schweizerischer Engadinerschaf-Verein'' l'an 1992 es il numer da l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' ingrado darcho.<ref name=":0" />
== Allevamaint ==
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' nun ho cornas. Ello ho uraglias chi pendan giò, ün nes chi do in ögl ed il sia pel es per solit brün cotschnaint, ma i do eir ''Nuorsas Engiadinaisas'' cun ün pel brün s-chür u nair. In conguel cun otras razzas es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' üna razza granda. Ella ho ün caracter fidel ed es a la buna. Lur unglas sun fich resistentas, uschè cha maladias u unglas marschas nu ho'la quasi mê.<ref name=":1" />
La Nuorsa Engiadinaisa es fich früttaivla: Ün agnella po metter sül muond fin trais agnèls per an ed il temp traunter las naschentschas es fich court, nempe be 7–8 mais. Dimema d'ho la Nuorsa Engiadinaisa bger lat. L'intenziun da'ls allevaturs e las allevaturas da bês-cha d'hozindi nun es però il lat, la producziun da chaschöl da bês-cha ed oters prodots da lat, invezza da que taffer da la delicatessa, la charn d'agnè, chi'd es povra in grass e fina.
xxxx
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
730ivg1qemj7zi8c5ahftul0rzlq95l
170514
170513
2026-04-06T10:41:05Z
Bild-Sprache
22665
/* Allevamaint */
170514
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Engadinerschafgruppe auf der Alp Gamsboden, Schweiz.jpg|miniatura|Nuorsas engiadinaisas sün l'alp ''Gamsboden'' (chantun Uri)]]
La '''Nuorsa Engiadinaisa''' (''Engadinerschaf'') es üna razza da bês-cha domesticeda originela da l'Engiadina.<ref name=":1">''[https://www.prospecierara.ch/tiere/rassenporträts/schafe/engadinerschaf Engadinerschaf]''. In: Pro Specie Rara. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> In l'Engiadina Bassa ho l'allevamaint da bês-cha üna löncha tradiziun<ref>''[https://butiadabesch.ch/#projekt Projekt]''. In: Butia da besch, Ardez. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> e pervi da sia chappa ho'la il surnom «besch da pader».<ref name=":0">''[https://engadinerschaf.ch/engadinerschaf/#1 Schaf der Ostalpen]''. In: Schweizerischer Engadinerschaf-Zuchtverein (SEZ). Consulte ils 4 avrigl 2026</ref>
== Istorgia ==
A la fin dal temp medieval alpagiaivan düraunt l'ested, pesters taliauns in schuma cun lur bês-chas sün las alps grischunas. Las grandas ''Nuorsas Bergamascas'' dals pesters taliauns as bastandaivan cun las razzas dal lö – ''Nuorsa da la grippa'' (Steinschaf) – e landrour es dvanto üna spezcha egna, la ''Nuorsa Engiadinaisa''. Quista as adattaiva spezielmaing bain a las condiziuns crüjas da las alps.<ref name=":0" />
Düraunt tschienters d'eira La ''Nuorsa Engiadinaisa'' inrischeda in la regiun. Ma in seguit da la «repasseda da la razza» a partir da l'an 1938 es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' adüna dapü gnida rimplazzeda tra la ''Nuorsa Alpina Alva'', uschè cha la ''Nuorsa Engiadinaisa'' d'eira in prievel da svanir per adüna. Grazcha a la protecziun tra la fundaziun ''Pro Specie Rara'' as pudaiva l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' al cumanzamaint dal 20evel stabiliser.<ref name=":1" /> Cun la fundaziun da la cocieted d'allevamaint ''Schweizerischer Engadinerschaf-Verein'' l'an 1992 es il numer da l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' ingrado darcho.<ref name=":0" />
== Allevamaint ==
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' nun ho cornas. Ello ho uraglias chi pendan giò, ün nes chi do in ögl ed il sia pel es per solit brün cotschnaint, ma i do eir ''Nuorsas Engiadinaisas'' cun ün pel brün s-chür u nair. In conguel cun otras razzas es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' üna razza granda. Ella ho ün caracter fidel ed es a la buna. Lur unglas sun fich resistentas, uschè cha maladias u unglas marschas nu ho'la quasi mê.<ref name=":1" />
La Nuorsa Engiadinaisa es fich früttaivla: Ün agnella po metter sül muond fin trais agnèls per an ed il temp traunter las naschentschas es fich court, nempe be 7–8 mais. Dimema d'ho la Nuorsa Engiadinaisa bger lat. L'intenziun da'ls allevaturs e las allevaturas da bês-cha d'hozindi nun es però il lat, la producziun da chaschöl da bês-cha ed oters prodots da lat, invezza da que taffer da la delicatessa, la charn d'agnè, chi'd es povra in grass e fina.<ref name=":1" />
xxxx
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
bzk2wxx01pg6p8r1cm1magrhucmi0rf
170515
170514
2026-04-06T10:44:58Z
Bild-Sprache
22665
/* Allevamaint */
170515
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Engadinerschafgruppe auf der Alp Gamsboden, Schweiz.jpg|miniatura|Nuorsas engiadinaisas sün l'alp ''Gamsboden'' (chantun Uri)]]
La '''Nuorsa Engiadinaisa''' (''Engadinerschaf'') es üna razza da bês-cha domesticeda originela da l'Engiadina.<ref name=":1">''[https://www.prospecierara.ch/tiere/rassenporträts/schafe/engadinerschaf Engadinerschaf]''. In: Pro Specie Rara. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> In l'Engiadina Bassa ho l'allevamaint da bês-cha üna löncha tradiziun<ref>''[https://butiadabesch.ch/#projekt Projekt]''. In: Butia da besch, Ardez. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> e pervi da sia chappa ho'la il surnom «besch da pader».<ref name=":0">''[https://engadinerschaf.ch/engadinerschaf/#1 Schaf der Ostalpen]''. In: Schweizerischer Engadinerschaf-Zuchtverein (SEZ). Consulte ils 4 avrigl 2026</ref>
== Istorgia ==
A la fin dal temp medieval alpagiaivan düraunt l'ested, pesters taliauns in schuma cun lur bês-chas sün las alps grischunas. Las grandas ''Nuorsas Bergamascas'' dals pesters taliauns as bastandaivan cun las razzas dal lö – ''Nuorsa da la grippa'' (Steinschaf) – e landrour es dvanto üna spezcha egna, la ''Nuorsa Engiadinaisa''. Quista as adattaiva spezielmaing bain a las condiziuns crüjas da las alps.<ref name=":0" />
Düraunt tschienters d'eira La ''Nuorsa Engiadinaisa'' inrischeda in la regiun. Ma in seguit da la «repasseda da la razza» a partir da l'an 1938 es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' adüna dapü gnida rimplazzeda tra la ''Nuorsa Alpina Alva'', uschè cha la ''Nuorsa Engiadinaisa'' d'eira in prievel da svanir per adüna. Grazcha a la protecziun tra la fundaziun ''Pro Specie Rara'' as pudaiva l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' al cumanzamaint dal 20evel stabiliser.<ref name=":1" /> Cun la fundaziun da la cocieted d'allevamaint ''Schweizerischer Engadinerschaf-Verein'' l'an 1992 es il numer da l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' ingrado darcho.<ref name=":0" />
== Allevamaint ==
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' nun ho cornas. Ello ho uraglias chi pendan giò, ün nes chi do in ögl ed il sia pel es per solit brün cotschnaint, ma i do eir ''Nuorsas Engiadinaisas'' cun ün pel brün s-chür u nair. In conguel cun otras razzas es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' üna razza granda. Ella ho ün caracter fidel ed es a la buna. Lur unglas sun fich resistentas, uschè cha maladias u unglas marschas nu ho'la quasi mê.<ref name=":1" />
La Nuorsa Engiadinaisa es fich früttaivla: Ün agnella po metter sül muond fin trais agnèls per an ed il temp traunter las naschentschas es fich court, nempe be 7–8 mais. Dimema d'ho la Nuorsa Engiadinaisa bger lat. L'intenziun da'ls allevaturs e las allevaturas da bês-cha d'hozindi nun es però il lat, la producziun da chaschöl da bês-cha ed oters prodots da lat, invezza da que l'affer da la delicatessa, la charn d'agnè, chi'd es povra in grass e fina.<ref name=":1" />
xxxx
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
sbu9qvq24m8os53c5jaav8030v8m1oo
170516
170515
2026-04-06T10:47:04Z
Bild-Sprache
22665
/* Allevamaint */
170516
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Engadinerschafgruppe auf der Alp Gamsboden, Schweiz.jpg|miniatura|Nuorsas engiadinaisas sün l'alp ''Gamsboden'' (chantun Uri)]]
La '''Nuorsa Engiadinaisa''' (''Engadinerschaf'') es üna razza da bês-cha domesticeda originela da l'Engiadina.<ref name=":1">''[https://www.prospecierara.ch/tiere/rassenporträts/schafe/engadinerschaf Engadinerschaf]''. In: Pro Specie Rara. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> In l'Engiadina Bassa ho l'allevamaint da bês-cha üna löncha tradiziun<ref>''[https://butiadabesch.ch/#projekt Projekt]''. In: Butia da besch, Ardez. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> e pervi da sia chappa ho'la il surnom «besch da pader».<ref name=":0">''[https://engadinerschaf.ch/engadinerschaf/#1 Schaf der Ostalpen]''. In: Schweizerischer Engadinerschaf-Zuchtverein (SEZ). Consulte ils 4 avrigl 2026</ref>
== Istorgia ==
A la fin dal temp medieval alpagiaivan düraunt l'ested, pesters taliauns in schuma cun lur bês-chas sün las alps grischunas. Las grandas ''Nuorsas Bergamascas'' dals pesters taliauns as bastandaivan cun las razzas dal lö – ''Nuorsa da la grippa'' (Steinschaf) – e landrour es dvanto üna spezcha egna, la ''Nuorsa Engiadinaisa''. Quista as adattaiva spezielmaing bain a las condiziuns crüjas da las alps.<ref name=":0" />
Düraunt tschienters d'eira La ''Nuorsa Engiadinaisa'' inrischeda in la regiun. Ma in seguit da la «repasseda da la razza» a partir da l'an 1938 es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' adüna dapü gnida rimplazzeda tra la ''Nuorsa Alpina Alva'', uschè cha la ''Nuorsa Engiadinaisa'' d'eira in prievel da svanir per adüna. Grazcha a la protecziun tra la fundaziun ''Pro Specie Rara'' as pudaiva l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' al cumanzamaint dal 20evel stabiliser.<ref name=":1" /> Cun la fundaziun da la cocieted d'allevamaint ''Schweizerischer Engadinerschaf-Verein'' l'an 1992 es il numer da l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' ingrado darcho.<ref name=":0" />
== Allevamaint ==
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' nun ho cornas. Ello ho uraglias chi pendan giò, ün nes chi do in ögl ed il sia pel es per solit brün cotschnaint, ma i do eir ''Nuorsas Engiadinaisas'' cun ün pel brün s-chür u nair. In conguel cun otras razzas es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' üna razza granda. Ella ho ün caracter fidel ed es a la buna. Lur unglas sun fich resistentas, uschè cha maladias u unglas marschas nu ho'la quasi mê.<ref name=":1" />
La Nuorsa Engiadinaisa es fich früttaivla: Üna agnella po metter sül muond fin trais agnèls per an ed il temp traunter las naschentschas es fich court, nempe be 7–8 mais. Dimema d'ho la Nuorsa Engiadinaisa bger lat. L'intenziun da'ls allevaturs e las allevaturas da bês-cha d'hozindi nun es però il lat, la producziun da chaschöl da bês-cha ed oters prodots da lat, invezza da que l'affer da la delicatessa, la charn d'agnè, chi'd es povra in grass e fina.<ref name=":1" />
xxxx
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
8dxx87aivaef3a8aizgyu4fsuip5av2
170517
170516
2026-04-06T10:52:37Z
Bild-Sprache
22665
/* Allevamaint */
170517
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Engadinerschafgruppe auf der Alp Gamsboden, Schweiz.jpg|miniatura|Nuorsas engiadinaisas sün l'alp ''Gamsboden'' (chantun Uri)]]
La '''Nuorsa Engiadinaisa''' (''Engadinerschaf'') es üna razza da bês-cha domesticeda originela da l'Engiadina.<ref name=":1">''[https://www.prospecierara.ch/tiere/rassenporträts/schafe/engadinerschaf Engadinerschaf]''. In: Pro Specie Rara. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> In l'Engiadina Bassa ho l'allevamaint da bês-cha üna löncha tradiziun<ref>''[https://butiadabesch.ch/#projekt Projekt]''. In: Butia da besch, Ardez. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> e pervi da sia chappa ho'la il surnom «besch da pader».<ref name=":0">''[https://engadinerschaf.ch/engadinerschaf/#1 Schaf der Ostalpen]''. In: Schweizerischer Engadinerschaf-Zuchtverein (SEZ). Consulte ils 4 avrigl 2026</ref>
== Istorgia ==
A la fin dal temp medieval alpagiaivan düraunt l'ested, pesters taliauns in schuma cun lur bês-chas sün las alps grischunas. Las grandas ''Nuorsas Bergamascas'' dals pesters taliauns as bastandaivan cun las razzas dal lö – ''Nuorsa da la grippa'' (Steinschaf) – e landrour es dvanto üna spezcha egna, la ''Nuorsa Engiadinaisa''. Quista as adattaiva spezielmaing bain a las condiziuns crüjas da las alps.<ref name=":0" />
Düraunt tschienters d'eira La ''Nuorsa Engiadinaisa'' inrischeda in la regiun. Ma in seguit da la «repasseda da la razza» a partir da l'an 1938 es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' adüna dapü gnida rimplazzeda tra la ''Nuorsa Alpina Alva'', uschè cha la ''Nuorsa Engiadinaisa'' d'eira in prievel da svanir per adüna. Grazcha a la protecziun tra la fundaziun ''Pro Specie Rara'' as pudaiva l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' al cumanzamaint dal 20evel stabiliser.<ref name=":1" /> Cun la fundaziun da la cocieted d'allevamaint ''Schweizerischer Engadinerschaf-Verein'' l'an 1992 es il numer da l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' ingrado darcho.<ref name=":0" />
== Allevamaint ==
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' nun ho cornas. Ello ho uraglias chi pendan giò, ün nes chi do in ögl ed il sia pel es per solit brün cotschnaint, ma i do eir ''Nuorsas Engiadinaisas'' cun ün pel brün s-chür u nair. In conguel cun otras razzas es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' üna razza granda. Ella ho ün caracter fidel ed es a la buna. Lur unglas sun fich resistentas, uschè cha maladias u unglas marschas nu ho'la quasi mê.<ref name=":1" />
La Nuorsa Engiadinaisa es fich früttaivla: Üna agnella po metter sül muond fin trais agnèls per an ed il temp traunter las naschentschas es fich court, nempe be 7–8 mais. Dimema d'ho la Nuorsa Engiadinaisa bger lat. L'intenziun da'ls allevaturs e las allevaturas da bês-cha d'hozindi nun es però il lat, la producziun da chaschöl da bês-cha ed oters prodots da lat, invezza da que l'affer da la delicatessa, la charn d'agnè, chi'd es povra in grass e fina.<ref name=":1" />
=== Muaglia chi pasculescha ===
xxxx
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
kfxyvdn68bt2cs8ncxpw1uwnl6gs91n
170518
170517
2026-04-06T11:18:34Z
Bild-Sprache
22665
/* Muaglia chi pasculescha */
170518
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Engadinerschafgruppe auf der Alp Gamsboden, Schweiz.jpg|miniatura|Nuorsas engiadinaisas sün l'alp ''Gamsboden'' (chantun Uri)]]
La '''Nuorsa Engiadinaisa''' (''Engadinerschaf'') es üna razza da bês-cha domesticeda originela da l'Engiadina.<ref name=":1">''[https://www.prospecierara.ch/tiere/rassenporträts/schafe/engadinerschaf Engadinerschaf]''. In: Pro Specie Rara. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> In l'Engiadina Bassa ho l'allevamaint da bês-cha üna löncha tradiziun<ref>''[https://butiadabesch.ch/#projekt Projekt]''. In: Butia da besch, Ardez. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> e pervi da sia chappa ho'la il surnom «besch da pader».<ref name=":0">''[https://engadinerschaf.ch/engadinerschaf/#1 Schaf der Ostalpen]''. In: Schweizerischer Engadinerschaf-Zuchtverein (SEZ). Consulte ils 4 avrigl 2026</ref>
== Istorgia ==
A la fin dal temp medieval alpagiaivan düraunt l'ested, pesters taliauns in schuma cun lur bês-chas sün las alps grischunas. Las grandas ''Nuorsas Bergamascas'' dals pesters taliauns as bastandaivan cun las razzas dal lö – ''Nuorsa da la grippa'' (Steinschaf) – e landrour es dvanto üna spezcha egna, la ''Nuorsa Engiadinaisa''. Quista as adattaiva spezielmaing bain a las condiziuns crüjas da las alps.<ref name=":0" />
Düraunt tschienters d'eira La ''Nuorsa Engiadinaisa'' inrischeda in la regiun. Ma in seguit da la «repasseda da la razza» a partir da l'an 1938 es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' adüna dapü gnida rimplazzeda tra la ''Nuorsa Alpina Alva'', uschè cha la ''Nuorsa Engiadinaisa'' d'eira in prievel da svanir per adüna. Grazcha a la protecziun tra la fundaziun ''Pro Specie Rara'' as pudaiva l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' al cumanzamaint dal 20evel stabiliser.<ref name=":1" /> Cun la fundaziun da la cocieted d'allevamaint ''Schweizerischer Engadinerschaf-Verein'' l'an 1992 es il numer da l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' ingrado darcho.<ref name=":0" />
== Allevamaint ==
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' nun ho cornas. Ello ho uraglias chi pendan giò, ün nes chi do in ögl ed il sia pel es per solit brün cotschnaint, ma i do eir ''Nuorsas Engiadinaisas'' cun ün pel brün s-chür u nair. In conguel cun otras razzas es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' üna razza granda. Ella ho ün caracter fidel ed es a la buna. Lur unglas sun fich resistentas, uschè cha maladias u unglas marschas nu ho'la quasi mê.<ref name=":1" />
La Nuorsa Engiadinaisa es fich früttaivla: Üna agnella po metter sül muond fin trais agnèls per an ed il temp traunter las naschentschas es fich court, nempe be 7–8 mais. Dimema d'ho la Nuorsa Engiadinaisa bger lat. L'intenziun da'ls allevaturs e las allevaturas da bês-cha d'hozindi nun es però il lat, la producziun da chaschöl da bês-cha ed oters prodots da lat, invezza da que l'affer da la delicatessa, la charn d'agnè, chi'd es povra in grass e fina.<ref name=":1" />
=== Muaglia chi pasculescha ===
L'agn verd piglia il suramaun sur ils pros da las alps, uschè cha nu's po pü svilupper ün god. Eir la bioversited svanischa rigurus pervi da l'agn verd, chi crescha aint dapertuot. Daspö l'an 2017 vain stadageda la muaglia – Nuorsas Engiadinaisas in la Val d'Usern (Andermatt, chantun Uri), e pasculan l'agn verd, uschè cha quist es dvanto chatscho bain inavous. La Nuorsa Engiadinaisa güda in quist möd, da d'equillibrer las varieteds da plauntas in las alps.<ref name=":0" />
xxxx
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
jlpskscpb8g3rc3p6d7ebevynhf7sna
170519
170518
2026-04-06T11:20:32Z
Bild-Sprache
22665
/* Muaglia chi pasculescha */
170519
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Engadinerschafgruppe auf der Alp Gamsboden, Schweiz.jpg|miniatura|Nuorsas engiadinaisas sün l'alp ''Gamsboden'' (chantun Uri)]]
La '''Nuorsa Engiadinaisa''' (''Engadinerschaf'') es üna razza da bês-cha domesticeda originela da l'Engiadina.<ref name=":1">''[https://www.prospecierara.ch/tiere/rassenporträts/schafe/engadinerschaf Engadinerschaf]''. In: Pro Specie Rara. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> In l'Engiadina Bassa ho l'allevamaint da bês-cha üna löncha tradiziun<ref>''[https://butiadabesch.ch/#projekt Projekt]''. In: Butia da besch, Ardez. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> e pervi da sia chappa ho'la il surnom «besch da pader».<ref name=":0">''[https://engadinerschaf.ch/engadinerschaf/#1 Schaf der Ostalpen]''. In: Schweizerischer Engadinerschaf-Zuchtverein (SEZ). Consulte ils 4 avrigl 2026</ref>
== Istorgia ==
A la fin dal temp medieval alpagiaivan düraunt l'ested, pesters taliauns in schuma cun lur bês-chas sün las alps grischunas. Las grandas ''Nuorsas Bergamascas'' dals pesters taliauns as bastandaivan cun las razzas dal lö – ''Nuorsa da la grippa'' (Steinschaf) – e landrour es dvanto üna spezcha egna, la ''Nuorsa Engiadinaisa''. Quista as adattaiva spezielmaing bain a las condiziuns crüjas da las alps.<ref name=":0" />
Düraunt tschienters d'eira La ''Nuorsa Engiadinaisa'' inrischeda in la regiun. Ma in seguit da la «repasseda da la razza» a partir da l'an 1938 es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' adüna dapü gnida rimplazzeda tra la ''Nuorsa Alpina Alva'', uschè cha la ''Nuorsa Engiadinaisa'' d'eira in prievel da svanir per adüna. Grazcha a la protecziun tra la fundaziun ''Pro Specie Rara'' as pudaiva l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' al cumanzamaint dal 20evel stabiliser.<ref name=":1" /> Cun la fundaziun da la cocieted d'allevamaint ''Schweizerischer Engadinerschaf-Verein'' l'an 1992 es il numer da l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' ingrado darcho.<ref name=":0" />
== Allevamaint ==
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' nun ho cornas. Ello ho uraglias chi pendan giò, ün nes chi do in ögl ed il sia pel es per solit brün cotschnaint, ma i do eir ''Nuorsas Engiadinaisas'' cun ün pel brün s-chür u nair. In conguel cun otras razzas es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' üna razza granda. Ella ho ün caracter fidel ed es a la buna. Lur unglas sun fich resistentas, uschè cha maladias u unglas marschas nu ho'la quasi mê.<ref name=":1" />
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' es fich früttaivla: Üna agnella po metter sül muond fin trais agnèls per an ed il temp traunter las naschentschas es fich court, nempe be 7–8 mais. Dimema d'ho la ''Nuorsa Engiadinaisa'' bger lat. L'intenziun da'ls allevaturs e las allevaturas da bês-cha d'hozindi nun es però il lat, la producziun da chaschöl da bês-cha ed oters prodots da lat, invezza da que l'affer da la delicatessa, la charn d'agnè, chi'd es povra in grass e fina.<ref name=":1" />
=== Muaglia chi pasculescha ===
L'agn verd piglia il suramaun sur ils pros da las alps, uschè cha nu's po pü svilupper ün god. Eir la bioversited svanischa rigurus pervi da l'agn verd, chi crescha aint dapertuot. Daspö l'an 2017 vain stadageda la muaglia – ''Nuorsas Engiadinaisas'' – in la Val d'Usern (Andermatt, chantun Uri), e pasculan l'agn verd, uschè cha quist es dvanto chatscho bain inavous. La ''Nuorsa Engiadinaisa'' güda in quist möd da d'equillibrer las varieteds da plauntas in las alps.<ref name=":0" />
xxxx
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
4bpki1na34aujzdlsuq9b1cb3ahhoyt
170520
170519
2026-04-06T11:22:14Z
Bild-Sprache
22665
/* Muaglia chi pasculescha */
170520
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Engadinerschafgruppe auf der Alp Gamsboden, Schweiz.jpg|miniatura|Nuorsas engiadinaisas sün l'alp ''Gamsboden'' (chantun Uri)]]
La '''Nuorsa Engiadinaisa''' (''Engadinerschaf'') es üna razza da bês-cha domesticeda originela da l'Engiadina.<ref name=":1">''[https://www.prospecierara.ch/tiere/rassenporträts/schafe/engadinerschaf Engadinerschaf]''. In: Pro Specie Rara. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> In l'Engiadina Bassa ho l'allevamaint da bês-cha üna löncha tradiziun<ref>''[https://butiadabesch.ch/#projekt Projekt]''. In: Butia da besch, Ardez. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> e pervi da sia chappa ho'la il surnom «besch da pader».<ref name=":0">''[https://engadinerschaf.ch/engadinerschaf/#1 Schaf der Ostalpen]''. In: Schweizerischer Engadinerschaf-Zuchtverein (SEZ). Consulte ils 4 avrigl 2026</ref>
== Istorgia ==
A la fin dal temp medieval alpagiaivan düraunt l'ested, pesters taliauns in schuma cun lur bês-chas sün las alps grischunas. Las grandas ''Nuorsas Bergamascas'' dals pesters taliauns as bastandaivan cun las razzas dal lö – ''Nuorsa da la grippa'' (Steinschaf) – e landrour es dvanto üna spezcha egna, la ''Nuorsa Engiadinaisa''. Quista as adattaiva spezielmaing bain a las condiziuns crüjas da las alps.<ref name=":0" />
Düraunt tschienters d'eira La ''Nuorsa Engiadinaisa'' inrischeda in la regiun. Ma in seguit da la «repasseda da la razza» a partir da l'an 1938 es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' adüna dapü gnida rimplazzeda tra la ''Nuorsa Alpina Alva'', uschè cha la ''Nuorsa Engiadinaisa'' d'eira in prievel da svanir per adüna. Grazcha a la protecziun tra la fundaziun ''Pro Specie Rara'' as pudaiva l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' al cumanzamaint dal 20evel stabiliser.<ref name=":1" /> Cun la fundaziun da la cocieted d'allevamaint ''Schweizerischer Engadinerschaf-Verein'' l'an 1992 es il numer da l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' ingrado darcho.<ref name=":0" />
== Allevamaint ==
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' nun ho cornas. Ello ho uraglias chi pendan giò, ün nes chi do in ögl ed il sia pel es per solit brün cotschnaint, ma i do eir ''Nuorsas Engiadinaisas'' cun ün pel brün s-chür u nair. In conguel cun otras razzas es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' üna razza granda. Ella ho ün caracter fidel ed es a la buna. Lur unglas sun fich resistentas, uschè cha maladias u unglas marschas nu ho'la quasi mê.<ref name=":1" />
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' es fich früttaivla: Üna agnella po metter sül muond fin trais agnèls per an ed il temp traunter las naschentschas es fich court, nempe be 7–8 mais. Dimema d'ho la ''Nuorsa Engiadinaisa'' bger lat. L'intenziun da'ls allevaturs e las allevaturas da bês-cha d'hozindi nun es però il lat, la producziun da chaschöl da bês-cha ed oters prodots da lat, invezza da que l'affer da la delicatessa, la charn d'agnè, chi'd es povra in grass e fina.<ref name=":1" />
=== Muaglia chi pasculescha ===
L'agn verd piglia il suramaun sur ils pros da las alps, uschè cha nu's po pü svilupper ün god. Eir la bioversited svanischa rigurus pervi da l'agn verd, chi crescha aint dapertuot. Daspö l'an 2017 vain stadageda la muaglia – ''Nuorsas Engiadinaisas'' – in la Val d'Usern (Andermatt, chantun Uri), e pasculan l'agn verd, uschè cha quist es dvanto chatscho bain inavous. La ''Nuorsa Engiadinaisa'' güda in quist möd da d'equillibrer las varieteds da plauntas in las alps.<ref name=":0" />
=== Societed Butia da besch, Ardez ===
xxxx
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
937ldytf2c28lkofitbmsri0vq8xqiy
170521
170520
2026-04-06T11:27:44Z
Bild-Sprache
22665
/* Muaglia chi pasculescha */
170521
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Engadinerschafgruppe auf der Alp Gamsboden, Schweiz.jpg|miniatura|Nuorsas engiadinaisas sün l'alp ''Gamsboden'' (chantun Uri)]]
La '''Nuorsa Engiadinaisa''' (''Engadinerschaf'') es üna razza da bês-cha domesticeda originela da l'Engiadina.<ref name=":1">''[https://www.prospecierara.ch/tiere/rassenporträts/schafe/engadinerschaf Engadinerschaf]''. In: Pro Specie Rara. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> In l'Engiadina Bassa ho l'allevamaint da bês-cha üna löncha tradiziun<ref>''[https://butiadabesch.ch/#projekt Projekt]''. In: Butia da besch, Ardez. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> e pervi da sia chappa ho'la il surnom «besch da pader».<ref name=":0">''[https://engadinerschaf.ch/engadinerschaf/#1 Schaf der Ostalpen]''. In: Schweizerischer Engadinerschaf-Zuchtverein (SEZ). Consulte ils 4 avrigl 2026</ref>
== Istorgia ==
A la fin dal temp medieval alpagiaivan düraunt l'ested, pesters taliauns in schuma cun lur bês-chas sün las alps grischunas. Las grandas ''Nuorsas Bergamascas'' dals pesters taliauns as bastandaivan cun las razzas dal lö – ''Nuorsa da la grippa'' (Steinschaf) – e landrour es dvanto üna spezcha egna, la ''Nuorsa Engiadinaisa''. Quista as adattaiva spezielmaing bain a las condiziuns crüjas da las alps.<ref name=":0" />
Düraunt tschienters d'eira La ''Nuorsa Engiadinaisa'' inrischeda in la regiun. Ma in seguit da la «repasseda da la razza» a partir da l'an 1938 es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' adüna dapü gnida rimplazzeda tra la ''Nuorsa Alpina Alva'', uschè cha la ''Nuorsa Engiadinaisa'' d'eira in prievel da svanir per adüna. Grazcha a la protecziun tra la fundaziun ''Pro Specie Rara'' as pudaiva l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' al cumanzamaint dal 20evel stabiliser.<ref name=":1" /> Cun la fundaziun da la cocieted d'allevamaint ''Schweizerischer Engadinerschaf-Verein'' l'an 1992 es il numer da l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' ingrado darcho.<ref name=":0" />
== Allevamaint ==
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' nun ho cornas. Ello ho uraglias chi pendan giò, ün nes chi do in ögl ed il sia pel es per solit brün cotschnaint, ma i do eir ''Nuorsas Engiadinaisas'' cun ün pel brün s-chür u nair. In conguel cun otras razzas es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' üna razza granda. Ella ho ün caracter fidel ed es a la buna. Lur unglas sun fich resistentas, uschè cha maladias u unglas marschas nu ho'la quasi mê.<ref name=":1" />
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' es fich früttaivla: Üna agnella po metter sül muond fin trais agnèls per an ed il temp traunter las naschentschas es fich court, nempe be 7–8 mais. Dimema d'ho la ''Nuorsa Engiadinaisa'' bger lat. L'intenziun da'ls allevaturs e las allevaturas da bês-cha d'hozindi nun es però il lat, la producziun da chaschöl da bês-cha ed oters prodots da lat, invezza da que l'affer da la delicatessa, la charn d'agnè, chi'd es povra in grass e fina.<ref name=":1" />
=== Muaglia chi pasculescha ===
<gallery>
Datoteca:Engadinerschaf in den zwei Farbschlägen Braun und Schwarz, Schweiz.jpg|Nuorsas Engiadinaisas cun pel brün cler e brün s-chür
Datoteca:Engadinerschafgruppe auf der Alp Gamsboden, Schweiz.jpg|Scossa da bês-cha (Noursas Engiadinaisas), ''Alp Gamsboden''
</gallery>L'agn verd piglia il suramaun sur ils pros da las alps, uschè cha nu's po pü svilupper ün god. Eir la bioversited svanischa rigurus pervi da l'agn verd, chi crescha aint dapertuot. Daspö l'an 2017 vain stadageda la muaglia – ''Nuorsas Engiadinaisas'' – in la Val d'Usern (Andermatt, chantun Uri), e pasculan l'agn verd, uschè cha quist es dvanto chatscho bain inavous. La ''Nuorsa Engiadinaisa'' güda in quist möd da d'equillibrer las varieteds da plauntas in las alps.<ref name=":0" />
=== Societed Butia da besch, Ardez ===
xxxx
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
jiyivafuc91s6baxtydg9kh7o1opq6z
170522
170521
2026-04-06T11:30:01Z
Bild-Sprache
22665
/* Muaglia chi pasculescha */
170522
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Engadinerschafgruppe auf der Alp Gamsboden, Schweiz.jpg|miniatura|Scossa da ''Nuorsas Engiadinaisas'', ''Alp Gamsboden'' (chantun Uri). ]]
La '''Nuorsa Engiadinaisa''' (''Engadinerschaf'') es üna razza da bês-cha domesticeda originela da l'Engiadina.<ref name=":1">''[https://www.prospecierara.ch/tiere/rassenporträts/schafe/engadinerschaf Engadinerschaf]''. In: Pro Specie Rara. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> In l'Engiadina Bassa ho l'allevamaint da bês-cha üna löncha tradiziun<ref>''[https://butiadabesch.ch/#projekt Projekt]''. In: Butia da besch, Ardez. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> e pervi da sia chappa ho'la il surnom «besch da pader».<ref name=":0">''[https://engadinerschaf.ch/engadinerschaf/#1 Schaf der Ostalpen]''. In: Schweizerischer Engadinerschaf-Zuchtverein (SEZ). Consulte ils 4 avrigl 2026</ref>
== Istorgia ==
A la fin dal temp medieval alpagiaivan düraunt l'ested, pesters taliauns in schuma cun lur bês-chas sün las alps grischunas. Las grandas ''Nuorsas Bergamascas'' dals pesters taliauns as bastandaivan cun las razzas dal lö – ''Nuorsa da la grippa'' (Steinschaf) – e landrour es dvanto üna spezcha egna, la ''Nuorsa Engiadinaisa''. Quista as adattaiva spezielmaing bain a las condiziuns crüjas da las alps.<ref name=":0" />
Düraunt tschienters d'eira La ''Nuorsa Engiadinaisa'' inrischeda in la regiun. Ma in seguit da la «repasseda da la razza» a partir da l'an 1938 es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' adüna dapü gnida rimplazzeda tra la ''Nuorsa Alpina Alva'', uschè cha la ''Nuorsa Engiadinaisa'' d'eira in prievel da svanir per adüna. Grazcha a la protecziun tra la fundaziun ''Pro Specie Rara'' as pudaiva l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' al cumanzamaint dal 20evel stabiliser.<ref name=":1" /> Cun la fundaziun da la cocieted d'allevamaint ''Schweizerischer Engadinerschaf-Verein'' l'an 1992 es il numer da l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' ingrado darcho.<ref name=":0" />
== Allevamaint ==
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' nun ho cornas. Ello ho uraglias chi pendan giò, ün nes chi do in ögl ed il sia pel es per solit brün cotschnaint, ma i do eir ''Nuorsas Engiadinaisas'' cun ün pel brün s-chür u nair. In conguel cun otras razzas es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' üna razza granda. Ella ho ün caracter fidel ed es a la buna. Lur unglas sun fich resistentas, uschè cha maladias u unglas marschas nu ho'la quasi mê.<ref name=":1" />
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' es fich früttaivla: Üna agnella po metter sül muond fin trais agnèls per an ed il temp traunter las naschentschas es fich court, nempe be 7–8 mais. Dimema d'ho la ''Nuorsa Engiadinaisa'' bger lat. L'intenziun da'ls allevaturs e las allevaturas da bês-cha d'hozindi nun es però il lat, la producziun da chaschöl da bês-cha ed oters prodots da lat, invezza da que l'affer da la delicatessa, la charn d'agnè, chi'd es povra in grass e fina.<ref name=":1" />
=== Muaglia chi pasculescha ===
L'agn verd piglia il suramaun sur ils pros da las alps, uschè cha nu's po pü svilupper ün god. Eir la bioversited svanischa rigurus pervi da l'agn verd, chi crescha aint dapertuot. Daspö l'an 2017 vain stadageda la muaglia – ''Nuorsas Engiadinaisas'' – in la Val d'Usern (Andermatt, chantun Uri), e pasculan l'agn verd, uschè cha quist es dvanto chatscho bain inavous. La ''Nuorsa Engiadinaisa'' güda in quist möd da d'equillibrer las varieteds da plauntas in las alps.<ref name=":0" />
=== Societed Butia da besch, Ardez ===
xxxx
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
q7x127jkfn5juo3c6i3ilf6g6cesajf
170523
170522
2026-04-06T11:31:39Z
Bild-Sprache
22665
/* Muaglia chi pasculescha */
170523
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Engadinerschafgruppe auf der Alp Gamsboden, Schweiz.jpg|miniatura|Scossa da ''Nuorsas Engiadinaisas'', ''Alp Gamsboden'' (chantun Uri). ]]
La '''Nuorsa Engiadinaisa''' (''Engadinerschaf'') es üna razza da bês-cha domesticeda originela da l'Engiadina.<ref name=":1">''[https://www.prospecierara.ch/tiere/rassenporträts/schafe/engadinerschaf Engadinerschaf]''. In: Pro Specie Rara. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> In l'Engiadina Bassa ho l'allevamaint da bês-cha üna löncha tradiziun<ref>''[https://butiadabesch.ch/#projekt Projekt]''. In: Butia da besch, Ardez. Consulte ils 4 avrigl 2026</ref> e pervi da sia chappa ho'la il surnom «besch da pader».<ref name=":0">''[https://engadinerschaf.ch/engadinerschaf/#1 Schaf der Ostalpen]''. In: Schweizerischer Engadinerschaf-Zuchtverein (SEZ). Consulte ils 4 avrigl 2026</ref>
== Istorgia ==
A la fin dal temp medieval alpagiaivan düraunt l'ested, pesters taliauns in schuma cun lur bês-chas sün las alps grischunas. Las grandas ''Nuorsas Bergamascas'' dals pesters taliauns as bastandaivan cun las razzas dal lö – ''Nuorsa da la grippa'' (Steinschaf) – e landrour es dvanto üna spezcha egna, la ''Nuorsa Engiadinaisa''. Quista as adattaiva spezielmaing bain a las condiziuns crüjas da las alps.<ref name=":0" />
Düraunt tschienters d'eira La ''Nuorsa Engiadinaisa'' inrischeda in la regiun. Ma in seguit da la «repasseda da la razza» a partir da l'an 1938 es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' adüna dapü gnida rimplazzeda tra la ''Nuorsa Alpina Alva'', uschè cha la ''Nuorsa Engiadinaisa'' d'eira in prievel da svanir per adüna. Grazcha a la protecziun tra la fundaziun ''Pro Specie Rara'' as pudaiva l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' al cumanzamaint dal 20evel stabiliser.<ref name=":1" /> Cun la fundaziun da la cocieted d'allevamaint ''Schweizerischer Engadinerschaf-Verein'' l'an 1992 es il numer da l'existenza da la ''Nuorsa Engiadinaisa'' ingrado darcho.<ref name=":0" />
== Allevamaint ==
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' nun ho cornas. Ello ho uraglias chi pendan giò, ün nes chi do in ögl ed il sia pel es per solit brün cotschnaint, ma i do eir ''Nuorsas Engiadinaisas'' cun ün pel brün s-chür u nair. In conguel cun otras razzas es la ''Nuorsa Engiadinaisa'' üna razza granda. Ella ho ün caracter fidel ed es a la buna. Lur unglas sun fich resistentas, uschè cha maladias u unglas marschas nu ho'la quasi mê.<ref name=":1" />
La ''Nuorsa Engiadinaisa'' es fich früttaivla: Üna agnella po metter sül muond fin trais agnèls per an ed il temp traunter las naschentschas es fich court, nempe be 7–8 mais. Dimema d'ho la ''Nuorsa Engiadinaisa'' bger lat. L'intenziun da'ls allevaturs e las allevaturas da bês-cha d'hozindi nun es però il lat, la producziun da chaschöl da bês-cha ed oters prodots da lat, invezza da que l'affer da la delicatessa, la charn d'agnè, chi'd es povra in grass e fina.<ref name=":1" />
=== Muaglia chi pasculescha ===
[[Datoteca:Engadinerschaf in den zwei Farbschlägen Braun und Schwarz, Schweiz.jpg|miniatura|''Nuorsas Engiadinais'' cun pel brün cotschnaint e s-chür, ''Alp Gamsboden'' (chantun Uri). ]]
L'agn verd piglia il suramaun sur ils pros da las alps, uschè cha nu's po pü svilupper ün god. Eir la bioversited svanischa rigurus pervi da l'agn verd, chi crescha aint dapertuot. Daspö l'an 2017 vain stadageda la muaglia – ''Nuorsas Engiadinaisas'' – in la Val d'Usern (Andermatt, chantun Uri), e pasculan l'agn verd, uschè cha quist es dvanto chatscho bain inavous. La ''Nuorsa Engiadinaisa'' güda in quist möd da d'equillibrer las varieteds da plauntas in las alps.<ref name=":0" />
=== Societed Butia da besch, Ardez ===
xxxx
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
re6oh0ho0d9kvfhj3xip0m53nztzu4t
Utilisader:Horgner/Arbeitstisch5
2
14862
170504
2026-04-06T06:35:52Z
Horgner
1074
Creà la pagina cun "== categories == Last updated on Mon, 6 Apr 2026 06:33:17 +0000. [https://petscan.wmflabs.org/?min%5Fidentifiers=&links%5Fto%5Fany=&langs%5Flabels%5Fyes=&talk%5Fpage%5Fexists=both&langs%5Flabels%5Fany=&rxp%5Ffilter=&after=&negcats=Lieu%20en%20il%20chantun%20Grischun&common%5Fwiki%5Fother=&minlinks=&namespace%5Fconversion=keep&sitelinks%5Fany=&edits%5Banons%5D=both&pagepile=&ores%5Ftype=any&active%5Ftab=tab%5Foutput&language=rm&outlinks%5Fany=&ns%5B0%5D=1&larger=&search…"
170504
wikitext
text/x-wiki
== categories ==
Last updated on Mon, 6 Apr 2026 06:33:17 +0000.
[https://petscan.wmflabs.org/?min%5Fidentifiers=&links%5Fto%5Fany=&langs%5Flabels%5Fyes=&talk%5Fpage%5Fexists=both&langs%5Flabels%5Fany=&rxp%5Ffilter=&after=&negcats=Lieu%20en%20il%20chantun%20Grischun&common%5Fwiki%5Fother=&minlinks=&namespace%5Fconversion=keep&sitelinks%5Fany=&edits%5Banons%5D=both&pagepile=&ores%5Ftype=any&active%5Ftab=tab%5Foutput&language=rm&outlinks%5Fany=&ns%5B0%5D=1&larger=&search%5Fquery=&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&labels%5Fno=&search%5Ffilter=&templates%5Fno=%0D%0A&min%5Fredlink%5Fcount=1&before=&subpage%5Ffilter=either&search%5Fwiki=&sortby=size&templates%5Fyes=%0D%0A&search%5Fmax%5Fresults=500&categories=%0D%0A%0D%0A&min%5Fstatements=&sitelinks%5Fno=&labels%5Fany=&manual%5Flist%5Fwiki=&sortorder=ascending&outlinks%5Fyes=&ores%5Fprediction=any&depth=10&wikidata%5Flabel%5Flanguage=&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&source%5Fcombination=&smaller=&cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&labels%5Fyes=&links%5Fto%5Fall=&wikidata%5Fitem=any&maxlinks=&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&referrer%5Fname=&max%5Fage=&wikidata%5Fsource%5Fsites=&edits%5Bflagged%5D=both&common%5Fwiki=auto&sparql=&templates%5Fany=Infobox%20Lieu%20en%20Svizra&langs%5Flabels%5Fno=&edits%5Bbots%5D=both&show%5Fredirects=no&max%5Fstatements=&show%5Fdisambiguation%5Fpages=no&outlinks%5Fno=&ores%5Fprob%5Ffrom=&output%5Flimit=&doit=Los%21&interface%5Flanguage=de&sitelinks%5Fyes=&combination=subset&wpiu=any&referrer%5Furl=&min%5Fsitelink%5Fcount=&format=wiki&output%5Fcompatability=catscan&since%5Frev0=&links%5Fto%5Fno=&show%5Fsoft%5Fredirects=no&page%5Fimage=any&ores%5Fprob%5Fto=&max%5Fidentifiers=&manual%5Flist=&project=wikipedia&max%5Fsitelink%5Fcount=&sparql%5Fserver=wikidata Regenerate this table] or [https://petscan.wmflabs.org/?min%5Fidentifiers=&links%5Fto%5Fany=&langs%5Flabels%5Fyes=&talk%5Fpage%5Fexists=both&langs%5Flabels%5Fany=&rxp%5Ffilter=&after=&negcats=Lieu%20en%20il%20chantun%20Grischun&common%5Fwiki%5Fother=&minlinks=&namespace%5Fconversion=keep&sitelinks%5Fany=&edits%5Banons%5D=both&pagepile=&ores%5Ftype=any&active%5Ftab=tab%5Foutput&language=rm&outlinks%5Fany=&ns%5B0%5D=1&larger=&search%5Fquery=&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&labels%5Fno=&search%5Ffilter=&templates%5Fno=%0D%0A&min%5Fredlink%5Fcount=1&before=&subpage%5Ffilter=either&search%5Fwiki=&sortby=size&templates%5Fyes=%0D%0A&search%5Fmax%5Fresults=500&categories=%0D%0A%0D%0A&min%5Fstatements=&sitelinks%5Fno=&labels%5Fany=&manual%5Flist%5Fwiki=&sortorder=ascending&outlinks%5Fyes=&ores%5Fprediction=any&depth=10&wikidata%5Flabel%5Flanguage=&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&source%5Fcombination=&smaller=&cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&labels%5Fyes=&links%5Fto%5Fall=&wikidata%5Fitem=any&maxlinks=&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&referrer%5Fname=&max%5Fage=&wikidata%5Fsource%5Fsites=&edits%5Bflagged%5D=both&common%5Fwiki=auto&sparql=&templates%5Fany=Infobox%20Lieu%20en%20Svizra&langs%5Flabels%5Fno=&edits%5Bbots%5D=both&show%5Fredirects=no&max%5Fstatements=&show%5Fdisambiguation%5Fpages=no&outlinks%5Fno=&ores%5Fprob%5Ffrom=&output%5Flimit=&interface%5Flanguage=de&sitelinks%5Fyes=&combination=subset&wpiu=any&referrer%5Furl=&min%5Fsitelink%5Fcount=&output%5Fcompatability=catscan&since%5Frev0=&links%5Fto%5Fno=&show%5Fsoft%5Fredirects=no&page%5Fimage=any&ores%5Fprob%5Fto=&max%5Fidentifiers=&manual%5Flist=&project=wikipedia&max%5Fsitelink%5Fcount=&sparql%5Fserver=wikidata edit the query].
{| border=1 class='wikitable'
!Title !! Page ID !! Namespace !! Size (bytes) !! Last change !! Wikidata
|-
| [[Arlesheim|Arlesheim]] || 7041 || 0 || 606 || 20260218221116 || [[:d:Q581647|Q581647]]
|-
| [[Muttenz|Muttenz]] || 7002 || 0 || 621 || 20151129004203 || [[:d:Q66191|Q66191]]
|-
| [[Münchenstein|Münchenstein]] || 7038 || 0 || 639 || 20260218223734 || [[:d:Q69030|Q69030]]
|-
| [[Cully|Cully]] || 3303 || 0 || 668 || 20260221145503 || [[:d:Q661664|Q661664]]
|-
| [[Riex|Riex]] || 3307 || 0 || 674 || 20260221150522 || [[:d:Q520036|Q520036]]
|-
| [[Reinach (BL)|Reinach]] || 7040 || 0 || 678 || 20260219072114 || [[:d:Q69747|Q69747]]
|-
| [[Epesses|Epesses]] || 3308 || 0 || 684 || 20260221150827 || [[:d:Q668869|Q668869]]
|-
| [[Chexbres|Chexbres]] || 3171 || 0 || 685 || 20260220162912 || [[:d:Q52818|Q52818]]
|-
| [[Son Gagl|Son Gagl]] || 2548 || 0 || 708 || 20240926192941 || [[:d:Q25607|Q25607]]
|-
| [[Uzwil|Uzwil]] || 2644 || 0 || 720 || 20250620214209 || [[:d:Q64171|Q64171]]
|-
| [[Cevio|Cevio]] || 3848 || 0 || 721 || 20250219134127 || [[:d:Q67675|Q67675]]
|-
| [[Anières|Anières]] || 3176 || 0 || 724 || 20260220163449 || [[:d:Q69842|Q69842]]
|-
| [[Bex|Bex]] || 3389 || 0 || 728 || 20230618090509 || [[:d:Q52261|Q52261]]
|-
| [[Stetten|Stetten]] || 5066 || 0 || 730 || 20260218072552 || [[:d:Q65158|Q65158]]
|-
| [[Gryon|Gryon]] || 3390 || 0 || 731 || 20230830121140 || [[:d:Q69522|Q69522]]
|-
| [[Neuenhof|Neuenhof]] || 5060 || 0 || 733 || 20250625145938 || [[:d:Q64461|Q64461]]
|-
| [[Ayer|Ayer]] || 7373 || 0 || 742 || 20230901085834 || [[:d:Q212308|Q212308]]
|-
| [[Aigle|Aigle]] || 3387 || 0 || 743 || 20230619212017 || [[:d:Q43195|Q43195]]
|-
| [[Chandolin|Chandolin]] || 3736 || 0 || 744 || 20230901090207 || [[:d:Q586631|Q586631]]
|-
| [[Chessel|Chessel]] || 3380 || 0 || 745 || 20230322172916 || [[:d:Q52781|Q52781]]
|-
| [[Grandvaux|Grandvaux]] || 3306 || 0 || 746 || 20130308000702 || [[:d:Q664153|Q664153]]
|-
| [[Rennaz|Rennaz]] || 3379 || 0 || 746 || 20130308010135 || [[:d:Q70214|Q70214]]
|-
| [[Villette|Villette]] || 3305 || 0 || 749 || 20130308000651 || [[:d:Q668377|Q668377]]
|-
| [[Spreitenbach|Spreitenbach]] || 5065 || 0 || 753 || 20250519053808 || [[:d:Q64210|Q64210]]
|-
| [[Wohlenschwil|Wohlenschwil]] || 5068 || 0 || 753 || 20240407170342 || [[:d:Q65161|Q65161]]
|-
| [[Bärschwil|Bärschwil]] || 6006 || 0 || 753 || 20210710172911 || [[:d:Q66716|Q66716]]
|-
| [[Riehen|Riehen]] || 2589 || 0 || 754 || 20200221104833 || [[:d:Q5262|Q5262]]
|-
| [[Damvant|Damvant]] || 5552 || 0 || 754 || 20130308155536 || [[:d:Q668193|Q668193]]
|-
| [[Yvorne|Yvorne]] || 3384 || 0 || 755 || 20130308010254 || [[:d:Q70240|Q70240]]
|-
| [[Corbeyrier|Corbeyrier]] || 3385 || 0 || 758 || 20130308010305 || [[:d:Q57099|Q57099]]
|-
| [[Leysin|Leysin]] || 3386 || 0 || 762 || 20130308010339 || [[:d:Q69610|Q69610]]
|-
| [[Saint-Luc|Saint-Luc]] || 3737 || 0 || 764 || 20230901091339 || [[:d:Q689586|Q689586]]
|-
| [[Vissoie|Vissoie]] || 3738 || 0 || 767 || 20230901091626 || [[:d:Q689112|Q689112]]
|-
| [[Saint-Jean|Saint-Jean]] || 3742 || 0 || 768 || 20230901090951 || [[:d:Q15881638|Q15881638]]
|-
| [[Belmont-sur-Lausanne|Belmont-sur-Lausanne]] || 3172 || 0 || 769 || 20260220163148 || [[:d:Q43254|Q43254]]
|-
| [[Allschwil|Allschwil]] || 2590 || 0 || 773 || 20250804210311 || [[:d:Q64727|Q64727]]
|-
| [[Roche|Roche]] || 3381 || 0 || 775 || 20230830152603 || [[:d:Q70224|Q70224]]
|-
| [[Mägenwil|Mägenwil]] || 5059 || 0 || 776 || 20180409125630 || [[:d:Q64551|Q64551]]
|-
| [[Biasca|Biasca]] || 4020 || 0 || 777 || 20250813004923 || [[:d:Q67523|Q67523]]
|-
| [[Turgi|Turgi]] || 2618 || 0 || 777 || 20210511162117 || [[:d:Q64264|Q64264]]
|-
| [[Gresso|Gresso]] || 3886 || 0 || 779 || 20130308132604 || [[:d:Q68352|Q68352]]
|-
| [[Avenches|Avenches]] || 3615 || 0 || 780 || 20231008213557 || [[:d:Q43236|Q43236]]
|-
| [[Blonay|Blonay]] || 3318 || 0 || 780 || 20221208032548 || [[:d:Q52266|Q52266]]
|-
| [[Caneggio|Caneggio]] || 3983 || 0 || 786 || 20130308134329 || [[:d:Q58937|Q58937]]
|-
| [[Obersiggenthal|Obersiggenthal]] || 5063 || 0 || 787 || 20210511155014 || [[:d:Q64541|Q64541]]
|-
| [[Delémont|Delémont]] || 4621 || 0 || 787 || 20221127154302 || [[:d:Q63896|Q63896]]
|-
| [[Contone|Contone]] || 3888 || 0 || 790 || 20130308132626 || [[:d:Q87088|Q87088]]
|-
| [[Untersiggenthal|Untersiggenthal]] || 5067 || 0 || 792 || 20210511162722 || [[:d:Q64269|Q64269]]
|-
| [[Arbaz|Arbaz]] || 3726 || 0 || 793 || 20230831201844 || [[:d:Q68113|Q68113]]
|-
| [[Remetschwil|Remetschwil]] || 5064 || 0 || 795 || 20240402095557 || [[:d:Q64500|Q64500]]
|-
| [[Bironico|Bironico]] || 3900 || 0 || 797 || 20130308132913 || [[:d:Q259939|Q259939]]
|-
| [[Lugo|Lugo]] || 10227 || 0 || 799 || 20260124130911 || [[:d:Q11125|Q11125]]
|-
| [[Montana|Montana]] || 3740 || 0 || 800 || 20151129003013 || [[:d:Q70186|Q70186]]
|-
| [[Oberrohrdorf|Oberrohrdorf]] || 5062 || 0 || 803 || 20210511154433 || [[:d:Q64496|Q64496]]
|-
| [[Movelier|Movelier]] || 5595 || 0 || 807 || 20130308160202 || [[:d:Q68511|Q68511]]
|-
| [[Vellerat|Vellerat]] || 5603 || 0 || 809 || 20130308160222 || [[:d:Q54449|Q54449]]
|-
| [[Veyras|Veyras]] || 3750 || 0 || 812 || 20130308030836 || [[:d:Q67702|Q67702]]
|-
| [[Romanshorn|Romanshorn]] || 4618 || 0 || 813 || 20151129015333 || [[:d:Q65125|Q65125]]
|-
| [[Bogno|Bogno]] || 3973 || 0 || 814 || 20130325225835 || [[:d:Q68827|Q68827]]
|-
| [[Mollens (VS)|Mollens]] || 3338 || 0 || 816 || 20130308003416 || [[:d:Q70353|Q70353]]
|-
| [[Zug|Zug]] || 2586 || 0 || 817 || 20260224225657 || [[:d:Q68144|Q68144]]
|-
| [[Clarens|Clarens]] || 6533 || 0 || 819 || 20220702213225 || [[:d:Q178508|Q178508]]
|-
| [[Chiasso|Chiasso]] || 3994 || 0 || 819 || 20151128220532 || [[:d:Q68111|Q68111]]
|-
| [[Chalais|Chalais]] || 3734 || 0 || 822 || 20230903164201 || [[:d:Q70736|Q70736]]
|-
| [[Frasco|Frasco]] || 3856 || 0 || 822 || 20130426173931 || [[:d:Q67730|Q67730]]
|-
| [[Randogne|Randogne]] || 3746 || 0 || 823 || 20130308030753 || [[:d:Q70355|Q70355]]
|-
| [[Territet|Territet]] || 6498 || 0 || 829 || 20130308172209 || [[:d:Q2733559|Q2733559]]
|-
| [[Cavigliano|Cavigliano]] || 3879 || 0 || 829 || 20130403201913 || [[:d:Q68784|Q68784]]
|-
| [[Würenlingen|Würenlingen]] || 5069 || 0 || 832 || 20240403181217 || [[:d:Q64219|Q64219]]
|-
| [[Mendrisio|Mendrisio]] || 3980 || 0 || 832 || 20250815211454 || [[:d:Q69041|Q69041]]
|-
| [[Glion (Montreux)|Glion]] || 6501 || 0 || 833 || 20220702213224 || [[:d:Q688497|Q688497]]
|-
| [[Nunningen|Nunningen]] || 6015 || 0 || 833 || 20130308174509 || [[:d:Q64697|Q64697]]
|-
| [[Venthône|Venthône]] || 3743 || 0 || 834 || 20130308030720 || [[:d:Q70315|Q70315]]
|-
| [[Saulcy|Saulcy]] || 5599 || 0 || 835 || 20130308160246 || [[:d:Q68083|Q68083]]
|-
| [[Lutry|Lutry]] || 3170 || 0 || 835 || 20260220162640 || [[:d:Q69697|Q69697]]
|-
| [[Avegno (TI)|Avegno]] || 3853 || 0 || 835 || 20250812140203 || [[:d:Q668900|Q668900]]
|-
| [[Lens|Lens]] || 3744 || 0 || 836 || 20231104201016 || [[:d:Q70361|Q70361]]
|-
| [[Künten|Künten]] || 5057 || 0 || 837 || 20210511141750 || [[:d:Q64247|Q64247]]
|-
| [[Chippis|Chippis]] || 3735 || 0 || 837 || 20130308030541 || [[:d:Q69986|Q69986]]
|-
| [[Muriaux|Muriaux]] || 5615 || 0 || 837 || 20221127062501 || [[:d:Q68506|Q68506]]
|-
| [[Niederrohrdorf|Niederrohrdorf]] || 5061 || 0 || 839 || 20170309225544 || [[:d:Q64465|Q64465]]
|-
| [[Gerra (Verzasca)|Gerra]] || 3862 || 0 || 841 || 20130308132019 || [[:d:Q668825|Q668825]]
|-
| [[Ormont-Dessus|Ormont-Dessus]] || 3383 || 0 || 841 || 20230619220140 || [[:d:Q70082|Q70082]]
|-
| [[Mellingen|Mellingen]] || 5058 || 0 || 842 || 20170309140339 || [[:d:Q64216|Q64216]]
|-
| [[Niederbuchsiten|Niederbuchsiten]] || 6018 || 0 || 842 || 20250321131707 || [[:d:Q65609|Q65609]]
|-
| [[Monzón|Monzón]] || 8787 || 0 || 843 || 20201202182719 || [[:d:Q5123|Q5123]]
|-
| [[Icogne|Icogne]] || 3745 || 0 || 845 || 20130308030742 || [[:d:Q69535|Q69535]]
|-
| [[Caux|Caux]] || 6500 || 0 || 850 || 20220702213223 || [[:d:Q674325|Q674325]]
|-
| [[Grimentz|Grimentz]] || 3741 || 0 || 853 || 20230901090541 || [[:d:Q869551|Q869551]]
|-
| [[Vacallo|Vacallo]] || 3998 || 0 || 853 || 20130308134613 || [[:d:Q67470|Q67470]]
|-
| [[Suhr|Suhr]] || 5688 || 0 || 855 || 20160909074138 || [[:d:Q65195|Q65195]]
|-
| [[Beinwil (SO)|Beinwil]] || 6007 || 0 || 856 || 20240403193452 || [[:d:Q65391|Q65391]]
|-
| [[Horgen|Horgen]] || 2591 || 0 || 858 || 20260222165802 || [[:d:Q68286|Q68286]]
|-
| [[Sierre|Sierre]] || 3733 || 0 || 858 || 20230527165910 || [[:d:Q68297|Q68297]]
|-
| [[Brione (Verzasca)|Brione]] || 3860 || 0 || 861 || 20250219143206 || [[:d:Q68766|Q68766]]
|-
| [[Noville|Noville]] || 3378 || 0 || 861 || 20150324231331 || [[:d:Q70005|Q70005]]
|-
| [[Saint-Léonard|Saint-Léonard]] || 3731 || 0 || 862 || 20151129020601 || [[:d:Q68222|Q68222]]
|-
| [[Sion|Sion]] || 3725 || 0 || 863 || 20230831153755 || [[:d:Q68136|Q68136]]
|-
| [[Grône|Grône]] || 3732 || 0 || 865 || 20130308030458 || [[:d:Q70151|Q70151]]
|-
| [[Corban|Corban]] || 5583 || 0 || 871 || 20130308155950 || [[:d:Q68769|Q68769]]
|-
| [[Paudex|Paudex]] || 3169 || 0 || 871 || 20260220162207 || [[:d:Q70248|Q70248]]
|-
| [[Bellikon|Bellikon]] || 5050 || 0 || 872 || 20240403203531 || [[:d:Q64521|Q64521]]
|-
| [[Pully|Pully]] || 2595 || 0 || 872 || 20250731204658 || [[:d:Q69738|Q69738]]
|-
| [[Würenlos|Würenlos]] || 5070 || 0 || 874 || 20240403191906 || [[:d:Q64258|Q64258]]
|-
| [[Rietheim|Rietheim]] || 5724 || 0 || 878 || 20250621065621 || [[:d:Q66854|Q66854]]
|-
| [[Miège|Miège]] || 3749 || 0 || 882 || 20130308030825 || [[:d:Q69542|Q69542]]
|-
| [[Murgenthal|Murgenthal]] || 5763 || 0 || 883 || 20260324220715 || [[:d:Q64478|Q64478]]
|-
| [[Courroux|Courroux]] || 5587 || 0 || 883 || 20221126170145 || [[:d:Q70095|Q70095]]
|-
| [[Gadmen|Gadmen]] || 5120 || 0 || 884 || 20250805232741 || [[:d:Q69426|Q69426]]
|-
| [[Saint-Gingolph|Saint-Gingolph]] || 3401 || 0 || 885 || 20230519211200 || [[:d:Q70528|Q70528]]
|-
| [[Dirinella|Dirinella]] || 7418 || 0 || 887 || 20130308184843 || [[:d:Q692978|Q692978]]
|-
| [[Seelisberg|Seelisberg]] || 7618 || 0 || 888 || 20260331213800 || [[:d:Q65355|Q65355]]
|-
| [[Boécourt|Boécourt]] || 5580 || 0 || 888 || 20240209221904 || [[:d:Q69942|Q69942]]
|-
| [[Buchs (AG)|Buchs]] || 5679 || 0 || 890 || 20210511080414 || [[:d:Q64512|Q64512]]
|-
| [[Isenthal|Isenthal]] || 7619 || 0 || 890 || 20260331205627 || [[:d:Q65573|Q65573]]
|-
| [[Männedorf|Männedorf]] || 9151 || 0 || 891 || 20260222170136 || [[:d:Q64627|Q64627]]
|-
| [[Quinto|Quinto]] || 3829 || 0 || 891 || 20260401202504 || [[:d:Q67501|Q67501]]
|-
| [[Gurtnellen|Gurtnellen]] || 7592 || 0 || 892 || 20260331215742 || [[:d:Q65450|Q65450]]
|-
| [[Bonvillars|Bonvillars]] || 3524 || 0 || 892 || 20230703030852 || [[:d:Q52269|Q52269]]
|-
| [[Aeschi|Aeschi]] || 6145 || 0 || 894 || 20250531045923 || [[:d:Q68324|Q68324]]
|-
| [[Bergdietikon|Bergdietikon]] || 5051 || 0 || 900 || 20240403205113 || [[:d:Q68302|Q68302]]
|-
| [[Küttigen|Küttigen]] || 5684 || 0 || 903 || 20240407141335 || [[:d:Q65007|Q65007]]
|-
| [[Attelwil|Attelwil]] || 5756 || 0 || 903 || 20170309202310 || [[:d:Q64389|Q64389]]
|-
| [[Gerra (Gambarogno)|Gerra]] || 3893 || 0 || 907 || 20151128230329 || [[:d:Q534274|Q534274]]
|-
| [[Koblenz (AG)|Koblenz]] || 5718 || 0 || 907 || 20250628043716 || [[:d:Q69441|Q69441]]
|-
| [[Ormont-Dessous|Ormont-Dessous]] || 3382 || 0 || 908 || 20220704004002 || [[:d:Q70227|Q70227]]
|-
| [[Brittnau|Brittnau]] || 5759 || 0 || 908 || 20260218223011 || [[:d:Q64273|Q64273]]
|-
| [[Densbüren|Densbüren]] || 5680 || 0 || 909 || 20170309220406 || [[:d:Q64537|Q64537]]
|-
| [[Rothrist|Rothrist]] || 5766 || 0 || 909 || 20210511171805 || [[:d:Q64482|Q64482]]
|-
| [[Arbon|Arbon]] || 4616 || 0 || 909 || 20160212143949 || [[:d:Q64156|Q64156]]
|-
| [[Bottenwil|Bottenwil]] || 5757 || 0 || 910 || 20170309220012 || [[:d:Q64261|Q64261]]
|-
| [[Grindelwald|Grindelwald]] || 4700 || 0 || 910 || 20250531223755 || [[:d:Q64004|Q64004]]
|-
| [[Full-Reuenthal|Full-Reuenthal]] || 5715 || 0 || 911 || 20240522225352 || [[:d:Q66101|Q66101]]
|-
| [[Ehrendingen|Ehrendingen]] || 5052 || 0 || 911 || 20260316095149 || [[:d:Q65294|Q65294]]
|-
| [[Biberstein|Biberstein]] || 5678 || 0 || 913 || 20240403173709 || [[:d:Q64491|Q64491]]
|-
| [[Birsfelden|Birsfelden]] || 7003 || 0 || 913 || 20160212144059 || [[:d:Q64665|Q64665]]
|-
| [[Zofingen|Zofingen]] || 5772 || 0 || 913 || 20250625165818 || [[:d:Q63986|Q63986]]
|-
| [[Reitnau|Reitnau]] || 5765 || 0 || 913 || 20170608145551 || [[:d:Q64393|Q64393]]
|-
| [[Dättlikon|Dättlikon]] || 12829 || 0 || 913 || 20260222165626 || [[:d:Q70381|Q70381]]
|-
| [[Kölliken|Kölliken]] || 5761 || 0 || 913 || 20250530121929 || [[:d:Q68106|Q68106]]
|-
| [[Wiliberg|Wiliberg]] || 5771 || 0 || 916 || 20210511173322 || [[:d:Q64250|Q64250]]
|-
| [[Uerkheim|Uerkheim]] || 5769 || 0 || 916 || 20260218110233 || [[:d:Q64376|Q64376]]
|-
| [[Chermignon|Chermignon]] || 3739 || 0 || 916 || 20151128220107 || [[:d:Q69532|Q69532]]
|-
| [[Erlinsbach (AG)|Erlinsbach]] || 5681 || 0 || 917 || 20250621120425 || [[:d:Q65415|Q65415]]
|-
| [[Altdorf (UR)|Altdorf]] || 7483 || 0 || 918 || 20260331205140 || [[:d:Q68150|Q68150]]
|-
| [[Aarburg|Aarburg]] || 5754 || 0 || 918 || 20260301150102 || [[:d:Q64165|Q64165]]
|-
| [[Rovio|Rovio]] || 3944 || 0 || 919 || 20130308181551 || [[:d:Q67986|Q67986]]
|-
| [[Gersau|Gersau]] || 7719 || 0 || 919 || 20260226220144 || [[:d:Q64380|Q64380]]
|-
| [[Freienwil|Freienwil]] || 5055 || 0 || 920 || 20210511141227 || [[:d:Q64402|Q64402]]
|-
| [[Soloturn|Soloturn]] || 4610 || 0 || 921 || 20161227031627 || [[:d:Q68965|Q68965]]
|-
| [[Vevey|Vevey]] || 3316 || 0 || 924 || 20250802091431 || [[:d:Q68160|Q68160]]
|-
| [[Killwangen|Killwangen]] || 5056 || 0 || 924 || 20260218223214 || [[:d:Q64547|Q64547]]
|-
| [[Kirchleerau|Kirchleerau]] || 5760 || 0 || 925 || 20260324220806 || [[:d:Q64453|Q64453]]
|-
| [[Muralto|Muralto]] || 3869 || 0 || 928 || 20240815160636 || [[:d:Q69961|Q69961]]
|-
| [[Jona|Jona]] || 2592 || 0 || 928 || 20130307193453 || [[:d:Q669350|Q669350]]
|-
| [[Centovalli (TI)|Centovalli]] || 9179 || 0 || 929 || 20260124131707 || [[:d:Q70611|Q70611]]
|-
| [[Gebenstorf|Gebenstorf]] || 2617 || 0 || 929 || 20170309221359 || [[:d:Q64486|Q64486]]
|-
| [[Ennetbaden|Ennetbaden]] || 5053 || 0 || 929 || 20260218042054 || [[:d:Q64424|Q64424]]
|-
| [[Döttingen|Döttingen]] || 5712 || 0 || 930 || 20260218223847 || [[:d:Q64787|Q64787]]
|-
| [[Neuchâtel|Neuchâtel]] || 4608 || 0 || 930 || 20221104085837 || [[:d:Q69345|Q69345]]
|-
| [[Birmenstorf|Birmenstorf]] || 2615 || 0 || 931 || 20240403184635 || [[:d:Q64457|Q64457]]
|-
| [[Oberentfelden|Oberentfelden]] || 5686 || 0 || 933 || 20160909074027 || [[:d:Q64990|Q64990]]
|-
| [[Villeneuve (VD)|Villeneuve]] || 3321 || 0 || 935 || 20230830115727 || [[:d:Q69972|Q69972]]
|-
| [[Klingnau|Klingnau]] || 5717 || 0 || 936 || 20250628031400 || [[:d:Q67135|Q67135]]
|-
| [[La Tour-de-Peilz|La Tour-de-Peilz]] || 3319 || 0 || 936 || 20250527013955 || [[:d:Q69721|Q69721]]
|-
| [[Nyon|Nyon]] || 3236 || 0 || 937 || 20260122085944 || [[:d:Q64027|Q64027]]
|-
| [[Lajoux|Lajoux]] || 5612 || 0 || 938 || 20130308160350 || [[:d:Q68079|Q68079]]
|-
| [[Muzzano|Muzzano]] || 3925 || 0 || 939 || 20220620192124 || [[:d:Q68796|Q68796]]
|-
| [[Staffelbach|Staffelbach]] || 5758 || 0 || 943 || 20210511172632 || [[:d:Q64239|Q64239]]
|-
| [[Lengnau (AG)|Lengnau]] || 5720 || 0 || 944 || 20250628131221 || [[:d:Q69429|Q69429]]
|-
| [[Ollon|Ollon]] || 3388 || 0 || 945 || 20230313053947 || [[:d:Q70115|Q70115]]
|-
| [[Yverdon-les-Bains|Yverdon-les-Bains]] || 2585 || 0 || 946 || 20260324214557 || [[:d:Q63946|Q63946]]
|-
| [[Unterendingen|Unterendingen]] || 5729 || 0 || 948 || 20130308163640 || [[:d:Q65897|Q65897]]
|-
| [[Leibstadt|Leibstadt]] || 5719 || 0 || 949 || 20260218223341 || [[:d:Q66347|Q66347]]
|-
| [[Epalinges|Epalinges]] || 3294 || 0 || 950 || 20250721091322 || [[:d:Q69252|Q69252]]
|-
| [[Leuggern|Leuggern]] || 5721 || 0 || 950 || 20130308162548 || [[:d:Q66718|Q66718]]
|-
| [[Blumenstein|Blumenstein]] || 5332 || 0 || 951 || 20220602143506 || [[:d:Q66139|Q66139]]
|-
| [[Oftringen|Oftringen]] || 5764 || 0 || 951 || 20250625154052 || [[:d:Q68220|Q68220]]
|-
| [[Trogen|Trogen]] || 7182 || 0 || 955 || 20211119223041 || [[:d:Q68189|Q68189]]
|-
| [[Aarau|Aarau]] || 4614 || 0 || 956 || 20240403180230 || [[:d:Q14274|Q14274]]
|-
| [[Collina d'Oro|Collina d'Oro]] || 3936 || 0 || 958 || 20260302101229 || [[:d:Q69062|Q69062]]
|-
| [[Endingen (AG)|Endingen]] || 5713 || 0 || 959 || 20130308162034 || [[:d:Q69438|Q69438]]
|-
| [[Brusino Arsizio|Brusino Arsizio]] || 3921 || 0 || 968 || 20151128213921 || [[:d:Q70120|Q70120]]
|-
| [[Tegerfelden|Tegerfelden]] || 5728 || 0 || 970 || 20220805151004 || [[:d:Q64255|Q64255]]
|-
| [[Torre|Torre]] || 6334 || 0 || 972 || 20170608145641 || [[:d:Q690147|Q690147]]
|-
| [[Paradiso|Paradiso]] || 3938 || 0 || 972 || 20220605111504 || [[:d:Q68205|Q68205]]
|-
| [[Forst|Forst]] || 5336 || 0 || 973 || 20250731052727 || [[:d:Q689599|Q689599]]
|-
| [[Montreux|Montreux]] || 2587 || 0 || 973 || 20260328160731 || [[:d:Q69354|Q69354]]
|-
| [[Herisau|Herisau]] || 4615 || 0 || 976 || 20211119190037 || [[:d:Q63970|Q63970]]
|-
| [[Cugnasco-Gerra|Cugnasco-Gerra]] || 6954 || 0 || 976 || 20151128221914 || [[:d:Q68843|Q68843]]
|-
| [[Moosleerau|Moosleerau]] || 5762 || 0 || 978 || 20260326134046 || [[:d:Q64398|Q64398]]
|-
| [[Riva San Vitale|Riva San Vitale]] || 3981 || 0 || 978 || 20250812162724 || [[:d:Q67130|Q67130]]
|-
| [[Kaiserstuhl (AG)|Kaiserstuhl]] || 5716 || 0 || 979 || 20240424053556 || [[:d:Q67094|Q67094]]
|-
| [[Lancy|Lancy]] || 3192 || 0 || 982 || 20250825151327 || [[:d:Q64065|Q64065]]
|-
| [[Muhen|Muhen]] || 5685 || 0 || 982 || 20160909073908 || [[:d:Q64985|Q64985]]
|-
| [[Bauen|Bauen]] || 7617 || 0 || 983 || 20260331215108 || [[:d:Q69302|Q69302]]
|-
| [[Caslano|Caslano]] || 3922 || 0 || 986 || 20151128215114 || [[:d:Q67270|Q67270]]
|-
| [[Rohr|Rohr]] || 5687 || 0 || 987 || 20240902063205 || [[:d:Q183441|Q183441]]
|-
| [[Göschenen|Göschenen]] || 7594 || 0 || 987 || 20260331205446 || [[:d:Q69639|Q69639]]
|-
| [[Unterseen|Unterseen]] || 4705 || 0 || 987 || 20250614150239 || [[:d:Q67097|Q67097]]
|-
| [[Gränichen|Gränichen]] || 5682 || 0 || 988 || 20160909073522 || [[:d:Q64267|Q64267]]
|-
| [[Capolago|Capolago]] || 3979 || 0 || 989 || 20151128215219 || [[:d:Q58940|Q58940]]
|-
| [[Unterentfelden|Unterentfelden]] || 5689 || 0 || 991 || 20210511081702 || [[:d:Q64253|Q64253]]
|-
| [[Bissone|Bissone]] || 3945 || 0 || 999 || 20230306034111 || [[:d:Q69269|Q69269]]
|-
| [[Längenbühl|Längenbühl]] || 5341 || 0 || 1001 || 20250823052842 || [[:d:Q663123|Q663123]]
|-
| [[Strengelbach|Strengelbach]] || 5768 || 0 || 1003 || 20250625155924 || [[:d:Q64237|Q64237]]
|-
| [[Fislisbach|Fislisbach]] || 5054 || 0 || 1007 || 20260218221246 || [[:d:Q64469|Q64469]]
|-
| [[Hirschthal|Hirschthal]] || 5683 || 0 || 1008 || 20160909073635 || [[:d:Q64526|Q64526]]
|-
| [[Interlaken|Interlaken]] || 4622 || 0 || 1008 || 20250615081038 || [[:d:Q68103|Q68103]]
|-
| [[Jussy|Jussy]] || 3181 || 0 || 1010 || 20260220164334 || [[:d:Q65538|Q65538]]
|-
| [[Meinier|Meinier]] || 3179 || 0 || 1013 || 20260220164003 || [[:d:Q69845|Q69845]]
|-
| [[Matten bei Interlaken|Matten bei Interlaken]] || 4698 || 0 || 1015 || 20220605123739 || [[:d:Q65757|Q65757]]
|-
| [[Mellikon|Mellikon]] || 5722 || 0 || 1018 || 20220711115233 || [[:d:Q66047|Q66047]]
|-
| [[Rümikon (AG)|Rümikon]] || 5725 || 0 || 1022 || 20220805143915 || [[:d:Q65750|Q65750]]
|-
| [[Büren an der Aare|Büren an der Aare]] || 7707 || 0 || 1022 || 20250529110548 || [[:d:Q66360|Q66360]]
|-
| [[Lugaggia|Lugaggia]] || 3968 || 0 || 1023 || 20130310072148 || [[:d:Q690137|Q690137]]
|-
| [[Baden|Baden]] || 4619 || 0 || 1024 || 20260218100901 || [[:d:Q63939|Q63939]]
|-
| [[Maggia (TI)|Maggia]] || 3854 || 0 || 1024 || 20250814142004 || [[:d:Q67996|Q67996]]
|-
| [[Choulex|Choulex]] || 3182 || 0 || 1024 || 20260221105444 || [[:d:Q68180|Q68180]]
|-
| [[Böbikon|Böbikon]] || 5710 || 0 || 1026 || 20250621060205 || [[:d:Q65225|Q65225]]
|-
| [[Vordemwald|Vordemwald]] || 5770 || 0 || 1026 || 20210511172928 || [[:d:Q64234|Q64234]]
|-
| [[Meyrin|Meyrin]] || 3209 || 0 || 1026 || 20250830213158 || [[:d:Q68230|Q68230]]
|-
| [[Illnau-Effretikon|Illnau-Effretikon]] || 2596 || 0 || 1026 || 20260222165926 || [[:d:Q64873|Q64873]]
|-
| [[Fisibach|Fisibach]] || 5714 || 0 || 1027 || 20240404213453 || [[:d:Q66109|Q66109]]
|-
| [[Gy|Gy]] || 3178 || 0 || 1035 || 20260220163746 || [[:d:Q66504|Q66504]]
|-
| [[Wettingen|Wettingen]] || 5011 || 0 || 1035 || 20250625173814 || [[:d:Q27576|Q27576]]
|-
| [[Siglistorf|Siglistorf]] || 5727 || 0 || 1036 || 20220805145456 || [[:d:Q65729|Q65729]]
|-
| [[Corticiasca|Corticiasca]] || 3971 || 0 || 1040 || 20130308134106 || [[:d:Q157349|Q157349]]
|-
| [[Carona|Carona]] || 3935 || 0 || 1052 || 20130308133706 || [[:d:Q68453|Q68453]]
|-
| [[Bedano|Bedano]] || 3905 || 0 || 1058 || 20130311103256 || [[:d:Q68799|Q68799]]
|-
| [[Böttstein|Böttstein]] || 5711 || 0 || 1060 || 20240403174335 || [[:d:Q65002|Q65002]]
|-
| [[Saint-Ursanne|Saint-Ursanne]] || 5575 || 0 || 1061 || 20151129020352 || [[:d:Q661799|Q661799]]
|-
| [[Vandœuvres|Vandœuvres]] || 3184 || 0 || 1062 || 20260221105712 || [[:d:Q65522|Q65522]]
|-
| [[Gandria|Gandria]] || 6073 || 0 || 1067 || 20130308164918 || [[:d:Q601607|Q601607]]
|-
| [[Schneisingen|Schneisingen]] || 5726 || 0 || 1071 || 20260218220749 || [[:d:Q64407|Q64407]]
|-
| [[Le Bouveret|Le Bouveret]] || 6983 || 0 || 1074 || 20250528163002 || [[:d:Q675700|Q675700]]
|-
| [[Brugg|Brugg]] || 12471 || 0 || 1076 || 20260124130022 || [[:d:Q64099|Q64099]]
|-
| [[Cartigny|Cartigny]] || 3204 || 0 || 1077 || 20231024174243 || [[:d:Q65531|Q65531]]
|-
| [[Laconnex|Laconnex]] || 3200 || 0 || 1082 || 20250727101645 || [[:d:Q69848|Q69848]]
|-
| [[Bad Zurzach|Bad Zurzach]] || 5708 || 0 || 1083 || 20160911070011 || [[:d:Q64186|Q64186]]
|-
| [[Gambarogno|Gambarogno]] || 9174 || 0 || 1088 || 20240815155729 || [[:d:Q70234|Q70234]]
|-
| [[Ursera|Ursera]] || 7604 || 0 || 1091 || 20260331213937 || [[:d:Q64019|Q64019]]
|-
| [[Aire-la-Ville|Aire-la-Ville]] || 3205 || 0 || 1091 || 20230528161753 || [[:d:Q65280|Q65280]]
|-
| [[Baldingen|Baldingen]] || 5709 || 0 || 1093 || 20170309213301 || [[:d:Q65381|Q65381]]
|-
| [[Wislikofen|Wislikofen]] || 5730 || 0 || 1094 || 20220726221258 || [[:d:Q65174|Q65174]]
|-
| [[Brione sopra Minusio|Brione sopra Minusio]] || 3866 || 0 || 1094 || 20250219150542 || [[:d:Q68794|Q68794]]
|-
| [[Chêne-Bourg|Chêne-Bourg]] || 3188 || 0 || 1096 || 20250727094006 || [[:d:Q69035|Q69035]]
|-
| [[Malgrat de Mar|Malgrat de Mar]] || 10095 || 0 || 1098 || 20260124130948 || [[:d:Q12590|Q12590]]
|-
| [[Attinghausen|Attinghausen]] || 7608 || 0 || 1103 || 20260331205326 || [[:d:Q69279|Q69279]]
|-
| [[Rüti bei Büren|Rüti bei Büren]] || 7701 || 0 || 1107 || 20250720062136 || [[:d:Q11737|Q11737]]
|-
| [[Lavey-Morcles|Lavey-Morcles]] || 3391 || 0 || 1109 || 20151128234854 || [[:d:Q70250|Q70250]]
|-
| [[Troinex|Troinex]] || 3193 || 0 || 1110 || 20240219010621 || [[:d:Q69817|Q69817]]
|-
| [[Safenwil|Safenwil]] || 5767 || 0 || 1113 || 20130308165107 || [[:d:Q64448|Q64448]]
|-
| [[Avully|Avully]] || 3203 || 0 || 1113 || 20250726194727 || [[:d:Q69200|Q69200]]
|-
| [[Confignon|Confignon]] || 3196 || 0 || 1118 || 20230420102356 || [[:d:Q65277|Q65277]]
|-
| [[Sviz|Sviz]] || 4611 || 0 || 1138 || 20250706122408 || [[:d:Q68155|Q68155]]
|-
| [[Avusy|Avusy]] || 3201 || 0 || 1141 || 20240322183029 || [[:d:Q68174|Q68174]]
|-
| [[Anniviers|Anniviers]] || 7848 || 0 || 1143 || 20230831154916 || [[:d:Q70336|Q70336]]
|-
| [[Melide|Melide]] || 3919 || 0 || 1146 || 20130308133334 || [[:d:Q69981|Q69981]]
|-
| [[Soral|Soral]] || 3197 || 0 || 1148 || 20250829113501 || [[:d:Q65535|Q65535]]
|-
| [[Burgdorf|Burgdorf]] || 12966 || 0 || 1149 || 20260124121701 || [[:d:Q68311|Q68311]]
|-
| [[Rekingen|Rekingen]] || 5723 || 0 || 1150 || 20220711111112 || [[:d:Q65580|Q65580]]
|-
| [[Bidogno|Bidogno]] || 3970 || 0 || 1153 || 20130308134242 || [[:d:Q668835|Q668835]]
|-
| [[Genevra|Genevra]] || 802 || 0 || 1156 || 20250227091602 || [[:d:Q71|Q71]]
|-
| [[Perly-Certoux|Perly-Certoux]] || 3195 || 0 || 1156 || 20250830212415 || [[:d:Q65516|Q65516]]
|-
| [[Berna|Berna]] || 795 || 0 || 1158 || 20260324215829 || [[:d:Q70|Q70]]
|-
| [[Schaffusa|Schaffusa]] || 2555 || 0 || 1159 || 20260324214746 || [[:d:Q9009|Q9009]]
|-
| [[Plan-les-Ouates|Plan-les-Ouates]] || 3198 || 0 || 1164 || 20250728131028 || [[:d:Q65273|Q65273]]
|-
| [[Maggia (anteriura vischnanca)|Maggia]] || 7471 || 0 || 1166 || 20170308122147 || [[:d:Q3905364|Q3905364]]
|-
| [[Aurigeno|Aurigeno]] || 7466 || 0 || 1167 || 20260324220221 || [[:d:Q1056013|Q1056013]]
|-
| [[Coglio|Coglio]] || 7468 || 0 || 1170 || 20260324220122 || [[:d:Q86765|Q86765]]
|-
| [[Walenstadt|Walenstadt]] || 5830 || 0 || 1178 || 20250621003609 || [[:d:Q64191|Q64191]]
|-
| [[Bardonnex|Bardonnex]] || 3194 || 0 || 1181 || 20220706133135 || [[:d:Q68191|Q68191]]
|-
| [[Collex-Bossy|Collex-Bossy]] || 3214 || 0 || 1185 || 20250728134037 || [[:d:Q65691|Q65691]]
|-
| [[Liestal|Liestal]] || 4200 || 0 || 1195 || 20161227013238 || [[:d:Q68972|Q68972]]
|-
| [[Veyrier|Veyrier]] || 3190 || 0 || 1196 || 20250728134813 || [[:d:Q69587|Q69587]]
|-
| [[Someo|Someo]] || 7473 || 0 || 1199 || 20170608145631 || [[:d:Q3386486|Q3386486]]
|-
| [[Lodano|Lodano]] || 7470 || 0 || 1206 || 20130308185500 || [[:d:Q2566438|Q2566438]]
|-
| [[Savièse|Savièse]] || 3727 || 0 || 1207 || 20230617191222 || [[:d:Q69558|Q69558]]
|-
| [[Bedigliora|Bedigliora]] || 3914 || 0 || 1210 || 20151128212347 || [[:d:Q70182|Q70182]]
|-
| [[Moghegno|Moghegno]] || 7472 || 0 || 1212 || 20130310111438 || [[:d:Q362761|Q362761]]
|-
| [[Onex|Onex]] || 2593 || 0 || 1214 || 20250728125026 || [[:d:Q68240|Q68240]]
|-
| [[Giumaglio|Giumaglio]] || 7469 || 0 || 1218 || 20130308185449 || [[:d:Q3386495|Q3386495]]
|-
| [[Astano|Astano]] || 3911 || 0 || 1218 || 20170103065224 || [[:d:Q70173|Q70173]]
|-
| [[Satigny|Satigny]] || 3208 || 0 || 1227 || 20250728014414 || [[:d:Q69451|Q69451]]
|-
| [[Undervelier|Undervelier]] || 5602 || 0 || 1259 || 20130308160211 || [[:d:Q70416|Q70416]]
|-
| [[Dardagny|Dardagny]] || 3207 || 0 || 1267 || 20250825141736 || [[:d:Q69471|Q69471]]
|-
| [[Russin|Russin]] || 3206 || 0 || 1306 || 20250728122836 || [[:d:Q69826|Q69826]]
|-
| [[Aranno|Aranno]] || 3907 || 0 || 1317 || 20130308133055 || [[:d:Q68792|Q68792]]
|-
| [[Gordola|Gordola]] || 3864 || 0 || 1356 || 20250813012725 || [[:d:Q69671|Q69671]]
|-
| [[Arogno|Arogno]] || 3941 || 0 || 1411 || 20130311103422 || [[:d:Q68449|Q68449]]
|-
| [[Alto Malcantone|Alto Malcantone]] || 3908 || 0 || 1435 || 20220620131729 || [[:d:Q67010|Q67010]]
|-
| [[Saignelégier|Saignelégier]] || 5627 || 0 || 1484 || 20221127063156 || [[:d:Q67666|Q67666]]
|-
| [[S-charl|S-charl]] || 10467 || 0 || 1491 || 20260313224309 || [[:d:Q59083256|Q59083256]]
|-
| [[Olivone|Olivone]] || 6103 || 0 || 1531 || 20130310074821 || [[:d:Q690142|Q690142]]
|-
| [[Winterthur|Winterthur]] || 2547 || 0 || 1566 || 20260324135049 || [[:d:Q9125|Q9125]]
|-
| [[Ronco sopra Ascona|Ronco sopra Ascona]] || 3874 || 0 || 1576 || 20240815160740 || [[:d:Q68336|Q68336]]
|-
| [[Port-Valais|Port-Valais]] || 3398 || 0 || 1582 || 20230520194044 || [[:d:Q70393|Q70393]]
|-
| [[Ponte Tresa|Ponte Tresa]] || 3916 || 0 || 1594 || 20130316174530 || [[:d:Q68203|Q68203]]
|-
| [[Barbengo|Barbengo]] || 3932 || 0 || 1600 || 20130308133610 || [[:d:Q664172|Q664172]]
|-
| [[Le Noirmont|Le Noirmont]] || 5625 || 0 || 1603 || 20221130190326 || [[:d:Q68522|Q68522]]
|-
| [[Agno|Agno]] || 3926 || 0 || 1619 || 20250814140553 || [[:d:Q67109|Q67109]]
|-
| [[Morcote|Morcote]] || 3894 || 0 || 1688 || 20260329101414 || [[:d:Q68224|Q68224]]
|-
| [[Zwischbergen|Zwischbergen]] || 3798 || 0 || 1935 || 20240528204256 || [[:d:Q68087|Q68087]]
|-
| [[Simplon|Simplon]] || 3710 || 0 || 1967 || 20130308030018 || [[:d:Q69194|Q69194]]
|-
| [[Minusio|Minusio]] || 3867 || 0 || 1996 || 20240815160005 || [[:d:Q69065|Q69065]]
|-
| [[Bioggio|Bioggio]] || 3927 || 0 || 2040 || 20250814140915 || [[:d:Q68425|Q68425]]
|-
| [[Degersheim|Degersheim]] || 6923 || 0 || 2082 || 20250108222500 || [[:d:Q64974|Q64974]]
|-
| [[Dialma|Dialma]] || 8211 || 0 || 2129 || 20160211123912 || [[:d:Q661631|Q661631]]
|-
| [[Frauenfeld|Frauenfeld]] || 4613 || 0 || 2209 || 20230219173726 || [[:d:Q68120|Q68120]]
|-
| [[Vira (Gambarogno)|Vira]] || 3890 || 0 || 2254 || 20190621153715 || [[:d:Q389594|Q389594]]
|-
| [[Veytaux|Veytaux]] || 3320 || 0 || 2346 || 20250106014117 || [[:d:Q68071|Q68071]]
|-
| [[Brissago|Brissago]] || 3875 || 0 || 2436 || 20240815155630 || [[:d:Q69706|Q69706]]
|-
| [[Rivaz|Rivaz]] || 3310 || 0 || 2442 || 20220704002945 || [[:d:Q70515|Q70515]]
|-
| [[Borgnone|Borgnone]] || 3877 || 0 || 2458 || 20250621111616 || [[:d:Q668239|Q668239]]
|-
| [[Saint-Saphorin (Lavaux)|Saint-Saphorin]] || 3311 || 0 || 2489 || 20230314224728 || [[:d:Q70535|Q70535]]
|-
| [[Palagnedra|Palagnedra]] || 3878 || 0 || 2530 || 20190621153711 || [[:d:Q668625|Q668625]]
|-
| [[Intragna (TI)|Intragna]] || 3881 || 0 || 2548 || 20190621153712 || [[:d:Q663020|Q663020]]
|-
| [[Bosco/Gurin|Bosco/Gurin]] || 3847 || 0 || 2569 || 20250219115700 || [[:d:Q70328|Q70328]]
|-
| [[La Chaux-de-Fonds|La Chaux-de-Fonds]] || 2554 || 0 || 2726 || 20250827091118 || [[:d:Q68124|Q68124]]
|-
| [[Puidoux|Puidoux]] || 3304 || 0 || 2729 || 20230312011034 || [[:d:Q70545|Q70545]]
|-
| [[Caviano|Caviano]] || 3895 || 0 || 2922 || 20210810195137 || [[:d:Q664256|Q664256]]
|-
| [[Turitg|Turitg]] || 799 || 0 || 3195 || 20260221201917 || [[:d:Q72|Q72]]
|-
| [[Ascona|Ascona]] || 3870 || 0 || 3216 || 20250813015702 || [[:d:Q63992|Q63992]]
|-
| [[Wartau|Wartau]] || 12591 || 0 || 3579 || 20260124125755 || [[:d:Q66788|Q66788]]
|-
| [[Losanna|Losanna]] || 2546 || 0 || 3607 || 20250215173659 || [[:d:Q807|Q807]]
|-
| [[Mund (VS)|Mund]] || 3801 || 0 || 4391 || 20130723083751 || [[:d:Q68024|Q68024]]
|-
| [[Lugano|Lugano]] || 2550 || 0 || 4756 || 20260324215733 || [[:d:Q7024|Q7024]]
|-
| [[Obergesteln|Obergesteln]] || 3824 || 0 || 4973 || 20220930052111 || [[:d:Q662541|Q662541]]
|-
| [[Locarno|Locarno]] || 3872 || 0 || 16995 || 20251009155414 || [[:d:Q11935|Q11935]]
|-
| [[Basilea|Basilea]] || 2545 || 0 || 57840 || 20231028083131 || [[:d:Q78|Q78]]
|}
g09f55owxbd5ozrnjjh2d7m0yfflayv