Wikipedia rmwiki https://rm.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pagina_principala MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Multimedia Spezial Discussiun Utilisader Utilisader discussiun Wikipedia Wikipedia discussiun Datoteca Datoteca discussiun MediaWiki MediaWiki discussiun Model Model discussiun Agid Agid discussiun Categoria Categoria discussiun TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion Sagogn 0 1985 172195 171841 2026-05-02T12:51:54Z Horgner 1074 172195 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Sagogn |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Sagogn COA.svg |Panorama = Sagogn airview2.jpg |Descripziun = Sagogn dal vest <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Sagogn 2018.png |Autezza = 779 |Surfatscha = 6,85 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3581}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 111 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.79 |EW = 9.255 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7152 |Preselecziun = 081 |UST = 3581 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.sagogn.ch |eLIR = 2656 }} '''Sagogn''' è ina vischnanca en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]; ella appartegna al circul da la Foppoa en il district Surselva. Sagogn sa chatta tranter [[Glion]] e [[Laax]] sin ina planira fritgaivla, che è sa furmada avan circa 10'000 onns entras la [[bova da Flem]]. La lingua uffiziala da Sagogn è il [[Rumantsch]], numndadmain l'[[idiom]] [[Sursilvan]]. Proximamain vegn baghegiau ina plazza da golf naven da Sagogn entochen a Schluein. == Tratgs caracteristics == Tratgs caracteristicas dal vitg èn la baselgia da la sontga Maria sin il mut da la baselgia che vegn datada sin circa 500 suenter Christus, sco era la Ruinaulta che sa chatta en il sid dal vitg. La Ruina Crest Val-Casti<ref>http://www.pledarigrond.ch/rumantschgrischun/#searchPhrase=Schiedberg</ref> ([[tudestg]] ''Schiedberg'') dat perditga da la muntada istorica dal vitg. Sagogn era en il temp mediaval in impurtant center da la baselgia. Quai sa mussa era tras il casti d'Aspermont ch'è mantegnì fitg bain. <gallery> image:Sagogn.jpg|Sagogn image:Sagogn_ Aspermont.jpg|Casti Aspermont image:Sagogn_Kirche.jpg|Sagogn image: Sagogn_Kirche_gross.jpg|La baselgia catolica. image: Reformierte_Kirche_Sagogn.jpg|La baselgia refurmada. </gallery> == Abitants == populaziun 31. december 2003: 631<br /> populaziun 31. december 2000: 646<br /> abitants tenor dumbraziun dal pievel 1880: 482<br /> abitants tenor dumbraziun dal pievel 1950: 492<br /> abitants tenor dumbraziun dal pievel 1980: 470 == Bregl da Heida == Agl ur ost dalla vischnaunca, sin ''Bregl da Heida'', steva el 7. tschentaner ina baselgia-sala carolingica dil temps medieval tempriv cun ina apsida en fuorma d'in fier-caval. Ei setracta dalla el testament dagl uestg Tello dil onn 765 s.Chr. menziunada baselgia dil Sogn Columban. Igl ei da supponer, che la baselgia da Sogn Columban era ina baselgia privata dalla famiglia retica da Cuera dils victorids, che habitavan ella vischinonza da Bregl e possesevan ina gronda curt signiurila, che ei vegnida descretta el testament detagliadamein. La curt cumpigliava speras ina scauldabla casa ed edifezi d'economia cun in conduct d'aua era vegnas, orts da fretgs e verduras. Ruinas da mir sutteranas, che sebasan alla baselgia da Sogn Columban, indicheschan las dimensiuns dalla curt signiurila. Igl areal ei en posses dil cantun Grischun e stattan sut schurmetg dalla Confederaziun Svizra. Ad ina skizza dil architect Peter Zumthor, ei els onns 60 vegniu construiu ina stela; igl onn 2004 ei ella vegnida renovada. == Colliaziuns == {{Commonscat}} *[http://www.sagogn.ch La pagina uffiziala da la vischnanca da Sagogn] *[https://web.archive.org/web/20220928182732/https://www.ugsagogn.ch/ La pagina uffiziala dalla giuventetgna da Sagogn] *[http://www.sagogn.com/index.php?id=360&L=1 La pagin uffiziala dall'Uniun da musica Sagogn] *[http://www.selvaclub.ch La pagina dil club da cuorsa lunga a Sagogn] {{Regiun Surselva}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Category:Foppa]] c0s5g3jbuujjszddy3nhi7o8n5kzu45 Mustér 0 1992 172184 171840 2026-05-02T12:30:11Z Horgner 1074 172184 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Mustér |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Disentis Muster COA.svg |Panorama = Disentis 2014 Mai.JPG |Descripziun = Sguard sur Mustér vi encunter saira <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Disentis Mustér 2018.png |Autezza = 1130 |Surfatscha = 90,98 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3982}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 24 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.699722 |EW = 8.849722 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7180 |Preselecziun = 081 |UST = 3982 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.disentis.ch |eLIR = 1959 }} '''Mustér''' ({{Audio|roh-sursilvan-Mustér.ogg|[muˈʃteː]}}, {{DeS|''Disentis''}}, num uffizial: ''Disentis/Mustér'') è ina vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. Il num Mustér deriva dal latin «monasterium» quai che vul dir tant sco claustra, baselgia u catedrala. Il num Disentis perencunter deriva dal pled latin «desertina» quai che munta desert u regiun nuncultivada. == Geografia == [[Datoteca:vischnanca_da_muster.JPG|right|thumb|300px|Vischnanca da Mustér]] La vischnanca ha ina surfatscha da 9089 hectaras. La staziun da la [[Viafier retica]] e da la [[Viafier Matterhorn-Gottard]] è sin in’autezza da 1133 m. s. m. L’onn 2006 dumbrava la vischnanca anc 2122 abitants. 80% da quels discurran rumantsch u pli precis: rumantsch sursilvan. === Fracziuns === [[Datoteca:baseglia_parochiala_da_muster_2007.JPG|right|thumb|300px|Baselgia parochiala da Mustér davos la baselgia sa chatta il quartier S. Gions e davant Cons e Latis]] Tar la vischnanca da Mustér na tutgan betg mo il vitg sez mabain era las suandantas fracziuns: Madernal è la fracziun che giascha il pli bas (969 m. s. m.) en l’ost da la vischnanca. Da l’autra vart dal Rain, vul dir da vart dretga, sa chatta Pardomat. In pau pli aut sur Pardomat chattain nus sin in a collina [[Cavardiras]]. La chaplutta da Sontg Antoni che paradescha là vesa ins gia da lunsch enturn. Sche nus cuntinuain noss viadi envers il vitg da Mustér, lura vegnin nus tar la fracziun Caprau ora en la quala ch’ins ha blers onns betg pudì abitar durant l’enviern pervi dal privel da lavinas. Uss è quai scumond puspè schlià si. En il cugn nua che il Rain mez, che vegn or da la Val Medel ed il Rain s’uneschan vesan ins Mompé-Medel. Da questa fracziun anora han ins ina bella survista sur prest l’entira vischnanca da Mustér. Bandunain nus la vart dretga dal Rain e vegnin puspè en il vitg da Mustér. Per cuntanscher la proxima fracziun stuain nus dentant cuntinuar il viadi vinavant vers Sedrun. Cuoz, Buretsch e lura Segnas. Quai è la dretga successiun sch’ins vul visitar ina fracziun suenter l’autra. Cun Segnas avain nus lura era cuntanschì la pli gronda fracziun da Mustér. Quella ha era anc gì sco ultima in’atgna scola. Dapi var insaquants onns vegn quella mo pli duvrada da las uniuns da Segnas. L'ultima e cunquai era la fracziun che giascha il pli aut en la vischnanca da Mustér è la Fracziun da Mompé-Tujetsch. === Quartiers === Ils quartier dal vitg da Mustér sa numnan: Faltscharidas, Sontget, Chischliun, Scaletta, Carcarola, Davos-Mustér, Vitg, Cons, Raveras, Gonda, S. Gions, Dulezi, Latis, Acla da Fontauna, Funs, Clavaniev ed Acletta. == Istorgia == === L'istorgia da Mustér === Il lieu nua che Mustér è ussa da chattar èra antruras cuntrada nuncultivada. Quai di gia il num Disentis. L’onn 700 è in pader sa mess sin viadi da la Val dal Rain siadora. El è arrivà a Desertina ed è sa chasà là sco eremit. Il pader cun num Sigisbert derivava d’ina claustra cun l’urden da Son Martin. Dal num e da l’urden sa resulta che l’um derivava da la Franconia (regiun en il sid da la [[Germania]]).<p> Sigisbert ha obtegnì agid da Placi ch’era da quai temp in dals pli ritgs indigens. Ensemen han els bajegià ina chaplutta. Il tiran Victor ha temì che sia pussanza en la regiun pudessi esser en privel ed ha laschà mazzar Placi. La legenda raquinta che Placi saja vegnì stgavazzà e ch’el haja suenter prendi ses chau en ses mauns e purtà quel in toc envers la claustra. El haja deponi quel là avant ils pes da Sigisbert e saja mort. Là nua che quai duai esser capità stat oz la baselgia da Son Placi. En quella baselgia sa chattan era maletgs che raquintan la legenda.<p> L’[[avat Ursicin]] ha fundà en la mitad da l’otgavel tschientaner l’emprima claustra en la quala ch’ils paders vivan tenor l’urden da Son Benedetg. Tenor il cudesch da fraternisaziun da Reichenau-La Punt dumbrava la claustra l’onn 810 gia 93 paders che vivevan actualmain là e 71 ch’eran gia morts. Ils nums dals paders laschan sminar ch’ils paders eran alemans, francs, langobards u indigens. La claustra ha obtegnì bler terren ch’ins ha cumenzà a runcar e cultivar. Uschia è era il vitg da Mustér naschì. La claustra era da quest temp la suletta plaiv per las regiuns da [[Medel]], [[Tujetsch]], [[Andermatt]] e Mustér.<p> Ils buns onns per la [[claustra da Mustér]] èn ids a fin cun l’invasiun dals Saracens l’onn 940. Ils paders èn fugids en il Grossmünster a Turitg, èn dentant returnads per puspè bajegiar si tut. La povradad e la politica dal [[Pass dal Lucmagn]] che regiva da quai temp ha attratg l’attenziun dals imperaturs tudestgs sin la claustra. Otto I. e Friederich I. Barbarossa èn viagiads sur il Lucmagn. La claustra ha obtegnì grondas donaziuns. La regiun subdita tanscheva en l’ost enfin [[Breil]], en il vest enfin il [[Pass dal Furca]] ed en il sid enfin en la [[Lumbardia]]. === L'invasiun dals franzos === L’emprim da mars 1799 ha la [[Frantscha]] declerà la guerra. Quai è sta la segunda guerra da coaliziun da 1799 enfin 1802. Las truppas austriacas avevan l’incumbensa da sustegnair las truppas da nossa terra ed uschia segirar ils cunfins ed ils pass. Las truppas franzosas han attatgà il [[Grischun]] dal sid, dal nord e dal vest. Uschia èsi vegnì ils 7 da mars 1799 tar ina battaglia a Mustér. A Mustér eran in corp da chatschaders e duas cumpagnias austriacas staziunadas. La battaglia en las streglias da Mustér è stada ina victoria per Mustér. Ils Franzos èn vegnids cumbattids enavos enfin il [[Pass Alpsu|Pass da l’Alpsura]]. Dals Franzos han mo in quart survivì quella battaglia. La perdita da las truppas austriacas ed indigenas è dentant stada fitg pitschna.<p> En il nord han las truppas franzosas dentant gì dapli success. Ils 8 da mars eran quellas a [[Reichenau]]. Ins è sa cunvegnì cun general Demont tar in armistizi en il qual ins ha garantì la vita ed il possess dals indigens. General Demont è sa retratg cun sia truppa uschia che general Loison ha pudì occupar cun 600 umens il vitg. Il general è sa mussà sco engraziaivel giast da la claustra. El ha cumandà a ses umens da respectar ils indigens sco engraziament ch’els hajan tractà bain ils arrestads ed ils blessads. Cun quella relaziun amicabla èsi dentant spert stà a fin.<p> Ils 16 da mars 1799 è vegnì pretendì d’in incumbensà da la Frantscha ina contribuziun da guerra da 100’000 francs franzos. La claustra na pudeva betg pajar quella immensa summa ed ha regalà l’entira facultad.<p> La populaziun sperava sin in success dals Austriacs che vulevan attatgar ils Franzos en la vischinanza da [[Cuira]]. L’emprim da matg ha il pievel da Mustér cumenzà a rebellar ed han mazzà tut ils arrestads franzos. Entant n’han ils Austriacs betg gì success cun lur attatga. Quatter dis pli tard èn ulteriuras truppas arrivadas a Mustér ed han fatg vendetga per lur camarats mazzads e dà fieu a la claustra ed a l’entir vitg. Entras il fieu e las armas dals Franzos han era 20 indigens pers lur vita. Ils Austriacs han danovamain attatgà ils Franzos e quella giada cun success. Ils 17 da matg èn els arrivads a Mustér.<p> La povradad a Mustér era indescrivibla. Per la populaziun na devi betg la pussaivladad da metter la racolta sut tetg. Il medem onn èn anc ina giada schuldada marschada atras Mustér. [[General Suwarow]] è vegnì sur il Pass dal Lucmagn cun 6000 umens ed ì vinavant sur il Pass da l’Alpsura. == Politica == === La legislativa ed executiva da la vischnanca === L’executiva da la vischnanca da Mustér furma ina suprastanza communala cun tschintg commembers. 1973 han las votantas ed ils votants da Mustér decidì d’introducir in cussegl da vischnanca enstagl da la radunanza da vischnanca che furmava enfin là la legislativa. Il cussegl dumbrava a l’entschatta 21 cusseglier(a)s è lura vegnì redimensiunà sin 15 cusseglier(a)s. Cun Cecilia Maissen-Desax ha il cussegl da vischnanca da Mustér elegì per l’onn 2008 l'emprima dunna sco presidenta dal cussegl da vischnanca. Tar las elecziuns da las autoritads communalas il november 2008 è ella vegnida elegida en la suprastanza communala. Uschia sesa era en l'executiva per l'emprima giada ina dunna. === Il cumin da la Cadi === La tschentada da [[cumin da la Cadi]] che ha gì ina tradiziun da passa 600 onns vegniva adina manada atras en il curtin da la claustra da Mustér. Il circul da la Cadi (tud. Kreis Disentis) consista ord las vischnancas da [[Medel]], [[Tujetsch]] [[Sumvitg]], [[Trun]], [[Schlans]], [[Breil]] e Mustér. La populaziun da la [[Cadi]] ha decidì a l’urna ils 24 da settember 2000 da dismetter quella veglia tradiziun. Cunquai è la tschentada da cumin dals 7 da matg 2000 era stada l’ultima tschentada. Las elecziuns dal mistral e dals deputads che represchentan la Cadi en il [[cussegl grond dal chantun Grischun]] vegnan davent da là elegids entras votaziun a l’urna. == Traffic e turissem == === L'avertura dal trafic === A Mustér ha il [[Pass dal Lucmagn]] giugà in’impurtanta rolla. En connex cun il [[Pass dal Lucmagn]] è era la claustra da Mustér stada entretschada fermamain. Ella valeva sco la protectura dal pass. Per pudair proteger quel ha la claustra construì en il 11 e 12avel tschientaner ils ospizis da [[Son Gagl]], [[Son Gions]] e [[Sontga Maria]]. La fin da temp medieval era il Pass dal Lucmagn era la via dals commerziants milanais. Cun la martganzia èn era malsognas ed epidemias vegnidas importadas. Quai mussan las bleras chapellas cun ils patruns baselgia [[Son Bastiaun]], [[Sontg Antoni]], [[Son Roc]] e [[Son Cristoffel]] che valan tuts sco protecturs da la [[pesta]]. Cun l’avertura da la [[Chavorgia da la Scalina]] (Schöllenenschlucht) ha la concurrenza tranter il [[Pass dal Gottard]] ed il Pass dal Lucmagn cumenzà. La [[Val d’Ursera]] è uschia daventada pli ritga ed è sa cumprada libra da la claustra da Mustér. 1820 èn las emprimas vias vegnidas bajegiadas. La [[Via Sursilvana]], ch’è oz ina via da viandar, è vegnida construida l’onn 1858 enfin Mustér ed ha cuntanschì l’onn 1863 il cunfin dal chantun sin il [[Pass Alpsu|Pass da l’Alpsura]]. In onn suenter cursava la [[charrotscha da posta federala]] da Cuira enfin ad [[Ursera]] (Andermatt). La construcziun da la via dal Lucmagn è stada a fin da vart grischuna l’onn 1877. === La viafier sur il pass dal Lucmagn === In’ulteriura giada scriva il Pass dal Lucmagn istorgia e quai pervi d’ina viafier. L’istorgia è prest ida en emblidanza. La mitad dal 19avel tschientaner pareva la Svizra d’esser predestinada per ils pioniers da viafier. La Svizra dueva daventar in corridor tranter las naziuns d’industria [[Germania]], [[Belgia]], [[Engalterra]] en il nord e l'[[Italia]] en il sid. Sco emprim han ins pensà davart ina lingia sur il [[Pass dal Spleia]] u sur il [[Pass dal San Bernardin|Pass dal Son Bernardin]]. Bain spert ha dentant il Pass dal Lucmagn attratg l’attenziun. Gia ils 30 d’october 1845 – quai è gia avant che l’emprima viafier è vegnida messa en funcziun en Svizra - è vegnì fatg in contract statal cun ils chantuns da Son Gagl, Tessin e Grischun. Il chantun [[Tessin]] è dentant sa collià cun ina gruppa d’aderents dal [[Gottard]] ch’è sa furmada 1863. Intgins onns pli tard (1869) è la decisiun lura crudada en favur da la viafier dal Gottard. Cunquai n’han ins betg pli discurrì d’ina viafier sur il Pass dal Lucmagn. === Las alternativas === Suenter quella sconfitta cun la viafier sur il Lucmagn ha in hotelier da Tavau prendi l’iniziativa. El ha fundà la firma «Rhätische Bahn AG». Uschia è il traject da [[Cuira]] a [[Glion]] vegnì avert l’emprim da zercladur 1903. En ils onns 1910 enfin 1912 è quella lingia vegnida prolungada enfin a Mustér. Anc il medem onn han la «Brig–Furka–Disentis-Bahn (BFD)» cumenzà cun la construcziun dals binaris en direcziun d’Ursera (Andermatt). Quella lignia è vegnida averta ils 19 da zercladur 1926 e var in mais pli tard è quella stada averta enfin a Brig. Ozendi è il «Glacier-Express» in’attracziun che cursescha sin las lingias da la [[Viafier retica]] (Rhätische Bahn, RhB) e da la [[Viafier Matterhorn-Gottard]] (Matterhorn-Gotthard-Bahn, MGB). === La funtauna da son Placi === Mustér era gia la fin dal 17avel tschientaner enconuschent per la ritgezza da minerals. Oravant tut la funtauna da Son Placi attirava adina l’attenziun per via da sia aua da ruina. Decan [[Pader Maurus Cathrin]] aveva laschà endrizzar in bogn e laschava purtar per quel aua or da la Val Son Placi. In’analisa da l’aua è vegnida fatga pir l’onn 1878 da professer Haniman. 1898 ha il tractament cun radium gì ina gronda impurtanza en la medischina. Uschia che la scuverta che l’aua da la funtauna da Son Placi irradiescha radium è stada da gronda impurtanza. Quella irradiaziun da [[radium]], ch’è vegnì numnà pli tard [[radon]], è la pli ferma en l’entira Svizra. === Chasa da cura Disentiserhof === Avant ch’i ha dà ina chasa da cura a Mustér abitavan ils giasts en la claustra u en in dals ulteriurs albierts. 1872 ha la firma «Gebrüder Condrau» vegnida fundada. La firma ha bajegià il hotel Disentiserhof, ch’è vegnì avert l’emprim da fanadur 1877. L’hotel cuntegneva l’entira infrastructura per bogns da cura. 1908 è l’hotel vegnì vendì a la famiglia Tuor. Lezza ha manà l’hotel cun ils bogns enfin 1967. Lura ha ella vendì l’hotel a la societad acziunara «Disentiserhof AG». L’uniun da traffic ha laschà elavurar 1965 in project che preveseva che Mustér dueva daventar in lieu da cura. Il cussegl da vischnanca aveva decidì ils 26 d’avrigl 1970 a favur dal project. Realisà è quel dentant mai vegnì. Il “vegl” hotel Disentiserhof è vegnì siglientà 1978 dad ina truppa da l’armada. Suenter è vegnì construì là in hotel senza bogns da cura. Uschia è l’epoca da Mustér sco lieu da cura stada a fin. === Mustér - lieu da sport d'enviern === Mustér ha ina lunga tradiziun sco lieu da sport d’enviern e quai er sche l’infrastructura è vegnida construida pir en ils onns 70. La fin da 19avel tschientaner ha la Gasetta Romontscha rapportà da curaschus skiunzs che vegnivan dal chantun [[Chantun Glaruna|Glaruna]] sur il Sandpass a Mustér. En ils onns 50 manava l’armada atras blers curs alpins a Mustér ed ha uschia mess il crap da fundament per il sport d’enviern. In club da skis è gia vegnì fundà l’onn 1906 a Mustér. 1962 è schizunt vegnì bajegià ina schanza da siglir cun skis. En ils onns 70 è quella vegnida renovada. 1984 ha quella dentant stuì far plaz ad in rempar da lavinas. La confederaziun ha surdà 1963 la concessiun per ina pendiculara. 1969 è lura la societad acziunara Bergbahnen Disentis AG vegnida fundada cun in chapital da var 4 milliuns francs. Ils 23 da december 1971 èsi lura stà uschè lunsch. La pendiculara da Mustér a [[Caischavedra]], ils runals 1 e 2 ed l’ustaria a Caischavedra èn vegnids averts. En ils onns suenter è anc vegnì bajegià dus ulteriurs runals e l’onn 1987 ina sutgera. En ils onns 1995/1996 è vegnì prendi en funcziun las duas sutgeras che han remplazzà ils emprims dus runals (Caischavedra - Gendusas e Gendusas - Lai Alv). Davent da 2005 enfin 2007 èn la staziun da val e la staziun da muntogna vegnidas renovadas. L’atun 2007 è vegnì inaugurà ina nova pendiculara. La capacitad da quella è 90 persunas u 940 persunas per ura. == Scola == Gia 1580 manava la claustra ina scola primara per la vischnanca. 1842 ha la vischnanca introducì la scola obligatorica. La scola era gratuita ed ils uffants avevan da frequentar quella davent dal 7avel enfin il 15avel onn da vita e quai durant 24 emnas per onn. 1883 ha la vischnanca bajegià ina nova scola. 20 onns suenter duvravi gia puspè dapli plaz ed uschia vegniva anc da scola en autras chasas. Ils scolasts instruivan mintgamai pliras classas en il medem mument. Il dumber da scolars è creschì vinavant ed uschia è vegnì bajegià 1952 la «scola veglia» sco quai ch’ella vegn anc numnada oz e 1980 la «scola nova» == Scola claustrala (gimnasi) == Las ragischs da la scola claustrala chatt’ins en l’otgavel tschientaner. Pervi da l’invasiun dals franzosa mancan ils documents. Enfin il 16avel tschientaner existiva ina scola latina che dumbrava 25 students. Da quai temp na manava la claustra nagin internat. Ils students avevan suttetg en il vitg. 1804 è ina nova scola vegnida averta. Quella vala sco emprima scola chantunala. Quatter onns pli tard è quella vegnida dischlocada a Cuira. Davent dal 1833 enfin 1842 è quella scola puspè vegnida manada a Mustér. Davent da 1850 enfin 1856 hai dà a Mustér ina scola episcopala. A partir da 1856 è sulettamain vegnì manà ina pitschna scola privata. Dapi 1880 maina l’abazia benedictina in gimnasi. La scola claustrala a Mustér è ina scola media privata nua ch’ins po far la matura. La scola visitan tant scolaras e scolars da la regiun sco era da l’entira svizra. Dapi 30 onns vegnan era las mattas instruidas. Betg emblidar dastg’ins l’internat. == Natira == === Lavinas ed auas grondas === L’istorgia da Mustér è era colliada cun la forza da la natira che po destruir possess e vita. 1458 ha ina lavina destruì la baselgia da Son Placi, differents bains purils e custà la vita a 16 persunas. Las lavinas da 1899, 1907 e 1951 èn anc enconuschentas e per part en buna memoria. L’avrigl 1975 ha la lavina da la Val Son Placi destruì 15 bajetgs d’economia e 25 ha guaud. Era 1978 ha ella cuntanschi il vitg. 1984 ha la medema lavina destruì il curtin dal hotel Disentiserhof. 1944 ha la lavina da la Val Clavaniev cuntanschì l’aual d’Acletta. En la Val Clavaniev èsi vegnì construì lavineras. Giudim la Val Son Placi gist davos la baselgia da Son Placi è vegnì construì in dam. Sur la Val Son Placi è lura era vegnì installà in sistem d’alarm. Gronds donns han era auas grondas chaschunà en ils onns 1834, 1868, 1927, 1954 e 1987. === L'orcan Vivian === In eveniment da la natira ch’è anc a bleras convischinas e convischins da Mustér e conturn en buna memoria è l’[[orcan Vivian]]. L’orcan ha destruì ils 27 e 29 da favrer 1992 aifer secundas 275 ha guaud. Ils onns precedents ha la vischnanca da Mustér manà la pli gronda gestiun forestala. Ils donns èn anc oz da vesair. La vischnanca ha Mustér ha gì cletg che l’orcan n’ha betg destruì il guaud sur vischnanca. Quai è numnadamain in guaud da protecziun. Sche quel fiss betg, stuess la vischnanca far gronds sforz cun construir lavineras che protegian il vitg da lavinas. == Funtaunas == * Disentis/Mustér - Temps vargai / Temps present (romontsch) * Disentis/Mustér - Geschichte und Gegenwart (deutsch) == Colliaziuns == {{Commonscat|Disentis/Mustér|Mustér}} * [http://www.disentis.ch/ La pagina da la vischnanca] * {{E-LIR|1959}} {{Regiun Surselva}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Cadi]] 867vl61gcczjzq5q2mhthxqrqvd8d49 S-chanf 0 2516 172194 171800 2026-05-02T12:50:19Z Horgner 1074 172194 wikitext text/x-wiki {{idiom|puter}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = S-chanf |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE S-chanf COA.svg |Panorama = S-chanf at Inn (En) river with Zuoz in the background.jpg |Descripziun = L'[[En]] a S-chanf, davosvart [[Zuoz]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Malögia |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde S-chanf 2020.png |Autezza = 1660 |Surfatscha = 138,03 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3788}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 5 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.612 |EW = 9.982 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7525 |Preselecziun = 081 |UST = 3788 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.s-chanf.ch |eLIR = 2652 }} '''S-chanf''' es üna vschinauncha politica [[svizra]] i'l [[chantun Grischun]]. == Vappa == Descripziun: Blova cun tschinch spias da üerdi in or (melan). == Geografia == Il flüm [[En]] traversa la vschinauncha. == Istorgia == In 2006 cumpret [[Silvio Berlusconi]] üna chesa a S-chanf e la fo renover. == Persunaliteds == * [[Simon Caratsch]] (1826–1892), poet rumauntsch == Colliaziuns == {{Commonscat}} == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Malögia}} {{DEFAULTSORT:Schanf}} [[Categoria:S-chanf]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Categoria:Engiadin'Ota]] g2x0rtr7pf1uapamqbk2ifpeu7e9iv3 Tavau 0 2558 172214 171832 2026-05-03T06:37:46Z Horgner 1074 172214 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Tavau |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Davos COA.svg |Panorama = Luftbild Davos2.jpg |Descripziun = Tavaus vers sid <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Partenz/Tavau |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Davos 2021.png |Autezza = 1560 |Surfatscha = 283,99 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3851}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 38 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.793029 |EW = 9.821343 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7260 Tavau Vitg<br />7270 Tavau Plaz |Preselecziun = 081 |UST = 3851 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.gemeinde-davos.ch |eLIR = 2928 }} '''Tavau''' ({{Audio|Roh-Tavau.ogg|[tɐˈvaʊ̯]}}, en il dialect dal lieu ''uf Tafaas'', [[lingua tudestga|tudestg]] ''Davos'', [[lingua taliana|talian]] ''Tavate'') è ina vischnanca svizra en il {{chantun|Grischun}}. == Populaziun == Tavau è tenor statistica d'abitants ina citad (passa 10'000 abitants) malgrà che la vischnanca na vul betg sa definir sco citad. Tavau è la 110avla citad da la Svizra tenor abitants. == Colliaziuns == {{Commonscat|Davos|Tavau}} == Annotaziuns == <references /> {{Regiun Partenz/Tavau}} [[Categoria:Tavau| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Categoria:Gualsers]] ir98bpmptay92mypuvgt59e1w9huoht Scuol 0 2906 172204 171763 2026-05-03T06:11:41Z Horgner 1074 172204 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Scuol |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Scuol COA.svg |Panorama = Scuol 09.jpg |Descripziun = Scuol cun l'En e la baselgia refurmada <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Engiadina Bassa/Val Müstair |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Scuol 2016.png |Autezza = 1250 |Surfatscha = 438,63 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3762}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 10 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.7988 |EW = 10.303 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7550 |Preselecziun = 081 |UST = 3762 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.scuol.net |eLIR = 450 }} '''Scuol''' ({{Audio|Roh-vallader-Scuol.ogg|[ʃkuə̯l]}}; {{deS|'''Schuls'''}}) è ina vischnanca politica en il circul Suot Tasna en il district da l'En dal {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. Il 1. da schaner 2015 ha Scuol fusionau cun las vischnancas anteriuramain autonomas [[Ardez]], [[Ftan]], [[Guarda]], [[Sent]] e [[Tarasp]]. == Num dal Lieu == Enfin l’onn 1943 aveva la vischnanca da Scuol uffizialmain num ''Schuls''. Da l’onn 1943 enfin 1970 sa numnava ella ''Scuol/Schuls''. Dapi l’onn 1970 è be pli il num rumantsch ''Scuol'' il num uffizial da la vischnanca. Dasperas vegniva era il num ''Bad Scuol'' utilisà, quel è dentant vegnì dismess l’onn 2000. Il num Scuol duai derivar dal latin ''scopulus'' (grip, piz). == Vopna == Descripziun: Sin l'aur nair ina cuppina da quatter funtaunas blau. La vopna simbolisescha Scuol sco ina impurtanta staziun da bogn termal, e las quatter funtaunas simboliseschan las funtaunas d'aua minerala dal territori da la vischnanca. == Geografia == La vischnanca da Scuol giascha en l’[[Engiadina bassa]] sin 1250 m. s. m, en il nord da l’[[En]]. Las vischnancas cunfiantas èn Mals (IT-BZ), [[Val Müstair]], e Taufers im Münstertal (IT-BZ). Il punct il pli aut da la vischnanca è il Piz Minschun (3068 m). === Fracziuns ed Quartiers da la vischnanca === {| class="prettytable" |- bgcolor="#E3E3E3" !Quartier !Nr. !Nr.-BFS !NPA |- |Scuol-Vitg |1 |3762001 |7550 |- |Scuol-Sura |2 |3762002 |7550 |- |Scuol-Sot |3 |3762003 |7550 |- |Pradella |4 |3762004 |7555 |- |[[S-charl]] |5 |3762005 |7550 |- |[[Ardez]] | |3741 |7546 |- |[[Ftan]] | |3761 |7551 |- |[[Guarda]] | |3742 |7545 |- |[[Sent]] | |3763 |7554 |- |[[Tarasp]] | |3745 |7553 |- |} == Populaziun == Suenter la fusion da 2015 ha Scuol circa 4700 habitants. === Lingua === La lingua uffiziala da la vischnanca da Scuol è il [[rumantsch]]. {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Scuol ''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 2000''' |----- | align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[rumantsch]] || align=right | 1130 || align=right | 64,79 % || align=right | 1087 || align=right | 57,54 % || align=right | 1209 || align=right | 57,43 % |----- |[[lingua tudestga|tudestg]] || align=right | 484 || align=right | 27,75 % || align=right | 651 || align=right | 34,46 % || align=right | 831 || align=right | 39,16 % |----- |[[lingua taliana|talian]] || align=right | 76 || align=right | 4,36 % || align=right | 77 || align=right | 4,08 % || align=right | 82 || align=right | 3,86 % |----- |'''abitants''' || align=right | 1744 || align=right | 100 % || align=right | 1889 || align=right | 100 % || align=right | 2122 || align=right | 100 % |} === Religiun e confessiun === L'onn 1533 è la refurmaziun arrivada a Scuol. === Derivanza e naziunalitad === Dals 2196 abitants ch’abitavan l’onn 2005 a Scuol eran 1764 Svizzers. == Istorgia == Il vitg da Scuol cumpara l'onn en 1095 sut in num da ''Schulles''. == Attracziuns == Il bogn termal da Scuol è la attracziun principala da la vischnanca. Il [[Parc Naziunal Svizzer]] è in autra attracziun che sa chatta en la Val S-Charl, 15 km en il sid. Las chasas Engiadinaisas sun eir fich atractivas. == Traffic == [[Datoteca:Scuol-Tarasp train station.jpg|right|thumb|La staziun da viafier da Scuol]] Scuol ha ina cumpagnia da autobus, il [[Bus da Scuol]]. La [[Strada chantunala 27]] passa per la vischnanca. Scuol è era la staziun finala da la [[Viafier retica]]. == Pressa == * [[Gasetta ordinaria da Scuol]] == Persunalitads == * [[Cla Biert]] (1920–1981), scriptur rumantsch * [[Felix Calonder]] (1863–1952), cusseglier federal * [[Men Rauch]] (1888–1958), scriptur rumantsch *[[Gino Clavuot]] (* 20 avril 1985), chantadur da rap == Galeria == <gallery> Val Sinestra.jpg|La Val Sinestra. Engiadina house.JPG|La Chasa Engiadina. CH Scuol.jpg|Il flum [[En (flum)|En]] cun la baselgia. Stradun, Scuol (2).jpg|Il Stradun. Stradun, Scuol (1).jpg|Il Stradun. </gallery> == Vesair era == * [[Bus da Scuol]] * [[Strada chantunala 27]] * [[Gasetta ordinaria da Scuol]] == Colliaziuns == {{Commons|Category:Scuol|Scuol}} {{OSM relation|4447223}} * [http://www.scuol.net/ La pagina da la vischnanca] * Artigel [http://www.e-lir.ch/index.php?lemma=Scuol&Submit2=tschertgar&lemma_lang=r&id=449 ''Scuol''] en il [[Lexicon istoric retic|Lexicon Istoric Svizzer]] * [http://www.scuol.ch/ La pagina da Scuol turissem] {{Regiun Engiadina Bassa/Val Müstair}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Scuol| ]] bhx94z2pzqdu6fio008vhm6btb99e3w Samignun 0 2911 172198 171762 2026-05-02T12:57:11Z Horgner 1074 172198 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Samignun |Tip = Vischnanca politica |Anteriur tip = Fracziun da [[Ramosch]] |Onn_entschatta = |Onn_fin = |Antecessur1 = Ramosch |Maletg_antecessur1 = [[File:CHE Ramosch COA.svg|20px|link=Ramosch]] |Vopna = CHE Samnaun COA.svg |Panorama = Samnaun01.jpg |Descripziun = Samnaun-Ravaisch <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Engiadina Bassa/Val Müstair |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Samnaun 2016.png |Autezza = 1846 |Surfatscha = 56,28 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3752}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 13 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.94393 |EW = 10.36064 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7563 |Preselecziun = 081 |UST = 3752 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = [[rumantsch]] |Dialect = [[#Il dialect rumantsch da Samignun|da Samignun]] <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.samnaun.swiss |eLIR = 2660 }} '''Samignun''' ({{Audio|Roh-vallader-Samignun.ogg|[sɐmiˈɲun]}}, er Samagnun {{Audio|Roh-vallader-Samagnun.ogg|[sɐmɐˈɲun]}}, [[lingua tudestga|tudestg]] ''Samnaun'' [samˈnau̯n], [[lingua bavaraisa|bavarais]] ''Tsalnaun'' [tsɐlˈnau̯n]<ref>Ritter, p. 257.</ref> u ''Salnaun'') è ina vischnanca politica dal [[Grischun]]. Ella è situada en la part orientala dal chantun en il [[Ramosch (circul)|circul Ramosch]] dal [[En (district)|district En]]. La vischnanca sa cumpona da las fracziuns Champatsch, Laret, Plan, Ravaisch e Samnaun situadas tuttas en la Val Samignun. Per motivs istorics e pertutgant il traffic è Samignun in’exclava da duana; il vitg sa chatta pia ordaifer il cunfin da dazi svizzer. Dapi ch’ils abitants da Samignun èn vegnids germanisads en il 19avel tschientaner davent dal [[Tirol]] furma Samignun la suletta vischnanca en [[Svizra]] nua ch’i vegn discurrì in [[lingua bavaraisa|dialect bavarais]]. == Geografia == === Situaziun geografica === La Val Samignun sa chatta tranter las duas crestas da la [[Gruppa da Samignun]] ed ha pliras vals lateralas. Ella entschaiva tar la [[Fuorcla Zeblas]] (tud. ''Samnauner Joch'', ''Zeblasjoch''; 2539 m) e s’extenda vers il nordost fin a Schalkl, ina fracziun da la vischnanca austriaca da [[Danuder]] (tud. ''Nauders''). Tras la val curra il [[Tscher]] (tud. ''Schergenbach''), in flum da 16 kilometers lunghezza che nascha sin la Fuorcla Zeblas. La Val Samignun è la suletta val entaifer la Gruppa da Samignun ch’è abitada. Il punct il pli aut è il Muttler cun 3294 meters autezza, il pli bass è la Spissermühle sin 1511 meters sur mar. === Muntognas enturn la val === La Gruppa da Samignun è ina chadaina da muntognas da las [[Alps Centralas]] cun autezzas en media da 2700 fin 3000 meters. En il sidost cunfina ella cun la [[Val Sinestra]], en il vest cun la [[Val Fenga]] (tud. ''Fimbertal'') ed il Stanzertal ed en l’ost e sidost cun la [[Val da l’En]]. La chadaina da muntognas consista da duas crestas, ina cresta principala (u cresta settentriunala) ed ina cresta secundara che limiteschan la val. La cresta principala furma la cuntinuaziun vers nordost dal [[Massiv dal Silvretta]] e s’extenda da la Fuorcla Zeblas sur il [[Piz Rots]] (3097 m), il [[Bürkelkopf]] (3033 m), [[Gribellakopf]] (2987 m), [[Hexenkopf]] (3035 m), [[Furgler]] (3004 m), [[Blankakopf]] (2895 m), [[Rotpleiskopf]] (2938 m) ed il [[Kegelkopf]] (2920 m) fin a [[Landeck]] en il Tirol. La cresta secundara è pli auta che la principala, ma era pli curta. Ella sa sparta da la cresta principala sper il Piz Rots e s’extenda da là ennà vers il sidost e silsuenter vers il nordost e finescha sper [[Vestmezia]] (tud. ''Finstermünz'') tranter l’En ed il Tscher. La cresta secundara cumpiglia il [[Piz Tschütta]] (tud. ''Stammerspitz(e)''; 3254 m), il [[Muttler]] (3294 m) ed il [[Piz Mundin]] (3254 m). === Fracziuns === La vischnanca da Samignun sa cumpona da tschintg fracziuns. En il center da la val sa chatta Samignun sez (1835 m), lura suonda Ravaisch (1799 m) al pe dal [[Che d’Mot]], Plan (era ''Plaun''; 1728 m) a la spunda dal Tscher, Laret (1730 m) al pe dal [[Piz Munschuns]] ed il davos Champatsch (tud. ''Compatsch''; 1718 m) a l’entrada da la val, en vischinanza dal cunfin cun l’Austria e dal lieu da cunfin austriac [[Spiss]] (rum. ''Spescha''). Champatsch furma ozendi il center da la Val Samignun. === Territori communal === La surfatscha totala da la vischnanca munta a 5618 hectaras. 166 hectaras consistan dad ers e pradas, 2424 hectaras furman terren cun giudida agricula, 658 hectaras èn cuvertas da guaud, 53 hectaras èn abitadas (chasas e vias) e 2317 hectaras èn terren nunproductiv.<ref>https://web.archive.org/web/20090611002149/http://www.gemeindesamnaun.ch/website/gp/gp06.asp</ref> === Vischnancas cunfinantas === {{Cunfins |Nord = Kappl e See<br/><small>(Landeck, [[Tirol]], [[Austria]])</small> |Nordost = |Ost = Spescha/Spiss<br/><small>(Landeck, [[Tirol]], [[Austria]])</small> |Sidost = [[Valsot]]<br/><small>(fin il 2012 [[Tschlin]] e [[Ramosch]])</small> |Sid = [[Valsot]]<br/><small>(fin il 2012 [[Ramosch]]) |Sidvest = |Vest = Ischla/Ischgl<br/><small>(Landeck, [[Tirol]], [[Austria]])</small> |Nordvest = }} == Num dal lieu e vopna == Il num da la Val Samignun va probabel enavos al num da la chaplutta da S. Magnus a Samignun e deriva d’ina furma latina (ipotetica) *''Ad Sanctu Magnone''. Per rumantsch existan u existivan sper Samignun las furmas ''Samanun'', ''Samagnun'', ''Samanum'' e ''Samnun''. Il num tudestg è per regla ''Samnaun'', en il dialect bavarais da Samignun ed en general en il tirolais vegn il num dentant pronunzià ''Tsalnaun'' [tsɐlˈnau̯n] u ''Salnaun''. La segunda furma è ozendi pli derasada, schebain che pleds rumantschs ch’entschaivan cun ''s'' èn vegnids surpigliads sco ''ts'' en il tirolais.<ref>Ritter, p. 257.</ref> La vopna da Samignun mussa sin fund cotschen ina crusch en argient (alv) cun duas conchiglias en argient (alv) en ils champs sisum. Las conchiglias èn il simbol da S. Giachen il vegl, il patrun da la baselgia parochiala da Samignun. La crusch simbolisescha la rolla da Samignun sco vischnanca da cunfin. <gallery widths="150"> Datoteca:Samnaun valley.jpg|Val Samignun Datoteca:Samnaun Dorf.jpg|Samignun Datoteca:Samnaun.jpg|Territori da skis Datoteca:SamnaunAlps.jpg|Muttler e Piz Tschütta </gallery> == Istorgia == Da tge temp che la Val Samignun è vegnida colonisada n’è betg enconuschent. Ina colonisaziun tras il carstgaun fiss stada pussaivla dapi la fin dal temp da glatsch, ma i n’è betg cler sche la val era gia populada en ils temps da crap, da bronz e da fier.<ref>Ritter, p. 11.</ref> Ils emprims colonists èn probablamain stads purs or da l’Engiadina che nizzegiavan a l’entschatta la val sco aclas. Ins suppona ch’ils colonists vegnivan da [[Tschlin]] e [[Ramosch]] e ch’els chatschavan lur muvel da l’Engiadina sur la Fuorcla Maisas en la Val Samignun. Pli tard èn ils colonists restads sur onn. Samignun vegn numnà l’emprima giada l’onn 1089. Da quel temp ha il signur Gebhard da Tarasp regalà possess en la Val Samignun a la claustra Mariamunt. Da lez temp era la val pia gia populada dapi in detg temp ed aveva in’impurtanza economica. Oriundamain era la val colliada cun l’Engiadina be tras ils pass ed era accessibla be durant la stad. Ma grazia al clima temperà ed il sulom fritgaivel pudevan ils colonists manar ina vita quasi autarca. L’onn 1220 è la donaziun vegnida confirmada en in document papal. Plinavant exista in contract dal 1249 en il qual papa Innocenz ha concedì tscherts dretgs ad ina chaplutta a Samignun. Politicamain appartegneva Samignun a Ramosch che furmava sco il rest da l’Engiadina Bassa ina part dal contadi dal Vnuost. La regiun suttasteva pia als prinzis dal Tirol e pli tard a l’Austria. Ultra da quai aveva l’uvestg da Cuira dretgs feudals. Il 1652 è la [[Lia da la Chadé]] sortida da l’uniun da l’uvestg da Cuira cun la Tumleastga, il Surses, la Bregaglia e l’Engiadina. Era Samignun fascheva part da la Lia da la Chadé ed appartegneva a la dretgira auta da Ramosch. Il 1652 è l’Engiadina sa deliberada ensemen cun la Val Samignun dals dretgs feudals. Cura che la refurmaziun è vegnida introducida en l’Engiadina en il 16avel tschientaner, è era ina part da Samignun sa convertida a la nova cardientscha. La pli gronda part dals abitants è dentant restada catolica, quai ch’è probablamain d’attribuir a la vischinanza e las relaziuns cun il Tirol. Il 1600 era var in terz dals abitants refurmà. Durant ils [[Scumbigls grischuns]] en la [[Guerra da trent’onns]] è era Samignun vegnì involvì en battaglias. A partir dal 1620 han ils Habsburgais invadì pliras giadas l’Engiadina, ed era Samignun è vegnì assaglì e sblundregià. Ultra da quai ha la schuldada purtà epidemias en la val che han furià surtut ils onns 1629 e 1635. Plinavant han paders chaputschins empruvà cun metodas agressivas da convertir abitants refurmads al catolicissem, quai che ha provocà dispitas. Igl è dentant documentà che omaduas confessiuns faschevan diever da la baselgia l’onn 1651. Enfin l’entschatta dal 19avel tschientaner èn tut ils refurmads sa convertids u emigrads, e l’onn 1836 ha gì lieu il davos servetsch divin refurmà.<ref>Ritter, p. 16s.</ref> La diversitad da cardientschas ha er procurà per dispitas cun la dretgira auta a Ramosch. In tschert temp han ins vulì che l’uffizi dal president da Samignun vegnia occupà in onn dad in refurmà e l’auter dad in catolic. Pliras giadas n’han ins dentant chattà nagin refurmà indigen per l’uffizi (uschia p.ex. tranter 1753 e 1777), cun il resultat ch’insatgi da Ramosch ha surpiglià l’uffizi da president. Per consequenza da questas dispitas è Samignun daventà l’onn 1806 in’atgna vischnanca.<ref>https://web.archive.org/web/20050521015416/http://www.gemeindesamnaun.ch/dv/beziehungen%20zum%20engadin.pdf</ref> Il 1798 è Samignun stà pertutgà dals conflicts tranter la [[Frantscha]] e l’Austria. Tranter auter è la culla dal clutger da Champatsch vegnida destruida. Donns dad aua en il clutger han sinaquai destruì la cronica da la val che vegniva conservada là e che cuntegneva probablamain in rapport davart l’emprima colonisaziun da la val.<ref>Ritter, p. 18.</ref> Ensemen cun il rest dal Grischun è Samignun daventà l’onn 1799 ina part da la [[Republica helvetica]] ed il 1803 ensemen cun il chantun Grischun ina part da la Confederaziun. L’onn 1812 è l’emprima scola communala vegnida averta. L’introducziun d’in sistem da duana central en Svizra l’onn 1848 ha chaschunà gronds dischavantatgs per Samignun, perquai ch’il commerzi cun il Tirol è vegnì engrevgià. Ils onns 1888 e 1892 ha la vischnanca dumandà l’exclusiun dal territori da vischnanca da la duana svizra. Ils 29 d’avrigl 1892 ha il Cussegl federal approvà la dumonda cun l’argument che la val dependia dal commerzi cun l’Austria. Il 1913 è vegnida finida la via d’access da Samignun a [[Vinadi]]. Quella ha creà per l’emprima giada ina colliaziun directa da la Val Samignun en l’Engiadina Bassa ch’era charrabla l’entir onn. Avant era Samignun accessibel be la stad sur ils pass da muntogna u davent dal Tirol. En il Tirol manavan duas sendas, ina da Samignun tras la Fuorcla Zeblas en il Paznaun e l’autra sur Champatsch en la Val da l’En. Il proxim uffizi da posta ed il proxim medi sa chattavan a Danuder en il Tirol.<ref>Ritter, p. 9.</ref> La via directa sin territori svizzer è vegnida approvada dal Cussegl federal il 1905 e la Confederaziun ha surpiglià ils custs da construcziun. Avant avevan ins anc gì resalvas pervia dals custs; ina cumparegliaziun aveva mussà ch’ins avess pudì redomiciliar cun il medem import tut ils abitants da Samignun en l’Africa dal Sid e cumprar là grondas proprietads da terren per mintga famiglia.<ref>Ritter, p. 9.</ref> Perquai che la via cun numerusas punts e galarias maina sur chavorgias e sper paraids-crap or, è la construcziun stada ina prestaziun enorma. Dapi la construcziun da la via è adina puspè vegnì discutà sche l’exemziun da dazi duaja vegnir revocada. Damai ch’ils custs ed ils dischavantatgs da quest pass fissan pli gronds che las entradas da dazi, è il status vegnì mantegnì fin il di dad oz. A partir dals onns 1920 è il turissem entrà en la val ed ha remplazzà plaun a plaun l’agricultura sco sectur da gudogn principal. Dapi ils onns 1950 è il turissem il sectur economic il pli impurtant. Il territori da skis communabel Silvretta Arena Samnaun/Ischgl furma in dals pli gronds territoris da skis en las Alps Orientalas. == Populaziun == La fin dal 2010 dumbrava Samignun 760 abitantas ed abitants.<ref>https://web.archive.org/web/20090611002149/http://www.gemeindesamnaun.ch/website/gp/gp06.asp</ref> Da quels eran 641 burgais svizzers e 119 esters. 25,8&nbsp;% da la populaziun era damain che 20 onns veglia, 63,4&nbsp;% dumbrava tranter 20 e 64 onns e 10&nbsp;% avevan dapli che 64 onns. L’onn 2000 dumbrava Samignun 285 chasadas; en media vivevan pia 2,4 persunas en ina chasada. 46,4&nbsp;% dals abitants han terminà ina scolaziun sin il stgalim secundar II e 7,2&nbsp;% sin il stgalim terziar.<ref>http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/regionen/regionalportraets/gemeindesuche.html</ref> {| class="prettytable" |+ Svilup da la populaziun |----- | class="hintergrundfarbe5"| '''Onn''' || 1835 || 1850 || 1900 || 1950 || 2000 || 2009 |----- | class="hintergrundfarbe5"| '''Abitants''' || align="center" | 387 || align="center" | 313|| align="center" | 357|| align="center" | 424|| align="center" | 743|| align="center" | 813 |} == Lingua == Tar la dumbraziun dal pievel dal 2000 han 93,5&nbsp;% inditgà il tudestg sco lingua dumagnada il meglier, 1,7&nbsp;% il portugais e 1,6&nbsp;% il serbocroat. Tut las autras linguas cuntanschevan damain che 1&nbsp;%. Ina caracteristica è che Samignun è il sulet lieu en Svizra, nua ch’i vegn discurrì in dialect bavarais. === Midada al tudestg === Oriundamain discurrivan ils abitants da Samignun in dialect [[rumantsch]] ch’era fitg datiers dal [[vallader]] da l’Engiadina Bassa. Perquai che la val era colliada cun l’Engiadina be tras ils pass da muntogna che n’eran betg passabels durant l’enviern, avevan ils abitants da la val dapli contact cun il Tirol da lingua tudestga che cun l’Engiadina rumantscha. En il 19avel tschientaner è il lieu passà al tudestg; il dialect rumantsch da Samignun è mort ora dal tuttafatg il 1935. Fin enturn il 1820 discurrivan ins en la val bunamain exclusivamain rumantsch, ma tras l’immigraziun e nozzas cun glieud dal Tirol ha il dialect [[lingua bavaraisa|bavarais]] pudì fitgar pe pauc pli tard.<ref>Ritter, p. 24.</ref> Ina tschert’influenza ha segiramain er gì l’engaschament d’in scolast oriund da la [[Malserheide]] en il Tirol che ha spusà ina dunna da Samignun ed è daventà scolast dal vitg. Otto Gröger suppona plinavant che l’emigraziun respectivamain la spariziun da la minoranza refurmada (ch’aveva ina pli gronda attaschadadad cun l’Engiadina refurmada che cun il Tirol catolic) haja indeblì il rumantsch. Fin il 1810 vegniva la pregia catolica probablamain tegnida per rumantsch, suenter il 1810 per tudestg. La pregia refurmada han reverendas engiadinais probablamain fatg per rumantsch. La davosa pregia refurmada per rumantsch ha gì lieu il 1835, cura che la davosa abitanta refurmada da Samignun è morta ed il pled da bara è vegnì legì per rumantsch.<ref>Gröger, p. 104s.</ref> Dapi circa l’onn 1820 duvravan ins a Samignun omaduas linguas, enfin ch’il tirolais è sa profilà pli e pli ed ha stgatschà il rumantsch. Probabel saveva la pli gronda part dal abitants gia discurrer avant tudestg. Ils onns 1920 relata Otto Gröger che nagin a Samignun possia sa reguardar dad insatgi che na discurriva betg tudestg.<ref>Gröger, p. 105.</ref> Tar l’emprima dumbraziun dal pievel svizra (1860) eran anc 10 chasadas rumantschas, visavi 68 da lingua tudestga. Diesch onns pli tard (dumbraziun dal 1870) è registrada be anc ina chasada da lingua rumantscha. Per quest motiv na vegn Samignun er betg quintà tar l’[[intschess tradiziunalmain rumantsch]]. Chapì il rumantsch ha dentant probablamain anc la plipart dals abitants.<ref>Gröger, p. 105.</ref> Il pader benedictin [[Maurus Carnot]] ch’è naschì il 1865 a Samignun e creschì si là n’ha gia betg discurrì pli rumantsch da Samignun; el ha emprendì il rumantsch sco lingua estra a [[Mustér]].<ref>Ritter, p. 19.</ref> Cura che Robert de Planta e Florian Melcher han documentà il rumantsch da Samignun tranter il 1899 ed il 1910, devi be anc singulas persunas da lingua rumantscha. Questa retschertga è bain il sulet fastiz dal dialect rumantsch da Samignun. Tranter ils davos pledaders eran Augustin Heiss, Casimir Platzer e Johanna Kleinstein. Cura che Augustin Heiss è mort l’onn 1935, è il rumantsch da Samignun sparì definitivamain.<ref>Ritter, p. 25.</ref> === Il dialect rumantsch da Samignun === Aifer il rumantsch tutgava il dialect da Samignun cleramain tar il vallader. Entras l’isolaziun da la Val Samignun aveva il dialect local dentant ina posiziun particulara che s’exprimiva d’ina vart tras arcaissems. (Uschia aveva il rumantsch da Samignun plirs tratgs cuminaivels cun il [[jauer]] da la [[Val Müstair (val)|Val Müstair]], il qual sa mussa pli arcaic en cumparegliaziun cun il vallader.) Da l’autra vart èn sa fatgas valair novaziuns linguisticas che stattan en connex cun il contact cun il tirolais. Bunamain tut quai ch’ins sa davart il rumantsch da Samignun deriva da las registraziuns da Florian Melcher e Robert de Planta. Lur notizias consistan da passa 12&nbsp;000 pleds e proverbis.<ref>Ritter, p. 36.</ref> Fin il di dad oz è be ina part dal material davart il rumantsch da Samignun vegnida publitgada. Igl existan plinavant ina grammatica da Theodor Gartner dal 1879 ed in text da quatter paginas dal 1890. L’onn 1981 ha Ada Ritter preschentà en sia dissertaziun ina survista detagliada da l’inventari fonetic. Tratgs che attribueschan il rumantsch da Samignun al vallader èn tranter auter la conservaziun dad ''a'' accentuà sco en ''chasa'' (a Samignun per il solit en la furma curta ''cha'') visavi al puter ''chesa'' u il svilup dad A latin avant M tar [{{IPA|ɔ}}] sco en ''chomma'' visavi al puter ''chamma''. Ultra da quai datti er cas nua ch’il dialect da Samignun ha conservà in vocalissem pli vegl ch’il vallader, analog al jauer da la Val Müstair u al [[sursilvan]]. * Ils diftongs ''au'', ''ou'', ''oa'', ''ea'' ch’èn daventads dapertut en vallader ''á'', ''o'', ''e'' èn sa mantegnids per part a Samignun: ''maun'', ''paun'' visavi ladin ''mán'', ''pán''. ''Ou'' avant ''r'', ''s'', ''l'' + consonant è sa mantegnì il meglier, ma er en quel cas existan las furmas pli novas: ''courda/corda'' [{{IPA|ˈkɔu̯rðɐ}}]/[{{IPA|ˈkɔrðɐ}}]. ''Ea'' è per la plipart daventà ''e'': ''pell'' [{{IPA|pɛl}}]; sa mantegnì è dentant ''cuvearta'' [{{IPA|kuˈvɛɐ̯rtɐ}}] sper ''cuverta''. * AU accentuà latin è daventà ''a'' lung e betg ''o'' sco en il rest dal ladin: ''ar'' (aur), ''nasch'' (nausch). * Il sun [{{IPA|n}}] suenter vocal è sa mantegnì a Samignun, entant ch’el è daventà en l’Engiadina tut tenor il vocal [{{IPA|ɲ}}] u [{{IPA|ŋ}}]: ''chaun'' e ''cumin'' enstagl da ''cháng'' e ''cumign''. * -LC- latin avant E/I è sa mantegnì, entant ch’il L è svanì en il ladin: ''dultg'' e ''chiltschina''. * Il sun final NG latin è sa mantegnì en plirs cas en la furma pli veglia ''ntg'' enstagl da ''ŋk'': ''pantg'' ma er ''lunc''. Ils suandantas tratgs attribuescha Ada Ritter a l’influenza dal bavarais: * Ils vocals ''ü'' ed ''ö'' èn vegnids delabialisads ad ''i'' ed ''e'': ''fegl'' [{{IPA|feʎ}}], ''egl'' [{{IPA|eʎ}}], ''dir'' [{{IPA|dir}}] e ''glina'' [{{IPA|ˈʎinɐ}}] en cuntrast cun ladin ''fögl'', ''ögl'', ''dür'', ''glüna''. La midada fonetica era probabel bunamain concludida, per part èn dentant era furmas cun ''ö'' cumprovadas: ''sen'' [{{IPA|sen}}] sper ''sönn'' [{{IPA|søn}}] e ''plevja'' [{{IPA|ˈplevjɐ}}] sper ''plövja'' [{{IPA|ˈpløvjɐ}}]. * Ils fricativs sonors [{{IPA|z}}] e [{{IPA|ʒ}}] èn daventads en il dialect da Samignun identics cun ils fricativs surds: ''spusa'', ''baselja'' e ''plaschair'' èn vegnids pronunziads [{{IPA|ˈʃpusɐ}}], [{{IPA|vɐˈseʎɐ}}] e [{{IPA|plɐˈʃai̯r}}]. * Ina posiziun particulara ha G latin avant E/I: En il rumantsch è il sun sa sviluppà da [{{IPA|dʒ}}] tar in simpel [{{IPA|ʒ}}]. En il dialect da Samignun è il sun dentant sa sviluppà a [{{IPA|tʃ}}] surd ed en plirs cas vinavant tar in simpel [{{IPA|ʃ}}]: ''tschierl'' sper ''schierl''. * Il sun ''d'' è sa sviluppà en il rumantsch da Samignun tar [{{IPA|ð}}]: ''cridar'' e ''stadaira'' vegnivan pronunziads [{{IPA|kriˈðar}}] e [{{IPA|ʃtɐˈðai̯rɐ}}]. * Ils suns palatals ''gl'' e ''gn'' (IPA: [{{IPA|ʎ}}] e [{{IPA|ɲ}}]) avevan ina tendenza tar il simpel ''l'' e ''n'': ''mulin'' sper ''muglin'' e ''nia'' sper ''gnia''. * Fitg remartgabel è che [{{IPA|b}}] e [{{IPA|v}}] eran remplazzabels en plirs cas: ''naiver/naiber'' [{{IPA|ˈnaivər}}], ''lavina/labina'' [{{IPA|lɐˈvinɐ}}], ''vrijinna/brijinna'' [{{IPA|vrijanːə}}]. Ada Ritter suppona che la bilinguitad rumantsch-tirolaisa saja il motiv per quest svilup. En il dialect tirolais na datti ni [{{IPA|b}}] ni [{{IPA|v}}] sonors, ma il sun [{{IPA|ʋ}}] cha stat foneticamain tranter [{{IPA|b}}] e [{{IPA|v}}]. Probabel han ils da Samignun surpiglià il sun tirolais, quai che ha gì sco resultat ch’ins na ha betg pli fatg ina differenza clera tranter [{{IPA|b}}] e [{{IPA|v}}]. Il medem svilup aifer il rumantsch è uschiglio be enconuschent dal jauer che sa chatta medemamain en ina situaziun da contact linguistic cun il tirolais. * Dal tirolais è vegnì emprestà il sun [{{IPA|pf}}] ch’è dentant vegnì remplazzà en plirs cas tras ''f'' simpel: tirolais ''pflegn'' > ''pflejàr'' [{{IPA|pfleˈjar}}], tirolais ''Pfaiffezagl'' > ''pfeifazocla'' [{{IPA|pfai̯fɐˈtsɔklɐ}}]. Sco ils auters dialects ladins ha er il rumantsch da Samignun surpiglià directamain pleds dal tudestg. Tranter quels sa chattan sper ''paur'' e ''puop'' era pleds sco ''vat'' dal tirolais ''pald'', ''vaunc'' dal tirolais ''Pank'', ''vallas'' dal tirolais ''pall'', ''vaffas'' da tirolais ''Waffe'' u ''vaunga'' dal tirolais ''Wange''. {| border="1" cellspacing="0" padding="5" ! Dialect da Samignun<br><small>Raquint dad Augustin Heiss ch’aveva lura 70 onns, registrà da Robert de Planta</small> || Transcripziun en IPA<ref>Adattà tenor la transcripziun da Robert de Planta en Gröger 1924, p. 142s. Segns d’interpuncziun sco en l’original.</ref> |-- | ''Vun di! Vaiva durmi vain? Oz e vel avra. No lain ir a sejar jo quela prada. Quel on clapaina blear fain. E na an ughi tschintsch vatschas, trais trimms i dus vadeas. Mes va a teni dudasch tschetveschs i deschses tschavras. Al tschavrer va mintscha mumbal culas tschavras sil pasc i vain ala saira dartschea anavo. Tschavas daja pro no indjins. Al umbiern passa naja metsja dus purschlins. Al vel Jatschen e adin amo in bun tschatsader. El va blearas ja cun ses tschauns sila tschatscha dalas levras. Ina ja a e viss in uerts, mo el padeva ne sijetar sin el, portscha al dera massa lentsch davent. El a sijeta schon pli co tschient tschemutschs. Sia sor a in fil da vaintschin ons id ina matta da destot ons. Mamandues aun tschavias nairs i elts grischs. Al mat a nom Tschasper i la matta Tschatrina. Al Tschasper a in tschea gross, in calets cuert i tschommas lungvas. La Tschatrina fuss inschlia ina vella matta, sch ella na vess usche ina trida vuca. Ella less jent smaridar, mo ella tschatta indjin marus. Ussa stuvaina laschar, portscha no savain nelja pli. I fuss er ura da ir a tschaina. Stat vain, it a maun da dia, buna not.'' || {{IPA|[vun di. vai̯va durmɪ vai̯n. ɔts e vel aːvra. no lai̯n ir a sejar joː kvela praːða. kvel ɔn kʰlapai̯na blɛa̯r fai̯n. e na an ugɪ tʃintʃ vatʃas, trai̯s trims i ðus vadɛa̯s. mes vaː a tənɪ ðuðəʃ tʃətveʃs i dəʃseːs tʃaːvras. al tʃævreːr va mintʃa mʊmbɑl kulas tʃaːvras sil paʃkʰ i vain ala sai̯ra dartʃɛa̯ anavoː. tʃavaːs daja pro noː indjɪns. al umbiə̯rn pasaː naja metsjaː ðʊs purʃlins. al veːl jatʃən e aðɪn amoː in bun tʃætsaːðər. el va blɛa̯ras jaː kun ses tʃau̯ns sila tʃatʃa dalas leːvras. ina ja a e vis in uə̯rts, mo el paðeːva ne sijətaːr sin el, portʃɑ al deːra masa lentʃ davent. el a sijətaː ʃon pli ko tʃiə̯nt tʃemʊtʃs. sia̯ soːr a in fil ða vai̯ntʃin ɔns id ina mata ða ðəstɔt ɔns. mæmanduə̯s au̯n tʃavia̯s nai̯rs i eːlts griːʃs. al mat a nom tʃaʃpər i la mata tʃatrina. al tʃaʃpər a in tʃɛa̯ grɔs, in kalets kuə̯rt i tʃɔmas luŋvas. la tʃatrina fʊs inʃlɪa̯ ina vela mata, ʃ ela na ves uʃeː ina triːða vʊkʰa. ela les jent s maridaːr, mo ela tʃata indjɪn maruːs. ʊsa ʃtuvai̯na laʃaːr, portʃa no savai̯n nelja pli. i fʊs eːr uːra da ir a tʃai̯na. ʃtat vai̯n, it a mau̯n da dia̯, buna nɔt.]}} |} === Il dialect tudestg da Samignun === Il dialect tudestg da Samignun è il sulet en Svizra che na fa betg part da l’aleman, mabain dal bavarais. Aifer il bavarais tutga Samignun tar il bavarais dal sid e mussa oravant tut tratgs dal dialect da la [[Val da l’En Superiura]]. Il vocabulari dal dialect da Samignun vegn registrà en il ''Wörterbuch der bairischen Mundarten in Österreich''. La suandanta descripziun sa basa sin in essai dad Otto Gröger dal 1924, las datas pon perquai esser per part antiquadas. Gröger sez supponiva il 1924 che las atgnadads dal dialect da Samignun daventian anc pli marcantas enstagl da svanir. El descriva il dialect da Samignun sco dialect maschadà che ha ils blers tratgs cuminaivels cun il dialect da [[Danuder]] (Nauders), ma en auters puncts dapli sumeglientscha al dialect da [[Fuond]] (Pfunds); omadus lieus èn situads en la Val da l’En Superiura. In’influenza dal dialect dal Paznaun n’han ins dentant betg pudì constatar. Ultra da quai sa distingua il dialect da Samignun tras in’influenza da [[substrat (linguistica)|substrat]] dal rumantsch e mintgatant dal tudestg da scrittira, quai che stat probablamain en connex cun la rolla che la scola ha giugà tar la midada dal rumantsch al tudestg. == Litteratura == * Ada Ritter: ''Historische Lautlehre der ausgestorbenen romanischen Mundart von Samnaun (Schweiz, Kanton Graubünden).'' En: ''Romania Occidentalis'' 6, chasa editura A. Lehmann, Gerbrunn sper Würzburg 1981. * Otto Gröger: ''Der Lautstand der deutschen Mundart des Samnauns verglichen mit jedem der benachbarten Tiroler Mundarten.'' En: ''Zeitschrift für Deutsche Mundarten'' 1/2, Verlag des Deutschen Sprachvereins, Berlin 1924 (p. 103–144). == Colliaziuns == {{commonscat|Samnaun|Samignun}} * {{E-LIR|2660}} * [http://www.gemeindesamnaun.ch/ Pagina d’internet uffiziala da Samignun] == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Engiadina Bassa/Val Müstair}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Engiadina Bassa]] [[Categoria:Artitgels recumandads (Grischun)]] 25932jls3qzr5jnda4mwfeam179taou Zernez 0 2916 172227 171766 2026-05-03T07:03:36Z Horgner 1074 172227 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Zernez |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Zernez COA.svg |Panorama = Zernez-Dorf.jpg |Descripziun = Zernez al cunfin tranter l'[[Engiadina Bassa]] e l'[[Engiadin'Ota]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Engiadina Bassa/Val Müstair |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Zernez 2016.png |Autezza = 1474 |Surfatscha = 344,04 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3746}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 5 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.699998 |EW = 10.099997 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7530 |Preselecziun = 081 |UST = 3746 |Abitants = Zernezer, Zernezra |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www-zernez.ch |eLIR = 3030 }} '''Zernez''' è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. == Colliaziuns == {{Commonscat}} * {{E-LIR|3030}} * {{E-LIR|147|Brail}} {{Regiun Engiadina Bassa/Val Müstair}} [[Categoria:Zernez| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] qk4487y34152djs8boo1lw77903wc01 Zuoz 0 2923 172230 171804 2026-05-03T07:07:30Z Horgner 1074 172230 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Zuoz |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Zuoz COA.svg |Panorama = Zuoz.jpg |Descripziun = Zuoz <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Malögia |Titel president = |President = Romeo Cusini<ref>[https://www.zuoz.ch/vschinauncha-zuoz/organisaziun-cumuenela Organisaziun cumünela] sin la pagina-web da Zuez</ref> |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Zuoz 2020.png |Autezza = 1716 |Surfatscha = 65,79 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3791}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 19 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.6 |EW = 9.961 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7524 |Preselecziun = 081 |UST = 3791 |Abitants = Zuozinger, Zuozingra |Surnum = ils Bellos |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.zuoz.ch |eLIR = 3037 }} '''Zuoz''' è ina vischnanca politica [[svizra]] en il [[chantun Grischun]]. == Persunalitads == * [[Gian Travers]] (1483-1563), reformatur ed um da stadi * [[Gian Pitschen Balastèr]] (1833–1894), scriptur * [[Clementina Gilly]] (1858–1942), scriptura, poetessa e translatura da litteratura == Colliaziuns == {{Commonscat}} * {{E-LIR|3037}} == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Malögia}} [[Categoria:Zuoz| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Engiadin'Ota]] e2uvgw5smxkrzljrbr40kmkfjrbsplx Samedan 0 2927 172196 171310 2026-05-02T12:53:32Z Horgner 1074 172196 wikitext text/x-wiki {{Puter}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Samedan |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Samedan COA.svg |Panorama = Samedan.jpg |Descripziun = Samedan cun l'[[Eroport da l'Engiadina|eroport]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Malögia |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Samedan 2020.png |Autezza = 1721 |Surfatscha = 113,80 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3786}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 26 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.533884 |EW = 9.872214 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7503 |Preselecziun = 081 |UST = 3786 |Abitants = [[Rumantsch|rum.]] Samedrin, -a<br/>[[Lingua tudestga|tud.]] Sam<u>e</u>dner, -in<br/>u Sam<u>a</u>dner, -in |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.samedan.ch |eLIR = 2659 }} '''Samedan''' es üna vschinauncha politica [[svizra]] i'l [[Chantuns da la Svizra|chantun]] [[Chantun Grischun|Grischun]]. Ella as chatta a 1721 meters d'otezza i'l circul d'Engiadin'Ota dal [[Malögia (district)|district Malögia]]. Ils abitants da Samedan as nomnan '''Samedrin(a)s'''. == Geografia == === Fracziuns da la vschinauncha === {| class="prettytable" |- bgcolor="#E3E3E3" !Quartier !Nr. !Nr.-BFS !NPA |- |Samedan-vitg |1 |3782001 |7503 |- |Punt Muragl |2 |3782002 |7503 |- |} == Populaziun == === Linguas === {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Samedan''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Numeraziun da l'an 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Numeraziun da l'an 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Numeraziun da l'an 2000''' |----- | align="center" bgcolor=" | '''Numer''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Numer''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Numer''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[Lingua tudestga|Tudas-ch]] || align=right | 1140 || align=right | 44,65 % || align=right | 1567 || align=right | 54,50 % || align=right | 1886 || align=right | 61,45 % |----- |[[Rumantsch|Rumauntsch]] || align=right | 841 || align=right | 32,94 % || align=right | 649 || align=right | 22,57 % || align=right | 511 || align=right | 16,65 % |----- |[[Lingua taliana|Talian]] || align=right | 451 || align=right | 17,67 % || align=right | 476 || align=right | 16,56 % || align=right | 458 || align=right | 14,92 % |----- |'''Abitants''' || align=right | 2553 || align=right | 100 % || align=right | 2875 || align=right | 100 % || align=right | 3069 || align=right | 100 % |} == Colliaziuns == {{Commonscat}} == Annotaziuns == <references/> {{Malögia}} [[Categoria:Samedan| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Category:Engiadin'Ota]] sg0sysgl84m74d1i1pbg22uv0yiko8f 172197 172196 2026-05-02T12:54:35Z Horgner 1074 172197 wikitext text/x-wiki {{Puter}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Samedan |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Samedan COA.svg |Panorama = Samedan.jpg |Descripziun = Samedan cun l'[[Eroport da l'Engiadina|eroport]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Malögia |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Samedan 2020.png |Autezza = 1721 |Surfatscha = 113,80 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3786}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 26 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.533884 |EW = 9.872214 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7503 |Preselecziun = 081 |UST = 3786 |Abitants = [[Rumantsch|rum.]] Samedrin, -a<br/>[[Lingua tudestga|tud.]] Sam<u>e</u>dner, -in<br/>u Sam<u>a</u>dner, -in |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.samedan.ch |eLIR = 2659 }} '''Samedan''' es üna vschinauncha politica [[svizra]] i'l [[Chantuns da la Svizra|chantun]] [[Chantun Grischun|Grischun]]. Ella as chatta a 1721 meters d'otezza i'l circul d'Engiadin'Ota dal [[Malögia (district)|district Malögia]]. Ils abitants da Samedan as nomnan '''Samedrin(a)s'''. == Geografia == === Fracziuns da la vschinauncha === {| class="prettytable" |- bgcolor="#E3E3E3" !Quartier !Nr. !Nr.-BFS !NPA |- |Samedan-vitg |1 |3782001 |7503 |- |Punt Muragl |2 |3782002 |7503 |- |} == Populaziun == === Linguas === {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Samedan''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Numeraziun da l'an 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Numeraziun da l'an 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Numeraziun da l'an 2000''' |----- | align="center" bgcolor=" | '''Numer''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Numer''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Numer''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[Lingua tudestga|Tudas-ch]] || align=right | 1140 || align=right | 44,65 % || align=right | 1567 || align=right | 54,50 % || align=right | 1886 || align=right | 61,45 % |----- |[[Rumantsch|Rumauntsch]] || align=right | 841 || align=right | 32,94 % || align=right | 649 || align=right | 22,57 % || align=right | 511 || align=right | 16,65 % |----- |[[Lingua taliana|Talian]] || align=right | 451 || align=right | 17,67 % || align=right | 476 || align=right | 16,56 % || align=right | 458 || align=right | 14,92 % |----- |'''Abitants''' || align=right | 2553 || align=right | 100 % || align=right | 2875 || align=right | 100 % || align=right | 3069 || align=right | 100 % |} == Colliaziuns == {{Commonscat}} == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Malögia}} [[Categoria:Samedan| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Category:Engiadin'Ota]] rbndyezsunyx4p73yr1d8f2yygbplq2 Schlarigna 0 2928 172202 171801 2026-05-03T06:08:49Z Horgner 1074 172202 wikitext text/x-wiki {{Puter}}{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Schlarigna |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Celerina-Schlarigna COA.svg |Panorama = CelerinaWinter.JPG |Descripziun = Schlarigna l'enviern<br />davos [[Munt da la Bês-cha]], [[Las Sours]], [[Piz Muragl]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Malögia |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Celerina Schlarigna 2020.png |Autezza = 1714 |Surfatscha = 24,02 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3782}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 59 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.512 |EW = 9.86 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7505 |Preselecziun = 081 |UST = 3782 |Abitants = Schlarignot, Schlarignota |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.gemeinde-celerina.ch |eLIR = 2690 }} '''Schlarigna''' ({{Audio|Roh-putèr-Schlarigna.ogg|[ʃlɐˈriɲɐ]}}, [[lingua tudestga|tudas-ch]]: ''Celerina'', ufficiel: ''Celerina/Schlarigna'') es üna vschinauncha politica [[svizra]] i'l {{chantun|Grischun}}. Ella as chatta a 1714 meters d'otezza i'l circul d'Engiadin'Ota dal [[Malögia (district)|district Malögia]]. Ils abitants da Schlarigna as nomnan '''Schlarignot(a)s'''. == Geografia == === Fracziuns da la vschinauncha === {| class="prettytable" |- bgcolor="#E3E3E3" !Quartier !Nr. !Nr.-BFS !NPA |- |Schlarigna-vitg |1 |3782001 |7505 |- |S. Gian |2 |3782002 |7505 |- |} == Populaziun == === Linguas === {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Schlarigna''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Numeraziun da l'an 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Numeraziun da l'an 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Numeraziun da l'an 2000''' |----- | align="center" bgcolor=" | '''Numer''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Numer''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Numer''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[Lingua tudestga|Tudas-ch]] || align=right | 390 || align=right | 43,82 % || align=right | 535 || align=right | 54,87 % || align=right | 789 || align=right | 58,31 % |----- |[[Rumantsch|Rumauntsch]] || align=right | 273 || align=right | 30,67 % || align=right | 198 || align=right | 20,31 % || align=right | 173 || align=right | 12,79 % |----- |[[Lingua taliana|Talian]] || align=right | 178 || align=right | 20,00 % || align=right | 176 || align=right | 18,05 % || align=right | 261 || align=right | 19,29 % |----- |'''Abitants''' || align=right | 890 || align=right | 100 % || align=right | 975 || align=right | 100 % || align=right | 1353 || align=right | 100 % |} == Persunaliteds == * [[Giovannes Mathis]] (1824–1912), scriptur rumauntsch * [[Zaccaria Pallioppi]] (1820–1873), giurist, romanist, scriptur e lexicograf == Colliaziuns == {{Commonscat|Celerina/Schlarigna|Schlarigna}} == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Malögia}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Category:Engiadin'Ota]] [[Categoria:Schlarigna| ]] 5ok5vjdhjlvzj16k5a7s1berbpm4i4m San Murezzan 0 2929 172199 171799 2026-05-02T12:59:31Z Horgner 1074 172199 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = San Murezzan |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE St Moritz COA.svg |Panorama = St. Moritz 2007.jpg |Descripziun = San Murezzan <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Malögia |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde St. Moritz 2020.png |Autezza = 1822 |Surfatscha = 28,69 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3787}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 174 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.497777 |EW = 9.838323 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7500 |Preselecziun = 081 |UST = 3787 |Abitants = |Surnum = ils draguns |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.gemeinde-stmoritz.ch |eLIR = 2664 }} [[Datoteca:Evening in Sankt Moritz.jpg|thumb|left|300px|San Murezzan Vitg]] '''San Murezzan''' è ina vischnanca politica en il circul Engiadin' Ota en il district da Malögia dal {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. [[Datoteca:St. Moritz Dorf da St. Moritz Bad.JPG|thumb|left|300px|San Murezzan Vitg]] == Geografia == Il flum [[En]] curra in toc sin territori da San Murezzan. Il [[Lai da San Murezzan]] sa chatta sin il territori da la vischnanca. Il [[Pass dal Güglia]] giascha sin territori da San Murezzan. Il Punct il pli aut da la vischnanca e il Piz Güglia (3'380 m). Las vischnancas cunfinantas èn [[Bever]], [[Schlarigna|Celerina/Schlarigna]], [[Samedan]] e [[Silvaplauna]]. == Quartiers da la vischnanca == {| class="prettytable" |- bgcolor="#E3E3E3" !Quartier !Nr. !Nr.-BFS !NPA |- |San Murezzan Vitg |1 |3787001 |7500 |- |Bogn San Murezzan |2 |3787002 |7501 |- |[[Champfér (San Murezzan)|Champfér]] |3 |3787003 |7506 |- |[[Suvretta]] |4 |3787004 |7507 |} == Abitants == * populaziun ils 31. da december 2006: 5119 * populaziun ils 31. da december 2003: 5121 == Attracziuns == Ils bogns termals da San Murezzan èn las prinzipalas attraziuns da la vischnanca. Plinavant è il museum Engiadinais en vischnanca. == Lingua == La lingua uffizial da la vischnanca èn il [[Lingua tudestga|tudestg]]. {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a San Murezzan ''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 2000''' |----- | align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[Rumantsch]] || align=right | 569 || align=right | 9,64 % || align=right | 338 || align=right | 6,22 % || align=right | 264 || align=right | 4,72 % |----- |[[Lingua tudestga|Tudestg]] || align=right | 3092 || align=right | 52,41 % || align=right | 3186 || align=right | 58,72 % || align=right | 3286 || align=right | 58,79 % |----- |[[Lingua taliana|Talian]] || align=right | 1608 || align=right | 27,25 % || align=right | 1157 || align=right | 21,32 % || align=right | 1220 || align=right | 21,83 % |----- |'''Abitants''' || align=right | 5900 || align=right | 100 % || align=right | 5426 || align=right | 100 % || align=right | 5589 || align=right | 100 % |} == Istorgia == San Murezzan fa la prima vischnanca da la Svizra sin utilisar la glisch electric en 1878. == Pressa == * [[Posta Ladina]] == Persunalitads == * [[Conradin de Flugi]] (1787–1874), poet rumantsch == Transport == [[Eroport da l'Engiadina]] == Colliaziuns == {{Commonscat|St. Moritz|San Murezzan}} * [https://web.archive.org/web/20071221085148/http://www.gde-stmoritz.ch/ La pagina da la vischnanca] * {{E-LIR|2664}} * [http://www.stmoritz.ch La pagina da San Murezzan turissem] == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Malögia}} [[Categoria:San Murezzan| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] go3cv24vtg2eaxmq0p66hkpv2uyabps Puntraschigna 0 2930 172187 171798 2026-05-02T12:37:26Z Horgner 1074 172187 wikitext text/x-wiki {{student}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Puntraschigna |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Pontresina COA.svg |Panorama = Pontresina.jpg |Descripziun = Puntraschigna <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Malögia |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Pontresina 2020.png |Autezza = 1805 |Surfatscha = 118,19 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3784}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 18 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.49 |EW = 9.9 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7504 |Preselecziun = 081 |UST = 3784 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.gemeinde-pontresina.ch |eLIR = 2051 }} '''Puntraschigna''' ([[lingua tudestga|tudestg]] e [[lingua taliana|talian]]: ''Pontresina'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il circul da l'Engiadin'Ota dal district Malögia. La vischnanca sa chatta en l'[[Engiadina]], al nord dal [[Pass dal Bernina]]. == Toponim == L'interpretaziun da las emprimas menziuns documentadas ''pontem sarasinam'' (1137) e ''Ponte Sarracino'' (1303) è contestada. Blers istorichers traslateschan el sco «Pont dals Saracens» e vesan ina relaziun cun l'invasiun dals Arabs en Svizra dal 10avel tschientaner. Segund in'autra teoria deriva il num dad ina punt che tenor ses constructur Saraschin è vegnida numnada «Ponte sarasinae». == Vopna == Descripziun: Spartì da nair e d'aur (mellen), cuvert dad ina punt ad artg d'argient (alv). Vopna repassada da l'onn 1934 cun referiment al num da la vischnanca (vopna discurrind). La punt simbolisescha la Punt Ota. == Geografia == === Fracziuns da la vischnanca === {| class="prettytable" |- bgcolor="#E3E3E3" !Fracziuns !Nr. !Nr.-BFS !NPA |- |Puntraschigna/Pontresina Vitg/Dorf/Villaggio |1 |3784001 |7504 |- |Bernina Suot |2 |3784002 |7504 |- |Morteratsch |3 |3784003 |7504 |- |} == Populaziun == === Linguas === {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Puntraschigna/Pontresina ''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 2000''' |----- | align="center" bgcolor=" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[Lingua tudestga|Tudestg]] || align=right | 990 || align=right | 57,36 % || align=right | 993 || align=right | 61,91 % || align=right | 1264 || align=right | 57,69 % |----- |[[Rumantsch]] || align=right | 250 || align=right | 14,48 % || align=right | 194 || align=right | 12,09 % || align=right | 174 || align=right | 7,94 % |----- |[[Lingua taliana|Talian]] || align=right | 362 || align=right | 20,97 % || align=right | 290 || align=right | 18,08 % || align=right | 353 || align=right | 16,11 % |----- |'''Abitants''' || align=right | 1726 || align=right | 100 % || align=right | 1604 || align=right | 100 % || align=right | 2191 || align=right | 100 % |} == Colliaziuns == {{Commonscat|Pontresina|Puntraschigna }} == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Malögia}} [[Categoria:Puntraschigna| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] rakjomnlb96k7yp43ze36dhacrqh6zk Silvaplauna 0 2931 172208 171803 2026-05-03T06:23:14Z Horgner 1074 172208 wikitext text/x-wiki {{Puter}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Silvaplauna |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Silvaplana COA.svg |Panorama = Silvaplana See.jpg |Descripziun = Silvaplauna cun il [[Lai da Silvaplauna]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = Grischun |Regiun = Malögia |Titel president = |President = Daniel Bosshard<ref>[https://gemeinde-silvaplana.ch/ro/verwaltung/politik/gemeindevorstand La suprastanza cumünela es il motor a Silvaplauna] sin la pagina-web dal Silvaplauna</ref> |Lingua uffiziala = [[rumantsch]], [[rumantsch]] <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Silvaplana 2020.png |Autezza = 1815 |Surfatscha = 44,77 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3790}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 25 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.46 |EW = 9.796 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7513 |Preselecziun = 081 |UST = 3790 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.gemeinde-silvaplana.ch |eLIR = 2708 }} '''Silvaplauna''' ([[Lingua tudestga|tudes-ch]]: '''''Silvaplana''''' , [[Lingua taliana|talian]]: '''''Silvaplana)''''' es üna vschinauncha politica [[svizra]] i'l {{chantun|Grischun}}. Ella es situeda i'l circul d'Engiadin'Ota dal [[Malögia (district)|district Malögia]]. Silvaplauna as chatta traunter ils lejs da [[Lai da Silvaplauna|Silvaplauna]] e da [[Lai da Champfèr|Champfèr]]. [[Image:Silvaplaner See und Piz Corvatsch.jpg|thumb|300px|left|Silvaplauna cun il [[Lai da Silvaplauna]]]] [[Image:Silvaplana 2.JPG|thumb|300px|left|Silvaplauna dal lej dal listess nom]] [[Image:Castello di Silvaplana.JPG|thumb|300px|left|Chastè da Silvaplauna]] == Vesair era == * [[Lai da Silvaplauna]] * [[Lai da Champfèr]] * [[Chantun Grischun]] == Colliaziuns == {{Commonscat}} * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D1546.php Silvaplauna sül dicziunari istoric dalla Svizra] * [http://www.silvaplana.ch/ Ente dal turissem Silvaplauna] * [https://web.archive.org/web/20071007152351/http://www.engadin.ch/007stm_010103_it.htm Silvaplauna sü engadin.ch] == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Malögia}} [[Categoria:Silvaplauna| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Category:Engiadin'Ota]] cg0xchxmgdfdgwcp3nhzdjhp7k76gnn Segl 0 2932 172206 171802 2026-05-03T06:18:35Z Horgner 1074 172206 wikitext text/x-wiki {{Puter}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Segl |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Sils im Engadin Segl COA.svg |Panorama = Sils-Segl Maria and Sils-Segl Baselgia.jpg |Descripziun = Segl Maria (sanester) e Segl Baselgia (dretg). <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Malögia |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Sils im Engadin Segl 2020.png |Autezza = 1809 |Surfatscha = 63.54 km² |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3789}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 121 |Fracziuns = Segl Maria, Segl Baselgia, [[Val Fex]] e las aclas da Grevasalvas, Blaunca e Buaira |Cunfina cun = |NS = 46.433329 |EW = 9.766664 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7514 |Preselecziun = 081 |UST = 3789 |Abitants = Segliot, Segliota |Surnum = ils sagliuots |Lingua tradiziunala =Rumauntsch |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.sils-segl.ch |eLIR = 2698 }} '''Segl''' ([[lingua tudestga|tudas-ch]] ''Sils im Engadin'') es üna vschinauncha politica [[svizra]] i'l {{chantun|Grischun}}. Ella es situeda i'l circul d'Engiadin'Ota dal [[Malögia (district)|district Malögia]]. Segl as chatta traunter ils lejs [[Lai da Segl|da Segl]] e da [[Lai da Silvaplauna|Silvaplauna]]. [[Datoteca:Segl Baselgia.JPG|thumb|left|300px|Segl Baselgia: baselgia da San Lorenz]] <div style="clear:left"></div> == Colliaziuns == {{Commonscat|Sils im Engadin/Segl|Segl}} == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Malögia}} [[Categoria:Segl| ]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Engiadin'Ota]] et2nzve3y7meuihb0vduktctukpdwqx Seewis 0 2953 172205 171831 2026-05-03T06:15:40Z Horgner 1074 172205 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Seewis |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Seewis im Prättigau COA.svg |Panorama = Seewis, Kanton Graubünden, 2010.jpg |Descripziun = Seewis <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Partenz/Tavau |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Seewis im Prättigau 2021.png |Autezza = 937 |Surfatscha = 49,63 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3972}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 29 |Fracziuns = Dorf, Pardisla, Schmitten<ref>[http://www.seewis.ch/sites/gemeinde/gemeinde/portraet.html Geographie] sin la pagina-web da la vischnanca</ref> (rum. ''Ferrera'')<ref>Lexicon istoric retic</ref> |Cunfina cun = |NS = 46.99028 |EW = 9.637504 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7212 Seewis Dorf<br />7212 Seewis-Schmitten<br />7212 Seewis-Pardisla |Preselecziun = 081 |UST = 3972 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.seewis.ch |eLIR = 2707 }} '''Seewis (en il Partenz)''' ([[rumantsch]], istoric: ''Sievgia'') è ina vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. == Colliaziuns == {{Commonscat}} == Annotaziuns == <references /> {{Regiun Partenz/Tavau}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] g2kc33mefr8ur85ozpcx996scnjbkwl Trimmis 0 2971 172215 171790 2026-05-03T06:42:32Z Horgner 1074 172215 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Trimmis |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Trimmis COA.svg |Panorama = Trimmis.jpg |Descripziun = Trimmis <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Landquart |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Trimmis 2016.png |Autezza = 637 |Surfatscha = 42,87 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3945}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 80 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.896111 |EW = 9.564442 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7203 |Preselecziun = 081 |UST = 3945 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.trimmis.ch |eLIR = 2933 }} '''Trimmis''' ([[rumantsch]] ''Termin'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il [[chantun Grischun]]. Ella appartegna al [[Tschintg Vitgs (circul)|circul dals Tschintg Vitgs]] en il [[Landquart (district)|district da la Landquart]]. == Colliaziuns == {{Commons|Category:Trimmis|Trimmis}} {{Regiun Landquart}} [[Categoria:Trimmis| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] 2t6vpesyhkhtfici82ur42tbbf0vs8a Zizers 0 2974 172229 171792 2026-05-03T07:06:00Z Horgner 1074 172229 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Zizers |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Zizers COA.svg |Panorama = Zizers.jpg |Descripziun = Zizers <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Landquart |Titel president = |President = |Lingua uffiziala = [[lingua tudestga|tudestg]] <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Zizers 2016.png |Autezza = 561 |Surfatscha = 11,01 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3947}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 335 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.936386 |EW = 9.56555 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7205 |Preselecziun = 081 |UST = 3947 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.zizers.ch |eLIR = 3032 }} '''Zezras''' u Zir/Zizers è ina vischnanca svizra en il {{chantun|Grischun}} en il district Landquart. == Colliaziuns == {{Commonscat}} {{Regiun Landquart}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] dfpt8pjvtpmmk4u4isldg9nrrkrjqeq Malans 0 2977 172179 171789 2026-05-02T12:18:52Z Horgner 1074 172179 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Malans |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Malans COA.svg |Panorama = Malans GR.jpg |Descripziun = Malans <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Landquart |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Malans 2016.png |Autezza = 568 |Surfatscha = 11,40 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3954}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 222 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.982081 |EW = 9.576114 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7208 |Preselecziun = 081 |UST = 3954 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.malans.ch |eLIR = 1912 }} '''Malans''' è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il [[Signuradi|circul Maiavilla]] dal [[Landquart (district)|district Landquart]]. == Colliaziuns == {{commons|Category:Malans|Malans}} {{E-LIR|1912}} {{Regiun Landquart}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Signuradi]] niqr7ujevy0cnysfx6fukc0zqqb2vur Trin 0 2982 172216 171783 2026-05-03T06:44:33Z Horgner 1074 172216 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Trin |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Trin COA.svg |Panorama = Trin Ansicht.jpg |Descripziun = Trin e la ruina Canaschal <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = Grischun |Regiun = Plaun |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Trin GR 2016.png |Autezza = 876 |Surfatscha = 47,17 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3734}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 33 |Fracziuns = |Cunfina cun = <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7014 Trin-Dorf, Trin-Digg<br />7016 Trin-Mulin |Preselecziun = 081 |UST = 3734 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.trin.ch |eLIR = 2946 }} '''Trin''' è ina vischnanca politica [[svizra]] en il [[chantun Grischun]] che fa part dal [[Il Plaun (district)|district dal Plaun]]. La vischnanca sa cumpona quatter fracziuns: Trin (vitg), Digg, Mulin e Pintrun. Els sa mussan er en la bandiera dal cumin (las quatter stailas cotschnas). Dentant na viva nagin pli l'entir onn a Pintrun e bunamain tut ils abitants stattan en tschels trais vitgs. La bandiera è melna cun questas stailas cotschnas ed in portal u in castel (tenor interpretaziun). Probabel savessan ins tendar tar il castel perquai ch'i sa chattan duas ruinas da castels sin il territori da la vischnanca. Ina ha num [[Canaschal]] e tschella [[Crap Sogn Parcazi]]. Ins discurra rumantsch sursilvan (cun in zic dialect) e tudestg a Trin. Quai vul dir che la vischnanca è bilingua e publitgescha uschia tut en duas linguas. Il territori entschaiva sin l'autezza da 600 m s.m. (livel dal [[Rain]]) e va fin sin il [[Piz Bargias]] (3247 m s.m.). Trin aveva ils 31 da december 2010 1226 abitants. Tochen l'onn 1943 aveva Trin num Trins. == Populaziun == === Lingua === La lingua uffiziala da la vischnanca Trin è il [[rumantsch]]. {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Trin''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 2000''' |----- | align="center" bgcolor=" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[rumantsch]] || align=right | 379 || align=right | 45,66 % || align=right | 270 || align=right | 29,28 % || align=right | 319 || align=right | 24,52 % |----- |[[Lingua tudestga|tudestg]] || align=right | 340 || align=right | 40,96 % || align=right | 566 || align=right | 61,39 % || align=right | 806 || align=right | 72,74 % |----- |[[Lingua taliana|talian]] || align=right | 59 || align=right | 7,11 % || align=right | 23 || align=right | 2,49 % || align=right | 33 || align=right | 2,98 % |----- |'''Abitants''' || align=right | 830 || align=right | 100 % || align=right | 922 || align=right | 100 % || align=right | 1108 || align=right | 100 % |} == Colliaziuns == {{Commonscat}} {{Regiun Plaun}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Categoria:Surselva]] 4snmcu2pmwf9v8x1vc3vm6fzkpupdfq Panaduz 0 2983 172186 171777 2026-05-02T12:35:22Z Horgner 1074 172186 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Panaduz |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Bonaduz COA.svg |Panorama = Bonaduz Ansicht.jpg |Descripziun = Panaduz <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Plaun |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Bonaduz 2016.png |Autezza = 662 |Surfatscha = 14,40 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3721}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 248 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46/48/37/N |EW = 9/23/56/E <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7402 |Preselecziun = 081 |UST = 3721 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.bonaduz.ch |eLIR = 1974 }} '''Panaduz''' ([[Lingua tudestga|tudestg]]: ''Bonaduz'') è ina vischnanca svizra en il {{chantun|Grischun}} en il district plaun. {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Panaduz/Bonaduz ''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 2000''' |----- | align="center" bgcolor=" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[Rumantsch]] || align=right | 166 || align=right | 11,07 % || align=right | 114 || align=right | 6,04 % || align=right | 241 || align=right | 10,38 % |----- |[[Lingua tudestga|Tudestg]] || align=right | 1186 || align=right | 79,12 % || align=right | 1620 || align=right | 85,81 % || align=right | 2140 || align=right | 87,96 % |----- |[[Lingua taliana|Talian]] || align=right | 80 || align=right | 5,34 % || align=right | 39 || align=right | 2,07 % || align=right | 52 || align=right | 2,14 % |----- |'''Abitants''' || align=right | 1499 || align=right | 100 % || align=right | 1888 || align=right | 100 % || align=right | 2433 || align=right | 100 % |} == Colliaziuns == {{Commonscat|Bonaduz|Panaduz}} {{Regiun Plaun}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] m0pffcwkgoi2vnojuucvosulkndblzh Razén 0 2984 172189 171781 2026-05-02T12:42:32Z Horgner 1074 172189 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Razén |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Rhäzüns COA.svg |Panorama = Rhäzüns Dorf.jpg |Descripziun = Razén <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Plaun |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Rhäzüns 2016.png |Autezza = 657 |Surfatscha = 13,37 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3723}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 121 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.799996 |EW = 9.399996 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7403 |Preselecziun = 081 |UST = 3723 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.rhaezuens.ch |eLIR = 2632 }} '''Razén''' ([[Lingua tudestga|tudestg]]: ''Rhäzüns'') è ina citad svizra en il {{chantun|Grischun}} en il district dal Plaun. == Colliaziuns == {{Commonscat|Rhäzüns|Razén}} {{Regiun Plaun}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] 6upy5wqqqlecn10h3lj50aix52tk500 Tumein 0 2985 172220 171782 2026-05-03T06:50:46Z Horgner 1074 172220 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Tumein |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Tamins COA.svg |Panorama = Tamins Ansicht.jpg |Descripziun = Tumein <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Plaun |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Tamins 2016.png |Autezza = 662 |Surfatscha = 40,74 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3733}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 30 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.83 |EW = 9.405 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7015 |Preselecziun = 081 |UST = 3733 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.tamins.ch |eLIR = 2959 }} '''Tumein''' (uffizialmain [[lingua tudestga|tudestg]] ''Tamins'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il circul Trins dal [[Imboden (district)|district Imboden]], a var 10 km en il nord da [[Cuira]]. Sut il Schlossfelsen da la fracziun Reichenau s'uneschan il [[Rain Posteriur]] ed il [[Rain Anteriur]] tar il [[Rain]]. Sin la staziun da ''Reichenau-Tamins'' sa divida il traject da la [[Viafier retica]] or da Cuira. Ina lingia maina per [[Tusaun]] en l'[[Engiadina]], l'autra per [[Mustér]] ad [[Andermatt]]. == Populaziun == === Linguas === La midada da lingua a Tumein dal [[sursilvan]], in idiom [[Rumantsch dal Grischun|rumantsch]], tar il [[lingua tudestga|tudestg]] è gia successa fitg baud. Il temp exact n'è betg conuschent. Ma i ha adina dà ina minoritad da lingua rumantscha. Il svilup dals ultims onns sa mussà en la suandanta tabella: {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" | '''Linguas a Tumein''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun 2000''' |----- | align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Percent.''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Percent.''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Percent.''' |----- |[[lingua tudestga|Tudestg]] || align=right | 795 || align=right | 84,04 % || align=right | 962 || align=right | 86,51 % || align=right | 1032 || align=right | 88,43 % |----- |[[Rumantsch dal Grischun|Rumantsch]] || align=right | 67 || align=right | 7,08 % || align=right | 62 || align=right | 5,58 % || align=right | 41 || align=right | 3,51 % |----- |[[lingua taliana|Talian]] || align=right | 59 || align=right | 6,24 % || align=right | 42 || align=right | 3,78 % || align=right | 33 || align=right | 2,83 % |----- |'''Abitants''' || align=right | 946 || align=right | 100 % || align=right | 1112 || align=right | 100 % || align=right | 1167 || align=right | 100 % |} == Derivanza e naziunalitad == Il 2005 èn 88% dals 1'163 abitants stads burgais svizzers. == Colliaziuns == * {{commons|Category:Tamins|Tumein}} * [http://www.tamins.ch Website uffiziala da la vischnanca da Tumein] {{Regiun Plaun}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] iveeiosfzacymj8wv85dm4raqm9yeig Roveredo (GR) 0 2988 172192 171815 2026-05-02T12:46:46Z Horgner 1074 172192 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Roveredo |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Roveredo COA.svg |Panorama = Roveredo Moesa.JPG |Descripziun = Roveredo <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Moesa |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Roveredo 2018.png |Autezza = 298 |Surfatscha = 38,79 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3834}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 68 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.234 |EW = 9.12 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 6535 |Preselecziun = 081 |UST = 3834 |Abitants = talian: ''roveredani'' |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.roveredo.ch |eLIR = 2644 }} '''Roveredo''' ([[lingua lumbarda|lumbard]] ''Rorè'', [[lingua tudestga|tudestg]] antiquà ''Rofle'' e ''Ruffle'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. == Persunalitads == * [[Arnoldo Marcelliano Zendralli]] (1887–1961), magister, publicist ed operatur cultural, fundatur da la [[Pro Grigioni Italiano]] == Colliaziuns == {{Commonscat|Roveredo}} {{Regiun Moesa}} [[Categoria:Roveredo GR| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] qy1igd29ccwamh9tagt7bmh8axm6sb1 San Vittore 0 2990 172200 171816 2026-05-02T13:01:38Z Horgner 1074 172200 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = San Vittore |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE San Vittore COA.svg |Panorama = Gana 13.4.09 057.jpg |Descripziun = [[Roveredo]], San Vittore e [[Lumino]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Moesa |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte_Gemeinde_San_Vittore 2018.png |Autezza = 278 |Surfatscha = 22,06 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3835}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 44 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.24 |EW = 9.105 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 6534 |Preselecziun = 081 |UST = 3835 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.sanvittore.ch |eLIR = 2666 }} '''San Vittore''' (lumbard ''San Vitor'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il [[chantun Grischun]]. == Colliaziuns == {{Commonscat|San Vittore, Switzerland|San Vittore}} {{Regiun Moesa}} [[Categoria:San Vittore| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] hzkukglu9o60tp32tf93nog4v4hthmq Sta. Maria (Calanca) 0 2996 172210 171818 2026-05-03T06:26:31Z Horgner 1074 172210 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Santa Maria in Calanca |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Santa Maria in Calanca COA.svg |Panorama = Torre Sta. Maria Ansicht.jpg |Descripziun = Santa Maria in Calanca <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Moesa |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Santa Maria in Calanca 2018.png |Autezza = 955 |Surfatscha = 9,31 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3810}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 12 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.26365 |EW = 9.14447 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 6541 |Preselecziun = 081 |UST = 3810 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.santamariaic.ch |eLIR = 2673 }} '''Sta. Maria (Calanca)''' è ina vischnanca politica svizra en il {{chantun|Grischun}} che appartegna al circul Calanca dal district Moesa. ==Colliazius== {{commonscat|Santa Maria in Calanca}} {{Regiun Moesa}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] dcxik3h3gd4hkkxiwtstse0omwtwe7f Rossa 0 3000 172191 171814 2026-05-02T12:45:28Z Horgner 1074 172191 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Rossa |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Rossa COA.svg |Panorama = Rossa1.jpg |Descripziun = Rossa <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Moesa |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Rossa 2018.png |Autezza = 1089 |Surfatscha = 58,88 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3808}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 3 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.375 |EW = 9.128 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 6548 |Preselecziun = 081 |UST = 3808 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.rossa.ch |eLIR = 2642 }} '''Rossa''' è ina vischnanca politica svizra en il {{chantun|Grischun}} che appartegna al district Moesa. ==Colliaziuns== {{Commonscat|Rossa, Switzerland|Rossa|audio=0|video=0}} {{E-LIR|2642}} {{Regiun Moesa}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] iee6bsvnib7mptla3yi0yubw42gwkgu Mesocco 0 3001 172182 171813 2026-05-02T12:26:44Z Horgner 1074 172182 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Mesocco |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Mesocco COA.svg |Panorama = Mesocco Dorf.jpg |Descripziun = Mesocco ver sid <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Moesa |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Mesocco 2018.png |Autezza = 769 |Surfatscha = 164,76 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3822}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 9 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.39 |EW = 9.23 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 6563 |Preselecziun = 081 |UST = 3822 |Abitants = talian: ''mesocconi'' |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.mesocco.ch |eLIR = 1933 }} '''Mesocco''' ([[rumantsch]] ''Mesauc'', [[lingua tudestga|tudestg]] ''Misox'') è ina vischnanca politica [[svizra]] situada en la [[Val Mesauc]] [[chantun Grischun|grischuna]]. La vischnanca includa ils dus lieus [[San Bernardin]] (1'626 m s.m.) e [[Pian San Giacomo]] (1'170 m s.m.). == Colliaziuns == {{Commonscat}} {{Regiun Moesa}} [[Categoria:Mesocco| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] btettbnmvdxum7479uzlf4i2hw72l43 Soazza 0 3004 172209 171817 2026-05-03T06:24:35Z Horgner 1074 172209 wikitext text/x-wiki {{stub}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Soazza |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Soazza COA.svg |Panorama = Soazza.jpg |Descripziun = Soazza <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Moesa |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte_Gemeinde_Soazza 2018.png |Autezza = 620 |Surfatscha = 46,42 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3823}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 7 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.366 |EW = 9.225 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 6562 |Preselecziun = 081 |UST = 3823 |Abitants = talian: ''soazzoni'' |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.soazza.ch |eLIR = 2710 }} '''Soazza''' (tudestg antruras ''Sowaz'' u ''Zauatz'') è ina vischnanca politica [[svizra]] dal [[chantun Grischun]]. Ella appartegna al [[Mesauc (circul)|circul Mesauc]] dal [[Moësa (district)|district Moesa]]. == Colliaziuns == {{Commonscat}} {{E-LIR|2710}} {{Regiun Moesa}} [[Categoria:Soazza| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] 2qcu1lwdcjahzln7cm28w2hq1r9x4ue Sur (Valragn) 0 3025 172212 171866 2026-05-03T06:31:47Z Horgner 1074 172212 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Sur |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Sufers COA.svg |Panorama = Sufers Dorf.jpg |Descripziun = Sur cun il [[Lai da Sufers|lai da fermada]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Sufers 2021.png |Autezza = 1430 |Surfatscha = 34,62 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3695}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 4 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.570551 |EW = 9.366662 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7434 |Preselecziun = 081 |UST = 3695 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.sufers.ch |eLIR = 2746 }} '''Sur en Valragn''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Sufers'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. == Colliaziuns == {{Commonscat|Sufers|Sur}} {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Sur en Valragn| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Valragn]] [[Categoria:Gualsers]] 1t3jvvx9jg03pfpmxul4gkljsqf6yi3 Ziràn-Reschen 0 3034 172228 171871 2026-05-03T07:04:55Z Horgner 1074 172228 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Ziràn-Reschen |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Zillis-Reischen COA.svg |Panorama = Zillis 2012.JPG |Descripziun = Ziràn-Reschen <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Zillis-Reischen 2021.png |Autezza = 945 |Surfatscha = 24,48 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3712}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 17 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.634 |EW = 9.443706 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7432 |Preselecziun = 081 |UST = 3712 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.zillis-reischen.ch |eLIR = 3315 }} '''Ziràn-Reschen''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Zillis-Reischen'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. == Colliaziuns == {{Commonscat|Zillis-Reischen|Ziràn-Reschen}} {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Val Schons]] 23y9pyzvxyr9e3yi5xw7vw6hu36n6q2 Runtgaglia 0 3038 172193 171863 2026-05-02T12:48:22Z Horgner 1074 172193 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Runtgaglia |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Rongellen COA.svg |Panorama = 2011-06-05 13-38-30 Switzerland Kanton Graubünden Rongellen 3v.jpg |Descripziun = La punt sur la [[Viamala]],<br />il simbol da la vopna da Runtgaglia <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Rongellen 2021.png |Autezza = 1003 |Surfatscha = 2,02 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3711}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 29 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.666666 |EW = 9.433332 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7430 |Preselecziun = 081 |UST = 3711 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.rongellen.ch |eLIR = 2649 }} '''Runtgaglia''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Rongellen'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il circul Schons dal [[Rain Posteriur (district)|district dal Rain Posteriur]]. ==Colliaziuns== {{Commonscat|Rongellen|Runtgaglia}} {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Val Schons]] 0wkkn2vcf35w62613wl8g0v5dhy50er Tschappina 0 3040 172218 171867 2026-05-03T06:47:23Z Horgner 1074 172218 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Tschappina |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Tschappina COA.svg |Panorama = Tschappina Häusergruppe.jpg |Descripziun = Gruppa da chasas a Tschappina <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Tschappina 2021.png |Autezza = 1500 |Surfatscha = 24,67 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3669}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 6 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.686705 |EW = 9.381166 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7428 |Preselecziun = 081 |UST = 3669 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.tschappina.ch |eLIR = 2955 }} '''Tschappina''' ([[rumantsch]], istoric ''Tschupegna'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il circul Tusaun dal [[Rain Posteriur (district)|district dal Rain Posteriur]]. ==Colliaziuns== {{Commonscat}} {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Tschappina| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Tumleastga]] [[Categoria:Gualsers]] 82efhg4san09ior71o2bmbf10ni6fo5 Tusaun 0 3041 172222 171869 2026-05-03T06:55:08Z Horgner 1074 172222 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Tusaun |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Thusis COA.svg |Bandiera = CHE Thusis Flag.svg |Panorama = Thusis Ansicht.jpg |Descripziun = Tusaun <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Thusis 2021.png |Autezza = 720 |Surfatscha = 16,75 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3668}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 205 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.699996 |EW = 9.433335 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7430 |Preselecziun = 081 |UST = 3668 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.thusis.ch |eLIR = 2963 }} '''Tusaun'''<ref>Il toponim en ils idioms rumantschs: [[sutsilvan]] ''Tusàn'', [[sursilvan]] e [[puter]] ''Tusaun'', [[surmiran]] ''Tusang'', [[vallader]] ''Tusang''</ref> ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Thusis'', [[lingua taliana|talian]], istoric ''Tosana'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è la chapitala dal circul omonim e dal [[Rain Posteriur (district)|district dal Rain Posteriur]]. La muntogna da chasa è il [[Piz Beverin]] cun ses 2'998 m.s.m. Ils 24. dad october 1996 è il Crapteigtunnel tranter Tusaun e [[Runtgaglia]] vegnì avert. == Populaziun == === Linguas === {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Thusis/Tusaun''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun 2000''' |----- | align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Procent.''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Procent.''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Procent.''' |----- |[[Rumantsch]] || align=right | 408 || align=right | 16,16 % || align=right | 479 || align=right | 18,14 % || align=right | 476 || align=right | 17,52 % |----- |[[Lingua tudestga|Tudestg]] || align=right | 1887 || align=right | 74,73 % || align=right | 1995 || align=right | 75,40 % || align=right | 2112 || align=right | 77,73 % |----- |[[Lingua taliana|Talian]] || align=right | 230 || align=right | 9,11 % || align=right | 172 || align=right | 6,50 % || align=right | 129 || align=right | 4,75 % |----- |'''Abitants''' || align=right | 2525 || align=right | 100 % || align=right | 2646 || align=right | 100 % || align=right | 2717 || align=right | 100 % |} == Colliaziuns == {{Commonscat|Thusis|Tusaun}} == Annotaziuns == <references/> {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Tusaun| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Tumleastga]] p8mwa39fqvc7mq9p8q3xqqodtv4vvay Urmagn 0 3042 172223 171870 2026-05-03T06:56:30Z Horgner 1074 172223 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Urmagn |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Urmein COA.svg |Panorama = Urmein.jpg |Descripziun = Urmagn <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Urmein 2021.png |Autezza = 1264 |Surfatscha = 4,33 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3670}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 38 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.691518 |EW = 9.401207 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7427 |Preselecziun = 081 |UST = 3670 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = |eLIR = 2966 }} '''Urmagn''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Urmein'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il circul Tusaun dal [[Rain Posteriur (district)|district dal Rain Posteriur]]. ==Colliaziuns== {{Commonscat}} {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Tumleastga]] ffycbu6fwpcrj2f7okk4t815zmtluzu Masagn 0 3043 172180 171861 2026-05-02T12:20:30Z Horgner 1074 172180 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Masagn |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Masein COA.svg |Panorama = Masein.jpg |Descripziun = Masagn <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Masein 2021.png |Autezza = 865 |Surfatscha = 4,20 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3663}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 126 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.703475 |EW = 9.427117 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7425 |Preselecziun = 081 |UST = 3663 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.masein.ch |eLIR = 1921 }} '''Masagn''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Masein'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il circul Tusaun dal [[Rain Posteriur (district)|district dal Rain Posteriur]]. ==Colliaziuns== {{Commonscat|Masein|Masagn}} {{Regiun Viamala}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Tumleastga]] odrfsroz7wtrdi8m5kng6a9crfubkep Seglias 0 3044 172207 171865 2026-05-03T06:20:19Z Horgner 1074 172207 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Seglias |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Sils im Domleschg COA.svg |Panorama = Sils im Domleschg.jpg |Descripziun = Seglias, davosvart [[Tusaun]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Sils im Domleschg 2021.png |Autezza = 633 |Surfatscha = 9,28 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3640}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 105 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.7 |EW = 9.452 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7411 |Preselecziun = 081 |UST = 3640 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.sils-id.ch |eLIR = 2699 }} '''Seglias''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Sils im Domleschg'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. == Colliaziuns == {{Commonscat|Sils im Domleschg|Seglias}} {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Tumleastga]] 5cgm9ht4d3q88uhny55lits48avakc7 Scharons 0 3063 172201 171864 2026-05-02T13:03:12Z Horgner 1074 172201 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Scharons |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Scharans COA.svg |Panorama = Scharans.jpg |Descripziun = Scharons <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Scharans 2021.png |Autezza = 760 |Surfatscha = 14,29 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3638}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 59 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.716 |EW = 9.46 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7412 |Preselecziun = 081 |UST = 3638 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = [[rumantsch]] [[sutsilvan]] |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.scharans.ch |eLIR = 2684 }} '''Scharons''' u '''Scharàns''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Scharans'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il circul Tumleastga dal [[Rain Posteriur (district)|district dal Rain Posteriur]]. == Colliaziuns == {{Commonscat|Scharans|Scharons}} {{Regiun Viamala}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Tumleastga]] oldtz7vuk68vw23j5l01rcyt8xx5w7o Schluein 0 3101 172203 171842 2026-05-03T06:10:08Z Horgner 1074 172203 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Schluein |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Schluein COA.svg |Panorama = Schluein.jpg |Descripziun = Schluein <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Schluein 2018.png |Autezza = 762 |Surfatscha = 4,79 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3582}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 129 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.788638 |EW = 9.228579 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7151 |Preselecziun = 081 |UST = 3582 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.schluein.ch |eLIR = 2691 }} '''Schluein''' è ina vischnanca [[svizra]] en il district Surselva dal [[chantun Grischun]]. == Vopna == Blasonament: blau ed aur fendì; en il blau ina clav dad aur ed en il mellen ina spada blaua. Clav e spada èn attributs da Sontg Petrus e Sontg Paulus. Las colurs derivan da la vopna dals signurs da Löwenberg, ils quals possedevan la barunia “Schleuis”. == Geografia == Schluein sa chatta 4 km a l’ost da [[Glion]] en la Val dal Rain Anteriur sper il center da vacanzas Flem-Laax-Falera e sper l’entrada da la Ruinaulta. A Schluein vegn vegn (sper il [[Lingua tudestga|tudestg]]) era discurrì [[rumantsch]] [[sursilvan]]. Dapi december 2016 collia ina punt il traffic nunmotorisà tranter las vischnancas da Schluein e [[Castrisch]]. == Istorgia == Schluein vegn numnà l’emprima giada l’onn 1298. Da lez temp aveva il vitg anc il num “Sluwen”. Enfin da l’onn 1803 era Schluein en il possess dals signurs da Löwenberg. La baselgia da Sontg Peter e Sontg Paul vegn numnada l’emprima giada l’onn 1321. Dal chastè che existiva da lezzas uras, datti mo pli ina pitschna ruina. == Mulins == Sur il vitg sa chatta il Mulin Sura. Il pitschen mulin, che vegniva duvrà per pasar dumiec e megl, exista enfin oz. Il mulin grond da graun è dentant svanì. Las lingias da chanal dattan anc oz perditga dals temps vegls. Il Mulin Sut sa chattava sut la via. Cun ina roda d’aua supplementara vegniva dapi il 19avel tschientaner fatg ir ina resgia. Questa resgia è alura vegnida demontada l’onn 1950. Durant la [[Segunda Guerra mundiala]] vegniva era anc fatg diever dals mulins, quai en connex cun il “Plan Wahlen”. Il mulin modern da Glion ha remplazzà suenter 1945 ils mulins da Schluein. == Varia == Il edifizi nov dal Löwenberg, ch’è vegnì construì suenter il brischament grond da l’onn 1889, era ina chasa d’orfens enfin l’onn 1972. La chasa vegn anc enfin l’onn 2019 duvrà sco center transitoric per requirents d’asil. == Persunalitads == * [[Geli Caduff]] (1824–1871), advocat e poet en lingua tudestga e rumantscha == Colliaziuns == {{Commonscat}} * {{E-LIR|2691|autur=Adolf Collenberg}} * [http://www.ruinaulta.ch/ Naturmonument Ruinaulta] {{Regiun Surselva}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Category:Foppa]] 1umcvwbpfk80kxzuhgygrxogy65a5z0 Val (GR) 0 3120 172224 171847 2026-05-03T06:57:50Z Horgner 1074 172224 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Val |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Vals COA.svg |Panorama = Vals Oktober 2012.JPG |Descripziun = Val, vist dal nord <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Vals 2018.png |Autezza = 1252 |Surfatscha = 175,56 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3603}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 5 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.616664 |EW = 9.183335 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7132 Vals<br />7116 St. Martin |Preselecziun = 081 |UST = 3603 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.vals.ch |eLIR = 2985 }} '''Val''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ed uffizialmain: '''''Vals''''') è ina vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}}. == Vesair era == * [[Lai da Zervreila]] == Colliaziuns == {{Commonscat|Vals, Switzerland|Val}} {{Regiun Surselva}} [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Val GR| ]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Category:Val S. Pieder]] nsekk8o7ggqcw6wxcca1s4kfdej9dnn Sumvitg 0 3121 172211 171843 2026-05-03T06:29:22Z Horgner 1074 172211 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Sumvitg |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Sumvitg COA.svg |Panorama = Sumvitg Juni 2010.jpg |Descripziun = Sumvitg <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = Armin Candinas |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Sumvitg 2018.png |Autezza = 1056 |Surfatscha = 101,88 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3985}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 10 |Fracziuns = '''Fracziuns'''<br />Sumvitg, [[Rabius]], [[Surrein]], [[Cumpadials]]<br />'''Uclauns ed uclivas'''<br />S. Benedetg, Clavadi, Siltginas, Chischliun, Campieschas, Runs, Val, Laus, Falens, Pardomat-Dado<ref>[http://sumvitg.ch/gemeinde/portrait/statistik/default.htm?client_locale=RO Indicaziuns statisticas] sin la pagina-web da la vischnanca da Sumvitg</ref> |Cunfina cun = |NS = 46.73 |EW = 8.933332 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7175 |Preselecziun = 081 |UST = 3985 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.sumvitg.ch |eLIR = 2743 }} '''Sumvitg''' ([[lingua tudestga|tudestg]] e fin il 1985 uffizialmain ''Somvix'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il [[Cadi|circul Cadi]] dal district [[Surselva (district)|Surselva]]. == Geografia == ===Fracziuns da la vischnanca=== {| class="prettytable" |- bgcolor="#E3E3E3" !Quartier !Nr. !Nr.-BFS !NPA |- |Sumvitg-vitg |1 |3985001 |7175 |- |[[Pardomat-Dado]] |2 |3985002 |7175 |- |[[Cumpadials]] |3 |3985003 |7175 |- |[[Rabius]] |4 |3985004 |7175 |- |[[Surrein (Sumvitg)|Surrein]] |5 |3985005 |7175 |- |[[Sogn Benedetg|S. Benedetg]] |6 |3985006 |7175 |- |[[Clavadi]] |7 |3985007 |7175 |- |[[Siltginas]] |8 |3986008 |7175 |- |[[Chischliun]] |9 |3985008 |7175 |- |[[Campieschas]] |10 |3985010 |7175 |- |[[Runs]] |11 |3985011 |7175 |- |[[Val (Sumvitg)|Val]] |12 |3985012 |7175 |- |[[Laus]] |13 |3985013 |7175 |- |[[Falens]] |14 |3985014 |7175 |- |[[Bogn Tenigia]] |15 |3985015 |7175 |- |} == Populaziun == === Linguas === La lingua uffiziala da la vischnanca Sumvitg è il [[rumantsch]] [[sursilvan]]. {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Sumvitg''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun dal 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun dal 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun dal 2000''' |----- | align="center" bgcolor=" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[Rumantsch]] || align=right | 1135 || align=right | 95 % || align=right | 1131 || align=right | 92 % || align=right | 1236 || align=right | 90 % |----- |[[Lingua tudestga|Tudestg]] || align=right | 59 || align=right | 5 % || align=right | 98 || align=right | 8 % || align=right | 137 || align=right | 10 % |----- |'''Abitants''' || align=right | 1195 || align=right | 100 % || align=right | 1230 || align=right | 100 % || align=right | 1374 || align=right | 100 % |} == Persunalitads == * [[Gion Deplazes]] (* 1918), scriptur rumantsch == Colliaziuns == {{commons|Category:Sumvitg|Sumvitg}} * [http://www.sumvitg.ch/ La pagina d'internet dalla vischnaunca] == Annotaziuns == <references /> {{Regiun Surselva}} [[Categoria:Sumvitg| ]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Cadi]] atibuneicbajs0vk9mndmyh6o8popvc Trun 0 3122 172217 171845 2026-05-03T06:46:05Z Horgner 1074 172217 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Trun |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Trun COA.svg |Panorama = Trun Dorf.jpg |Descripziun = Trun-Vitg <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte_Gemeinde_Trun 2018.png |Autezza = 861 |Surfatscha = 51,90 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3987}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 22 |Fracziuns = Trun, Zignau, Campliun, Darvella, Gravas, Pustget, Caltgadira, Cartatscha, Flutginas, Tiraun, Lumneins, Cumadé, Bardigliun, [[Schlans]]<ref>[http://www.trun.ch/gemeinde/portrait/fraktionen/default.htm Trun e sias fracziuns] sin la pagina-web da la vischnanca da Trun</ref> |Cunfina cun = |NS = 46.7426 |EW = 8.987824 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7166 |Preselecziun = 081 |UST = 3987 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.trun.ch |eLIR = 2948 }} '''Trun''' ([[lingua tudestga|tudestg]] e fin 1943 offizialmain ''Truns'') è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Ella è situada en il [[Cadi|circul Cadi]] dal [[Surselva (district)|district Surselva]]. La ligia grischa ei vegnius fundau sut il ischi da Trun ils 16avel da mars 1424. Pervida quella historia vegn Truns e numnaus "il cor dal cantun Grischun". == Il uoppen == Il uoppen contesta in ischi cun ragischs neras e tschun gronds fegls. Quei ischi che ei representaus en quel uoppen, stat sper la cappella da Sogn Anna e regurda a la constituziun dal cantun Grischun. == Remarcabladad == * [[Fabrica da stoffa Trun|Fabrica da ponn Trun SA]] * [[OGNA]] * Nossa dunna dalla gliesch * [[Cuort ligia grischa]] * Senda d'art == Persunalitads == * [[Martin Martini]] (*1565-1610), artist e producent da vedutas * Pader [[Placidus a Spescha]] (*1752-1833), cartograf, geograf, alpinist, perscrutader da la natira e dal linguatg rumantsch * [[Dumeni Capeder]] (* 1934), scriptur rumantsch * [[Caspar Decurtins]] (*1855-1916), scolast, poet, scribent e politicher * [[Alois Carigiet]] (*1902-1985), artist e graficher == Colliaziuns == {{commons|Category:Trun|Trun}} == Annotaziuns == <references /> {{Regiun Surselva}} [[Categoria:Trun| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Cadi]] hs1htiqdofhlxon6izdi0vahxyni07r Tujetsch 0 3125 172219 171846 2026-05-03T06:49:23Z Horgner 1074 172219 wikitext text/x-wiki {{idiom|sursilvan}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Tujetsch |Tip = Vischnaunca politica |Vopna = CHE Tujetsch COA.svg |Panorama = Sedrun Dorf.jpg |Descripziun = [[Sedrun]] <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Tujetsch 2018.png |Autezza = 1450 |Surfatscha = 133,91 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3986}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 9 |Fracziuns = Tschamut, Selva, Rueras, Dieni, Camischolas, Zarcuns, Gonda, [[Sedrun]], Bugnei, Surrein, Cavorgia<ref>[http://www.tujetsch.ch/xml_1/internet/rm/application/d2/d385/f389.cfm Fracziuns] sin la pagina-web dalla vischnaunca da Tujetsch</ref> |Cunfina cun = |NS = 46/41/00/N |EW = 8/46/00/E <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7188 |Preselecziun = 081 |UST = 3986 |Abitants = Tuatschin, Tuatschina |Surnum = |Lingua tradiziunala = [[Rumantsch dal Grischun|romontsch]] [[sursilvan]] |Dialect = [[tuatschin]] <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.tujetsch.ch |eLIR = 2956 }} [[Datoteca:Sedrun Dorf.jpg|thumb|300px|Sedrun vitg]] [[Datoteca:Sedrun-Rueras.jpg|thumb|300px|Rueras]] [[Datoteca:Tschamut.jpg|thumb|300px|Tschamut]] '''Tujetsch''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Tavetsch'') ei ina vischnaunca politica [[svizra]] el [[chantun Grischun|cantun Grischun]]. Ella schai el [[Cadi|circuit dalla Cadi]] el [[Surselva (district)|district Surselva]]. == Historia == Tujetsch consista d'uclauns che sederasan naven dil [[Pass Alpsu]] fin [[Bugnei]]. In vitg Tujetsch ha ei mai dau. La colonisaziun ha giu liug suenter la fundaziun dalla claustra da [[Mustér]] egl 8avel tschentaner. El 12avel tschentaner ein ils [[Gualsers]] migrai sur il Pass Alpsu ed ein secasai el Tujetsch. Pér naven dil 18avel tschentaner ein ils purs da muntogna secasai els vitgs dalla val. [[Sedrun]] ei daventau capitala dalla vischnaunca e dalla pleiv. La baselgia parochiala da Sedrun, dalla quala il clutger ei vegnius mantenius, ei vegnida consecrada igl onn 1205. La baselgia da s. Vigeli dad oz deriva dils onns 1691-95. === Porta Alpina === Impuls per in ulteriur svilup dalla regiun dueva la [[Porta Alpina]] dar, ina staziun da viafier sutterrana en vischinonza da Sedrun, colligiada cun la reit da viafier europeica da gronda prestaziun. == Geografia == Tujetsch ei la davosa vischnaunca dalla Surselva el [[chantun Grischun|cantun Grischun]]. Tujetsch cunfinescha cul cantun [[chantun Uri|Uri]] e cul [[chantun Tessin|Tessin]]. Las vischnauncas cunfinontas ein [[Airolo]] (TI), [[Ursera]] (UR), [[Mustér]], [[Gurtnellen]] (UR), [[Medel (Lucmagn)]], [[Quinto]] (TI) e [[Silenen]] (UR). Tujetsch consista da 19 fracziuns: Tschamut, Selva, Dieni, Rueras, Zarcuns, Camischolas, Gionda, [[Sedrun]], Bugnei, Surrein, Cavorgia, Guiv, Milez, Mulinatsch, Nacla, Prau, Múlins, Sum ed Sut Crestas. Sedrun ei il liug principal ed il center administrativ dalla val. Ils lags dalla vischnaunca ein il [[Lag da Nalps]], il [[Lag da Curnera]] ed il [[Lai da Tuma]], la funtauna dil [[Rain|Rein]]. === Fracziuns dalla vischnaunca === {| class="prettytable" |- bgcolor="#E3E3E3" !Quartier !Nr. !Nr.-BFS !NPA |- |[[Sedrun]] |1 |3986001 |7188 |- |[[Tschamut]] |2 |3986002 |7188 |- |[[Selva]] |3 |3986003 |7188 |- |[[Dieni]] |4 |3986004 |7188 |- |[[Rueras]] |5 |3986005 |7188 |- |[[Zarcuns]] |6 |3986006 |7188 |- |[[Camischolas]] |7 |3986007 |7188 |- |[[Gionda]] |8 |3986008 |7188 |- |[[Bugnei]] |9 |3986008 |7188 |- |[[Surrein (Tujetsch)|Surrein]] |10 |3986010 |7188 |- |[[Cavorgia]] |11 |3986011 |7188 |- |[[Guiv]] |12 |3986012 |7188 |- |[[Milez]] |13 |3986013 |7188 |- |[[Mulinatsch]] |14 |3986014 |7188 |- |[[Nacla]] |15 |3986015 |7188 |- |[[Prau]] |16 |3986016 |7188 |- |[[Múlins]] |17 |3986017 |7188 |- |[[Sum]] |18 |3986018 |7188 |- |[[Sut Crestas]] |19 |3986019 |7188 |- |} === Selva === Selva ei in vitg en la val Tujetsch. Il vitg ha, sco era Sedrun, ragischs gualsras. Selva ha giu da sbatter grevs cumbats, cun lavinas e fiug. Igl onn 1949 ha in fetg grond incendi midau cumpleinamein il maletg dil vitg. Cun agid dalla populaziun svizra han ins puspei saviu reconstruir Selva. Il vitg sesanfla en in liug expost a lavinas. El sesanfla el funs dalla val, dad omisduas varts dat ei plauncas teissas, d'ina vart ha ei uaul e l’autra ei niua. La vart niua ei quella che fa sterment igl unviern, da quella vart vegnan biaras lavinas a val. == Populaziun == Il diember da habitonts digl onn 2005 dumbra rodund 2'005 persunas. Da quellas persunas tschontschan 87% romontsch e 13% tudestg ni auter. === Lungatg === En la Val Tujetsch vegn tschintschau in [[rumantsch|romontsch]] [[sursilvan]] tut special, il [[Tuatschin|dialect tuatschin]]. Sco lungatg da scartira han ils Tuatschins il romontsch sursilvan. Quei dialect ed il qual dils Medelins ei la fuorma dil romontsch sursilvan vegl. Entuorn igl onn 1400 ei vegniu da [[Cuira|Cuera]] in niev trend da lungatg. Sederasaus ei quel denton mo entochen Mustér. La val Tujetsch e la Val Medelina ein buca vegnidas tschaffadas dil niev romontsch. Il dialect Tuatschin vegn aunc oz discurrius en la val. Il lungatg ufficial da scartira dalla vischnaunca ei il romontsch sursilvan ed il lungatg ufficial a bucca ei igl idiom da Tujetsch<ref>[http://www.tujetsch.ch/documents/Constituziun_communala_niev.pdf Constituziun communala dalla vischnaunca da Tujetsch], Art. 4.</ref>. {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Tujetsch''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun digl onn 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun digl onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun digl onn 2000''' |----- | align="center" | '''Diember''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Diember''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Diember''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[Rumantsch dal Grischun|Romontsch]] || align=right | 1783 || align=right | 91 % || align=right | 1782 || align=right | 90 % || align=right | 1744 || align=right | 87 % |----- |[[Lingua tudestga|Tudestg]] || align=right | 176 || align=right | 9 % || align=right | 198 || align=right | 10 % || align=right | 260 || align=right | 13 % |----- |'''Habitonts''' || align=right | 1960 || align=right | 100 % || align=right | 1980 || align=right | 100 % || align=right | 2005 || align=right | 100 % |} == Annotaziuns == <references /> == Colliaziuns == {{Commonscat}} * [http://www.tujetsch.ch/ La pagina da la vischnaunca] * {{E-LIR|2956|Tujetsch}} * {{E-LIR|2697|Sedrun}} * {{E-LIR|2949|Tschamut}} * {{E-LIR|167|Camischolas}} * {{E-LIR|2701|Selva}} {{Regiun Surselva}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Cadi]] [[Categoria:Gualsers]] [[Categoria:Tujetsch| ]] oy6selsnqwn4i5sbhgdn5p58wj5i2my Medel/Lucmagn 0 3126 172181 171839 2026-05-02T12:25:03Z Horgner 1074 172181 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Medel/Lucmagn |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Medel (Lucmagn) COA.svg |Panorama = Curaglia.JPG |Descripziun = Curaglia <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Cantun = GR |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = Romontsch <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte_Gemeinde_Medel (Lucmagn) 2018.png |Altezia = 1332 m |Surfatscha = 136,22 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3983}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 2 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.633328 |EW = 8.83333 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7184, 7185 |Preselecziun = 081 |UST = 3983 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = Medelin <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.medel.ch |eLIR = 1926 }} '''Medel/Lucmagn''' è ina vischnanca politica svizra en il {{chantun|Grischun}} en il district Surselva. == Geografia == La Val Medel cumenza a Mustér/Fontanivas (1´030 m.s.m.) ed ha ina lunghezza da 20.4 km enfin al pli aut punct dal Pass dal Lucmagn (1´916 m.s.m). La vischnanca da Medel cumpiglia la val davent da mez las Ruinas enfin S. Maria e las vals lateralas (p. ex. Val Cristallina, Val Plattas) ed alps. En tut mesira la vischnanca in territori da 13´598 ha. Medel è ina da las pli grondas vischnancas dal Grischun. Circa la mesadad da quai territori è terren nunproductiv. La Val Medel è partida en trais zonas: Las Ruinas, la zona abitada e cultivada e la zona d’aclas (sursilvan: mises) e d´alps. === Fracziuns da la vischnanca === En la zona abitada e cultivada sa chattan ils vitgs ch´èn abitads sur onn: Curaglia, Mutschnengia, Soliva, Platta/Baselgia, Drual/Matergia, Pardé e Fuorns. Pervi dal privel da lavinas na po Acla betg pli esser abità dapi l’onn 1975 sur onn. Entant che Platta è il vitg principal da la val è Curaglia il lieu cun ils blers abitants. {| class="prettytable" |- bgcolor="#E3E3E3" !Quartier !Nr. !Nr.-BFS !NPA |- |Medel/Lucmagn-vitg |1 |3983001 |7184 |- |[[Curaglia]] |2 |3983002 |7184 |- |[[Soliva]] |3 |3983003 |7184 |- |[[Mutschnengia]] |4 |3983004 |7184 |- |[[Platta]] |5 |3983005 |7184 |- |[[Baselgia]] |6 |3983006 |7184 |- |[[Drual]] |7 |3983007 |7184 |- |[[Matergia]] |8 |3983008 |7184 |- |[[Pardé]] |9 |39830049 |7184 |- |[[Fuorns]] |10 |3983010 |7184 |- |[[Acla]] |11 |3983011 |7184 |- |} == Politica == Il gremi executiv da la vischnanca da Medel/Lucmagn è la suprastanza communala cun tschintg commembers. Il gremi suprem è la radunanza communala e la votaziun a l’urna. == Populaziun == === Lingua === La lingua uffiziala da la vischnanca Medel/Lucmagn è il [[rumantsch]]. {| class="prettytable" |----- | colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Lingua a Medel (Lucmagn) ''' |----- | rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 2000''' |----- | align="center" bgcolor=" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' |----- |[[rumantsch]] || align=right | 444 || align=right | 100 % || align=right | 454 || align=right | 100 % || align=right | 464 || align=right | 100 % |----- |'''abitants''' || align=right | 444 || align=right | 100 % || align=right | 454 || align=right | 100 % || align=right | 464 || align=right | 100 % |} === La lingua da Medel === Tgi che chapescha rumantsch ed è ina giada en la Val Medel s’accorscha bain spert ch’i vegn discurrì en la Val Medel in dialect tut spezial. I sa tracta dad ina varianta da l’idiom Sursilvan sumeglianta al dialect che vegn discurrì en la vischnanca da Tujetsch. == Scola == La scola e scoletta sa chattan a Curaglia. Ils uffants van a scola là enfin la fin da la 6avla classa. Las scolaras ed ils scolars dal stgalim aut ston ir a scola en la vischnanca vischinanta, a Mustér. Quai è per ils scolars da la scola secundara gia dapi l’onn 1973 uschia. Per ils scolars da la scola manuala (reala) è quai dapi l’onn 1980 uschia. Quai ha funcziunà senza pli grondas discussiuns enfin l’onn 2009. Pervi dals custs che la vischnanca sto purtar per laschar ir a scola a Mustér ha la suprastanza laschà far offertas da las vischnancas da Tujetsch e Sumvitg. La fin finala èn ins lura tuttina sa decidids da restar tar la soluziun d’enfin uss, quai malgrà che las offertas da Tujetsch e Sumvitg fissan stadas pli favuraivlas che quella da Mustér. === La scola antruras === Davart l’existenza da scolas datti actas en l’archiv episcopal da Cuira che dateschan da l’onn 1763. Enfin 1950 na vegnivi dentant betg fatg uschè ferm diever da la pussaivladad dad ir a scola. Quai cunzunt dals uffants en ils vitgs da Platta ensi. La raschun era per part era il lung viadi da scola ch’ils uffants avevan. E latiers vegniva che quel n’era betg gist senza privels. Cunzunt l’enviern era il privel da lavinas fitg grond. Gia ils onns 1939/40 vegniva instruì a Curaglia sco a Platta. L’emprima scola per propi è vegnida bajegiada l’onn 1847 e quai per la summa da var 2540 fracs. Pervi dil dumber da scolars che crescha èsi vegnì bajegià l’onn 1898 ina nova chasa da scola. Intgins onns pli tard mancava il plaz danovamain. Perquai han ins puspè survegnì la lubientscha dal chantun da trair a niz l’anteriur local da scola en la chasa chaplania. Ils onns 1933/34 èsi vegnì bajegià a Curaglia ina nova scola. Quella è vegnida renovada ed engrondida l’onn 1964. Avant intgins onn è la scola danovamain vegnida renovada. Platta ha lura survegnì ina chasa da scola l’onn 1984. Quai sin squitsch dal chantun. Quella è stada en funcziun enfin l’onn 1964. Lura è vegnì bajegià ina nova scola. Mo trais onns suenter ha la scola mo pli dà suttetg al militar ed a champs da giuvenils. Dapi 1980 è la scola a Platta bandunada dal tuttafatg. === Scola ad Acla === 1898 han ils vischins d’Acla e Fuorns per l’emprima giada lantschà ina petiziun per in’atgna scola. Cun quai levan ins ch’ils uffants n’hajan betg in uschè lung viadi da scola. Per raschuns finanzialas è quella dumonda vegnida refusada da la vischnanca. 1899 ha la vischnanca acceptà da prender a tschains in local e dad endrizzar quel per pudair dar scola. Quella è lura puspè vegnida serrada 1908 perquai ch’i na deva betg avunda scolars. == Revista «Piogns» == La pitschna val po era esser loscha d’avair dapi intgins onns ina revista che cumpara quatter giadas per onn. La revista ha il titel «Piogns» e cuntegn rapports d’occurrenzas culturalas e socialas da la val. Ella rapporta dentant era tant da persunas avanzadas che vivan en la val e pon festivar anniversaris rodund e da talas che han bandunà quest mund. La lavur redacziunala vegn fatga da trais persunas. Tranter auter Linus Beeli e Linus Flepp. == Funtauna == Cudesch "Val Medel" da Clemens Pally e conauturs 1996 == Colliaziuns == {{Commonscat|Medel (Lucmagn)|Medel/Lucmagn}} {{Regiun Surselva}} [[Categoria:Medel/Lucmagn| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Surselva]] 0jf0w75vwsle49sycgk9i7ltz567byc Puschlav 0 7247 172188 171750 2026-05-02T12:41:17Z Horgner 1074 172188 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Puschlev}}{{Puter}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Puschlev |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Poschiavo COA.svg |Panorama = Poschiavo Borgo morgen.jpg |Descripziun = Il borgo da Puschlav la damaun <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Bernina |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Poschiavo 2016.png |Autezza = 1014 |Surfatscha = 191,01 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3561}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 18 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.32501 |EW = 10.05703 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7742 Poschiavo<br />7710 Ospizio Bernina<br />7710 Alp Grüm<br />7741 San Carlo<br />7745 Li Curt7746 Le Prese |Preselecziun = 081 |UST = 3561 |Abitants = talian: ''poschiavini''<br />dialet: ''pus'ciavin'' |Surnum = |Lingua tradiziunala = [[lingua lumbarda|lumbard]] |Dialect = pus'ciavin <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.poschiavo.ch |eLIR = 2033 }} '''Puschlev''' u eir '''Puschlav''' (''Poschiavo'' in taliaun, ''Pusc'ciâf'' in l'[[dialect da Puschlav|idiom dal lö]]) es üna vschnauncha svizra i'l {{chantun|Grischun}} da var 3.500 abitants. Ella appartegna al circul da Puschlev dal [[Bernina (district)|district Bernina]].<br /> Puschlev as chatta illa [[Val Puschlav|Val Puschlev]], chi, insembel a la [[Val Bregaglia|Bergiaglia]], es la part dal [[Grischun]], inua ch'as parla taliaun. == Geografia == Scu ch'ad es sto già dit, as chatta Puschlev illa [[Val Puschlav|val cun listess nom]], chi es üna val laterela da la [[Vuclina]] ([[Italia]]); tres sieu territori passa que'l flüm [[Poschiavino]], chi ho origen da la Val Laguné Ota, tar la [[Fuorcla da Livign]], a 2328 meters d'otezza e vo aint il fiüm [[Adda]] ([[Italia]]).<br /> Illa part süd dal territori da la vschinauncha do que il [[Lago di Poschiavo|Lej da Puschlev]], chi ho üna superfiss da 1,98 kilometers quadrats ed as chatta a 5 kilometers da la vschinauncha.<br /> Ella es traverseda da la [[Viafier retica]] [[Tiraun]]-[[San Murezzan]], chi ho bgers staziuns sün sieu territori cumünel (Miralago, Le Prese, Li Curt, Puschlev, Privilasco, Cadera, Cavaglia, Alp Grüm e Ospizi Bernina) e da la via, chi dal cunfin cun l'[[Italia]] vo al [[Pass dal Bernina]].<br /> Il punt il pü ot dal territori da la vschinauncha es il [[Piz Palü]], a 3905 meters d'otezza. {{Citat|Ria, Puschlev, perque cha tü es uschè grand!|Anonim da la [[Val Bregaglia|Bergiaglia]]}} == Istorgia == === Da la Preistorgia als Romauns === Ils ogets chattos illa val faun crajer ad üna presenzcha umauna già da l'Eted dal Fier e dal Bronz, ma ils sun memma pochs per avair üna granda tschertezza d'una presenzcha stabel. Ma es que tschiert, cha la Val, abiteda da populaziuns reticas, gnit occupeda dals Romauns als 15 aunz Cristus. Traunter ils [[476]] e'ls [[741]] eira Puschlev suot controlla da l'Imperi romaun d'Orient. === Temp medieval === Zieva las invasiuns barbaricas gnit la val occupeda als 8. tschientiner dals Langobards, chi purtettan scu schef il ''sculdahis'' (chi eira ün güdisch) e'ls ''decauns'' (chi vaivan funcziun d'administraziun), tschernieus dals schefs da famiglia. Il decanat füt la fuorma politica, chi ho distint la val per var milli an.<br /> Zieva la conquista da la val vi da [[Carl il Grand]] ([[774]]) gnit la baselgia da Puschlev deda in donaziun ils [[14 marz]] [[775]] a la clostra da Saint-Denis da [[Paris]]; que gnit cunfermo da [[Lotari I]] als [[841]]. La donaziun nu plaschaiva tschiertamaing a l'uvas-ch da [[Com]], chi in quist möd perdaiva sieus privilegis illa Valtellin'Ota.<br /> Traunter ils 12. e'l 13. tschientiner gnint ils drets süls territoris interessos da la donaziun guadagnos da las famiglia von Matsch-Venosta, lieda a l'uvas-ch da [[Cuira]], chi arcugnuoschet ad ella als [[1284]] l'ota giurisdicziun sülla val. Ma eir [[Com]] extendet sieu pudair cun l'exercizi da la bassa giurisdicziun sülla medemma val tres ils podesteds (auncha hoz nom del President da Vschinauncha da Puschlev). Uschè as chattet la val cun duos dominaziuns, da las quelas ils abitants da Puschlev haun tschiertamaint guadagno.<br /> Als [[1335]] battet [[Milaun]] la cited da [[Com]]: la famiglia [[Visconti]] guadagno in quist möd Puschlev. Als [[1406]] gnit Puschlev deda a [[Giovanni Malacrida]] da [[Musso]], ma per que as rebellettan ils abitaunts, chi ardettan il chastè fat sü da [[Milaun]]. Als [[1408]] as suotmettet tuot la val a l'uvas-ch da [[Cuira]] ed entret'la illa [[Lia da la Chadé|Lia da la Chadè]]. Da quel mumaint vivet Puschlev l'istorgia da las Trais Lias (nempe'l [[Grischun]]), chi occupet la [[Vuclina]] als [[1512]]. === Zieva'l temp medieval === Tres l'activited da reverendas taliaun scu [[Pier Paolo Vergerio]], chi eiran fugieus da l'[[Italia]], naschit a Puschlev als 16. tschientiner üna cumünanza refurmeda. La baselgia da San Vittore gniva utiliseda pellas predgias catolicas e refurmedas.<br /> La pêsch religiusa vet fin cullas persecuziuns da la cumünited refurmeda: a dettan grevas revoltas traunter Catolics e Refurmos in [[Vuclina]] als [[1620]] ed illa [[Val Puschlav|Val Puschlev]] als [[1623]].<br /> Dal 17. tschientiner al [[1753]] a Puschlev daiva que bgers process per striunaria, cun tschientiners de sentenzchas da mort pronunzchedas<ref>I'l archivi cumünel da Puschlev do que 128 sentenzchas da quist tip</ref>. === Da la conquista da Napoleun ad hoz === Als [[1797]] separet [[Napoleun]] la [[Vuclina]] dal [[Grischun]] e la unit a la [[Republica Cisalpina]], ma restet Puschlev i'l Chantun. La presenzcha dal cunfin a süd da [[Brüsch]] indeblit l'economia dal lö, ün temp lieda a la [[Vuclina]]. Dimena gnint fundedas chesas da vin specialmaing illa zona dal cunfin, afin cha ils vins da la [[Vuclina]] pudessan gnir vendieus a nord dals [[Alps]].<br /> Als [[1851]] dvantet [[Brüsch]] üna vschinauncha politica indipendenta da Puschlev. Als [[1869]] gnit la [[Val Puschlav|Val Puschlev]] deda a la diocesa da [[Cuira]] (aunz eira'la illa diocesa da [[Com]], scu tuot la [[Vuclina]]) tres ün decret federel.<br /> Zieva'l 17. tschientiner emigrettan bgers abitants da Puschlev illas zonas da [[Vnescha]] e daspö'l 19. tschientiner eir in [[Spagna]], [[Frantscha|Frauntscha]], [[Gronda Britannia|Granda Bretagna]] e [[Russia]]. I'ls prüms ans dal 20. tschientiner gettan oters abitants da Puschlev in [[America]] e in [[Australia]].<br /> Traunter ils [[1842]] e'ls [[1865]] gnit construida la via dal [[Pass dal Bernina]] ed ils [[1906]] gnit feda sü la viafier [[Tiraun]]-[[San Murezzan]]. Quistas ouvras füttan fich important pell'economia da la val, ch'a saja pel commerzi cul nord dals [[Alps]], ch'a saja pel turissem; pelvaira als [[1857]] gnit fo sü l'hotel dal bagn illa fracziun Le Prese (sper il [[Lago di Poschiavo|Lej da Puschlev]]). Pella sia istorgia, pella sia cunterdgia bellezzas e pels sieus monumaints vegn Puschlev visiteda da bgeras persunas.<br /> Vi per una granda alluviun, illa not traunter ils [[19 lügl|19]] e'ls [[20 lügl]] [[1987]] gnit bgera crappa giò dal [[Muot Varuna]], chi chaschunet dans ed inundaziuns a Puschlev ed in tuot la val. Hoz es Puschlev gnida missa a növ grazcha als agüds da la [[Svizra|Cunfederaziun]] e da bgers voluntaris. == Monumaints ed oter lös interessants == [[File:Poschiavo-Dorf.jpg|thumb|Puschlev]] === A Puschlev === Puschlev es scu üna pitschna cited: a do palazis signurils cun tet cuverts da craps dal lö, vias strettezzas fattas da craps e la pitschna Plaza da Cumün. in quist'ultima do que: * la baselgia da San Vittore Mauro, da stil gotic tardiv e cul clucher romanic; * la baselgia da Sant Anna; * la chaplutta da Santa Maria Presenteda; * la "Tor" e la Chesa cumünela. A nord do que la baselgia refurmeda dals [[1649]].<br /> Sülla spuonda dretta dal flüm [[Poschiavino]] do que'l Palazi Mengotti, inua ch'as chatta'l Museum da Puschlev.<br /> A süd, suainter la Via dei Palazzi, do que l'uschè dit Quartier spagnol; quista zona ho quist nom, per cha ils abitants da Puschlev emigros in Spagna e zieva revgnieus in patria haun fat sü in quist lö chesas da stil spagnol.<br /> A var 500 meters da la vschinauncha do que la baselgia da Nossa Signura d'Avuost; construida traunter ils [[1692]] e'ls [[1711]], è'la considereda üna da las pü bellas baselgias baroccas da tuot la [[Svizra]]. === Illa cuntredgia === A San Carl do que la baselgia cun listess nom, construida traunter ils [[1613]] e'ls [[1624]]; zieva gnit agiunta la chaplutta da la Passiun, inua ch'a do pitturas da mür d'ün pittur anonim dal 17. tschientiner.<br /> Illa part süd dal territori da la vschinauncha as chattan bgeras chesas dals 17. e 18. tschientiners cun pitturas da mür. Quellas megldras mantgnidas as chattan a Prada e Cantone.<br /> Süsom il [[Lago di Poschiavo|lej]], a 1600 meters d'otezza, do que la baselgia da San Rumeri. Cò dal 12. tschientiner vaivan üna cumünanza da frers e laics ün ospizi per viandants e pelegrins, chi giaivan da l'[[Europa]] centrel in [[Italia]]. == Persunas renumnedas == * [[Dolfino Landolfi]] (Puschlev, var [[1500]]-var [[1571]]), chi es sto'l prüm a funder üna stamperia illas Trais Lias (hoz [[Grischun]]); * [[Giulio Della Rovere]] ([[Milaun]], [[1504]]-Puschlev, [[1581]]), frer augustin, chi zieva es dvanto refurmo; * [[Paganino Gaudenzi]] ([[1595]]-[[1649]]), scriptur e teolog; * [[Wolfgang Hildesheimer]] ([[Hamburg]], [[1916]]-Puschlev, [[1991]]), scriptur tudais-ch. == Fotos == <center> <gallery> Image:Poschiavo-Total.jpg‎|<center>Puschlev visa da süd</center> Image:Poschiavo-San-Vittore-Mauro.jpg|<center>La baselgia da<br />San Vittore Mauro</center> Image:Poschiavo-Chiesa-Evangelica.jpg|<center>La baselgia refurmeda</center> Image:Picswiss GR-87-32 Piazza Comunale (Albergo Albrici à la Poste) in Poschiavo.jpg‎|<center>Plazza da Cumün</center> Image:Torre_comunale_di_Poschiavo.jpg|<center>La "Tor"</center> Image:Poschiavo 2005-10-24a.jpg|<center>Via dei Palazzi</center> Image:Chiesa S.Rumeri.JPG|La baselgia da<br />San Rumeri Image:Stüa Pus'ciavina.jpg|Stüa Pus'ciavina </gallery> </center> == Colliaziuns == {{Commonscat|Poschiavo (municipality)|Puschlev}} == Funtaunas == <references/> {{Regiun Bernina}} [[Categoria:Puschlav| ]] [[Category:Lieu en il chantun Grischun]] [[Category:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Category:Val Puschlav]] 8d1p3lzs34h5tva5j289qwlihrc692o Val Stussavgia (vischnanca) 0 10748 172225 171883 2026-05-03T07:00:29Z Horgner 1074 172225 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Val Stussavgia |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Safiental COA.svg |Panorama = Safien Platz.jpg |Descripziun = Stussavgia Plaz <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = Grischun |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Safiental 2018.png |Autezza = 1315 |Surfatscha = 151,42 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3672}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 6 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.682492 |EW = 9.315826 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7104, 7106, 7107, 7122 |Preselecziun = 081 |UST = 3672 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = gemeinde.safiental.ch/DE/safiental.html |eLIR = }} '''Val Stussavgia''' ([[lingua tudestga|tud.]] ''Safiental'') è ina vischnanca politica [[svizra]] dal [[chantun Grischun]]. Ella appartegna al [[Surselva (district)|district Surselva]]. La [[Val Stussavgia|val da medem num]] s'extenda da la sbuccada da la [[Rabiusa]] en il [[Rain Anteriur]] en il nord fin al [[Piz Calandari]] (tud. ''Safierberg'') al passadi per [[Spleia]] en il sid. La vischnanca è naschida il prim da schaner 2013 tras la fusiun da las vischnancas anteriurmain autonomas da [[Stussavgia]], [[Tenna]], [[Valendau]] e [[Versomi]]. Ils vitgs Stussavgia e Tenna giaschan en la Val Stussavgia entant che Valendau e Versomi sa chattan en la Surselva. == Galaria == <gallery> Safien Platz Ansicht.jpg|Stussavgia-Plaz Tenna.jpg|Tenna Valendas Ansicht.JPG|Valendau Versam Oktober 2012.JPG|Versomi </gallery> == Colliaziuns == {{Commonscat|Safiental GR|Val Stussavgia (vischnanca)}} * [https://web.archive.org/web/20160110090839/http://www.safiental.ch/gemeinde/ Vischnanca da Val Stussavgia] {{Regiun Surselva}} [[Categoria:Val Stussavgia GR| ]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] 3wz3sq5rhjvy4ksm5a5uc3m45y7r1qz Valsot 0 11017 172226 171764 2026-05-03T07:02:18Z Horgner 1074 172226 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Valsot |Tip = Vischnanca politica |Onn_fin = fin il 2012 |Antecessur1 = Ramosch |Maletg_antecessur1 = [[File:CHE Ramosch COA.svg|20px|link=Ramosch]] |Antecessur2 = Tschlin |Maletg_antecessur2 = [[File:Tschlin wappen.svg|20px|link=Tschlin]] |Vopna = CHE Valsot COA.svg |Panorama = Ramosch-Dorf.jpg |Descripziun = Ramosch cun la baselgia da S. Flurin <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Engiadina Bassa/Val Müstair |Titel president = Capo cumünal |President = Victor Peer |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Valsot 2016.png |Autezza = 1236 |Surfatscha = 158,95 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3764}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 5 |Fracziuns = Chaflur/Chasura, [[Martina]], [[Ramosch]], Raschvella, San Niclà, [[Seraplana]], [[Strada en Engiadina|Strada]], [[Tschlin]], [[Vinadi]], [[Vnà]]<ref>[http://www.valsot.ch/xml_1/internet/de/application/d1/f5.cfm Glista da las fracziuns]</ref> |Cunfina cun = |NS = 46.83333 |EW = 10.38334 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7556, 7559 |Preselecziun = 081 |UST = 3764 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.valsot.ch |eLIR = }} '''Valsot''' è ina vischnanca politica [[svizra]] en il [[chantun Grischun]]. Ella è sortida il 1. da schaner 2013 da la fusiun da las vischnancas da [[Ramosch]] e [[Tschlin]]. Il project da fusiun è vegnì lantschà mez zercladur 2009, quai anc cun il num Ramosch-Tschlin. Ils 21 d'october 2001 è il contract da fusiun vegnì approvà dad omaduas radunanzas communalas.<ref>https://web.archive.org/web/20120806061404/http://www.tschlin.ch/content/view/1/2/lang,de Pagina-web da la vischnanca da Tschlin</ref> L'avrigl 2012 ha il Cussegl grond dal Chantun Grischun autorisà la fusiun.<ref>Reto Stifel: [https://web.archive.org/web/20160304135505/http://www.engadinerpost.ch/2012/04/gemeinde-valsot-genehmigt.html ''Gemeinde Valsot genehmigt.''] En: [[Engadiner Post]] dals 17 d'avrigl 2012.</ref> == Traffic == La [[via principala 27]] traversa la vischnanca. == Colliaziuns == {{commonscat}} * [http://www.valsot.ch/ Pagina-web ufficiala da la vischnanca da Valsot] * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D49858.php Valsot] en il Historisches Lexikon der Schweiz == Notas == <references /> {{Regiun Engiadina Bassa/Val Müstair}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Valsot| ]] gs1t2xtqwrdf2xc4qr3krxvl5d6sfn6 Tumleastga (vischnanca) 0 14333 172221 171868 2026-05-03T06:52:52Z Horgner 1074 172221 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Tumleastga |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Domleschg COA.svg |Panorama = Paspels.jpg |Descripziun = Pasqual in Tumleastga <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Domleschg 2021.png |Autezza = 801 |Surfatscha = 45,94 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3673}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 49 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.76 |EW = 9.45 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = |Preselecziun = 081 |UST = 3673 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.domleschg.ch |eLIR = }} '''Tumleastga''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Domleschg'') è ina vischnanca politica svizra en il {{chantun|Grischun}}, en la [[Regiun Viamala]]. == Colliaziuns == {{Commonscat|Domleschg GR|Tumleastga (vischnanca)}} {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Categoria:Tumleastga GR| ]] io0dp5iyhx6j9qqmvxxslkwryvinpk0 Surses 0 14357 172213 171759 2026-05-03T06:36:15Z Horgner 1074 172213 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Surses |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Surses COA.svg |Panorama = Lower and upper part of Surses.jpg |Descripziun = <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = Grischun |Regiun = Alvra |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Surses 2018.png |Autezza = |Surfatscha = 323.77 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3543}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 8 |Cunfina cun = |NS = 46.597772 |EW = 9.599992 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = |Preselecziun = |UST = 3543 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.surses.ch |eLIR = }} '''Surses''' è ina vischnanca politica en la [[regiun Alvra]] dal [[chantun Grischun]]. == Colliaziuns == {{commonscat|Surses}} == Annotaziuns == <references /> {{Regiun Alvra}} [[Categoria:Surses| ]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] eg3a5rql4j0yx2itz3mpih6c81l7lzw Muntogna da Schons (vischnanca) 0 14359 172183 171881 2026-05-02T12:28:05Z Horgner 1074 172183 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Muntogna da Schons |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Muntogna da Schons COA.svg |Logo = |Panorama = |Descripziun = <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = Grischun |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Muntogna da Schons 2021.png |Autezza = 1037 |Surfatscha = 53,59 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3715}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 7 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.6289 |EW = 9.4298 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = |Preselecziun = |UST = 3715 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = [[rumantsch]] [[sutsilvan]] |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.mdschons.ch |eLIR = }} '''Muntogna da Schons''' è ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. == Annotaziuns == <references /> {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Muntogna da Schons| ]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] b05xdgunyoixfu012hsgri4tanygmke Obersaxen Mundaun 0 14382 172185 172113 2026-05-02T12:33:40Z Horgner 1074 172185 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Obersaxen Mundaun |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Obersaxen Mundaun COA.svg |Panorama = Obersaxen westwärts.jpg |Descripziun = Obersaxen <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = Grischun |Regiun = Surselva |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Obersaxen-Mundaun 2018.png |Autezza = |Surfatscha = 70,36 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3988}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 16 |Fracziuns = Affeier, Axastei, Bellaua, Canterdü, Chlinga, Chriegli, Egga, [[Flond]], Friggahüs, Giraniga, Hanschahüs, Janggahüs, Markal, [[Meierhof]], Mira, Miraniga, Misanenga, Pilavarda, Platenga, Platta, Pradamaz, Runggli, St. Josef, St. Martin, [[Surcuolm]], Tobel, Tomahüs, Tschappina, Tusa, Valata, Zarzana |Cunfina cun = |NS = 46.75 |EW = 9.095 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = |Preselecziun = |UST = 3988 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.obersaxenmundaun.swiss |eLIR = }} '''Obersaxen Mundaun''' è ina vischnanca politica svizra en il {{chantun|Grischun}}, en la [[Regiun Surselva]]. La vischnanca è naschida l'onn 2016 tras la fusiun da las vischnacas autonomas [[Mundaun]] e [[Sursaissa]] (Obersaxen). Obersaxen Mundaun sa cumpona da 31 fracziuns. Quai èn uschè bieras, perquai ch'i sa tracta per gronda part da vitgs sparpagliads da [[Gualsers]]. == Colliaziuns == {{Commonscat}} {{Regiun Surselva}} [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Categoria:Obersaxen Mundaun| ]] o7zexrf5jayjvgr97zghz7hlacr1sl1 Rheinwald 0 14383 172190 171862 2026-05-02T12:44:13Z Horgner 1074 172190 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Rheinwald |Tip = Vischnanca politica |Vopna = CHE Rheinwald COA.svg |Panorama = |Descripziun = <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Viamala |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = Karte Gemeinde Rheinwald 2021.png |Autezza = 1516 |Surfatscha = 136,81 |Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3714}} |Data populaziun = {{EWD|CH-GR}} |Spessezza = 4 |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46.541501 |EW = 9.264886 <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = |Preselecziun = |UST = 3714 |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = www.rheinwald.ch |eLIR = }} '''Rheinwald''' è ina vischnanca politica svizra en il {{chantun|Grischun}}, en la [[Regiun Viamala]]. == Colliaziuns == {{Commonscat|Rheinwald GR|Rheinwald}} {{Regiun Viamala}} [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]] [[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]] [[Categoria:Rheinwald| ]] og87xov9zpgjd6m5u48ki8inbqx7f1z Utilisader:Horgner/Arbeitstisch4 2 14861 172231 172119 2026-05-03T07:15:05Z Horgner 1074 172231 wikitext text/x-wiki == categories == Last updated on Sun, 3 May 2026 07:14:30 +0000. [https://petscan.wmflabs.org/?langs%5Flabels%5Fany=&after=&smaller=&search%5Fmax%5Fresults=500&outlinks%5Fany=&sortby=ns%5Ftitle&since%5Frev0=&max%5Fsitelink%5Fcount=&categories=Lieu%20en%20il%20chantun%20Grischun%0D%0A&ns%5B0%5D=1&ores%5Fprob%5Fto=&templates%5Fyes=%0D%0A&sparql%5Fserver=wikidata&min%5Fidentifiers=&max%5Fidentifiers=&depth=0&common%5Fwiki%5Fother=&templates%5Fno=&links%5Fto%5Fno=&interface%5Flanguage=de&referrer%5Fname=&language=rm&combination=union&min%5Fredlink%5Fcount=1&doit=Los%21&show%5Fredirects=no&namespace%5Fconversion=keep&before=&wikidata%5Fsource%5Fsites=&subpage%5Ffilter=either&sitelinks%5Fany=&show%5Fsoft%5Fredirects=no&minlinks=&edits%5Bbots%5D=both&manual%5Flist=&max%5Fstatements=&sitelinks%5Fyes=&ores%5Ftype=any&wikidata%5Flabel%5Flanguage=&sitelinks%5Fno=&min%5Fsitelink%5Fcount=&project=wikipedia&outlinks%5Fno=&wpiu=any&labels%5Fyes=&output%5Fcompatability=catscan&rxp%5Ffilter=&source%5Fcombination=&search%5Fquery=&format=wiki&edits%5Bflagged%5D=both&search%5Ffilter=&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&ores%5Fprediction=any&created%5Fby=&search%5Fwiki=&larger=&max%5Fage=&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&file%5Fmedia%5Ftypes=&page%5Fimage=any&active%5Ftab=tab%5Foutput&pagepile=&maxlinks=&ores%5Fprob%5Ffrom=&outlinks%5Fyes=&negcats=Vischnancas%20dal%20chantun%20Grischun&manual%5Flist%5Fwiki=&links%5Fto%5Fany=&edits%5Banons%5D=both&common%5Fwiki=auto&langs%5Flabels%5Fyes=&labels%5Fany=&sparql=&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&langs%5Flabels%5Fno=&sortorder=ascending&output%5Flimit=&wikidata%5Fitem=any&show%5Fdisambiguation%5Fpages=no&labels%5Fno=&links%5Fto%5Fall=&templates%5Fany=&talk%5Fpage%5Fexists=both&min%5Fstatements=&referrer%5Furl= Regenerate this table] or [https://petscan.wmflabs.org/?langs%5Flabels%5Fany=&after=&smaller=&search%5Fmax%5Fresults=500&outlinks%5Fany=&sortby=ns%5Ftitle&since%5Frev0=&max%5Fsitelink%5Fcount=&categories=Lieu%20en%20il%20chantun%20Grischun%0D%0A&ns%5B0%5D=1&ores%5Fprob%5Fto=&templates%5Fyes=%0D%0A&sparql%5Fserver=wikidata&min%5Fidentifiers=&max%5Fidentifiers=&depth=0&common%5Fwiki%5Fother=&templates%5Fno=&links%5Fto%5Fno=&interface%5Flanguage=de&referrer%5Fname=&language=rm&combination=union&min%5Fredlink%5Fcount=1&show%5Fredirects=no&namespace%5Fconversion=keep&before=&wikidata%5Fsource%5Fsites=&subpage%5Ffilter=either&sitelinks%5Fany=&show%5Fsoft%5Fredirects=no&minlinks=&edits%5Bbots%5D=both&manual%5Flist=&max%5Fstatements=&sitelinks%5Fyes=&ores%5Ftype=any&wikidata%5Flabel%5Flanguage=&sitelinks%5Fno=&min%5Fsitelink%5Fcount=&project=wikipedia&outlinks%5Fno=&wpiu=any&labels%5Fyes=&output%5Fcompatability=catscan&rxp%5Ffilter=&source%5Fcombination=&search%5Fquery=&edits%5Bflagged%5D=both&search%5Ffilter=&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&ores%5Fprediction=any&created%5Fby=&search%5Fwiki=&larger=&max%5Fage=&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&file%5Fmedia%5Ftypes=&page%5Fimage=any&active%5Ftab=tab%5Foutput&pagepile=&maxlinks=&ores%5Fprob%5Ffrom=&outlinks%5Fyes=&negcats=Vischnancas%20dal%20chantun%20Grischun&manual%5Flist%5Fwiki=&links%5Fto%5Fany=&edits%5Banons%5D=both&common%5Fwiki=auto&langs%5Flabels%5Fyes=&labels%5Fany=&sparql=&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&langs%5Flabels%5Fno=&sortorder=ascending&output%5Flimit=&wikidata%5Fitem=any&show%5Fdisambiguation%5Fpages=no&labels%5Fno=&links%5Fto%5Fall=&templates%5Fany=&talk%5Fpage%5Fexists=both&min%5Fstatements=&referrer%5Furl= edit the query]. {| border=1 class='wikitable' !Title !! Page ID !! Namespace !! Size (bytes) !! Last change !! Wikidata |- | [[Acla|Acla]] || 5856 || 0 || 3153 || 20260420134027 || [[:d:Q14566750|Q14566750]] |- | [[Almens|Almens]] || 3060 || 0 || 1074 || 20260221203804 || [[:d:Q64226|Q64226]] |- | [[Alvagni|Alvagni]] || 3083 || 0 || 7807 || 20260221204634 || [[:d:Q64229|Q64229]] |- | [[Alvaschagn|Alvaschagn]] || 3080 || 0 || 5611 || 20260420140730 || [[:d:Q64319|Q64319]] |- | [[Andiast|Andiast]] || 3107 || 0 || 2325 || 20260422105950 || [[:d:Q65167|Q65167]] |- | [[Ardez|Ardez]] || 2909 || 0 || 2469 || 20260420082744 || [[:d:Q64338|Q64338]] |- | [[Arvigo|Arvigo]] || 2998 || 0 || 747 || 20260416111651 || [[:d:Q66036|Q66036]] |- | [[Baselgia (Medel/Lucmagn)|Baselgia]] || 5859 || 0 || 1422 || 20260403063705 || [[:d:Q14566788|Q14566788]] |- | [[Beiva|Beiva]] || 3065 || 0 || 1006 || 20260221210557 || [[:d:Q68332|Q68332]] |- | [[Bondo|Bondo]] || 2935 || 0 || 1414 || 20260420073806 || [[:d:Q660482|Q660482]] |- | [[Braggio|Braggio]] || 2997 || 0 || 918 || 20260416075637 || [[:d:Q67286|Q67286]] |- | [[Bravuogn|Bravuogn]] || 3086 || 0 || 1694 || 20260222090914 || [[:d:Q68319|Q68319]] |- | [[Brinzauls|Brinzauls]] || 3072 || 0 || 2954 || 20260222092044 || [[:d:Q65073|Q65073]] |- | [[Calantgil|Calantgil]] || 3028 || 0 || 1266 || 20260420072425 || [[:d:Q669161|Q669161]] |- | [[Calfreisen|Calfreisen]] || 2963 || 0 || 885 || 20260416105226 || [[:d:Q65172|Q65172]] |- | [[Campocologno|Campocologno]] || 7253 || 0 || 1165 || 20260420072101 || [[:d:Q675655|Q675655]] |- | [[Camuns|Camuns]] || 8844 || 0 || 3058 || 20260222094322 || [[:d:Q1031764|Q1031764]] |- | [[Cantanaus|Cantanaus]] || 4772 || 0 || 1020 || 20260331054254 || [[:d:Q14566916|Q14566916]] |- | [[Casievi|Casievi]] || 4771 || 0 || 1061 || 20260331071738 || [[:d:Q16853448|Q16853448]] |- | [[Castasegna|Castasegna]] || 2937 || 0 || 1345 || 20260420072904 || [[:d:Q661499|Q661499]] |- | [[Casti|Casti]] || 3070 || 0 || 4810 || 20260222104710 || [[:d:Q64328|Q64328]] |- | [[Casti-Vargistagn|Casti-Vargistagn]] || 3035 || 0 || 1761 || 20260421182103 || [[:d:Q65665|Q65665]] |- | [[Castiel|Castiel]] || 2962 || 0 || 1275 || 20260401071614 || [[:d:Q65674|Q65674]] |- | [[Castrisch|Castrisch]] || 3095 || 0 || 969 || 20260417081541 || [[:d:Q65656|Q65656]] |- | [[Cauco|Cauco]] || 6318 || 0 || 830 || 20260416093433 || [[:d:Q65708|Q65708]] |- | [[Cavardiras|Cavardiras]] || 4758 || 0 || 1904 || 20260420080131 || [[:d:Q173969|Q173969]] |- | [[Champfèr|Champfèr]] || 5991 || 0 || 1436 || 20260414142243 || [[:d:Q676591|Q676591]] |- | [[Cinuos-chel|Cinuos-chel]] || 8134 || 0 || 1189 || 20260415054416 || [[:d:Q1092598|Q1092598]] |- | [[Clugén|Clugén]] || 3032 || 0 || 1357 || 20260420073302 || [[:d:Q669445|Q669445]] |- | [[Crusch|Crusch]] || 4225 || 0 || 988 || 20260415060812 || [[:d:Q1142066|Q1142066]] |- | [[Cumbel|Cumbel]] || 3119 || 0 || 3272 || 20260420134348 || [[:d:Q66026|Q66026]] |- | [[Cunter|Cunter]] || 3074 || 0 || 759 || 20260416091444 || [[:d:Q22549332|Q22549332]] |- | [[Dardin|Dardin]] || 4128 || 0 || 8926 || 20260425071853 || [[:d:Q1165775|Q1165775]] |- | [[Degen|Degen]] || 3116 || 0 || 1989 || 20260222164620 || [[:d:Q64933|Q64933]] |- | [[Donat|Donat]] || 3033 || 0 || 6865 || 20260222165125 || [[:d:Q65102|Q65102]] |- | [[Duin|Duin]] || 3114 || 0 || 2646 || 20260420084819 || [[:d:Q65669|Q65669]] |- | [[Fanas|Fanas]] || 2951 || 0 || 754 || 20260416112021 || [[:d:Q660057|Q660057]] |- | [[Farera (anteriura vischnanca)|Farera]] || 3039 || 0 || 1931 || 20260420080431 || [[:d:Q669218|Q669218]] |- | [[Filisur|Filisur]] || 3085 || 0 || 1336 || 20260420155712 || [[:d:Q66214|Q66214]] |- | [[Flond|Flond]] || 3097 || 0 || 2081 || 20260420081950 || [[:d:Q662307|Q662307]] |- | [[Ftan|Ftan]] || 2907 || 0 || 769 || 20260416111014 || [[:d:Q65375|Q65375]] |- | [[Fuldera|Fuldera]] || 2918 || 0 || 1147 || 20260224225400 || [[:d:Q588882|Q588882]] |- | [[Griosch|Griosch]] || 10617 || 0 || 3159 || 20260422113419 || [[:d:Q1547000|Q1547000]] |- | [[Guarda|Guarda]] || 2913 || 0 || 2182 || 20260420081648 || [[:d:Q65110|Q65110]] |- | [[Haldenstein|Haldenstein]] || 2972 || 0 || 1571 || 20260226204539 || [[:d:Q66606|Q66606]] |- | [[Igis|Igis]] || 2975 || 0 || 1221 || 20260401065657 || [[:d:Q658739|Q658739]] |- | [[Juf|Juf]] || 7415 || 0 || 1313 || 20260401073633 || [[:d:Q691276|Q691276]] |- | [[Ladir|Ladir]] || 3103 || 0 || 3244 || 20260226205340 || [[:d:Q64743|Q64743]] |- | [[Langwies|Langwies]] || 2956 || 0 || 1109 || 20260226205529 || [[:d:Q64903|Q64903]] |- | [[Lavin|Lavin]] || 2914 || 0 || 1946 || 20260420075844 || [[:d:Q65557|Q65557]] |- | [[Leggia|Leggia]] || 2991 || 0 || 1314 || 20260429211451 || [[:d:Q64937|Q64937]] |- | [[Leun|Leun]] || 2961 || 0 || 1294 || 20260401072314 || [[:d:Q65177|Q65177]] |- | [[Lon|Lon]] || 3036 || 0 || 1352 || 20260420161915 || [[:d:Q66694|Q66694]] |- | [[Lumbrein|Lumbrein]] || 3111 || 0 || 2580 || 20260420083841 || [[:d:Q65718|Q65718]] |- | [[Luven|Luven]] || 3096 || 0 || 1893 || 20260226211508 || [[:d:Q66881|Q66881]] |- | [[Lü|Lü]] || 2920 || 0 || 2574 || 20260226215612 || [[:d:Q669205|Q669205]] |- | [[Malix|Malix]] || 2968 || 0 || 905 || 20260419064454 || [[:d:Q660153|Q660153]] |- | [[Malögia|Malögia]] || 7337 || 0 || 1403 || 20260415054121 || [[:d:Q669477|Q669477]] |- | [[Martina|Martina]] || 4221 || 0 || 961 || 20260419062617 || [[:d:Q687875|Q687875]] |- | [[Mastrils|Mastrils]] || 2976 || 0 || 1206 || 20260401070351 || [[:d:Q659822|Q659822]] |- | [[Maton|Maton]] || 3037 || 0 || 4918 || 20260228213713 || [[:d:Q64954|Q64954]] |- | [[Molinis|Molinis]] || 2958 || 0 || 1226 || 20260401071105 || [[:d:Q69023|Q69023]] |- | [[Mon|Mon]] || 3079 || 0 || 1055 || 20260417080515 || [[:d:Q65361|Q65361]] |- | [[Mulegns|Mulegns]] || 3066 || 0 || 767 || 20260416110947 || [[:d:Q65706|Q65706]] |- | [[Mundaun|Mundaun]] || 9192 || 0 || 943 || 20260429212601 || [[:d:Q70669|Q70669]] |- | [[Murissen|Murissen]] || 3118 || 0 || 919 || 20260419074027 || [[:d:Q65377|Q65377]] |- | [[Murmarera|Murmarera]] || 3069 || 0 || 1601 || 20260228215404 || [[:d:Q65112|Q65112]] |- | [[Mut|Mut]] || 3077 || 0 || 1569 || 20260429210859 || [[:d:Q64908|Q64908]] |- | [[Müstair|Müstair]] || 2922 || 0 || 1420 || 20260228215749 || [[:d:Q1959393|Q1959393]] |- | [[Nufenen|Nufenen]] || 3027 || 0 || 1397 || 20260420162323 || [[:d:Q65241|Q65241]] |- | [[Pagig|Pagig]] || 2960 || 0 || 778 || 20260419073602 || [[:d:Q669188|Q669188]] |- | [[Pany|Pany]] || 10864 || 0 || 2009 || 20260420080732 || [[:d:Q2050044|Q2050044]] |- | [[Parpan|Parpan]] || 2969 || 0 || 880 || 20260419064222 || [[:d:Q659960|Q659960]] |- | [[Pasqual|Pasqual]] || 3057 || 0 || 866 || 20260417081617 || [[:d:Q64895|Q64895]] |- | [[Peist|Peist]] || 2957 || 0 || 1206 || 20260331085654 || [[:d:Q66034|Q66034]] |- | [[Pignia|Pignia]] || 3031 || 0 || 1043 || 20260419074421 || [[:d:Q669488|Q669488]] |- | [[Pigniu|Pigniu]] || 3105 || 0 || 839 || 20260416103735 || [[:d:Q69795|Q69795]] |- | [[Pitasch|Pitasch]] || 3094 || 0 || 1643 || 20260301145957 || [[:d:Q65076|Q65076]] |- | [[Plaunca|Plaunca]] || 4773 || 0 || 1036 || 20260331072655 || [[:d:Q14566903|Q14566903]] |- | [[Praden|Praden]] || 2966 || 0 || 1373 || 20260429201913 || [[:d:Q526602|Q526602]] |- | [[Pratval|Pratval]] || 3061 || 0 || 957 || 20260401090839 || [[:d:Q64682|Q64682]] |- | [[Preaz|Preaz]] || 3051 || 0 || 829 || 20260416112730 || [[:d:Q659907|Q659907]] |- | [[Preda|Preda]] || 9106 || 0 || 1977 || 20260403064821 || [[:d:Q692850|Q692850]] |- | [[Pugaus|Pugaus]] || 4770 || 0 || 2504 || 20260420095622 || [[:d:Q16853450|Q16853450]] |- | [[Purtagn|Purtagn]] || 3046 || 0 || 784 || 20260416105105 || [[:d:Q659899|Q659899]] |- | [[Rabius|Rabius]] || 10652 || 0 || 1597 || 20260401080327 || [[:d:Q3415941|Q3415941]] |- | [[Ramosch|Ramosch]] || 2908 || 0 || 1055 || 20260415055847 || [[:d:Q65089|Q65089]] |- | [[Riein|Riein]] || 3092 || 0 || 812 || 20260416104556 || [[:d:Q65652|Q65652]] |- | [[Riom-Parsonz|Riom-Parsonz]] || 3075 || 0 || 7688 || 20260301192327 || [[:d:Q65233|Q65233]] |- | [[Roten|Roten]] || 3058 || 0 || 1003 || 20260401090816 || [[:d:Q64659|Q64659]] |- | [[Rueun|Rueun]] || 3104 || 0 || 5178 || 20260301192838 || [[:d:Q66003|Q66003]] |- | [[Ruschein|Ruschein]] || 3100 || 0 || 2531 || 20260420083456 || [[:d:Q66006|Q66006]] |- | [[Saas en il Partenz|Saas en il Partenz]] || 2941 || 0 || 1722 || 20260302140609 || [[:d:Q64651|Q64651]] |- | [[Salouf|Salouf]] || 3076 || 0 || 788 || 20260416111037 || [[:d:Q67032|Q67032]] |- | [[San Bernardin|San Bernardin]] || 4087 || 0 || 1628 || 20260420075403 || [[:d:Q687945|Q687945]] |- | [[Sankt Peter|Sankt Peter]] || 2959 || 0 || 893 || 20260419075813 || [[:d:Q660335|Q660335]] |- | [[Sankt Peter-Pagig|Sankt Peter-Pagig]] || 4841 || 0 || 1337 || 20260401073027 || [[:d:Q70657|Q70657]] |- | [[Santa Maria Val Müstair|Santa Maria Val Müstair]] || 2921 || 0 || 1419 || 20260302141905 || [[:d:Q659972|Q659972]] |- | [[Sarn|Sarn]] || 3047 || 0 || 895 || 20260417080049 || [[:d:Q659815|Q659815]] |- | [[Savognin|Savognin]] || 3073 || 0 || 4305 || 20260420135813 || [[:d:Q65096|Q65096]] |- | [[Says|Says]] || 2970 || 0 || 1431 || 20260401074222 || [[:d:Q512542|Q512542]] |- | [[Sched|Sched]] || 3053 || 0 || 1122 || 20260419075215 || [[:d:Q660187|Q660187]] |- | [[Schlans|Schlans]] || 3123 || 0 || 803 || 20260416110044 || [[:d:Q660047|Q660047]] |- | [[Schnaus|Schnaus]] || 3099 || 0 || 3043 || 20260303203045 || [[:d:Q65694|Q65694]] |- | [[Sedrun|Sedrun]] || 4767 || 0 || 1649 || 20260420074505 || [[:d:Q689484|Q689484]] |- | [[Selma|Selma]] || 2999 || 0 || 1011 || 20260419074818 || [[:d:Q66342|Q66342]] |- | [[Sent|Sent]] || 2904 || 0 || 3438 || 20260303214355 || [[:d:Q69709|Q69709]] |- | [[Seraplana|Seraplana]] || 10713 || 0 || 2374 || 20260422110613 || [[:d:Q879497|Q879497]] |- | [[Sevgein|Sevgein]] || 3093 || 0 || 926 || 20260402181041 || [[:d:Q65703|Q65703]] |- | [[Siat|Siat]] || 3108 || 0 || 2959 || 20260303220052 || [[:d:Q65716|Q65716]] |- | [[Soglio|Soglio]] || 2936 || 0 || 832 || 20260416095024 || [[:d:Q688511|Q688511]] |- | [[Sogn Martin|Sogn Martin]] || 3112 || 0 || 1796 || 20260421184050 || [[:d:Q64813|Q64813]] |- | [[Sontg Antönia|Sontg Antönia]] || 2947 || 0 || 917 || 20260417075009 || [[:d:Q65057|Q65057]] |- | [[Sour|Sour]] || 3067 || 0 || 845 || 20260416095743 || [[:d:Q29840|Q29840]] |- | [[Spleia|Spleia]] || 3026 || 0 || 1448 || 20260421174328 || [[:d:Q64195|Q64195]] |- | [[Stampa|Stampa]] || 2934 || 0 || 835 || 20260416111058 || [[:d:Q688507|Q688507]] |- | [[Stierva|Stierva]] || 3078 || 0 || 848 || 20260416102943 || [[:d:Q65107|Q65107]] |- | [[Strada (Dardin)|Strada]] || 4774 || 0 || 1063 || 20260331072940 || [[:d:Q14566909|Q14566909]] |- | [[Strada en Engiadina|Strada en Engiadina]] || 4954 || 0 || 1161 || 20260331084912 || [[:d:Q1646249|Q1646249]] |- | [[Strada en Surselva|Strada en Surselva]] || 4955 || 0 || 1162 || 20260331082706 || [[:d:Q15849370|Q15849370]] |- | [[Stussavgia|Stussavgia]] || 3091 || 0 || 985 || 20260419063108 || [[:d:Q64368|Q64368]] |- | [[Sur En (Ardez)|Sur En]] || 10776 || 0 || 2090 || 20260420081005 || [[:d:Q1489230|Q1489230]] |- | [[Sur En (Sent)|Sur En]] || 4224 || 0 || 1171 || 20260331084936 || [[:d:Q2368339|Q2368339]] |- | [[Suraua|Suraua]] || 3113 || 0 || 5839 || 20260303230400 || [[:d:Q64898|Q64898]] |- | [[Surava|Surava]] || 3082 || 0 || 857 || 20260416104110 || [[:d:Q65434|Q65434]] |- | [[Surcasti|Surcasti]] || 8846 || 0 || 3455 || 20260420134726 || [[:d:Q692791|Q692791]] |- | [[Surcuolm|Surcuolm]] || 4584 || 0 || 861 || 20260416105707 || [[:d:Q662456|Q662456]] |- | [[Surrein (Sumvitg)|Surrein]] || 14573 || 0 || 1660 || 20260401075902 || [[:d:Q22699664|Q22699664]] |- | [[Sursaissa|Sursaissa]] || 3109 || 0 || 1010 || 20260429212823 || [[:d:Q64314|Q64314]] |- | [[Susch|Susch]] || 2915 || 0 || 830 || 20260416094829 || [[:d:Q66164|Q66164]] |- | [[Tarasp|Tarasp]] || 2912 || 0 || 900 || 20260416094504 || [[:d:Q68372|Q68372]] |- | [[Tartar|Tartar]] || 3048 || 0 || 979 || 20260419065102 || [[:d:Q662259|Q662259]] |- | [[Tavau Tain|Tavau Tain]] || 3087 || 0 || 2531 || 20260422111312 || [[:d:Q660093|Q660093]] |- | [[Tenna|Tenna]] || 3090 || 0 || 948 || 20260401090909 || [[:d:Q66226|Q66226]] |- | [[Tersnaus|Tersnaus]] || 8848 || 0 || 3459 || 20260420134921 || [[:d:Q1651737|Q1651737]] |- | [[Tinizong-Rona|Tinizong-Rona]] || 3068 || 0 || 2833 || 20260304223233 || [[:d:Q65640|Q65640]] |- | [[Tràn|Tràn]] || 3055 || 0 || 868 || 20260419080403 || [[:d:Q660168|Q660168]] |- | [[Tschiertschen|Tschiertschen]] || 2965 || 0 || 954 || 20260416112907 || [[:d:Q662427|Q662427]] |- | [[Tschiertschen-Praden|Tschiertschen-Praden]] || 9131 || 0 || 1510 || 20260429124740 || [[:d:Q70508|Q70508]] |- | [[Tschierv|Tschierv]] || 2917 || 0 || 2733 || 20260306194335 || [[:d:Q669454|Q669454]] |- | [[Tschlin|Tschlin]] || 2910 || 0 || 5405 || 20260420140417 || [[:d:Q65083|Q65083]] |- | [[Tumegl|Tumegl]] || 7954 || 0 || 1543 || 20260429131340 || [[:d:Q70693|Q70693]] |- | [[Tumegl (anteriura vischnanca)|Tumegl]] || 3056 || 0 || 2335 || 20260422110411 || [[:d:Q2198347|Q2198347]] |- | [[Uors-Peiden|Uors-Peiden]] || 8850 || 0 || 4290 || 20260420140110 || [[:d:Q772510|Q772510]] |- | [[Valchava|Valchava]] || 2919 || 0 || 1272 || 20260307195534 || [[:d:Q662439|Q662439]] |- | [[Valendau|Valendau]] || 3089 || 0 || 3370 || 20260429131252 || [[:d:Q65549|Q65549]] |- | [[Valragn|Valragn]] || 3024 || 0 || 1457 || 20260421174604 || [[:d:Q64886|Q64886]] |- | [[Valzeina|Valzeina]] || 2952 || 0 || 838 || 20260416110631 || [[:d:Q526832|Q526832]] |- | [[Vella|Vella]] || 3117 || 0 || 3891 || 20260308211526 || [[:d:Q65395|Q65395]] |- | [[Verdabbio|Verdabbio]] || 2993 || 0 || 1319 || 20260420141248 || [[:d:Q65469|Q65469]] |- | [[Versomi|Versomi]] || 3088 || 0 || 1005 || 20260308211957 || [[:d:Q64796|Q64796]] |- | [[Veulden|Veulden]] || 3052 || 0 || 1222 || 20260420071304 || [[:d:Q660097|Q660097]] |- | [[Vicosoprano|Vicosoprano]] || 8146 || 0 || 8502 || 20260308212434 || [[:d:Q660433|Q660433]] |- | [[Vignogn|Vignogn]] || 3115 || 0 || 906 || 20260416113620 || [[:d:Q65567|Q65567]] |- | [[Vinadi|Vinadi]] || 4222 || 0 || 2929 || 20260420154641 || [[:d:Q1298803|Q1298803]] |- | [[Vnà|Vnà]] || 10607 || 0 || 1671 || 20260414140702 || [[:d:Q692724|Q692724]] |- | [[Vrin|Vrin]] || 3110 || 0 || 1421 || 20260420074120 || [[:d:Q659856|Q659856]] |- | [[Vuorz|Vuorz]] || 3106 || 0 || 1748 || 20260421181524 || [[:d:Q64559|Q64559]] |- | [[Zuort|Zuort]] || 4958 || 0 || 1492 || 20260401075052 || [[:d:Q230207|Q230207]] |} thjkgpro4hxofvet2lntgc1jhnapuf2 Utilisader:Bild-Sprache/Benedetto Vigne 2 14890 172232 2026-05-03T11:33:21Z Bild-Sprache 22665 Creà la pagina cun "'''Benedetto «Benni» Vigne''', naschì ils 18 da septembre 1951 a Belluno (Italia), creschì a Salouf/Surses, sesent dapi 1973 a Turitg, autur, rockadur/chantautur, schurnalist e redactur da radio. El vala sco in dals pioniers dal rock rumantsch. El ha però er sa profilà sco literat, dco recensent e sco initiant dad events da tuttas culurs. Consequentamain scriva il Surmiran – danor sias chanzuns – ses texts per rumantsch grischun." 172232 wikitext text/x-wiki '''Benedetto «Benni» Vigne''', naschì ils 18 da septembre 1951 a Belluno (Italia), creschì a Salouf/Surses, sesent dapi 1973 a Turitg, autur, rockadur/chantautur, schurnalist e redactur da radio. El vala sco in dals pioniers dal rock rumantsch. El ha però er sa profilà sco literat, dco recensent e sco initiant dad events da tuttas culurs. Consequentamain scriva il Surmiran – danor sias chanzuns – ses texts per rumantsch grischun. rweizq0uipnc35f8trzc393r0zkkrhj 172233 172232 2026-05-03T11:43:54Z Bild-Sprache 22665 172233 wikitext text/x-wiki '''Benedetto «Benni» Vigne''', naschì ils 18 da septembre 1951 a Belluno (Italia), creschì a Salouf/Surses<ref>''Benedetto Vigne''. In: [https://www.ediziun-apart.ch/auturs-as/ Ediziun Apart]. Consulte ils 20 avrigl 2026</ref>, sesent dapi 1973 a Turitg, autur, rockadur/chantautur, schurnalist e redactur da radio. El vala sco in dals pioniers dal rock rumantsch. El ha però er sa profilà sco literat, dco recensent e sco initiant dad events da tuttas culurs. Consequentamain scriva il Surmiran – danor sias chanzuns – ses texts per rumantsch grischun. == Indicaziun da las funtaunas == <references /> puhqbtayfou2xl2z6ivfxtjyv3m3gqh