Wikipedia rmwiki https://rm.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pagina_principala MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Multimedia Spezial Discussiun Utilisader Utilisader discussiun Wikipedia Wikipedia discussiun Datoteca Datoteca discussiun MediaWiki MediaWiki discussiun Model Model discussiun Agid Agid discussiun Categoria Categoria discussiun TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 1985 171841 171321 2026-04-28T17:18:58Z Horgner 1074 171841 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Sagogn |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Sagogn COA.svg |Panorama = Sagogn airview2.jpg |Descripziun = Sagogn dal vest <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Sagogn 2016.png |Autezza = 779 |Surfatscha = 6,85 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3581}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 98 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.79 |EW = 9.255 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7152 |Preselecziun = 081 |UST = 3581 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.sagogn.ch |eLIR = 2656 }} '''Sagogn''' è ina vischnanca en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]; ella appartegna al circul da la Foppoa en il district Surselva. Sagogn sa chatta tranter [[Glion]] e [[Laax]] sin ina planira fritgaivla, che è sa furmada avan circa 10'000 onns entras la [[bova da Flem]]. La lingua uffiziala da Sagogn è il [[Rumantsch]], numndadmain l'[[idiom]] [[Sursilvan]]. Proximamain vegn baghegiau ina plazza da golf naven da Sagogn entochen a Schluein. == Tratgs caracteristics == Tratgs caracteristicas dal vitg èn la baselgia da la sontga Maria sin il mut da la baselgia che vegn datada sin circa 500 suenter Christus, sco era la Ruinaulta che sa chatta en il sid dal vitg. La Ruina Crest Val-Casti<ref>http://www.pledarigrond.ch/rumantschgrischun/#searchPhrase=Schiedberg</ref> ([[tudestg]] ''Schiedberg'') dat perditga da la muntada istorica dal vitg. Sagogn era en il temp mediaval in impurtant center da la baselgia. Quai sa mussa era tras il casti d'Aspermont ch'è mantegnì fitg bain. <gallery> image:Sagogn.jpg|Sagogn image:Sagogn_ Aspermont.jpg|Casti Aspermont image:Sagogn_Kirche.jpg|Sagogn image: Sagogn_Kirche_gross.jpg|La baselgia catolica. image: Reformierte_Kirche_Sagogn.jpg|La baselgia refurmada. </gallery> == Abitants == populaziun 31. december 2003: 631<br /> populaziun 31. december 2000: 646<br /> abitants tenor dumbraziun dal pievel 1880: 482<br /> abitants tenor dumbraziun dal pievel 1950: 492<br /> abitants tenor dumbraziun dal pievel 1980: 470 == Bregl da Heida == Agl ur ost dalla vischnaunca, sin ''Bregl da Heida'', steva el 7. tschentaner ina baselgia-sala carolingica dil temps medieval tempriv cun ina apsida en fuorma d'in fier-caval. Ei setracta dalla el testament dagl uestg Tello dil onn 765 s.Chr. menziunada baselgia dil Sogn Columban. Igl ei da supponer, che la baselgia da Sogn Columban era ina baselgia privata dalla famiglia retica da Cuera dils victorids, che habitavan ella vischinonza da Bregl e possesevan ina gronda curt signiurila, che ei vegnida descretta el testament detagliadamein. La curt cumpigliava speras ina scauldabla casa ed edifezi d'economia cun in conduct d'aua era vegnas, orts da fretgs e verduras. Ruinas da mir sutteranas, che sebasan alla baselgia da Sogn Columban, indicheschan las dimensiuns dalla curt signiurila. Igl areal ei en posses dil cantun Grischun e stattan sut schurmetg dalla Confederaziun Svizra. Ad ina skizza dil architect Peter Zumthor, ei els onns 60 vegniu construiu ina stela; igl onn 2004 ei ella vegnida renovada. == Colliaziuns == {{Commonscat}} *[http://www.sagogn.ch La pagina uffiziala da la vischnanca da Sagogn] *[https://web.archive.org/web/20220928182732/https://www.ugsagogn.ch/ La pagina uffiziala dalla giuventetgna da Sagogn] *[http://www.sagogn.com/index.php?id=360&L=1 La pagin uffiziala dall'Uniun da musica Sagogn] *[http://www.selvaclub.ch La pagina dil club da cuorsa lunga a Sagogn] {{Regiun Surselva}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Category:Foppa]] aw691wym4n8uiuqt0erwlpr5a303zjj 0 1992 171840 171328 2026-04-28T17:18:33Z Horgner 1074 171840 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Mustér |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Disentis Muster COA.svg |Panorama = Disentis 2014 Mai.JPG |Descripziun = Sguard sur Mustér vi encunter saira <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = Francestg Cajacob |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Disentis Mustér 2016.png |Autezza = 1130 |Surfatscha = 90,98 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3982}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 23 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.699722 |EW = 8.849722 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7180 |Preselecziun = 081 |UST = 3982 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.disentis.ch |eLIR = 1959 }} '''Mustér''' ({{Audio|roh-sursilvan-Mustér.ogg|[muˈʃteː]}}, {{DeS|''Disentis''}}, num uffizial: ''Disentis/Mustér'') è ina vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. Il num Mustér deriva dal latin «monasterium» quai che vul dir tant sco claustra, baselgia u catedrala. Il num Disentis perencunter deriva dal pled latin «desertina» quai che munta desert u regiun nuncultivada. == Geografia == [[Datoteca:vischnanca_da_muster.JPG|right|thumb|300px|Vischnanca da Mustér]] La vischnanca ha ina surfatscha da 9089 hectaras. La staziun da la [[Viafier retica]] e da la [[Viafier Matterhorn-Gottard]] è sin in’autezza da 1133 m. s. m. L’onn 2006 dumbrava la vischnanca anc 2122 abitants. 80% da quels discurran rumantsch u pli precis: rumantsch sursilvan. === Fracziuns === [[Datoteca:baseglia_parochiala_da_muster_2007.JPG|right|thumb|300px|Baselgia parochiala da Mustér davos la baselgia sa chatta il quartier S. Gions e davant Cons e Latis]] Tar la vischnanca da Mustér na tutgan betg mo il vitg sez mabain era las suandantas fracziuns: Madernal è la fracziun che giascha il pli bas (969 m. s. m.) en l’ost da la vischnanca. Da l’autra vart dal Rain, vul dir da vart dretga, sa chatta Pardomat. In pau pli aut sur Pardomat chattain nus sin in a collina [[Cavardiras]]. La chaplutta da Sontg Antoni che paradescha là vesa ins gia da lunsch enturn. Sche nus cuntinuain noss viadi envers il vitg da Mustér, lura vegnin nus tar la fracziun Caprau ora en la quala ch’ins ha blers onns betg pudì abitar durant l’enviern pervi dal privel da lavinas. Uss è quai scumond puspè schlià si. En il cugn nua che il Rain mez, che vegn or da la Val Medel ed il Rain s’uneschan vesan ins Mompé-Medel. Da questa fracziun anora han ins ina bella survista sur prest l’entira vischnanca da Mustér. Bandunain nus la vart dretga dal Rain e vegnin puspè en il vitg da Mustér. Per cuntanscher la proxima fracziun stuain nus dentant cuntinuar il viadi vinavant vers Sedrun. Cuoz, Buretsch e lura Segnas. Quai è la dretga successiun sch’ins vul visitar ina fracziun suenter l’autra. Cun Segnas avain nus lura era cuntanschì la pli gronda fracziun da Mustér. Quella ha era anc gì sco ultima in’atgna scola. Dapi var insaquants onns vegn quella mo pli duvrada da las uniuns da Segnas. L'ultima e cunquai era la fracziun che giascha il pli aut en la vischnanca da Mustér è la Fracziun da Mompé-Tujetsch. === Quartiers === Ils quartier dal vitg da Mustér sa numnan: Faltscharidas, Sontget, Chischliun, Scaletta, Carcarola, Davos-Mustér, Vitg, Cons, Raveras, Gonda, S. Gions, Dulezi, Latis, Acla da Fontauna, Funs, Clavaniev ed Acletta. == Istorgia == === L'istorgia da Mustér === Il lieu nua che Mustér è ussa da chattar èra antruras cuntrada nuncultivada. Quai di gia il num Disentis. L’onn 700 è in pader sa mess sin viadi da la Val dal Rain siadora. El è arrivà a Desertina ed è sa chasà là sco eremit. Il pader cun num Sigisbert derivava d’ina claustra cun l’urden da Son Martin. Dal num e da l’urden sa resulta che l’um derivava da la Franconia (regiun en il sid da la [[Germania]]).<p> Sigisbert ha obtegnì agid da Placi ch’era da quai temp in dals pli ritgs indigens. Ensemen han els bajegià ina chaplutta. Il tiran Victor ha temì che sia pussanza en la regiun pudessi esser en privel ed ha laschà mazzar Placi. La legenda raquinta che Placi saja vegnì stgavazzà e ch’el haja suenter prendi ses chau en ses mauns e purtà quel in toc envers la claustra. El haja deponi quel là avant ils pes da Sigisbert e saja mort. Là nua che quai duai esser capità stat oz la baselgia da Son Placi. En quella baselgia sa chattan era maletgs che raquintan la legenda.<p> L’[[avat Ursicin]] ha fundà en la mitad da l’otgavel tschientaner l’emprima claustra en la quala ch’ils paders vivan tenor l’urden da Son Benedetg. Tenor il cudesch da fraternisaziun da Reichenau-La Punt dumbrava la claustra l’onn 810 gia 93 paders che vivevan actualmain là e 71 ch’eran gia morts. Ils nums dals paders laschan sminar ch’ils paders eran alemans, francs, langobards u indigens. La claustra ha obtegnì bler terren ch’ins ha cumenzà a runcar e cultivar. Uschia è era il vitg da Mustér naschì. La claustra era da quest temp la suletta plaiv per las regiuns da [[Medel]], [[Tujetsch]], [[Andermatt]] e Mustér.<p> Ils buns onns per la [[claustra da Mustér]] èn ids a fin cun l’invasiun dals Saracens l’onn 940. Ils paders èn fugids en il Grossmünster a Turitg, èn dentant returnads per puspè bajegiar si tut. La povradad e la politica dal [[Pass dal Lucmagn]] che regiva da quai temp ha attratg l’attenziun dals imperaturs tudestgs sin la claustra. Otto I. e Friederich I. Barbarossa èn viagiads sur il Lucmagn. La claustra ha obtegnì grondas donaziuns. La regiun subdita tanscheva en l’ost enfin [[Breil]], en il vest enfin il [[Pass dal Furca]] ed en il sid enfin en la [[Lumbardia]]. === L'invasiun dals franzos === L’emprim da mars 1799 ha la [[Frantscha]] declerà la guerra. Quai è sta la segunda guerra da coaliziun da 1799 enfin 1802. Las truppas austriacas avevan l’incumbensa da sustegnair las truppas da nossa terra ed uschia segirar ils cunfins ed ils pass. Las truppas franzosas han attatgà il [[Grischun]] dal sid, dal nord e dal vest. Uschia èsi vegnì ils 7 da mars 1799 tar ina battaglia a Mustér. A Mustér eran in corp da chatschaders e duas cumpagnias austriacas staziunadas. La battaglia en las streglias da Mustér è stada ina victoria per Mustér. Ils Franzos èn vegnids cumbattids enavos enfin il [[Pass Alpsu|Pass da l’Alpsura]]. Dals Franzos han mo in quart survivì quella battaglia. La perdita da las truppas austriacas ed indigenas è dentant stada fitg pitschna.<p> En il nord han las truppas franzosas dentant gì dapli success. Ils 8 da mars eran quellas a [[Reichenau]]. Ins è sa cunvegnì cun general Demont tar in armistizi en il qual ins ha garantì la vita ed il possess dals indigens. General Demont è sa retratg cun sia truppa uschia che general Loison ha pudì occupar cun 600 umens il vitg. Il general è sa mussà sco engraziaivel giast da la claustra. El ha cumandà a ses umens da respectar ils indigens sco engraziament ch’els hajan tractà bain ils arrestads ed ils blessads. Cun quella relaziun amicabla èsi dentant spert stà a fin.<p> Ils 16 da mars 1799 è vegnì pretendì d’in incumbensà da la Frantscha ina contribuziun da guerra da 100’000 francs franzos. La claustra na pudeva betg pajar quella immensa summa ed ha regalà l’entira facultad.<p> La populaziun sperava sin in success dals Austriacs che vulevan attatgar ils Franzos en la vischinanza da [[Cuira]]. L’emprim da matg ha il pievel da Mustér cumenzà a rebellar ed han mazzà tut ils arrestads franzos. Entant n’han ils Austriacs betg gì success cun lur attatga. Quatter dis pli tard èn ulteriuras truppas arrivadas a Mustér ed han fatg vendetga per lur camarats mazzads e dà fieu a la claustra ed a l’entir vitg. Entras il fieu e las armas dals Franzos han era 20 indigens pers lur vita. Ils Austriacs han danovamain attatgà ils Franzos e quella giada cun success. Ils 17 da matg èn els arrivads a Mustér.<p> La povradad a Mustér era indescrivibla. Per la populaziun na devi betg la pussaivladad da metter la racolta sut tetg. Il medem onn èn anc ina giada schuldada marschada atras Mustér. [[General Suwarow]] è vegnì sur il Pass dal Lucmagn cun 6000 umens ed ì vinavant sur il Pass da l’Alpsura. == Politica == === La legislativa ed executiva da la vischnanca === L’executiva da la vischnanca da Mustér furma ina suprastanza communala cun tschintg commembers. 1973 han las votantas ed ils votants da Mustér decidì d’introducir in cussegl da vischnanca enstagl da la radunanza da vischnanca che furmava enfin là la legislativa. Il cussegl dumbrava a l’entschatta 21 cusseglier(a)s è lura vegnì redimensiunà sin 15 cusseglier(a)s. Cun Cecilia Maissen-Desax ha il cussegl da vischnanca da Mustér elegì per l’onn 2008 l'emprima dunna sco presidenta dal cussegl da vischnanca. Tar las elecziuns da las autoritads communalas il november 2008 è ella vegnida elegida en la suprastanza communala. Uschia sesa era en l'executiva per l'emprima giada ina dunna. === Il cumin da la Cadi === La tschentada da [[cumin da la Cadi]] che ha gì ina tradiziun da passa 600 onns vegniva adina manada atras en il curtin da la claustra da Mustér. Il circul da la Cadi (tud. Kreis Disentis) consista ord las vischnancas da [[Medel]], [[Tujetsch]] [[Sumvitg]], [[Trun]], [[Schlans]], [[Breil]] e Mustér. La populaziun da la [[Cadi]] ha decidì a l’urna ils 24 da settember 2000 da dismetter quella veglia tradiziun. Cunquai è la tschentada da cumin dals 7 da matg 2000 era stada l’ultima tschentada. Las elecziuns dal mistral e dals deputads che represchentan la Cadi en il [[cussegl grond dal chantun Grischun]] vegnan davent da là elegids entras votaziun a l’urna. == Traffic e turissem == === L'avertura dal trafic === A Mustér ha il [[Pass dal Lucmagn]] giugà in’impurtanta rolla. En connex cun il [[Pass dal Lucmagn]] è era la claustra da Mustér stada entretschada fermamain. Ella valeva sco la protectura dal pass. Per pudair proteger quel ha la claustra construì en il 11 e 12avel tschientaner ils ospizis da [[Son Gagl]], [[Son Gions]] e [[Sontga Maria]]. La fin da temp medieval era il Pass dal Lucmagn era la via dals commerziants milanais. Cun la martganzia èn era malsognas ed epidemias vegnidas importadas. Quai mussan las bleras chapellas cun ils patruns baselgia [[Son Bastiaun]], [[Sontg Antoni]], [[Son Roc]] e [[Son Cristoffel]] che valan tuts sco protecturs da la [[pesta]]. Cun l’avertura da la [[Chavorgia da la Scalina]] (Schöllenenschlucht) ha la concurrenza tranter il [[Pass dal Gottard]] ed il Pass dal Lucmagn cumenzà. La [[Val d’Ursera]] è uschia daventada pli ritga ed è sa cumprada libra da la claustra da Mustér. 1820 èn las emprimas vias vegnidas bajegiadas. La [[Via Sursilvana]], ch’è oz ina via da viandar, è vegnida construida l’onn 1858 enfin Mustér ed ha cuntanschì l’onn 1863 il cunfin dal chantun sin il [[Pass Alpsu|Pass da l’Alpsura]]. In onn suenter cursava la [[charrotscha da posta federala]] da Cuira enfin ad [[Ursera]] (Andermatt). La construcziun da la via dal Lucmagn è stada a fin da vart grischuna l’onn 1877. === La viafier sur il pass dal Lucmagn === In’ulteriura giada scriva il Pass dal Lucmagn istorgia e quai pervi d’ina viafier. L’istorgia è prest ida en emblidanza. La mitad dal 19avel tschientaner pareva la Svizra d’esser predestinada per ils pioniers da viafier. La Svizra dueva daventar in corridor tranter las naziuns d’industria [[Germania]], [[Belgia]], [[Engalterra]] en il nord e l'[[Italia]] en il sid. Sco emprim han ins pensà davart ina lingia sur il [[Pass dal Spleia]] u sur il [[Pass dal San Bernardin|Pass dal Son Bernardin]]. Bain spert ha dentant il Pass dal Lucmagn attratg l’attenziun. Gia ils 30 d’october 1845 – quai è gia avant che l’emprima viafier è vegnida messa en funcziun en Svizra - è vegnì fatg in contract statal cun ils chantuns da Son Gagl, Tessin e Grischun. Il chantun [[Tessin]] è dentant sa collià cun ina gruppa d’aderents dal [[Gottard]] ch’è sa furmada 1863. Intgins onns pli tard (1869) è la decisiun lura crudada en favur da la viafier dal Gottard. Cunquai n’han ins betg pli discurrì d’ina viafier sur il Pass dal Lucmagn. === Las alternativas === Suenter quella sconfitta cun la viafier sur il Lucmagn ha in hotelier da Tavau prendi l’iniziativa. El ha fundà la firma «Rhätische Bahn AG». Uschia è il traject da [[Cuira]] a [[Glion]] vegnì avert l’emprim da zercladur 1903. En ils onns 1910 enfin 1912 è quella lingia vegnida prolungada enfin a Mustér. Anc il medem onn han la «Brig–Furka–Disentis-Bahn (BFD)» cumenzà cun la construcziun dals binaris en direcziun d’Ursera (Andermatt). Quella lignia è vegnida averta ils 19 da zercladur 1926 e var in mais pli tard è quella stada averta enfin a Brig. Ozendi è il «Glacier-Express» in’attracziun che cursescha sin las lingias da la [[Viafier retica]] (Rhätische Bahn, RhB) e da la [[Viafier Matterhorn-Gottard]] (Matterhorn-Gotthard-Bahn, MGB). === La funtauna da son Placi === Mustér era gia la fin dal 17avel tschientaner enconuschent per la ritgezza da minerals. Oravant tut la funtauna da Son Placi attirava adina l’attenziun per via da sia aua da ruina. Decan [[Pader Maurus Cathrin]] aveva laschà endrizzar in bogn e laschava purtar per quel aua or da la Val Son Placi. In’analisa da l’aua è vegnida fatga pir l’onn 1878 da professer Haniman. 1898 ha il tractament cun radium gì ina gronda impurtanza en la medischina. Uschia che la scuverta che l’aua da la funtauna da Son Placi irradiescha radium è stada da gronda impurtanza. Quella irradiaziun da [[radium]], ch’è vegnì numnà pli tard [[radon]], è la pli ferma en l’entira Svizra. === Chasa da cura Disentiserhof === Avant ch’i ha dà ina chasa da cura a Mustér abitavan ils giasts en la claustra u en in dals ulteriurs albierts. 1872 ha la firma «Gebrüder Condrau» vegnida fundada. La firma ha bajegià il hotel Disentiserhof, ch’è vegnì avert l’emprim da fanadur 1877. L’hotel cuntegneva l’entira infrastructura per bogns da cura. 1908 è l’hotel vegnì vendì a la famiglia Tuor. Lezza ha manà l’hotel cun ils bogns enfin 1967. Lura ha ella vendì l’hotel a la societad acziunara «Disentiserhof AG». L’uniun da traffic ha laschà elavurar 1965 in project che preveseva che Mustér dueva daventar in lieu da cura. Il cussegl da vischnanca aveva decidì ils 26 d’avrigl 1970 a favur dal project. Realisà è quel dentant mai vegnì. Il “vegl” hotel Disentiserhof è vegnì siglientà 1978 dad ina truppa da l’armada. Suenter è vegnì construì là in hotel senza bogns da cura. Uschia è l’epoca da Mustér sco lieu da cura stada a fin. === Mustér - lieu da sport d'enviern === Mustér ha ina lunga tradiziun sco lieu da sport d’enviern e quai er sche l’infrastructura è vegnida construida pir en ils onns 70. La fin da 19avel tschientaner ha la Gasetta Romontscha rapportà da curaschus skiunzs che vegnivan dal chantun [[Chantun Glaruna|Glaruna]] sur il Sandpass a Mustér. En ils onns 50 manava l’armada atras blers curs alpins a Mustér ed ha uschia mess il crap da fundament per il sport d’enviern. In club da skis è gia vegnì fundà l’onn 1906 a Mustér. 1962 è schizunt vegnì bajegià ina schanza da siglir cun skis. En ils onns 70 è quella vegnida renovada. 1984 ha quella dentant stuì far plaz ad in rempar da lavinas. La confederaziun ha surdà 1963 la concessiun per ina pendiculara. 1969 è lura la societad acziunara Bergbahnen Disentis AG vegnida fundada cun in chapital da var 4 milliuns francs. Ils 23 da december 1971 èsi lura stà uschè lunsch. La pendiculara da Mustér a [[Caischavedra]], ils runals 1 e 2 ed l’ustaria a Caischavedra èn vegnids averts. En ils onns suenter è anc vegnì bajegià dus ulteriurs runals e l’onn 1987 ina sutgera. En ils onns 1995/1996 è vegnì prendi en funcziun las duas sutgeras che han remplazzà ils emprims dus runals (Caischavedra - Gendusas e Gendusas - Lai Alv). Davent da 2005 enfin 2007 èn la staziun da val e la staziun da muntogna vegnidas renovadas. L’atun 2007 è vegnì inaugurà ina nova pendiculara. La capacitad da quella è 90 persunas u 940 persunas per ura. == Scola == Gia 1580 manava la claustra ina scola primara per la vischnanca. 1842 ha la vischnanca introducì la scola obligatorica. La scola era gratuita ed ils uffants avevan da frequentar quella davent dal 7avel enfin il 15avel onn da vita e quai durant 24 emnas per onn. 1883 ha la vischnanca bajegià ina nova scola. 20 onns suenter duvravi gia puspè dapli plaz ed uschia vegniva anc da scola en autras chasas. Ils scolasts instruivan mintgamai pliras classas en il medem mument. Il dumber da scolars è creschì vinavant ed uschia è vegnì bajegià 1952 la «scola veglia» sco quai ch’ella vegn anc numnada oz e 1980 la «scola nova» == Scola claustrala (gimnasi) == Las ragischs da la scola claustrala chatt’ins en l’otgavel tschientaner. Pervi da l’invasiun dals franzosa mancan ils documents. Enfin il 16avel tschientaner existiva ina scola latina che dumbrava 25 students. Da quai temp na manava la claustra nagin internat. Ils students avevan suttetg en il vitg. 1804 è ina nova scola vegnida averta. Quella vala sco emprima scola chantunala. Quatter onns pli tard è quella vegnida dischlocada a Cuira. Davent dal 1833 enfin 1842 è quella scola puspè vegnida manada a Mustér. Davent da 1850 enfin 1856 hai dà a Mustér ina scola episcopala. A partir da 1856 è sulettamain vegnì manà ina pitschna scola privata. Dapi 1880 maina l’abazia benedictina in gimnasi. La scola claustrala a Mustér è ina scola media privata nua ch’ins po far la matura. La scola visitan tant scolaras e scolars da la regiun sco era da l’entira svizra. Dapi 30 onns vegnan era las mattas instruidas. Betg emblidar dastg’ins l’internat. == Natira == === Lavinas ed auas grondas === L’istorgia da Mustér è era colliada cun la forza da la natira che po destruir possess e vita. 1458 ha ina lavina destruì la baselgia da Son Placi, differents bains purils e custà la vita a 16 persunas. Las lavinas da 1899, 1907 e 1951 èn anc enconuschentas e per part en buna memoria. L’avrigl 1975 ha la lavina da la Val Son Placi destruì 15 bajetgs d’economia e 25 ha guaud. Era 1978 ha ella cuntanschi il vitg. 1984 ha la medema lavina destruì il curtin dal hotel Disentiserhof. 1944 ha la lavina da la Val Clavaniev cuntanschì l’aual d’Acletta. En la Val Clavaniev èsi vegnì construì lavineras. Giudim la Val Son Placi gist davos la baselgia da Son Placi è vegnì construì in dam. Sur la Val Son Placi è lura era vegnì installà in sistem d’alarm. Gronds donns han era auas grondas chaschunà en ils onns 1834, 1868, 1927, 1954 e 1987. === L'orcan Vivian === In eveniment da la natira ch’è anc a bleras convischinas e convischins da Mustér e conturn en buna memoria è l’[[orcan Vivian]]. L’orcan ha destruì ils 27 e 29 da favrer 1992 aifer secundas 275 ha guaud. Ils onns precedents ha la vischnanca da Mustér manà la pli gronda gestiun forestala. Ils donns èn anc oz da vesair. La vischnanca ha Mustér ha gì cletg che l’orcan n’ha betg destruì il guaud sur vischnanca. Quai è numnadamain in guaud da protecziun. Sche quel fiss betg, stuess la vischnanca far gronds sforz cun construir lavineras che protegian il vitg da lavinas. == Funtaunas == * Disentis/Mustér - Temps vargai / Temps present (romontsch) * Disentis/Mustér - Geschichte und Gegenwart (deutsch) == Colliaziuns == {{Commonscat|Disentis/Mustér|Mustér}} * [http://www.disentis.ch/ La pagina da la vischnanca] * {{E-LIR|1959}} {{Regiun Surselva}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Cadi]] bb505zfgb65d5u2lujh16w5cnxalipy 0 2270 171837 168886 2026-04-28T17:16:53Z Horgner 1074 171837 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Laax |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Laax COA.svg |Panorama = Laax.jpg |Descripziun = Laax <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Laax 2016.png |Autezza = 1016 |Surfatscha = 31,71 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3575}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 47 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.81 |EW = 9.26 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7031 |Preselecziun = 081 |UST = 3575 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.laax-gr.ch |eLIR = 1356 }} '''Laax''' (per rumantsch er ''Lags'') è ina vischnanca politica en il [[chantun Grischun]]. Ella è situada en il circul [[Foppa]] dal [[Surselva (district)|district Surselva]]. Dapi l’erecziun da las telefericas dal Crap Sogn Gion ils onns 1960–70 è la vischnanca segnada d’in grond boom turistic. == Geografia == Laax sa chatta sin 1050 meters sur mar. La vischnanca è situada sin ina pitschna terrassa sur l’Ual da Mulin sin la spunda nord da la Val dal Rain Anteriur. Il num rumantsch ''Lags'' sa referescha als quatter lais da Laax: [[Lag Grond]], Lag digl Oberst, [[Lag Tiert]] e Lag Isla. Tar la vischnanca da Laax tutgan las fracziuns Cons, Salums, Murschetg, Uletsch e Staderas. Sin il territori da Laax sa chattan las muntognas [[Piz Vorab]], [[Vorab pign]] e [[Piz Grisch]] sco er ina part dal [[glatscher dal Vorab]]. La chavorgia impressiunanta da la [[Val da Mulin]] sbucca en la [[Ruinaulta]]. Sur la fracziun Murschetg sa chatta l’[[Uaul Taviarna]], enconuschent per sia populaziun da [[cot da taus|cots da taus]]. Laax cunfinescha en l’ost cun [[Flem]], en il vest cun [[Falera]], en il sid cun [[Sagogn]] ed en il nord cun il [[chantun Glaruna]]. La surfatscha totala da la vischnanca munta a 3167 ha; da quai èn 1900 ha terren d’agricultura, ca. 750 ha terren nunproductiv e ca. 600 ha guaud. == Istorgia == Craps-scalutta a Crap Fraissen mussan ch’ils emprims umans èn gia stads preschents en la regiun durant l’epoca preistorica. In abitadi per propi hai dentant pir da a Laax en il temp autmedieval. Quel è vegnì fundà da purs libers da lingua rumantscha tras runcadas fatgas sin pastgira ch’appartegneva a [[Sagogn]]. Pli vegls che quest abitadi eran ils edifizis situads a Lavanuz (davos Murschetg) che vegnan menziunads l’onn 765 en il [[Testament da Tello]]. A quels appartegnevan champs cultivads e prads sauads. Enturn il 1300 furmava Laax in center dal signuradi da Laax e da la communitad dals Libers da sur il guaud da Flem. I n’è dentant betg enconuschent, schebain tut ils abitants dal lieu han appartegnì a questa communitad. Sin plaun ecclesiastic ha Laax fatg part fin il 1525 da la pravenda da Sagogn, dapi il 1309 sco chaplania autonoma. Ils patruns-baselgia s. Otmar e s. Gagl cumprovan l’origin tardiv da l’abitadi. Enturn il 1500 èn vegnidas construidas trais chapluttas: quella da s. Giacun a la via veglia per Sagogn, quella da s. Bistgaun a la via veglia per Glion e quella da s. Clau a la via per Flem. Il process da separaziun da la vischnanca da Laax da las alps e dad auters bains alpesters da la cuminanza economica cun Sagogn, inizià en il 15avel tschientaner, è vegnì concludì pir en il 19avel tschientaner. Ina versiun tudestga dals statuts communals datescha dal 1645, in’autra en lingua rumantscha dal 19avel tschientaner. Tranter il 1654 ed il 1732 han gì lieu plirs process da strias. Las famiglias dominantas a Laax en il 16–19avel tschientaner èn stadas ils Jochbergs, Montaltas, Corays e Toggenburgs residents en chasas patrizianas, per exempel en la Casa Liunga (1609). En il 19avel tschientaner èn vegnids fundads divers manaschis artisanals: in mulin ed ina resgia a l’Ual da Mulin, ina cuntscharia e duas tenscharias a la riva dal Lag Grond (ina pressa da taila è conservada en il Museum retic a Cuira). En pli ina fravgia en vischnanca sco era chavas e furns da chaltschina (Caltgeras, menziunà il 1550) en ils conturns. === Svilup turistic === Il svilup da Laax ad in lieu da cura climatic ha cumenzà a la fin dal 19avel tschientaner cun l’avertura da l’emprim hotel, il Seehof (1880, cun stabiliment da bogn) e d’in edifizi per colonias da vacanzas. Il grond boom turistic ha inizià en ils onns 1960–70: las telefericas dal [[Crap Sogn Gion]] (oz ''Weisse Arena Bergbahnen AG'') èn vegnidas amplifitgadas successivamain, e las muntognas da Nagiens e dal glatscher dal Vorab avertas sco territoris da skis (da stad). Ultra da quai han ins promovì in’activitad intensiva en il sectur da construcziun (hotels, chasas d’appartaments, parahotellaria) ch’ha schendrà entirs quartiers da vacanzas a Cons, Marcau, Uletsch e Murschetg. Quest svilup ha effectuà in ferm chal dal sectur primar (il 2000 existivan mo anc sis manaschis purils a Laax), in augment excessiv dals pretschs da terren ed immissiuns considerablas tras il traffic motorisà. Las entradas da taglias han pussibilità da sbassar il pe da taglia ad actualmain 68&nbsp;%. Il 2005 lavuravan radund 86&nbsp;% da la populaziun cun activitad da gudogn a Laax en il sectur terziar. Ils letgs da giasts èn s’augmentads da l’onn 1900 enfin l’onn 2006 da 210 sin sur 9000, repartids sin 15 hotels. Daspera furman 11 restaurants ed enturn 20 firmas la basa economica da Laax. === Controversa enturn in nov center d’asil en il Hotel Rustico === [[File:Il Hotel Rustico.jpg|right|thumb|Hotel Rustico, Laax Marcau]] En connex cun in nov center d’asil ch’il Chantun prevesa d’avrir gia il fanadur 2013 è la vischnanca da Laax stada preschenta en la pressa naziunala. Las emprovas d’impedir il center d’asil cun sustegnair investiturs indigens che vulan cumprar il Hotel Rustico ch’è previs sco nov center per ils asilants n’èn per il cusseglier guvernativ [[Christian Rathgeb]] betg fitg empernaivlas. Ord tema ch’il cas da Laax pudess constituir in cas da precedenza restan las autoritads diras. Per Laax muntass il nov center d’asil ina considerabla intervenziun en sia infrastructura turistica ed ella perdess qua tras radund 60 letgs chauds. == Populaziun == La vischnanca da Laax dumbra actualmain 1346 abitantas ed abitants (situaziun dal 2010). La cumpart da la populaziun da lingua rumantscha è sa sbassada da 91&nbsp;% l’onn 1941 a 51&nbsp;% l’onn 1980 respectivamain a 40,1&nbsp;% l’onn 2000 (lingua principala). La scola cumpiglia la scoletta, sis classas primaras ed il stgalim superiur cun ensemen varga 100 uffants. A Laax existan las suandantas uniuns: * Uniuns culturalas: Chor mischedau Laax; Chor Viril Laax; Cumpignia da teater Laax; Gruppa da costums Flem-Laax. * Uniuns da sport: Club da ballapei Laax; Club da ballareit Laax; Club da skis e snowboard Crap Sogn Gion; Club da tennis Larnags; Uniun da tir Laax-Falera. * Ulteriuras uniuns: Secziun locala da catschadurs Vorab; Uniun da commerci e mistregn Arena dallas Alps; Uniun samaritana Laax; Uniun da dunnas; Uniun da giuventetgna Laax. La Fundaziun Pro Laax, constituida il 1974, promova la creaziun artistica, las tradiziuns, il sport e surtut era il rumantsch. Il Museum ed arcun da tradiziun a Laax exista dapi l’onn 1980 (dapi 1999 en furma amplifitgada). == Galaria == <gallery> Datoteca:Laax-Nacht.jpg|Via principala a Laax Datoteca:Laax_See.jpg|Il Lag Grond Datoteca:Laaxersee Winter.JPG|Il Lag Grond durant l’enviern Datoteca:Laax Lag digl Oberst.jpg|Lag digl Oberst, territori sut protecziun da la natira Datoteca:Talstation Crap Sogn Gion.jpg|Staziun da val dal territori da skis Crap Sogn Gion Datoteca:Crap Sogn Gion2.JPG|Crap Sogn Gion </gallery> == Annotaziuns == <references/> == Litteratura == A. Maissen (red.): ''Laax, ina vischnaunca grischuna'', Fundaziun Pro Laax, 1978. == Colliaziuns == {{Commonscat|Laax}} * {{E-LIR|1356}} * [http://www.laax-gr.ch/ Pagina d’internet da la vischnanca] {{Regiun Surselva}} [[Categoria:Laax| ]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Surselva]] [[Categoria:Artitgels recumandads (Grischun)]] nli8xg63ckiighkzpz6975z3xzesyer 0 2516 171800 171290 2026-04-28T16:13:25Z Horgner 1074 171800 wikitext text/x-wiki {{idiom|puter}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = S-chanf |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE S-chanf COA.svg |Panorama = S-chanf at Inn (En) river with Zuoz in the background.jpg |Descripziun = L'[[En]] a S-chanf, davosvart [[Zuoz]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Malögia |Titel president = |President = Gian Fadri Largiadèr<ref>[http://www.oberengadin.ch/index.php?id=23 Gemeinden im Oberengadin] sin la pagina-web dal Circul d'Engiadin'Ota</ref> |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde S-chanf 2016.png |Autezza = 1660 |Surfatscha = 138,03 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3788}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.612 |EW = 9.982 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7525 |Preselecziun = 081 |UST = 3788 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.s-chanf.ch |eLIR = 2652 }} '''S-chanf''' es üna vschinauncha politica [[svizra]] i'l [[chantun Grischun]]. == Vappa == Descripziun: Blova cun tschinch spias da üerdi in or (melan). == Geografia == Il flüm [[En]] traversa la vschinauncha. == Istorgia == In 2006 cumpret [[Silvio Berlusconi]] üna chesa a S-chanf e la fo renover. == Persunaliteds == * [[Simon Caratsch]] (1826–1892), poet rumauntsch == Colliaziuns == {{Commonscat}} == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Malögia}} {{DEFAULTSORT:Schanf}} [[Categoria:S-chanf]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Categoria:Engiadin'Ota]] j6bk01hzv5pi4ejew7loyucq0qf4yma 0 2558 171832 171291 2026-04-28T17:00:17Z Horgner 1074 171832 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Tavau |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Davos COA.svg |Panorama = Luftbild Davos2.jpg |Descripziun = Tavaus vers sid <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Partenz/Tavau |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Davos 2016.png |Autezza = 1560 |Surfatscha = 283,99 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3851}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 39 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.793029 |EW = 9.821343 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7260 Tavau Vitg<br />7270 Tavau Plaz |Preselecziun = 081 |UST = 3851 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.gemeinde-davos.ch |eLIR = 2928 }} '''Tavau''' ({{Audio|Roh-Tavau.ogg|[tɐˈvaʊ̯]}}, en il dialect dal lieu ''uf Tafaas'', [[lingua tudestga|tudestg]] ''Davos'', [[lingua taliana|talian]] ''Tavate'') è ina vischnanca svizra en il {{chantun|Grischun}}. == Populaziun == Tavau è tenor statistica d'abitants ina citad (passa 10'000 abitants) malgrà che la vischnanca na vul betg sa definir sco citad. Tavau è la 110avla citad da la Svizra tenor abitants. == Colliaziuns == {{Commonscat|Davos|Tavau}} == Annotaziuns == <references /> {{Regiun Partenz/Tavau}} [[Categoria:Tavau| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Categoria:Gualsers]] gjdw24ojwh2x4z4ybifzuk93hv5yu7l 0 2559 171836 171185 2026-04-28T17:16:22Z Horgner 1074 171836 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Ilanz/Glion |Tip = Vischnanca politica |Auters nums = |Vopna = CHE Ilanz-Glion COA.svg |Bandiera = |Panorama = |Descripziun = |Charta = Karte Gemeinde Ilanz Glion 2018.png <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |District = Surselva |Circul = |Vischnanca = |Chapitala = |Sedia = |Titel president = |President = |Lingua uffiziala = |Regenza = |Legislatur = <!--- TERRITORI ---> |Autezza = 698 |Surfatscha = 133.48 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3619}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = |Districts = |Circuls = |Vischnancas = |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46/46/15.13/N |EW = 9/13/05.14/E <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = |Preselecziun = |UST = 3619 |Numer da l'auto = |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = [[rumantsch]], [[lingua tudestga|tudestg]] |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = |eLIR = 1158 |LIS = }} '''Ilanz/Glion''' (tudestg: ''Ilanz/Glion'') è ina vischnanca politica ed ina citad svizra en il circul Glion en il district da Surselva dal {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. == Glion == === il marcau === Il marcau da Glion ei in marcau ella Surselva. El schai gest sper il Rein anteriur. Sur il Rein Anteriur sesanfla ina punt, che vegn mintga di druvada da persunas, autos ed dalla Viafier retica. A Glion dat ei differentas stizuns, ina plazza da giug, ina scola ed aunc bia dapli caussas. Glion ei mo in marcau perviada ch‘ei deva pli baul ina citad veglia. Oz habiteschen entgins carstgaus en quella citad veglia. Leu dat ei era ina baselgia reformada, ed agl ur dalla citad veglia sesanfla la casa cumin. La citad veglia ha 4 portas. Oz vivan era biars carstgauns sper la citat veglia, aschia che Glion ei aunc carschiuns intec. == Geografia == === Fracziuns e quartiers da la vischnanca === {| class="prettytable" |- bgcolor="#E3E3E3" !Quartier !Nr. !Nr.-BFS !NPA |- |Glion/Ilanz |1 |3574001 |7130 |- |[[Sontga Clau]] |2 |3574002 |7130 |- |[[Strada en Surselva|Strada]] |3 |3574003 |7130 |} == Populaziun == populaziun 31. december 2003: 2161 === Lingua === Las linguas uffizialas da la vischnanca Glion èn il [[rumantsch]] ed il [[Lingua tudestga|tudestg]]. {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Glion/Ilanz''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1950''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 2000''' |----- | align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[rumantsch]] || align=right | 820 || align=right | 50 % || align=right | 912 || align=right | 40 % || align=right | 813 || align=right | 35 % |----- |[[lingua tudestga|tudestg]] || align=right | 738 || align=right | 45 % || align=right | 1141 || align=right | 50 % || align=right | 1184 || align=right | 51 % |----- |[[lingua taliana|talian]] || align=right | 82 || align=right | 5 % || align=right | 228 || align=right | 10 % || align=right | 325 || align=right | 14 % |----- |'''abitants''' || align=right | 1'640 || align=right | 100 % || align=right | 2'282 || align=right | 100 % || align=right | 2'322 || align=right | 100 % |} == Colliaziuns == {{Commonscat|Ilanz/Glion}} * [http://www.ilanz.ch/ La pagina da la vischnanca] * Artigel [http://www.e-lir.ch/index.php?id=450&t_articles_id=1158&lemma=Glion&chavazzin=&lemma_lang=r ''Glion''] en il Lexicon Istoric Svizzer {{Regiun Surselva}} [[Categoria:Ilanz/Glion| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Categoria:Foppa]] r6ynhx705mp2vavxy4sw7tveau6aj4m 0 2923 171804 171280 2026-04-28T16:14:35Z Horgner 1074 171804 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Zuoz |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Zuoz COA.svg |Panorama = Zuoz.jpg |Descripziun = Zuoz <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Malögia |Titel president = |President = Romeo Cusini<ref>[https://www.zuoz.ch/vschinauncha-zuoz/organisaziun-cumuenela Organisaziun cumünela] sin la pagina-web da Zuez</ref> |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Zuoz 2016.png |Autezza = 1716 |Surfatscha = 65,79 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3791}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 18 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.6 |EW = 9.961 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7524 |Preselecziun = 081 |UST = 3791 |Abitants = Zuozinger, Zuozingra |Surnum = ils Bellos |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.zuoz.ch |eLIR = 3037 }} '''Zuoz''' è ina vischnanca politica [[svizra]] en il [[chantun Grischun]]. == Persunalitads == * [[Gian Travers]] (1483-1563), reformatur ed um da stadi * [[Gian Pitschen Balastèr]] (1833–1894), scriptur * [[Clementina Gilly]] (1858–1942), scriptura, poetessa e translatura da litteratura == Colliaziuns == {{Commonscat}} * {{E-LIR|3037}} == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Malögia}} [[Categoria:Zuoz| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Engiadin'Ota]] qjhulna1luzyt6r8bxrksd0achk2yy0 0 2924 171797 171304 2026-04-28T16:11:52Z Horgner 1074 171797 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Madulain |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Madulain COA.svg |Panorama = Madulain.jpg |Descripziun = <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Malögia |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Madulain 2016.png |Autezza = 1697 |Surfatscha = 16,28 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3783}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 14 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.583328 |EW = 9.933323 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7523 |Preselecziun = 081 |UST = 3783 |Abitants = 229 (1. schaner 2015) |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.madulain.ch |eLIR = 1907 }} '''Madulain''' è ina vischnanca svizra en il {{chantun|Grischun}} en il district Malögia. L'onn 2015 dumbrava Mudulain 229 abitants. ==Geografia== Madulain sa chatta tranter [[La Punt Chamues-ch]] e [[Zuoz]]. Sia autezza è da 1'697 m s.n.m. e la surfatscha è da 16.28 km². ==Populaziun== ===Linguas=== {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Madulain GR''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 2000''' |----- | align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[lingua tudestga|Tudestg]] || align=right | 42 || align=right | 44,68 % || align=right | 48 || align=right | 40,00 % || align=right | 97 || align=right | 53,89 % |----- |[[lingua rumantscha|Rumantsch]] || align=right | 35 || align=right | 37,23 % || align=right | 33 || align=right | 27,50 % || align=right | 40 || align=right | 22,22 % |----- |[[lingua taliana|Talian]] || align=right | 15 || align=right | 15,96 % || align=right | 28 || align=right | 23,33 % || align=right | 31 || align=right | 17,22 % |----- |'''Abitants''' || align=right | 94 || align=right | 100 % || align=right | 120 || align=right | 100 % || align=right | 180 || align=right | 100 % |} == Colliaziuns == {{Commonscat}} == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Malögia}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] gfwkmw09mwdvg1hby4ox4sezqh6bgsm 0 2925 171796 171308 2026-04-28T16:11:33Z Horgner 1074 171796 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = La Punt Chamues-ch |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE La Punt Chamues-ch COA.svg |Panorama = La Punt.jpg |Descripziun = La Punt <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Malögia |Titel president = |President = Jakob Stieger<ref>[http://www.oberengadin.ch/index.php?id=23 Gemeinden im Oberengadin] sin la pagina-web dal Circul d'Engiadin'Ota</ref> |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde La Punt-Chamues-ch 2016.png |Autezza = 1687 |Surfatscha = 63,27 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3785}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 12 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.577 |EW = 9.926 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7522 |Preselecziun = 081 |UST = 3785 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.lapunt.ch |eLIR = 1353 }} '''La Punt Chamues-ch''' (talian e tudestg ''Ponte-Campovasto'', uffizial fin il 1943) è ina vischnanca politica [[svizra]] en il circul Engiadin'Ota, district Malögia dal {{chantun|Grischun}}. == Geografia == === Fracziuns da la vischnanca === {| class="prettytable" |- bgcolor="#E3E3E3" !Quartier !Nr. !Nr.-BFS !NPA |- |La Punt |1 |3785001 |7522 |- |Chamues-ch |2 |3785002 |7522 |- |Champesch |3 |3785003 |7522 |- |} == Populaziun == === Linguas === {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a La Punt Chamues-ch ''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 2000''' |----- | align="center" bgcolor=" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[Lingua tudestga|Tudestg]] || align=right | 156 || align=right | 40,00 % || align=right | 341 || align=right | 59,93 % || align=right | 436 || align=right | 66,06 % |----- |[[Rumantsch]] || align=right | 162 || align=right | 41,54 % || align=right | 145 || align=right | 25,48 % || align=right | 136 || align=right | 20,61 % |----- |[[Lingua taliana|Talian]] || align=right | 39 || align=right | 10,00 % || align=right | 52 || align=right | 9,14 % || align=right | 51 || align=right | 7,73 % |----- |'''Abitants''' || align=right | 390 || align=right | 100 % || align=right | 569 || align=right | 100 % || align=right | 660 || align=right | 100 % |} == Colliaziuns == {{Commonscat}} == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Malögia}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Category:Engiadin'Ota]] [[Categoria:La Punt Chamues-ch| ]] krl6edep1yypketcuffvulpffz2sf6g 0 2926 171794 171305 2026-04-28T16:10:51Z Horgner 1074 171794 wikitext text/x-wiki {{Puter}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Bever |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Bever COA.svg |Panorama = Bever Ansicht.jpg |Descripziun = Bever <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Malögia |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Bever 2016.png |Autezza = 1708 |Surfatscha = 45,75 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3781}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 14 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.55 |EW = 9.886 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7502 |Preselecziun = 081 |UST = 3781 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.bever.ch |eLIR = 139 }} '''Bever''' ({{Audio|Roh-putèr-Bever.ogg|[ˈbevəɾ]}}) es üna vschinauncha politica [[svizra]] i'l {{chantun|Grischun}}. Ella as chatta i'l circul d'Engiadin'Ota dal [[Malögia (district)|district Malögia]]. ==Populaziun== ===Linguas=== {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Bever GR''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Numeraziun da l'an 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Numeraziun da l'an 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Numeraziun da l'an 2000''' |----- | align="center" | '''Numer''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Numer''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Numer''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[lingua tudestga|Tudes-ch]] || align=right | 175 || align=right | 40,51 % || align=right | 292 || align=right | 58,87 % || align=right | 420 || align=right | 66,56 % |----- |[[lingua rumantscha|Rumauntsch]] || align=right | 156 || align=right | 36,11 % || align=right | 120 || align=right | 24,19 % || align=right | 119 || align=right | 18,86 % |----- |[[lingua taliana|Talian]] || align=right | 87 || align=right | 20,14 % || align=right | 73 || align=right | 14,72 % || align=right | 74 || align=right | 11,73 % |----- |'''Abitants''' || align=right | 432 || align=right | 100 % || align=right | 496 || align=right | 100 % || align=right | 631 || align=right | 100 % |} == Colliaziuns == {{Commonscat|Bever, Switzerland|Bever}} == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Malögia}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Category:Engiadin'Ota]] mtx8787sj8x928jhi9jgumfeffhbqcp 0 2928 171801 171311 2026-04-28T16:13:43Z Horgner 1074 171801 wikitext text/x-wiki {{Puter}}{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Schlarigna |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Celerina-Schlarigna COA.svg |Panorama = CelerinaWinter.JPG |Descripziun = Schlarigna l'enviern<br />davos [[Munt da la Bês-cha]], [[Las Sours]], [[Piz Muragl]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Malögia |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Celerina Schlarigna 2016.png |Autezza = 1714 |Surfatscha = 24,02 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3782}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 62 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.512 |EW = 9.86 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7505 |Preselecziun = 081 |UST = 3782 |Abitants = Schlarignot, Schlarignota |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.gemeinde-celerina.ch |eLIR = 2690 }} '''Schlarigna''' ({{Audio|Roh-putèr-Schlarigna.ogg|[ʃlɐˈriɲɐ]}}, [[lingua tudestga|tudas-ch]]: ''Celerina'', ufficiel: ''Celerina/Schlarigna'') es üna vschinauncha politica [[svizra]] i'l {{chantun|Grischun}}. Ella as chatta a 1714 meters d'otezza i'l circul d'Engiadin'Ota dal [[Malögia (district)|district Malögia]]. Ils abitants da Schlarigna as nomnan '''Schlarignot(a)s'''. == Geografia == === Fracziuns da la vschinauncha === {| class="prettytable" |- bgcolor="#E3E3E3" !Quartier !Nr. !Nr.-BFS !NPA |- |Schlarigna-vitg |1 |3782001 |7505 |- |S. Gian |2 |3782002 |7505 |- |} == Populaziun == === Linguas === {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Schlarigna''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Numeraziun da l'an 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Numeraziun da l'an 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Numeraziun da l'an 2000''' |----- | align="center" bgcolor=" | '''Numer''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Numer''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Numer''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[Lingua tudestga|Tudas-ch]] || align=right | 390 || align=right | 43,82 % || align=right | 535 || align=right | 54,87 % || align=right | 789 || align=right | 58,31 % |----- |[[Rumantsch|Rumauntsch]] || align=right | 273 || align=right | 30,67 % || align=right | 198 || align=right | 20,31 % || align=right | 173 || align=right | 12,79 % |----- |[[Lingua taliana|Talian]] || align=right | 178 || align=right | 20,00 % || align=right | 176 || align=right | 18,05 % || align=right | 261 || align=right | 19,29 % |----- |'''Abitants''' || align=right | 890 || align=right | 100 % || align=right | 975 || align=right | 100 % || align=right | 1353 || align=right | 100 % |} == Persunaliteds == * [[Giovannes Mathis]] (1824–1912), scriptur rumauntsch * [[Zaccaria Pallioppi]] (1820–1873), giurist, romanist, scriptur e lexicograf == Colliaziuns == {{Commonscat|Celerina/Schlarigna|Schlarigna}} == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Malögia}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Category:Engiadin'Ota]] [[Categoria:Schlarigna| ]] 6ty6g1h0n6k12iwmk32uvjvqe2ubcrt 0 2929 171799 168970 2026-04-28T16:13:07Z Horgner 1074 171799 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = San Murezzan |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE St Moritz COA.svg |Panorama = St. Moritz 2007.jpg |Descripziun = San Murezzan <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Malögia |Titel president = |President = Christian Jott Jenny<ref>[https://www.gemeinde-stmoritz.ch/gemeinde-st-moritz/verwaltung-organe/</ref> |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde St. Moritz 2016.png |Autezza = 1822 |Surfatscha = 28,69 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3787}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 179 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.497777 |EW = 9.838323 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7500 |Preselecziun = 081 |UST = 3787 |Abitants = |Surnum = ils draguns |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.gemeinde-stmoritz.ch |eLIR = 2664 }} [[Datoteca:Evening in Sankt Moritz.jpg|thumb|left|300px|San Murezzan Vitg]] '''San Murezzan''' è ina vischnanca politica en il circul Engiadin' Ota en il district da Malögia dal {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. [[Datoteca:St. Moritz Dorf da St. Moritz Bad.JPG|thumb|left|300px|San Murezzan Vitg]] == Geografia == Il flum [[En]] curra in toc sin territori da San Murezzan. Il [[Lai da San Murezzan]] sa chatta sin il territori da la vischnanca. Il [[Pass dal Güglia]] giascha sin territori da San Murezzan. Il Punct il pli aut da la vischnanca e il Piz Güglia (3'380 m). Las vischnancas cunfinantas èn [[Bever]], [[Schlarigna|Celerina/Schlarigna]], [[Samedan]] e [[Silvaplauna]]. == Quartiers da la vischnanca == {| class="prettytable" |- bgcolor="#E3E3E3" !Quartier !Nr. !Nr.-BFS !NPA |- |San Murezzan Vitg |1 |3787001 |7500 |- |Bogn San Murezzan |2 |3787002 |7501 |- |[[Champfér (San Murezzan)|Champfér]] |3 |3787003 |7506 |- |[[Suvretta]] |4 |3787004 |7507 |} == Abitants == * populaziun ils 31. da december 2006: 5119 * populaziun ils 31. da december 2003: 5121 == Attracziuns == Ils bogns termals da San Murezzan èn las prinzipalas attraziuns da la vischnanca. Plinavant è il museum Engiadinais en vischnanca. == Lingua == La lingua uffizial da la vischnanca èn il [[Lingua tudestga|tudestg]]. {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a San Murezzan ''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 2000''' |----- | align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[Rumantsch]] || align=right | 569 || align=right | 9,64 % || align=right | 338 || align=right | 6,22 % || align=right | 264 || align=right | 4,72 % |----- |[[Lingua tudestga|Tudestg]] || align=right | 3092 || align=right | 52,41 % || align=right | 3186 || align=right | 58,72 % || align=right | 3286 || align=right | 58,79 % |----- |[[Lingua taliana|Talian]] || align=right | 1608 || align=right | 27,25 % || align=right | 1157 || align=right | 21,32 % || align=right | 1220 || align=right | 21,83 % |----- |'''Abitants''' || align=right | 5900 || align=right | 100 % || align=right | 5426 || align=right | 100 % || align=right | 5589 || align=right | 100 % |} == Istorgia == San Murezzan fa la prima vischnanca da la Svizra sin utilisar la glisch electric en 1878. == Pressa == * [[Posta Ladina]] == Persunalitads == * [[Conradin de Flugi]] (1787–1874), poet rumantsch == Transport == [[Eroport da l'Engiadina]] == Colliaziuns == {{Commonscat|St. Moritz|San Murezzan}} * [https://web.archive.org/web/20071221085148/http://www.gde-stmoritz.ch/ La pagina da la vischnanca] * {{E-LIR|2664}} * [http://www.stmoritz.ch La pagina da San Murezzan turissem] == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Malögia}} [[Categoria:San Murezzan| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] 9vh3hf8rveibkug2lxnrf1t388w7emn 0 2930 171798 171320 2026-04-28T16:12:25Z Horgner 1074 171798 wikitext text/x-wiki {{student}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Puntraschigna |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Pontresina COA.svg |Panorama = Pontresina.jpg |Descripziun = Puntraschigna <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Malögia |Titel president = |President = Martin Aebli<ref>[http://www.oberengadin.ch/index.php?id=23 Gemeinden im Oberengadin] sin la pagina-web dal Circul d'Engiadin'Ota</ref> |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Pontresina 2016.png |Autezza = 1805 |Surfatscha = 118,19 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3784}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 18 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.49 |EW = 9.9 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7504 |Preselecziun = 081 |UST = 3784 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.pontresina.ch |eLIR = 2051 }} '''Puntraschigna''' ([[lingua tudestga|tudestg]] e [[lingua taliana|talian]]: ''Pontresina'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il circul da l'Engiadin'Ota dal district Malögia. La vischnanca sa chatta en l'[[Engiadina]], al nord dal [[Pass dal Bernina]]. == Toponim == L'interpretaziun da las emprimas menziuns documentadas ''pontem sarasinam'' (1137) e ''Ponte Sarracino'' (1303) è contestada. Blers istorichers traslateschan el sco «Pont dals Saracens» e vesan ina relaziun cun l'invasiun dals Arabs en Svizra dal 10avel tschientaner. Segund in'autra teoria deriva il num dad ina punt che tenor ses constructur Saraschin è vegnida numnada «Ponte sarasinae». == Vopna == Descripziun: Spartì da nair e d'aur (mellen), cuvert dad ina punt ad artg d'argient (alv). Vopna repassada da l'onn 1934 cun referiment al num da la vischnanca (vopna discurrind). La punt simbolisescha la Punt Ota. == Geografia == === Fracziuns da la vischnanca === {| class="prettytable" |- bgcolor="#E3E3E3" !Fracziuns !Nr. !Nr.-BFS !NPA |- |Puntraschigna/Pontresina Vitg/Dorf/Villaggio |1 |3784001 |7504 |- |Bernina Suot |2 |3784002 |7504 |- |Morteratsch |3 |3784003 |7504 |- |} == Populaziun == === Linguas === {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Puntraschigna/Pontresina ''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 2000''' |----- | align="center" bgcolor=" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[Lingua tudestga|Tudestg]] || align=right | 990 || align=right | 57,36 % || align=right | 993 || align=right | 61,91 % || align=right | 1264 || align=right | 57,69 % |----- |[[Rumantsch]] || align=right | 250 || align=right | 14,48 % || align=right | 194 || align=right | 12,09 % || align=right | 174 || align=right | 7,94 % |----- |[[Lingua taliana|Talian]] || align=right | 362 || align=right | 20,97 % || align=right | 290 || align=right | 18,08 % || align=right | 353 || align=right | 16,11 % |----- |'''Abitants''' || align=right | 1726 || align=right | 100 % || align=right | 1604 || align=right | 100 % || align=right | 2191 || align=right | 100 % |} == Colliaziuns == {{Commonscat|Pontresina|Puntraschigna }} == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Malögia}} [[Categoria:Puntraschigna| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] 6gbw34aarz01uetan2noic3hr4tkhev 0 2931 171803 171300 2026-04-28T16:14:19Z Horgner 1074 171803 wikitext text/x-wiki {{Puter}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Silvaplauna |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Silvaplana COA.svg |Panorama = Silvaplana See.jpg |Descripziun = Silvaplauna cun il [[Lai da Silvaplauna]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = Grischun |Regiun = Malögia |Titel president = |President = Daniel Bosshard<ref>[https://gemeinde-silvaplana.ch/ro/verwaltung/politik/gemeindevorstand La suprastanza cumünela es il motor a Silvaplauna] sin la pagina-web dal Silvaplauna</ref> |Lingua uffiziala = [[rumantsch]], [[rumantsch]] <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Silvaplana 2016.png |Autezza = 1815 |Surfatscha = 44,77 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3790}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 24 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.46 |EW = 9.796 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7513 |Preselecziun = 081 |UST = 3790 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.gemeinde-silvaplana.ch |eLIR = 2708 }} '''Silvaplauna''' ([[Lingua tudestga|tudes-ch]]: '''''Silvaplana''''' , [[Lingua taliana|talian]]: '''''Silvaplana)''''' es üna vschinauncha politica [[svizra]] i'l {{chantun|Grischun}}. Ella es situeda i'l circul d'Engiadin'Ota dal [[Malögia (district)|district Malögia]]. Silvaplauna as chatta traunter ils lejs da [[Lai da Silvaplauna|Silvaplauna]] e da [[Lai da Champfèr|Champfèr]]. [[Image:Silvaplaner See und Piz Corvatsch.jpg|thumb|300px|left|Silvaplauna cun il [[Lai da Silvaplauna]]]] [[Image:Silvaplana 2.JPG|thumb|300px|left|Silvaplauna dal lej dal listess nom]] [[Image:Castello di Silvaplana.JPG|thumb|300px|left|Chastè da Silvaplauna]] == Vesair era == * [[Lai da Silvaplauna]] * [[Lai da Champfèr]] * [[Chantun Grischun]] == Colliaziuns == {{Commonscat}} * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D1546.php Silvaplauna sül dicziunari istoric dalla Svizra] * [http://www.silvaplana.ch/ Ente dal turissem Silvaplauna] * [https://web.archive.org/web/20071007152351/http://www.engadin.ch/007stm_010103_it.htm Silvaplauna sü engadin.ch] == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Malögia}} [[Categoria:Silvaplauna| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Category:Engiadin'Ota]] s5n2l1nys1wkr1sd7kstl9826na4nhp 0 2932 171802 171292 2026-04-28T16:14:01Z Horgner 1074 171802 wikitext text/x-wiki {{Puter}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Segl |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Sils im Engadin Segl COA.svg |Panorama = Sils-Segl Maria and Sils-Segl Baselgia.jpg |Descripziun = Segl Maria (sanester) e Segl Baselgia (dretg). <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Malögia |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Sils im Engadin Segl 2016.png |Autezza = 1809 |Surfatscha = 63.54 km² |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3789}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 12 |Fracziuns = Segl Maria, Segl Baselgia, [[Val Fex]] e las aclas da Grevasalvas, Blaunca e Buaira |Cunfina cun = |NS = 46.433329 |EW = 9.766664 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7514 |Preselecziun = 081 |UST = 3789 |Abitants = Segliot, Segliota |Surnum = ils sagliuots |Lingua tradiziunala =Rumauntsch |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.sils-segl.ch |eLIR = 2698 }} '''Segl''' ([[lingua tudestga|tudas-ch]] ''Sils im Engadin'') es üna vschinauncha politica [[svizra]] i'l {{chantun|Grischun}}. Ella es situeda i'l circul d'Engiadin'Ota dal [[Malögia (district)|district Malögia]]. Segl as chatta traunter ils lejs [[Lai da Segl|da Segl]] e da [[Lai da Silvaplauna|Silvaplauna]]. [[Datoteca:Segl Baselgia.JPG|thumb|left|300px|Segl Baselgia: baselgia da San Lorenz]] <div style="clear:left"></div> == Colliaziuns == {{Commonscat|Sils im Engadin/Segl|Segl}} == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Malögia}} [[Categoria:Segl| ]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Engiadin'Ota]] qv8d9254udrfc9eo0byizs8xp60u07w 0 2940 171820 171286 2026-04-28T16:52:23Z Horgner 1074 171820 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Claustra-Serneus |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Klosters-Serneus COA.svg |Panorama = Klosters Dorf.jpg |Descripziun = Claustra Vitg <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Partenz/Tavau |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Klosters-Serneus 2016.png |Autezza = 1179 |Surfatscha = 193,10 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3871}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 20 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.883334 |EW = 9.883339 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7250 Claustra Plaz<br />7252 Claustra Vitg<br />7249 Serneus |Preselecziun = 081 |UST = 3871 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.klosters-serneus.ch |eLIR = 197 }} '''Claustra-Serneus''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Klosters-Serneus'') è ina vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. == Colliaziuns == {{Commonscat|Klosters-Serneus|Claustra-Serneus}} == Annotaziuns == <references /> {{Partenz/Tavau}} [[Categoria:Claustra-Serneus| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] gy3eatzm6orax9ge1wote9eycu7m18i 171823 171820 2026-04-28T16:57:02Z Horgner 1074 171823 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Claustra-Serneus |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Klosters-Serneus COA.svg |Panorama = Klosters Dorf.jpg |Descripziun = Claustra Vitg <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Partenz/Tavau |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Klosters-Serneus 2016.png |Autezza = 1179 |Surfatscha = 193,10 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3871}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 20 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.883334 |EW = 9.883339 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7250 Claustra Plaz<br />7252 Claustra Vitg<br />7249 Serneus |Preselecziun = 081 |UST = 3871 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.klosters-serneus.ch |eLIR = 197 }} '''Claustra-Serneus''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Klosters-Serneus'') è ina vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. == Colliaziuns == {{Commonscat|Klosters-Serneus|Claustra-Serneus}} == Annotaziuns == <references /> {{Regiun Partenz/Tavau}} [[Categoria:Claustra-Serneus| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] c8rg4m82ijsf7kveescnz0k2s7xuirh 0 2942 171819 171270 2026-04-28T16:48:49Z Horgner 1074 171819 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Cunter en il Partenz |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Conters im Prättigau COA.svg |Panorama = Conters.jpg |Descripziun = Cunter <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = Grischun |Regiun = Partenz/Tavau |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Conters im Prättigau 2016.png |Autezza = 1110 |Surfatscha = 18,40 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3881}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.89 |EW = 9.79 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7241 |Preselecziun = 081 |UST = 3881 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.conters.ch |eLIR = 221 }} '''Cunter en il Partenz''' ({{Audio|Roh-Cunter en il Partenz.ogg|[ˌkʊntərˌɛnilpɐrˈtɛns]}}, [[lingua tudestga|tudestg]] ed uffizialmain ''Conters im Prättigau'') è ina vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}}. == Colliaziuns == {{Commonscat|Conters|Cunter en il Partenz}} {{Partenz/Tavau}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] neqx6x9oq2z01sv0epm4xdwhzdbtqpb 171824 171819 2026-04-28T16:57:26Z Horgner 1074 171824 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Cunter en il Partenz |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Conters im Prättigau COA.svg |Panorama = Conters.jpg |Descripziun = Cunter <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = Grischun |Regiun = Partenz/Tavau |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Conters im Prättigau 2016.png |Autezza = 1110 |Surfatscha = 18,40 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3881}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.89 |EW = 9.79 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7241 |Preselecziun = 081 |UST = 3881 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.conters.ch |eLIR = 221 }} '''Cunter en il Partenz''' ({{Audio|Roh-Cunter en il Partenz.ogg|[ˌkʊntərˌɛnilpɐrˈtɛns]}}, [[lingua tudestga|tudestg]] ed uffizialmain ''Conters im Prättigau'') è ina vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}}. == Colliaziuns == {{Commonscat|Conters|Cunter en il Partenz}} {{Regiun Partenz/Tavau}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] 96wmysbe5b8cyoq8uyenh49wyz1rhc8 0 2943 171825 168862 2026-04-28T16:57:42Z Horgner 1074 171825 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Fideris |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Fideris COA.svg |Panorama = Fideris.jpg |Descripziun = Fideris <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Partenz/Tavau |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Fideris 2016.png |Autezza = 897 |Surfatscha = 25,36 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3861}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 23 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.916 |EW = 9.743 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7235 |Preselecziun = 081 |UST = 3861 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.fideris.ch |eLIR = 253 }} '''Fideris''' ([[rumantsch]], istoric: ''Fadrein'') è ina vischnanca [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella fa part dal circul Jenaz en il district Partenz/Tavau. ==Colliaziuns== {{Commonscat}} {{Regiun Partenz/Tavau}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] nm4fntjvzop3kqap1r9woo296wxtvtv 0 2944 171829 168884 2026-04-28T16:59:04Z Horgner 1074 171829 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Küblis |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Küblis COA.svg |Panorama = Küblis Süden.jpg |Descripziun = Küblis vers sid <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Partenz/Tavau |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Küblis 2016.png |Autezza = 814 |Surfatscha = 8,14 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3882}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 106 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.9143 |EW = 9.77279 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7240 |Preselecziun = 081 |UST = 3882 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.kueblis.ch |eLIR = 3287 }} '''Küblis''' ([[rumantsch]], istoric: '''''Cuvlignas''''') è ina vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. Ella fa part dal circul omonim en il district Partenz/Tavau. ==Colliaziuns== {{Commonscat}} {{Regiun Partenz/Tavau}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] iy3loxwk5o2umhg02yuoaey495spjpe 0 2945 171830 168901 2026-04-28T16:59:27Z Horgner 1074 171830 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Luzein |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Luzein COA.svg |Panorama = Luzein.jpg |Descripziun = Luzein <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Partenz/Tavau |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Luzein 2016.png |Autezza = 958 |Surfatscha = 31,60 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3891}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 39 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.92 |EW = 9.766664 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7242 Luzein<br />7243 Pany |Preselecziun = 081 |UST = 3891 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.luzein.ch |eLIR = 1393 }} '''Luzein''' è ina vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. Ella sa chatta en il circul cun il medem num en il district Partenz/Tavau. ==Colliaziuns== {{Commonscat}} {{Regiun Partenz/Tavau}} [[Categoria:Luzein| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] 96l10y1o0ne8tcb1bvc2m8lk5p9uel5 0 2946 171828 168882 2026-04-28T16:58:47Z Horgner 1074 171828 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Jenaz |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Jenaz COA.svg |Panorama = Jenaz.jpg |Descripziun = Jenaz, davent dal sid <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Partenz/Tavau |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Jenaz 2016.png |Autezza = 755 |Surfatscha = 25,91 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3863}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 44 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.923 |EW = 9.705 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7233 |Preselecziun = 081 |UST = 3863 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.jenaz.ch |eLIR = 1152 }} '''Jenaz''' ([[rumantsch]] ''Gianatsch'', antiquà; rumantsch vegl tar [[Durich Chiampell|Chiampell]] ''Janatsch'' e ''Lgünaz'')<ref>''134. Jenaz.'' En: Jules Robbi: ''Ils terms per ils noms dellas vschinaunchas, fracziuns e cuorts del Chantun Grischun dad hoz in di ed aunz l'an 1500. Üna contribuziun al idioticon retorumauntsch.'' p. 61</ref> è ina vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. Ella sa chatta en in circul cun il medem num dal district Partenz/Tavau. == Colliaziuns == {{Commonscat}} == Annotaziuns == <references /> {{Regiun Partenz/Tavau}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] q41ilhf54rlkb0lqysnphyr6za6fniu 0 2948 171826 168872 2026-04-28T16:58:01Z Horgner 1074 171826 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Furna |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Furna COA.svg |Panorama = Furna Prättigau.jpg |Descripziun = Furna <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Partenz/Tavau |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Furna 2016.png |Autezza = 1351 |Surfatscha = 33,32 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3862}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 6 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.93333 |EW = 9.666662 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7232 |Preselecziun = 081 |UST = 3862 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.furna.ch |eLIR = 1143 }} '''Furna''' è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella fa part dal circul Jenaz en il district Partenz/Tavau. ==Colliaziuns== {{Commonscat|Furna, Switzerland|Furna}} {{Regiun Partenz/Tavau}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] 8hvk6lbdbi03h570t2ejg3ktq05cjzc 0 2949 171822 171197 2026-04-28T16:56:45Z Horgner 1074 171822 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Aschera |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Schiers COA.svg |Panorama = Schiers.jpg |Descripziun = Aschera <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Partenz/Tavau |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Schiers 2016.png |Autezza = 660 |Surfatscha = 61,66 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3962}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 42 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.96666 |EW = 9.683334 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7220 |Preselecziun = 081 |UST = 3962 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.schiers.ch |eLIR = 56 }} '''Aschera''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Schiers'') è ina vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. == Colliaziuns == {{Commonscat|Schiers|Aschera}} {{Regiun Partenz/Tavau}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] q58ae91cv4eg1arzpowtwfcooya27qt 0 2950 171827 171201 2026-04-28T16:58:15Z Horgner 1074 171827 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Grüsch |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Grüsch COA.svg |Panorama = Grüsch.jpg |Descripziun = Grüsch vers sid <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = Grischun |Regiun = Partenz/Tavau |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Grüsch 2016.png |Autezza = 629 |Surfatscha = 43,30 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3961}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 45 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.98 |EW = 9.65 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7214 |Preselecziun = 081 |UST = 3961 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.gruesch.ch |eLIR = 215 }} '''Grüsch''' ([[rumantsch]], istoric: ''Crusch en il Partenz'') è ina vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. == Colliaziuns == {{Commonscat}} {{Regiun Partenz/Tavau}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Grüsch]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] tdy5qdgogxqay72704hf122atsnpotp 0 2953 171831 171278 2026-04-28T16:59:45Z Horgner 1074 171831 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Seewis |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Seewis im Prättigau COA.svg |Panorama = Seewis, Kanton Graubünden, 2010.jpg |Descripziun = Seewis <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Partenz/Tavau |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Seewis im Prättigau 2016.png |Autezza = 937 |Surfatscha = 49,63 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3972}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 28 |Fracziuns = Dorf, Pardisla, Schmitten<ref>[http://www.seewis.ch/sites/gemeinde/gemeinde/portraet.html Geographie] sin la pagina-web da la vischnanca</ref> (rum. ''Ferrera'')<ref>Lexicon istoric retic</ref> |Cunfina cun = |NS = 46.99028 |EW = 9.637504 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7212 Seewis Dorf<br />7212 Seewis-Schmitten<br />7212 Seewis-Pardisla |Preselecziun = 081 |UST = 3972 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.seewis.ch |eLIR = 2707 }} '''Seewis (en il Partenz)''' ([[rumantsch]], istoric: ''Sievgia'') è ina vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. == Colliaziuns == {{Commonscat}} == Annotaziuns == <references /> {{Regiun Partenz/Tavau}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] citwuxslwqx5wsvmu2lm44jyuatoq84 0 2988 171815 171284 2026-04-28T16:41:48Z Horgner 1074 171815 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Roveredo |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Roveredo COA.svg |Panorama = Roveredo Moesa.JPG |Descripziun = Roveredo <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Moesa |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Roveredo 2016.png |Autezza = 298 |Surfatscha = 38,79 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3834}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 65 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.234 |EW = 9.12 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 6535 |Preselecziun = 081 |UST = 3834 |Abitants = talian: ''roveredani'' |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.roveredo.ch |eLIR = 2644 }} '''Roveredo''' ([[lingua lumbarda|lumbard]] ''Rorè'', [[lingua tudestga|tudestg]] antiquà ''Rofle'' e ''Ruffle'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. == Persunalitads == * [[Arnoldo Marcelliano Zendralli]] (1887–1961), magister, publicist ed operatur cultural, fundatur da la [[Pro Grigioni Italiano]] == Colliaziuns == {{Commonscat|Roveredo}} {{Regiun Moesa}} [[Categoria:Roveredo GR| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] i9wwg7cxn9odl9az82l5ny7lirgyns9 0 2989 171811 168878 2026-04-28T16:40:42Z Horgner 1074 171811 wikitext text/x-wiki {{stub}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Grono |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Grono COA.svg |Panorama = Grono Shell.jpg |Descripziun = Entschatta sid da Grono <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Moesa |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Grono 2016.png |Autezza = 336 |Surfatscha = 14,81 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3832}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 67 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.247 |EW = 9.147 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 6537 |Preselecziun = 081 |UST = 3832 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.grono.ch |eLIR = 1170 }} '''Grono''' è ina vischnanca politica svizra en il [[chantun Grischun]] che appartegna al district Moesa. ==Colliaziuns== {{Commonscat}} {{E-LIR|1170}} {{Regiun Moesa}} [[Categoria:Grono| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] s75kp7awzd440nyg16ds8sm7twhq85b 0 2990 171816 171265 2026-04-28T16:42:06Z Horgner 1074 171816 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = San Vittore |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE San Vittore COA.svg |Panorama = Gana 13.4.09 057.jpg |Descripziun = [[Roveredo]], San Vittore e [[Lumino]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Moesa |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde San Vittore 2016.png |Autezza = 278 |Surfatscha = 22,06 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3835}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 34 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.24 |EW = 9.105 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 6534 |Preselecziun = 081 |UST = 3835 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.sanvittore.ch |eLIR = 2666 }} '''San Vittore''' (lumbard ''San Vitor'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il [[chantun Grischun]]. == Colliaziuns == {{Commonscat|San Vittore, Switzerland|San Vittore}} {{Regiun Moesa}} [[Categoria:San Vittore| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] 4swc0sqd8jxinwv9wmt2yh04emdclvd 0 2992 171809 170423 2026-04-28T16:40:04Z Horgner 1074 171809 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Cama |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Cama COA.svg |Panorama = Cama Verdabbio.JPG |Descripziun = Cama, davostiers [[Verdabbio]] cun la baselgia <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Moesa |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Cama 2016.png |Autezza = 366 |Surfatscha = 15,00 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3831}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 37 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.27 |EW = 9.17 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 6557 |Preselecziun = 081 |UST = 3831 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.cama-gr.ch |eLIR = 166 }} '''Cama''' è ina vischnanca svizra en il {{chantun|Grischun}} en il district Moesa. ==Colliaziuns== *{{Commonscat|Cama, Switzerland|Cama}} {{Regiun Moesa}} [[Categoria:Cama| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] fd56cnlpssgtilqd45q05enczkvrdn0 0 2994 171807 171178 2026-04-28T16:39:11Z Horgner 1074 171807 wikitext text/x-wiki {{Lieu per repassar}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Buseno |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Buseno COA.svg |Panorama = Buseno.jpg |Descripziun = Buseno <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Moesa |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Buseno 2016.png |Autezza = 801 |Surfatscha = 11,15 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3804}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.2726 |EW = 9.10727 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 6542 |Preselecziun = 081 |UST = 3804 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.buseno.ch |eLIR = 158 }} '''Buseno''' è ina vischnanca svizra en il {{chantun|Grischun}} en il district Moesa. == Colliaziuns == {{Commonscat}} {{Regiun Moesa}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] ac8i56scubgm4ivs3calg3h9jadoaql 0 2995 171810 171188 2026-04-28T16:40:21Z Horgner 1074 171810 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Castaneda |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Castaneda COA.svg |Panorama = Castagneda.JPG |Descripziun = Castagneda <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Moesa |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Castaneda 2016.png |Autezza = 750 |Surfatscha = 3,96 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3805}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 61 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.258 |EW = 9.14 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 6540 |Preselecziun = 081 |UST = 3805 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.castaneda.ch |eLIR = 176 }} '''Castaneda''' è ina vischnanca politica svizra en il {{chantun|Grischun}} che appartegna al district Moesa. == Colliaziuns == {{Commonscat|Castaneda, Switzerland|Castaneda|audio=0|video=0}} {{Regiun Moesa}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] tslm4mo50ym6htb9ubkhyjlgju8x02b 0 2996 171818 169041 2026-04-28T16:42:55Z Horgner 1074 171818 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Santa Maria in Calanca |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Santa Maria in Calanca COA.svg |Panorama = Torre Sta. Maria Ansicht.jpg |Descripziun = Santa Maria in Calanca <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Moesa |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Santa Maria in Calanca 2016.png |Autezza = 955 |Surfatscha = 9,31 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3810}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.26365 |EW = 9.14447 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 6541 |Preselecziun = 081 |UST = 3810 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.santamariaic.ch |eLIR = 2673 }} '''Sta. Maria (Calanca)''' è ina vischnanca politica svizra en il {{chantun|Grischun}} che appartegna al circul Calanca dal district Moesa. ==Colliazius== {{commonscat|Santa Maria in Calanca}} {{Regiun Moesa}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] k4bpagoxqlkc73th7j6eg3glijrl8ei 0 3000 171814 171189 2026-04-28T16:41:30Z Horgner 1074 171814 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Rossa |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Rossa COA.svg |Panorama = Rossa1.jpg |Descripziun = Rossa <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Moesa |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Rossa 2016.png |Autezza = 1089 |Surfatscha = 58,88 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3808}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 2 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.375 |EW = 9.128 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 6548 |Preselecziun = 081 |UST = 3808 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.rossa.ch |eLIR = 2642 }} '''Rossa''' è ina vischnanca politica svizra en il {{chantun|Grischun}} che appartegna al district Moesa. ==Colliaziuns== {{Commonscat|Rossa, Switzerland|Rossa|audio=0|video=0}} {{E-LIR|2642}} {{Regiun Moesa}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] 8olsgfwxr4enbyo9w6ut0hvwu2ru0ws 0 3001 171813 171273 2026-04-28T16:41:11Z Horgner 1074 171813 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Mesocco |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Mesocco COA.svg |Panorama = Mesocco Dorf.jpg |Descripziun = Mesocco ver sid <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Moesa |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Mesocco 2016.png |Autezza = 769 |Surfatscha = 164,76 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3822}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 8 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.39 |EW = 9.23 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 6563 |Preselecziun = 081 |UST = 3822 |Abitants = talian: ''mesocconi'' |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.mesocco.ch |eLIR = 1933 }} '''Mesocco''' ([[rumantsch]] ''Mesauc'', [[lingua tudestga|tudestg]] ''Misox'') è ina vischnanca politica [[svizra]] situada en la [[Val Mesauc]] [[chantun Grischun|grischuna]]. La vischnanca includa ils dus lieus [[San Bernardin]] (1'626 m s.m.) e [[Pian San Giacomo]] (1'170 m s.m.). == Colliaziuns == {{Commonscat}} {{Regiun Moesa}} [[Categoria:Mesocco| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] 0iyniqdcilmpl7mcff72fal6edibfuv 0 3004 171817 169035 2026-04-28T16:42:42Z Horgner 1074 171817 wikitext text/x-wiki {{stub}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Soazza |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Soazza COA.svg |Panorama = Soazza.jpg |Descripziun = Soazza <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Moesa |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Soazza 2016.png |Autezza = 620 |Surfatscha = 46,42 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3823}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 8 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.366 |EW = 9.225 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 6562 |Preselecziun = 081 |UST = 3823 |Abitants = talian: ''soazzoni'' |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.soazza.ch |eLIR = 2710 }} '''Soazza''' (tudestg antruras ''Sowaz'' u ''Zauatz'') è ina vischnanca politica [[svizra]] dal [[chantun Grischun]]. Ella appartegna al [[Mesauc (circul)|circul Mesauc]] dal [[Moësa (district)|district Moesa]]. == Colliaziuns == {{Commonscat}} {{E-LIR|2710}} {{Regiun Moesa}} [[Categoria:Soazza| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] p9ygwpixu0owgy8xab4szfyrgdsjw58 0 3005 171812 171193 2026-04-28T16:40:56Z Horgner 1074 171812 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Lostallo |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Lostallo COA.svg |Panorama = Lostallo.jpg |Descripziun = Lostallo dal sid <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Moesa |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Lostallo 2016.png |Autezza = 439 |Surfatscha = 50,86 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3821}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 14 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.314 |EW = 9.198 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 6558 |Preselecziun = 081 |UST = 3821 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.lostallo.ch |eLIR = 1384 }} '''Lostallo''' è ina vischnanca politica svizra en il {{chantun|Grischun}} che appartegna al district Moesa. == Colliaziuns == {{Commonscat}} {{E-LIR|1384}} {{Regiun Moesa}} [[Categoria:Lostallo| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] 48r3rf5v11221snmrr2xabl4rw2yy56 0 3025 171866 171269 2026-04-29T05:36:52Z Horgner 1074 171866 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Sur |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Sufers COA.svg |Panorama = Sufers Dorf.jpg |Descripziun = Sur cun il [[Lai da Sufers|lai da fermada]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Sufers 2016.png |Autezza = 1430 |Surfatscha = 34,62 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3695}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 4 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.570551 |EW = 9.366662 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7434 |Preselecziun = 081 |UST = 3695 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.sufers.ch |eLIR = 2746 }} '''Sur en Valragn''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Sufers'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. == Colliaziuns == {{Commonscat|Sufers|Sur}} {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Sur en Valragn| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Valragn]] [[Categoria:Gualsers]] 52q8z0zh2bngjz4b1h6cd9gwzkhi7nl 0 3029 171855 171289 2026-04-29T05:32:11Z Horgner 1074 171855 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Avras |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Avers COA.svg |Panorama = Avers-Juf.jpg |Descripziun = Situada a 2126 m, è Avras-[[Giuf]] la culegna la pli auta en Europa abitada permanentamain. <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Avers 2016.png |Autezza = 1960 |Surfatscha = 93,12 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3681}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 2 |Fracziuns = Campsut, Cröt, Cresta, Pürt, Am Bach, Juppa, Podestatsch Hus, [[Juf]]<ref>[http://www.patenschaftberggemeinden.ch/fileadmin/pdf/projekte_details/2971_Avers_GR.pdf Alpgenossenschaft Pürt, Gemeinde Avers GR / Neubau Hirtenhütte Pürtner Alp] (datoteca PDF; 284 KB) tar il [[Padrinadi svizzer per vischnancas da muntogna]]</ref> |Cunfina cun = |NS = 46.474162 |EW = 9.513614 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7447 |Preselecziun = 081 |UST = 3681 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.gemeindeavers.ch |eLIR = 59 }} '''Avras''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Avers'') è ina vischnanca politica en la part superiura da la Val d'Avras, ina val laterala da la Valragn. La vischnanca è en il medem mument in circul dal [[Rain Posteriur (district)|district Rain Posteriur]] en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. == Colliaziuns == {{Commonscat}} == Annotaziuns == <references /> {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Avras| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] f915kwwdol73w4u6zsh9fzzgve3rc5f 0 3030 171852 171288 2026-04-29T05:29:35Z Horgner 1074 171852 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Andeer |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Andeer COA.svg |Logo = Logo aquaandeer.gif |Panorama = Schams Andeer.jpg |Descripziun = Andeer en la [[Val Schons]].<br />Sura a san. la ruina dal chastè da Cagliatscha. <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Andeer 2016.png |Autezza = 982 |Surfatscha = 46,30 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3701}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 20 |Fracziuns = Andeer, [[Clugén]], [[Pignia]] |Cunfina cun = |NS = 46.599999 |EW = 9.416668 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7440 |Preselecziun = 081 |UST = 3701 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = [[rumantsch]] [[sutsilvan]] |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.andeer.ch |eLIR = 48 }} '''Andeer''' ({{Audio|Roh-sursilvan-Andeer.ogg|[ɐnˈder]}}) è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Par 1.da schaner 2009 an las vischnancas [[Clugén]] a [[Pignia]] fusiuno cun Andeer. == Colliaziuns == {{Commonscat}} * {{E-LIR|124|Il Chastè da Balamburtg}} == Annotaziuns == <references /> {{Regiun Viamala} [[Categoria:Andeer| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Val Schons]] i3mxdjfv3zegirklob3ldvv87ok3rgh 171853 171852 2026-04-29T05:29:53Z Horgner 1074 171853 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Andeer |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Andeer COA.svg |Logo = Logo aquaandeer.gif |Panorama = Schams Andeer.jpg |Descripziun = Andeer en la [[Val Schons]].<br />Sura a san. la ruina dal chastè da Cagliatscha. <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Andeer 2016.png |Autezza = 982 |Surfatscha = 46,30 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3701}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 20 |Fracziuns = Andeer, [[Clugén]], [[Pignia]] |Cunfina cun = |NS = 46.599999 |EW = 9.416668 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7440 |Preselecziun = 081 |UST = 3701 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = [[rumantsch]] [[sutsilvan]] |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.andeer.ch |eLIR = 48 }} '''Andeer''' ({{Audio|Roh-sursilvan-Andeer.ogg|[ɐnˈder]}}) è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Par 1.da schaner 2009 an las vischnancas [[Clugén]] a [[Pignia]] fusiuno cun Andeer. == Colliaziuns == {{Commonscat}} * {{E-LIR|124|Il Chastè da Balamburtg}} == Annotaziuns == <references /> {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Andeer| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Val Schons]] liq2ru9zo7oebu0tr8wc71m4aavcew5 0 3034 171871 171263 2026-04-29T05:38:32Z Horgner 1074 171871 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Ziràn-Reschen |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Zillis-Reischen COA.svg |Panorama = Zillis 2012.JPG |Descripziun = Ziràn-Reschen <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Zillis-Reischen 2016.png |Autezza = 945 |Surfatscha = 24,48 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3712}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 17 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.634 |EW = 9.443706 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7432 |Preselecziun = 081 |UST = 3712 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.zillis-reischen.ch |eLIR = 3315 }} '''Ziràn-Reschen''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Zillis-Reischen'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. == Colliaziuns == {{Commonscat|Zillis-Reischen|Ziràn-Reschen}} {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Val Schons]] qkexbx3fawr90s90yzx20xt3k2nhnco 0 3038 171863 168958 2026-04-29T05:35:54Z Horgner 1074 171863 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Runtgaglia |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Rongellen COA.svg |Panorama = 2011-06-05 13-38-30 Switzerland Kanton Graubünden Rongellen 3v.jpg |Descripziun = La punt sur la [[Viamala]],<br />il simbol da la vopna da Runtgaglia <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Rongellen 2016.png |Autezza = 1003 |Surfatscha = 2,02 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3711}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 28 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.666666 |EW = 9.433332 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7430 |Preselecziun = 081 |UST = 3711 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = |eLIR = 2649 }} '''Runtgaglia''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Rongellen'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il circul Schons dal [[Rain Posteriur (district)|district dal Rain Posteriur]]. ==Colliaziuns== {{Commonscat|Rongellen|Runtgaglia}} {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Val Schons]] ft62vk68vim4gzcokoj3qz5nn0gzstk 0 3040 171867 169183 2026-04-29T05:37:07Z Horgner 1074 171867 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Tschappina |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Tschappina COA.svg |Panorama = Tschappina Häusergruppe.jpg |Descripziun = Gruppa da chasas a Tschappina <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Tschappina 2016.png |Autezza = 1500 |Surfatscha = 24,67 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3669}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 5 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.686705 |EW = 9.381166 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7428 |Preselecziun = 081 |UST = 3669 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.tschappina.ch |eLIR = 2955 }} '''Tschappina''' ([[rumantsch]], istoric ''Tschupegna'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il circul Tusaun dal [[Rain Posteriur (district)|district dal Rain Posteriur]]. ==Colliaziuns== {{Commonscat}} {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Tschappina| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Tumleastga]] [[Categoria:Gualsers]] h6yb5cj3dpvwm2ujkz114uedvtwl9xm 0 3041 171869 171307 2026-04-29T05:37:41Z Horgner 1074 171869 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Tusaun |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Thusis COA.svg |Bandiera = CHE Thusis Flag.svg |Panorama = Thusis Ansicht.jpg |Descripziun = Tusaun <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Thusis 2016.png |Autezza = 720 |Surfatscha = 6,81 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3668}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 440 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.699996 |EW = 9.433335 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7430 |Preselecziun = 081 |UST = 3668 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.thusis.ch |eLIR = 2963 }} '''Tusaun'''<ref>Il toponim en ils idioms rumantschs: [[sutsilvan]] ''Tusàn'', [[sursilvan]] e [[puter]] ''Tusaun'', [[surmiran]] ''Tusang'', [[vallader]] ''Tusang''</ref> ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Thusis'', [[lingua taliana|talian]], istoric ''Tosana'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è la chapitala dal circul omonim e dal [[Rain Posteriur (district)|district dal Rain Posteriur]]. La muntogna da chasa è il [[Piz Beverin]] cun ses 2'998 m.s.m. Ils 24. dad october 1996 è il Crapteigtunnel tranter Tusaun e [[Runtgaglia]] vegnì avert. == Populaziun == === Linguas === {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Thusis/Tusaun''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun 2000''' |----- | align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Procent.''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Procent.''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Procent.''' |----- |[[Rumantsch]] || align=right | 408 || align=right | 16,16 % || align=right | 479 || align=right | 18,14 % || align=right | 476 || align=right | 17,52 % |----- |[[Lingua tudestga|Tudestg]] || align=right | 1887 || align=right | 74,73 % || align=right | 1995 || align=right | 75,40 % || align=right | 2112 || align=right | 77,73 % |----- |[[Lingua taliana|Talian]] || align=right | 230 || align=right | 9,11 % || align=right | 172 || align=right | 6,50 % || align=right | 129 || align=right | 4,75 % |----- |'''Abitants''' || align=right | 2525 || align=right | 100 % || align=right | 2646 || align=right | 100 % || align=right | 2717 || align=right | 100 % |} == Colliaziuns == {{Commonscat|Thusis|Tusaun}} == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Tusaun| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Tumleastga]] onp3qa6kv51de6zc695t4vufmltzy3a 0 3042 171870 169332 2026-04-29T05:38:05Z Horgner 1074 171870 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Urmagn |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Urmein COA.svg |Panorama = Urmein.jpg |Descripziun = Urmagn <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Urmein 2016.png |Autezza = 1264 |Surfatscha = 4,33 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3670}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 31 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.691518 |EW = 9.401207 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7427 |Preselecziun = 081 |UST = 3670 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = |eLIR = 2966 }} '''Urmagn''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Urmein'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il circul Tusaun dal [[Rain Posteriur (district)|district dal Rain Posteriur]]. ==Colliaziuns== {{Commonscat}} {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Tumleastga]] f2sakx0pbs4lsi5akudqpptxvkwrw55 0 3043 171861 168920 2026-04-29T05:34:26Z Horgner 1074 171861 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Masagn |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Masein COA.svg |Panorama = Masein.jpg |Descripziun = Masagn <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Masein 2016.png |Autezza = 865 |Surfatscha = 4,20 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3663}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 113 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.703475 |EW = 9.427117 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7425 |Preselecziun = 081 |UST = 3663 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.masein.ch |eLIR = 1921 }} '''Masagn''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Masein'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il circul Tusaun dal [[Rain Posteriur (district)|district dal Rain Posteriur]]. ==Colliaziuns== {{Commonscat|Masein|Masagn}} {{Regiun Viamala}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Tumleastga]] 10v7596hjfyvs2wh1b15a4j1jp5aqpn 0 3044 171865 171266 2026-04-29T05:36:33Z Horgner 1074 171865 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Seglias |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Sils im Domleschg COA.svg |Panorama = Sils im Domleschg.jpg |Descripziun = Seglias, davosvart [[Tusaun]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Sils im Domleschg 2016.png |Autezza = 633 |Surfatscha = 9,28 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3640}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 100 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.7 |EW = 9.452 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7411 |Preselecziun = 081 |UST = 3640 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.sils-id.ch |eLIR = 2699 }} '''Seglias''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Sils im Domleschg'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. == Colliaziuns == {{Commonscat|Sils im Domleschg|Seglias}} {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Tumleastga]] ff0kwegc8m2xyxi9cd20uz6pokvkiiw 0 3045 171858 168866 2026-04-29T05:33:31Z Horgner 1074 171858 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Flearda |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Flerden COA.svg |Panorama = |Descripziun = Flearda <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Flerden 2016.png |Autezza = 1244 |Surfatscha = 6,09 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3662}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 37 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.7025 |EW = 9.4079 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7426 |Preselecziun = 081 |UST = 3662 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.flerden.ch |eLIR = 269 }} '''Flearda''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Flerden'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il circul Tusaun dal [[Rain Posteriur (district)|district dal Rain Posteriur]]. ==Colliaziuns== {{Commonscat}} {{Regiun Viamala}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Tumleastga]] o8zct6obb8ooa0rtwyhgou2i8qz9buo 0 3049 171856 171198 2026-04-29T05:32:38Z Horgner 1074 171856 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Cazas |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Cazis COA.svg |Panorama = Cazis.jpg |Descripziun = Cazas <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Cazis 2016.png |Autezza = 659 |Surfatscha = 31,18 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3661}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 69 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.72 |EW = 9.43 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7408 |Preselecziun = 081 |UST = 3661 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.cazis.ch |eLIR = 189 }} '''Cazas''' ([[sutsilvan]] ''Tgazas'', [[surmiran]] ''Tgazzas'', [[lingua tudestga|tudestg]] ''Cazis'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. == Colliaziuns == {{Commonscat|Cazis|Cazas}} {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Cazas| ]] qnvgs1c5todk47cg0yyfq7ao7pcn4t8 0 3054 171860 171272 2026-04-29T05:34:08Z Horgner 1074 171860 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Giuvaulta |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Rothenbrunnen COA.svg |Panorama = Rothenbrunnen Ortenstein.jpg |Descripziun = Giuvaulta ed il [[chastè d'Ortenstein]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Rothenbrunnen 2016.png |Autezza = 625 |Surfatscha = 3,11 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3637}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 99 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.77 |EW = 9.423 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7405 |Preselecziun = 081 |UST = 3637 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.rothenbrunnen.ch |eLIR = 1155 }} '''Giuvaulta''' ([[sutsilvan|suts.]] ''Givòlta'', uff. [[lingua tudestga|tud.]] ''Rothenbrunnen'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. == Colliaziuns == {{Commonscat|Rothenbrunnen|Giuvaulta}} {{Regiun Viamala}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Category:Tumleastga]] qp065bo747nck4ekrzs4m391l83qyfp 0 3062 171859 171275 2026-04-29T05:33:51Z Horgner 1074 171859 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Fürstenau |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Fürstenau COA.svg |Panorama = Fürstenau Ansicht.jpg |Descripziun = Fürstenau <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Fürstenau 2016.png |Autezza = 650 |Surfatscha = 1,32 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3633}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 274 |Fracziuns = Fürstenau (Farschno), Fürstenaubruck (La Punt-Farschno)<ref>[http://fuerstenau.ch/index.php?navi=stadt Stadtverfassung] (constituziun da la citad da Fürstenau)</ref> |Cunfina cun = |NS = 46.72 |EW = 9.45 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7413 Fürstenaubruck<br />7414 Fürstenau |Preselecziun = 081 |UST = 3633 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.fuerstenau.ch |eLIR = 260 }} '''Fürstenau''' (rumantsch, istoric: ''Farschno'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. == Colliaziuns == {{Commonscat|Fürstenau, Switzerland|Fürstenau}} == Annotaziuns == <references /> {{Regiun Viamala}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Tumleastga]] jgnki3nyd0nd080ychh0a8yr3051iog 0 3063 171864 171260 2026-04-29T05:36:16Z Horgner 1074 171864 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Scharons |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Scharans COA.svg |Panorama = Scharans.jpg |Descripziun = Scharons <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Scharans 2016.png |Autezza = 760 |Surfatscha = 14,29 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3638}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 58 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.716 |EW = 9.46 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7412 |Preselecziun = 081 |UST = 3638 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = [[rumantsch]] [[sutsilvan]] |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.scharans.ch |eLIR = 2684 }} '''Scharons''' u '''Scharàns''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Scharans'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il circul Tumleastga dal [[Rain Posteriur (district)|district dal Rain Posteriur]]. == Colliaziuns == {{Commonscat|Scharans|Scharons}} {{Regiun Viamala}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Tumleastga]] li393g8dt9vt1pscq0zqcvrejgf6317 0 3101 171842 169002 2026-04-28T17:19:12Z Horgner 1074 171842 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Schluein |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Schluein COA.svg |Panorama = Schluein.jpg |Descripziun = Schluein <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Schluein 2016.png |Autezza = 762 |Surfatscha = 4,79 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3582}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 123 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.788638 |EW = 9.228579 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7151 |Preselecziun = 081 |UST = 3582 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.schluein.ch |eLIR = 2691 }} '''Schluein''' è ina vischnanca [[svizra]] en il district Surselva dal [[chantun Grischun]]. == Vopna == Blasonament: blau ed aur fendì; en il blau ina clav dad aur ed en il mellen ina spada blaua. Clav e spada èn attributs da Sontg Petrus e Sontg Paulus. Las colurs derivan da la vopna dals signurs da Löwenberg, ils quals possedevan la barunia “Schleuis”. == Geografia == Schluein sa chatta 4 km a l’ost da [[Glion]] en la Val dal Rain Anteriur sper il center da vacanzas Flem-Laax-Falera e sper l’entrada da la Ruinaulta. A Schluein vegn vegn (sper il [[Lingua tudestga|tudestg]]) era discurrì [[rumantsch]] [[sursilvan]]. Dapi december 2016 collia ina punt il traffic nunmotorisà tranter las vischnancas da Schluein e [[Castrisch]]. == Istorgia == Schluein vegn numnà l’emprima giada l’onn 1298. Da lez temp aveva il vitg anc il num “Sluwen”. Enfin da l’onn 1803 era Schluein en il possess dals signurs da Löwenberg. La baselgia da Sontg Peter e Sontg Paul vegn numnada l’emprima giada l’onn 1321. Dal chastè che existiva da lezzas uras, datti mo pli ina pitschna ruina. == Mulins == Sur il vitg sa chatta il Mulin Sura. Il pitschen mulin, che vegniva duvrà per pasar dumiec e megl, exista enfin oz. Il mulin grond da graun è dentant svanì. Las lingias da chanal dattan anc oz perditga dals temps vegls. Il Mulin Sut sa chattava sut la via. Cun ina roda d’aua supplementara vegniva dapi il 19avel tschientaner fatg ir ina resgia. Questa resgia è alura vegnida demontada l’onn 1950. Durant la [[Segunda Guerra mundiala]] vegniva era anc fatg diever dals mulins, quai en connex cun il “Plan Wahlen”. Il mulin modern da Glion ha remplazzà suenter 1945 ils mulins da Schluein. == Varia == Il edifizi nov dal Löwenberg, ch’è vegnì construì suenter il brischament grond da l’onn 1889, era ina chasa d’orfens enfin l’onn 1972. La chasa vegn anc enfin l’onn 2019 duvrà sco center transitoric per requirents d’asil. == Persunalitads == * [[Geli Caduff]] (1824–1871), advocat e poet en lingua tudestga e rumantscha == Colliaziuns == {{Commonscat}} * {{E-LIR|2691|autur=Adolf Collenberg}} * [http://www.ruinaulta.ch/ Naturmonument Ruinaulta] {{Regiun Surselva}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Category:Foppa]] em5pak6w3yu4a0b6qa62tf6pdvvch4z 0 3102 171835 168856 2026-04-28T17:16:01Z Horgner 1074 171835 wikitext text/x-wiki {{idiom|sursilvan}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Falera |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Falera COA.svg |Panorama = Falera airview.jpg |Descripziun = Falera <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Falera 2016.png |Autezza = 1220 |Surfatscha = 22,36 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3572}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 27 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.8 |EW = 9.23 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7153 |Preselecziun = 081 |UST = 3572 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.falera.net |eLIR = 255 }} '''Falera''' (entochen igl onn 1969 aunc official en tudestg ''Fellers'', ni pli baul era ''Falaria'' e ''Valers'') ei ina vischnaunca politica [[svizra]] en la [[regiun Surselva]] dal [[chantun Grischun|cantun Grischun]]. == Historia == La derivonza dil num ei entochen dacheu buc sclarida. Supponiu vegn ei ch'el deriva d'in pievel preroman, ch'ei seunius pli tard cun il suffix latin -aria, ch'ei daventaus pli tard tier -era. Il segn caracteristic ei la baselgia da Sogn Rumetg erigida el 15avel tschentaner. Il spezial vid quella baselgia ei il zenn che ei in dils pli vegls dalla Svizra. Entochen igl onn 2005 apparteneva Falera al circul da Glion el [[Surselva (district)|district dalla Surselva]] dal cantun Grischun, dapi [[Chantun Grischun#Regiuns e vischnancas|la reforma territoriala digl 1. da schaner 2016]] appartegn el alla regiun Surselva. == Uoppen == Descripziun: :Sin tschietschen la alva baselgia da Sogn Rumetg. Igl uoppen muossa la veglia baselgia, ina dallas pli veglias en la Surselva. == Geografia == La vischnaunca schai sin ina terassa, sin la vart seniastra dalla val dil rein anteriur. Ella ei colligiada cul teritori da skis LAAX. == Colligiaziuns == {{Commons|Category:Falera|Falera}} * {{E-LIR|255}} * [https://web.archive.org/web/20150629023025/http://www.grischaguggers.com/ La pagina uffiziala dalla gugga da Falera] {{Regiun Surselva}} [[Categoria:Falera| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Category:Foppa]] bvabep6cj3x6r4uxe9wj18ym2cd8a9r 0 3120 171847 171261 2026-04-28T17:20:53Z Horgner 1074 171847 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Val |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Vals COA.svg |Panorama = Vals Oktober 2012.JPG |Descripziun = Val, vist dal nord <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Vals 2016.png |Autezza = 1252 |Surfatscha = 175,56 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3603}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 6 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.616664 |EW = 9.183335 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7132 Vals<br />7116 St. Martin |Preselecziun = 081 |UST = 3603 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.vals.ch |eLIR = 2985 }} '''Val''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ed uffizialmain: '''''Vals''''') è ina vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}}. == Vesair era == * [[Lai da Zervreila]] == Colliaziuns == {{Commonscat|Vals, Switzerland|Val}} {{Regiun Surselva}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Val GR| ]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Category:Val S. Pieder]] 0cn6pg8n93rkn322h3ma1mjg1x1hif2 0 3121 171843 169044 2026-04-28T17:19:40Z Horgner 1074 171843 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Sumvitg |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Sumvitg COA.svg |Panorama = Sumvitg Juni 2010.jpg |Descripziun = Sumvitg <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = Armin Candinas |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Sumvitg 2016.png |Autezza = 1056 |Surfatscha = 101,88 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3985}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 12 |Fracziuns = '''Fracziuns'''<br />Sumvitg, [[Rabius]], [[Surrein]], [[Cumpadials]]<br />'''Uclauns ed uclivas'''<br />S. Benedetg, Clavadi, Siltginas, Chischliun, Campieschas, Runs, Val, Laus, Falens, Pardomat-Dado<ref>[http://sumvitg.ch/gemeinde/portrait/statistik/default.htm?client_locale=RO Indicaziuns statisticas] sin la pagina-web da la vischnanca da Sumvitg</ref> |Cunfina cun = |NS = 46.73 |EW = 8.933332 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7175 |Preselecziun = 081 |UST = 3985 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.sumvitg.ch |eLIR = 2743 }} '''Sumvitg''' ([[lingua tudestga|tudestg]] e fin il 1985 uffizialmain ''Somvix'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il [[Cadi|circul Cadi]] dal district [[Surselva (district)|Surselva]]. == Geografia == ===Fracziuns da la vischnanca=== {| class="prettytable" |- bgcolor="#E3E3E3" !Quartier !Nr. !Nr.-BFS !NPA |- |Sumvitg-vitg |1 |3985001 |7175 |- |[[Pardomat-Dado]] |2 |3985002 |7175 |- |[[Cumpadials]] |3 |3985003 |7175 |- |[[Rabius]] |4 |3985004 |7175 |- |[[Surrein (Sumvitg)|Surrein]] |5 |3985005 |7175 |- |[[Sogn Benedetg|S. Benedetg]] |6 |3985006 |7175 |- |[[Clavadi]] |7 |3985007 |7175 |- |[[Siltginas]] |8 |3986008 |7175 |- |[[Chischliun]] |9 |3985008 |7175 |- |[[Campieschas]] |10 |3985010 |7175 |- |[[Runs]] |11 |3985011 |7175 |- |[[Val (Sumvitg)|Val]] |12 |3985012 |7175 |- |[[Laus]] |13 |3985013 |7175 |- |[[Falens]] |14 |3985014 |7175 |- |[[Bogn Tenigia]] |15 |3985015 |7175 |- |} == Populaziun == === Linguas === La lingua uffiziala da la vischnanca Sumvitg è il [[rumantsch]] [[sursilvan]]. {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Sumvitg''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun dal 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun dal 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun dal 2000''' |----- | align="center" bgcolor=" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[Rumantsch]] || align=right | 1135 || align=right | 95 % || align=right | 1131 || align=right | 92 % || align=right | 1236 || align=right | 90 % |----- |[[Lingua tudestga|Tudestg]] || align=right | 59 || align=right | 5 % || align=right | 98 || align=right | 8 % || align=right | 137 || align=right | 10 % |----- |'''Abitants''' || align=right | 1195 || align=right | 100 % || align=right | 1230 || align=right | 100 % || align=right | 1374 || align=right | 100 % |} == Persunalitads == * [[Gion Deplazes]] (* 1918), scriptur rumantsch == Colliaziuns == {{commons|Category:Sumvitg|Sumvitg}} * [http://www.sumvitg.ch/ La pagina d'internet dalla vischnaunca] == Annotaziuns == <references /> {{Regiun Surselva}} [[Categoria:Sumvitg| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Cadi]] ptplqem74x0zinsyako7fbve67cmi6n 0 3122 171845 169181 2026-04-28T17:20:12Z Horgner 1074 171845 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Trun |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Trun COA.svg |Panorama = Trun Dorf.jpg |Descripziun = Trun-Vitg <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Trun 2016.png |Autezza = 861 |Surfatscha = 51,90 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3987}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = |Fracziuns = Trun, Zignau, Campliun, Darvella, Gravas, Pustget, Caltgadira, Cartatscha, Flutginas, Tiraun, Lumneins, Cumadé, Bardigliun, [[Schlans]]<ref>[http://www.trun.ch/gemeinde/portrait/fraktionen/default.htm Trun e sias fracziuns] sin la pagina-web da la vischnanca da Trun</ref> |Cunfina cun = |NS = 46.7426 |EW = 8.987824 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7166 |Preselecziun = 081 |UST = 3987 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.trun.ch |eLIR = 2948 }} '''Trun''' ([[lingua tudestga|tudestg]] e fin 1943 offizialmain ''Truns'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il [[Cadi|circul Cadi]] dal [[Surselva (district)|district Surselva]]. La ligia grischa ei vegnius fundau sut il ischi da Trun ils 16avel da mars 1424. Pervida quella historia vegn Truns e numnaus "il cor dal cantun Grischun". == Il uoppen == Il uoppen contesta in ischi cun ragischs neras e tschun gronds fegls. Quei ischi che ei representaus en quel uoppen, stat sper la cappella da Sogn Anna e regurda a la constituziun dal cantun Grischun. == Remarcabladad == * [[Fabrica da stoffa Trun|Fabrica da ponn Trun SA]] * [[OGNA]] * Nossa dunna dalla gliesch * [[Cuort ligia grischa]] * Senda d'art == Persunalitads == * [[Martin Martini]] (*1565-1610), artist e producent da vedutas * Pader [[Placidus a Spescha]] (*1752-1833), cartograf, geograf, alpinist, perscrutader da la natira e dal linguatg rumantsch * [[Dumeni Capeder]] (* 1934), scriptur rumantsch * [[Caspar Decurtins]] (*1855-1916), scolast, poet, scribent e politicher * [[Alois Carigiet]] (*1902-1985), artist e graficher == Colliaziuns == {{commons|Category:Trun|Trun}} == Annotaziuns == <references /> {{Regiun Surselva}} [[Categoria:Trun| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Cadi]] poepe2x8v8grid1fzwsqwf3tbgx1fok 0 3124 171834 168765 2026-04-28T17:15:44Z Horgner 1074 171834 wikitext text/x-wiki {{idiom|sursilvan}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Breil |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Breil Brigels COA.svg |Panorama = Brigels Dorf.jpg |Descripziun = Breil <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Breil Brigels 2016.png |Autezza = 1280 |Surfatscha = 50,64 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3981}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 25 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.767 |EW = 9.06 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7165 |Preselecziun = 081 |UST = 3981 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.breil.ch |eLIR = 149 }} '''Breil''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Brigels'', num ufficial ''Breil/Brigels'') ei ina vischnaunca politica [[svizra]] el [[chantun Grischun|cantun Grischun]]. Ella ei situada el [[Cadi|circul Cadi]] dil [[Surselva (district)|district Surselva]]. == Geografia == Il vitg da Breil schai sin ina terrassa sulegliva sin 1'298 m s.m. Il vitg sesanfla amiez il territori [[rumantsch|romontsch]] dalla [[Surselva]] e s'auda tier il cumin dalla [[Cadi]]. La vischnaunca politica consista dallas fracziuns Danis/Tavanasa, [[Dardin]], Breil vitg ed ils dus uclauns Vali e Cathomen dalla vart dretga dalla val. Il toponim deriva dil celtic ''brigilo'' che significhescha «casti pign». Breil vegn menziunaus l'emprema gada a scret sco ''Bregelo'' el testament digl uestg [[Tello]] igl onn 765 alla [[claustra da Mustér]]. Restonzas da populaziuns ein d'anflar sil crest S. Sievi. Breil cunfinescha encunter damaun cun [[Vuorz]], encunter miezgi cun [[Sursaissa]], encunter sera cun [[Trun]] e [[Schlans]] ed encunter mesanotg cun Linthal GL el [[chantun Glaruna|cantun Glaruna]]. == Activitads == La scola primara sa vegnir frequentada el vitg da Breil. Per il scalem superiur serendan ils affons da tuttas treis fracziuns a Danis. A Breil vegn era la cultura buc tralaschada. Seigi quei ils differents chors, uniuns da gimnastica e sport, da teater, samariters, ni l'uniun da giuventetgna. == Persunalitads == * [[Arno Camenisch]] (* 1978), scribent romontsch == Colligiaziuns == {{commons|Category:Breil/Brigels|Breil}} {{Regiun Surselva}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Breil| ]] hf81f7fki6hljtbo0f57u8qbm4x1d6h 0 3125 171846 171323 2026-04-28T17:20:31Z Horgner 1074 171846 wikitext text/x-wiki {{idiom|sursilvan}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Tujetsch |Tip = Vischnaunca politica |Vopna = CHE Tujetsch COA.svg |Panorama = Sedrun Dorf.jpg |Descripziun = [[Sedrun]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Tujetsch 2016.png |Autezza = 1450 |Surfatscha = 133,91 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3986}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 10 |Fracziuns = Tschamut, Selva, Rueras, Dieni, Camischolas, Zarcuns, Gonda, [[Sedrun]], Bugnei, Surrein, Cavorgia<ref>[http://www.tujetsch.ch/xml_1/internet/rm/application/d2/d385/f389.cfm Fracziuns] sin la pagina-web dalla vischnaunca da Tujetsch</ref> |Cunfina cun = |NS = 46/41/00/N |EW = 8/46/00/E <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7188 |Preselecziun = 081 |UST = 3986 |Abitants = Tuatschin, Tuatschina |Surnum = |Lingua tradiziunala = [[Rumantsch dal Grischun|romontsch]] [[sursilvan]] |Dialect = [[tuatschin]] <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.tujetsch.ch |eLIR = 2956 }} [[Datoteca:Sedrun Dorf.jpg|thumb|300px|Sedrun vitg]] [[Datoteca:Sedrun-Rueras.jpg|thumb|300px|Rueras]] [[Datoteca:Tschamut.jpg|thumb|300px|Tschamut]] '''Tujetsch''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Tavetsch'') ei ina vischnaunca politica [[svizra]] el [[chantun Grischun|cantun Grischun]]. Ella schai el [[Cadi|circuit dalla Cadi]] el [[Surselva (district)|district Surselva]]. == Historia == Tujetsch consista d'uclauns che sederasan naven dil [[Pass Alpsu]] fin [[Bugnei]]. In vitg Tujetsch ha ei mai dau. La colonisaziun ha giu liug suenter la fundaziun dalla claustra da [[Mustér]] egl 8avel tschentaner. El 12avel tschentaner ein ils [[Gualsers]] migrai sur il Pass Alpsu ed ein secasai el Tujetsch. Pér naven dil 18avel tschentaner ein ils purs da muntogna secasai els vitgs dalla val. [[Sedrun]] ei daventau capitala dalla vischnaunca e dalla pleiv. La baselgia parochiala da Sedrun, dalla quala il clutger ei vegnius mantenius, ei vegnida consecrada igl onn 1205. La baselgia da s. Vigeli dad oz deriva dils onns 1691-95. === Porta Alpina === Impuls per in ulteriur svilup dalla regiun dueva la [[Porta Alpina]] dar, ina staziun da viafier sutterrana en vischinonza da Sedrun, colligiada cun la reit da viafier europeica da gronda prestaziun. == Geografia == Tujetsch ei la davosa vischnaunca dalla Surselva el [[chantun Grischun|cantun Grischun]]. Tujetsch cunfinescha cul cantun [[chantun Uri|Uri]] e cul [[chantun Tessin|Tessin]]. Las vischnauncas cunfinontas ein [[Airolo]] (TI), [[Ursera]] (UR), [[Mustér]], [[Gurtnellen]] (UR), [[Medel (Lucmagn)]], [[Quinto]] (TI) e [[Silenen]] (UR). Tujetsch consista da 19 fracziuns: Tschamut, Selva, Dieni, Rueras, Zarcuns, Camischolas, Gionda, [[Sedrun]], Bugnei, Surrein, Cavorgia, Guiv, Milez, Mulinatsch, Nacla, Prau, Múlins, Sum ed Sut Crestas. Sedrun ei il liug principal ed il center administrativ dalla val. Ils lags dalla vischnaunca ein il [[Lag da Nalps]], il [[Lag da Curnera]] ed il [[Lai da Tuma]], la funtauna dil [[Rain|Rein]]. === Fracziuns dalla vischnaunca === {| class="prettytable" |- bgcolor="#E3E3E3" !Quartier !Nr. !Nr.-BFS !NPA |- |[[Sedrun]] |1 |3986001 |7188 |- |[[Tschamut]] |2 |3986002 |7188 |- |[[Selva]] |3 |3986003 |7188 |- |[[Dieni]] |4 |3986004 |7188 |- |[[Rueras]] |5 |3986005 |7188 |- |[[Zarcuns]] |6 |3986006 |7188 |- |[[Camischolas]] |7 |3986007 |7188 |- |[[Gionda]] |8 |3986008 |7188 |- |[[Bugnei]] |9 |3986008 |7188 |- |[[Surrein (Tujetsch)|Surrein]] |10 |3986010 |7188 |- |[[Cavorgia]] |11 |3986011 |7188 |- |[[Guiv]] |12 |3986012 |7188 |- |[[Milez]] |13 |3986013 |7188 |- |[[Mulinatsch]] |14 |3986014 |7188 |- |[[Nacla]] |15 |3986015 |7188 |- |[[Prau]] |16 |3986016 |7188 |- |[[Múlins]] |17 |3986017 |7188 |- |[[Sum]] |18 |3986018 |7188 |- |[[Sut Crestas]] |19 |3986019 |7188 |- |} === Selva === Selva ei in vitg en la val Tujetsch. Il vitg ha, sco era Sedrun, ragischs gualsras. Selva ha giu da sbatter grevs cumbats, cun lavinas e fiug. Igl onn 1949 ha in fetg grond incendi midau cumpleinamein il maletg dil vitg. Cun agid dalla populaziun svizra han ins puspei saviu reconstruir Selva. Il vitg sesanfla en in liug expost a lavinas. El sesanfla el funs dalla val, dad omisduas varts dat ei plauncas teissas, d'ina vart ha ei uaul e l’autra ei niua. La vart niua ei quella che fa sterment igl unviern, da quella vart vegnan biaras lavinas a val. == Populaziun == Il diember da habitonts digl onn 2005 dumbra rodund 2'005 persunas. Da quellas persunas tschontschan 87% romontsch e 13% tudestg ni auter. === Lungatg === En la Val Tujetsch vegn tschintschau in [[rumantsch|romontsch]] [[sursilvan]] tut special, il [[Tuatschin|dialect tuatschin]]. Sco lungatg da scartira han ils Tuatschins il romontsch sursilvan. Quei dialect ed il qual dils Medelins ei la fuorma dil romontsch sursilvan vegl. Entuorn igl onn 1400 ei vegniu da [[Cuira|Cuera]] in niev trend da lungatg. Sederasaus ei quel denton mo entochen Mustér. La val Tujetsch e la Val Medelina ein buca vegnidas tschaffadas dil niev romontsch. Il dialect Tuatschin vegn aunc oz discurrius en la val. Il lungatg ufficial da scartira dalla vischnaunca ei il romontsch sursilvan ed il lungatg ufficial a bucca ei igl idiom da Tujetsch<ref>[http://www.tujetsch.ch/documents/Constituziun_communala_niev.pdf Constituziun communala dalla vischnaunca da Tujetsch], Art. 4.</ref>. {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Tujetsch''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun digl onn 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun digl onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun digl onn 2000''' |----- | align="center" | '''Diember''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Diember''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Diember''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[Rumantsch dal Grischun|Romontsch]] || align=right | 1783 || align=right | 91 % || align=right | 1782 || align=right | 90 % || align=right | 1744 || align=right | 87 % |----- |[[Lingua tudestga|Tudestg]] || align=right | 176 || align=right | 9 % || align=right | 198 || align=right | 10 % || align=right | 260 || align=right | 13 % |----- |'''Habitonts''' || align=right | 1960 || align=right | 100 % || align=right | 1980 || align=right | 100 % || align=right | 2005 || align=right | 100 % |} == Annotaziuns == <references /> == Colliaziuns == {{Commonscat}} * [http://www.tujetsch.ch/ La pagina da la vischnaunca] * {{E-LIR|2956|Tujetsch}} * {{E-LIR|2697|Sedrun}} * {{E-LIR|2949|Tschamut}} * {{E-LIR|167|Camischolas}} * {{E-LIR|2701|Selva}} {{Regiun Surselva}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Cadi]] [[Categoria:Gualsers]] [[Categoria:Tujetsch| ]] 2spsse6chfd8dbplo5gao2dc9sbnj75 0 3126 171839 171324 2026-04-28T17:18:12Z Horgner 1074 171839 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Medel/Lucmagn |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Medel (Lucmagn) COA.svg |Panorama = Curaglia.JPG |Descripziun = Curaglia <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Cantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = Claudio Simonet |Lingua ufficiala = Romontsch <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Medel (Lucmagn) 2016.png |Altezia = 1332 m |Surfatscha = 136,22 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3983}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 3 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.633328 |EW = 8.83333 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7184, 7185 |Preselecziun = 081 |UST = 3983 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = Medelin <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.medel.ch |eLIR = 1926 }} '''Medel/Lucmagn''' è ina vischnanca politica svizra en il {{chantun|Grischun}} en il district Surselva. == Geografia == La Val Medel cumenza a Mustér/Fontanivas (1´030 m.s.m.) ed ha ina lunghezza da 20.4 km enfin al pli aut punct dal Pass dal Lucmagn (1´916 m.s.m). La vischnanca da Medel cumpiglia la val davent da mez las Ruinas enfin S. Maria e las vals lateralas (p. ex. Val Cristallina, Val Plattas) ed alps. En tut mesira la vischnanca in territori da 13´598 ha. Medel è ina da las pli grondas vischnancas dal Grischun. Circa la mesadad da quai territori è terren nunproductiv. La Val Medel è partida en trais zonas: Las Ruinas, la zona abitada e cultivada e la zona d’aclas (sursilvan: mises) e d´alps. === Fracziuns da la vischnanca === En la zona abitada e cultivada sa chattan ils vitgs ch´èn abitads sur onn: Curaglia, Mutschnengia, Soliva, Platta/Baselgia, Drual/Matergia, Pardé e Fuorns. Pervi dal privel da lavinas na po Acla betg pli esser abità dapi l’onn 1975 sur onn. Entant che Platta è il vitg principal da la val è Curaglia il lieu cun ils blers abitants. {| class="prettytable" |- bgcolor="#E3E3E3" !Quartier !Nr. !Nr.-BFS !NPA |- |Medel/Lucmagn-vitg |1 |3983001 |7184 |- |[[Curaglia]] |2 |3983002 |7184 |- |[[Soliva]] |3 |3983003 |7184 |- |[[Mutschnengia]] |4 |3983004 |7184 |- |[[Platta]] |5 |3983005 |7184 |- |[[Baselgia]] |6 |3983006 |7184 |- |[[Drual]] |7 |3983007 |7184 |- |[[Matergia]] |8 |3983008 |7184 |- |[[Pardé]] |9 |39830049 |7184 |- |[[Fuorns]] |10 |3983010 |7184 |- |[[Acla]] |11 |3983011 |7184 |- |} == Politica == Il gremi executiv da la vischnanca da Medel/Lucmagn è la suprastanza communala cun tschintg commembers. Il gremi suprem è la radunanza communala e la votaziun a l’urna. == Populaziun == === Lingua === La lingua uffiziala da la vischnanca Medel/Lucmagn è il [[rumantsch]]. {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Lingua a Medel (Lucmagn) ''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 2000''' |----- | align="center" bgcolor=" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[rumantsch]] || align=right | 444 || align=right | 100 % || align=right | 454 || align=right | 100 % || align=right | 464 || align=right | 100 % |----- |'''abitants''' || align=right | 444 || align=right | 100 % || align=right | 454 || align=right | 100 % || align=right | 464 || align=right | 100 % |} === La lingua da Medel === Tgi che chapescha rumantsch ed è ina giada en la Val Medel s’accorscha bain spert ch’i vegn discurrì en la Val Medel in dialect tut spezial. I sa tracta dad ina varianta da l’idiom Sursilvan sumeglianta al dialect che vegn discurrì en la vischnanca da Tujetsch. == Scola == La scola e scoletta sa chattan a Curaglia. Ils uffants van a scola là enfin la fin da la 6avla classa. Las scolaras ed ils scolars dal stgalim aut ston ir a scola en la vischnanca vischinanta, a Mustér. Quai è per ils scolars da la scola secundara gia dapi l’onn 1973 uschia. Per ils scolars da la scola manuala (reala) è quai dapi l’onn 1980 uschia. Quai ha funcziunà senza pli grondas discussiuns enfin l’onn 2009. Pervi dals custs che la vischnanca sto purtar per laschar ir a scola a Mustér ha la suprastanza laschà far offertas da las vischnancas da Tujetsch e Sumvitg. La fin finala èn ins lura tuttina sa decidids da restar tar la soluziun d’enfin uss, quai malgrà che las offertas da Tujetsch e Sumvitg fissan stadas pli favuraivlas che quella da Mustér. === La scola antruras === Davart l’existenza da scolas datti actas en l’archiv episcopal da Cuira che dateschan da l’onn 1763. Enfin 1950 na vegnivi dentant betg fatg uschè ferm diever da la pussaivladad dad ir a scola. Quai cunzunt dals uffants en ils vitgs da Platta ensi. La raschun era per part era il lung viadi da scola ch’ils uffants avevan. E latiers vegniva che quel n’era betg gist senza privels. Cunzunt l’enviern era il privel da lavinas fitg grond. Gia ils onns 1939/40 vegniva instruì a Curaglia sco a Platta. L’emprima scola per propi è vegnida bajegiada l’onn 1847 e quai per la summa da var 2540 fracs. Pervi dil dumber da scolars che crescha èsi vegnì bajegià l’onn 1898 ina nova chasa da scola. Intgins onns pli tard mancava il plaz danovamain. Perquai han ins puspè survegnì la lubientscha dal chantun da trair a niz l’anteriur local da scola en la chasa chaplania. Ils onns 1933/34 èsi vegnì bajegià a Curaglia ina nova scola. Quella è vegnida renovada ed engrondida l’onn 1964. Avant intgins onn è la scola danovamain vegnida renovada. Platta ha lura survegnì ina chasa da scola l’onn 1984. Quai sin squitsch dal chantun. Quella è stada en funcziun enfin l’onn 1964. Lura è vegnì bajegià ina nova scola. Mo trais onns suenter ha la scola mo pli dà suttetg al militar ed a champs da giuvenils. Dapi 1980 è la scola a Platta bandunada dal tuttafatg. === Scola ad Acla === 1898 han ils vischins d’Acla e Fuorns per l’emprima giada lantschà ina petiziun per in’atgna scola. Cun quai levan ins ch’ils uffants n’hajan betg in uschè lung viadi da scola. Per raschuns finanzialas è quella dumonda vegnida refusada da la vischnanca. 1899 ha la vischnanca acceptà da prender a tschains in local e dad endrizzar quel per pudair dar scola. Quella è lura puspè vegnida serrada 1908 perquai ch’i na deva betg avunda scolars. == Revista «Piogns» == La pitschna val po era esser loscha d’avair dapi intgins onns ina revista che cumpara quatter giadas per onn. La revista ha il titel «Piogns» e cuntegn rapports d’occurrenzas culturalas e socialas da la val. Ella rapporta dentant era tant da persunas avanzadas che vivan en la val e pon festivar anniversaris rodund e da talas che han bandunà quest mund. La lavur redacziunala vegn fatga da trais persunas. Tranter auter Linus Beeli e Linus Flepp. == Funtauna == Cudesch "Val Medel" da Clemens Pally e conauturs 1996 == Colliaziuns == {{Commonscat|Medel (Lucmagn)|Medel/Lucmagn}} {{Regiun Surselva}} [[Categoria:Medel/Lucmagn| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Surselva]] b61supuuy20reuvlhqjaxefqp37mb8x 0 7944 171857 168858 2026-04-29T05:33:11Z Horgner 1074 171857 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Farera |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Ferrera COA.svg |Panorama = Avers 10 Ausserferrera.jpg |Descripziun = Farera (Ausserferrera) <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Ferrera 2016.png |Autezza = 1316 |Surfatscha = 75,46 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3713}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 1 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46/33/00/N |EW = 9/26/00/E <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7444 Farera<br />7445 Calantgil |Preselecziun = 081 |UST = 3713 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.ferrera.ch |eLIR = 3577 }} '''Farera'''<ref>[http://www.lexfind.ch/dtah/57281/RM/ofgesetz.htm%3Ff%3Dtemplates&fn%3Ddocument-frame.htm&q%3D%5BField%20110.200%250D:%20%22110.200%250D%22%5D&x%3Dadvanced&2.0.html Lescha davart la divisiun dal chantun Grischun en districts e circuls]</ref> (uffizialmain [[lingua tudestga|tudestg]] '''''Ferrera''''', mintgatant era per rumantsch per evitar confusiuns cun l'[[Farera (anteriura vischnanca)|anteriura vischnanca da medem num]]) è ina vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}} ch'è sa furmada cun vigur a partir dals 1. da schaner 2008, tras la fusiun da la vischnanca anteriura da [[Farera (anteriura vischnanca)|Farera]] ([[lingua tudestga|tud.]] ''Ausserferrera'') cun quella da [[Calantgil]] (tud. ''Innerferrera''). La vischnanca sa chatta en il circul da Schons, en il district dal [[Rain Posteriur (district)|Rain Posteriur]]. == Fracziuns == <gallery> File:Innerferrera.jpg|[[Calantgil]]<br />(Innerferrera) File:Ausserferrera.jpg|[[Farera (anteriura vischnanca)|Farera]]<br />(Ausserferrera) </gallery> == Colliaziuns == * {{E-LIR|3577|Ferrera}} == Funtaunas == <references/> {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Farera| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Val Ferrera]] gpj4gaeenhku9zlj40cr2t920rnzl50 0 8804 171795 171322 2026-04-28T16:11:12Z Horgner 1074 171795 wikitext text/x-wiki {{student}} :''Quest artitgel tracta la vischnanca politica da Bregaglia. La vallada da medem num chattas sut [[Val Bregaglia]].<br /> {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Bregaglia |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Bregaglia COA.svg |Panorama = Soglio.jpg |Descripziun = [[Soglio]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Malögia |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Bregaglia 2016.png |Autezza = 994 |Surfatscha = 251,45 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3792}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 6 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.3434 |EW = 9.590624 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7602 Casaccia<br /> 7603 Vicosoprano<br />7605 Stampa<br />7606 Bondo<br />7608 Castasegna<br />7610 Soglio<br />7516 Maloja |Preselecziun = 081 |UST = 3792 |Abitants = rumantsch: ''Bregagliots, Bergiagliots''<br />talian: ''bregagliotti''<br />bregagliot: ''bargaiot''o ''bragagliot'' Fem:''bragaiota'' pl:''lan bragaiota'' |Surnum = |Lingua tradiziunala = [[lingua lumbarda|lumbard Alpin]] |Dialect = [[Bragagliot]] <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.comunedibregaglia.ch |eLIR = 3599 }} '''Bregaglia''' ({{Audio|Roh-putèr-Bregaglia.ogg|[breˈgaʎɐ]}}) è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il circul da medem num dal [[Malögia (district)|district Malögia]]. La vischnanca da Bregaglia è naschida il 1. da schaner 2010 e cumprenda tut las anteriuras vischnancas da la [[Val Bregaglia|val da medem num]] – [[Bondo]], [[Castasegna]], [[Soglio]], [[Stampa]], [[Vicosoprano]] e [[Casaccia]] – uschia che la vischnanca ed il circul da Bregaglia cuvran uss il medem territori. == Geografia == La vischnanca cumprenda l'entira part grischuna da la [[Val Bregaglia|Bregaglia]] che vegn percurrida da la [[Maira]] da sia funtauna sin il [[Piz Duan]] (3'131 m) fin [[Castasegna]] nua ch'ella entra en l'[[Italia]]. Sin il territori communal sa chattan plinavant ils pizs ils pli auts da las [[Alps reticas]], il pli aut dals quals è il [[Piz Cengalo]] cun in'autezza da 3'367 m al cunfin cun l'Italia. La vischnanca s'extenda sur il sparta-auas, cumprendend [[Malögia]], il [[pass dal Malögia]], las funtaunas da l'[[En]] ed ina part dal [[Lai da Segl]] en [[Engiadina]]. La distanza tranter [[Stampa]], la sedia communala, e [[Chiavenna]] importa 17 km, entant ch'i èn 32 km fin [[San Murezzan]], 76 km fin [[Sondrio]], 80 km fin [[Lecco]], 92 km fin [[Lugano]], 100 km fin [[Tavau]], 110 fin [[Com]], 137 km fin [[Milaun]] e 224 km fin [[Turitg]]. == Vopna == Descripziun: ''In Silber auf schwarzem Schildfuss im Zinnenschnitt aufrecht schreitender schwarzer Steinbock, rot bewehrt.'' La vischnanca dovra vinavant la vopna dal circul da la Bregaglia dal qual ella è la suletta vischnanca.<ref>[https://web.archive.org/web/20101027093229/http://www.portalebregaglia.ch/bregaglia/attualita.php?time=1212352708 Circolo e archivio Regione Bregaglia]] auf portalebregaglia.ch</ref> == Populaziun == La pli gronda part da la populaziun discurra talian (76% l'onn 1990) e dovra il [[dialect bregagliot|bragagliot]], in [[lingua lumbarda|dialect lumbard Alpin]] cun grondas influenzas rumantschas ed è da confessiun refurmada. Questa religiun vegniva pratitgada da 71% da la populaziun l'onn 1990. Ella fa part da la [[Baselgia evangelica refurmada dal Grischun]]. Bregaglia era l'emprima vischnanca dal [[Grischun talian]] ch'ha dà il dretg d'eleger ad esters sesents en las anteriuras vischnancas.<ref>[http://www.swissinfo.ch/ita/archive.html?siteSect=104&sid=10708358&ty=nd Gli stranieri in Bregaglia potranno votare] (talian)</ref> == Traffic == L'axa stradala da la val è [[via principala 3]] che collia la Bregaglia cun l'[[Engiadina]]. La strada cuntinuescha sin territori talian sco ''Strada statala 37 dal Malögia'' e porta fin a [[Chiavenna]]. Las proximas staziuns da viafier sa chattan a Chiavenna (gestiunada da la [[Trenitalia]]) ed a San Murezzan (gestiunada da la [[Viafier retica]]) nua che sa ferma il [[Bernina Express]]. == Galaria == <gallery perrow="4"> File:Majolapass-001.jpg|Borgonovo File:Casaccia.jpg|Casaccia File:Switzerland-Castasegna.jpg|Castasegna File:CH Coltura Palazzo Castelmur 1.jpg|Coltura File:Maloja04Hauptstr.jpg|Malögia File:Bergell Soglio mg-k.jpg|Soglio File:Kirche Vicosoprano.jpg|Vicosoprano File:Mera Vicosoprano.jpg|La Maira </gallery> == Colliaziuns == {{Commonscat}} == Referenzas == <references/> == Colliaziuns == * Dossier [http://www.chatta.ch/uploads/tx_icsrg/bregaglia.pdf Bregaglia] sin [http://www.chatta.ch chattà.ch] * {{Dossier RTR|url=siteSect=20215&sid=7925031&cKey=1262764850000&rParent=20214|titel=Fusiuns da vischnancas: Circul Bregaglia|onn=2010}} * [http://www.portalebregaglia.ch/bregaglia/botschaft.pdf Fegl infurmativ davart la fisiun] {{Regiun Malögia}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Bregaglia]] [[Categoria:Val Bregaglia]] [[Categoria:Dossier chattà]] hhua2jgjbdss04wc20cgtnx7z2vqjkj 0 9679 171872 137226 2026-04-29T05:51:00Z Horgner 1074 171872 wikitext text/x-wiki {{idiom|sutsilvan}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Muntogna da Schons |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Zillis-Reischen COA.svg |Panorama = Schams Andeer.jpg |Descripziun = Muntogna da Schons <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Muntogna da Schons 2021.png |Autezza = 1037 |Surfatscha = 53,59 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3715}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46/37/44.04/N |EW = 9/25/47.28/E <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = |Preselecziun = 081 |UST = 3715 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.mdschons.ch/ |eLIR = 1951 }} '''Muntogna da Schons''' ([[Lingua tudestga|tudestg]] ''Schamserberg'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Satgata sen la vart sidorientala digl [[Pez Bavregn]] sen la spunda occidentala da la [[Val Schons]] agl [[cantùn Grischùn]] an [[Svizra]]. A la Muntogna da Schons satgatan sen 1100 tocen 1200 meters òlteztga la fracziùn ''Casti'' da la vischnànca da [[Casti-Vargistagn]] near las fracziùns ''Pazen'' a ''Farden'' da la vischnànca da [[Donat]]. Sen la Muntogna da Schons sura tgat'ign sen var 1500 meters igls vitgs [[Lon]], [[Maton]] a Vargistagn. Igl lungaitg tradiziunal digls avdànts e igl [[rumantsch|rumàntsch]] [[sutsilvan]]. Oziglgi e dantànt igl tudestg lungaitg ufizial. == Istorgia == [[Datoteca:Lohn Dorf.jpg|thumb|Lon]] [[Datoteca:Mathon.jpg|thumb|Maton]] Antocen igl tains medieval tardiv viveva sen la Muntogna egn cumegn da purs libers, igls schinumnos «Libers sen la Muntogna»; anzaquànts privilegios avdavan sen igl funs da la val. Las baselgias da Lon a Maton vignan numnos igl on 831 par l'amprem'eada; igls 1204 vignan mazunos igls ''homines liberos de Saxammo''. Agl cuntract da pasch digls 1428 trànter [[Clavena]] ad igls vaschinadis da la Val Schons cumpara igl mastral digl cumegn da la Muntogna cun egn aigen sigil. Perveda la dartgira bassa pudevan igls Libers sen la Muntogna dezider autonomameing davart l'utilisaziùn da gòlds, pastgiras ad alps. Igl liac da radunànza eara Maton. La dartgira òlta sutasteva agls suverans comitals an la Val Schons. Suainter la [[Faida da Schons]] digls 1451/52 a la liberaziùn da la val digls dretgs feudals igls 1458, en igls Libers sen la Muntogna s'unids cun igl cumegn da Schons. == Turissem == Las baselgias pintgas sen las spundas da la Muntogna da Schons en degnas d'egna visita. An las baselgias da Casti a Clugén satgatan maletgs digl ''[[maister da Vuorz]]''. Da stad e la Muntogna da Schons egna regiùn da viander populara, d'unviern â'gl egna vasta reet da veias da scursalar cun radund 12 kilometers da veias preparadas. == Literatura == * Benedict Mani: ''Heimatbuch Schams'', Kulturelle Vereinigung Val Schons, 1958 == Coliaziùns == * {{E-LIR|1951}} {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Regiuns dal chantun Grischun]] [[Categoria:Val Schons]] rd6bjig0ab5az3xn1t3gmotqt607czv 171873 171872 2026-04-29T05:55:12Z Horgner 1074 Revocar la versiun [[Special:Diff/171872|171872]] da [[Special:Contributions/Horgner|Horgner]] ([[User talk:Horgner|discussiun]]) 171873 wikitext text/x-wiki {{idiom|sutsilvan}} [[Datoteca:Schams Andeer.jpg|thumb|[[Andeer]] an [[Val Schons]], davostier la Muntogna da Schons]] La '''Muntogna da Schons''' ([[Lingua tudestga|tudestg]] ''Schamserberg'') satgata sen la vart sidorientala digl [[Pez Bavregn]] sen la spunda occidentala da la [[Val Schons]] agl [[cantùn Grischùn]] an [[Svizra]]. A la Muntogna da Schons satgatan sen 1100 tocen 1200 meters òlteztga la fracziùn ''Casti'' da la vischnànca da [[Casti-Vargistagn]] near las fracziùns ''Pazen'' a ''Farden'' da la vischnànca da [[Donat]]. Sen la Muntogna da Schons sura tgat'ign sen var 1500 meters igls vitgs [[Lon]], [[Maton]] a Vargistagn. Igl lungaitg tradiziunal digls avdànts e igl [[rumantsch|rumàntsch]] [[sutsilvan]]. Oziglgi e dantànt igl tudestg lungaitg ufizial. == Istorgia == [[Datoteca:Lohn Dorf.jpg|thumb|Lon]] [[Datoteca:Mathon.jpg|thumb|Maton]] Antocen igl tains medieval tardiv viveva sen la Muntogna egn cumegn da purs libers, igls schinumnos «Libers sen la Muntogna»; anzaquànts privilegios avdavan sen igl funs da la val. Las baselgias da Lon a Maton vignan numnos igl on 831 par l'amprem'eada; igls 1204 vignan mazunos igls ''homines liberos de Saxammo''. Agl cuntract da pasch digls 1428 trànter [[Clavena]] ad igls vaschinadis da la Val Schons cumpara igl mastral digl cumegn da la Muntogna cun egn aigen sigil. Perveda la dartgira bassa pudevan igls Libers sen la Muntogna dezider autonomameing davart l'utilisaziùn da gòlds, pastgiras ad alps. Igl liac da radunànza eara Maton. La dartgira òlta sutasteva agls suverans comitals an la Val Schons. Suainter la [[Faida da Schons]] digls 1451/52 a la liberaziùn da la val digls dretgs feudals igls 1458, en igls Libers sen la Muntogna s'unids cun igl cumegn da Schons. == Turissem == Las baselgias pintgas sen las spundas da la Muntogna da Schons en degnas d'egna visita. An las baselgias da Casti a Clugén satgatan maletgs digl ''[[maister da Vuorz]]''. Da stad e la Muntogna da Schons egna regiùn da viander populara, d'unviern â'gl egna vasta reet da veias da scursalar cun radund 12 kilometers da veias preparadas. == Literatura == * Benedict Mani: ''Heimatbuch Schams'', Kulturelle Vereinigung Val Schons, 1958 == Coliaziùns == * {{E-LIR|1951}} [[Categoria:Regiuns dal chantun Grischun]] [[Categoria:Val Schons]] ewmjtu6hb24du9ktu31mq7yeqphggz5 0 10748 171848 169425 2026-04-28T17:21:22Z Horgner 1074 171848 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Val Stussavgia |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Safiental COA.svg |Panorama = Safien Platz.jpg |Descripziun = Stussavgia Plaz <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = Grischun |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Safiental 2016.png |Autezza = 1315 |Surfatscha = 151,42 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3672}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 6 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.682492 |EW = 9.315826 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7104, 7106, 7107, 7122 |Preselecziun = 081 |UST = 3672 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.safiental.ch/gemeinde/ |eLIR = }} '''Val Stussavgia''' ([[lingua tudestga|tud.]] ''Safiental'') è ina vischnanca politica [[svizra]] dal [[chantun Grischun]]. Ella appartegna al [[Surselva (district)|district Surselva]]. La [[Val Stussavgia|val da medem num]] s'extenda da la sbuccada da la [[Rabiusa]] en il [[Rain Anteriur]] en il nord fin al [[Piz Calandari]] (tud. ''Safierberg'') al passadi per [[Spleia]] en il sid. La vischnanca è naschida il prim da schaner 2013 tras la fusiun da las vischnancas anteriurmain autonomas da [[Stussavgia]], [[Tenna]], [[Valendau]] e [[Versomi]]. Ils vitgs Stussavgia e Tenna giaschan en la Val Stussavgia entant che Valendau e Versomi sa chattan en la Surselva. == Galaria == <gallery> Safien Platz Ansicht.jpg|Stussavgia-Plaz Tenna.jpg|Tenna Valendas Ansicht.JPG|Valendau Versam Oktober 2012.JPG|Versomi </gallery> == Colliaziuns == {{Commonscat|Safiental GR|Val Stussavgia (vischnanca)}} * [https://web.archive.org/web/20160110090839/http://www.safiental.ch/gemeinde/ Vischnanca da Val Stussavgia] {{{Regiun Surselva}} [[Categoria:Val Stussavgia GR| ]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] ci4pz80vg3v3tswhdxax7c3p10ad8u6 0 10749 171838 165509 2026-04-28T17:17:50Z Horgner 1074 171838 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Lumnezia |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Lumnezia COA.svg |Panorama = Lugnez.jpg |Descripziun = Lumnezia sper [[Vella]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = Grischun |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = Romontsch <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Lumnezia 2016.png |Autezza = 1244 |Surfatscha = 159,81 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3618}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 13 |Fracziuns = |Cunfina cun = <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7144 |Preselecziun = 081 |UST = 3618 |Abitants = Lumnezian, Lumneziana |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.lumnezia.ch |eLIR = }} '''Lumnezia''' (''Lugnez'' en [[tudestg]]<ref name="PG">http://www.pledarigrond.ch/rumantschgrischun/#searchPhrase=Lugnez</ref>) ei ina vischnaunca politica [[svizra]] en il [[chantun Grischun]]. Ella ei situada en la [[Val Lumnezia]] ed appartegnava entochen 2015 al [[Lumnezia (circul)|circul Lumnezia]] dal [[Surselva (district)|district Surselva]]. Ses abitants èn ils '''lumnezians''' e las '''lumnezianas'''<ref name="PG/>. == Istorgia == La vischnaunca ei naschida il 1. da schaner 2013 tras la fusiun da las vischnauncas anteriurmain autonomas da [[Cumbel]], [[Degen]], [[Lumbrein]], [[Morissen]], [[Suraua]], [[Vignogn]], [[Vella]] e [[Vrin]]. La vischnaunca da Suraua sezza è sortida l'onn 2002 ord la fusiun da [[Camuns]], [[Surcasti]], [[Tersnaus]] ed [[Uors-Peiden]], tuts ein oz vischinadis da Lumnezia. Il titel da lavur oriund, Val Lumnezia, ei vegnius bandunau per evitar scumbigls cun la vallada perquai che lezza cumprenda dapli vischnauncas che mo ils candidats da fusiun. {| class="mw-collapsible mw-collapsed wikitable" style="text-align:center; width:60%" ! colspan="4" | Cronologia da fusiuns |- ! fin il 1962 ! 1963–2001 ! 2002–2012 ! dapi il 2013 |- | [[Uors (Lumnezia)|Uors]] (Furth) | rowspan="2" | [[Datoteca:Uors-Peiden wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Uors-Peiden]] | rowspan="5" | [[Datoteca:Suraua wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Suraua]] | rowspan="12" | [[Datoteca:CHE Lumnezia COA.svg|20px|Vopna]]<br />[[Lumnezia]] |- | [[Peiden]] |- | colspan="2" | [[Datoteca:Camuns wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Camuns]] |- | colspan="2" | [[Datoteca:Surcasti wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Surcasti]] |- | colspan="2" | [[Datoteca:Tersnaus wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Tersnaus]] |- | colspan="3" | [[Datoteca:Cumbel wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Cumbel]] |- | colspan="3" | [[Datoteca:Degen wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Degen]] |- | colspan="3" | [[Datoteca:Lumbrein wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Lumbrein]] |- | colspan="3" | [[Datoteca:Morissen wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Murissen]] |- | colspan="3" | [[Datoteca:Vignogn wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Vignogn]] |- | colspan="3" | [[Datoteca:Vella wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Vella]] |- | colspan="3" | [[Datoteca:Vrin wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Vrin]] |- |} == Colliaziuns == {{Commonscat}} * [http://www.lumnezia.ch/ Pagina-web uffiziala da la vischnanca] * Dossier [http://www.chatta.ch/uploads/tx_icsrg/val-lumnezia.pdf Val Lumnezia] sin [http://www.chatta.ch chattà.ch] {{Regiun Surselva}} [[Categoria:Lumnezia| ]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Dossier chattà]] rvpls7ya27kuj1846rijj6d0ixw6qjl 0 11713 171808 168771 2026-04-28T16:39:26Z Horgner 1074 171808 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Calanca |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Calanca GR COA.svg |Panorama = Arvigo.jpg |Descripziun = [[Arvigo]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Moesa |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Calanca 2016.png |Autezza = 876 |Surfatscha = 37,72 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3837}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.3 |EW = 9.112 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 6543 |Preselecziun = 081 |UST = 3837 |Abitants = talian: ''calanchini'' |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.comunedicalanca.ch |eLIR = }} '''Calanca''' è ina vischnanca politica en il [[Chantun Grischun|chantun Grischun]] da la [[Svizra]]. Ella appartegna al [[Calanca (circul)|circul Calanca]] dal [[Moesa (district)|district Moesa]]. == Geografia == Selma è situada amez la [[Val Calanca]], in val laterala da la [[Val Mesauc]], sin la spunda sanestra dal torrent [[Calancasca]]. == Colliaziuns == {{Commonscat|Calanca}} * [http://www.comunedicalanca.ch/ Comune di Calanca] {{Regiun Moesa}} [[Categoria:Calanca| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] 2z4uj5ihrh5ccxq44howhtk8xcdzw0c 0 12045 171805 165594 2026-04-28T16:30:29Z Horgner 1074 171805 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Regiun Moesa |Tip = |Auters nums = |Vopna = |Logo = |Panorama = |Descripziun = |Charta = Karte Region Moesa 2016.png <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = Grischun |Chapitala = Roveredo |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Autezza = |Surfatscha = 496,03 |Populaziun = 8426 |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 16,7 |Vischnancas = 14 |Cunfina cun = <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |UST = 1838 |Abitants = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = |eLIR = }} La '''regiun Moesa''' è in'unitad d'administraziun dal [[chantun Grischun]] ch'è entrada en vigur il 1. da schaner 2016. == Vischnancas == <div style="padding-left:10px; color:#000000;text-align:left;"> {| class="wikitable zebra" ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Vopna ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Num da la vischnanca ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Populaziun<br /><small>({{EWD|CH-GR}})</small> ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Surfatscha<br /><small>(in km²)</small> |- | align="center" | [[File:CHE Buseno COA.svg|35px|Buseno]] || [[Buseno]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3804}} || align="right" | 11,15 |- | align="center" | [[File:CHE Calanca GR COA.svg|35px|Calanca]] || [[Calanca]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3837}} || align="right" | 37,72 |- | align="center" | [[File:CHE Cama COA.svg|35px|Cama]] || [[Cama]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3831}} || align="right" | 15,00 |- | align="center" | [[File:CHE Castaneda COA.svg|35px|Castaneda]] || [[Castaneda]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3805}} || align="right" | 3,96 |- | align="center" | [[File:Grono wappen.svg|35px|Grono]] || [[Grono]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3832}} || align="right" | 14,81 |- | align="center" | [[File:CHE Lostallo COA.svg|35px|Lostallo]] || [[Lostallo]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3821}} || align="right" | 50,86 |- | align="center" | [[File:CHE Mesocco COA.svg|35px|Mesocco]] || [[Mesocco]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3822}} || align="right" | 164,76 |- | align="center" | [[File:CHE Rossa COA.svg|35px|Rossa]] || [[Rossa]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3808}} || align="right" | 58.88 |- | align="center" | [[File:CHE Roveredo COA.svg|35px|Roveredo]] || '''[[Roveredo (GR)|Roveredo]]''' || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3834}} || align="right" | 38,79 |- | align="center" | [[File:CHE San Vittore COA.svg|35px|San Vittore]] || [[San Vittore]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3835}} || align="right" | 22,06 |- | align="center" | [[File:CHE Soazza COA.svg|35px|Soazza]] || [[Soazza]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3823}} || align="right" | 46,42 |- | align="center" | [[File:CHE Santa Maria in Calanca COA.svg|35px|Santa Maria in Calanca]] || [[Santa Maria in Calanca]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3810}} || align="right" | 9,31 |- |} </div> {{Navigaziun Regiuns dal chantun Grischun}} [[Categoria:Regiuns dal chantun Grischun]] q2vlcnimm12jh5mzkh7cuaondy3k9c8 0 12049 171849 167200 2026-04-28T17:25:14Z Horgner 1074 171849 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Regiun Viamala |Tip = |Auters nums = |Logo = Region Viamala Logo.png |Panorama = Via Mala.jpg |Descripziun = La chavorgia da la [[Viamala]]<br />che dat il num a la regiun |Charta = Karte Region Viamala 2016.png <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = Grischun |Chapitala = Tusaun |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Autezza = |Surfatscha = 627,59 |Populaziun = 13&nbsp;251 |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 21 |Vischnancas = 19 <small>(2021)</small> |Cunfina cun = <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |UST = 1842 |Abitants = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = |eLIR = }} [[Datoteca:Rheinwaldhorn0001.jpg|thumb|210px|Piz Valragn]] [[Datoteca:Hinterrhein_Splügen.jpg|thumb|210px|Rain Posteriur en vischinanza da Spleia]] [[Datoteca:Avers_6_Cresta.jpg|thumb|210px|Cresta (Avras)]] [[Datoteca:Schams_nach_Süden.JPG|thumb|210px|Val Schons]] [[Datoteca:Domleschg_Crap_Carschenna.JPG|thumb|210px|Tumleastga]] La '''regiun Viamala''' è in’unitad d’administraziun dal chantun Grischun ch’è entrada en vigur il prim da schaner 2016.<ref>Cf. [http://www.chatta.ch/uploads/tx_icsrg/2012_09_23_Abstimmungserlaeuterungen_rg.pdf refurma dal territori].</ref> Tut en tut sa cumpona la regiun, che vegn percurrida dal Rain Posteriur, da trais stgalims: il Valragn cun la val laterala Avras, la Val Schons e la regiun Tumleastga/Mantogna. Cun excepziun da la vischnanca da Mut (ch’ha midà il 2016 nà dal district Alvra) è la regiun Viamala identica cun il district Rain Posteriur ch’ha existì fin ils 31 da december 2015. Quel sa cumponiva dals circuls Tumleastga, Tusaun, Schons, Avras e Valragn. == Vischnancas == Tar la regiun Viamala tutgan la suandantas vischnancas:<br /><small>(Situaziun dal prim da schaner 2016 cura che la refurma territoriala è entrada en vigur)</small> <div style="padding-left:10px; color:#000000;text-align:left;"> {| class="wikitable zebra" ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Vopna ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Num da la vischnanca ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Populaziun<br /><small>({{EWD|CH-GR}})</small> ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Surfatscha<br /><small>(en km²)</small> |- | align="center" | [[File:CHE Andeer COA.svg|35px|Andeer]] || [[Andeer]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3701}} || align="center" | 46,30 |- | align="center" | [[File:CHE Avers COA.svg|35px|Avers]] || [[Avras]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3681}} || align="center" | 93,12 |- | align="center" | [[File:CHE Cazis COA.svg|35px|Cazis]] || [[Cazas]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3661}} || align="center" | 31,18 |- | align="center" | [[File:CHE Ferrera COA.svg|35px|Ferrera]] || [[Farera]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3713}} || align="center" | 75,46 |- | align="center" | [[File:CHE Flerden COA.svg|35px|Flerden]] || [[Flearda]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3662}} || align="center" | 6,09 |- | align="center" | [[File:CHE Fürstenau COA.svg|35px|Fürstenau]] || [[Fürstenau]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3633}} || align="center" | 1,32 |- | align="center" | [[File:CHE Rothenbrunnen COA.svg|35px|Rothenbrunnen]] || [[Giuvaulta]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3637}} || align="center" | 3,11 |- | align="center" | [[File:CHE Masein COA.svg|35px|Masein]] || [[Masagn]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3663}} || align="center" | 4,20 |- | align="center" | [[File:CHE Muntogna da Schons COA.svg|35px|Muntogna da Schons]] || [[Muntogna da Schons]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3715}} || align="center" | 53,59 |- | align="center" | [[File:CHE Rongellen COA.svg|35px|Rongellen]] || [[Runtgaglia]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3711}} || align="center" | 2,02 |- | align="center" | [[File:CHE Scharans COA.svg|35px|Scharans]] || [[Scharons]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3638}} || align="center" | 14,29 |- | align="center" | [[File:CHE Sils im Domleschg COA.svg|35px|Sils im Domleschg]] || [[Seglias]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3640}} || align="center" | 9,28 |- | align="center" | [[File:CHE Sufers COA.svg|35px|Sufers]] || [[Sur (Valragn)|Sur]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3695}} || align="center" | 34,62 |- | align="center" | [[File:CHE Tschappina COA.svg|35px|Tschappina]] || [[Tschappina]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3669}} || align="center" | 24,67 |- | align="center" | [[File:CHE Domleschg COA.svg|35px|Domleschg]] || [[Tumleastga GR|Tumleastga]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3673}} || align="center" | 283,98 |- | align="center" | [[File:CHE Thusis COA.svg|35px|Thusis]] || '''[[Tusaun]]''' || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3668}} || align="center" | 6,81 |- | align="center" | [[File:CHE Urmein COA.svg|35px|Urmein]] || [[Urmagn]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3670}} || align="center" | 4,33 |- | align="center" | [[File:CHE Zillis-Reischen COA.svg|35px|Ziràn-Reschen]] || [[Ziràn-Reschen]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3712}} || align="center" | 24,48 |} </div> === Fusiuns da vischnanca pli novas === * 2021: Fusiun Casti-Vargistagn, Donat, Lon und Maton → Muntogna da Schons * 2019: Fusiun Valragn, Nufenen e Spleia → Valragn * 2018: Fusiun Mut e Tusaun → Tusaun == Svilup istoric da las vischnancas e refurma territoriala == Ils singuls circuls sa cumponivan da las suandantas vischnancas (situaziun dals 31 da december 2015): * Tumleastga: Tumleastga, Farschno, Giuvaulta, Scharàns, Sufers [Sur] (Valragn) * Tusaun: Cazas, Flearda, Masagn, Tusaun, Tschappina, Urmagn * Schons: Andeer, Casti-Vargistagn, Donat, Farera, Lon, Maton, Runtgaglia, Ziràn-Reschen * Avras: Avras * Valragn: Valragn, Nufenen, Spleia, Sufers (Valragn) Fin la dissoluziun dals districts e dals circuls (il prim da schaner 2016) han gì lieu en la regiun las suandantas fusiuns communalas e midadas dal territori: * 2016: Midada da district: Mut mida dal district Alvra en la regiun Viamala * 2015: Fusiun Almens, Pasqual, Pratval, Roten e Tumegl → Tumleastga * 2010: Fusiun Cazas, Purtagn, Preaz, Sarn e Tartar → Cazas * 2009: Fusiun Veulden, Sched, Trans e Tumegl → Tumegl * 2009: Fusiun Andeer, Clugén e Pignia → Andeer * 2008: Fusiun Farera e Calantgil → Farera * 2006: Fusiun Spleia e Medel (Valragn) → Spleia * 2003: Fusiun Donath e Patzen-Farden → Donat * 2001: Midada da district da tut las vischnancas (cun excepziun da Stussavgia e Tenna) da l’anteriur district Mantogna (che cumpigliava ils circuls Tusaun, Tumleastga e Stussavgia) → district Rain Posteriur * 1953: Midada da num da Pignieu → Pignia * 1923: Fusiun Casti e Vargistagn → Casti-Vargistagn * 1875: Fusiun Reschen e Ziràn → Ziràn-Reschen == Preschentaziun dals singuls stgalims == La regiun Viamala sa cumpona da sisum fin giudim da trais stgalims: il [[Valragn]] cun [[Spleia]] sco pli grond abitadi sco er la val laterala [[Avras]], la [[Val Schons]] cun [[Andeer]] e la regiun [[Tumleastga]]/[[Mantogna]] cun [[Tusaun]]. Tranteren èn situadas las duas chavorgias [[Puntcrap]] (survart la Val Schons) e [[Viamala]] (sutvart) che furmavan antruras impediments da traffic temids. La regiun correspunda al curs dal [[Rain Posteriur]]. Quel nascha al [[Piz Valragn]] e s’unescha a [[La Punt/Reichenau]] cun il [[Rain Anteriur]]. Tenor la lunghezza è il Rain Posteriur levet pli curt ch’il Rain Anteriur; al lieu da confluenza maina el però levet dapli aua ch’il Rain Anteriur. === Tumleastga e Mantogna === [[Datoteca:Domleschg_südlich.jpg|thumb|220px|Tumleastga]] La [[Tumleastga]] furma la vart orientala da la val tranter [[Tusaun]] e [[Giuvaulta]]. La vart occidentala sa numna [[Mantogna]]. Per part vegn l’entira vallada però er be numnada Tumleastga. Il [[Rain Posteriur]] ch’arriva nà da la Val Schons prenda si, suenter avair percurrì la [[Viamala]], da sia vart dretga l’[[Alvra]]. Alura cura ella permez la val d’ina lunghezza da radund 15 kilometers fin a La Punt. La vallada sa cumpona d’in lad fund da la val ed è circumdada d’autas muntognas. Per quest motiv han ins chanalisà en il 19avel tschientaner il Rain Posteriur, uschia che quel dispona be tranter Giuvaulta e la confluenza cun il [[Rain Anteriur]] da sia parita natirala. La Tumleastga vala sco ‹curtin da pumera› dal [[Grischun]]. En la val vegnan cultivadas 120 sorts da maila e 30 sorts da paira. Nums d’abitadis e da cultira rendan attent al fatg ch’il rumantsch furmava antruras la lingua principala da la regiun. Partind da [[Farschno]] e [[Seglias]] è il tudestg sa derasà en il decurs dal 19avel tschientaner en l’entira Tumleastga e dapi ils onns 1990 èn tuttas vischnancas per gronda part da lingua tudestga. La pitschna minoritad rumantscha sa concentrescha surtut sin ils vitgs da muntogna Sched e Veulden. Pervi da si’impurtanta posiziun areguard la politica da traffic, sco via da passadi als pass da las Alps [[Spleia]], [[San Bernardin]], [[Güglia]] e [[Set]], è la Tumleastga sa sviluppada ad ina da las regiuns las pli ritgas da chastels da l’entira Svizra. Dal nord al sid èn quai Hochjuvalt ed Innerjuvalt a [[Giuvaulta]], il chastè Ortenstein a [[Tumegl]], il chastè Hasensprung a [[Pratval]], a [[Pasqual]] ils chastels Alt-Süns e Neu-Süns, a [[Pratval]] il chastè Rietberg, a [[Preaz]] en la Mantogna il chastè Heinzenberg, a [[Seglias]] il chastè Baldenstein sco er las turs Campell, Ehrenfels, Hohenrätien ed Obertagstein survart [[Tusaun]]. La [[Mantogna]] sezza furma la costa occidentala da la vallada. Surtut vers sid munta la costa a moda vaira miaivla (15 fin 20 procent) e porscha uschia bunas cundiziuns a l’agricultura. Enturn ils vitgs sa derasan prads e pastgiras da chasa, giufuns la val er ers e pumera. Survart suonda la zona da las aclas. Autezzas sur 1800&nbsp;m&nbsp;s.m. furman pastgiras d’alp extendidas. Il duca [[Henri de Rohan]] ha ludà la cuntrada culturala sco «la pli bella muntogna dal mund». Il sutterren sa cumpona da plattamorta grischuna pauc resistenta. Il maletg vegn dominà da foppas e pitschnas sbuvadas. Temì era surtut il torrent Nolla (rumantsch Anugl) che cunfinescha la Mantogna vers sid. Quel era sa chavà vers la fin dal 18avel tschientaner entaifer paucs decennis profund en il terren e smanatschava Tusaun cun sias auas grondas. Igl ha duvrà vasts rempars per stabilisar la situaziun. Il fil da la Mantogna cumenza en il sid sin 1848&nbsp;m cun il Glaspass (Tavellas) che furmava antruras in impurtant passadi (via da sauma) da Tusaun en la Val Stussavgia. Ils puncts ils pli marcants dal fil èn Lüschgrat (2179&nbsp;m), Tguma (2163&nbsp;m), Präzer Höhi (2120&nbsp;m), Crest dil Cut (2016&nbsp;m) e Crest Ault (1942&nbsp;m). === Val Schons === [[Datoteca:Schams_Andeer.jpg|thumb|220px|Andeer]] La Val Schons furma il stgalim central dal Rain Posteriur. Nà dal [[Valragn]] vegn quel cunfinà da la [[Puntcrap]] (tudestg Rofla), aval furma la Viamala il cunfin vers la [[Tumleastga]] e [[Mantogna]]. Il [[Rain Posteriur]] percurra la vallada en direcziuns sid-nord e sa sbassa da 1094&nbsp;m a la sortida da la [[Puntcrap]] fin a 883 meters a l’entrada da la [[Viamala]]. Dad omaduas varts cunfineschan autas muntognas la Val Schons. Ils pli auts pizs èn en il vest las Pizzas d’Anarosa (3000&nbsp;m), il Bruschghorn (3056&nbsp;m) ed il marcant Piz Beverin (2998&nbsp;m), en l’ost, al cunfin vers il Surses, il Piz Curvér (2972&nbsp;m). Ils abitadis pli gronds sa chattan en il fund da la val: [[Andeer]] (cun las fracziuns [[Clugén]] e [[Pignia]]), [[Ziràn]] (inclusiv la fracziun Reschen) e [[Donat]], tuts situads sin autezzas tranter 940 e 1020&nbsp;m. A la costa dretga, ch’è vaira stippa e grippusa, tanschan ils guauds fin en il fund da la val. Cun excepziun da singulas aclas na datti qua nagins abitadis. Sin la [[Muntogna]] da Schons sa chattan sin 1100 fin 1200 meters autezza la fracziun Casti da la vischnanca da [[Casti-Vargistagn]] e las fracziuns [[Pazen]] a [[Farden]] da la vischnanca da Donat. Sin la Muntogna da Schons sura chatt’ins sin var 1500 meters ils vitgs da [[Lon]], [[Maton]] e [[Vargistagn]]. Fin il temp medieval tardiv viveva sin la Muntogna ina cuminanza da purs libers, ils uschenumnads ‹Libers sin la Muntogna›; insaquants privilegiads avdavan sin il funs da la val. Las baselgias da Lon e Maton vegnan menziunadas per l’emprima giada l’onn 831; l’onn 1204 vegnan numnads ils umens libers ‹de Saxammo›. En il contract da pasch da l’onn 1428 tranter Clavenna ed ils vischinadis da la Val Schons cumpara il mastral dal cumin da la Muntogna cun in agen sigil. Perquai ch’els disponivan da la dretgira bassa, pudevan ils Libers sin la Muntogna decider autonomamain davart l’utilisaziun da guauds, pastgiras ad alps. Il lieu da radunanza era Maton. La dretgira auta suttasteva als suverans comitals en la Val Schons. Suenter la Faida da Schons dal 1451/52 e la liberaziun da la val dals dretgs feudals l’onn 1458 èn ils Libers sin la Muntogna s’unids cun il cumin da Schons. La lingua tradiziunala da la Val Schons è il rumantsch sutsilvan. En blers abitads dominescha oz la lingua tudestga. Tuttina èsi reussì, betg il davos er grazia a la scola, da mantegnair per part il rumantsch en la Muntogna da Schons ed en la part settentriunala da la vallada ([[Donat]] e [[Ziràn]]).   === Avras e Valragn === [[Datoteca:Rheinwald_Splügen.jpg|thumb|220px|Valragn]] La Val d’Avras furma ina val laterala dal Rain Posteriur che vegn percurrida dal Rain d’Avras. Il num da la val, ch’è menziunà l’emprima giada il 1292, sa referescha probablamain a l’abitadi Avero en il nordost da San Giacomo sper [[Chiavenna]]; el designass en quest senn ‹las pastgiras dad Avero›. A quai renviescha er il fatg che la val suttasteva oriundamain a la citad da [[Como]] e pir dapi l’entschatta dal 14avel tschientaner a l’uvestgieu da [[Cuira]]. Cun 1960&nbsp;m&nbsp;s.m. è [[Avras]] la vischnanca politica la pli autsituada da la [[Svizra]]. Il vitget da [[Juf]] che fa part dad Avras vala cun 2126&nbsp;m&nbsp;s.m. schizunt sco lieu abità sur onn situà il pli aut en tut l’Europa. L’entira part superiura da la val sur Cresta è situada survart il cunfin da guaud. A [[Cresta]] sa chatta la chanzlia, la scola e la baselgia. La vischnanca sa cumpona da las suandantas fracziuns: Campsut (1668&nbsp;m), Cröt (1715&nbsp;m), Cresta, Pürt (1921&nbsp;m), Am Bach (1959&nbsp;m), Juppa (2004&nbsp;m), Podestatsch Hus (2046&nbsp;m) e Juf (2126&nbsp;m). La via che maina tras la Val d’Avras è vegnida erigida pir il 1895, sco ina da las ultimas da l’immens program d’erecziun da vias, cun il qual il Grischun ha rendì accessibel tranter il 1840 ed il 1897 tut las valladas. Pir cun l’erecziun dal mir da fermada ils onns 1950 ha la val alura survegnì ina via moderna, asfaltada. Praticamain tut las auas da la Val d’Avras e da la val laterala Madris vegnan manadas survart 1950&nbsp;m tras gallarias en il lai da fermada Val di Lei. Quest lai è bain situà en ina val orientada vers il nord, ma sa chatta sin territori talian; il mir da fermada percunter è situà en Svizra. Il [[Valragn]] s’extenda sur ina lunghezza da radund 26 kilometers en direcziun vest-ost. Il center economic e cultural furma il vitg da Splügen ([[Spleia]]). Ils pli auts pizs èn il [[Piz Valragn]] (Rheinwaldhorn) en il vest cun 3402 ed il Pizzo Tambo (3279&nbsp;m) en il sid. A l’entrada da la [[Puntcrap]] (1250) banduna il Rain Posteriur la vallada en direcziun da la [[Val Schons]]. Davent dal Valragn mainan duas vias charrablas vers sid: il [[San Bernardin]] en il [[Mesauc]] ed il [[Spleia]] en la [[Val San Giacomo]] ([[Italia]]). La colliaziun segira d’enviern tras il tunnel dal San Bernardin (autostrada A 13) han ins avert il 1967. Antruras colliavan er vias da sauma sur il Safierberg (Piz Calandari) ed il Valserberg (Cuolm Val) la vallada cun ses vischins al nord Stussavgia e Val sco er tras la Val Curciusa vers sid. Sco la Val d’Avras è er il Valragn vegnì colonisà, suenter emprims colonisaturs rumantschs sparpagliads, en il 14avel tschientaner tras Gualsers. Entant che quels èn arrivads en la Val d’Avras nà dal sid, èsi stà en il Valragn ils baruns da [[Sax-Misox]] e da [[Vaz]] ch’han carmalà ils colonisaturs. En in document dal 1286 èn fixadas las relaziuns feudalas tranter ils colonisaturs e lur signur territorial. Sco la Val d’Avras, la Val Schons, ed ina gronda part da la Mantogna e Tumleastga ha er il Valragn aderì en il 16avel tschientaner a la refurmaziun. == Annotaziuns == <references/> == Litteratura == * Plasch Barandun: ''Das Domleschg – La Tumgleastga''. Cuira 2005, ISBN 3-905342-26-X. * Benedict Mani: ''Heimatbuch Schams''. Kulturelle Vereinigung Val Schons, 1958. * Johann Rudolf Stoffel: ''Das Hochtal Avers.'' 1. ed. 1938, restampa 2004. * Kurt Wanner: ''Unterwegs auf Walserpfaden''. Cuira 1993. ISBN 3-905241-36-6 == Colliaziuns == * Artigel [http://e-lir.ch/index.php?id=2960&chavazzin=&lang=r ''Tumleastga''] en il [[Lexicon istoric retic]] * Artigel [http://e-lir.ch/index.php?id=1915&chavazzin=&lang=r ''Mantogna''] en il [[Lexicon istoric retic]] * Artigel [http://e-lir.ch/index.php?id=2693&chavazzin=&lang=r ''Val Schons''] en il [[Lexicon istoric retic]] * Artigel [http://e-lir.ch/index.php?id=59&chavazzin=&lang=r ''Avras''] en il [[Lexicon istoric retic]] * Artigel [http://e-lir.ch/index.php?id=3507&chavazzin=&lang=r ''Valragn''] en il [[Lexicon istoric retic]] {{Navigaziun Regiuns dal chantun Grischun}} [[Categoria:Regiuns dal chantun Grischun]] [[Categoria:Artitgels recumandads (Grischun)]] {{DEFAULTSORT:Viamala, Regiun}} 19wj4qtbz1wy7zmj3qz1htlpqfo32al 171851 171849 2026-04-28T17:40:35Z Horgner 1074 171851 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Regiun Viamala |Tip = |Auters nums = |Logo = Region Viamala Logo.png |Panorama = Via Mala.jpg |Descripziun = La chavorgia da la [[Viamala]]<br />che dat il num a la regiun |Charta = Karte Region Viamala 2016.png <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = Grischun |Chapitala = Tusaun |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Autezza = |Surfatscha = 627,59 |Populaziun = 13&nbsp;251 |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 21 |Vischnancas = 19 <small>(2021)</small> |Cunfina cun = <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |UST = 1842 |Abitants = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = |eLIR = }} [[Datoteca:Rheinwaldhorn0001.jpg|thumb|210px|Piz Valragn]] [[Datoteca:Hinterrhein_Splügen.jpg|thumb|210px|Rain Posteriur en vischinanza da Spleia]] [[Datoteca:Avers_6_Cresta.jpg|thumb|210px|Cresta (Avras)]] [[Datoteca:Schams_nach_Süden.JPG|thumb|210px|Val Schons]] [[Datoteca:Domleschg_Crap_Carschenna.JPG|thumb|210px|Tumleastga]] La '''regiun Viamala''' è in’unitad d’administraziun dal chantun Grischun ch’è entrada en vigur il prim da schaner 2016.<ref>Cf. [http://www.chatta.ch/uploads/tx_icsrg/2012_09_23_Abstimmungserlaeuterungen_rg.pdf refurma dal territori].</ref> Tut en tut sa cumpona la regiun, che vegn percurrida dal Rain Posteriur, da trais stgalims: il Valragn cun la val laterala Avras, la Val Schons e la regiun Tumleastga/Mantogna. Cun excepziun da la vischnanca da Mut (ch’ha midà il 2016 nà dal district Alvra) è la regiun Viamala identica cun il district Rain Posteriur ch’ha existì fin ils 31 da december 2015. Quel sa cumponiva dals circuls Tumleastga, Tusaun, Schons, Avras e Valragn. == Vischnancas == Tar la regiun Viamala tutgan la suandantas vischnancas:<br /><small>(Situaziun dal prim da schaner 2016 cura che la refurma territoriala è entrada en vigur)</small> <div style="padding-left:10px; color:#000000;text-align:left;"> {| class="wikitable zebra" ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Vopna ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Num da la vischnanca ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Populaziun<br /><small>({{EWD|CH-GR}})</small> ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Surfatscha<br /><small>(en km²)</small> |- | align="center" | [[File:CHE Andeer COA.svg|35px|Andeer]] || [[Andeer]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3701}} || align="center" | 46,30 |- | align="center" | [[File:CHE Avers COA.svg|35px|Avers]] || [[Avras]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3681}} || align="center" | 93,12 |- | align="center" | [[File:CHE Cazis COA.svg|35px|Cazis]] || [[Cazas]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3661}} || align="center" | 31,18 |- | align="center" | [[File:CHE Ferrera COA.svg|35px|Ferrera]] || [[Farera]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3713}} || align="center" | 75,46 |- | align="center" | [[File:CHE Flerden COA.svg|35px|Flerden]] || [[Flearda]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3662}} || align="center" | 6,09 |- | align="center" | [[File:CHE Fürstenau COA.svg|35px|Fürstenau]] || [[Fürstenau]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3633}} || align="center" | 1,32 |- | align="center" | [[File:CHE Rothenbrunnen COA.svg|35px|Rothenbrunnen]] || [[Giuvaulta]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3637}} || align="center" | 3,11 |- | align="center" | [[File:CHE Masein COA.svg|35px|Masein]] || [[Masagn]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3663}} || align="center" | 4,20 |- | align="center" | [[File:CHE Muntogna da Schons COA.svg|35px|Muntogna da Schons]] || [[Muntogna da Schons]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3715}} || align="center" | 53,59 |- | align="center" | [[File:CHE Rheinwald COA.svg|35px|Rheinwald]] || [[Rheinwald]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3714}} || align="center" | 136,81 |- | align="center" | [[File:CHE Rongellen COA.svg|35px|Rongellen]] || [[Runtgaglia]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3711}} || align="center" | 2,02 |- | align="center" | [[File:CHE Scharans COA.svg|35px|Scharans]] || [[Scharons]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3638}} || align="center" | 14,29 |- | align="center" | [[File:CHE Sils im Domleschg COA.svg|35px|Sils im Domleschg]] || [[Seglias]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3640}} || align="center" | 9,28 |- | align="center" | [[File:CHE Sufers COA.svg|35px|Sufers]] || [[Sur (Valragn)|Sur]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3695}} || align="center" | 34,62 |- | align="center" | [[File:CHE Tschappina COA.svg|35px|Tschappina]] || [[Tschappina]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3669}} || align="center" | 24,67 |- | align="center" | [[File:CHE Domleschg COA.svg|35px|Domleschg]] || [[Tumleastga GR|Tumleastga]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3673}} || align="center" | 283,98 |- | align="center" | [[File:CHE Thusis COA.svg|35px|Thusis]] || '''[[Tusaun]]''' || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3668}} || align="center" | 6,81 |- | align="center" | [[File:CHE Urmein COA.svg|35px|Urmein]] || [[Urmagn]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3670}} || align="center" | 4,33 |- | align="center" | [[File:CHE Zillis-Reischen COA.svg|35px|Ziràn-Reschen]] || [[Ziràn-Reschen]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-GR|3712}} || align="center" | 24,48 |} </div> === Fusiuns da vischnanca pli novas === * 2021: Fusiun Casti-Vargistagn, Donat, Lon und Maton → Muntogna da Schons * 2019: Fusiun Valragn, Nufenen e Spleia → Valragn * 2018: Fusiun Mut e Tusaun → Tusaun == Svilup istoric da las vischnancas e refurma territoriala == Ils singuls circuls sa cumponivan da las suandantas vischnancas (situaziun dals 31 da december 2015): * Tumleastga: Tumleastga, Farschno, Giuvaulta, Scharàns, Sufers [Sur] (Valragn) * Tusaun: Cazas, Flearda, Masagn, Tusaun, Tschappina, Urmagn * Schons: Andeer, Casti-Vargistagn, Donat, Farera, Lon, Maton, Runtgaglia, Ziràn-Reschen * Avras: Avras * Valragn: Valragn, Nufenen, Spleia, Sufers (Valragn) Fin la dissoluziun dals districts e dals circuls (il prim da schaner 2016) han gì lieu en la regiun las suandantas fusiuns communalas e midadas dal territori: * 2016: Midada da district: Mut mida dal district Alvra en la regiun Viamala * 2015: Fusiun Almens, Pasqual, Pratval, Roten e Tumegl → Tumleastga * 2010: Fusiun Cazas, Purtagn, Preaz, Sarn e Tartar → Cazas * 2009: Fusiun Veulden, Sched, Trans e Tumegl → Tumegl * 2009: Fusiun Andeer, Clugén e Pignia → Andeer * 2008: Fusiun Farera e Calantgil → Farera * 2006: Fusiun Spleia e Medel (Valragn) → Spleia * 2003: Fusiun Donath e Patzen-Farden → Donat * 2001: Midada da district da tut las vischnancas (cun excepziun da Stussavgia e Tenna) da l’anteriur district Mantogna (che cumpigliava ils circuls Tusaun, Tumleastga e Stussavgia) → district Rain Posteriur * 1953: Midada da num da Pignieu → Pignia * 1923: Fusiun Casti e Vargistagn → Casti-Vargistagn * 1875: Fusiun Reschen e Ziràn → Ziràn-Reschen == Preschentaziun dals singuls stgalims == La regiun Viamala sa cumpona da sisum fin giudim da trais stgalims: il [[Valragn]] cun [[Spleia]] sco pli grond abitadi sco er la val laterala [[Avras]], la [[Val Schons]] cun [[Andeer]] e la regiun [[Tumleastga]]/[[Mantogna]] cun [[Tusaun]]. Tranteren èn situadas las duas chavorgias [[Puntcrap]] (survart la Val Schons) e [[Viamala]] (sutvart) che furmavan antruras impediments da traffic temids. La regiun correspunda al curs dal [[Rain Posteriur]]. Quel nascha al [[Piz Valragn]] e s’unescha a [[La Punt/Reichenau]] cun il [[Rain Anteriur]]. Tenor la lunghezza è il Rain Posteriur levet pli curt ch’il Rain Anteriur; al lieu da confluenza maina el però levet dapli aua ch’il Rain Anteriur. === Tumleastga e Mantogna === [[Datoteca:Domleschg_südlich.jpg|thumb|220px|Tumleastga]] La [[Tumleastga]] furma la vart orientala da la val tranter [[Tusaun]] e [[Giuvaulta]]. La vart occidentala sa numna [[Mantogna]]. Per part vegn l’entira vallada però er be numnada Tumleastga. Il [[Rain Posteriur]] ch’arriva nà da la Val Schons prenda si, suenter avair percurrì la [[Viamala]], da sia vart dretga l’[[Alvra]]. Alura cura ella permez la val d’ina lunghezza da radund 15 kilometers fin a La Punt. La vallada sa cumpona d’in lad fund da la val ed è circumdada d’autas muntognas. Per quest motiv han ins chanalisà en il 19avel tschientaner il Rain Posteriur, uschia che quel dispona be tranter Giuvaulta e la confluenza cun il [[Rain Anteriur]] da sia parita natirala. La Tumleastga vala sco ‹curtin da pumera› dal [[Grischun]]. En la val vegnan cultivadas 120 sorts da maila e 30 sorts da paira. Nums d’abitadis e da cultira rendan attent al fatg ch’il rumantsch furmava antruras la lingua principala da la regiun. Partind da [[Farschno]] e [[Seglias]] è il tudestg sa derasà en il decurs dal 19avel tschientaner en l’entira Tumleastga e dapi ils onns 1990 èn tuttas vischnancas per gronda part da lingua tudestga. La pitschna minoritad rumantscha sa concentrescha surtut sin ils vitgs da muntogna Sched e Veulden. Pervi da si’impurtanta posiziun areguard la politica da traffic, sco via da passadi als pass da las Alps [[Spleia]], [[San Bernardin]], [[Güglia]] e [[Set]], è la Tumleastga sa sviluppada ad ina da las regiuns las pli ritgas da chastels da l’entira Svizra. Dal nord al sid èn quai Hochjuvalt ed Innerjuvalt a [[Giuvaulta]], il chastè Ortenstein a [[Tumegl]], il chastè Hasensprung a [[Pratval]], a [[Pasqual]] ils chastels Alt-Süns e Neu-Süns, a [[Pratval]] il chastè Rietberg, a [[Preaz]] en la Mantogna il chastè Heinzenberg, a [[Seglias]] il chastè Baldenstein sco er las turs Campell, Ehrenfels, Hohenrätien ed Obertagstein survart [[Tusaun]]. La [[Mantogna]] sezza furma la costa occidentala da la vallada. Surtut vers sid munta la costa a moda vaira miaivla (15 fin 20 procent) e porscha uschia bunas cundiziuns a l’agricultura. Enturn ils vitgs sa derasan prads e pastgiras da chasa, giufuns la val er ers e pumera. Survart suonda la zona da las aclas. Autezzas sur 1800&nbsp;m&nbsp;s.m. furman pastgiras d’alp extendidas. Il duca [[Henri de Rohan]] ha ludà la cuntrada culturala sco «la pli bella muntogna dal mund». Il sutterren sa cumpona da plattamorta grischuna pauc resistenta. Il maletg vegn dominà da foppas e pitschnas sbuvadas. Temì era surtut il torrent Nolla (rumantsch Anugl) che cunfinescha la Mantogna vers sid. Quel era sa chavà vers la fin dal 18avel tschientaner entaifer paucs decennis profund en il terren e smanatschava Tusaun cun sias auas grondas. Igl ha duvrà vasts rempars per stabilisar la situaziun. Il fil da la Mantogna cumenza en il sid sin 1848&nbsp;m cun il Glaspass (Tavellas) che furmava antruras in impurtant passadi (via da sauma) da Tusaun en la Val Stussavgia. Ils puncts ils pli marcants dal fil èn Lüschgrat (2179&nbsp;m), Tguma (2163&nbsp;m), Präzer Höhi (2120&nbsp;m), Crest dil Cut (2016&nbsp;m) e Crest Ault (1942&nbsp;m). === Val Schons === [[Datoteca:Schams_Andeer.jpg|thumb|220px|Andeer]] La Val Schons furma il stgalim central dal Rain Posteriur. Nà dal [[Valragn]] vegn quel cunfinà da la [[Puntcrap]] (tudestg Rofla), aval furma la Viamala il cunfin vers la [[Tumleastga]] e [[Mantogna]]. Il [[Rain Posteriur]] percurra la vallada en direcziuns sid-nord e sa sbassa da 1094&nbsp;m a la sortida da la [[Puntcrap]] fin a 883 meters a l’entrada da la [[Viamala]]. Dad omaduas varts cunfineschan autas muntognas la Val Schons. Ils pli auts pizs èn en il vest las Pizzas d’Anarosa (3000&nbsp;m), il Bruschghorn (3056&nbsp;m) ed il marcant Piz Beverin (2998&nbsp;m), en l’ost, al cunfin vers il Surses, il Piz Curvér (2972&nbsp;m). Ils abitadis pli gronds sa chattan en il fund da la val: [[Andeer]] (cun las fracziuns [[Clugén]] e [[Pignia]]), [[Ziràn]] (inclusiv la fracziun Reschen) e [[Donat]], tuts situads sin autezzas tranter 940 e 1020&nbsp;m. A la costa dretga, ch’è vaira stippa e grippusa, tanschan ils guauds fin en il fund da la val. Cun excepziun da singulas aclas na datti qua nagins abitadis. Sin la [[Muntogna]] da Schons sa chattan sin 1100 fin 1200 meters autezza la fracziun Casti da la vischnanca da [[Casti-Vargistagn]] e las fracziuns [[Pazen]] a [[Farden]] da la vischnanca da Donat. Sin la Muntogna da Schons sura chatt’ins sin var 1500 meters ils vitgs da [[Lon]], [[Maton]] e [[Vargistagn]]. Fin il temp medieval tardiv viveva sin la Muntogna ina cuminanza da purs libers, ils uschenumnads ‹Libers sin la Muntogna›; insaquants privilegiads avdavan sin il funs da la val. Las baselgias da Lon e Maton vegnan menziunadas per l’emprima giada l’onn 831; l’onn 1204 vegnan numnads ils umens libers ‹de Saxammo›. En il contract da pasch da l’onn 1428 tranter Clavenna ed ils vischinadis da la Val Schons cumpara il mastral dal cumin da la Muntogna cun in agen sigil. Perquai ch’els disponivan da la dretgira bassa, pudevan ils Libers sin la Muntogna decider autonomamain davart l’utilisaziun da guauds, pastgiras ad alps. Il lieu da radunanza era Maton. La dretgira auta suttasteva als suverans comitals en la Val Schons. Suenter la Faida da Schons dal 1451/52 e la liberaziun da la val dals dretgs feudals l’onn 1458 èn ils Libers sin la Muntogna s’unids cun il cumin da Schons. La lingua tradiziunala da la Val Schons è il rumantsch sutsilvan. En blers abitads dominescha oz la lingua tudestga. Tuttina èsi reussì, betg il davos er grazia a la scola, da mantegnair per part il rumantsch en la Muntogna da Schons ed en la part settentriunala da la vallada ([[Donat]] e [[Ziràn]]).   === Avras e Valragn === [[Datoteca:Rheinwald_Splügen.jpg|thumb|220px|Valragn]] La Val d’Avras furma ina val laterala dal Rain Posteriur che vegn percurrida dal Rain d’Avras. Il num da la val, ch’è menziunà l’emprima giada il 1292, sa referescha probablamain a l’abitadi Avero en il nordost da San Giacomo sper [[Chiavenna]]; el designass en quest senn ‹las pastgiras dad Avero›. A quai renviescha er il fatg che la val suttasteva oriundamain a la citad da [[Como]] e pir dapi l’entschatta dal 14avel tschientaner a l’uvestgieu da [[Cuira]]. Cun 1960&nbsp;m&nbsp;s.m. è [[Avras]] la vischnanca politica la pli autsituada da la [[Svizra]]. Il vitget da [[Juf]] che fa part dad Avras vala cun 2126&nbsp;m&nbsp;s.m. schizunt sco lieu abità sur onn situà il pli aut en tut l’Europa. L’entira part superiura da la val sur Cresta è situada survart il cunfin da guaud. A [[Cresta]] sa chatta la chanzlia, la scola e la baselgia. La vischnanca sa cumpona da las suandantas fracziuns: Campsut (1668&nbsp;m), Cröt (1715&nbsp;m), Cresta, Pürt (1921&nbsp;m), Am Bach (1959&nbsp;m), Juppa (2004&nbsp;m), Podestatsch Hus (2046&nbsp;m) e Juf (2126&nbsp;m). La via che maina tras la Val d’Avras è vegnida erigida pir il 1895, sco ina da las ultimas da l’immens program d’erecziun da vias, cun il qual il Grischun ha rendì accessibel tranter il 1840 ed il 1897 tut las valladas. Pir cun l’erecziun dal mir da fermada ils onns 1950 ha la val alura survegnì ina via moderna, asfaltada. Praticamain tut las auas da la Val d’Avras e da la val laterala Madris vegnan manadas survart 1950&nbsp;m tras gallarias en il lai da fermada Val di Lei. Quest lai è bain situà en ina val orientada vers il nord, ma sa chatta sin territori talian; il mir da fermada percunter è situà en Svizra. Il [[Valragn]] s’extenda sur ina lunghezza da radund 26 kilometers en direcziun vest-ost. Il center economic e cultural furma il vitg da Splügen ([[Spleia]]). Ils pli auts pizs èn il [[Piz Valragn]] (Rheinwaldhorn) en il vest cun 3402 ed il Pizzo Tambo (3279&nbsp;m) en il sid. A l’entrada da la [[Puntcrap]] (1250) banduna il Rain Posteriur la vallada en direcziun da la [[Val Schons]]. Davent dal Valragn mainan duas vias charrablas vers sid: il [[San Bernardin]] en il [[Mesauc]] ed il [[Spleia]] en la [[Val San Giacomo]] ([[Italia]]). La colliaziun segira d’enviern tras il tunnel dal San Bernardin (autostrada A 13) han ins avert il 1967. Antruras colliavan er vias da sauma sur il Safierberg (Piz Calandari) ed il Valserberg (Cuolm Val) la vallada cun ses vischins al nord Stussavgia e Val sco er tras la Val Curciusa vers sid. Sco la Val d’Avras è er il Valragn vegnì colonisà, suenter emprims colonisaturs rumantschs sparpagliads, en il 14avel tschientaner tras Gualsers. Entant che quels èn arrivads en la Val d’Avras nà dal sid, èsi stà en il Valragn ils baruns da [[Sax-Misox]] e da [[Vaz]] ch’han carmalà ils colonisaturs. En in document dal 1286 èn fixadas las relaziuns feudalas tranter ils colonisaturs e lur signur territorial. Sco la Val d’Avras, la Val Schons, ed ina gronda part da la Mantogna e Tumleastga ha er il Valragn aderì en il 16avel tschientaner a la refurmaziun. == Annotaziuns == <references/> == Litteratura == * Plasch Barandun: ''Das Domleschg – La Tumgleastga''. Cuira 2005, ISBN 3-905342-26-X. * Benedict Mani: ''Heimatbuch Schams''. Kulturelle Vereinigung Val Schons, 1958. * Johann Rudolf Stoffel: ''Das Hochtal Avers.'' 1. ed. 1938, restampa 2004. * Kurt Wanner: ''Unterwegs auf Walserpfaden''. Cuira 1993. ISBN 3-905241-36-6 == Colliaziuns == * Artigel [http://e-lir.ch/index.php?id=2960&chavazzin=&lang=r ''Tumleastga''] en il [[Lexicon istoric retic]] * Artigel [http://e-lir.ch/index.php?id=1915&chavazzin=&lang=r ''Mantogna''] en il [[Lexicon istoric retic]] * Artigel [http://e-lir.ch/index.php?id=2693&chavazzin=&lang=r ''Val Schons''] en il [[Lexicon istoric retic]] * Artigel [http://e-lir.ch/index.php?id=59&chavazzin=&lang=r ''Avras''] en il [[Lexicon istoric retic]] * Artigel [http://e-lir.ch/index.php?id=3507&chavazzin=&lang=r ''Valragn''] en il [[Lexicon istoric retic]] {{Navigaziun Regiuns dal chantun Grischun}} [[Categoria:Regiuns dal chantun Grischun]] [[Categoria:Artitgels recumandads (Grischun)]] {{DEFAULTSORT:Viamala, Regiun}} l5vi9hyktetifege9sslko85ji2yrfc 0 14333 171868 171194 2026-04-29T05:37:25Z Horgner 1074 171868 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Tumleastga |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Domleschg COA.svg |Panorama = Paspels.jpg |Descripziun = Pasqual in Tumleastga <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Domleschg 2021.png |Autezza = 801 |Surfatscha = 45,94 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3661}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.76 |EW = 9.45 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = |Preselecziun = 081 |UST = 3673 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.domleschg.ch |eLIR = }} '''Tumleastga''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Domleschg'') è ina vischnanca politica svizra en il {{chantun|Grischun}}, en la [[Regiun Viamala]]. == Colliaziuns == {{Commonscat|Domleschg GR|Tumleastga (vischnanca)}} {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Categoria:Tumleastga GR| ]] oub8qul9rdpnoo98gejidgr9lffpk4q 0 14359 171875 169422 2026-04-29T05:56:53Z Horgner 1074 171875 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Muntogna da Schons |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Muntogna da Schons COA.svg |Logo = |Panorama = |Descripziun = <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = Grischun |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Muntogna da Schons 2021.png |Autezza = 1037 |Surfatscha = 53,59 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3715}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 15 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.6289 |EW = 9.4298 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = |Preselecziun = |UST = 3715 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = [[rumantsch]] [[sutsilvan]] |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.mdschons.ch |eLIR = }} '''Muntogna da Schons''' è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. == Annotaziuns == <references /> {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Muntogna da Schons| ]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] bjklwir9n4zx0zr5c1jjujx5t6s9dpx 0 14382 171844 170421 2026-04-28T17:19:57Z Horgner 1074 171844 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Obersaxen Mundaun |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Obersaxen Mundaun COA.svg |Panorama = Obersaxen westwärts.jpg |Descripziun = Obersaxen <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = Grischun |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Obersaxen-Mundaun 2016.png |Autezza = |Surfatscha = 70,36 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3988}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 17 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.75 |EW = 9.095 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = |Preselecziun = |UST = 3988 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.obersaxenmundaun.swiss |eLIR = }} '''Obersaxen Mundaun''' è ina vischnanca politica svizra en il {{chantun|Grischun}}, en la [[Regiun Surselva]]. {{Regiun Surselva}} [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Categoria:Obersaxen Mundaun| ]] paz1ymcuzw0gf5y6kc441ntokvwf87b 0 14383 171862 171179 2026-04-29T05:35:36Z Horgner 1074 171862 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Rheinwald |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Rheinwald COA.svg |Panorama = |Descripziun = <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Rheinwald 2021.png |Autezza = |Surfatscha = 136,81 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3714}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 4 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.541501 |EW = 9.264886 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = |Preselecziun = |UST = 3714 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.rheinwald.ch |eLIR = }} '''Rheinwald''' è ina vischnanca politica svizra en il {{chantun|Grischun}}, en la [[Regiun Viamala]]. == Colliaziuns == {{Commonscat|Rheinwald GR|Rheinwald}} {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Categoria:Rheinwald| ]] airggcw6ncyb0imy9bp4w1y8ycb6fxx 10 14885 171793 2026-04-28T16:10:19Z Horgner 1074 Creà la pagina cun "{{Chascha da navigaziun | name = Regiun Malögia | title = <span style="color:#FFFFFF">Vischnancas dal</span> [[Regiun Malögia|<span style="color:#FFFFFF">Regiun Malögia</span>]] | titlestyle = background:#E00000;color:#FFFFFF; | image = [[File:CHE Graubünden COA.svg|35px|Grischun]] | listclass = hlist | list1 = * [[Bever]] * [[Bregaglia]] * [[La Punt Chamues-ch]] * [[Madulain]] * [[Puntraschigna]] * [[Samedan]] * [[San Murezzan]] * [[S-chanf]…" 171793 wikitext text/x-wiki {{Chascha da navigaziun | name = Regiun Malögia | title = <span style="color:#FFFFFF">Vischnancas dal</span> [[Regiun Malögia|<span style="color:#FFFFFF">Regiun Malögia</span>]] | titlestyle = background:#E00000;color:#FFFFFF; | image = [[File:CHE Graubünden COA.svg|35px|Grischun]] | listclass = hlist | list1 = * [[Bever]] * [[Bregaglia]] * [[La Punt Chamues-ch]] * [[Madulain]] * [[Puntraschigna]] * [[Samedan]] * [[San Murezzan]] * [[S-chanf]] * [[Schlarigna]] * [[Segl]] * [[Silvaplauna]] * [[Zuoz]] }}<noinclude> oq99xmathwvw86ir1la8cskwwff2n9i 10 14886 171806 2026-04-28T16:38:47Z Horgner 1074 Creà la pagina cun "{{Chascha da navigaziun | name = Regiun Moesa | title = <span style="color:#FFFFFF">Vischnancas dal</span> [[Regiun Moesa|<span style="color:#FFFFFF">Regiun Moesa</span>]] | titlestyle = background:#E00000;color:#FFFFFF; | image = [[File:CHE Graubünden COA.svg|35px|Grischun]] | listclass = hlist | list1 = * [[Buseno]] * [[Calanca]] * [[Cama]] * [[Castaneda]] * [[Grono]] * [[Lostallo]] * [[Mesocco]] * [[Rossa]] * [[Roveredo (GR)|Roveredo]] * Sa…" 171806 wikitext text/x-wiki {{Chascha da navigaziun | name = Regiun Moesa | title = <span style="color:#FFFFFF">Vischnancas dal</span> [[Regiun Moesa|<span style="color:#FFFFFF">Regiun Moesa</span>]] | titlestyle = background:#E00000;color:#FFFFFF; | image = [[File:CHE Graubünden COA.svg|35px|Grischun]] | listclass = hlist | list1 = * [[Buseno]] * [[Calanca]] * [[Cama]] * [[Castaneda]] * [[Grono]] * [[Lostallo]] * [[Mesocco]] * [[Rossa]] * [[Roveredo (GR)|Roveredo]] * [[San Vittore]] * [[Soazza]] * [[Sta. Maria (Calanca)|Santa Maria in Calanca]] }}<noinclude> ocohghb6m01qn410ko9yxilv5rlt4m7 10 14887 171821 2026-04-28T16:56:18Z Horgner 1074 Creà la pagina cun "{{Chascha da navigaziun | name = Model:Regiun Partenz/Tavau | title = <span style="color:#FFFFFF">Vischnancas dal</span> [[Regiun Partenz/Tavau|<span style="color:#FFFFFF">Regiun Partenz/Tavau</span>]] | titlestyle = background:#E00000;color:#FFFFFF; | image = [[File:CHE Graubünden COA.svg|35px|Grischun]] | listclass = hlist | list1 = * [[Aschera]] * [[Claustra-Serneus]] * [[Cunter en il Partenz]] * [[Fideris]] * [[Furna]] * [[Grüsch]] * Jena…" 171821 wikitext text/x-wiki {{Chascha da navigaziun | name = Model:Regiun Partenz/Tavau | title = <span style="color:#FFFFFF">Vischnancas dal</span> [[Regiun Partenz/Tavau|<span style="color:#FFFFFF">Regiun Partenz/Tavau</span>]] | titlestyle = background:#E00000;color:#FFFFFF; | image = [[File:CHE Graubünden COA.svg|35px|Grischun]] | listclass = hlist | list1 = * [[Aschera]] * [[Claustra-Serneus]] * [[Cunter en il Partenz]] * [[Fideris]] * [[Furna]] * [[Grüsch]] * [[Jenaz]] * [[Küblis]] * [[Luzein]] * [[Seewis]] * [[Tavau]] }}<noinclude> s09670r6ana8143zim5yi2ahvjgnslk 10 14888 171833 2026-04-28T17:15:17Z Horgner 1074 Creà la pagina cun "{{Chascha da navigaziun | name = Regiun Surselva | title = <span style="color:#FFFFFF">Vischnancas dal</span> [[Regiun Surselva|<span style="color:#FFFFFF">Regiun Surselva</span>]] | titlestyle = background:#E00000;color:#FFFFFF; | image = [[File:CHE Graubünden COA.svg|35px|Grischun]] | listclass = hlist | list1 = * [[Breil]] * [[Falera]] * [[Ilanz/Glion]] * [[Laax]] * [[Lumnezia]] * [[Medel/Lucmagn]] * [[Mustér]] * [[Sagogn]] * [[Schluein]] *…" 171833 wikitext text/x-wiki {{Chascha da navigaziun | name = Regiun Surselva | title = <span style="color:#FFFFFF">Vischnancas dal</span> [[Regiun Surselva|<span style="color:#FFFFFF">Regiun Surselva</span>]] | titlestyle = background:#E00000;color:#FFFFFF; | image = [[File:CHE Graubünden COA.svg|35px|Grischun]] | listclass = hlist | list1 = * [[Breil]] * [[Falera]] * [[Ilanz/Glion]] * [[Laax]] * [[Lumnezia]] * [[Medel/Lucmagn]] * [[Mustér]] * [[Sagogn]] * [[Schluein]] * [[Sumvitg]] * [[Obersaxen Mundaun]] * [[Trun]] * [[Tujetsch]] * [[Val (GR)|Val]] * [[Val Stussavgia (vischnanca)]] }}<noinclude> c9wtcbs5fdv6kwy9yxed8iaqzallfts 10 14889 171850 2026-04-28T17:37:15Z Horgner 1074 Creà la pagina cun "{{Chascha da navigaziun | name = Regiun Viamala | title = <span style="color:#FFFFFF">Vischnancas dal</span> [[Regiun Viamala|<span style="color:#FFFFFF">Regiun Viamala</span>]] | titlestyle = background:#E00000;color:#FFFFFF; | image = [[File:CHE Graubünden COA.svg|35px|Grischun]] | listclass = hlist | list1 = * [[Andeer] * [[Avras]] * [[Cazas]] * [[Farera]] * [[Flearda]] * [[Fürstenau]] * [[Giuvaulta]] * [[Masagn]] * [[Muntogna da Schons]] *…" 171850 wikitext text/x-wiki {{Chascha da navigaziun | name = Regiun Viamala | title = <span style="color:#FFFFFF">Vischnancas dal</span> [[Regiun Viamala|<span style="color:#FFFFFF">Regiun Viamala</span>]] | titlestyle = background:#E00000;color:#FFFFFF; | image = [[File:CHE Graubünden COA.svg|35px|Grischun]] | listclass = hlist | list1 = * [[Andeer] * [[Avras]] * [[Cazas]] * [[Farera]] * [[Flearda]] * [[Fürstenau]] * [[Giuvaulta]] * [[Masagn]] * [[Muntogna da Schons]] * [[Rheinwald]] * [[Runtgaglia]] * [[Scharons]] * [[Seglias]] * [[Sur (Valragn)|Sur]] * [[Tschappina]] * [[Tumleastga (vischnanca)]] * [[Tusaun]] * [[Urmagn]] * [[Ziràn-Reschen]] }}<noinclude> 2t3jgi7letk2h29cv51m4c9rrnwcvdr 171854 171850 2026-04-29T05:31:15Z Horgner 1074 171854 wikitext text/x-wiki {{Chascha da navigaziun | name = Regiun Viamala | title = <span style="color:#FFFFFF">Vischnancas dal</span> [[Regiun Viamala|<span style="color:#FFFFFF">Regiun Viamala</span>]] | titlestyle = background:#E00000;color:#FFFFFF; | image = [[File:CHE Graubünden COA.svg|35px|Grischun]] | listclass = hlist | list1 = * [[Andeer]] * [[Avras]] * [[Cazas]] * [[Farera]] * [[Flearda]] * [[Fürstenau]] * [[Giuvaulta]] * [[Masagn]] * [[Muntogna da Schons]] * [[Rheinwald]] * [[Runtgaglia]] * [[Scharons]] * [[Seglias]] * [[Sur (Valragn)|Sur]] * [[Tschappina]] * [[Tumleastga (vischnanca)]] * [[Tusaun]] * [[Urmagn]] * [[Ziràn-Reschen]] }}<noinclude> 17metmflppq7k9ht8011etr4crpacvt 171874 171854 2026-04-29T05:56:13Z Horgner 1074 171874 wikitext text/x-wiki {{Chascha da navigaziun | name = Regiun Viamala | title = <span style="color:#FFFFFF">Vischnancas dal</span> [[Regiun Viamala|<span style="color:#FFFFFF">Regiun Viamala</span>]] | titlestyle = background:#E00000;color:#FFFFFF; | image = [[File:CHE Graubünden COA.svg|35px|Grischun]] | listclass = hlist | list1 = * [[Andeer]] * [[Avras]] * [[Cazas]] * [[Farera]] * [[Flearda]] * [[Fürstenau]] * [[Giuvaulta]] * [[Masagn]] * [[Muntogna da Schons (vischnanca)]] * [[Rheinwald]] * [[Runtgaglia]] * [[Scharons]] * [[Seglias]] * [[Sur (Valragn)|Sur]] * [[Tschappina]] * [[Tumleastga (vischnanca)]] * [[Tusaun]] * [[Urmagn]] * [[Ziràn-Reschen]] }}<noinclude> 14knuoer6np7pnvbongem73ibr7oy7j