Wikipedia rmwiki https://rm.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pagina_principala MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Multimedia Spezial Discussiun Utilisader Utilisader discussiun Wikipedia Wikipedia discussiun Datoteca Datoteca discussiun MediaWiki MediaWiki discussiun Model Model discussiun Agid Agid discussiun Categoria Categoria discussiun TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion Model:Litteratura rumantscha 10 14751 170603 168161 2026-04-08T22:16:01Z Bild-Sprache 22665 170603 wikitext text/x-wiki {{Navbox with collapsible groups | name = Litteratura rumantscha | title = [[Litteratura rumantscha]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | selected = {{{selected|{{{1|}}}}}} <!---------------------------------------------------------> | abbr1 = HG | sect1 = Auturs | state1 = <noinclude>expanded</noinclude> | list1 = {{Navbox |child | group1 = Dals origins a la<br>renaschientscha culturala | list1 = * [[Gian Travers]] * [[Jachiam Bifrun|Bifrun, Jachiam]] * Johan Jüst Ander * Gion Grass * Jon Martin * Mengia Wielanda | group2 = [[Renaschientscha rumantscha]]<br> e il 20avel tschientaner | list2 = * [[Giacun Hasper Muoth]] * [[Gian Fontana]] * [[Jon Semadeni]] * [[Selina Chönz]] * [[Andri Peer]] * [[Cla Biert]] * [[Gion Deplazes]] * [[Oscar Peer]] * [[Ursicin G. G. Derungs]] * [[Rut Plouda-Stecher]] * Leta Semadeni * [[Jessica Zuan]] * Badel, Flurina }} <!---------------------------------------------------------> | abbr2 = SPM | sect2 = Obras | state2 = <noinclude>expanded</noinclude> | list2 = {{Navbox |child | group1 = Dals origins a la<br>renaschientscha culturala | list1 = * ''[[Versiun interlineara da Nossadunnaun]]'' * ''[[Chianzun da la guerra dalg Chiaste da Müs]]'' * ''La histoargia da Joseph'' * ''L'g Nuof Sainc Testamaint'' * ''Spejel Cristian'' * ''La Passiun da nies Segner Iesu Christi, pridora dels quater Evangelischs'' * ''Psalms de David'' * ''Philomela'' * ''Un curt antruvidament par la juvantengia en las scholas'' * ''Ouvretta musicala'' | group2 = [[Renaschientscha rumantscha]]<br> e il 20avel tschientaner | list2 = * ''Al pievel romontsch'' * ''Il giodia'' * ''Il cumin d'Ursira'' * ''Canzuns della spatlunzas'' * ''Igl uors ed autras historiettas'' * ''Canzun d'amur'' * ''La famiglia Rubar'' * ''Chispar Rentsch'' * ''Uorsin'' * ''Traischa dal camp'' * ''La punt peidra'' * ''Pangronds: Set raquints valladers'' * ''Il pövel cumanda'' * ''Sömmis'' * ''La Panaglia'' * ''La s-chürdüm dal sulai'' * ''Battüdas d'alas'' * ''Ün quader chi nu quadra'' * ''Sgrafits'' * ''Da nossas varts'' * ''La müdada. Roman'' * ''La Bargia dil tschéss'' * ''L'uman derschader'' * ''La Jürada'' / ''Der Bannwald'' * ''Il chapè'' / ''Der Hut'' * ''Il Dolmetsch, svainter la crusch, Bajöz'' * ''Jener Nachmittag in Poschiavo'' * ''Il champ sulvasi'' * ''Furnatsch'' * ''Nozzas d'inviern. Roman'' * ''Ouvras dramaticas'' * ''Il giat cotschen'' * ''Il saltar dils morts'' * ''La bos-cha tuorna a flurir'' * ''Tamangur. Novel'' * ''Launa da pavagls'' * ''tinnitus tropic. poesias.'' }} }}<noinclude> [[Categoria:Models:Navigaziun]] </noinclude> 4z1c3hdt9jpw1s88kipc9rzrwu9879y Utilisader:Bild-Sprache 2 14805 170630 170536 2026-04-09T10:42:27Z Bild-Sprache 22665 /*  Artichels */ 170630 wikitext text/x-wiki Eau sun ida a scoula a Samedan, inua ch'eau d'he imprais rumauntsch puter. Scu figlia da genituors our da culturas differentas – la mamma dalla Bassa ed il bap dal Puschlev – suni creschida sü traunter trais culturas, che haun promouvo mieus interess per quellas. Scu vichipediauna suni activa illa Vichipedia rumauntscha scu eir illa Vichipedia tudas-cha.<gallery mode="packed" heights="160"> Datoteca:Samedan as seen from Crasta Mora.jpg|Engiadin'Ota Datoteca:Kirche Samedan 4.JPG|Samedan </gallery> == &nbsp;Artichels == '''Pastiziers e specialitedas engiadinaisas''' * [[Pastiziers grischunais]] * [[Tuorta da nuschs]] * [[Tuorta Engiadinaisa]] * [[Fuatscha grassa]] * [[Grassins]] '''Musica''' * [[Fränzli Waser]] * [[Ils Fränzlis da Tschlin]] * [[Paulin Nuotclà]] * [[Chapella Open Air]] * [[Istorgia da musica dalla Clostra da Mustér|Istorgia da la musica Clostra da Mustér]] '''Scripturas e scripturs''' * [[Jessica Zuan]] * [[Elisabeth Bardill]] * [[Margarita Uffer]] '''Chesamaints''' * Sgrafit in Engiadina '''Instituziuns''' * [[Archiv culturel da duonnas dal Grischun]] * [[Biblioteca da l'abazia benedictina Clostra da Mustér|Biblioteca da l'abazia benedictina Colstra da Mustèr]] * [[Fundaziun grischuna per la fotografia]] * [[Fabrica da stoffa Trun]] '''Natüra ed animels''' * [[Nuorsa Engiadinaisa]] * [[Nuorsa Sursilvauna]] * [[Dschember]] '''Sport''' * [[Maraton da skis engiadinais]] <small>→ [[Utilisader:Bild-Sprache/Nouv artechel]]</small> grx9nlrggunmnnc84i2vj7xi4n5vb6f Paulin Nuotclà 0 14843 170595 170017 2026-04-08T21:19:06Z Bild-Sprache 22665 170595 wikitext text/x-wiki {{Puter}} '''Paulin Nuotclà''' (naschieu 1952 a [[Scuol|Scuol)]] es ün chantautur, ün autur da chansuns, cumponist, pittüreder d'art, creatur da comics, specialist da sgrafit e restauratur. El es ün pionier dal rock rumauntsch, il prüm creatur da comics in rumauntsch ed el viva e lavura per l' art e la cultura [[Engiadina|engiadinaisa]].<ref>''[https://nossaistorgia.ch/documents/01k818zaexfza9q9ykyzrd4sff Paulin Nuotclà – üna vita]''. In: nossaistargia.ch. Pubblico da: RTR, Radiotelevisiun Svizra Rumantscha, intuorn l'an 2000.Consulte ils 15 marz 2026</ref> == Biografia == Paulin Nuotclà es creschieu sü a [[Samedan]]<ref name=":0">''[https://chasaeditura.ch/de/paulin-nuotcla/ Paulin Nuotclà.]'' In: Chasa editura rumantscha. </ref>, in üna «societed burgaisa, inua cha nu d' eira lö per l'art», scu ch'el s'ho exprimo invers [[RTR]], chi ho filmo ün purtret da Paulin Nuotclà.<ref name=":1">Braida Janett: ''[https://www.rtr.ch/cultura/musica/raetoromanische-musik-paulin-nuotcla Rätoromanische Musik – Paulin Nuotclà]''. rtr.ch ils 20 da schner 2025. Consulte ils 15 marz 2026</ref> Zieva l'examen finel a la scoula d'art a [[Basilea]], ho Paulin Nuotclà düraunt tuot ils ans cultivo la lingua rumauntscha tra differentas perspectivas e medias d'art.<ref name=":0" /> Aint ils ans 1980 lavuraiva'l scu restauratur e specialist da sgraffiti.<ref name=":2">''[https://cinzia.info/wp-content/uploads/2024/04/Musical-a-scuol-flyer.pdf Eu sun stat rebel e n'ha scrit musica sincera]''. In: Musical a Scuol. Consulte ils 15 marz 2026. </ref> === Comics, scraffitis e pittüras === Già scu giuvenil avaiva'l gugent comics, chi nu existaivan però in sia lingua materna, perche ch'el cumanzaiva d'ils creer svess.<ref name=":1" /> Il temp traunter ils ans 1977 fin 1989 ho'l creo mincha mais ün nouv comic. Il sieus comic sun dvantos bainsvelt cult.<ref name=":0" /> El ho eir tgnieu ün refarat sur ils comics ad üna conferenza Ladina dals magisters.<ref name=":2" /> Per sieu prüma platta da gramofon ''che fain hoz?'' ho'l fat l' illustraziun.<ref name=":0" /> Zieva sia pensium d' eira darcho temp per fer que ch'el vulaiva fer già da cumanzamaint: esser pittureder d'art.<ref name=":1" /> === Carriera scu Chantautur === Aint ils temps da sia giuvenüna nu d'avia que üna coula da musica. Paulin Nuotclà ho imprais da ler accords d'ün suneder d'armonica ed in consequenza da que ho'l imprais a suner gitarra in möd autodidactic. Il sieu viedi scu chantautur cumanzaiva'l cun la musica populera.<ref name=":2" /> Al cumanzamaint dals ans 1970 ho il student d'art, Paulin Nuotclà, scuvrieu la musica nouva dal rock e pop ed eira fascino da quella, chi nu existaiva in rumauntsch. Uschè ho'l decido da gnir activ e da scriver chanzuns da rock e pop in sia lingua materna.<ref name=":1" />El sunaiva eir las chanzuns da [[Men Rauch]], chi d'eira activ in la protecziun da la natüra. La revoluziun dal rock offriva però la pussiblited da piglier influenza sül penser da la societed. L'an 1974 pigliaiva la radio rumauntscha sü las sias chanzuns, chi haun fat populera il rock per la giuventüna engiadinaisa da quel temp.<ref name=":1" /> Cun ils chavels lungs e sia barba d'eira'l modern ed es dvanto ün star da musica per la giuventüna engiadinaisa e cun sia musica da rock rumauntsch ho Paulin Nuotclà fat cler, cha la lingua materna es eir ün instrumaint per ils temas dal spiert dal temp e per la vusch dals giuvens. Paulin Nuotclà inspiraiva cun sias chanzuns – ''Il prüm milliun'', ''La corda e la sua,'' ''La muntogna da glatsch'' – da fer rock rumauntsch.<ref name=":1" /> Il studio da musica ''Sunrise'' da San Gal, ün studio renumno in quel temp, invitaiva Paulin Nuotclà per registrer sia proget da musica ''che fain hoz?'' – cun success, uschè cha'd es gnida publiceda già bainbod la prossma platta da grammofon cun il titel ''Sgurdibel.'' Ils ans 1980 as preschentaiva Paulin Nuotclà scu chantautur al ''Festival dalla musica romontscha'' a Mustér e zieva quist as pudaiva udir las sias chanzuns adüna darcho illa emischiun ''Battaporta'', chi d'eira fatta per la giuventüna. Uschè es el gnieu a glüsch dapertuot in grischun rumauntsch. Sieu ami, [[Cla Biert]], ho scrit, cha las chanzuns simplas, cha's po chanter sainza dirigent, d'éiran importantas per Paulin Nuotclà. Eir hozindi chauntan ils engiadinais las chanzuns da Paulin Nuotclà,<ref name=":1" /> chi ho scrit intuorn 80 da quellas.<ref name=":2" /> === In confrontaziun cun la societed burgaisa e l'influainza tra portatuns === Na tuots da la societed burgaisa d'eiran fö e flamma per la musica da rock rumauntscha. Ün per da quels haun critiso a Paulin Nuotclà, chi ho do üna resposta cun sia chanzun ''Sgurdibe''l. Il stil da la chanzun inculda elements da blues, boogie-woogie e rock'n'roll ed il text quinta da 100 persunas cun 100 idejas e scha nu's po fer dret a tuots. Ün magister commentaiva la prüma platta da grammofon ''che fain hoz?'': «Quel nun es degn dal rumantsch». Pü tard ho il quist però dit «s-chüsa» a Paulin Nuotclà.<ref name=":2" /> Curaschus d'eira Paulin Nuotclà, cur ch'el ho chanto ''Lingua materna'' cun la melodia afroamericauna ''When The Saints Go Marching In'' – quist' acziun d'eira s-chandalusa, perche cha ''Lingua materna'' significhaiva ün'imna per ils vegls rumauntschs. In sieu prüm hit ''Talking-gronda-cità-blues'' es il tema üna satira, chi quinta d'ün gof muntagnard in cited. In basa d'üna chanzun anti-militaria cul titel ''Qua vast darcheu'', haun las autoriteds classificho Paulin Nuotclà scu socialist. In quist temp haun ils giuvens musicists derasto lur musica in lingua materna tra portatuns, chi d'eira üna rarited. == Litteratura == * Laura Decurtins: ''Chantai Rumantsch! – Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens.'' Ediziun Chronos, Turich 2019, p. 351–353 e 356–358, ISBN 978-3-0340-1501-1. == Indicaziuns da funtaunas == <references /> [[Categoria:Musica]] [[Categoria:Musica (Svizra)]] [[Categoria:Musica rumantscha]] [[Categoria:Cultura ed art]] [[Categoria:Cultura dal chantun Grischun]] [[Categoria:Cultura rumantscha]] [[Categoria:Cultura (Svizra)]] kbdvncajh58c7ay1vkw57d9i3stjaq4 170640 170595 2026-04-09T11:58:29Z Bild-Sprache 22665 170640 wikitext text/x-wiki {{Puter}} '''Paulin Nuotclà''' (naschieu 1952 a [[Scuol|Scuol)]] es ün chantautur, ün autur da chansuns, cumponist, pittur artist, creatur da comics, specialist da sgrafit e restauratur. El es ün pionier dal rock rumauntsch, il prüm creatur da comics in rumauntsch ed el viva e lavura per l' art e la cultura [[Engiadina|engiadinaisa]].<ref>''[https://nossaistorgia.ch/documents/01k818zaexfza9q9ykyzrd4sff Paulin Nuotclà – üna vita]''. In: nossaistargia.ch. Pubblico da: RTR, Radiotelevisiun Svizra Rumantscha, intuorn l'an 2000.Consulte ils 15 marz 2026</ref> == Biografia == Paulin Nuotclà es creschieu sü a [[Samedan]]<ref name=":0">''[https://chasaeditura.ch/de/paulin-nuotcla/ Paulin Nuotclà.]'' In: Chasa editura rumantscha. </ref>, in üna «societed burgaisa, inua cha nu d' eira lö per l'art», scu ch'el s'ho exprimo invers [[RTR]], chi ho filmo ün purtret da Paulin Nuotclà.<ref name=":1">Braida Janett: ''[https://www.rtr.ch/cultura/musica/raetoromanische-musik-paulin-nuotcla Rätoromanische Musik – Paulin Nuotclà]''. rtr.ch ils 20 da schner 2025. Consulte ils 15 marz 2026</ref> Zieva l'examen finel a la scoula d'art a [[Basilea]], ho Paulin Nuotclà düraunt tuot ils ans cultivo la lingua rumauntscha tra differentas perspectivas e medias d'art.<ref name=":0" /> Aint ils ans 1980 lavuraiva'l scu restauratur e specialist da sgraffiti.<ref name=":2">''[https://cinzia.info/wp-content/uploads/2024/04/Musical-a-scuol-flyer.pdf Eu sun stat rebel e n'ha scrit musica sincera]''. In: Musical a Scuol. Consulte ils 15 marz 2026. </ref> === Comics, scraffitis e pittüras === Già scu giuvenil avaiva'l gugent comics, chi nu existaivan però in sia lingua materna, perche ch'el cumanzaiva d'ils creer svess.<ref name=":1" /> Il temp traunter ils ans 1977 fin 1989 ho'l creo mincha mais ün nouv comic. Il sieus comic sun dvantos bainsvelt cult.<ref name=":0" /> El ho eir tgnieu ün refarat sur ils comics ad üna conferenza Ladina dals magisters.<ref name=":2" /> Per sieu prüma platta da gramofon ''che fain hoz?'' ho'l fat l' illustraziun.<ref name=":0" /> Zieva sia pensium d' eira darcho temp per fer que ch'el vulaiva fer già da cumanzamaint: esser pittureder d'art.<ref name=":1" /> === Carriera scu Chantautur === Aint ils temps da sia giuvenüna nu d'avia que üna coula da musica. Paulin Nuotclà ho imprais da ler accords d'ün suneder d'armonica ed in consequenza da que ho'l imprais a suner gitarra in möd autodidactic. Il sieu viedi scu chantautur cumanzaiva'l cun la musica populera.<ref name=":2" /> Al cumanzamaint dals ans 1970 ho il student d'art, Paulin Nuotclà, scuvrieu la musica nouva dal rock e pop ed eira fascino da quella, chi nu existaiva in rumauntsch. Uschè ho'l decido da gnir activ e da scriver chanzuns da rock e pop in sia lingua materna.<ref name=":1" />El sunaiva eir las chanzuns da [[Men Rauch]], chi d'eira activ in la protecziun da la natüra. La revoluziun dal rock offriva però la pussiblited da piglier influenza sül penser da la societed. L'an 1974 pigliaiva la radio rumauntscha sü las sias chanzuns, chi haun fat populera il rock per la giuventüna engiadinaisa da quel temp.<ref name=":1" /> Cun ils chavels lungs e sia barba d'eira'l modern ed es dvanto ün star da musica per la giuventüna engiadinaisa e cun sia musica da rock rumauntsch ho Paulin Nuotclà fat cler, cha la lingua materna es eir ün instrumaint per ils temas dal spiert dal temp e per la vusch dals giuvens. Paulin Nuotclà inspiraiva cun sias chanzuns – ''Il prüm milliun'', ''La corda e la sua,'' ''La muntogna da glatsch'' – da fer rock rumauntsch.<ref name=":1" /> Il studio da musica ''Sunrise'' da San Gal, ün studio renumno in quel temp, invitaiva Paulin Nuotclà per registrer sia proget da musica ''che fain hoz?'' – cun success, uschè cha'd es gnida publiceda già bainbod la prossma platta da grammofon cun il titel ''Sgurdibel.'' Ils ans 1980 as preschentaiva Paulin Nuotclà scu chantautur al ''Festival dalla musica romontscha'' a Mustér e zieva quist as pudaiva udir las sias chanzuns adüna darcho illa emischiun ''Battaporta'', chi d'eira fatta per la giuventüna. Uschè es el gnieu a glüsch dapertuot in grischun rumauntsch. Sieu ami, [[Cla Biert]], ho scrit, cha las chanzuns simplas, cha's po chanter sainza dirigent, d'éiran importantas per Paulin Nuotclà. Eir hozindi chauntan ils engiadinais las chanzuns da Paulin Nuotclà,<ref name=":1" /> chi ho scrit intuorn 80 da quellas.<ref name=":2" /> === In confrontaziun cun la societed burgaisa e l'influainza tra portatuns === Na tuots da la societed burgaisa d'eiran fö e flamma per la musica da rock rumauntscha. Ün per da quels haun critiso a Paulin Nuotclà, chi ho do üna resposta cun sia chanzun ''Sgurdibe''l. Il stil da la chanzun inculda elements da blues, boogie-woogie e rock'n'roll ed il text quinta da 100 persunas cun 100 idejas e scha nu's po fer dret a tuots. Ün magister commentaiva la prüma platta da grammofon ''che fain hoz?'': «Quel nun es degn dal rumantsch». Pü tard ho il quist però dit «s-chüsa» a Paulin Nuotclà.<ref name=":2" /> Curaschus d'eira Paulin Nuotclà, cur ch'el ho chanto ''Lingua materna'' cun la melodia afroamericauna ''When The Saints Go Marching In'' – quist' acziun d'eira s-chandalusa, perche cha ''Lingua materna'' significhaiva ün'imna per ils vegls rumauntschs. In sieu prüm hit ''Talking-gronda-cità-blues'' es il tema üna satira, chi quinta d'ün gof muntagnard in cited. In basa d'üna chanzun anti-militaria cul titel ''Qua vast darcheu'', haun las autoriteds classificho Paulin Nuotclà scu socialist. In quist temp haun ils giuvens musicists derasto lur musica in lingua materna tra portatuns, chi d'eira üna rarited. == Litteratura == * Laura Decurtins: ''Chantai Rumantsch! – Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens.'' Ediziun Chronos, Turich 2019, p. 351–353 e 356–358, ISBN 978-3-0340-1501-1. == Indicaziuns da funtaunas == <references /> [[Categoria:Musica]] [[Categoria:Musica (Svizra)]] [[Categoria:Musica rumantscha]] [[Categoria:Cultura ed art]] [[Categoria:Cultura dal chantun Grischun]] [[Categoria:Cultura rumantscha]] [[Categoria:Cultura (Svizra)]] 4117kl2pwds1t3jkmcsscf13vcler17 Dschember 0 14852 170564 170282 2026-04-08T12:13:59Z Bild-Sprache 22665 /* Tamangur */ 170564 wikitext text/x-wiki {{idiom|puter|idiom2=rumantsch grischun|lemma2=Schember}} [[Datoteca:Pinus cembra20080705.jpg|miniatura|Dschember]] Il '''dschember''' (lat. Pinus cembra) es ün bös-ch caracteristic da la cuntregia da l'[[Engiadina]] ed es part da la famiglia da pinas. Il bös-ch d'aguogl po ragiundscher ün'eted fin da püss tschient ans. Pervi da la sia resistenza cunter il fraid as deraset il dschember luntaun in l'Engiadina. Las fibras da lain sun spessas ed ils dschembers sun rich da rescha, per que cha'l lain da dschember ho üna buna savur intensiva. === Industria da lain === [[Datoteca:Gens de l'alpe Musée dauphinois 2020 abc24.jpg|miniatura|Intagliadüras]] Aint l'industria da lain in l'Engiadina es il lain da dschember il elemaint centrel: el vain druvo tradiziunelmaing per fabricher mobiglias, scu per exaimpel s-chabels, baunchs e schatullas cun intagliadüras da rosettas e per las maisas tradiziunelas cun platta da crap da s-chaglia. Cun la sorta da lein sun eir intavledas las stüvettas. === Tamangur === Il pü ot god da dschember in [[Europa]] as chatta in la cuntregia [[Tamangur]] in l'[[Engiadina|Engiadina Bassa]], chi cumanza a l'imbouchadüra da la Val Plazèr sün ün otezza da 1994 m. sur mer e piglia üna fin al sectur Zondra da Tamangur al Pass da Costainas sün ün otezza da 2251 m. sur mer e chi colla l'Engiadina cun la [[Val Müstair]]. == Guarda eir == Ün artichel sur il dschember in lung ed in larg as trouva in Rumauntsch Grischun suot il pled ''[[Schember]].'' == Litteratura == * ''[https://web.archive.org/web/20160304070957/http://www.gehoelze.ch/Arve.pdf Infurmaziuns davart la plaunta]''. Consulte ils 2 avrigl 2026 * ''[https://web.archive.org/web/20150923175741/http://www.proholz.at/?id=2168 Infurmaziuns davart il lain da dschember]''. Consulte ils 2 avrigl 2026 == Colliaziuns == {{Commonscat|Pinus cembra|Dschember|puter}} [[Categoria:Plantas]] [[Categoria:Engiadina]] kex0rxvtqsatp4rmie4iw3z01jtqycx 170565 170564 2026-04-08T12:14:15Z Bild-Sprache 22665 /* Tamangur */ 170565 wikitext text/x-wiki {{idiom|puter|idiom2=rumantsch grischun|lemma2=Schember}} [[Datoteca:Pinus cembra20080705.jpg|miniatura|Dschember]] Il '''dschember''' (lat. Pinus cembra) es ün bös-ch caracteristic da la cuntregia da l'[[Engiadina]] ed es part da la famiglia da pinas. Il bös-ch d'aguogl po ragiundscher ün'eted fin da püss tschient ans. Pervi da la sia resistenza cunter il fraid as deraset il dschember luntaun in l'Engiadina. Las fibras da lain sun spessas ed ils dschembers sun rich da rescha, per que cha'l lain da dschember ho üna buna savur intensiva. === Industria da lain === [[Datoteca:Gens de l'alpe Musée dauphinois 2020 abc24.jpg|miniatura|Intagliadüras]] Aint l'industria da lain in l'Engiadina es il lain da dschember il elemaint centrel: el vain druvo tradiziunelmaing per fabricher mobiglias, scu per exaimpel s-chabels, baunchs e schatullas cun intagliadüras da rosettas e per las maisas tradiziunelas cun platta da crap da s-chaglia. Cun la sorta da lein sun eir intavledas las stüvettas. === Tamangur === Il pü ot god da dschember in [[Europa]] as chatta in la cuntregia [[Tamangur]] in l'[[Engiadina|Engiadina Bassa]], chi cumainza a l'imbouchadüra da la Val Plazèr sün ün otezza da 1994 m. sur mer e piglia üna fin al sectur Zondra da Tamangur al Pass da Costainas sün ün otezza da 2251 m. sur mer e chi colla l'Engiadina cun la [[Val Müstair]]. == Guarda eir == Ün artichel sur il dschember in lung ed in larg as trouva in Rumauntsch Grischun suot il pled ''[[Schember]].'' == Litteratura == * ''[https://web.archive.org/web/20160304070957/http://www.gehoelze.ch/Arve.pdf Infurmaziuns davart la plaunta]''. Consulte ils 2 avrigl 2026 * ''[https://web.archive.org/web/20150923175741/http://www.proholz.at/?id=2168 Infurmaziuns davart il lain da dschember]''. Consulte ils 2 avrigl 2026 == Colliaziuns == {{Commonscat|Pinus cembra|Dschember|puter}} [[Categoria:Plantas]] [[Categoria:Engiadina]] 2os38w6k72nanbll8ca6g5lzykhkl4f Sgrafit in Engiadina 0 14864 170554 170553 2026-04-08T11:59:48Z Bild-Sprache 22665 /* Sgrafitis in Engiadina */ 170554 wikitext text/x-wiki Sgrafitis (in nom deriva dal pled taliaun graffire = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mixed da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. skbin5m1d7vd3kmckahvvh2twmbmi1u 170555 170554 2026-04-08T12:00:38Z Bild-Sprache 22665 170555 wikitext text/x-wiki '''Sgrafitis''' (in nom deriva dal pled taliaun graffire = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mixed da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. inbmwzkcypl48csofotqq6g1c0xskmh 170556 170555 2026-04-08T12:01:07Z Bild-Sprache 22665 170556 wikitext text/x-wiki '''Sgrafitis''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mixed da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. alojb0g3jjr3ipu7pq1xvr9xzgvpf1r 170557 170556 2026-04-08T12:04:52Z Bild-Sprache 22665 /* Sgrafitis in Engiadina */ 170557 wikitext text/x-wiki '''Sgrafitis''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mixed da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == fcw03t3fji9u4c65n8oa5r1kqh1dbhs 170558 170557 2026-04-08T12:05:13Z Bild-Sprache 22665 170558 wikitext text/x-wiki '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mixed da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == ikixu18izwxkk0dgbesj8p1k4ag4lpj 170559 170558 2026-04-08T12:06:08Z Bild-Sprache 22665 /* Tecnica */ 170559 wikitext text/x-wiki '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mixed da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == == Artists da scrafiti in Engiadina == 5k6qda6vlotcl74ls2zrzlqjbt0atmg 170560 170559 2026-04-08T12:06:29Z Bild-Sprache 22665 /* Tecnica */ 170560 wikitext text/x-wiki '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mixed da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == == Sgrafiturs in Engiadina == 8594kl0gkc87y1osisn53wu9357mp90 170561 170560 2026-04-08T12:07:16Z Bild-Sprache 22665 /* Sgrafiturs in Engiadina */ 170561 wikitext text/x-wiki '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mixed da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == == Sgrafiturs engiadinais == b5kgpio5l35j0k9kium8a46nkg48aj6 170562 170561 2026-04-08T12:10:12Z Bild-Sprache 22665 170562 wikitext text/x-wiki '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mixed da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == == Sgrafiturs engiadinais == bq2jxxmdxnjx1iaxg7yev61lkr01kh1 170563 170562 2026-04-08T12:11:53Z Bild-Sprache 22665 /* Sgrafitis in Engiadina */ 170563 wikitext text/x-wiki '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mixed da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == == Sgrafiturs engiadinais == fugqv4xt3joghxd00tj5jxuon6p0pe1 170566 170563 2026-04-08T12:24:31Z Bild-Sprache 22665 /* Sgrafitis in l'Engiadina */ 170566 wikitext text/x-wiki '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == == Sgrafiturs engiadinais == 40mbgyh21vv7lnj9obv18byvkxn263b 170567 170566 2026-04-08T12:25:28Z Bild-Sprache 22665 /* Sgrafiturs engiadinais */ 170567 wikitext text/x-wiki '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == == Sgrafiturs engiadinais == == Ornamaints == 5aa0rttilid403q21wrbf4uaoh5ip61 170568 170567 2026-04-08T12:27:04Z Bild-Sprache 22665 /* Sgrafitis in l'Engiadina */ 170568 wikitext text/x-wiki '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == == Sgrafiturs in Engiadina == == Ornamaints == i0bdrtxpg0v47zci97ahjvzgv0g5zen 170569 170568 2026-04-08T12:45:11Z Bild-Sprache 22665 /* Tecnica */ 170569 wikitext text/x-wiki '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. == Sgrafiturs in Engiadina == == Ornamaints == 0mcivm7zezuqu3viyr3lrgy4ges6175 170570 170569 2026-04-08T13:11:59Z Bild-Sprache 22665 /* Tecnica */ 170570 wikitext text/x-wiki '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua ün strich s-chür da chütschin, chi'd es culurieu cun sablun u oters pigments. == Sgrafiturs in Engiadina == == Ornamaints == 3qcoxl9p6efoznfvkoqyhjq45twbcds 170571 170570 2026-04-08T13:13:18Z Bild-Sprache 22665 /* Sgrafiturs in Engiadina */ 170571 wikitext text/x-wiki '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua ün strich s-chür da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. == Sgrafiturs in Engiadina == == Ornamaints == 6gdaullu4tk6vbh3xzymebb9qqis91b 170572 170571 2026-04-08T17:34:09Z Bild-Sprache 22665 170572 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua ün strich s-chür da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. == Sgrafiturs in Engiadina == == Ornamaints == cc8uvvksnshu3j84an9enwufalnwu2m 170573 170572 2026-04-08T17:50:09Z Bild-Sprache 22665 /* Sgrafitis in l'Engiadina */ 170573 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas.<gallery> Datoteca:S-chanf 1995 17.jpg|S-chanf Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 09.jpg|Vnà Datoteca:Guarda Sgraffito.JPG|Guarda Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|Guarda Datoteca:Pontresina-Via Maestria-Impressions-05.jpg|Puntraschigna </gallery> == Tecnica == Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua ün strich s-chür da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. == Sgrafiturs in Engiadina == == Ornamaints == 2vjkzsus3dctjkrt65hdclmkciw3oh6 170574 170573 2026-04-08T18:13:09Z Bild-Sprache 22665 /* Tecnica */ 170574 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua ün strich s-chür da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. == Sgrafiturs in Engiadina == == Ornamaints == 4r90tzwe8exginmzv4duk0se1397nns 170575 170574 2026-04-08T18:14:31Z Bild-Sprache 22665 /* Sgrafitis in l'Engiadina */ 170575 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa in Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua ün strich s-chür da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. == Sgrafiturs in Engiadina == == Ornamaints == pws9bmo3azgey8f95emgg949al77zqp 170576 170575 2026-04-08T18:18:49Z Bild-Sprache 22665 /* Sgrafitis in l'Engiadina */ 170576 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua ün strich s-chür da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. == Sgrafiturs in Engiadina == == Ornamaints == e09f3526mqv90umlje6aa1t8tuh7h8b 170577 170576 2026-04-08T18:49:07Z Bild-Sprache 22665 /* Tecnica */ 170577 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Fundament]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua ün strich s-chür da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. == Sgrafiturs in Engiadina == == Ornamaints == 74vn96cf8f3349y8tyzc2t69xj4nyjn 170578 170577 2026-04-08T19:33:59Z Bild-Sprache 22665 /* Tecnica */ 170578 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua ün strich s-chür da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. == Sgrafiturs in Engiadina == == Ornamaints == ow557oahu543xkw4lxt9348g9b9tmqk 170579 170578 2026-04-08T20:05:10Z Bild-Sprache 22665 /* Tecnica */ 170579 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua ün strich s-chür da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvierta cun sachets ümids da juta. == Sgrafiturs in Engiadina == == Ornamaints == h9liw5t00eth29b9f45vhx79o1it6a0 170580 170579 2026-04-08T20:05:53Z Bild-Sprache 22665 /* Tecnica */ 170580 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvierta cun sachets ümids da juta. == Sgrafiturs in Engiadina == == Ornamaints == 3ugduf9k00m3ttu55qzfl6iukbe78pa 170581 170580 2026-04-08T20:06:47Z Bild-Sprache 22665 /* Tecnica */ 170581 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Sgrafiturs in Engiadina == == Ornamaints == k2j4sbumdzu59ri5emcwqkoczcya5ah 170582 170581 2026-04-08T20:09:46Z Bild-Sprache 22665 /* Sgrafiturs in Engiadina */ 170582 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maister da sgrafiti in Engiadina == == Ornamaints == c2ulcxzlylqax2jqt06ng2o02gzzl04 170583 170582 2026-04-08T20:10:27Z Bild-Sprache 22665 /* Maister da sgrafiti in Engiadina */ 170583 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesas. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesas decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters da sgrafits in Engiadina == == Ornamaints == 6aelxadqq2d8i55h7hce5po1hnpn0s0 170584 170583 2026-04-08T20:12:01Z Bild-Sprache 22665 170584 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis al süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters da sgrafits in Engiadina == == Ornamaints == sreh4vd2149mmxm285udh6fzuuv1i0g 170585 170584 2026-04-08T20:12:53Z Bild-Sprache 22665 /* Derivanza */ 170585 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da la reneschentscha – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters da sgrafits in Engiadina == == Ornamaints == qgz0jrza5psuh2y22fdpbex9ga2xyad 170586 170585 2026-04-08T20:13:33Z Bild-Sprache 22665 /* Derasaziun */ 170586 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In chantan Grischun – Engiadina, Bregaglia, Val Müstair, Mesoc, Val Schons, Surselva – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In Europa as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la Spagna, chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a Firenze; düraunt il temp da renaschimaint ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las alps. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in Svizra, fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a Visavraun (Bergiaglia) ed ad Andeer (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a Segl. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la Guerra da trent'ans, chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il temp dal neoclassicem – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters da sgrafits in Engiadina == == Ornamaints == 5eozc6j0tcl1icj7dhlidggbhjzbo5i 170587 170586 2026-04-08T20:20:27Z Bild-Sprache 22665 /* Derasaziun */ 170587 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters da sgrafits in Engiadina == == Ornamaints == fgpiavzxa8mazjr1tiyxl1ait5mtjef 170588 170587 2026-04-08T20:34:15Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters da sgrafits in Engiadina */ 170588 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Litteratura == e168cxjffh7mk5p7yd1ym6tab87naqr 170589 170588 2026-04-08T20:35:06Z Bild-Sprache 22665 /* Sgrafitis in l'Engiadina */ 170589 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. .... Maisters e artists da sgrafit in Engiadina d'hozindi haun ... influenzo ... Ils ornamaints .... == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Litteratura == 5n6yifyp81crt10te1m788dzo57lcix 170590 170589 2026-04-08T20:47:39Z Bild-Sprache 22665 /* Tecnica */ 170590 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina == Maisters .... == Litteratura == crglakjf7i4wwh8a4lctvohttxrtqvc 170591 170590 2026-04-08T21:06:10Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina */ 170591 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur, chi haun svilupo e svilupan aunch adüna ün stil egen. == Litteratura == 7czrjvr04k68qjrkjsd1fnxavdthw9g 170592 170591 2026-04-08T21:12:38Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina */ 170592 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur, chi haun svilupo e svilupan aunch adüna ün stil egen. === Artists e maisters da sgrafiti d'hozinid in la regiun === Cuntschaints in Engiadina scu artists da sgrafiti sun [[Paulin Nuotclà]], === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa == Litteratura == 59q6415admr9bm49gkjtms7cny8nwol 170593 170592 2026-04-08T21:13:16Z Bild-Sprache 22665 /* Artists e maisters da sgrafiti d'hozinid in la regiun */ 170593 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur, chi haun svilupo e svilupan aunch adüna ün stil egen. === Artists e maisters da sgrafit d'hozindi in la regiun === Cuntschaints in Engiadina scu artists da sgrafiti sun [[Paulin Nuotclà]] === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa == Litteratura == qyeiofcuol8trg8kgtvic3dcvsmwd4u 170594 170593 2026-04-08T21:18:03Z Bild-Sprache 22665 /* Artists e maisters da sgrafit d'hozindi in la regiun */ 170594 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafitis in l'Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur, chi haun svilupo e svilupan aunch adüna ün stil egen. === Artists e maisters da sgrafit d'hozindi in la regiun === Cuntschaints in Engiadina scu artists da sgrafiti sun [[Paulin Nuotclà]] (chantautur, creatur da comics e specialist da sgrafit), Duri Fasser da Müstair (Pittüreder d'art), Giulino Pedretta, .... Josin Neuhäusler da Susch .... Johannes Wetzel da Strada ... === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa == Litteratura == d3aa5s0cozk3br4vmwa0ktxnew1j4y8 170596 170594 2026-04-08T21:26:47Z Bild-Sprache 22665 /* Sgrafitis in l'Engiadina */ 170596 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafitis in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur, chi haun svilupo e svilupan aunch adüna ün stil egen. === Artists e maisters da sgrafit d'hozindi in la regiun === Cuntschaints in Engiadina scu artists da sgrafiti sun [[Paulin Nuotclà]] (chantautur, creatur da comics e specialist da sgrafit), Duri Fasser da Müstair (Pittüreder d'art), Giulino Pedretta, .... Josin Neuhäusler da Susch .... Johannes Wetzel da Strada ... === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa == Litteratura == 96mtfvy8ugn0zg63klq177yhko71qq6 170597 170596 2026-04-08T21:36:44Z Bild-Sprache 22665 /* Litteratura */ 170597 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafitis in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur, chi haun svilupo e svilupan aunch adüna ün stil egen. === Artists e maisters da sgrafit d'hozindi in la regiun === Cuntschaints in Engiadina scu artists da sgrafiti sun [[Paulin Nuotclà]] (chantautur, creatur da comics e specialist da sgrafit), Duri Fasser da Müstair (Pittüreder d'art), Giulino Pedretta, .... Josin Neuhäusler da Susch .... Johannes Wetzel da Strada ... === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 nl3zv1uwbfi1okfadyaf87krhsxbxm7 170598 170597 2026-04-08T21:37:42Z Bild-Sprache 22665 /* Artists e maisters da sgrafit d'hozindi in la regiun */ 170598 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafitis in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur, chi haun svilupo e svilupan aunch adüna ün stil egen. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi in la regiun === Cuntschaints in Engiadina scu artists da sgrafiti sun [[Paulin Nuotclà]] (chantautur, creatur da comics e specialist da sgrafit), Duri Fasser da Müstair (Pittüreder d'art), Giulino Pedretta, .... Josin Neuhäusler da Susch .... Johannes Wetzel da Strada ... === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 aysqdvf2ocl1mx03a0vusjesyvmqzjs 170599 170598 2026-04-08T21:38:03Z Bild-Sprache 22665 /* Sgrafitis in Engiadina */ 170599 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur, chi haun svilupo e svilupan aunch adüna ün stil egen. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi in la regiun === Cuntschaints in Engiadina scu artists da sgrafiti sun [[Paulin Nuotclà]] (chantautur, creatur da comics e specialist da sgrafit), Duri Fasser da Müstair (Pittüreder d'art), Giulino Pedretta, .... Josin Neuhäusler da Susch .... Johannes Wetzel da Strada ... === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 sqn1i9129mm8322fnf44y7z8zuxqxm6 170600 170599 2026-04-08T21:40:15Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi in la regiun */ 170600 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur, chi haun svilupo e svilupan aunch adüna ün stil egen. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * [[Paulin Nuotclà]] (chantautur, creatur da comics e specialist da sgrafit), * Duri Fasser da Müstair (Pittüreder d'art), Giulino Pedretta (.... ) * Josin Neuhäusler da Susch (.... )Johannes Wetzel da Strada .. === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 e2ixx8xm5t0b9pohg1bhs0ptwy3vna2 170601 170600 2026-04-08T21:42:13Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170601 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur, chi haun svilupo e svilupan aunch adüna ün stil egen. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * [[Paulin Nuotclà]], chantautur, creatur da comics e specialist da sgrafit. * [[Duri Fasser]] da Müstair, Pittüreder d'art. * Giulino Pedretta (.... ) * [[Josin Neuhäusler]] da Susch, .... * Johannes Wetzel da Strada .. * Ceramica... === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 j06blr9744du3oi47q923tevlysmfum 170602 170601 2026-04-08T21:43:07Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170602 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur, chi haun svilupo e svilupan aunch adüna ün stil egen. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * [[Paulin Nuotclà]], chantautur, creatur da comics e specialist da sgrafit. * [[Duri Fasser]] da Müstair, Pittüreder d'art. * [[Giulino Pedretta]] (.... ) * [[Josin Neuhäusler]] da Susch, .... * [[Johannes Wetzel]] da Strada .. * Ceramica... === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 bh2fp27bvd9106j491ehvuz5wfrx4r9 170604 170602 2026-04-09T07:41:45Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina */ 170604 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur, chi haun svilupo e svilupan aunch adüna ün stil egen. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * [[Paulin Nuotclà]], chantautur, creatur da comics e specialist da sgrafit. * [[Duri Fasser]] da Müstair, Pittüreder d'art. * [[Giulino Pedretta]] (.... ) * [[Josin Neuhäusler]] da Susch, .... * [[Johannes Wetzel]] da Strada .. * Ceramica... === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 f9y0evjknpn32dgg74ek7iajq1k4pxz 170605 170604 2026-04-09T07:43:01Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair */ 170605 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * [[Paulin Nuotclà]], chantautur, creatur da comics e specialist da sgrafit. * [[Duri Fasser]] da Müstair, Pittüreder d'art. * [[Giulino Pedretta]] (.... ) * [[Josin Neuhäusler]] da Susch, .... * [[Johannes Wetzel]] da Strada .. * Ceramica... === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 a4cuiu57e58n2cjnpqnqfzige53py6b 170606 170605 2026-04-09T09:25:32Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170606 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * [[Paulin Nuotclà]] (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da'ls sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da pittürer las fatschedas da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas da tschinch artists. Ün da quels d'eira Duri Fasser. * [[Duri Fasser]] da Müstair, Pittüreder d'art. * [[Giulino Pedretta]] (.... ) * [[Josin Neuhäusler]] da Susch, .... * [[Johannes Wetzel]] da Strada .. * Ceramica... === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 1j0s5p783ncqzez6gx8ylb37i6xbyaf 170607 170606 2026-04-09T09:27:26Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170607 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser. * [[Duri Fasser]] da Müstair, Pittüreder d'art. * [[Giulino Pedretta]] (.... ) * [[Josin Neuhäusler]] da Susch, .... * [[Johannes Wetzel]] da Strada .. * Ceramica... === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 t7dwi359sg1rimnyhj2885kbsp37h1e 170608 170607 2026-04-09T09:30:52Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170608 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser. * '''[[Duri Fasser]]''', pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints da Müstair. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist. * [[Giulino Pedretta]] (.... ) * [[Josin Neuhäusler]] da Susch, .... * [[Johannes Wetzel]] da Strada .. * Ceramica... === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 ioy4whw55yc3xwo97mv6gqpaxterncq 170609 170608 2026-04-09T09:33:33Z Bild-Sprache 22665 /* Litteratura */ 170609 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser. * '''[[Duri Fasser]]''', pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints da Müstair. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref>Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * [[Giulino Pedretta]] (.... ) * [[Josin Neuhäusler]] da Susch, .... * [[Johannes Wetzel]] da Strada .. * Ceramica... === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> ofbs9vy43ubddr150vdospeqwhkm0e7 170610 170609 2026-04-09T09:33:45Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170610 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''[[Duri Fasser]]''', pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints da Müstair. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * [[Giulino Pedretta]] (.... ) * [[Josin Neuhäusler]] da Susch, .... * [[Johannes Wetzel]] da Strada .. * Ceramica... === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> oirnug26thuai58cqblbxc9yboh1a6v 170611 170610 2026-04-09T09:38:15Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170611 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''[[Duri Fasser]]''', pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints da Müstair. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * [[Giulino Pedretta]] (1924–2012) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'archiv culturel in Engiadin'Ota.<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * [[Josin Neuhäusler]] da Susch, .... * [[Johannes Wetzel]] da Strada .. * Ceramica... === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> 3h3bworubr1gy9hszglm3sk9g0nbts4 170612 170611 2026-04-09T09:38:54Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170612 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''[[Duri Fasser]]''', pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints da Müstair. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * [[Giulino Pedretta|'''Giulino Pedretti''']] (1924–2012) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'archiv culturel in Engiadin'Ota.<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * [[Josin Neuhäusler]] da Susch, .... * [[Johannes Wetzel]] da Strada .. * Ceramica... === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> 4g8n56z354fuooqstb86i6qjwcdff54 170613 170612 2026-04-09T09:40:08Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170613 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''[[hotel Central a Valchava]]'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''[[Duri Fasser]]''', pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints da Müstair. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * [[Giulino Pedretta|'''Giulino Pedretti''']] (1924–2012) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'archiv culturel in Engiadin'Ota.<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * [[Josin Neuhäusler]] da Susch, .... * [[Johannes Wetzel]] da Strada .. * Ceramica... === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> pw5qz2gchapp78i5kuojtkjg6cr9nj5 170614 170613 2026-04-09T09:41:16Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170614 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''[[hotel Central a Valchava]]'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''[[Duri Fasser]]''', pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints da Müstair. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * [[Giulino Pedretta|'''Giulino Pedretti''']] (1924–2012) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|'Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * [[Josin Neuhäusler]] da Susch, .... * [[Johannes Wetzel]] da Strada .. * Ceramica... === Familia Könz da Guarda === In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> q2cxy7i4eyzddiktblnpzvhz9zark97 170615 170614 2026-04-09T09:41:44Z Bild-Sprache 22665 /* Familia Könz da Guarda */ 170615 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''[[hotel Central a Valchava]]'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''[[Duri Fasser]]''', pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints da Müstair. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * [[Giulino Pedretta|'''Giulino Pedretti''']] (1924–2012) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|'Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * [[Josin Neuhäusler]] da Susch, .... * [[Johannes Wetzel]] da Strada .. * Ceramica... ==== Familia Könz da Guarda: ==== In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> eoqo8hu4l4han4wvyhy570luiqaasl4 170616 170615 2026-04-09T10:05:02Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170616 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''[[hotel Central a Valchava]]'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''[[Duri Fasser]]''', pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints da Müstair. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * [[Giulino Pedretta|'''Giulino Pedretti''']] (1924–2012) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|'Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * [[Josin Neuhäusler]] da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat. * [[Johannes Wetzel]] da Strada .. * Ceramica... ==== Familia Könz da Guarda: ==== In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> f2yysu21wz736if0es3m7i8q3eoilaq 170617 170616 2026-04-09T10:07:57Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170617 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''[[hotel Central a Valchava]]'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''[[Duri Fasser]]''', pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints da Müstair. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * [[Giulino Pedretta|'''Giulino Pedretti''']] (1924–2012) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|'Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''[[Josin Neuhäusler]]''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''[[Butia Schlerin]]''' * [[Johannes Wetzel]] da Strada .. * Ceramica... ==== Familia Könz da Guarda: ==== In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> cbifkvajbdegfvk0m7xfdsbkh014434 170618 170617 2026-04-09T10:08:53Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170618 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''[[hotel Central a Valchava]]'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''', pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints da Müstair. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giulino Pedretti''' (1924–2012) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|'Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' * [[Johannes Wetzel]] da Strada .. * Ceramica... ==== Familia Könz da Guarda: ==== In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> h9a3iyfc8ivdmhtskoh7yhzmbttgrd6 170619 170618 2026-04-09T10:10:12Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170619 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''[[hotel Central a Valchava]]'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''', pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints da Müstair. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giulino Pedretti''' (1924–2012) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|'Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' * '''Johan Wetzel''' da Strada ==== Familia Könz da Guarda: ==== In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> 6yzztokxuz23gma5suxswi2w6fv58qq 170620 170619 2026-04-09T10:24:27Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170620 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''[[hotel Central a Valchava]]'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''', pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints da Müstair. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giulino Pedretti''' (1924–2012) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|'Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais. * '''Johan Wetzel''' da Strada ==== Familia Könz da Guarda: ==== In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> kdxujgozuojrgn68tn69b5y1knxbvqa 170621 170620 2026-04-09T10:28:26Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170621 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''[[hotel Central a Valchava]]'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''', pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints da Müstair. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giulino Pedretti''' (1924–2012) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|'Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Johan Wetzel''' da Strada ==== Familia Könz da Guarda: ==== In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> 6efw3czjvridg4742qiprodblphls0u 170622 170621 2026-04-09T10:29:00Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170622 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a Valchava'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''', pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints da Müstair. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giulino Pedretti''' (1924–2012) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|'Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Johan Wetzel''' da Strada ==== Familia Könz da Guarda: ==== In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> 8oe32r1f0ystosjdjhgp027klnuylfz 170623 170622 2026-04-09T10:31:51Z Bild-Sprache 22665 /* Familia Könz da Guarda: */ 170623 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a Valchava'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''' da Müstair es ün pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giulino Pedretti''' (1924–2012) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|'Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Johan Wetzel''' da Strada ==== Familia Könz da Guarda: ==== In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> pqdgfzbncis25j8p75su03rbr5xrx49 170624 170623 2026-04-09T10:32:26Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170624 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafiti in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a Valchava'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''' da Müstair es ün pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giulino Pedretti''' (1924–2012, mort a [[Samedan]]) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|'Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Johan Wetzel''' da Strada ==== Familia Könz da Guarda: ==== In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> 1292qg6x8dw85g3vtsh0mls16pzwvlh 170625 170624 2026-04-09T10:33:14Z Bild-Sprache 22665 /* Sgrafiti in Engiadina */ 170625 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafit in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a Valchava'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''' da Müstair es ün pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giulino Pedretti''' (1924–2012, mort a [[Samedan]]) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|'Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Johan Wetzel''' da Strada ==== Familia Könz da Guarda: ==== In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> p1t6zxhta3w745cz5yh8q63ay6yxki3 170626 170625 2026-04-09T10:33:54Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170626 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa in Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafit in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a Valchava'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''' da Müstair es ün pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giulino Pedretti''' (1924–2012, mort a [[Samedan]]) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Johan Wetzel''' da Strada ==== Familia Könz da Guarda: ==== In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> 92i560044lut2voy3jld7tdc4x9hdj4 170627 170626 2026-04-09T10:35:09Z Bild-Sprache 22665 170627 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa a Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafit in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch' adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a Valchava'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''' da Müstair es ün pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giulino Pedretti''' (1924–2012, mort a [[Samedan]]) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Johan Wetzel''' da Strada ==== Familia Könz da Guarda: ==== In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> mb0wow9bzvz6xdlnc36tdpjljqeckme 170628 170627 2026-04-09T10:35:58Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair */ 170628 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa a Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafit in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch'adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a Valchava'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''' da Müstair es ün pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giulino Pedretti''' (1924–2012, mort a [[Samedan]]) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Johan Wetzel''' da Strada ==== Familia Könz da Guarda: ==== In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> 5hqw98xov46fwcthkgum8ejxt4uskrs 170629 170628 2026-04-09T10:36:34Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170629 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa a Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafit in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch'adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a Valchava'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''' da Müstair es ün pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giuliano Pedretti''' (1924–2012, mort a [[Samedan]]) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Johan Wetzel''' da Strada ==== Familia Könz da Guarda: ==== In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> gf2j4xtxrsg42jee7jat5tpespr5qqm 170631 170629 2026-04-09T10:49:17Z Bild-Sprache 22665 /* Familia Könz da Guarda: */ 170631 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa a Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafit in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch'adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a Valchava'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''' da Müstair es ün pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giuliano Pedretti''' (1924–2012, mort a [[Samedan]]) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Johan Wetzel''' da Strada es artist da sgrafit, müreder, specialist da chütschina e producent da culurs. ==== Familia Könz da Guarda: ==== In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> q4nh7mn59vzxyzbap6po8v5aelfgl20 170632 170631 2026-04-09T11:09:10Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170632 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa a Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafit in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch'adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a Valchava'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''' da Müstair es ün pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giuliano Pedretti''' (1924–2012, mort a [[Samedan]]) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Johan Wetzel''' da Strada es artist da sgrafit, müreder, specialist da chütschina e producent da culurs. El lavura cun materiels naürels e druva materiel da fabrica chi vain our da la regiun. Sias culurs sun fats our da pigmaints da craps our da la regiun, uschè cha las liadüras spievlan las culurs da la cuntredgia. Johan Wetzel prodüscha ils culurs in sieu atelier e da quists as po eir comparer scu s-chaclas da culurs. ==== Familia Könz da Guarda: ==== In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> ts77jefjoigbbzg3jpo3cwirfci1hdi 170633 170632 2026-04-09T11:16:32Z Bild-Sprache 22665 /* Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi */ 170633 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa a Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafit in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch'adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a Valchava'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''' da Müstair es ün pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giuliano Pedretti''' (1924–2012, mort a [[Samedan]]) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Joannes Wetzel''' da Strada es artist da sgrafit, müreder, specialist da chütschina e producent da culurs. El lavura cun materiels naürels e druva materiel da fabrica chi vain our da la regiun. Sias culurs sun fats our da pigmaints da craps our da la regiun, uschè cha las liadüras spievlan las culurs da la cuntredgia. Joannes Wetzel prodüscha ils culurs in sieu atelier<ref>Joannes Wetzel: ''[https://www.kalkkunst.ch Kalkkunst - natürliches Bauen und Gestalten mit Kalk]''. In: Kalkkunst. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> e da quists as po eir comparer scu s-chaclas da culurs. L'an 2017 d'eira gnida, suot la direcziun da Joannes Wetzel, reconstruida e darcho piglieda in funcziun la calcina a Sent.<ref>''[https://www.calcina.ch/de/Kalkbrand_in_S_charl.html Calcina]''. In: Fachverband für Kalk. Consulte ils 9 avrigl 206</ref> ==== Familia Könz da Guarda: ==== In l'Engiadina Bassa Familia Könz == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> qs07ewptky9azhqmzjtwqdi5i0yc7dv 170634 170633 2026-04-09T11:40:39Z Bild-Sprache 22665 /* Familia Könz da Guarda: */ 170634 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa a Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafit in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch'adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a Valchava'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''' da Müstair es ün pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giuliano Pedretti''' (1924–2012, mort a [[Samedan]]) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Joannes Wetzel''' da Strada es artist da sgrafit, müreder, specialist da chütschina e producent da culurs. El lavura cun materiels naürels e druva materiel da fabrica chi vain our da la regiun. Sias culurs sun fats our da pigmaints da craps our da la regiun, uschè cha las liadüras spievlan las culurs da la cuntredgia. Joannes Wetzel prodüscha ils culurs in sieu atelier<ref>Joannes Wetzel: ''[https://www.kalkkunst.ch Kalkkunst - natürliches Bauen und Gestalten mit Kalk]''. In: Kalkkunst. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> e da quists as po eir comparer scu s-chaclas da culurs. L'an 2017 d'eira gnida, suot la direcziun da Joannes Wetzel, reconstruida e darcho piglieda in funcziun la calcina a Sent.<ref>''[https://www.calcina.ch/de/Kalkbrand_in_S_charl.html Calcina]''. In: Fachverband für Kalk. Consulte ils 9 avrigl 206</ref> ==== Familia Könz (Chönz) da Guarda: ==== * '''Ulrich Könz''' (1899–1980) d'eira ün architect, restauratur e chüreder da monumaints da Guarda. Traunter ils ans 1939 fin 1945 aviva'l restauro intuorn trenta chesamaints a Guarda per incumbenza da la chüra grischunaisa da la patria. * '''Constantin Könz''' es il figl da Ulrich Könz e lavura per granda part cun ornamaints geometrics. Cun ils sieus sgrafits decoraiva'l divers chesamaints moderns. * '''Stefan Liun Könz''' es il figl da Ulrich Könz e la sia seguonda duonna [[Selina Chönz|Selina Könz]] (autura d'Uorsin). El decoraiva divers chesamaints cun creaturas da fablas scu draguns, peschs, nixas ed es eir cuntschaint our per la val. Uschè ho'l per exaimpel fat il sgrafiti per la chesa «Haus zum kleinen Pelikan a Turich.<ref>Katrin Brunner: ''[https://blog.nationalmuseum.ch/2021/11/sgraffiti-im-graubuenden/ Die Kunst des Kratzens]''. In: Blog. Museum Naziunel Svizzer. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> sn9zjm54cxc30csgq6b05tn69gn64vk 170635 170634 2026-04-09T11:41:24Z Bild-Sprache 22665 /* Familia Könz (Chönz) da Guarda: */ 170635 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa a Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafit in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch'adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a Valchava'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''' da Müstair es ün pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giuliano Pedretti''' (1924–2012, mort a [[Samedan]]) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Joannes Wetzel''' da Strada es artist da sgrafit, müreder, specialist da chütschina e producent da culurs. El lavura cun materiels naürels e druva materiel da fabrica chi vain our da la regiun. Sias culurs sun fats our da pigmaints da craps our da la regiun, uschè cha las liadüras spievlan las culurs da la cuntredgia. Joannes Wetzel prodüscha ils culurs in sieu atelier<ref>Joannes Wetzel: ''[https://www.kalkkunst.ch Kalkkunst - natürliches Bauen und Gestalten mit Kalk]''. In: Kalkkunst. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> e da quists as po eir comparer scu s-chaclas da culurs. L'an 2017 d'eira gnida, suot la direcziun da Joannes Wetzel, reconstruida e darcho piglieda in funcziun la calcina a Sent.<ref>''[https://www.calcina.ch/de/Kalkbrand_in_S_charl.html Calcina]''. In: Fachverband für Kalk. Consulte ils 9 avrigl 206</ref> ==== Familia Chönz (Könz) da Guarda: ==== * '''Ulrich Chönz''' (1899–1980) d'eira ün architect, restauratur e chüreder da monumaints da Guarda. Traunter ils ans 1939 fin 1945 aviva'l restauro intuorn trenta chesamaints a Guarda per incumbenza da la chüra grischunaisa da la patria. * '''Constantin Chönz''' es il figl da Ulrich Könz e lavura per granda part cun ornamaints geometrics. Cun ils sieus sgrafits decoraiva'l divers chesamaints moderns. * '''Stefan Liun Chönz''' es il figl da Ulrich Könz e la sia seguonda duonna [[Selina Chönz]] (autura d'Uorsin). El decoraiva divers chesamaints cun creaturas da fablas scu draguns, peschs, nixas ed es eir cuntschaint our per la val. Uschè ho'l per exaimpel fat il sgrafiti per la chesa «Haus zum kleinen Pelikan a Turich.<ref>Katrin Brunner: ''[https://blog.nationalmuseum.ch/2021/11/sgraffiti-im-graubuenden/ Die Kunst des Kratzens]''. In: Blog. Museum Naziunel Svizzer. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> f2jyy7i1qhml0cjchofnr2hu3w78nxs 170636 170635 2026-04-09T11:42:34Z Bild-Sprache 22665 /* Familia Chönz (Könz) da Guarda: */ 170636 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa a Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafit in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch'adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a Valchava'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''' da Müstair es ün pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giuliano Pedretti''' (1924–2012, mort a [[Samedan]]) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Joannes Wetzel''' da Strada es artist da sgrafit, müreder, specialist da chütschina e producent da culurs. El lavura cun materiels naürels e druva materiel da fabrica chi vain our da la regiun. Sias culurs sun fats our da pigmaints da craps our da la regiun, uschè cha las liadüras spievlan las culurs da la cuntredgia. Joannes Wetzel prodüscha ils culurs in sieu atelier<ref>Joannes Wetzel: ''[https://www.kalkkunst.ch Kalkkunst - natürliches Bauen und Gestalten mit Kalk]''. In: Kalkkunst. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> e da quists as po eir comparer scu s-chaclas da culurs. L'an 2017 d'eira gnida, suot la direcziun da Joannes Wetzel, reconstruida e darcho piglieda in funcziun la calcina a Sent.<ref>''[https://www.calcina.ch/de/Kalkbrand_in_S_charl.html Calcina]''. In: Fachverband für Kalk. Consulte ils 9 avrigl 206</ref> ==== Familia Chönz (Könz) da Guarda: ==== * '''Ulrich Chönz''' (1899–1980) d'eira ün architect, restauratur e chüreder da monumaints da Guarda. Traunter ils ans 1939 fin 1945 aviva'l restauro intuorn trenta chesamaints a Guarda per incumbenza da la chüra grischunaisa da la patria. * '''Constantin Chönz''' es il figl da Ulrich Könz e lavura per granda part cun ornamaints geometrics. Cun ils sieus sgrafits decoraiva'l divers chesamaints moderns. * '''Stefan Liun Chönz''' es il figl da Ulrich Könz e la sia seguonda duonna [[Selina Chönz]] (autura d'Uorsin). El decoraiva divers chesamaints cun creaturas da fablas scu draguns, peschs, nixas ed es eir cuntschaint our per la val. Uschè ho'l per exaimpel fat il sgrafiti per la chesa «Haus zum kleinen Pelikan a Turich.<ref>Katrin Brunner: ''[https://blog.nationalmuseum.ch/2021/11/sgraffiti-im-graubuenden/ Die Kunst des Kratzens]''. In: Blog. Museum Naziunel Svizzer. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Mazina Schmiedlin Chönz''' es ün artista ed artista da sgrafiti in terza generatiun da la famiglia Chönz. == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> cc7m32e4mt04eyfxe8acx9gvpyoj81g 170637 170636 2026-04-09T11:44:08Z Bild-Sprache 22665 /* Familia Chönz (Könz) da Guarda: */ 170637 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa a Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafit in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch'adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a Valchava'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''' da Müstair es ün pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giuliano Pedretti''' (1924–2012, mort a [[Samedan]]) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Joannes Wetzel''' da Strada es artist da sgrafit, müreder, specialist da chütschina e producent da culurs. El lavura cun materiels naürels e druva materiel da fabrica chi vain our da la regiun. Sias culurs sun fats our da pigmaints da craps our da la regiun, uschè cha las liadüras spievlan las culurs da la cuntredgia. Joannes Wetzel prodüscha ils culurs in sieu atelier<ref>Joannes Wetzel: ''[https://www.kalkkunst.ch Kalkkunst - natürliches Bauen und Gestalten mit Kalk]''. In: Kalkkunst. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> e da quists as po eir comparer scu s-chaclas da culurs. L'an 2017 d'eira gnida, suot la direcziun da Joannes Wetzel, reconstruida e darcho piglieda in funcziun la calcina a Sent.<ref>''[https://www.calcina.ch/de/Kalkbrand_in_S_charl.html Calcina]''. In: Fachverband für Kalk. Consulte ils 9 avrigl 206</ref> ==== Familia Chönz (Könz) da Guarda: ==== * '''Ulrich Chönz''' (1899–1980) d'eira ün architect, restauratur e chüreder da monumaints da Guarda. Traunter ils ans 1939 fin 1945 aviva'l restauro intuorn trenta chesamaints a Guarda per incumbenza da la chüra grischunaisa da la patria. * '''Constantin Chönz''' es il figl da Ulrich Könz e lavura per granda part cun ornamaints geometrics. Cun ils sieus sgrafits decoraiva'l divers chesamaints moderns. * '''Stefan Liun Chönz''' es il figl da Ulrich Könz e la sia seguonda duonna [[Selina Chönz]] (autura d'Uorsin). El decoraiva divers chesamaints cun creaturas da fablas scu draguns, peschs, nixas ed es eir cuntschaint our per la val. Uschè ho'l per exaimpel fat il sgrafiti per la chesa «Haus zum kleinen Pelikan a Turich.<ref>Katrin Brunner: ''[https://blog.nationalmuseum.ch/2021/11/sgraffiti-im-graubuenden/ Die Kunst des Kratzens]''. In: Blog. Museum Naziunel Svizzer. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Mazina Schmiedlin Chönz''' es ün artista ed artista da sgrafit in terza generatiun da la famiglia Chönz. == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> 5x9puydsq1kwbszfrvnnnjll59rb4ur 170638 170637 2026-04-09T11:54:51Z Bild-Sprache 22665 /* Familia Chönz (Könz) da Guarda: */ 170638 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa a Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafit in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch'adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittüreder d'art. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a Valchava'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''' da Müstair es ün pittüreder d'art, artist da grafit e chüreder da monumaints. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giuliano Pedretti''' (1924–2012, mort a [[Samedan]]) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Joannes Wetzel''' da Strada es artist da sgrafit, müreder, specialist da chütschina e producent da culurs. El lavura cun materiels naürels e druva materiel da fabrica chi vain our da la regiun. Sias culurs sun fats our da pigmaints da craps our da la regiun, uschè cha las liadüras spievlan las culurs da la cuntredgia. Joannes Wetzel prodüscha ils culurs in sieu atelier<ref>Joannes Wetzel: ''[https://www.kalkkunst.ch Kalkkunst - natürliches Bauen und Gestalten mit Kalk]''. In: Kalkkunst. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> e da quists as po eir comparer scu s-chaclas da culurs. L'an 2017 d'eira gnida, suot la direcziun da Joannes Wetzel, reconstruida e darcho piglieda in funcziun la calcina a Sent.<ref>''[https://www.calcina.ch/de/Kalkbrand_in_S_charl.html Calcina]''. In: Fachverband für Kalk. Consulte ils 9 avrigl 206</ref> ==== Familia Chönz (Könz) da Guarda: ==== * '''Ulrich Chönz''' (1899–1980) d'eira ün architect, restauratur e chüreder da monumaints da Guarda. Traunter ils ans 1939 fin 1945 aviva'l restauro intuorn trenta chesamaints a Guarda per incumbenza da la chüra grischunaisa da la patria. * '''Constantin Chönz''' es il figl da Ulrich Könz e lavura per granda part cun ornamaints geometrics. Cun ils sieus sgrafits decoraiva'l divers chesamaints moderns. * '''Stefan Liun Chönz''' es il figl da Ulrich Könz e la sia seguonda duonna [[Selina Chönz]] (autura d'Uorsin). El decoraiva divers chesamaints cun creaturas da fablas scu draguns, peschs, nixas ed es eir cuntschaint our per la val. Uschè ho'l per exaimpel fat il sgrafiti per la chesa «Haus zum kleinen Pelikan a Turich.<ref>Katrin Brunner: ''[https://blog.nationalmuseum.ch/2021/11/sgraffiti-im-graubuenden/ Die Kunst des Kratzens]''. In: Blog. Museum Naziunel Svizzer. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Mazina Schmiedlin Chönz''' es ün artista ed artista da sgrafit in terza generatiun da la famiglia Chönz. Ella sviluppa ils ornamaints tradiziunels cun expressiuns da l'art contemporauna: ün exaimpel da sia lavur muossan ils sgrafits da la Chesa Sura a [[Tavau|Tavo]]. == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> invjjxxg6e4jhdai2p45zq3onxnpinb 170639 170638 2026-04-09T11:58:07Z Bild-Sprache 22665 /* Familia Chönz (Könz) da Guarda: */ 170639 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafitis d'üna chesa a Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan ils prüms sgrafitis in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter. Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]]. === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafiti riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafitis – cun ornamaints da'l temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafit in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafiti d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da sgrafiti es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafitis inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafitis our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafitis mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafitis, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culadischas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurieu cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fatta svelta, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, vain la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur. Ils haun svilupo avaunt e faun quist aunch'adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da grafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da grafit ed ün pittur artist. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a Valchava'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''' da Müstair es ün pittur artist, artist da grafit e chüreder da monumaints. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giuliano Pedretti''' (1924–2012, mort a [[Samedan]]) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservatiun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da Susch gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler Laura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da Sent, chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisants da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Joannes Wetzel''' da Strada es artist da sgrafit, müreder, specialist da chütschina e producent da culurs. El lavura cun materiels naürels e druva materiel da fabrica chi vain our da la regiun. Sias culurs sun fats our da pigmaints da craps our da la regiun, uschè cha las liadüras spievlan las culurs da la cuntredgia. Joannes Wetzel prodüscha ils culurs in sieu atelier<ref>Joannes Wetzel: ''[https://www.kalkkunst.ch Kalkkunst - natürliches Bauen und Gestalten mit Kalk]''. In: Kalkkunst. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> e da quists as po eir comparer scu s-chaclas da culurs. L'an 2017 d'eira gnida, suot la direcziun da Joannes Wetzel, reconstruida e darcho piglieda in funcziun la calcina a Sent.<ref>''[https://www.calcina.ch/de/Kalkbrand_in_S_charl.html Calcina]''. In: Fachverband für Kalk. Consulte ils 9 avrigl 206</ref> ==== Familia Chönz (Könz) da Guarda: ==== * '''Ulrich Chönz''' (1899–1980) d'eira ün architect, restauratur e chüreder da monumaints da Guarda. Traunter ils ans 1939 fin 1945 aviva'l restauro intuorn trenta chesamaints a Guarda per incumbenza da la chüra grischunaisa da la patria. * '''Constantin Chönz''' es il figl da Ulrich Könz e lavura per granda part cun ornamaints geometrics. Cun ils sieus sgrafits decoraiva'l divers chesamaints moderns. * '''Stefan Liun Chönz''' es il figl da Ulrich Könz e la sia seguonda duonna [[Selina Chönz]] (autura d'Uorsin). El decoraiva divers chesamaints cun creaturas da fablas scu draguns, peschs, nixas ed es eir cuntschaint our per la val. Uschè ho'l per exaimpel fat il sgrafiti per la chesa «Haus zum kleinen Pelikan a Turich.<ref>Katrin Brunner: ''[https://blog.nationalmuseum.ch/2021/11/sgraffiti-im-graubuenden/ Die Kunst des Kratzens]''. In: Blog. Museum Naziunel Svizzer. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Mazina Schmiedlin Chönz''' es üna pittüra artista ed artista da sgrafit in terza generatiun da la famiglia Chönz. Ella sviluppa ils ornamaints tradiziunels cun expressiuns da l'art contemporauna: ün exaimpel da sia lavur muossan ils sgrafits da la Chesa Sura a [[Tavau|Tavo]].<ref>''[https://www.baublatt.ch/baupraxis/sgraffito-kuenstlerin-mazina-schmidlin-im-portraet-sprechende-singende-haeuser-24174 Sgraffito-Künstlerin Mazina Schmidlin im Portrait: Sprechende, singende Häuser]''. In: Baublatt. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: xxxxxxxxxx. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> 25w3btced6aersh6lloskfb46j0hz1g