Wikipedia
roa_tarawiki
https://roa-tara.wikipedia.org/wiki/Pagene_Prengep%C3%A1le
MediaWiki 1.47.0-wmf.7
first-letter
Media
Speciale
Discussione
Utente
Discussioni utente
Wikipedia
Discussioni Wikipedia
File
Discussioni file
MediaWiki
Discussioni MediaWiki
Template
Discussioni template
Aiuto
Discussioni aiuto
Categoria
Discussioni categoria
Portale
'Ngazzaminde d'u Portale
TimedText
TimedText talk
Modulo
Discussioni modulo
Evento
Discussioni evento
Dialètte barése/Barése
0
17888
151927
137498
2026-06-20T06:57:11Z
Anonimo10121210
13400
/* */
151927
wikitext
text/x-wiki
{{Veje/TAR}}
{{Variande|BAR}}
{{lingua|colore= #A0CE00
|nome= BBarése
|nomenativo= Barese (in tagliàne)
|stati= {{ITA}}
|regione= {{IT-PUG}} é {{IT-BAS}}
|persone= non ze sàpe
|fam1= [[léngue de l'Euròpe]]
|fam2= [[léngue de l'Italie]]
|fam3= [[léngue de u Sud]]
|fam4= '''''Bbarése'''''
|nazione= -
|agenzia= non ge stonne réghele pe u dialette.
|iso1=
|iso2=
|sil=
|sil2=
|estratto= "''Dichiarazzióne univèrséle d'i derítte de l'ommene - Art.1
Tutte le crestiàne nascene lìbbere e che le stìsse derìtte. Ténnene cervìdde e chescénze e s'hanne a chembertà une che ll'alde come ce fuéssere fràte.''"
|mappa=[[File:Barese language situation map.2(the right map)..jpg|290px|]]
|didascalia=Addó vène parlàte u dialètte barése}}
U '''bbarése''' ié 'nu dialétte d'u Sud [[Itaglie]], e cchiù precisamende venne parleute jinde alla cettà de Bbàre.
==Derive da==
'U dialette bbarése ié na lengue neolatine, e derive da [[Spagna|spagnuolo]], [[Frange|frangese]],[[Portogallo|portogheise]] e ovviamende dau taliàne.
==Èstrátte==
:Attàne Nèste,
:ca sta ngile,
:sandificàte jè u nome tuje,
:venghe à nú u Régne tuje,
:sèmbe che lla volondà tuje,
:come ngile acchessí ndèrre.
:Annúscece josce u pane nèste de tutte le di,
:e llívece à nnú le díbete nèste,
:come nú le levàme à ll'alde,
:e nnon z'inducénne à nnú ntendazióne,
:ma líbberace d'o' male,
:Amen.
:Ave Maríe,
:chine de gràzzie,
:u Segnore jè cche tté.
:Tu ssi benedétte nmènze à lle fémmene,
:e benedétte jè u frutte
:d'u vèndre tuje, Gesú.
:Sanda Maríe, madre de Ddie,
:prighe pe nnú peccatóre,
:josce e nd'à ll'ore de la morta nèste,
:Amen.
:Salve o' Reggine
:matre de misericòrdie vita, dulgézze, spirànze nostre
:salve, à tté recurràme, figghie d'Èva
:à tté sospiriàme, chiangénne,
:nd'à 'sta valle de lacreme, alló avvocàte
:nostre chiamínde à nnú cche ll'ècchie tuje
:misericordióse,
:e ffamme vide dope stu esílie, Gesú,
:u frutte bènedétte d'u séne tuje.
:O clèmènde, bone
:o dulge Vérgene Maríe.
:Àngele de Ddie
:ca si u custòde mije,
:allucíneme, custodísceme, tineme e
:gguvèrneme
:ca te venibbe date da lla piètà celèste,
:Amen.
=== Accòme se scrìve 'n bbarése ===
Le gnurande non zàpene scrìve u dialétte pecché non ge have mà stàte na réghele pe ccòme se scrìve u barése o ccòme se pàrle, però qualche d'une (''Alfredo Giovine'', ndr) s'have cemendàte che la pénne a scrìve e a penzà come se petéve scrìve u bbarése, e lescénne le lìbbre de Rohlfs, nu crestiàne ca téne venùte abbàsce o Sud pe stedià le dialìtte (come u calabbrése, u napoletàne,...), ià pegghiàte le réghele de la grammàteche, e l'hav'applecàte inde o dialétte bbarése pe cchemenzà a scrìve bbùne.
=== Réghele ===
Pe scrìve u dialétte bbarése besògne a tené ngàpe nu pìcche de réghele sémblece sémblece, che na vòlde che te le sì mbaràte, non de le schérde cchiù:
Le accìnde: come se scrìvene le accìnde.
Quanne la vocàle ié apérte (ccòme ''méla'', ''péra''), l'accénde se métte de sta manére: '''é'''.
=== Réghele ===
[[File:Diffusione del barese nella provincia di Bari.jpg|right|250px|thumb|'''Addó jè parlàte u barése nd'à lla provínge de Bare''':
{| border="0" style="background-color:transparent;"
| valign="top" width="25%" |
{{legend|#ffd700|U barése d'u uèste}}
{{legend|#32cd32|U barése d'u ovèste}}
{{legend|#7cfc00|U barése (zzone de 'nmìnze)}}
|}]]
== L'accènde ==
Nbarése jè sèmbe da métte u accènde:
*[[accènde acúte]], ca se jjuse quande la vucále téne nu sone achiedúte: ''é, í, ó, ú'';
*[[accènde grave]], ca se jjuse quande la vucále téne nu sone apìrte: ''à, è, ò'';
Le "monosillabi" nan vonne accendàte mè, ma nge stonne quacche eccezzióne: à (preposizzióne sémblece), mè (avvèrbie de tímbe), ecc.
Èsèmbe:
*Mo me n'i à ''scí''!;
*Quante si ''scéme'';
*''Ué''!;
* Ce ssi ''tè-tè''!
*Ce ''ttremóne''!.
L'accìnde sèrvene pe capisce le paròle ca stonne scritte à la stéssa manére, ma ca ténene prenúnzie devèrse.
Èsèmbe:
*''mé'' (pronóme persunále cumbleménde, forme débbele) é ''mè'' (avvèrbie de tìmbe);
*''nu'' (artìchele 'ndetérminatíve, maschíle, singuláre) é ''nú'' (pronóme personále, suggètte);
*''pésce'' é ''pèsce'';
*''ué'' é ''uè''.
== Abèccè é ssone d'u barése ==
U abbèccé barése jè fatte da 23 lèttere: <br />
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V Z
Le règhele de lle sone so' chésse:
*la “a” jè la stésse d'u tajàne;
*la "à" jè apírte accóme ntajàne;
*la “b” jè la stésse d'u tajàne;
*la “c” accóme ntajàne téne do sone: u sone de "casa" nnanze à “a, o, u” é u sone de "ciliegia" nnanze à “e, i”;
*la “d” jè quacchevòlde sènze sone quanne sté dope la "l" é pprime de la "e" e de la "r", ma véne sèmbe scritte;
*la “e” jè accóme chédda nd'o' [[frangíse]];
*la “è” jè apírte accóme ntajàne;
*la “é” jè achiedúte accóme ntajàne;
*la “f” jè la stésse d'u tajàne;
*la “g” téne du sone: u sone de "gatto" 'nnanze à “a, o, u” e u sone de "girasole" 'nnanze à “e, i”;
*la “h” jè mmute accóme 'ntajàne;
*la “i” jè accóme ntajàne. Quanne la "i" se trove nmènze à ddo vucàle o jè la prime lèttere de na paròle, se mètte la "j";
*la "í" jè achiedúte (èsèmbie nd'à la paròle "v''i''no");
*la “j” sté p'u sone ''i'' de ''noia'' quanne sté come prime lettere de na parole o nmènze à ddo vucàle;
*la "k" jè accóme chédde ntajàne;
*la “l” jè la stésse d'u tajàne;
*la “m” jè come chédde d'u tajàne;
*la “n” jè accóme ntajàne;
*la “o” jè accóme ntajàne;
*la "ò" jè apìrte accóme ntajàne;
*la "ó" jè achiedúte (èsèmbie 'nd'á lla paròle "br''o''ntolo")
*la “p” jè accóme ntajàne;
*la “q” 'nge sté sèmbe prime de na “u” accóme ntajàne;
*la “r” jè la stésse d'u tajàne;
*la “s” téne sèmbe nu sone sorde accóme 'ntajàne "sasso". U "sc" se lésce accóme 'ntajàne "sceriffo" 'nnanze á “e, i”;
*la “t” jè accóme ntajàne;
*la “u” jè accóme ntajàne;
*la "ù" téne nu sone apìrte accóme ntajàne;
*la "ú" téne nu sone achiedúte (èsèmbie 'nd'á lla paròle "p''u''ro");
*la “v” jè la stésse d'u tajàne;
*la “z” jè la stésse de la "z" de "zanzara" o accóme la "z" de "pazzo".
U sone accóme "'''sch'''ifo" d'u tajàne jè nu picche devèrse 'nbarése percé nan jè "sch", pe' ffá nu èsèmbie, ma "sck".
Èsèmbie:
*u sckife ('ntajàne: lo schifo);
*la sckattòse ('ntajàne: la scattosa).
= Grammàteche =
== L'artìchele détèrminatíve é 'ndétèrminatíve ==
{| border=1 align=center cellspacing=0
|+ '''L'artìchele: détèrminatíve é 'ndétèrminatíve'''
|
|'''Maschíle singoláre'''||'''Fèmminíle singoláre'''||'''Plurále'''
|-
|'''détèrminatíve'''||''u''||''la''||''le''
|-
|''''ndétèrminatíve'''||''nu (n')''||''na (n')''||
|}
'''n'''' jè usáte quanne la paròle ca sta ddope accheménze pe' vvocále.
== U plurále é u fémmeníle ==
Tande aggettíve é nnome nan càngene: cànge asselúte u artìchele.
*''u cane'' - ''le cane'';
*''u uàrvere'' - ''l'àrvere'';
*''la ceráse'' - ''le ceráse'';
*''u paíse'' - ''le paíse''.
'Nge sta pure quacche plurále addó cànge la vocále de la penùlteme sìllabe:
*''u peccióne'' - ''le peccióne/le pecciúne'';
*''u capélle'' - ''le capídde''.
P'u fémmeníle jè la stésse cose: tande nome é aggettìve nan càngene.
[[Category:Lènghe]]
i1qc78ajfzjdg4zgtu14bragwzsvbd6
151928
151927
2026-06-20T07:06:08Z
Anonimo10121210
13400
151928
wikitext
text/x-wiki
{{Veje/TAR}}
{{Variande|BAR}}
{{lingua|colore= #A0CE00
|nome= BBarése
|nomenativo= Barese (in tagliàne)
|stati= {{ITA}}
|regione= {{IT-PUG}} é {{IT-BAS}}
|persone= non ge se ssàpe iangore (circa 2.000.000)
|fam1= [[léngue de l'Euròpe]]
|fam2= [[léngue de l'Italie]]
|fam3= [[léngue de u Sud]]
|fam4= '''''Bbarése'''''
|nazione= -
|agenzia= non ge stonne réghele p'u dialètte.
|iso1=
|iso2=
|sil=
|sil2=
|estratto= "''Dichiarazzióne univèrséle d'i derítte de l'ommene - Art.1
Tutte le crestiàne nascene lìbbere e che le stìsse derìtte. Ténnene cervìdde e chescénze e s'hanne a chembertà une che ll'alde come ce fuéssere fràte.''"
|mappa=[[File:Barese language situation map.2(the right map)..jpg|290px|]]
|didascalia=Iaddòte iàvveramènde sse pàrle u bbarése}}
U '''bbarése''' ié 'nu dialétte d'u Sud [[Itaglie]], e cchiù precisamende venne parleute jinde alla cettà de Bbàre.
==Derive da==
'U dialette bbarése ié na lengue neolatine, e derive da [[Spagna|spagnuolo]], [[Frange|frangese]],[[Portogallo|portogheise]] e ovviamende dau taliàne.
==Èstrátte==
:Attàne Nèste,
:ca sta ngile,
:sandificàte jè u nome tuje,
:venghe à nú u Régne tuje,
:sèmbe che lla volondà tuje,
:come ngile acchessí ndèrre.
:Annúscece josce u pane nèste de tutte le di,
:e llívece à nnú le díbete nèste,
:come nú le levàme à ll'alde,
:e nnon z'inducénne à nnú ntendazióne,
:ma líbberace d'o' male,
:Amen.
:Ave Maríe,
:chine de gràzzie,
:u Segnore jè cche tté.
:Tu ssi benedétte nmènze à lle fémmene,
:e benedétte jè u frutte
:d'u vèndre tuje, Gesú.
:Sanda Maríe, madre de Ddie,
:prighe pe nnú peccatóre,
:josce e nd'à ll'ore de la morta nèste,
:Amen.
:Salve o' Reggine
:matre de misericòrdie vita, dulgézze, spirànze nostre
:salve, à tté recurràme, figghie d'Èva
:à tté sospiriàme, chiangénne,
:nd'à 'sta valle de lacreme, alló avvocàte
:nostre chiamínde à nnú cche ll'ècchie tuje
:misericordióse,
:e ffamme vide dope stu esílie, Gesú,
:u frutte bènedétte d'u séne tuje.
:O clèmènde, bone
:o dulge Vérgene Maríe.
:Àngele de Ddie
:ca si u custòde mije,
:allucíneme, custodísceme, tineme e
:gguvèrneme
:ca te venibbe date da lla piètà celèste,
:Amen.
=== Accòme se scrìve 'n bbarése ===
Le gnurande non zàpene scrìve u dialétte pecché non ge have mà stàte na réghele pe ccòme se scrìve u barése o ccòme se pàrle, però qualche d'une (''Alfredo Giovine'', ndr) s'have cemendàte che la pénne a scrìve e a penzà come se petéve scrìve u bbarése, e lescénne le lìbbre de Rohlfs, nu crestiàne ca téne venùte abbàsce o Sud pe stedià le dialìtte (come u calabbrése, u napoletàne,...), ià pegghiàte le réghele de la grammàteche, e l'hav'applecàte inde o dialétte bbarése pe cchemenzà a scrìve bbùne.
=== Réghele ===
Pe scrìve u dialétte bbarése besògne a tené ngàpe nu pìcche de réghele sémblece sémblece, che na vòlde che te le sì mbaràte, non de le schérde cchiù:
Le accìnde: come se scrìvene le accìnde.
Quanne la vocàle ié apérte (ccòme ''méla'', ''péra''), l'accénde se métte de sta manére: '''é'''.
=== Réghele ===
[[File:Diffusione del barese nella provincia di Bari.jpg|right|250px|thumb|'''Addó jè parlàte u barése nd'à lla provínge de Bare''':
{| border="0" style="background-color:transparent;"
| valign="top" width="25%" |
{{legend|#ffd700|U barése d'u uèste}}
{{legend|#32cd32|U barése d'u ovèste}}
{{legend|#7cfc00|U barése (zzone de 'nmìnze)}}
|}]]
== L'accènde ==
Nbarése jè sèmbe da métte u accènde:
*[[accènde acúte]], ca se jjuse quande la vucále téne nu sone achiedúte: ''é, í, ó, ú'';
*[[accènde grave]], ca se jjuse quande la vucále téne nu sone apìrte: ''à, è, ò'';
Le "monosillabi" nan vonne accendàte mè, ma nge stonne quacche eccezzióne: à (preposizzióne sémblece), mè (avvèrbie de tímbe), ecc.
Èsèmbe:
*Mo me n'i à ''scí''!;
*Quante si ''scéme'';
*''Ué''!;
* Ce ssi ''tè-tè''!
*Ce ''ttremóne''!.
L'accìnde sèrvene pe capisce le paròle ca stonne scritte à la stéssa manére, ma ca ténene prenúnzie devèrse.
Èsèmbe:
*''mé'' (pronóme persunále cumbleménde, forme débbele) é ''mè'' (avvèrbie de tìmbe);
*''nu'' (artìchele 'ndetérminatíve, maschíle, singuláre) é ''nú'' (pronóme personále, suggètte);
*''pésce'' é ''pèsce'';
*''ué'' é ''uè''.
== Abèccè é ssone d'u barése ==
U abbèccé barése jè fatte da 23 lèttere: <br />
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V Z
Le règhele de lle sone so' chésse:
*la “a” jè la stésse d'u tajàne;
*la "à" jè apírte accóme ntajàne;
*la “b” jè la stésse d'u tajàne;
*la “c” accóme ntajàne téne do sone: u sone de "casa" nnanze à “a, o, u” é u sone de "ciliegia" nnanze à “e, i”;
*la “d” jè quacchevòlde sènze sone quanne sté dope la "l" é pprime de la "e" e de la "r", ma véne sèmbe scritte;
*la “e” jè accóme chédda nd'o' [[frangíse]];
*la “è” jè apírte accóme ntajàne;
*la “é” jè achiedúte accóme ntajàne;
*la “f” jè la stésse d'u tajàne;
*la “g” téne du sone: u sone de "gatto" 'nnanze à “a, o, u” e u sone de "girasole" 'nnanze à “e, i”;
*la “h” jè mmute accóme 'ntajàne;
*la “i” jè accóme ntajàne. Quanne la "i" se trove nmènze à ddo vucàle o jè la prime lèttere de na paròle, se mètte la "j";
*la "í" jè achiedúte (èsèmbie nd'à la paròle "v''i''no");
*la “j” sté p'u sone ''i'' de ''noia'' quanne sté come prime lettere de na parole o nmènze à ddo vucàle;
*la "k" jè accóme chédde ntajàne;
*la “l” jè la stésse d'u tajàne;
*la “m” jè come chédde d'u tajàne;
*la “n” jè accóme ntajàne;
*la “o” jè accóme ntajàne;
*la "ò" jè apìrte accóme ntajàne;
*la "ó" jè achiedúte (èsèmbie 'nd'á lla paròle "br''o''ntolo")
*la “p” jè accóme ntajàne;
*la “q” 'nge sté sèmbe prime de na “u” accóme ntajàne;
*la “r” jè la stésse d'u tajàne;
*la “s” téne sèmbe nu sone sorde accóme 'ntajàne "sasso". U "sc" se lésce accóme 'ntajàne "sceriffo" 'nnanze á “e, i”;
*la “t” jè accóme ntajàne;
*la “u” jè accóme ntajàne;
*la "ù" téne nu sone apìrte accóme ntajàne;
*la "ú" téne nu sone achiedúte (èsèmbie 'nd'á lla paròle "p''u''ro");
*la “v” jè la stésse d'u tajàne;
*la “z” jè la stésse de la "z" de "zanzara" o accóme la "z" de "pazzo".
U sone accóme "'''sch'''ifo" d'u tajàne jè nu picche devèrse 'nbarése percé nan jè "sch", pe' ffá nu èsèmbie, ma "sck".
Èsèmbie:
*u sckife ('ntajàne: lo schifo);
*la sckattòse ('ntajàne: la scattosa).
= Grammàteche =
== L'artìchele détèrminatíve é 'ndétèrminatíve ==
{| border=1 align=center cellspacing=0
|+ '''L'artìchele: détèrminatíve é 'ndétèrminatíve'''
|
|'''Maschíle singoláre'''||'''Fèmminíle singoláre'''||'''Plurále'''
|-
|'''détèrminatíve'''||''u''||''la''||''le''
|-
|''''ndétèrminatíve'''||''nu (n')''||''na (n')''||
|}
'''n'''' jè usáte quanne la paròle ca sta ddope accheménze pe' vvocále.
== U plurále é u fémmeníle ==
Tande aggettíve é nnome nan càngene: cànge asselúte u artìchele.
*''u cane'' - ''le cane'';
*''u uàrvere'' - ''l'àrvere'';
*''la ceráse'' - ''le ceráse'';
*''u paíse'' - ''le paíse''.
'Nge sta pure quacche plurále addó cànge la vocále de la penùlteme sìllabe:
*''u peccióne'' - ''le peccióne/le pecciúne'';
*''u capélle'' - ''le capídde''.
P'u fémmeníle jè la stésse cose: tande nome é aggettìve nan càngene.
[[Category:Lènghe]]
8fdoizjxhwctxqvbr8q1qecr2fwombi