Wikipedia
rmwiki
https://rm.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pagina_principala
MediaWiki 1.46.0-wmf.23
first-letter
Multimedia
Spezial
Discussiun
Utilisader
Utilisader discussiun
Wikipedia
Wikipedia discussiun
Datoteca
Datoteca discussiun
MediaWiki
MediaWiki discussiun
Model
Model discussiun
Agid
Agid discussiun
Categoria
Categoria discussiun
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul Diskussion
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Utilisader:Bild-Sprache
2
14805
170762
170739
2026-04-12T12:48:53Z
Bild-Sprache
22665
/* Artichels */
170762
wikitext
text/x-wiki
Eau sun ida a scoula a Samedan, inua ch'eau d'he imprais rumauntsch puter. Scu figlia da genituors our da culturas differentas – la mamma da la Bassa ed il bap dal Puschlev – suni creschida sü traunter trais culturas, che haun promouvo mieus interess per quellas. Scu vichipediauna suni activa in la Vichipedia rumauntscha scu eir in la Vichipedia tudas-cha (https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Bild-Sprache#Themenschwerpunkt_Re-Form)<gallery mode="packed" heights="160">
Datoteca:Samedan as seen from Crasta Mora.jpg|Engiadin'Ota
Datoteca:Kirche Samedan 4.JPG|Samedan
</gallery>
== Artichels ==
'''Pastiziers e specialitedas engiadinaisas'''
* [[Pastiziers grischunais]]
* [[Tuorta da nuschs]]
* [[Tuorta Engiadinaisa]]
* [[Fuatscha grassa]]
* [[Grassins]]
'''Musica'''
* [[Fränzli Waser]]
* [[Ils Fränzlis da Tschlin]]
* [[Paulin Nuotclà]]
* [[Chapella Open Air]]
* [[Istorgia da musica dalla Clostra da Mustér|Istorgia da la musica Clostra da Mustér]]
'''Scripturas e scripturs'''
* [[Jessica Zuan]]
* [[Elisabeth Bardill]]
* [[Margarita Uffer]]
'''Films, cineastas e cineasts'''
* [[Susanna Fanzun]]
'''Chesamaints'''
* [[Sgrafit in Engiadina]]
'''Instituziuns'''
* [[Archiv culturel da duonnas dal Grischun]]
* [[Biblioteca da l'abazia benedictina Clostra da Mustér|Biblioteca da l'abazia benedictina Colstra da Mustèr]]
* [[Fundaziun grischuna per la fotografia]]
* [[Fabrica da stoffa Trun]]
'''Natüra ed animels'''
* [[Nuorsa Engiadinaisa]]
* [[Nuorsa Sursilvauna]]
* [[Dschember]]
* [[Iva (plaunta)]]
'''Sport'''
* [[Maraton da skis engiadinais]]
<small>→ [[Utilisader:Bild-Sprache/Nouv artechel]]</small>
mxzyxbc6h7pxgch5lv662fngwq4uxc4
170772
170762
2026-04-12T15:04:59Z
Bild-Sprache
22665
/* Artichels */
170772
wikitext
text/x-wiki
Eau sun ida a scoula a Samedan, inua ch'eau d'he imprais rumauntsch puter. Scu figlia da genituors our da culturas differentas – la mamma da la Bassa ed il bap dal Puschlev – suni creschida sü traunter trais culturas, che haun promouvo mieus interess per quellas. Scu vichipediauna suni activa in la Vichipedia rumauntscha scu eir in la Vichipedia tudas-cha (https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Bild-Sprache#Themenschwerpunkt_Re-Form)<gallery mode="packed" heights="160">
Datoteca:Samedan as seen from Crasta Mora.jpg|Engiadin'Ota
Datoteca:Kirche Samedan 4.JPG|Samedan
</gallery>
== Artichels ==
'''Pastiziers e specialitedas engiadinaisas'''
* [[Pastiziers grischunais]]
* [[Tuorta da nuschs]]
* [[Tuorta Engiadinaisa]]
* [[Fuatscha grassa]]
* [[Grassins]]
* Iva (licör)
'''Musica'''
* [[Fränzli Waser]]
* [[Ils Fränzlis da Tschlin]]
* [[Paulin Nuotclà]]
* [[Chapella Open Air]]
* [[Istorgia da musica dalla Clostra da Mustér|Istorgia da la musica Clostra da Mustér]]
'''Scripturas e scripturs'''
* [[Jessica Zuan]]
* [[Elisabeth Bardill]]
* [[Margarita Uffer]]
'''Films, cineastas e cineasts'''
* [[Susanna Fanzun]]
'''Chesamaints'''
* [[Sgrafit in Engiadina]]
'''Instituziuns'''
* [[Archiv culturel da duonnas dal Grischun]]
* [[Biblioteca da l'abazia benedictina Clostra da Mustér|Biblioteca da l'abazia benedictina Colstra da Mustèr]]
* [[Fundaziun grischuna per la fotografia]]
* [[Fabrica da stoffa Trun]]
'''Natüra ed animels'''
* [[Nuorsa Engiadinaisa]]
* [[Nuorsa Sursilvauna]]
* [[Dschember]]
* [[Iva (plaunta)]]
'''Sport'''
* [[Maraton da skis engiadinais]]
<small>→ [[Utilisader:Bild-Sprache/Nouv artechel]]</small>
9ji800gcgpj3royjkiz69cjlx9mjc2d
170801
170772
2026-04-12T17:16:08Z
Bild-Sprache
22665
/* Artichels */
170801
wikitext
text/x-wiki
Eau sun ida a scoula a Samedan, inua ch'eau d'he imprais rumauntsch puter. Scu figlia da genituors our da culturas differentas – la mamma da la Bassa ed il bap dal Puschlev – suni creschida sü traunter trais culturas, che haun promouvo mieus interess per quellas. Scu vichipediauna suni activa in la Vichipedia rumauntscha scu eir in la Vichipedia tudas-cha (https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Bild-Sprache#Themenschwerpunkt_Re-Form)<gallery mode="packed" heights="160">
Datoteca:Samedan as seen from Crasta Mora.jpg|Engiadin'Ota
Datoteca:Kirche Samedan 4.JPG|Samedan
</gallery>
== Artichels ==
'''Pastiziers e specialitedas engiadinaisas'''
* [[Pastiziers grischunais]]
* [[Tuorta da nuschs]]
* [[Tuorta Engiadinaisa]]
* [[Fuatscha grassa]]
* [[Grassins]]
* [[Iva (licör)]]
'''Musica'''
* [[Fränzli Waser]]
* [[Ils Fränzlis da Tschlin]]
* [[Paulin Nuotclà]]
* [[Chapella Open Air]]
* [[Istorgia da musica dalla Clostra da Mustér|Istorgia da la musica Clostra da Mustér]]
'''Scripturas e scripturs'''
* [[Jessica Zuan]]
* [[Elisabeth Bardill]]
* [[Margarita Uffer]]
'''Films, cineastas e cineasts'''
* [[Susanna Fanzun]]
'''Chesamaints'''
* [[Sgrafit in Engiadina]]
'''Instituziuns'''
* [[Archiv culturel da duonnas dal Grischun]]
* [[Biblioteca da l'abazia benedictina Clostra da Mustér|Biblioteca da l'abazia benedictina Colstra da Mustèr]]
* [[Fundaziun grischuna per la fotografia]]
* [[Fabrica da stoffa Trun]]
'''Natüra ed animels'''
* [[Nuorsa Engiadinaisa]]
* [[Nuorsa Sursilvauna]]
* [[Dschember]]
* [[Iva (plaunta)]]
'''Sport'''
* [[Maraton da skis engiadinais]]
<small>→ [[Utilisader:Bild-Sprache/Nouv artechel]]</small>
qoy0gv6sc6m6tf5zsed4l3k5pg15z08
Tuorta da nuschs
0
14845
170805
170366
2026-04-12T17:26:57Z
Bild-Sprache
22665
170805
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}
[[Datoteca:Engadiner Nusstorte2.jpg|miniatura|Tuorta da nuschs]]
La '''tuorta da nusch''', in tudas-ch eir tuorta da nusch grischunaisa u tuorta da nusch engiadinaisa, es üna tuorta platta ed arduonda da pasta fruolla, implida cun töchs da nuschs gross e caramellisos. Ella vela scu relasch culinaric svizzer e scu specialited la pü cuntschainta dal [[chantun Grischun]]. Nu's sto confuonder cun la [[Tuorta Engiadinaisa]] u cun la [[Tuorta Grischuna]].
== Derivanza ==
Il svilup dal rezept da la tuorta da nusch sto in stretta colliaziun cun la tradiziun dals [[pastiziers grischunais]], da quels l'emigraziun ho cumanzo fingià a la fin dal temp medievel e chi düraiva fin aint il cumanzamaint dal 20evel tschienter.
Düraunt üna löncha perioda haun ils pastiziers grischunais cultivo ün dialog inter-culturel, inua specialitedas, cugnuschentschas da pastizier e recettas d'eiran gnidas mandedas a l'ester e nouvas d'eiran gnidas tiers in patria. In l'Engiadina as cugnuoscha già daspö tschienters la tuorta da nuschs. Ils pastiziers vendaivan las quellas in diversas pastizerias in l'ester. Uschè es per exaimpel gnia a la surfatscha üna recetta da la tuorta da nuschs illa pastizeria ''Josty'' – ün cunom da Madulain – a Berlin. La pastizeria ''Heinz & Tester'' da Toulouse (Frauntscha) – eir tuots duos cunoms grischunais – avaiva vendo la tuorta da nuschs daspö l'an 1881 fin als ans da 1930, cura la pastizeria d'eira gnida serreda.
In l'Engiadina nu creschan bös-chs da nuschs, perche il clima es da memma fraid, uschè cha las nuschs stöglian ster in context culs pastiziers grischunais, da quels i d'eiran colonias al süd da la Frauntscha. Lo as haun ils pastizieris grischunais prubabel lascho inspirer da la specialited ''Le Bourianoix'', üna dudscharia simila. In la vschinauncha dascunter Toulouse, Périgord, as rechatta ün center da cultivaziun da nuschs, ''Noix du Périgord AOC'', üna nusch, chi vela scu relasch culinaric frances. In cuntrari da la spezialited ''Le Bourianoix'', es la tuorta da nuschs cumplettamaing impastida. Quist prolungia la conservaziun.
Da pasta fruolla deriva fich prubabel da la spezialited engiadinaisa ''Fuatscha grassa'', chi vaign manzuneda già daspö l'an 1773 aint illa litteratura rumauntscha. Insembel cun las specialitedas engaidinaisas ''[[Fuatscha grassa]]'' ed ils ''[[Grassins]]'' cuntegna la tuorta da nuschs tar las specialisedas grischunaisas da pasta fruolla. Ils temps bü bods d'eira zücher üna rarited, perche cha'l cuschtaiva fich bger e d'eira bod na da survgnir.
La pasta fruolla da la tuorta da nuschs fain fatta our da farin'alva, zücher, painch, övs ed üna plüch da sel e l'implida prepareda our da nuschs, zücher caramelliso e gramma. L'implida vaign scumpartida sur la pasta fruolla raseda ed a la fin cuverta cun quella.
== Litteratura ==
* ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte#260 Nusstorte/Tuorta da nuschs]''. In: Patriomoine culinaire suisse. Consulte ils 31 da marz 2026.
[[Categoria:Engiadina]]
[[Categoria:Cuschina]]
[[Categoria:Cuschina svizra]]
[[Categoria:Cuschina grischuna]]
ep0b9ttv5an13e75fvltnr0o800evr3
Fuatscha grassa
0
14847
170807
170163
2026-04-12T17:28:04Z
Bild-Sprache
22665
170807
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}
'''Fuatscha grassa''' es üna dudscharia raduonda e platta da pasta fruolla chi vaign spuolvreda cun zücher cristallin ed ho ün diameter da circa 20 centimeters. Ella vela scu relasch culinaric svizzer. Insembel cun ils [[Grassins]] e la [[Tuorta da nuschs]] cuntegna la Fuotscha grassa tar las specialitedas grischunaisas da pasta fruolla. Scu cha'l nom disch our, as tratta que d'üna specialited [[Engiadina|engiadinaisa]].
== Fuatscha grassa ==
La Fuatscha grassa es üna pasta da festa, chi's cuscha per Bümaun, [[Chalandamarz]] u Pasqua. Seguond il dicziunari a's avaiva tradiziunelmaing eir mangio üna Fuatscha grassa a vaglier da morts. Minchataunt a's purtaiva üna fautscha grassa nudriva – cun las proporziuns mez painch, mez farina – a l'aradur sül champ. Que cha quista dudscharia faiva uschè festiva d'eiran prubabelmaing sias ingrediaints: farin'alva, painch, övs e zücher. Per hozindi nun es que spectaculer, ma fin vers la mited dal 20evel tschienter nu d'eiran quists ingrediaints bunmarchòs. Aint il dicziunari dals 1940 as trouva il pled per la farin'alva scu «megldra farina». Il clima da las vals grischunaisas e las regiuns da muntagna nu d'eira fat per la cultivaziun da furmaint, uscchè cha quel stuvaiva gnieu impurto da l'Italia, chi d'eira custaivel. La farin'alva d'eira in temps passos üna spezialited chi dvantaiva üseda per preparer il manger da festas. E spezielmaing cun zücher, chi d'eira fin il 19evel tschienter fich cher e rar, a's imoundaiva economicamaing.
La pü veglia recetta d'üna fautscha grassa es gnida chatteda our da l'an 1905 aint il cudesch da cuschiner «Koch-Rezepte bündnerischer Frauen» da quel temp, inua cha la dutscharia raduonda e platta a's preschainta in trais differentas variaziuns.
Üna teoria sur la fuatscha grassa mussa tar ils [[pastiziers grischunais]] emigros: els dessan la fuotscha grassa, chi d'eira già cuntschainta, inricho tres las nuschs, üna spezialited exotica, uschè cha quists avaivan creo üna specialited nouva, nempe la tuorta da nuschs.
=== Fuatscha grassa e las üsaunzas ===
A Bümaun a's müda la fautscha grassa tra d'ün oracel: strucler cul daunt a la mited da la fautscha grassa. Scha quista fo ir in taunt töchs, a's ho pocha furtüna per il nouv an. Ma scha quista rumpa in pochs es grands töchs, es la furtüna granda.
La popularited da la dudscharia engiadinaisa a's exprescha tra ün vers:
''Bom ban, sein mezdan,'' ''fuatschas grassas nan da Ftan,'' ''saramonas vi d’Ardez,'' ''brachadellas sü Zernez,'' ''biscuitins giò da Lavin.'' ''Bom ban, tuot las coppas dal taschin.''
== Litteratura ==
* [https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Fuatscha+grassa&canton=&categorie=#426 Patrimoine culinaire suisse]. ''Fuatscha grassa''. Consulte ils 1 avrigl 2026
[[Categoria:Engiadina]]
[[Categoria:Cuschina]]
[[Categoria:Cuschina svizra]]
[[Categoria:Cuschina grischuna]]
8hlw5ofgq7mpk85ja90434n9ss2x6bx
Tuorta Engiadinaisa
0
14851
170806
170409
2026-04-12T17:27:29Z
Bild-Sprache
22665
170806
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}
La '''Tuorta Engiadinaisa''' es üna tuorta arduonda, sföglieda duos fin trais voutas cun pasta fruolla rasanida stiglia. Traunter quistas es ün' implida da crema da painch cun ün aroma da vaniglia. Perfecziuneda vain la spezialited cun üna glasura florentina, chi fo la Tuorta Engiadinaisa unica. Ella vela scu relasch culinaric svizzer. Nu's sto però confuonder cun la [[Tuorta da nuschs|Tuorta]] [[Tuorta da nuschs|da nuschs]] u cun la [[Tuorta Grischuna]].
== Tuorta Engiadinaisa ==
Per quista vouta nu d'eiran que ils [[pastiziers grischunais]], chi haun miss in vita quista spezialited dultscha engiadinaisa. La Tuorta Engiadinaisa es gnida creeda ils ans 1930 dad' Ostcar Kochendörfer. La famiglia Kochendörfer es immigreda da [[Wüttenberg]] ([[Germania]]) in [[Engiadina]] e gestiungia üna pastizaria e furnaria a [[Puntraschigna]] daspö l'an 1896.
Per la crema da la Tuorta Engiadinaisa as sbatta painch cun üna massa da mandla. Zieva as metta tiers vaniglia e kirsch. E per la glasura florentina as d'ho ün buogl a gramma, painch, zücher, meil e glucosa. Tar quista massa as metta tiers mandlas zipledas, minzas da la pinia, üjas passas, citrunat ed orandschonat. Quista massa as metta in üna fuorma arduanda, chi vain in fuorn per cuschir.
La surfatscha da la vart vain cuvrida cun crema, chi vain in seguit pudreda cun crocants. A la fin as metta üna schablona sülla glasura florentina, chi'd es però pü pitschna scu il diameter da la tuorta, chi vain finelmaing pudreda cun zücher fin.
== Litteratura ==
* ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Engadiner+Torte&canton=&categorie=#428 Engadiner Torte]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 3 avrigl 2026.
[[Categoria:Engiadina]]
[[Categoria:Cuschina]]
[[Categoria:Cuschina svizra]]
[[Categoria:Cuschina grischuna]]
3ca61gd60g66k4sc4q9721vnygv3hix
Iva (plaunta)
0
14868
170754
170753
2026-04-12T12:21:04Z
Bild-Sprache
22665
/* La ramassa d'iva in Bergiaglia */
170754
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:2017-07-15 (095) Unidentified Achillea in Prägraten am Großvenediger.jpg|miniatura|Iva, eir ''plaunta d'iva'' u ''flur d'iva'' ]]
La Plaunta '''Iva''' (''Achillea moschata'') es üna spezcha d’achilleas (''Achillea''), chi tucha tiers tar la famiglia ''asteracea''. Il nom ''Iva'' deriva da la lingua latina ''abigere'' e managia aborter. Già daspö tschienters vala la substanza amara e las substanzas activas da l’öli eteric scu mastina chi güda cunter manchaunza d’appetit u cumplicaziuns da stomi e bögl.<ref name=":0">Heini Hofmann: [https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdfWie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein» Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]. In: Rosenfluh.ch. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref>
== Iva ==
L’iva es derasada in la regiun da las Alps orientels e lur existenza es rara in las regiuns da chaltschina. Ella crescha pustüt sün territoris, chi cuntegnan ardschiglia, surtuot in zonas da greva, per solit daspera vadrets. As chatta l’iva – chi dvainta 5 fin 20 zentimeters ota – eir süls pros ed in ün otezza traunter 1500 fin 3400 m s. m.<ref name=":0" /> Lur temp da fluraziun es a partir da lügl ed avuost.
In chantun Grischun ho l’iva seguond differentas regiuns eir differents noms. In rumauntsch es que L’Iva. In vallader as discuorra eir da la flur d’iva, invezza in puter da la plaunta d’iva.<ref name=":0" /> In Grischun taliaun as disch «erba Iva»<ref name=":1">Luca Giabarri: ''[https://www.intangiblesearch.eu/show_ich_detail.php?db_name=intangible_search&lingua=tedesco&idk=ICH-FABTR-0000001157# Sammeln und Verwenden der Moschus Schafgarbe/Erba Iva in der Valchiavenna]''. In: Aess regionale Lombardia (Ediziun). Ouvra: Inventario del patrimonio immateriale delle regioni Alpine, 21 da lügl 2015. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> ed in Grischun tudas-ch as clamma las föglias da l’Iva «Wildfräuli-Chrut» (erva da giunfra sulvedi), las fluors «Wildmännli-Chrut» (erva d’homin sulvedi) e quist sulvedis sun ün segn per ils spierts in muntagna.<ref name=":0" />
=== Plaunta medicinela ===
L’Iva scu masdina es dateda bger pü inavous scu la bevranda alcoholica «Iva». Già il 16evel tschienter nottet '''xy''' in sieu cudesch medicinel «Hortus Germaniae» sur l’effet medicinel da la plaunta. Pü tard, l’an 1768, avaiva il natüralist e meidi da Turich, Conrad Haller, scrit, cha’ls abitants in muntagnas preparan ün tè d’iva, per la sandet da la digestiun.
=== La ramassa d'iva in Bergiaglia ===
In Bergiaglia ho la ramassa da l’iva üna luncha tradiziun, inua l’iva dvantaiva ramasseda e vendida fin ils ans 1970 in mantuns. Quist d’eira bsögnaivel scu guadagn suraint per ils purs e las puras da la muntagna. Il temp da ramassa cumanzaiva avaunt cha’s alpagiaiva la muaglia ed apaina cha quista d’eira sü’ls pros, as cuntinuaiva la ramassa in ot.<ref name=":1" />
Las reglas per la ramassa dvantaivan discutos traunter ils pü vegls da la cumünaunza ed ils proprietaris da las pas-chüras; uschè d’eiran ils lös ed eir la perioda da ramassa fixos. Ils vegls scoulaivan ils giuvens: per exaimpel scu cha’s clegia la plaunta. Scha quella es fras-cha, as stu cler giò las fluors cun precauziun, uschè cha nu’s s-charpa our las rischs. I d’eiran nempe ils giuvens, chi’d haun ramasso l’iva, chi pudaiva dürer püss dis, impustüt in otezzas e minchataunt d’eira il viedi uschè lunch, cha’ls passaivan il cunfin da la Svizra.<ref name=":1" />
[[Datoteca:Nuove bottiglie Braulio.jpg|miniatura|Braulino cun las nouvas eticettas.]]
D’üna vart as ramassaiva l’Iva per vender las ramass zieva la stagiun a’ls commerziants per la produciziun da’l «Braulino».<ref name=":1" /> Quist es ün licör tradiziunel da Bormio, chi vain fat cun ervas sechedas e chi madüra duos ans in butschins da ruver. La recetta originela per Braulino es gnida sviluppeda l’an 1875 tra Franceso Peloni, ün botaniker.
D’otra vart as ramassaiva l’Iva per fer tè cun flurs d’iva, chi dvantaivan sechedas, per der ün aroma a’l grappa cun flurs d’iva fres-chas, per fer licörs chasaun – Iva e licör amar, ma minchataunt eir per metter aint scu spezcha in spaisas da charn.<ref name=":1" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
mbpfmin1c5e7b2z5hjq63jhp53xmi97
170755
170754
2026-04-12T12:32:22Z
Bild-Sprache
22665
/* Plaunta medicinela */
170755
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:2017-07-15 (095) Unidentified Achillea in Prägraten am Großvenediger.jpg|miniatura|Iva, eir ''plaunta d'iva'' u ''flur d'iva'' ]]
La Plaunta '''Iva''' (''Achillea moschata'') es üna spezcha d’achilleas (''Achillea''), chi tucha tiers tar la famiglia ''asteracea''. Il nom ''Iva'' deriva da la lingua latina ''abigere'' e managia aborter. Già daspö tschienters vala la substanza amara e las substanzas activas da l’öli eteric scu mastina chi güda cunter manchaunza d’appetit u cumplicaziuns da stomi e bögl.<ref name=":0">Heini Hofmann: [https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdfWie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein» Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]. In: Rosenfluh.ch. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref>
== Iva ==
L’iva es derasada in la regiun da las Alps orientels e lur existenza es rara in las regiuns da chaltschina. Ella crescha pustüt sün territoris, chi cuntegnan ardschiglia, surtuot in zonas da greva, per solit daspera vadrets. As chatta l’iva – chi dvainta 5 fin 20 zentimeters ota – eir süls pros ed in ün otezza traunter 1500 fin 3400 m s. m.<ref name=":0" /> Lur temp da fluraziun es a partir da lügl ed avuost.
In chantun Grischun ho l’iva seguond differentas regiuns eir differents noms. In rumauntsch es que L’Iva. In vallader as discuorra eir da la flur d’iva, invezza in puter da la plaunta d’iva.<ref name=":0" /> In Grischun taliaun as disch «erba Iva»<ref name=":1">Luca Giabarri: ''[https://www.intangiblesearch.eu/show_ich_detail.php?db_name=intangible_search&lingua=tedesco&idk=ICH-FABTR-0000001157# Sammeln und Verwenden der Moschus Schafgarbe/Erba Iva in der Valchiavenna]''. In: Aess regionale Lombardia (Ediziun). Ouvra: Inventario del patrimonio immateriale delle regioni Alpine, 21 da lügl 2015. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> ed in Grischun tudas-ch as clamma las föglias da l’Iva «Wildfräuli-Chrut» (erva da giunfra sulvedi), las fluors «Wildmännli-Chrut» (erva d’homin sulvedi) e quist sulvedis sun ün segn per ils spierts in muntagna.<ref name=":0" />
=== Plaunta medicinela ===
L’Iva scu masdina es dateda bger pü inavous scu la bevranda alcoholica «Iva». Già il 16evel tschienter nottet '''xy''' in sieu cudesch medicinel «Hortus Germaniae» sur l’effet medicinel da la plaunta. Pü tard, l’an 1768, avaiva il natüralist e meidi da Turich, Conrad Haller, scrit, cha’ls abitants in muntagnas preparan ün tè d’iva, per la sandet da la digestiun.<ref>''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva]''. In: Patrimoine Culinaire Suisse. Consulte ils 1 avrigl 2026</ref>
=== La ramassa d'iva in Bergiaglia ===
In Bergiaglia ho la ramassa da l’iva üna luncha tradiziun, inua l’iva dvantaiva ramasseda e vendida fin ils ans 1970 in mantuns. Quist d’eira bsögnaivel scu guadagn suraint per ils purs e las puras da la muntagna. Il temp da ramassa cumanzaiva avaunt cha’s alpagiaiva la muaglia ed apaina cha quista d’eira sü’ls pros, as cuntinuaiva la ramassa in ot.<ref name=":1" />
Las reglas per la ramassa dvantaivan discutos traunter ils pü vegls da la cumünaunza ed ils proprietaris da las pas-chüras; uschè d’eiran ils lös ed eir la perioda da ramassa fixos. Ils vegls scoulaivan ils giuvens: per exaimpel scu cha’s clegia la plaunta. Scha quella es fras-cha, as stu cler giò las fluors cun precauziun, uschè cha nu’s s-charpa our las rischs. I d’eiran nempe ils giuvens, chi’d haun ramasso l’iva, chi pudaiva dürer püss dis, impustüt in otezzas e minchataunt d’eira il viedi uschè lunch, cha’ls passaivan il cunfin da la Svizra.<ref name=":1" />
[[Datoteca:Nuove bottiglie Braulio.jpg|miniatura|Braulino cun las nouvas eticettas.]]
D’üna vart as ramassaiva l’Iva per vender las ramass zieva la stagiun a’ls commerziants per la produciziun da’l «Braulino».<ref name=":1" /> Quist es ün licör tradiziunel da Bormio, chi vain fat cun ervas sechedas e chi madüra duos ans in butschins da ruver. La recetta originela per Braulino es gnida sviluppeda l’an 1875 tra Franceso Peloni, ün botaniker.<ref>''Braulio''. In: amarobraulio.com. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
D’otra vart as ramassaiva l’Iva per fer tè cun flurs d’iva, chi dvantaivan sechedas, per der ün aroma a’l grappa cun flurs d’iva fres-chas, per fer licörs chasaun – Iva e licör amar, ma minchataunt eir per metter aint scu spezcha in spaisas da charn.<ref name=":1" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
800epfki1bycxy9wumsgj9l0vgug1c2
170756
170755
2026-04-12T12:33:31Z
Bild-Sprache
22665
Bild-Sprache ha spustà la pagina [[Utilisader:Bild-Sprache/Iva (plaunta)]] a [[Iva (plaunta)]]
170755
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:2017-07-15 (095) Unidentified Achillea in Prägraten am Großvenediger.jpg|miniatura|Iva, eir ''plaunta d'iva'' u ''flur d'iva'' ]]
La Plaunta '''Iva''' (''Achillea moschata'') es üna spezcha d’achilleas (''Achillea''), chi tucha tiers tar la famiglia ''asteracea''. Il nom ''Iva'' deriva da la lingua latina ''abigere'' e managia aborter. Già daspö tschienters vala la substanza amara e las substanzas activas da l’öli eteric scu mastina chi güda cunter manchaunza d’appetit u cumplicaziuns da stomi e bögl.<ref name=":0">Heini Hofmann: [https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdfWie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein» Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]. In: Rosenfluh.ch. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref>
== Iva ==
L’iva es derasada in la regiun da las Alps orientels e lur existenza es rara in las regiuns da chaltschina. Ella crescha pustüt sün territoris, chi cuntegnan ardschiglia, surtuot in zonas da greva, per solit daspera vadrets. As chatta l’iva – chi dvainta 5 fin 20 zentimeters ota – eir süls pros ed in ün otezza traunter 1500 fin 3400 m s. m.<ref name=":0" /> Lur temp da fluraziun es a partir da lügl ed avuost.
In chantun Grischun ho l’iva seguond differentas regiuns eir differents noms. In rumauntsch es que L’Iva. In vallader as discuorra eir da la flur d’iva, invezza in puter da la plaunta d’iva.<ref name=":0" /> In Grischun taliaun as disch «erba Iva»<ref name=":1">Luca Giabarri: ''[https://www.intangiblesearch.eu/show_ich_detail.php?db_name=intangible_search&lingua=tedesco&idk=ICH-FABTR-0000001157# Sammeln und Verwenden der Moschus Schafgarbe/Erba Iva in der Valchiavenna]''. In: Aess regionale Lombardia (Ediziun). Ouvra: Inventario del patrimonio immateriale delle regioni Alpine, 21 da lügl 2015. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> ed in Grischun tudas-ch as clamma las föglias da l’Iva «Wildfräuli-Chrut» (erva da giunfra sulvedi), las fluors «Wildmännli-Chrut» (erva d’homin sulvedi) e quist sulvedis sun ün segn per ils spierts in muntagna.<ref name=":0" />
=== Plaunta medicinela ===
L’Iva scu masdina es dateda bger pü inavous scu la bevranda alcoholica «Iva». Già il 16evel tschienter nottet '''xy''' in sieu cudesch medicinel «Hortus Germaniae» sur l’effet medicinel da la plaunta. Pü tard, l’an 1768, avaiva il natüralist e meidi da Turich, Conrad Haller, scrit, cha’ls abitants in muntagnas preparan ün tè d’iva, per la sandet da la digestiun.<ref>''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva]''. In: Patrimoine Culinaire Suisse. Consulte ils 1 avrigl 2026</ref>
=== La ramassa d'iva in Bergiaglia ===
In Bergiaglia ho la ramassa da l’iva üna luncha tradiziun, inua l’iva dvantaiva ramasseda e vendida fin ils ans 1970 in mantuns. Quist d’eira bsögnaivel scu guadagn suraint per ils purs e las puras da la muntagna. Il temp da ramassa cumanzaiva avaunt cha’s alpagiaiva la muaglia ed apaina cha quista d’eira sü’ls pros, as cuntinuaiva la ramassa in ot.<ref name=":1" />
Las reglas per la ramassa dvantaivan discutos traunter ils pü vegls da la cumünaunza ed ils proprietaris da las pas-chüras; uschè d’eiran ils lös ed eir la perioda da ramassa fixos. Ils vegls scoulaivan ils giuvens: per exaimpel scu cha’s clegia la plaunta. Scha quella es fras-cha, as stu cler giò las fluors cun precauziun, uschè cha nu’s s-charpa our las rischs. I d’eiran nempe ils giuvens, chi’d haun ramasso l’iva, chi pudaiva dürer püss dis, impustüt in otezzas e minchataunt d’eira il viedi uschè lunch, cha’ls passaivan il cunfin da la Svizra.<ref name=":1" />
[[Datoteca:Nuove bottiglie Braulio.jpg|miniatura|Braulino cun las nouvas eticettas.]]
D’üna vart as ramassaiva l’Iva per vender las ramass zieva la stagiun a’ls commerziants per la produciziun da’l «Braulino».<ref name=":1" /> Quist es ün licör tradiziunel da Bormio, chi vain fat cun ervas sechedas e chi madüra duos ans in butschins da ruver. La recetta originela per Braulino es gnida sviluppeda l’an 1875 tra Franceso Peloni, ün botaniker.<ref>''Braulio''. In: amarobraulio.com. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
D’otra vart as ramassaiva l’Iva per fer tè cun flurs d’iva, chi dvantaivan sechedas, per der ün aroma a’l grappa cun flurs d’iva fres-chas, per fer licörs chasaun – Iva e licör amar, ma minchataunt eir per metter aint scu spezcha in spaisas da charn.<ref name=":1" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
800epfki1bycxy9wumsgj9l0vgug1c2
170758
170756
2026-04-12T12:40:50Z
Bild-Sprache
22665
/* La ramassa d'iva in Bergiaglia */
170758
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:2017-07-15 (095) Unidentified Achillea in Prägraten am Großvenediger.jpg|miniatura|Iva, eir ''plaunta d'iva'' u ''flur d'iva'' ]]
La Plaunta '''Iva''' (''Achillea moschata'') es üna spezcha d’achilleas (''Achillea''), chi tucha tiers tar la famiglia ''asteracea''. Il nom ''Iva'' deriva da la lingua latina ''abigere'' e managia aborter. Già daspö tschienters vala la substanza amara e las substanzas activas da l’öli eteric scu mastina chi güda cunter manchaunza d’appetit u cumplicaziuns da stomi e bögl.<ref name=":0">Heini Hofmann: [https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdfWie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein» Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]. In: Rosenfluh.ch. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref>
== Iva ==
L’Iva es derasada in la regiun da las Alps orientels e lur existenza es rara in las regiuns da chaltschina. Ella crescha pustüt sün territoris, chi cuntegnan ardschiglia, surtuot in zonas da greva, per solit daspera vadrets. As chatta l’Iva – chi dvainta 5 fin 20 zentimeters ota – eir süls pros ed in ün otezza traunter 1500 fin 3400 m s. m.<ref name=":0" /> Lur temp da fluraziun es a partir da lügl ed avuost.
In chantun Grischun ho l’Iva seguond differentas regiuns eir differents noms: In rumauntsch es que L’Iva. In vallader as discuorra eir da la Flur d’Iva, invezza in puter da la Plaunta d’Iva.<ref name=":0" /> In Grischun taliaun as disch «erba Iva»<ref name=":1">Luca Giabarri: ''[https://www.intangiblesearch.eu/show_ich_detail.php?db_name=intangible_search&lingua=tedesco&idk=ICH-FABTR-0000001157# Sammeln und Verwenden der Moschus Schafgarbe/Erba Iva in der Valchiavenna]''. In: Aess regionale Lombardia (Ediziun). Ouvra: Inventario del patrimonio immateriale delle regioni Alpine, 21 da lügl 2015. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> ed in Grischun tudas-ch as clamma las föglias da l’Iva «Wildfräuli-Chrut» (erva da giunfra sulvedi), las fluors «Wildmännli-Chrut» (erva d’homin sulvedi) e quist sulvedis sun ün segn per ils spierts da muntagna.<ref name=":0" />
=== Plaunta medicinela ===
L’Iva scu masdina es dateda bger pü inavous scu la bevranda alcoholica «Iva». Già il 16evel tschienter nottet Conrad Gessner, naturalist e meidi da Turich, in sieu cudesch medicinel «Hortus Germaniae» sur l’effet medicinel da la plaunta. Pü tard, l’an 1768, avaiva il natüralist e meidi da Berna, Conrad Haller, scrit, cha’ls abitants in muntagnas preparan ün tè d’iva, per la sandet da la digestiun.<ref>''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva]''. In: Patrimoine Culinaire Suisse. Consulte ils 1 avrigl 2026</ref>
=== La ramassa d'Iva in Bergiaglia ===
In Bergiaglia ho la ramassa da l’Iva üna luncha tradiziun, inua l’Iva dvantaiva ramasseda e vendida fin ils ans 1970 in mantuns. Quist d’eira bsögnaivel scu guadagn suraint per ils purs e las puras da la muntagna. Il temp da ramassa cumanzaiva avaunt cha’s alpagiaiva la muaglia ed apaina cha quista d’eira sü’ls pros, as cuntinuaiva la ramassa in ot.<ref name=":1" />
Las reglas per la ramassa dvantaivan discutos traunter ils pü vegls da la cumünaunza ed ils proprietaris da las pas-chüras; uschè d’eiran ils lös ed eir la perioda da ramassa fixos. Ils vegls scoulaivan ils giuvens: per exaimpel scu cha’s clegia la plaunta. Scha quella es fras-cha, as stu cler giò las fluors cun precauziun, uschè cha nu’s s-charpa our las rischs. I d’eiran nempe ils giuvens, chi’d haun ramasso l’Iva, chi pudaiva dürer püss dis, impustüt in otezzas e minchataunt d’eira il viedi uschè lunch, cha’ls passaivan il cunfin da la Svizra.<ref name=":1" />
[[Datoteca:Nuove bottiglie Braulio.jpg|miniatura|Braulino cun las nouvas eticettas.]]
D’üna vart as ramassaiva l’Iva per vender las ramass zieva la stagiun a’ls commerziants per la produciziun da’l «Braulino».<ref name=":1" /> Quist es ün licör tradiziunel da Bormio, chi vain fat cun ervas sechedas e chi madüra duos ans in butschins da ruver. La recetta originela per Braulino es gnida sviluppeda l’an 1875 tra Franceso Peloni, ün botaniker.<ref>''Braulio''. In: amarobraulio.com. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
D’otra vart as ramassaiva l’Iva per fer tè cun las flurs d’Iva, chi dvantaivan sechedas, per der ün aroma a’l grappa cun flurs d’Iva fres-chas, per fer licörs chasaun – Iva e licör amar, ma minchataunt eir per metter aint scu spezcha in spaisas da charn.<ref name=":1" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
kpijrlxa12ny0f9ol987fslzj0j5p4x
170759
170758
2026-04-12T12:46:17Z
Bild-Sprache
22665
170759
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:2017-07-15 (095) Unidentified Achillea in Prägraten am Großvenediger.jpg|miniatura|Iva, eir ''plaunta d'iva'' u ''flur d'iva'' ]]
La Plaunta '''Iva''' (''Achillea moschata'') es üna spezcha d’achilleas (''Achillea''), chi tucha tiers tar la famiglia ''asteracea''. Il nom ''Iva'' deriva da la [[Latin|lingua latina]] ''abigere'' e managia aborter. Già daspö tschienters vala la substanza amara e las substanzas activas da l’öli eteric scu mastina chi güda cunter manchaunza d’appetit u cumplicaziuns da stomi e bögl.<ref name=":0">Heini Hofmann: [https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdfWie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein» Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]. In: Rosenfluh.ch. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref>
== Iva ==
L’Iva es derasada in la regiun da las [[Alps]] orientels e lur existenza es rara in las regiuns da chaltschina. Ella crescha pustüt sün territoris, chi cuntegnan ardschiglia, surtuot in zonas da greva, per solit daspera vadrets. As chatta l’Iva – chi dvainta 5 fin 20 zentimeters ota – eir süls pros ed in ün otezza traunter 1500 fin 3400 m s. m.<ref name=":0" /> Lur temp da fluraziun es a partir da lügl ed avuost.
In [[chantun Grischun]] ho l’Iva seguond differentas regiuns eir differents noms: In rumauntsch es que L’Iva. In [[vallader]] as discuorra eir da la Flur d’Iva, invezza in [[puter]] da la Plaunta d’Iva.<ref name=":0" /> In [[Grischun talian|Grischun taliaun]] as disch «erba Iva»<ref name=":1">Luca Giabarri: ''[https://www.intangiblesearch.eu/show_ich_detail.php?db_name=intangible_search&lingua=tedesco&idk=ICH-FABTR-0000001157# Sammeln und Verwenden der Moschus Schafgarbe/Erba Iva in der Valchiavenna]''. In: Aess regionale Lombardia (Ediziun). Ouvra: Inventario del patrimonio immateriale delle regioni Alpine, 21 da lügl 2015. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> ed in [[Grischun tudas-ch]] as clamma las föglias da l’Iva «Wildfräuli-Chrut» (erva da giunfra sulvedi), las fluors «Wildmännli-Chrut» (erva d’homin sulvedi) e quist sulvedis sun ün segn per ils spierts da muntagna.<ref name=":0" />
=== Plaunta medicinela ===
L’Iva scu masdina es dateda bger pü inavous scu la [[bevranda alcoholica «Iva]]». Già il 16evel tschienter nottet Conrad Gessner, naturalist e meidi da [[Turitg|Turich]], in sieu cudesch medicinel «Hortus Germaniae» sur l’effet medicinel da la plaunta. Pü tard, l’an 1768, avaiva il natüralist e meidi da [[Berna]], Conrad Haller, scrit, cha’ls abitants in muntagnas preparan ün tè d’iva, per la sandet da la digestiun.<ref>''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva]''. In: Patrimoine Culinaire Suisse. Consulte ils 1 avrigl 2026</ref>
=== La ramassa d'Iva in la Val Bergiaglia ===
In la [[Val Bregaglia|Val Bergiaglia]] ho la ramassa da l’Iva üna luncha tradiziun, inua l’Iva dvantaiva ramasseda e vendida fin ils ans 1970 in mantuns. Quist d’eira bsögnaivel scu guadagn suraint per ils purs e las puras da la muntagna. Il temp da ramassa cumanzaiva avaunt cha’s alpagiaiva la muaglia ed apaina cha quista d’eira sü’ls pros, as cuntinuaiva la ramassa in ot.<ref name=":1" />
Las reglas per la ramassa dvantaivan discutos traunter ils pü vegls da la cumünaunza ed ils proprietaris da las pas-chüras; uschè d’eiran ils lös ed eir la perioda da ramassa fixos. Ils vegls scoulaivan ils giuvens: per exaimpel scu cha’s clegia la plaunta. Scha quella es fras-cha, as stu cler giò las fluors cun precauziun, uschè cha nu’s s-charpa our las rischs. I d’eiran nempe ils giuvens, chi’d haun ramasso l’Iva, chi pudaiva dürer püss dis, impustüt in otezzas e minchataunt d’eira il viedi uschè lunch, cha’ls passaivan il cunfin da la Svizra.<ref name=":1" />
[[Datoteca:Nuove bottiglie Braulio.jpg|miniatura|Braulino cun las nouvas eticettas.]]
D’üna vart as ramassaiva l’Iva per vender las ramass zieva la stagiun a’ls commerziants per la produciziun da’l «[[Braulino]]».<ref name=":1" /> Quist es ün licör tradiziunel da [[Buorm]], chi vain fat cun ervas sechedas e chi madüra duos ans in butschins da ruver. La recetta originela per Braulino es gnida sviluppeda l’an 1875 tra Franceso Peloni, ün botaniker.<ref>''Braulio''. In: amarobraulio.com. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
D’otra vart as ramassaiva l’Iva per fer tè cun las flurs d’Iva, chi dvantaivan sechedas, per der ün aroma a’l grappa cun flurs d’Iva fres-chas, per fer licörs chasaun – Iva e licör amar, ma minchataunt eir per metter aint scu spezcha in spaisas da charn.<ref name=":1" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
3bwz7zs2euf70hnoooqad1guwwnxkd1
170760
170759
2026-04-12T12:47:26Z
Bild-Sprache
22665
170760
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}[[Datoteca:2017-07-15 (095) Unidentified Achillea in Prägraten am Großvenediger.jpg|miniatura|Iva, eir ''plaunta d'iva'' u ''flur d'iva'' ]]
La Plaunta '''Iva''' (''Achillea moschata'') es üna spezcha d’achilleas (''Achillea''), chi tucha tiers tar la famiglia ''asteracea''. Il nom ''Iva'' deriva da la [[Latin|lingua latina]] ''abigere'' e managia aborter. Già daspö tschienters vala la substanza amara e las substanzas activas da l’öli eteric scu mastina chi güda cunter manchaunza d’appetit u cumplicaziuns da stomi e bögl.<ref name=":0">Heini Hofmann: [https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdfWie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein» Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]. In: Rosenfluh.ch. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref>
== Iva ==
L’Iva es derasada in la regiun da las [[Alps]] orientels e lur existenza es rara in las regiuns da chaltschina. Ella crescha pustüt sün territoris, chi cuntegnan ardschiglia, surtuot in zonas da greva, per solit daspera vadrets. As chatta l’Iva – chi dvainta 5 fin 20 zentimeters ota – eir süls pros ed in ün otezza traunter 1500 fin 3400 m s. m.<ref name=":0" /> Lur temp da fluraziun es a partir da lügl ed avuost.
In [[chantun Grischun]] ho l’Iva seguond differentas regiuns eir differents noms: In rumauntsch es que L’Iva. In [[vallader]] as discuorra eir da la Flur d’Iva, invezza in [[puter]] da la Plaunta d’Iva.<ref name=":0" /> In [[Grischun talian|Grischun taliaun]] as disch «erba Iva»<ref name=":1">Luca Giabarri: ''[https://www.intangiblesearch.eu/show_ich_detail.php?db_name=intangible_search&lingua=tedesco&idk=ICH-FABTR-0000001157# Sammeln und Verwenden der Moschus Schafgarbe/Erba Iva in der Valchiavenna]''. In: Aess regionale Lombardia (Ediziun). Ouvra: Inventario del patrimonio immateriale delle regioni Alpine, 21 da lügl 2015. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> ed in [[Grischun tudas-ch]] as clamma las föglias da l’Iva «Wildfräuli-Chrut» (erva da giunfra sulvedi), las fluors «Wildmännli-Chrut» (erva d’homin sulvedi) e quist sulvedis sun ün segn per ils spierts da muntagna.<ref name=":0" />
=== Plaunta medicinela ===
L’Iva scu masdina es dateda bger pü inavous scu la [[bevranda alcoholica «Iva]]». Già il 16evel tschienter nottet Conrad Gessner, naturalist e meidi da [[Turitg|Turich]], in sieu cudesch medicinel «Hortus Germaniae» sur l’effet medicinel da la plaunta. Pü tard, l’an 1768, avaiva il natüralist e meidi da [[Berna]], Conrad Haller, scrit, cha’ls abitants in muntagnas preparan ün tè d’iva, per la sandet da la digestiun.<ref>''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva]''. In: Patrimoine Culinaire Suisse. Consulte ils 1 avrigl 2026</ref>
=== La ramassa d'Iva in la Val Bergiaglia ===
In la [[Val Bregaglia|Val Bergiaglia]] ho la ramassa da l’Iva üna luncha tradiziun, inua l’Iva dvantaiva ramasseda e vendida fin ils ans 1970 in mantuns. Quist d’eira bsögnaivel scu guadagn suraint per ils purs e las puras da la muntagna. Il temp da ramassa cumanzaiva avaunt cha’s alpagiaiva la muaglia ed apaina cha quista d’eira sü’ls pros, as cuntinuaiva la ramassa in ot.<ref name=":1" />
Las reglas per la ramassa dvantaivan discutos traunter ils pü vegls da la cumünaunza ed ils proprietaris da las pas-chüras; uschè d’eiran ils lös ed eir la perioda da ramassa fixos. Ils vegls scoulaivan ils giuvens: per exaimpel scu cha’s clegia la plaunta. Scha quella es fras-cha, as stu cler giò las fluors cun precauziun, uschè cha nu’s s-charpa our las rischs. I d’eiran nempe ils giuvens, chi’d haun ramasso l’Iva, chi pudaiva dürer püss dis, impustüt in otezzas e minchataunt d’eira il viedi uschè lunch, cha’ls passaivan il cunfin da la Svizra.<ref name=":1" />
[[Datoteca:Nuove bottiglie Braulio.jpg|miniatura|Braulino cun las nouvas eticettas.]]
D’üna vart as ramassaiva l’Iva per vender las ramass zieva la stagiun a’ls commerziants per la produciziun da’l «[[Braulino]]».<ref name=":1" /> Quist es ün licör tradiziunel da [[Buorm]], chi vain fat cun ervas sechedas e chi madüra duos ans in butschins da ruver. La recetta originela per Braulino es gnida sviluppeda l’an 1875 tra Franceso Peloni, ün botaniker.<ref>''Braulio''. In: amarobraulio.com. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
D’otra vart as ramassaiva l’Iva per fer tè cun las flurs d’Iva, chi dvantaivan sechedas, per der ün aroma a’l grappa cun flurs d’Iva fres-chas, per fer licörs chasaun – Iva e licör amar, ma minchataunt eir per metter aint scu spezcha in spaisas da charn.<ref name=":1" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
i5h9vzaa9cgj07p3k2pzo5h22f1mz3m
170761
170760
2026-04-12T12:48:14Z
Bild-Sprache
22665
170761
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}[[Datoteca:2017-07-15 (095) Unidentified Achillea in Prägraten am Großvenediger.jpg|miniatura|Iva, eir ''plaunta d'iva'' u ''flur d'iva'' ]]
La Plaunta '''Iva''' (''Achillea moschata'') es üna spezcha d’achilleas (''Achillea''), chi tucha tiers tar la famiglia ''asteracea''. Il nom ''Iva'' deriva da la [[Latin|lingua latina]] ''abigere'' e managia aborter. Già daspö tschienters vala la substanza amara e las substanzas activas da l’öli eteric scu mastina chi güda cunter manchaunza d’appetit u cumplicaziuns da stomi e bögl.<ref name=":0">Heini Hofmann: [https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdfWie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein» Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]. In: Rosenfluh.ch. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref>
== Iva ==
L’Iva es derasada in la regiun da las [[Alps]] orientels e lur existenza es rara in las regiuns da chaltschina. Ella crescha pustüt sün territoris, chi cuntegnan ardschiglia, surtuot in zonas da greva, per solit daspera vadrets. As chatta l’Iva – chi dvainta 5 fin 20 zentimeters ota – eir süls pros ed in ün otezza traunter 1500 fin 3400 m s. m.<ref name=":0" /> Lur temp da fluraziun es a partir da lügl ed avuost.
In [[chantun Grischun]] ho l’Iva seguond differentas regiuns eir differents noms: In rumauntsch es que L’Iva. In [[vallader]] as discuorra eir da la Flur d’Iva, invezza in [[puter]] da la Plaunta d’Iva.<ref name=":0" /> In [[Grischun talian|Grischun taliaun]] as disch «erba Iva»<ref name=":1">Luca Giabarri: ''[https://www.intangiblesearch.eu/show_ich_detail.php?db_name=intangible_search&lingua=tedesco&idk=ICH-FABTR-0000001157# Sammeln und Verwenden der Moschus Schafgarbe/Erba Iva in der Valchiavenna]''. In: Aess regionale Lombardia (Ediziun). Ouvra: Inventario del patrimonio immateriale delle regioni Alpine, 21 da lügl 2015. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> ed in [[Grischun tudas-ch]] as clamma las föglias da l’Iva «Wildfräuli-Chrut» (erva da giunfra sulvedi), las fluors «Wildmännli-Chrut» (erva d’homin sulvedi) e quist sulvedis sun ün segn per ils spierts da muntagna.<ref name=":0" />
=== Plaunta medicinela ===
L’Iva scu masdina es dateda bger pü inavous scu la [[bevranda alcoholica «Iva]]». Già il 16evel tschienter nottet Conrad Gessner, naturalist e meidi da [[Turitg|Turich]], in sieu cudesch medicinel «Hortus Germaniae» sur l’effet medicinel da la plaunta. Pü tard, l’an 1768, avaiva il natüralist e meidi da [[Berna]], Conrad Haller, scrit, cha’ls abitants in muntagnas preparan ün tè d’iva, per la sandet da la digestiun.<ref>''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva]''. In: Patrimoine Culinaire Suisse. Consulte ils 1 avrigl 2026</ref>
=== La ramassa d'Iva in la Val Bergiaglia ===
In la [[Val Bregaglia|Val Bergiaglia]] ho la ramassa da l’Iva üna luncha tradiziun, inua l’Iva dvantaiva ramasseda e vendida fin ils ans 1970 in mantuns. Quist d’eira bsögnaivel scu guadagn suraint per ils purs e las puras da la muntagna. Il temp da ramassa cumanzaiva avaunt cha’s alpagiaiva la muaglia ed apaina cha quista d’eira sü’ls pros, as cuntinuaiva la ramassa in ot.<ref name=":1" />
Las reglas per la ramassa dvantaivan discutos traunter ils pü vegls da la cumünaunza ed ils proprietaris da las pas-chüras; uschè d’eiran ils lös ed eir la perioda da ramassa fixos. Ils vegls scoulaivan ils giuvens: per exaimpel scu cha’s clegia la plaunta. Scha quella es fras-cha, as stu cler giò las fluors cun precauziun, uschè cha nu’s s-charpa our las rischs. I d’eiran nempe ils giuvens, chi’d haun ramasso l’Iva, chi pudaiva dürer püss dis, impustüt in otezzas e minchataunt d’eira il viedi uschè lunch, cha’ls passaivan il cunfin da la Svizra.<ref name=":1" />
[[Datoteca:Nuove bottiglie Braulio.jpg|miniatura|Braulino cun las nouvas eticettas.]]
D’üna vart as ramassaiva l’Iva per vender las ramass zieva la stagiun a’ls commerziants per la produciziun da’l «[[Braulino]]».<ref name=":1" /> Quist es ün licör tradiziunel da [[Buorm]], chi vain fat cun ervas sechedas e chi madüra duos ans in butschins da ruver. La recetta originela per Braulino es gnida sviluppeda l’an 1875 tra Franceso Peloni, ün botaniker.<ref>''Braulio''. In: amarobraulio.com. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
D’otra vart as ramassaiva l’Iva per fer tè cun las flurs d’Iva, chi dvantaivan sechedas, per der ün aroma a’l grappa cun flurs d’Iva fres-chas, per fer licörs chasaun – Iva e licör amar, ma minchataunt eir per metter aint scu spezcha in spaisas da charn.<ref name=":1" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
[[Categoria:Plantas]]
8s0fomkfilt2cicqtuadpi84j58djua
170773
170761
2026-04-12T15:05:56Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva */
170773
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}[[Datoteca:2017-07-15 (095) Unidentified Achillea in Prägraten am Großvenediger.jpg|miniatura|Iva, eir ''plaunta d'iva'' u ''flur d'iva'' ]]
La Plaunta '''Iva''' (''Achillea moschata'') es üna spezcha d’achilleas (''Achillea''), chi tucha tiers tar la famiglia ''asteracea''. Il nom ''Iva'' deriva da la [[Latin|lingua latina]] ''abigere'' e managia aborter. Già daspö tschienters vala la substanza amara e las substanzas activas da l’öli eteric scu mastina chi güda cunter manchaunza d’appetit u cumplicaziuns da stomi e bögl.<ref name=":0">Heini Hofmann: [https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdfWie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein» Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]. In: Rosenfluh.ch. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref>
== Iva ==
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva (licör)]]
L’Iva es derasada in la regiun da las [[Alps]] orientels e lur existenza es rara in las regiuns da chaltschina. Ella crescha pustüt sün territoris, chi cuntegnan ardschiglia, surtuot in zonas da greva, per solit daspera vadrets. As chatta l’Iva – chi dvainta 5 fin 20 zentimeters ota – eir süls pros ed in ün otezza traunter 1500 fin 3400 m s. m.<ref name=":0" /> Lur temp da fluraziun es a partir da lügl ed avuost.
In [[chantun Grischun]] ho l’Iva seguond differentas regiuns eir differents noms: In rumauntsch es que L’Iva. In [[vallader]] as discuorra eir da la Flur d’Iva, invezza in [[puter]] da la Plaunta d’Iva.<ref name=":0" /> In [[Grischun talian|Grischun taliaun]] as disch «erba Iva»<ref name=":1">Luca Giabarri: ''[https://www.intangiblesearch.eu/show_ich_detail.php?db_name=intangible_search&lingua=tedesco&idk=ICH-FABTR-0000001157# Sammeln und Verwenden der Moschus Schafgarbe/Erba Iva in der Valchiavenna]''. In: Aess regionale Lombardia (Ediziun). Ouvra: Inventario del patrimonio immateriale delle regioni Alpine, 21 da lügl 2015. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> ed in [[Grischun tudas-ch]] as clamma las föglias da l’Iva «Wildfräuli-Chrut» (erva da giunfra sulvedi), las fluors «Wildmännli-Chrut» (erva d’homin sulvedi) e quist sulvedis sun ün segn per ils spierts da muntagna.<ref name=":0" />
=== Plaunta medicinela ===
L’Iva scu masdina es dateda bger pü inavous scu la [[bevranda alcoholica «Iva]]». Già il 16evel tschienter nottet Conrad Gessner, naturalist e meidi da [[Turitg|Turich]], in sieu cudesch medicinel «Hortus Germaniae» sur l’effet medicinel da la plaunta. Pü tard, l’an 1768, avaiva il natüralist e meidi da [[Berna]], Conrad Haller, scrit, cha’ls abitants in muntagnas preparan ün tè d’iva, per la sandet da la digestiun.<ref>''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva]''. In: Patrimoine Culinaire Suisse. Consulte ils 1 avrigl 2026</ref>
=== La ramassa d'Iva in la Val Bergiaglia ===
In la [[Val Bregaglia|Val Bergiaglia]] ho la ramassa da l’Iva üna luncha tradiziun, inua l’Iva dvantaiva ramasseda e vendida fin ils ans 1970 in mantuns. Quist d’eira bsögnaivel scu guadagn suraint per ils purs e las puras da la muntagna. Il temp da ramassa cumanzaiva avaunt cha’s alpagiaiva la muaglia ed apaina cha quista d’eira sü’ls pros, as cuntinuaiva la ramassa in ot.<ref name=":1" />
Las reglas per la ramassa dvantaivan discutos traunter ils pü vegls da la cumünaunza ed ils proprietaris da las pas-chüras; uschè d’eiran ils lös ed eir la perioda da ramassa fixos. Ils vegls scoulaivan ils giuvens: per exaimpel scu cha’s clegia la plaunta. Scha quella es fras-cha, as stu cler giò las fluors cun precauziun, uschè cha nu’s s-charpa our las rischs. I d’eiran nempe ils giuvens, chi’d haun ramasso l’Iva, chi pudaiva dürer püss dis, impustüt in otezzas e minchataunt d’eira il viedi uschè lunch, cha’ls passaivan il cunfin da la Svizra.<ref name=":1" />
[[Datoteca:Nuove bottiglie Braulio.jpg|miniatura|Braulino cun las nouvas eticettas.]]
D’üna vart as ramassaiva l’Iva per vender las ramass zieva la stagiun a’ls commerziants per la produciziun da’l «[[Braulino]]».<ref name=":1" /> Quist es ün licör tradiziunel da [[Buorm]], chi vain fat cun ervas sechedas e chi madüra duos ans in butschins da ruver. La recetta originela per Braulino es gnida sviluppeda l’an 1875 tra Franceso Peloni, ün botaniker.<ref>''Braulio''. In: amarobraulio.com. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
D’otra vart as ramassaiva l’Iva per fer tè cun las flurs d’Iva, chi dvantaivan sechedas, per der ün aroma a’l grappa cun flurs d’Iva fres-chas, per fer licörs chasaun – Iva e licör amar, ma minchataunt eir per metter aint scu spezcha in spaisas da charn.<ref name=":1" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
[[Categoria:Plantas]]
gpuzvdtqzknc1ov8286di8vrfplcmj2
170776
170773
2026-04-12T15:17:53Z
Bild-Sprache
22665
/* La ramassa d'Iva in la Val Bergiaglia */
170776
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}[[Datoteca:2017-07-15 (095) Unidentified Achillea in Prägraten am Großvenediger.jpg|miniatura|Iva, eir ''plaunta d'iva'' u ''flur d'iva'' ]]
La Plaunta '''Iva''' (''Achillea moschata'') es üna spezcha d’achilleas (''Achillea''), chi tucha tiers tar la famiglia ''asteracea''. Il nom ''Iva'' deriva da la [[Latin|lingua latina]] ''abigere'' e managia aborter. Già daspö tschienters vala la substanza amara e las substanzas activas da l’öli eteric scu mastina chi güda cunter manchaunza d’appetit u cumplicaziuns da stomi e bögl.<ref name=":0">Heini Hofmann: [https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdfWie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein» Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]. In: Rosenfluh.ch. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref>
== Iva ==
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva (licör)]]
L’Iva es derasada in la regiun da las [[Alps]] orientels e lur existenza es rara in las regiuns da chaltschina. Ella crescha pustüt sün territoris, chi cuntegnan ardschiglia, surtuot in zonas da greva, per solit daspera vadrets. As chatta l’Iva – chi dvainta 5 fin 20 zentimeters ota – eir süls pros ed in ün otezza traunter 1500 fin 3400 m s. m.<ref name=":0" /> Lur temp da fluraziun es a partir da lügl ed avuost.
In [[chantun Grischun]] ho l’Iva seguond differentas regiuns eir differents noms: In rumauntsch es que L’Iva. In [[vallader]] as discuorra eir da la Flur d’Iva, invezza in [[puter]] da la Plaunta d’Iva.<ref name=":0" /> In [[Grischun talian|Grischun taliaun]] as disch «erba Iva»<ref name=":1">Luca Giabarri: ''[https://www.intangiblesearch.eu/show_ich_detail.php?db_name=intangible_search&lingua=tedesco&idk=ICH-FABTR-0000001157# Sammeln und Verwenden der Moschus Schafgarbe/Erba Iva in der Valchiavenna]''. In: Aess regionale Lombardia (Ediziun). Ouvra: Inventario del patrimonio immateriale delle regioni Alpine, 21 da lügl 2015. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> ed in [[Grischun tudas-ch]] as clamma las föglias da l’Iva «Wildfräuli-Chrut» (erva da giunfra sulvedi), las fluors «Wildmännli-Chrut» (erva d’homin sulvedi) e quist sulvedis sun ün segn per ils spierts da muntagna.<ref name=":0" />
=== Plaunta medicinela ===
L’Iva scu masdina es dateda bger pü inavous scu la [[bevranda alcoholica «Iva]]». Già il 16evel tschienter nottet Conrad Gessner, naturalist e meidi da [[Turitg|Turich]], in sieu cudesch medicinel «Hortus Germaniae» sur l’effet medicinel da la plaunta. Pü tard, l’an 1768, avaiva il natüralist e meidi da [[Berna]], Conrad Haller, scrit, cha’ls abitants in muntagnas preparan ün tè d’iva, per la sandet da la digestiun.<ref>''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva]''. In: Patrimoine Culinaire Suisse. Consulte ils 1 avrigl 2026</ref>
=== La ramassa d'Iva in la Val Bergiaglia ===
In la [[Val Bregaglia|Val Bergiaglia]] ho la ramassa da l’Iva üna luncha tradiziun, inua l’Iva dvantaiva ramasseda e vendida fin ils ans 1970 in mantuns. Quist d’eira bsögnaivel scu guadagn suraint per ils purs e las puras da la muntagna. Il temp da ramassa cumanzaiva avaunt cha’s alpagiaiva la muaglia ed apaina cha quista d’eira sü’ls pros, as cuntinuaiva la ramassa in ot.<ref name=":1" />
Las reglas per la ramassa dvantaivan discutos traunter ils pü vegls da la cumünaunza ed ils proprietaris da las pas-chüras; uschè d’eiran ils lös ed eir la perioda da ramassa fixos. Ils vegls scoulaivan ils giuvens: per exaimpel scu cha’s clegia la plaunta. Scha quella es fras-cha, as stu cler giò las fluors cun precauziun, uschè cha nu’s s-charpa our las rischs. I d’eiran nempe ils giuvens, chi’d haun ramasso l’Iva, chi pudaiva dürer püss dis, impustüt in otezzas e minchataunt d’eira il viedi uschè lunch, cha’ls passaivan il cunfin da la Svizra.<ref name=":1" />
[[Datoteca:Nuove bottiglie Braulio.jpg|miniatura|Braulino cun las nouvas eticettas.]]
D’üna vart as ramassaiva l’Iva per vender las ramass zieva la stagiun a’ls commerziants per la produciziun da’l «Braulino».<ref name=":1" /> Quist es ün licör tradiziunel da [[Buorm]], chi vain fat cun ervas sechedas e chi madüra duos ans in butschins da ruver. La recetta originela per Braulino es gnida sviluppeda l’an 1875 tra Franceso Peloni, ün botaniker.<ref>''Braulio''. In: amarobraulio.com. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
D’otra vart as ramassaiva l’Iva per fer tè cun las flurs d’Iva, chi dvantaivan sechedas, per der ün aroma a’l grappa cun flurs d’Iva fres-chas, per fer licörs chasaun – Iva e licör amar, ma minchataunt eir per metter aint scu spezcha in spaisas da charn.<ref name=":1" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
[[Categoria:Plantas]]
nxwraix4qv8jje5xox0updh8sycbygb
170802
170776
2026-04-12T17:18:34Z
Bild-Sprache
22665
/* Plaunta medicinela */
170802
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}[[Datoteca:2017-07-15 (095) Unidentified Achillea in Prägraten am Großvenediger.jpg|miniatura|Iva, eir ''plaunta d'iva'' u ''flur d'iva'' ]]
La Plaunta '''Iva''' (''Achillea moschata'') es üna spezcha d’achilleas (''Achillea''), chi tucha tiers tar la famiglia ''asteracea''. Il nom ''Iva'' deriva da la [[Latin|lingua latina]] ''abigere'' e managia aborter. Già daspö tschienters vala la substanza amara e las substanzas activas da l’öli eteric scu mastina chi güda cunter manchaunza d’appetit u cumplicaziuns da stomi e bögl.<ref name=":0">Heini Hofmann: [https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdfWie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein» Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]. In: Rosenfluh.ch. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref>
== Iva ==
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva (licör)]]
L’Iva es derasada in la regiun da las [[Alps]] orientels e lur existenza es rara in las regiuns da chaltschina. Ella crescha pustüt sün territoris, chi cuntegnan ardschiglia, surtuot in zonas da greva, per solit daspera vadrets. As chatta l’Iva – chi dvainta 5 fin 20 zentimeters ota – eir süls pros ed in ün otezza traunter 1500 fin 3400 m s. m.<ref name=":0" /> Lur temp da fluraziun es a partir da lügl ed avuost.
In [[chantun Grischun]] ho l’Iva seguond differentas regiuns eir differents noms: In rumauntsch es que L’Iva. In [[vallader]] as discuorra eir da la Flur d’Iva, invezza in [[puter]] da la Plaunta d’Iva.<ref name=":0" /> In [[Grischun talian|Grischun taliaun]] as disch «erba Iva»<ref name=":1">Luca Giabarri: ''[https://www.intangiblesearch.eu/show_ich_detail.php?db_name=intangible_search&lingua=tedesco&idk=ICH-FABTR-0000001157# Sammeln und Verwenden der Moschus Schafgarbe/Erba Iva in der Valchiavenna]''. In: Aess regionale Lombardia (Ediziun). Ouvra: Inventario del patrimonio immateriale delle regioni Alpine, 21 da lügl 2015. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> ed in [[Grischun tudas-ch]] as clamma las föglias da l’Iva «Wildfräuli-Chrut» (erva da giunfra sulvedi), las fluors «Wildmännli-Chrut» (erva d’homin sulvedi) e quist sulvedis sun ün segn per ils spierts da muntagna.<ref name=":0" />
=== Plaunta medicinela ===
L’Iva scu masdina es dateda bger pü inavous scu la [[Iva (licör)|bevranda alcoholica «Iva]]». Già il 16evel tschienter nottet Conrad Gessner, naturalist e meidi da [[Turitg|Turich]], in sieu cudesch medicinel «Hortus Germaniae» sur l’effet medicinel da la plaunta. Pü tard, l’an 1768, avaiva il natüralist e meidi da [[Berna]], Conrad Haller, scrit, cha’ls abitants in muntagnas preparan ün tè d’iva, per la sandet da la digestiun.<ref>''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva]''. In: Patrimoine Culinaire Suisse. Consulte ils 1 avrigl 2026</ref>
=== La ramassa d'Iva in la Val Bergiaglia ===
In la [[Val Bregaglia|Val Bergiaglia]] ho la ramassa da l’Iva üna luncha tradiziun, inua l’Iva dvantaiva ramasseda e vendida fin ils ans 1970 in mantuns. Quist d’eira bsögnaivel scu guadagn suraint per ils purs e las puras da la muntagna. Il temp da ramassa cumanzaiva avaunt cha’s alpagiaiva la muaglia ed apaina cha quista d’eira sü’ls pros, as cuntinuaiva la ramassa in ot.<ref name=":1" />
Las reglas per la ramassa dvantaivan discutos traunter ils pü vegls da la cumünaunza ed ils proprietaris da las pas-chüras; uschè d’eiran ils lös ed eir la perioda da ramassa fixos. Ils vegls scoulaivan ils giuvens: per exaimpel scu cha’s clegia la plaunta. Scha quella es fras-cha, as stu cler giò las fluors cun precauziun, uschè cha nu’s s-charpa our las rischs. I d’eiran nempe ils giuvens, chi’d haun ramasso l’Iva, chi pudaiva dürer püss dis, impustüt in otezzas e minchataunt d’eira il viedi uschè lunch, cha’ls passaivan il cunfin da la Svizra.<ref name=":1" />
[[Datoteca:Nuove bottiglie Braulio.jpg|miniatura|Braulino cun las nouvas eticettas.]]
D’üna vart as ramassaiva l’Iva per vender las ramass zieva la stagiun a’ls commerziants per la produciziun da’l «Braulino».<ref name=":1" /> Quist es ün licör tradiziunel da [[Buorm]], chi vain fat cun ervas sechedas e chi madüra duos ans in butschins da ruver. La recetta originela per Braulino es gnida sviluppeda l’an 1875 tra Franceso Peloni, ün botaniker.<ref>''Braulio''. In: amarobraulio.com. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
D’otra vart as ramassaiva l’Iva per fer tè cun las flurs d’Iva, chi dvantaivan sechedas, per der ün aroma a’l grappa cun flurs d’Iva fres-chas, per fer licörs chasaun – Iva e licör amar, ma minchataunt eir per metter aint scu spezcha in spaisas da charn.<ref name=":1" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
[[Categoria:Plantas]]
o6njjm8pzcyxi8cak8foa9funqgsb3c
Utilisader:Bild-Sprache/Iva (plaunta)
2
14869
170757
2026-04-12T12:33:31Z
Bild-Sprache
22665
Bild-Sprache ha spustà la pagina [[Utilisader:Bild-Sprache/Iva (plaunta)]] a [[Iva (plaunta)]]
170757
wikitext
text/x-wiki
#RENVIAMENT [[Iva (plaunta)]]
q43ktyxqlzbjrga38zx8u3cn6d98qx3
Iva (licör)
0
14870
170763
2026-04-12T14:09:51Z
Bild-Sprache
22665
Creà la pagina cun "Iva es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom – Iva. Il licör vain fat e baivieu in chantun Grischun, spezielmaing in l’Engiadina. == Iva (licör) == Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata. Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel egen. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar. Alm…"
170763
wikitext
text/x-wiki
Iva es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom – Iva. Il licör vain fat e baivieu in chantun Grischun, spezielmaing in l’Engiadina.
== Iva (licör) ==
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata. Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel egen. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar. Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils pastiziers grischunais aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.
1l53h764fvgtlre4gjt9b3niisn6d19
170764
170763
2026-04-12T14:10:09Z
Bild-Sprache
22665
170764
wikitext
text/x-wiki
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom – Iva. Il licör vain fat e baivieu in chantun Grischun, spezielmaing in l’Engiadina.
== Iva (licör) ==
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata. Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel egen. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar. Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils pastiziers grischunais aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.
jkba8u7tg9ye5tvtk8v69o8yv7eg2qp
170765
170764
2026-04-12T14:10:55Z
Bild-Sprache
22665
170765
wikitext
text/x-wiki
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom – Iva. Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].
== Iva (licör) ==
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata. Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel egen. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar. Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils pastiziers grischunais aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.
egumrbv5s502hew9g7t5o6v1qi9w75h
170766
170765
2026-04-12T14:18:49Z
Bild-Sprache
22665
170766
wikitext
text/x-wiki
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom – Iva. Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel egen. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref>''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils pastiziers grischunais aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
bu90hq8cwfkjwhcen0nnwtmhwt9jhgo
170767
170766
2026-04-12T14:20:36Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva (licör) */
170767
wikitext
text/x-wiki
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom – Iva. Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel egen. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref>''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils pastiziers grischunais aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
b87n5og76d6jln2wyyhj3f6jlkpnn2v
170768
170767
2026-04-12T14:56:25Z
Bild-Sprache
22665
170768
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom – Iva. Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel egen. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref>''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils pastiziers grischunais aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
d1xsd9dbs51mrqr8ih8s5i36hw0ac10
170769
170768
2026-04-12T14:57:34Z
Bild-Sprache
22665
170769
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel egen. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref>''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils pastiziers grischunais aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
a5pltsiqgufzgqw5q2p21p84awopxvj
170770
170769
2026-04-12T14:57:59Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva (licör) */
170770
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel egen. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref>''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
812gygnl2onxof5sgry4plnjc8u17z2
170771
170770
2026-04-12T14:59:12Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva (licör) */
170771
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref>''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
eq9hz0zxpvm1w98a4ke9e4gjw2hf0io
170774
170771
2026-04-12T15:09:03Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva (licör) */
170774
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref>''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
== Iva ed il commerzi ==
Il ...
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
kqljb135pymq9ydi4ctblj25czkgi9t
170775
170774
2026-04-12T15:16:36Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva (licör) */
170775
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref>''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
== Iva in l'economia da marcho ==
Il ...
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
scmn5zedkry8hs57m4h3rue863mir22
170777
170775
2026-04-12T15:26:55Z
Bild-Sprache
22665
170777
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> Els velan scu relasch culinaric svizzer.<ref>Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref>''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
== Iva in l'economia da marcho ==
Il ...
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
6uazcqxm7wgri1nztkj6meh29szjchj
170778
170777
2026-04-12T15:28:33Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva (licör) */
170778
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> Els velan scu relasch culinaric svizzer.<ref>Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref>''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Il ...
=== Iva licör ===
Id es ....
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
6ja0qilu7fhqlby80oj0q7aoy2efsqu
170779
170778
2026-04-12T15:59:33Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva in l'economia da marcho */
170779
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> Els velan scu relasch culinaric svizzer.<ref>Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e grond cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a Samedan. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a Turich as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in Svizra, chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las Alps. Il licur d’Iva d’eira scu prüm produit a Cuira, es zieva ün temp passa a Tavo e Schiers, inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva adüna auncha cun l’eticetta originela.<ref name=":1" />
=== Iva licör ===
Id es ....
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
esqq6sr1rk28e6s5mjiav81wzq2ot40
170780
170779
2026-04-12T16:00:28Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva in l'economia da marcho */
170780
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> Els velan scu relasch culinaric svizzer.<ref>Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e grond cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a Samedan. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a Turich as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in Svizra, chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las Alps. Il licur d’Iva d’eira scu prüm produit a Cuira, es zieva ün temp passa a Tavo e Schiers, inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva adüna auncha cun l’eticetta originela fin ils als 1990.<ref name=":1" />
=== Iva licör ===
Id es ....
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
i3swm1zbsdv9d16wjrhsr3jq306a3zl
170781
170780
2026-04-12T16:01:02Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva in l'economia da marcho */
170781
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> Els velan scu relasch culinaric svizzer.<ref>Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e grond cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a Samedan. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a Turich as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in Svizra, chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las Alps. Il licur d’Iva d’eira scu prüm produit a Cuira, es zieva ün temp passa a Tavo e Schiers, inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva adüna auncha cun l’eticetta originela fin ils als 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi ....
=== Iva licör ===
Id es ....
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
hwwr2gf3hfhvpk210in2gt2k3jufw1u
170782
170781
2026-04-12T16:02:13Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva licör */
170782
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> Els velan scu relasch culinaric svizzer.<ref>Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e grond cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a Samedan. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a Turich as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in Svizra, chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las Alps. Il licur d’Iva d’eira scu prüm produit a Cuira, es zieva ün temp passa a Tavo e Schiers, inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu il licör d’Iva fin ils als 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi ....
=== Iva licör ===
Id es ....
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
jydhhpwoxifzfdxyzclujg1tpvc4dpa
170783
170782
2026-04-12T16:02:25Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva in l'economia da marcho */
170783
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> Els velan scu relasch culinaric svizzer.<ref>Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e grond cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a Samedan. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a Turich as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in Svizra, chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las Alps. Il licur d’Iva d’eira scu prüm produit a Cuira, es zieva ün temp passa a Tavo e Schiers, inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu il licör d’Iva fin ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi ....
=== Iva licör ===
Id es ....
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
n142awgwsy3ykptxen5r2gx2a5xhid6
170784
170783
2026-04-12T16:04:10Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva in l'economia da marcho */
170784
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> Els velan scu relasch culinaric svizzer.<ref>Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e grond cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a Samedan. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a Turich as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in Svizra, chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las Alps. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm produit a Cuira, es zieva ün temp es la producziun passeda a Tavo ed Aschera, inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi ....
=== Iva licör ===
Id es ....
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
661mbm6fdiu22q2ks67r972z71vmvem
170785
170784
2026-04-12T16:06:51Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva in l'economia da marcho */
170785
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> Els velan scu relasch culinaric svizzer.<ref>Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e grond cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a [[Samedan]]. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a [[Turitg|Turich]] as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in [[Svizra]], chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las [[Alps]]. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm produit a [[Cuira]], es zieva ün temp es la producziun passeda a [[Tavau|Tavo]] ed [[Aschera]], inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi ....
=== Iva licör ===
Id es ....
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
jynzibwd0dfok2fncutsl2omocwuwev
170786
170785
2026-04-12T16:16:50Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva in l'economia da marcho */
170786
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> Els velan scu relasch culinaric svizzer.<ref>Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e grond cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a [[Samedan]]. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a [[Turitg|Turich]] as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in [[Svizra]], chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las [[Alps]]. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm produit a [[Cuira]], es zieva ün temp es la producziun passeda a [[Tavau|Tavo]] ed [[Aschera]], inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin aint ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi ....
=== Iva licör ===
Id es ....
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
mhubq7n85qcwiwz8lfo61tsxr9r4l6f
170787
170786
2026-04-12T16:17:28Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva in l'economia da marcho */
170787
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]].<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> Els velan scu relasch culinaric svizzer.<ref>Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e grond cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a [[Samedan]]. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a [[Turitg|Turich]] as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in [[Svizra]], chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las [[Alps]]. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm produit a [[Cuira]], es ziev'ün temp es la producziun passeda a [[Tavau|Tavo]] ed [[Aschera]], inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin aint ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi ....
=== Iva licör ===
Id es ....
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
tj3d25t8swz82jz70u8uxhirxywvpvf
170788
170787
2026-04-12T16:34:58Z
Bild-Sprache
22665
170788
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]]<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> e vela scu relasch culinaric svizzer.<ref>Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egen Iva e mincha famiglia ho sia recept speziel. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e grond cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a [[Samedan]]. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a [[Turitg|Turich]] as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in [[Svizra]], chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las [[Alps]]. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm produit a [[Cuira]], es ziev'ün temp es la producziun passeda a [[Tavau|Tavo]] ed [[Aschera]], inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin aint ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi ....
=== Iva licör ===
Id es ....
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
5g6ma4m6h1eygdf7iorhhoeoxn13zt3
170789
170788
2026-04-12T16:36:24Z
Bild-Sprache
22665
/* Istorgia */
170789
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]]<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> e vela scu relasch culinaric svizzer.<ref>Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egna Iva e mincha famiglia ho sia recetta speziela. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in l'Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e grond cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a [[Samedan]]. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a [[Turitg|Turich]] as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in [[Svizra]], chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las [[Alps]]. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm produit a [[Cuira]], es ziev'ün temp es la producziun passeda a [[Tavau|Tavo]] ed [[Aschera]], inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin aint ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi ....
=== Iva licör ===
Id es ....
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
r9noampz8eocpnjswl6rh9rszqv6uug
170790
170789
2026-04-12T16:39:16Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva in l'economia da marcho */
170790
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]]<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> e vela scu relasch culinaric svizzer.<ref>Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egna Iva e mincha famiglia ho sia recetta speziela. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in l'Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a [[Samedan]]. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a [[Turitg|Turich]] as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in [[Svizra]], chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard, es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las [[Alps]]. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm gnieu produit a [[Cuira]], es ziev'ün temp es la producziun passeda a [[Tavau|Tavo]] ed [[Aschera]], inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin aint ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi ....
=== Iva licör ===
Id es ....
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
6uj9xmxp24w74b1ilfr3q7jtocvb4s1
170791
170790
2026-04-12T16:47:48Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva in l'economia da marcho */
170791
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]]<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> e vela scu relasch culinaric svizzer.<ref name=":2">Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egna Iva e mincha famiglia ho sia recetta speziela. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in l'Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a [[Samedan]]. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a [[Turitg|Turich]] as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in [[Svizra]], chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard, es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las [[Alps]]. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm gnieu produit a [[Cuira]], es ziev'ün temp es la producziun passeda a [[Tavau|Tavo]] ed [[Aschera]], inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin aint ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi, aint ils ans 2020, es la producziun d'Iva gnida surpiglieda d'üna nouva generation da Tschlin, chi preschainta l'Iva cun ün logo modern e metta in scena il licör in ün nouv möd e cun diversas recettas da fer bevrandas cul quist.<ref name=":2" />
=== Iva licör ===
Id es ....
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
javaffzsf7v30uigwyzt1h2qu6ang4t
170792
170791
2026-04-12T17:03:38Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva licör */
170792
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]]<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> e vela scu relasch culinaric svizzer.<ref name=":2">Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egna Iva e mincha famiglia ho sia recetta speziela.<ref name=":1" /> Uschè do üna famiglia per exaimpel il tip, da cler giò las flurs da l'Iva al zievamezdi per ün gust dultsch.<ref>Stephanie Schnydrig: ''[https://www.sac-cas.ch/de/die-alpen/iva-schnaps-gegen-bloedigkeit-und-blaehungen-23652/ Iva-Schnaps gegen Blödigkeit und Blähungen]''. In: Schweizer Alpen-Club SAC. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in l'Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a [[Samedan]]. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a [[Turitg|Turich]] as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in [[Svizra]], chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard, es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las [[Alps]]. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm gnieu produit a [[Cuira]], es ziev'ün temp es la producziun passeda a [[Tavau|Tavo]] ed [[Aschera]], inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin aint ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi, aint ils ans 2020, es la producziun d'Iva gnida surpiglieda d'üna nouva generation da Tschlin, chi preschainta l'Iva cun ün logo modern e metta in scena il licör in ün nouv möd e cun diversas recettas da fer bevrandas cul quist.<ref name=":2" />
=== Iva licör ===
L'Iva vain fat our da la plaunta Iva, da la part, chi crescha sur la terra (sainza rischs). Scu prüm as stu las Ivas ramassedas ardantscher, manizzer e metter aint in ün cuntgniröl our da vaider ed imlpir cun alcohol.
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
nqqoy9on21ip66zlwdwzlz75ubihxwn
170793
170792
2026-04-12T17:04:03Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva licör */
170793
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]]<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> e vela scu relasch culinaric svizzer.<ref name=":2">Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egna Iva e mincha famiglia ho sia recetta speziela.<ref name=":1" /> Uschè do üna famiglia per exaimpel il tip, da cler giò las flurs da l'Iva al zievamezdi per ün gust dultsch.<ref>Stephanie Schnydrig: ''[https://www.sac-cas.ch/de/die-alpen/iva-schnaps-gegen-bloedigkeit-und-blaehungen-23652/ Iva-Schnaps gegen Blödigkeit und Blähungen]''. In: Schweizer Alpen-Club SAC. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in l'Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a [[Samedan]]. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a [[Turitg|Turich]] as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in [[Svizra]], chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard, es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las [[Alps]]. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm gnieu produit a [[Cuira]], es ziev'ün temp es la producziun passeda a [[Tavau|Tavo]] ed [[Aschera]], inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin aint ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi, aint ils ans 2020, es la producziun d'Iva gnida surpiglieda d'üna nouva generation da Tschlin, chi preschainta l'Iva cun ün logo modern e metta in scena il licör in ün nouv möd e cun diversas recettas da fer bevrandas cul quist.<ref name=":2" />
=== Iva licör ===
L'Iva vain fat our da la plaunta Iva, da la part, chi crescha sur la terra (sainza rischs). Scu prüm as stu las Ivas ramassedas ardantscher, manizzer e metter aint in ün cuntgniröl our da vaider ed imlpir quist cun alcohol.
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
147qkhgextpwo3fos42xhtkpto8qcih
170794
170793
2026-04-12T17:11:04Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva licör */
170794
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]]<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> e vela scu relasch culinaric svizzer.<ref name=":2">Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egna Iva e mincha famiglia ho sia recetta speziela.<ref name=":1" /> Uschè do üna famiglia per exaimpel il tip, da cler giò las flurs da l'Iva al zievamezdi per ün gust dultsch.<ref name=":3">Stephanie Schnydrig: ''[https://www.sac-cas.ch/de/die-alpen/iva-schnaps-gegen-bloedigkeit-und-blaehungen-23652/ Iva-Schnaps gegen Blödigkeit und Blähungen]''. In: Schweizer Alpen-Club SAC. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in l'Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a [[Samedan]]. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a [[Turitg|Turich]] as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in [[Svizra]], chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard, es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las [[Alps]]. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm gnieu produit a [[Cuira]], es ziev'ün temp es la producziun passeda a [[Tavau|Tavo]] ed [[Aschera]], inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin aint ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi, aint ils ans 2020, es la producziun d'Iva gnida surpiglieda d'üna nouva generation da Tschlin, chi preschainta l'Iva cun ün logo modern e metta in scena il licör in ün nouv möd e cun diversas recettas da fer bevrandas cul quist.<ref name=":2" />
=== Iva licör ===
L'Iva vain fat our da la plaunta Iva, da la part, chi crescha sur la terra (sainza rischs). Scu prüm as stu las Ivas ramassedas ardantscher, manizzer e metter aint in ün cuntgniröl our da vaider ed imlpir quist cun alcohol. Il cuntrignös serro as lascha ster quatter eivnas. Zieva que as couscha zücher cun ova in propoerziun 1:1. L'alcohol cun las Ivas as fo uossa giò tres il crivel, uschè cha resta be l'alcohol cun l'aroma. Quist as po maschder cun l'ova da zücher – la quantited dipenda tuot seguond al gust individuel. A la fin as imbutiglia l'Iva in butiglias.<ref name=":3" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
ns0s08ba82db01qp9g0srpeemt5fdtt
170795
170794
2026-04-12T17:11:42Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva licör */
170795
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]]<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> e vela scu relasch culinaric svizzer.<ref name=":2">Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egna Iva e mincha famiglia ho sia recetta speziela.<ref name=":1" /> Uschè do üna famiglia per exaimpel il tip, da cler giò las flurs da l'Iva al zievamezdi per ün gust dultsch.<ref name=":3">Stephanie Schnydrig: ''[https://www.sac-cas.ch/de/die-alpen/iva-schnaps-gegen-bloedigkeit-und-blaehungen-23652/ Iva-Schnaps gegen Blödigkeit und Blähungen]''. In: Schweizer Alpen-Club SAC. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in l'Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a [[Samedan]]. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a [[Turitg|Turich]] as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in [[Svizra]], chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard, es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las [[Alps]]. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm gnieu produit a [[Cuira]], es ziev'ün temp es la producziun passeda a [[Tavau|Tavo]] ed [[Aschera]], inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin aint ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi, aint ils ans 2020, es la producziun d'Iva gnida surpiglieda d'üna nouva generation da Tschlin, chi preschainta l'Iva cun ün logo modern e metta in scena il licör in ün nouv möd e cun diversas recettas da fer bevrandas cun l'Iva.<ref name=":2" />
=== Iva licör ===
L'Iva vain fat our da la plaunta Iva, da la part, chi crescha sur la terra (sainza rischs). Scu prüm as stu las Ivas ramassedas ardantscher, manizzer e metter aint in ün cuntgniröl our da vaider ed imlpir quist cun alcohol. Il cuntrignös serro as lascha ster quatter eivnas. Zieva que as couscha zücher cun ova in propoerziun 1:1. L'alcohol cun las Ivas as fo uossa giò tres il crivel, uschè cha resta be l'alcohol cun l'aroma. Quist as po maschder cun l'ova da zücher – la quantited dipenda tuot seguond al gust individuel. A la fin as imbutiglia l'Iva in butiglias.<ref name=":3" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
sr7wu7w31zlou685il8edscleams1fk
170796
170795
2026-04-12T17:13:29Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva licör */
170796
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]]<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> e vela scu relasch culinaric svizzer.<ref name=":2">Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egna Iva e mincha famiglia ho sia recetta speziela.<ref name=":1" /> Uschè do üna famiglia per exaimpel il tip, da cler giò las flurs da l'Iva al zievamezdi per ün gust dultsch.<ref name=":3">Stephanie Schnydrig: ''[https://www.sac-cas.ch/de/die-alpen/iva-schnaps-gegen-bloedigkeit-und-blaehungen-23652/ Iva-Schnaps gegen Blödigkeit und Blähungen]''. In: Schweizer Alpen-Club SAC. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in l'Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a [[Samedan]]. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a [[Turitg|Turich]] as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in [[Svizra]], chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard, es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las [[Alps]]. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm gnieu produit a [[Cuira]], es ziev'ün temp es la producziun passeda a [[Tavau|Tavo]] ed [[Aschera]], inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin aint ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi, aint ils ans 2020, es la producziun d'Iva gnida surpiglieda d'üna nouva generation da Tschlin, chi preschainta l'Iva cun ün logo modern e metta in scena il licör in ün nouv möd e cun diversas recettas da fer bevrandas cun l'Iva.<ref name=":2" />
=== Iva licör ===
L'Iva vain fat our da la plaunta Iva, da la part, chi crescha sur la terra (sainza rischs). Scu prüm as stu las Ivas ramassedas ardantscher, manizzer e metter aint in ün cuntgniröl our da vaider ed imlpir quist cun alcohol. Il cuntgniröl vain serro e lascho ster quatter eivnas. Zieva que as couscha zücher cun ova in propoerziun 1:1. L'alcohol cun las Ivas as fo uossa giò tres il crivel, uschè cha resta be l'alcohol cun l'aroma. Quist as po maschder cun l'ova da zücher – la quantited dipenda tuot seguond al gust individuel. A la fin as imbutiglia l'Iva in butiglias.<ref name=":3" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
mioutveql7m30lkyb5xy4cm1l7o7b5r
170797
170796
2026-04-12T17:14:34Z
Bild-Sprache
22665
/* Iva licör */
170797
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]]<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> e vela scu relasch culinaric svizzer.<ref name=":2">Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egna Iva e mincha famiglia ho sia recetta speziela.<ref name=":1" /> Uschè do üna famiglia per exaimpel il tip, da cler giò las flurs da l'Iva al zievamezdi per ün gust dultsch.<ref name=":3">Stephanie Schnydrig: ''[https://www.sac-cas.ch/de/die-alpen/iva-schnaps-gegen-bloedigkeit-und-blaehungen-23652/ Iva-Schnaps gegen Blödigkeit und Blähungen]''. In: Schweizer Alpen-Club SAC. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in l'Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a [[Samedan]]. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a [[Turitg|Turich]] as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in [[Svizra]], chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard, es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las [[Alps]]. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm gnieu produit a [[Cuira]], es ziev'ün temp es la producziun passeda a [[Tavau|Tavo]] ed [[Aschera]], inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin aint ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi, aint ils ans 2020, es la producziun d'Iva gnida surpiglieda d'üna nouva generation da Tschlin, chi preschainta l'Iva cun ün logo modern e metta in scena il licör in ün nouv möd e cun diversas recettas da fer bevrandas cun l'Iva.<ref name=":2" />
=== Iva licör ===
L'Iva vain fat our da la plaunta Iva, da la part, chi crescha sur la terra (sainza rischs). Scu prüm as stu las Ivas ramassedas ardantscher, manizzer e metter aint in ün cuntgniröl our da vaider ed imlpir quist cun alcohol. Il cuntgniröl vain serro e lascho ster quatter eivnas. Zieva quatter eivnas as couscha zücher cun ova in proporziun 1:1. L'alcohol cun las Ivas as fo uossa giò tres il crivel, uschè cha resta be l'alcohol cun l'aroma d'Iva. Quist as po maschder cun l'ova da zücher – la quantited da l'ova da zücher dipenda tuot seguond al gust individuel. A la fin as imbutiglia l'Iva.<ref name=":3" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
ag48kyo2jhosthoii5hextc6yanrvhh
170798
170797
2026-04-12T17:15:13Z
Bild-Sprache
22665
170798
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom ([[Iva (plaunta)|Iva]]). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]]<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> e vela scu relasch culinaric svizzer.<ref name=":2">Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egna Iva e mincha famiglia ho sia recetta speziela.<ref name=":1" /> Uschè do üna famiglia per exaimpel il tip, da cler giò las flurs da l'Iva al zievamezdi per ün gust dultsch.<ref name=":3">Stephanie Schnydrig: ''[https://www.sac-cas.ch/de/die-alpen/iva-schnaps-gegen-bloedigkeit-und-blaehungen-23652/ Iva-Schnaps gegen Blödigkeit und Blähungen]''. In: Schweizer Alpen-Club SAC. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in l'Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a [[Samedan]]. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a [[Turitg|Turich]] as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in [[Svizra]], chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard, es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las [[Alps]]. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm gnieu produit a [[Cuira]], es ziev'ün temp es la producziun passeda a [[Tavau|Tavo]] ed [[Aschera]], inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin aint ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi, aint ils ans 2020, es la producziun d'Iva gnida surpiglieda d'üna nouva generation da Tschlin, chi preschainta l'Iva cun ün logo modern e metta in scena il licör in ün nouv möd e cun diversas recettas da fer bevrandas cun l'Iva.<ref name=":2" />
=== Iva licör ===
L'Iva vain fat our da la plaunta Iva, da la part, chi crescha sur la terra (sainza rischs). Scu prüm as stu las Ivas ramassedas ardantscher, manizzer e metter aint in ün cuntgniröl our da vaider ed imlpir quist cun alcohol. Il cuntgniröl vain serro e lascho ster quatter eivnas. Zieva quatter eivnas as couscha zücher cun ova in proporziun 1:1. L'alcohol cun las Ivas as fo uossa giò tres il crivel, uschè cha resta be l'alcohol cun l'aroma d'Iva. Quist as po maschder cun l'ova da zücher – la quantited da l'ova da zücher dipenda tuot seguond al gust individuel. A la fin as imbutiglia l'Iva.<ref name=":3" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
g84es9bwks8vj87fy08s7x3qmxswqiy
170799
170798
2026-04-12T17:15:34Z
Bild-Sprache
22665
Bild-Sprache ha spustà la pagina [[Utilisader:Bild-Sprache/Iva (licör)]] a [[Iva (licör)]]
170798
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom ([[Iva (plaunta)|Iva]]). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]]<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> e vela scu relasch culinaric svizzer.<ref name=":2">Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egna Iva e mincha famiglia ho sia recetta speziela.<ref name=":1" /> Uschè do üna famiglia per exaimpel il tip, da cler giò las flurs da l'Iva al zievamezdi per ün gust dultsch.<ref name=":3">Stephanie Schnydrig: ''[https://www.sac-cas.ch/de/die-alpen/iva-schnaps-gegen-bloedigkeit-und-blaehungen-23652/ Iva-Schnaps gegen Blödigkeit und Blähungen]''. In: Schweizer Alpen-Club SAC. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in l'Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a [[Samedan]]. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a [[Turitg|Turich]] as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in [[Svizra]], chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard, es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las [[Alps]]. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm gnieu produit a [[Cuira]], es ziev'ün temp es la producziun passeda a [[Tavau|Tavo]] ed [[Aschera]], inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin aint ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi, aint ils ans 2020, es la producziun d'Iva gnida surpiglieda d'üna nouva generation da Tschlin, chi preschainta l'Iva cun ün logo modern e metta in scena il licör in ün nouv möd e cun diversas recettas da fer bevrandas cun l'Iva.<ref name=":2" />
=== Iva licör ===
L'Iva vain fat our da la plaunta Iva, da la part, chi crescha sur la terra (sainza rischs). Scu prüm as stu las Ivas ramassedas ardantscher, manizzer e metter aint in ün cuntgniröl our da vaider ed imlpir quist cun alcohol. Il cuntgniröl vain serro e lascho ster quatter eivnas. Zieva quatter eivnas as couscha zücher cun ova in proporziun 1:1. L'alcohol cun las Ivas as fo uossa giò tres il crivel, uschè cha resta be l'alcohol cun l'aroma d'Iva. Quist as po maschder cun l'ova da zücher – la quantited da l'ova da zücher dipenda tuot seguond al gust individuel. A la fin as imbutiglia l'Iva.<ref name=":3" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
g84es9bwks8vj87fy08s7x3qmxswqiy
170803
170799
2026-04-12T17:24:40Z
Bild-Sprache
22665
170803
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom ([[Iva (plaunta)|Iva]]). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]]<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> e vela scu relasch culinaric svizzer.<ref name=":2">Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egna Iva e mincha famiglia ho sia recetta speziela.<ref name=":1" /> Uschè do üna famiglia per exaimpel il tip, da cler giò las flurs da l'Iva al zievamezdi per ün gust dultsch.<ref name=":3">Stephanie Schnydrig: ''[https://www.sac-cas.ch/de/die-alpen/iva-schnaps-gegen-bloedigkeit-und-blaehungen-23652/ Iva-Schnaps gegen Blödigkeit und Blähungen]''. In: Schweizer Alpen-Club SAC. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in l'Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a [[Samedan]]. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a [[Turitg|Turich]] as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in [[Svizra]], chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard, es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las [[Alps]]. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm gnieu produit a [[Cuira]], es ziev'ün temp es la producziun passeda a [[Tavau|Tavo]] ed [[Aschera]], inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin aint ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi, aint ils ans 2020, es la producziun d'Iva gnida surpiglieda d'üna nouva generation da Tschlin, chi preschainta l'Iva cun ün logo modern e metta in scena il licör in ün nouv möd e cun diversas recettas da fer bevrandas cun l'Iva.<ref name=":2" />
=== Iva licör ===
L'Iva vain fat our da la plaunta Iva, da la part, chi crescha sur la terra (sainza rischs). Scu prüm as stu las Ivas ramassedas ardantscher, manizzer e metter aint in ün cuntgniröl our da vaider ed imlpir quist cun alcohol. Il cuntgniröl vain serro e lascho ster quatter eivnas. Zieva quatter eivnas as couscha zücher cun ova in proporziun 1:1. L'alcohol cun las Ivas as fo uossa giò tres il crivel, uschè cha resta be l'alcohol cun l'aroma d'Iva. Quist as po maschder cun l'ova da zücher – la quantited da l'ova da zücher dipenda tuot seguond al gust individuel. A la fin as imbutiglia l'Iva.<ref name=":3" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
si84hy1x3mya5azxrknch4h31i2698j
170804
170803
2026-04-12T17:25:41Z
Bild-Sprache
22665
170804
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}[[Datoteca:Iva (Likör).jpg|miniatura|Iva]]
'''Iva''' es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom ([[Iva (plaunta)|Iva]]). Il licör vain fat e baivieu in [[chantun Grischun]], spezielmaing in l’[[Engiadina]]<ref name=":0">''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps/Iva, Iva-Likör]''. In: Patrimoine culinaire suisse. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref> e vela scu relasch culinaric svizzer.<ref name=":2">Patrimoine culinaire suisse. ''[https://www.patrimoineculinaire.ch/Produkte?text=Iva&canton=&categorie=#263 Iva-Schnaps / Iva. Iva-Likör]''. Consulte ils 10 avrigl 2026</ref>
== Iva (licör) ==
=== Istorgia ===
Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata.<ref name=":0" /> Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egna Iva e mincha famiglia ho sia recetta speziela.<ref name=":1" /> Uschè do üna famiglia per exaimpel il tip, da cler giò las flurs da l'Iva al zievamezdi per ün gust dultsch.<ref name=":3">Stephanie Schnydrig: ''[https://www.sac-cas.ch/de/die-alpen/iva-schnaps-gegen-bloedigkeit-und-blaehungen-23652/ Iva-Schnaps gegen Blödigkeit und Blähungen]''. In: Schweizer Alpen-Club SAC. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar.<ref name=":1">''[https://www.rosenfluh.ch/media/doxmedical/2013/02/Iva__der_Geist_der_wilden_Fraulein.pdf Haini Hofmann: Wie ein Medikament zum Genussmittel mutierte. Iva – der Geist der «wilden Fräulein»]''. In: Do X-Kultur. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in l'Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils [[pastiziers grischunais]] aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.<ref name=":0" />
=== Iva in l'economia da marcho ===
Samuel Bernhard, ün apoteker e cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a [[Samedan]]. Ün pers ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a [[Turitg|Turich]] as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in [[Svizra]], chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».<ref name=":1" />
L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta<ref name=":1" /> ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard<ref name=":0" />, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard, es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las [[Alps]]. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm gnieu produit a [[Cuira]], es ziev'ün temp es la producziun passeda a [[Tavau|Tavo]] ed [[Aschera]], inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin aint ils ans 1990.<ref name=":1" />
Hozinidi, aint ils ans 2020, es la producziun d'Iva gnida surpiglieda d'üna nouva generation da Tschlin, chi preschainta l'Iva cun ün logo modern e metta in scena il licör in ün nouv möd e cun diversas recettas da fer bevrandas cun l'Iva.<ref name=":2" />
=== Iva licör ===
L'Iva vain fat our da la plaunta Iva, da la part, chi crescha sur la terra (sainza rischs). Scu prüm as stu las Ivas ramassedas ardantscher, manizzer e metter aint in ün cuntgniröl our da vaider ed imlpir quist cun alcohol. Il cuntgniröl vain serro e lascho ster quatter eivnas. Zieva quatter eivnas as couscha zücher cun ova in proporziun 1:1. L'alcohol cun las Ivas as fo uossa giò tres il crivel, uschè cha resta be l'alcohol cun l'aroma d'Iva. Quist as po maschder cun l'ova da zücher – la quantited da l'ova da zücher dipenda tuot seguond al gust individuel. A la fin as imbutiglia l'Iva.<ref name=":3" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
[[Categoria:Engiadina]]
[[Categoria:Cuschina]]
[[Categoria:Cuschina grischuna]]
[[Categoria:Cuschina svizra]]
kuqfhorszh9kzusl89d71vs4sc2hqzg
Utilisader:Bild-Sprache/Iva (licör)
2
14871
170800
2026-04-12T17:15:34Z
Bild-Sprache
22665
Bild-Sprache ha spustà la pagina [[Utilisader:Bild-Sprache/Iva (licör)]] a [[Iva (licör)]]
170800
wikitext
text/x-wiki
#RENVIAMENT [[Iva (licör)]]
jnd2vrrg3ghf1s57sg8nn2i9jcbx6vc
Olympia Bob Run St.Moritz-Celerina
0
14872
170808
2026-04-13T11:24:52Z
Bild-Sprache
22665
Creà la pagina cun "Il '''Olimpia Bob Run San Murezzan-Schlarigna''' es üna pista da bob, chi vain ütiliseda daspö l'an 1904 per bob, skeleton scu eir per schlittas da cuorsa e chi'd es la pü veglia pista da bob sül muoand e l'ultima pista our da glatsch natürel.<ref>''[https://www.stmoritz.com/directory/sport/olympia-bob-run Olympia Bob Run]''. In: stmoritz.com - Kurverein St. Moritz. Consulte ils 11 avrigl 2026</ref> == Naschentscha == L'invenziun da'l sport da bob ed ils sieus…"
170808
wikitext
text/x-wiki
Il '''Olimpia Bob Run San Murezzan-Schlarigna''' es üna pista da bob, chi vain ütiliseda daspö l'an 1904 per bob, skeleton scu eir per schlittas da cuorsa e chi'd es la pü veglia pista da bob sül muoand e l'ultima pista our da glatsch natürel.<ref>''[https://www.stmoritz.com/directory/sport/olympia-bob-run Olympia Bob Run]''. In: stmoritz.com - Kurverein St. Moritz. Consulte ils 11 avrigl 2026</ref>
== Naschentscha ==
L'invenziun da'l sport da bob ed ils sieus cumanzamaints as chatta aint il turissem d'inviern da San Murezzan in sieus prüms ans da'l turissem d'inviern.<ref>Simon Engel: ''[https://blog.nationalmuseum.ch/2021/02/bobsport/ Vom Snobsport zum Bobsport]''. Blog da'l Museum Naziunel Svizzer. Publicho ils 12 farver 2021, acualiso ils 17 december 2025. Consulte ils 11 avrigl 2026. </ref>
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
ah7utgrxikhj3zrmrfeajbfmzhx506p
170809
170808
2026-04-13T11:33:32Z
Bild-Sprache
22665
/* Naschentscha */
170809
wikitext
text/x-wiki
Il '''Olimpia Bob Run San Murezzan-Schlarigna''' es üna pista da bob, chi vain ütiliseda daspö l'an 1904 per bob, skeleton scu eir per schlittas da cuorsa e chi'd es la pü veglia pista da bob sül muoand e l'ultima pista our da glatsch natürel.<ref>''[https://www.stmoritz.com/directory/sport/olympia-bob-run Olympia Bob Run]''. In: stmoritz.com - Kurverein St. Moritz. Consulte ils 11 avrigl 2026</ref>
== Naschentscha ==
L'invenziun da'l sport da bob ed ils sieus cumanzamaints as chatta aint il turissem d'inviern da San Murezzan in sieus prüms ans da'l turissem d'inviern.<ref>Simon Engel: ''[https://blog.nationalmuseum.ch/2021/02/bobsport/ Vom Snobsport zum Bobsport]''. Blog da'l Museum Naziunel Svizzer. Publicho ils 12 farver 2021, acualiso ils 17 december 2025. Consulte ils 11 avrigl 2026. </ref> Quist as furmaiva vers la fin da'l 19evel tschienter cun ils giasts esters, chi restaivan regulermaing aint ils hotels nobels a San Murezzan.<ref>Roland Flückiger-Seiler: ''Die «Erfindung» des Wintersports in Graubünden. In: Hotel Paläste – zwischen Traum und Wirklichkeit. Schweizer Tourismus und Hotelbau 1830–1920''. Pagina 204 fin 208. Ediziun: hier + jetzt, ediziun per cultura ed istorgia, Baden 2003. ISBN 3-906419-68-1</ref>
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
k6apvmiespto65iyojv8ggjcremh8tu
170810
170809
2026-04-13T11:34:20Z
Bild-Sprache
22665
/* Naschentscha */
170810
wikitext
text/x-wiki
Il '''Olimpia Bob Run San Murezzan-Schlarigna''' es üna pista da bob, chi vain ütiliseda daspö l'an 1904 per bob, skeleton scu eir per schlittas da cuorsa e chi'd es la pü veglia pista da bob sül muoand e l'ultima pista our da glatsch natürel.<ref>''[https://www.stmoritz.com/directory/sport/olympia-bob-run Olympia Bob Run]''. In: stmoritz.com - Kurverein St. Moritz. Consulte ils 11 avrigl 2026</ref>
== Naschentscha ==
L'invenziun da'l sport da bob ed ils sieus cumanzamaints as chatta aint il turissem d'inviern da San Murezzan in sieus prüms ans da'l turissem d'inviern.<ref>Simon Engel: ''[https://blog.nationalmuseum.ch/2021/02/bobsport/ Vom Snobsport zum Bobsport]''. Blog da'l Museum Naziunel Svizzer. Publicho ils 12 farver 2021, acualiso ils 17 december 2025. Consulte ils 11 avrigl 2026. </ref> Quist as furmaiva vers la fin da'l 19evel tschienter cun ils giasts esters, chi restaivan regulermaing aint ils hotels nobels a San Murezzan. Il turissem d'inviern d'eira üna scuvierte nouva in quist temp.<ref>Roland Flückiger-Seiler: ''Die «Erfindung» des Wintersports in Graubünden. In: Hotel Paläste – zwischen Traum und Wirklichkeit. Schweizer Tourismus und Hotelbau 1830–1920''. Pagina 204 fin 208. Ediziun: hier + jetzt, ediziun per cultura ed istorgia, Baden 2003. ISBN 3-906419-68-1</ref>
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
ht37luo3qz01gmobgyowgqffab9k3c2
170811
170810
2026-04-13T11:37:50Z
Bild-Sprache
22665
/* Naschentscha */
170811
wikitext
text/x-wiki
Il '''Olimpia Bob Run San Murezzan-Schlarigna''' es üna pista da bob, chi vain ütiliseda daspö l'an 1904 per bob, skeleton scu eir per schlittas da cuorsa e chi'd es la pü veglia pista da bob sül muoand e l'ultima pista our da glatsch natürel.<ref>''[https://www.stmoritz.com/directory/sport/olympia-bob-run Olympia Bob Run]''. In: stmoritz.com - Kurverein St. Moritz. Consulte ils 11 avrigl 2026</ref>
== Naschentscha ==
L'invenziun da'l sport da bob ed ils sieus cumanzamaints as chatta aint il turissem d'inviern da San Murezzan in sieus prüms ans da'l turissem d'inviern.<ref>Simon Engel: ''[https://blog.nationalmuseum.ch/2021/02/bobsport/ Vom Snobsport zum Bobsport]''. Blog da'l Museum Naziunel Svizzer. Publicho ils 12 farver 2021, acualiso ils 17 december 2025. Consulte ils 11 avrigl 2026. </ref> Quist as furmaiva vers la fin da'l 19evel tschienter cun ils giasts esters, chi restaivan regulermaing aint ils hotels nobels a San Murezzan. Il turissem d'inviern d'eira üna scuvierte nouva in quist temp.<ref>Roland Flückiger-Seiler: ''Die «Erfindung» des Wintersports in Graubünden. In: Hotel Paläste – zwischen Traum und Wirklichkeit. Schweizer Tourismus und Hotelbau 1830–1920''. Pagina 204 fin 208. Ediziun: hier + jetzt, ediziun per cultura ed istorgia, Baden 2003. ISBN 3-906419-68-1</ref>
=== Il prüm bob ===
In la stagiun d'inviern da'ls ans 1888/89 avaiva ün turist da cura americaun purto üna schlitta cun se – üna construcziun americauna cún il nom «toboggan». Quista schlitta nu d'eira fatta our da lain, scu as cugnuschaiva, dimpersè d'eir'la fatta our da metal, uschè cha quella d'eira fich pü svelta.
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
qyah46au7xthzszm62nzrpcz6z5w367
170812
170811
2026-04-13T11:42:47Z
Bild-Sprache
22665
170812
wikitext
text/x-wiki
Il '''Olimpia Bob Run San Murezzan-Schlarigna''' es üna pista da bob, chi vain ütiliseda daspö l'an 1904 per bob, skeleton scu eir per schlittas da cuorsa e chi'd es la pü veglia pista da bob sül muoand e l'ultima pista our da glatsch natürel.<ref>''[https://www.stmoritz.com/directory/sport/olympia-bob-run Olympia Bob Run]''. In: stmoritz.com - Kurverein St. Moritz. Consulte ils 11 avrigl 2026</ref>
== Naschentscha ==
L'invenziun da'l sport da bob ed ils sieus cumanzamaints as chatta aint il turissem d'inviern da San Murezzan in sieus prüms ans da'l turissem d'inviern.<ref>Simon Engel: ''[https://blog.nationalmuseum.ch/2021/02/bobsport/ Vom Snobsport zum Bobsport]''. Blog da'l Museum Naziunel Svizzer. Publicho ils 12 farver 2021, acualiso ils 17 december 2025. Consulte ils 11 avrigl 2026. </ref> Quist as furmaiva vers la fin da'l 19evel tschienter cun ils giasts esters, chi restaivan regulermaing aint ils hotels nobels a San Murezzan. Il turissem d'inviern d'eira üna scuvierte nouva in quist temp.<ref>Roland Flückiger-Seiler: ''Die «Erfindung» des Wintersports in Graubünden. In: Hotel Paläste – zwischen Traum und Wirklichkeit. Schweizer Tourismus und Hotelbau 1830–1920''. Pagina 204 fin 208. Ediziun: hier + jetzt, ediziun per cultura ed istorgia, Baden 2003. ISBN 3-906419-68-1</ref>
=== Il prüm bob ===
In la stagiun d'inviern da'ls ans 1888/89 avaiva ün turist da cura americaun purto üna schlitta cun se – üna construcziun americauna cún il nom «toboggan». Quista schlitta nu d'eira fatta our da lain, scu as cugnuschaiva, dimpersè d'eir'la fatta our da metal, uschè cha quella d'eira fich pü svelta. Ün turist britannic d'eira faszino da'l «toboggan», uschè cha quel as avaiva lascho fabricher üna schlitta in simil möd: In la schlitta davaint d'eiran fabrichos aint impü duos cordas per menascher. Quista creaziun britannica d'eira il prüm bob in l'istorgia e da que resultaiva la naschencha d'ün nouv sport d'inviern, nempe la cuorsa da bob – in inglais «bobsleigh» – chi chattaiva bainbod grand plaschair traunter ils giasts a San Murezzan.
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
ssqxwtb85d63s2um3kg3n2ahknmiuj1
170813
170812
2026-04-13T11:43:59Z
Bild-Sprache
22665
/* Il prüm bob */
170813
wikitext
text/x-wiki
Il '''Olimpia Bob Run San Murezzan-Schlarigna''' es üna pista da bob, chi vain ütiliseda daspö l'an 1904 per bob, skeleton scu eir per schlittas da cuorsa e chi'd es la pü veglia pista da bob sül muoand e l'ultima pista our da glatsch natürel.<ref>''[https://www.stmoritz.com/directory/sport/olympia-bob-run Olympia Bob Run]''. In: stmoritz.com - Kurverein St. Moritz. Consulte ils 11 avrigl 2026</ref>
== Naschentscha ==
L'invenziun da'l sport da bob ed ils sieus cumanzamaints as chatta aint il turissem d'inviern da San Murezzan in sieus prüms ans da'l turissem d'inviern.<ref name=":0">Simon Engel: ''[https://blog.nationalmuseum.ch/2021/02/bobsport/ Vom Snobsport zum Bobsport]''. Blog da'l Museum Naziunel Svizzer. Publicho ils 12 farver 2021, acualiso ils 17 december 2025. Consulte ils 11 avrigl 2026. </ref> Quist as furmaiva vers la fin da'l 19evel tschienter cun ils giasts esters, chi restaivan regulermaing aint ils hotels nobels a San Murezzan. Il turissem d'inviern d'eira üna scuvierte nouva in quist temp.<ref>Roland Flückiger-Seiler: ''Die «Erfindung» des Wintersports in Graubünden. In: Hotel Paläste – zwischen Traum und Wirklichkeit. Schweizer Tourismus und Hotelbau 1830–1920''. Pagina 204 fin 208. Ediziun: hier + jetzt, ediziun per cultura ed istorgia, Baden 2003. ISBN 3-906419-68-1</ref>
=== Il prüm bob ===
In la stagiun d'inviern da'ls ans 1888/89 avaiva ün turist da cura americaun purto üna schlitta cun se – üna construcziun americauna cún il nom «toboggan». Quista schlitta nu d'eira fatta our da lain, scu as cugnuschaiva, dimpersè d'eir'la fatta our da metal, uschè cha quella d'eira fich pü svelta. Ün turist britannic d'eira faszino da'l «toboggan»,<ref name=":0" /> uschè cha quel as avaiva lascho fabricher üna schlitta in simil möd: In la schlitta davaint d'eiran fabrichos aint impü duos cordas per menascher. Quista creaziun britannica d'eira il prüm bob in l'istorgia e da que resultaiva la naschencha d'ün nouv sport d'inviern, nempe la cuorsa da bob – in inglais «bobsleigh» – chi chattaiva bainbod grand plaschair traunter ils giasts a San Murezzan.
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
2eb7b3656g5em6t9uoln0jptaikblha
170814
170813
2026-04-13T11:46:27Z
Bild-Sprache
22665
/* Il prüm bob */
170814
wikitext
text/x-wiki
Il '''Olimpia Bob Run San Murezzan-Schlarigna''' es üna pista da bob, chi vain ütiliseda daspö l'an 1904 per bob, skeleton scu eir per schlittas da cuorsa e chi'd es la pü veglia pista da bob sül muoand e l'ultima pista our da glatsch natürel.<ref>''[https://www.stmoritz.com/directory/sport/olympia-bob-run Olympia Bob Run]''. In: stmoritz.com - Kurverein St. Moritz. Consulte ils 11 avrigl 2026</ref>
== Naschentscha ==
L'invenziun da'l sport da bob ed ils sieus cumanzamaints as chatta aint il turissem d'inviern da San Murezzan in sieus prüms ans da'l turissem d'inviern.<ref name=":0">Simon Engel: ''[https://blog.nationalmuseum.ch/2021/02/bobsport/ Vom Snobsport zum Bobsport]''. Blog da'l Museum Naziunel Svizzer. Publicho ils 12 farver 2021, acualiso ils 17 december 2025. Consulte ils 11 avrigl 2026. </ref> Quist as furmaiva vers la fin da'l 19evel tschienter cun ils giasts esters, chi restaivan regulermaing aint ils hotels nobels a San Murezzan. Il turissem d'inviern d'eira üna scuvierte nouva in quist temp.<ref>Roland Flückiger-Seiler: ''Die «Erfindung» des Wintersports in Graubünden. In: Hotel Paläste – zwischen Traum und Wirklichkeit. Schweizer Tourismus und Hotelbau 1830–1920''. Pagina 204 fin 208. Ediziun: hier + jetzt, ediziun per cultura ed istorgia, Baden 2003. ISBN 3-906419-68-1</ref>
=== Il prüm bob ===
In la stagiun d'inviern da'ls ans 1888/89 avaiva ün turist da cura americaun purto üna schlitta cun se – üna construcziun americauna cún il nom «toboggan». Quista schlitta nu d'eira fatta our da lain, scu as cugnuschaiva, dimpersè d'eir'la fatta our da metal, uschè cha quella d'eira fich pü svelta. Ün turist britannic d'eira faszino da'l «toboggan»,<ref name=":0" /> uschè cha quel as avaiva lascho fabricher üna schlitta in simil möd: In la schlitta davaint d'eiran fabrichos aint impü duos cordas per menascher. Quista creaziun britannica d'eira il prüm bob in l'istorgia e da que resultaiva la naschencha d'ün nouv sport d'inviern, nempe la cuorsa da bob – in inglais «bobsleigh»<ref>''[https://cresta-bob-museum-stmoritz.ch/bob/ Die Entwicklung des Bobsleighs]''. In: Cresta Bob Museum San Murezzan. Consulte ils 11 avrigl 2026</ref> – chi chattaiva bainbod grand plaschair traunter ils giasts a San Murezzan.
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
px2haqzt37hy3750bohhs7vsf36tg6n
170815
170814
2026-04-13T11:49:23Z
Bild-Sprache
22665
/* Il prüm bob */
170815
wikitext
text/x-wiki
Il '''Olimpia Bob Run San Murezzan-Schlarigna''' es üna pista da bob, chi vain ütiliseda daspö l'an 1904 per bob, skeleton scu eir per schlittas da cuorsa e chi'd es la pü veglia pista da bob sül muoand e l'ultima pista our da glatsch natürel.<ref>''[https://www.stmoritz.com/directory/sport/olympia-bob-run Olympia Bob Run]''. In: stmoritz.com - Kurverein St. Moritz. Consulte ils 11 avrigl 2026</ref>
== Naschentscha ==
L'invenziun da'l sport da bob ed ils sieus cumanzamaints as chatta aint il turissem d'inviern da San Murezzan in sieus prüms ans da'l turissem d'inviern.<ref name=":0">Simon Engel: ''[https://blog.nationalmuseum.ch/2021/02/bobsport/ Vom Snobsport zum Bobsport]''. Blog da'l Museum Naziunel Svizzer. Publicho ils 12 farver 2021, acualiso ils 17 december 2025. Consulte ils 11 avrigl 2026. </ref> Quist as furmaiva vers la fin da'l 19evel tschienter cun ils giasts esters, chi restaivan regulermaing aint ils hotels nobels a San Murezzan. Il turissem d'inviern d'eira üna scuvierte nouva in quist temp.<ref>Roland Flückiger-Seiler: ''Die «Erfindung» des Wintersports in Graubünden. In: Hotel Paläste – zwischen Traum und Wirklichkeit. Schweizer Tourismus und Hotelbau 1830–1920''. Pagina 204 fin 208. Ediziun: hier + jetzt, ediziun per cultura ed istorgia, Baden 2003. ISBN 3-906419-68-1</ref>
=== Il prüm bob ===
In la stagiun d'inviern da'ls ans 1888/89 avaiva ün turist da cura americaun purto üna schlitta cun se – üna construcziun americauna cún il nom «toboggan». Quista schlitta nu d'eira fatta our da lain, scu as cugnuschaiva, dimpersè d'eir'la fatta our da metal, uschè cha quella d'eira fich pü svelta. Ün turist britannic d'eira faszino da'l «toboggan»,<ref name=":0" /> uschè cha quel as avaiva lascho fabricher üna schlitta in simil möd: In la schlitta davaint d'eiran fabrichos aint impü duos cordas per menascher. Quista creaziun britannica d'eira il prüm bob in l'istorgia e da que resultaiva la naschencha d'ün nouv sport d'inviern, nempe la cuorsa da bob – in inglais «bobsleigh»<ref>''[https://cresta-bob-museum-stmoritz.ch/bob/ Die Entwicklung des Bobsleighs]''. In: Cresta Bob Museum San Murezzan. Consulte ils 11 avrigl 2026</ref> – chi chattaiva bainbod grand plaschair traunter ils giasts a San Murezzan.
=== Via da schlisuler ===
Vias da schlisuler our da glatsch d'aiva que già in la Russia ed in la Frauntscha al cumanzamaint da'ls ans 1880. E bain, üna quista as giavüschaiva uossa eir a San Murezzan. Ma la fabricaziun predetaiva grandas investiziuns e custaiva fich bger.
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
e4effuujw2bw3bc7iflz82nfmkpa00j
170816
170815
2026-04-13T11:49:59Z
Bild-Sprache
22665
/* Il prüm bob */
170816
wikitext
text/x-wiki
Il '''Olimpia Bob Run San Murezzan-Schlarigna''' es üna pista da bob, chi vain ütiliseda daspö l'an 1904 per bob, skeleton scu eir per schlittas da cuorsa e chi'd es la pü veglia pista da bob sül muoand e l'ultima pista our da glatsch natürel.<ref>''[https://www.stmoritz.com/directory/sport/olympia-bob-run Olympia Bob Run]''. In: stmoritz.com - Kurverein St. Moritz. Consulte ils 11 avrigl 2026</ref>
== Naschentscha ==
L'invenziun da'l sport da bob ed ils sieus cumanzamaints as chatta aint il turissem d'inviern da San Murezzan in sieus prüms ans da'l turissem d'inviern.<ref name=":0">Simon Engel: ''[https://blog.nationalmuseum.ch/2021/02/bobsport/ Vom Snobsport zum Bobsport]''. Blog da'l Museum Naziunel Svizzer. Publicho ils 12 farver 2021, acualiso ils 17 december 2025. Consulte ils 11 avrigl 2026. </ref> Quist as furmaiva vers la fin da'l 19evel tschienter cun ils giasts esters, chi restaivan regulermaing aint ils hotels nobels a San Murezzan. Il turissem d'inviern d'eira üna scuvierte nouva in quist temp.<ref>Roland Flückiger-Seiler: ''Die «Erfindung» des Wintersports in Graubünden. In: Hotel Paläste – zwischen Traum und Wirklichkeit. Schweizer Tourismus und Hotelbau 1830–1920''. Pagina 204 fin 208. Ediziun: hier + jetzt, ediziun per cultura ed istorgia, Baden 2003. ISBN 3-906419-68-1</ref>
=== Il prüm bob ===
In la stagiun d'inviern da'ls ans 1888/89 avaiva ün turist da cura americaun purto üna schlitta cun se – üna construcziun americauna cún il nom «toboggan». Quista schlitta nu d'eira fatta our da lain, scu as cugnuschaiva, dimpersè d'eir'la fatta our da metal, uschè cha quella d'eira fich pü svelta. Ün turist britannic d'eira faszino da'l «toboggan»,<ref name=":0" /> uschè cha quel as avaiva lascho fabricher üna schlitta in simil möd: In la schlitta davaint d'eiran fabrichos aint impü duos cordas per menascher. Quista creaziun britannica d'eira il prüm bob in l'istorgia e da que resultaiva la naschencha d'ün nouv sport d'inviern, nempe la cuorsa da bob – in inglais «bobsleigh»<ref>''[https://cresta-bob-museum-stmoritz.ch/bob/ Die Entwicklung des Bobsleighs]''. In: Cresta Bob Museum San Murezzan. Consulte ils 11 avrigl 2026</ref> – chi chattaiva bainbod grand plaschair traunter ils giasts a San Murezzan.
=== Via da schlisuler ===
Vias da schlisuler our da glatsch d'aiva que già in la Russia ed in la Frauntscha al cumanzamaint da'ls ans 1880. E bain, üna quista as giavüschaiva uossa eir a San Murezzan. Ma la fabricaziun predetaiva grandas investiziuns e custaiva fich bger.<ref name=":0" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
m2jrf844hggkiok57qc4oatillc0u73
170817
170816
2026-04-13T11:51:03Z
Bild-Sprache
22665
170817
wikitext
text/x-wiki
Il '''Olimpia Bob Run San Murezzan-Schlarigna''' es üna pista da bob, chi vain ütiliseda daspö l'an 1904 per bob, skeleton scu eir per schlittas da cuorsa e chi'd es la pü veglia pista da bob sül muoand e l'ultima pista our da glatsch natürel.<ref>''[https://www.stmoritz.com/directory/sport/olympia-bob-run Olympia Bob Run]''. In: stmoritz.com - Kurverein St. Moritz. Consulte ils 11 avrigl 2026</ref>
== Naschentscha ==
L'invenziun da'l sport da bob ed ils sieus cumanzamaints as chatta aint il turissem d'inviern da San Murezzan in sieus prüms ans da'l turissem d'inviern.<ref name=":0">Simon Engel: ''[https://blog.nationalmuseum.ch/2021/02/bobsport/ Vom Snobsport zum Bobsport]''. Blog da'l Museum Naziunel Svizzer. Publicho ils 12 farver 2021, acualiso ils 17 december 2025. Consulte ils 11 avrigl 2026. </ref> Quist as furmaiva vers la fin da'l 19evel tschienter cun ils giasts esters, chi restaivan regulermaing aint ils hotels nobels a [[San Murezzan]]. Il turissem d'inviern d'eira üna scuvierte nouva in quist temp.<ref>Roland Flückiger-Seiler: ''Die «Erfindung» des Wintersports in Graubünden. In: Hotel Paläste – zwischen Traum und Wirklichkeit. Schweizer Tourismus und Hotelbau 1830–1920''. Pagina 204 fin 208. Ediziun: hier + jetzt, ediziun per cultura ed istorgia, Baden 2003. ISBN 3-906419-68-1</ref>
=== Il prüm bob ===
In la stagiun d'inviern da'ls ans 1888/89 avaiva ün turist da cura americaun purto üna schlitta cun se – üna construcziun americauna cún il nom «toboggan». Quista schlitta nu d'eira fatta our da lain, scu as cugnuschaiva, dimpersè d'eir'la fatta our da metal, uschè cha quella d'eira fich pü svelta. Ün turist britannic d'eira faszino da'l «toboggan»,<ref name=":0" /> uschè cha quel as avaiva lascho fabricher üna schlitta in simil möd: In la schlitta davaint d'eiran fabrichos aint impü duos cordas per menascher. Quista creaziun britannica d'eira il prüm bob in l'istorgia e da que resultaiva la naschencha d'ün nouv sport d'inviern, nempe la cuorsa da bob – in inglais «bobsleigh»<ref>''[https://cresta-bob-museum-stmoritz.ch/bob/ Die Entwicklung des Bobsleighs]''. In: Cresta Bob Museum San Murezzan. Consulte ils 11 avrigl 2026</ref> – chi chattaiva bainbod grand plaschair traunter ils giasts a San Murezzan.
=== Via da schlisuler ===
Vias da schlisuler our da glatsch d'aiva que già in la [[Russia]] ed in la [[Frantscha|Frauntscha]] al cumanzamaint da'ls ans 1880. E bain, üna quista as giavüschaiva uossa eir a San Murezzan. Ma la fabricaziun predetaiva grandas investiziuns e custaiva fich bger.<ref name=":0" />
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
jqaxjacfhi2bi559rb3zh4iacs17f10