Wikipedia
rwwiki
https://rw.wikipedia.org/wiki/Intangiriro
MediaWiki 1.46.0-wmf.22
first-letter
Itangazamakuru
Ibidasanzwe
Ibiganiro
Umukoresha
Ibiganiro by'umukoresha
Wikipedia
Ibiganiro kuri Wikipedia
Dosiye
Ibiganiro kuri dosiye
MediyaWiki
Ibiganiro kuri MediyaWiki
Inyandikorugero
Ibiganiro ku nyandikorugero
Ubufasha
Ibiganiro ku bufasha
Ikiciro
Ibiganiro ku byiciro
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Ikigori
0
3017
130237
128582
2026-04-05T18:42:28Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130237
wikitext
text/x-wiki
[[File:Zea_mays_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-283.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Ikigori</span>]]
[[Dosiye:Maispflanze.jpg|thumb|Maispflanze]]
[[Dosiye:Maize plant diagram.svg|thumb|Maize plant diagram]]
[[Dosiye:Starr-120606-7054-Zea mays-ears for sale-Laulima Farm Kipahulu-Maui (25026486812).jpg|thumb|ikigori]]
[[Dosiye:Zea mays 'glass gem' MHNT.BOT.2015.34.43.jpg|thumb|Ikigori]]
[[Dosiye:Zea mays 'lourdious' MHNT.BOT.2015.34.4.jpg|thumb|Ikigori]]
[[Dosiye:Maize Plant (2).JPG|thumb|Maize Plant ]]
[[Dosiye:Zea mays (2943636083).jpg|thumb|Zea mays ]]
[[Dosiye:Zea mays 15-p.bot-zea.mays-19.jpg|thumb|Zea mays ]]
[[Dosiye:Zea mays 15-p.bot-zea.mays-25.jpg|thumb|Imizi yigiti kikigori]]
[[Dosiye:Zea mays 15-p.bot-zea.mays-24.jpg|thumb|Zea mays ]]
[[Dosiye:Zea mays 15-p.bot-zea.mays-08.jpg|thumb|Ikigori]]
[[Dosiye:Zea mays drought (01).jpg|thumb|Zea mays drought ]]
[[Dosiye:Zea mays convar. saccharata cob.jpg|thumb|Ikigori]]
[[Dosiye:Field in Drôme 01.jpg|thumb|Imurima wibigori]]
[[Dosiye:Zea mays var. ceratina.jpg|thumb|Zea mays var]]
[[Dosiye:Zea mays 004.JPG|thumb|Zea mays]]
[[Dosiye:Specimen of Zea Mays Everta.jpg|thumb|Specimen of Zea Mays Everta]]
[[Dosiye:Maisfeld - Zea mays 1.jpg|thumb|Maisfeld - Zea mays]]
[[Dosiye:Zea mays subsp. Mays. Locatie De Kruidhof.JPG|thumb|Zea mays subsp. Mays]]
[[Dosiye:Maize Farm in Northern Ghana.jpg|thumb|Maize Farm]]
[[Dosiye:Zea mays subsp. mays inflorescence.jpg|thumb|Zea mays subsp]]
[[Dosiye:Zea mays 15-p.bot-zea.mays-10.jpg|thumb|Ikigori]]
[[Dosiye:Maize 4.jpg|thumb|Maize ]]
[[Dosiye:Zea mays fraise MHNT.BOT.2011.18.21.jpg|thumb|Ikigori]]
[[Dosiye:Maíz (Zea mays) - Coloración de los granos.jpg|thumb|Maíz (Zea mays) ]]
[[Dosiye:Multicolored glass gem corn.jpg|thumb|GEM corn]]
[[Dosiye:Glass gem corn with husk.jpg|thumb|'''Glass gem corn with husk''']]
[[Dosiye:Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese' MHNT.BOT.2015.34.1.jpg|thumb|Ikigori]]
<ref>[https://www.bing.com/search?pglt=43&q=ikigori&cvid=28d3956e237c494ca8bfe52be0fc6c56&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQRRg8MgYIAhBFGDwyBggDEEUYPNIBCDMxNTBqMGoxqAIAsAIA&FORM=ANNTA1&PC=U531 ikigori - Search]</ref>'''Ikigori''' (''ubuke'': '''Ibigori''' ; izina ry’ubumenyi mu [[kilatini]] ''Zea mays'' ; izina mu [[cyongereza]]: ''Maize'' cyangwa ''Corn'' ; izina mu [[gifaransa]]: ''Maïs'' ) ni [[ikimera]] n’[[ikiribwa]].
Abahinzi bo mu murenge wa Gashali ho mu [[Akarere ka Karongi|Karere ka Karongi]] mu ntara y’iburengerazuba, bararira ayo kwarika kubera ko imbuto y’indobanure y’ibigori bateye mbere itabashije kuva mu butaka kubera imvura yabaye nkeya muri ako gace ko mu cyahoze ari Superefegitura ya Birambo.
[[File:Ab food 06.jpg|thumb|Ikigori|249x249px]]
[[Dosiye:Zea mays 'Ohcholi Sunul' MHNT.BOT.2015.34.10.jpg|left|thumb|ikigori]]
Twibutse ko intungamubiri ziri mu bigori ubariye ku magarama 100 ari izi zikurikira : amazi angana na garama 10,3. Garama 362 za [[kalisiyumu]], Karoli muri garama 100 zingana na 8,1. Harimo kandi amagarama 76,9 by’ibinyasukari, gararama 3,6 bya Lipide, gr 6,16 bya Vitamine A, 0,385 bya vitamine B1 NA Miligarama 0,201 za B2, miligarama 3,632 za vitamine B3 na PP, Miligarama 241 za acide gras, miligarama 304 z’umunyu ngugu na7,3 gr za Fibre, 6gr z’umunyu ngugu wa Feri, 3,5garama za [[Potasiyumu]], 2,87 garama za [[manyeziyumu]], 127gr za [[sodiyumu]] na 35garama za [[fosifori]]. MUKARERE KA [[Rwamagana Solar Power Station|RWAMAGANA]] BAKUNDA GUHINGA IGIHINGWA KIKIGORI BITEWE NUKO HARI UBUTAKA BUSHOBORA GUTANGA UMUSARURO.
Ikigori ni kimwe mu binyampeke bigaragara mu ifunguro ry’ibanze rya hafi kandi rifatiye runini umubiri w’umuntu. Nk’uko urubuga rwa interineti Doctissimo.fr rubivuga, ngo icyo kiribwa kigirira akamaro gakomeye umubiri w’umuntu, kuko gikungahaye ku bitera imbaraga byinshi n’ibyubaka umubiri biringaniye. Inzobere mu mbonezamirire zo mu kigo cya Mississippi zivuga ko icyo gihingwa gikize cyane kuri “Amido”ndetse kikaba gifite inkomoko muri Korombiya aho abaturage baho ba kera bagifataga nk’ikiribwa cy’ibanze.
[[File:Ibigori.jpg|thumb|Ibigori]]
[[File:Corncobs.jpg|thumb|250px|left|<span style="color:grey;">Ibigori</span>]]
[[File:Zea mays fraise MHNT.BOT.2011.18.21.jpg|250px|thumb|IROZA]]
[[File:Dent Corn 'Oaxacan Green' (Zea mays) MHNT 2.jpg|thumb|250px|INTETE ZICYATSI]]
[[File:Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese' MHNT.BOT.2015.34.1.jpg|thumb|250px|INTETE]]
Icyo kiribwa cyaje gukwirakwira muri [[Afurika]], i [[Burayi]] n’ahandi, kikaba cyarafashe umwanya ukomeye mu binyampeke byahingwaga icyo gihe nk’ingano ndetse n’uburo aho ibyo binyampeke byavagamo ibintu byinshi bitandukanye nk’igikoma, ubugali n’ibindi. Kurya cyane icyo kinyampeke udakuraho ariko ngo si byiza kuko bishobora gutera indwara ya “Pelle-agra” ni ukuvuga indwara y’uruhu iterwa no kubura Vitamine PP. Ibyo ariko ngo bikaba biterwa n’ubutamenya bushingiye ku buryo icyo kinyampeke cyakagombye gukoreshwa. Ubundi ifu y’icyo kinyampeke ngo ikennye kuri proteyine za ngombwa umubiri ukeneye ariko ushobora kuba wazikura mu bindi biribwa ndetse bitanahenze bityo ibyo bikaba byaherekeza ifunguro ryiganjemo ibigori. Ariko kandi bitewe n’ikoranabuhanga rimaze gutera imbere igihingwa cy’ibigori ngo gisigaye kivangwa n’ibindi biribwa bityo ngo bigatanga indyo nziza kandi ikize ku ntungamubiri zose.
[[Dosiye:Zea_mays_(2943636083).jpg|thumb|UMURIMA WIBIGORI]]
Icyo gihe ikigori kiribwa gitetse, cyangwa bakifashisha ifarini yacyo aho bakoramo amoko menshi anyuranye y’ibiribwa rimwe na rimwe babanje kubicisha mu mavuta. Ikindi kandi hashobora kwifashishwa ifu igashyirwa hejuru y’inyama maze ukabishyira mu mavuta nk’uko biri mu muco gakondo w’Abanyamerika bafite inkomoko mu [[Ubuhinde|Buhinde]].
Ibigori ni kimwe mu binyampeke bihingwa ku isi yose, mu turere twose tw'ubuhinzi haba imisozi migifi, iringaniye ndetse n'imisozi miremire. Ibigori byera mu butaka bunyuranye cyane cyane byera neza mu butaka bw'isi ndende, buseseka kandi buhitisha amazi, burimo ibumba n'ifumbire y'imborera ibuha intungagihingwa zihagije. Ibigori bihingwa mu butaka bw'isi ndende, bubika amazi, bworoshye kandi bufumbiye.
N'ubwo ibigori byera ku butaka bunyuranye, ntabwo byera neza mu butaka bwagundutse burimo umucanga mwinshi n'ibumba ryinshi, kereka bashyizemo ifumbire nyinshi mvaruganda, kandi ni ngombwa cyane guhinga bajya hasi kandi bagasukira kugira ngo amazi ahite neza.<ref>{{Cite web |url=https://umutihealth.com/ibigori/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226124254/https://umutihealth.com/ibigori/ |url-status=dead }}</ref>
=== '''Amoko yamamazwa n’ibiyaranga''' ===
* Mu misozi migufi n’iciriritse hahingwa amoko ya Kigega (ZM607), ISARM081 (Pool15_ QPM_SR), Ndaruhutse (Pool 32), H513, SC513, SC525, ISARM101, ISARM103, RHM101, RHM102, RHM103. WH505.
* Mu misozi miremire hera Tamira (Pool 9A), Mamesa (Pool 8A), ISARH071, PAN691,H 628, H 624 na PAN 691.
* Hari kandi imbuto z'ibyimanyi ziboneka habanguriwe amoko asanzwe y'ibigori n'andi moko arangwa n'ibyo umushakashatsi ukora amoko y'imbuto yifuza ( zihanganira amapfa cyangwa indwara n'ibyonnyi, yera vuba cyangwa se atanga umusaruro mwiza n'ibindi. Muri ayo moko twavuga:
'''1. RHM104:'''yihanganira izuba kandi iberanye n'imisozi iringaniye kuva kuri m 900 kugeza kuri m 1800 z'ubutumburuke. Impuzandengo y'umusaruro ugera kuri toni 7.9kuri hegitari.
Imbuto shingiro y'ubu bwoko ituburwa n'ishami rya RAB rishinzwe imbuto n’ama sosiyeti amwe n’amwe y’abikorera mu butubuzi bw’imbuto.
'''2. RHM1407''': iberanye n'imisozi iciriritse, iri hagati ya m 900 na m 1800 z'ubutumburuke. Iyi mbuto yakorewe igenzura mu buryo bwa laburatwari n'uburyo busanzwe bigaragara ko yihanganira indwara ya Cyumya y'ibigori. Aho yageregerejwe yatanze umusaruro mpuzandengo wa toni 7.87 kuri Ha.
'''3. RHT132:''' iberanye n'imisozi iringaniye, iri hagati ya m 1400 na m 2000 z'ubutumburuke. Yakorewe isuzuma muri Laburatwari no mu mirima hagamijwe kureba niba yihanganira indwara ya Cyumya y'ibigori, bigaragara ko iyihanganira.
'''4. RHM1409:''' iberanye n'imisozi iringaniye, iri hagati ya m 900 na m 1700 z'ubutumburuke. Yakorewe isuzuma muri Laburatwari no mu mirima hagamijwe kureba niba yihanganira indwara ya Cyumya y'ibigori, bigaragara ko iyihanganira mu rugero. Umusaruro mpuzandengo wayo ni toni 8.67 kuri hegitari.
'''5. RHM1402:''' iberanye n'imisozi iringaniye, iri hagati ya m 900 na m 1800 z'ubutumburuke. Itanga umusaruro mpuzandengo wa toni 8.59 kuri hegitari. Nta sosiyeti irafata iyi mbuto kugira ngo iyitubure.
'''6. RHMM111:'''iberanye by'umwihariko n'imisozi iringaniye ariko ikonja. Ni imbuto yera vuba cyane, yerera iminsi 100. Itanga umusaruro mpuzandengo wa toni 6.16 kuri hegitari.
'''7.''' '''RHMMM113:''' iberanye n'imisozi iringaniye iri hagati ya m 900 na m 1700 z'ubutumburuke. Ni imbuto yerera iminsi 110. Itanga umusaruro mpuzandengo wa toni 8.23 kuri hegitari.
'''8.''' '''RHMH1520''' iberanye n'imisozi miremire, iri ku butumburuke muri hejuru ya m 1800. Ifite umusaruro mpuzantengo wa toni 7.8 kuri hegitari.
[[Dosiye:Drying maize picture.jpg|thumb|Ikigoli]]
9. '''RHMH1521:''' : iberanye n'imisozi miremire, iri ku butumburuke muri hejuru ya m 1800. Ifite umusaruro mpuzantengo wa toni 7.8 kuri hegitari.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-56336649</ref>
=== '''Uburyo bukoreshwa mu gutegura umurima''' ===
Mu [[Rwanda]], abahinzi benshi b'ibigori bakoresha uburyo bumenyerewe bwo gutegura umurima:
* '''Isuka'''
Uburyo bwo gutegura umurima bakoresheje isuka bukoreshwa cyane cyane n'abahinzi bafite ubutaka buto. Ubu buryo ntibwihuta, bukoresha abakozi benshi ariko burizewe.
* '''Imashini zihinga'''
Imashini zihinga zikoreshwa cyane cyane n'abahinzi bafite ubutaka buringanye cyangwa bunini kubera ko izi mashini zihenda kandi ntizibonerwe ibyuma bisimbura ibishaje ku buryo bworoshye, igiciro cyo hejuru cy'amavuta zikoresha ndetse n'igiciro gihanitse cyo kuzikodesha.
* '''Imashini nto zisunikwa'''
Ubu ni uburyo bwiza ku bahinzi bafite ubutaka buto cyangwa buringaniye kuko zikoresha amavuta make kandi zikaba zidahenze n'ubwo zitaberanye n'ubutaka bukomeye. Izi mashini zikoreshwa ibintu byinshi kandi biroroshye kuzikoresha. Icyakora abahinzi benshi ntibarasobanukirwa n'ibyiza byo gukoresha imashini, bitewe ahari n'uko zikiri nshya ku isoko.
* '''Inyamaswa zihinga'''
Ubu ni uburyo bwo gukoreshwa inyamaswa zikurura amasuka ahinga. Ubu buryo bufasha umuhinzi guhinga ubutaka bunini no gutera ibigori byinshi ugereranyije no guhingisha isuka isanzwe. Gusa rero ubu buryo ntibuberanye n'ubutaka bukomeye cyangwa buhanamye.Ubu buryo kandi busaba kugura no korora imfizi yifashishwa mu gukurura amasuka ahinga.
Nyuma yo kureba uburyo bukoreshwa mu gutegure umurima, ni ngombwa kandi kurwanya isuri mu murima kugira ngo itazangiza ibigori umusaruro umuhinzi yari yizeye ntuboneke.<ref>{{Cite web |url=http://www.ehinga.org/kin/articles/maize/pests_and_diseases/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226124254/http://www.ehinga.org/kin/articles/maize/pests_and_diseases |url-status=dead }}</ref>
* '''Kurwanya isuri hifashijwe :'''
Amaterasi y’indinganire
Gucukura imiringoti,
Gutera ibiti bivangwa n'imyaka bifata ubutaka
* '''Kurima bwa mbere''' bavanamo urwiri n'ibindi byatsi bibi iyo biri mu murima.
* '''Guhinga bwa kabiri''' (gutabira) cyangwa gusanza bagiye gutera imbuto.
'''Gufumbira'''
Mu murima ugiye guterwamo ibigori hashyirwa Toni 10 kuri ha z’ifumbire y’imborera iboze neza mu gihe cy’itabira. Iyo ubutaka bwagundutse cyane, batera ishwagara mu murima mu byumweru bibiri mbere yo gutera ku rugero rwa Toni 2,5 na Toni 5 z’ishwagara kuri ha, ikamaramo ibihembwe bine by‘ihinga. Hashyirwa mu murima ifumbire mvaruganda: kg 250 za NPK(17-17-17) kuri ha, cyangwa kg 100 za DAP mu gihe cy’itera cyangwa imaze kumera. Iyo hashize ibyumweru bitandatu nyuma yo gutera, bakongeramo 100 kg za Ire kuri ha.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/nyagatare-bishimiye-igiciro-gishya-cy-ibigori-bakifuza-ko-cyakurikizwa</ref>
=== '''Gutera imbuto''' ===
* Haterwa imbuto ingana na kg 20-25 z’imbuto kuri ha.
* Ibigori biterwa ku ntera ya cm 80 hagati y’imirongo na cm 30 hagati y’utwobo tw’imbuto, kandi hagaterwa ibigori bibiri muri buri kobo. Iyo bashaka gutera ikigori kimwe mu kobo, batera ku ntera ya cm 70 hagati y’imirongo na cm 30 y’utwobo tw’imbuto.
==== '''Igihe cyo gutera''' ====
* Ku gihembwe cy’ihinga cy'umuhindo, mu misozi migufi no mu misozi iciriritse, batera ibigori mu byumweru bibiri bya nyuma by’ukwezi kwa Nzeli, n’ibyumweru bibiri bya mbere by’ukwezi k’Ukwakira.
* Ku gihembwe cy'ihinga cya kabiri, batera mu kwezi kwa Gashyantare.
* Mu misozi mireremire, batera mu kwezi k’Ukwakira ku gihembwe cy’ihinga cya mbere no mu kwezi kwa Gashyantare mu gihembwe cya kabiri, ariko hari n’abageza mu kwezi kwa Werurwe bagitera.
* Mu bishanga batera mu kwezi kwa Kamena, ibishanga bimaze kumuka.<ref>https://mobile.igihe.com/ubukungu/iterambere/article/hari-icyizere-ko-ku-bwiza-n-umusaruro-w-ibigori-byatuburiwe-mu-rwanda</ref>
=== Kubikenura (Kubikorera cyangwa gufata neza ibigori) ===
Imirimo ikorwa mu rwego rwo gukenura cyangwa gufata neza igihingwa cy'ibigori, harimo kubagara inshuro ebyiri, kwicira, no gusukira.
* '''Kubagara'''
Ibigori bibagarwa inshuro ya mbere bikimara kumera bifite cm 10 z’uburebure. Iryo bagara rigamije gukuramo ibyatsi bibi byacuranwa intungagihingwa n'ibigori, no kumena ubutaka kugira ngo ibigori bibashe gukura neza.
* '''Kwicira'''
Ibigori babyicira mu gihe babagara ubwa kabiri. Kwicira ni ukurandura utugori tudasa neza nk'ibindi, biba bigaragara ko tutazera neza cyangwa se kugabanya umubare w'ibigori byameze mu mwobo umwe iyo birenze bibiri.
* '''Gusukira/ Kuhira'''
Iyo ibigori bimaze kugera ku burebure bwa cm30, barabisukira. Gusukira ni ukwegereza agataka ibigori, hagamijwe kubishyigikira kugira ngo bikure neza kandi bishinge imizi byoye guhungabanywa n'umuyaga.
=== Kurwanya indwara n’ibyonnyi by’ingenzi ku bigori ===
'''1. ''Nkongwa y’ibigori''''': ni udukoko bita Busseola fusca, sesania colanistis, eldana sacharina. Utwo dukoko dukwirakwizwa n’utunyugunyugu dutera amagi mu bigori mu gihe cy’imicyo. Ubwone bugaragazwa n’imyobo mu ruti, mu ntete no ku mababi y’ibigori, ikikijwe n’amabyi ya nkongwa.<ref>https://bwiza.com/?Ubucuruzi-bw-ibigori-byokeje-n-ibitetse-bwaciwe-i-Bujumbura</ref>
==== '''''Ibimenyetso bya nkongwa y’ibigori''''' ====
'''Ibimenyetso bya Nkongwa y’ibigori: ubwone bwa''' Busseola fusca ku mababi y’ibigori (A) imyobo y’ubwone (B) imyobo n’umwanda wa Nkongwa mu ruti rw’ikigori rw’ikigori (C), umutima w’igihingwa cy’kigori wapfuye( D), ubwone ku kigori n’intete zacyo, (E) n’imyobo yuzuyemo umwanda wa Nkongwa n.intete zariwe (F).
Bayirwanya batera kare, basimburanya ibihingwa, kurunda ibigorigori mu kimpoteri cyabyo cyangwa gukoresha imiti nka Dursban 48% 1,5l/Ha cyangwa béta-cyfluthrine 2,5% hakoreshejwe ml 10 z’umuti muri litiro 10 z’amazi kuri ari 1.
'''2''. Indwara y’imigongo cyangwa ingenge y’amabara''''' bita “Maize streak virus” ikwirakwizwa n’agakoko bita Cicadulina rubila. Igaragazwa n’imirongo y’umweru ku kibabi.<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/02/breaking-impanuka-ikomeye-yubwanikiro-bwibigori-biravugwa-ko-yaguyemo-abantu/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226124259/https://umuseke.rw/2023/02/breaking-impanuka-ikomeye-yubwanikiro-bwibigori-biravugwa-ko-yaguyemo-abantu/ |url-status=dead }}</ref>
==== '''''Ibimenyetso bw’ingenge z’amababi y’ibigori''''' ====
Bayirwanya baterera rimwe kandi kare, bakarandura ibyafashwe bishobora gukwirakwiza indwara.
'''3. ''Kubabuka kw’amababi y’ibigori''''': iyi indwara iterwa n’agahumyo bita “Helmnthosporium turcicum“. Ni indwara ifata amababi y’ikigori ikagaragazwa n’amabara manini arambuye ku mababi. Ikara cyane mu gihe cy’imvura.<ref>https://www.rba.co.rw/post/Bubakiwe-uruganda-rwibigori-ariko-rumaze-imyaka-2-rudakora</ref>
==== '''''Ibimenyetso by’indwara ibabura amababi y’ibigori'''''. ====
Mu kuyikumira no kuyirwanya, batera ku gihe imbuto zihanganira iyo ndwara kandi hagakoreshwa imbuto ihungijwe umuti wa Thiran na benomyl. Ni ngombwa kandi kurunda ibigorigori mu cyimpoteri cyabyo ahitaruye.
'''4. ''Nkongwa idasanzwe'''''
Nkongwa idasanzwe (Fall Armyworm: Spodoptera frugiper- da) ni icyonnyi kidasanzwe gitera igihombo kinini cyane iyo kitarwanyijwe bikwiye. Icyi cyonnyi cyibasira cyane cyane ibigori ndetse n’ibindi bihingwa nk’amasaka n’ibisheke.
[[Dosiye:Zea mays male flowers.jpg|thumb|ikigori]]
''Nkongwa idasanzwe n’ubwone bwayo Nkongwa idasanzwe ifite ishushyo y’inyuguti ya “Y”''
=== '''Kuyirinda''' ===
* Guhinga ugeza isuka hasi ugamije kugaragaza, kuvanamo cyangwa gutaba nkongwa n’ibikonoshwa byayo,
* Kubagara umurima igihe cyose hagaragayemo ibyatsi no kugira isuku mu nkengero zawo,
* Gukura mu murima ibisigazwa by’ibihingwa nyuma yo gusarura,
* Kongerera ibihingwa ubudahangarwa hakoreshwa ifumbire y’imborera iboze neza n’imvar uganda ku bipimo nyabyo hamwe no kuhira,
* Gusimburanya mu murima ibinyampeke n’ibinyamisogwe (ibishyimbo, [[soya]],..) cyangwa n’ibinyabijumba (ibirayi, ibijumba),
* Gusura umurima byibuze inshuro eshatu mu cyumweru, ureba niba nta bimenyetso by’iki cyonnyi birimo.
Igihe ubisanzemo ihutire gutanga amakuru ku babishinzwe (Abajyanamab’ubuhinzi, abafashamyumvire, n’abashinzwe ubuhinzi mu Kagari, Umurenge, Akarere,RAB…)
=== '''Kuyirwanya''' ===
* Gutoragura nkongwa mumurima no kuzica,
* Gukoresha umuti wica udukoko nka:
* Cypermethrin 4%+profenofos 40% (urugero: roket, target, cypro, jaket,…) ku rugero rwa 1-2 ml z’umuti muri 1l z’amazi,
* Lambda-Cyhalothrin 50g/l, ku rugero rwa 1-2 ml z’umuti muri 1l z’amazi,
* Pyrethrum 5% EWC, ku rugero rwa 8ml muri 1l y’amazi
* Acetamiprid 20g/l + Lambda-Cyhalothrin 16g/l, 4-6ml muri 1l y’amazi,
* Imidacloprid 200g/l ku rugero rwa 1ml muri 1l y’amazi.
=== '''''Cyumya/ Kirabiranya y’ibigori''''' ===
Cyumya/ Kirabiranya y’ibigori ni idwara iterwa na virusi z’ubwoko bubiri ari zo ''Maize chlorotic mottle virus'' (Machlomovirus: Tombusviridae) na ''Sugarcane mosaic virus'' (Potyvirus: Potyviridae) cyangwa se ubundi bwoko bwa virusi ifata ibinyampeke yo mu bwoko bwitwa Potyviridae.
'''Ibimenyetso'''
Cyumya/ Kirabiranya y’ibigori yigaragaza ku buryo bwinshi bitewe n’ubwoko, ikigero cy’ubwandu n’ibihe. Mu bimenyetso
biyigaragaza harimo amababi y’ikigori cyafashwe ahinduka umuhondo hanyuma agatangira kwuma ahereye ku mpande agana imbere. Iyo gifashwe kikiri gito cyuma gihereye ku mutwe. Iyo gifashwe cyaramaze guheka, umuheko ugaragara nk’aho ikigori cyeze, nyamara iyo uwuvanyeho ibishishwa usanga imbere intete zidakuze kandi ari nke cyane (Castillo and Herbert, 1974; Castillo Loayza, 1977; Niblett and Caflin, 1978; Uyemoto et al., 1981).<ref>https://www.radiyoyacuvoa.com/a/6946641.html</ref>
=== '''Uburyo bwo kuyirinda no kuyirwanya''' ===
* Gukoresha imbuto zujuje ubuziranenge ziboneka ku bacuruzi b’inyongera musaruro bemewe;
* Gukurikiza amabwiriza y’imihingire myiza atangwa n’abamamaza buhinzi (urugero: guterera ku gihe, guterera rimwe, intera zo gutereraho, igerambuto, gufumbira neza, kubagara, n’ibindi…),
* Kurandura no gukuraho ibigori byose byagaragaje uburwayi bigatabwa nibura mu cyobo gifite metero imwe (m1) y’ubujyakuzimu,
* Kwirinda gutera ibigori hafi y’umurima ugaragaramo Cyumya/Kirabiranya,
* Gusimburanya ibigori n’ibindi bihingwa bitari ibinyampeke,
* Kutagaburira amatungo impungure zasaruwe ku bigori birwaye,
* Kwirinda gukwirakwiza imbuto cyangwa ibikomoka ku bigori byagarayeho indwara, uva mu karere ujya mu kandi.<ref>https://umuryango.rw/ubuzima-115/article/kigali-biravugwa-ko-impanuka-ikomeye-y-ubwanikiro-bw-ibigori-bwaguye-yahitanye</ref>
=== '''GUSARURA''' ===
* Sarura ibigori bimaze kwera neza no kuma,
* Amababi n’ibishishwa biba byarumye
* Igice cy’ikigori gifashe ku giti kiba cyatangiye guhindura ibara kibaba ikigina cyangwa umukara,
* Bigori biba byumye utabyotsa
* Iyo usatuye intete usanga imbere harumye
* Byibyra ¾ by’ibigori biba byaratangiye kugwa bisa n’ibigiye kuva ku biti,
* Urugero rw’ubuhehere ruba rugeze kuri 35%.
==== '''Gutema, kwanika no gutonora ibigori''' ====
* Bishobora gukorwa n’intoki bahwanyuza kimwe kimwe cyangwa bagatema ibiti byabyo bikiriho ibigori hanyuma bakabyanika mu murima kugira ngo bikomeze kuma. Ibigori byanitse mu murima byuma nka nyuma y’ibyumweru kuva kuri kimwe kugera kuri bitatu bitewe n’uko ibihe by’izuba n’imvura bimeze. Nyuma y’aho ibigori bishobora gutonorwa bigahunikwa.<ref>https://yegob.rw/sobanukirwa-akamaro-ko-gukoresha-imisatsi-yibigori/</ref>
=== '''Kumisha no guhumgura''' ===
Kwanika ibigori mu murima bishobora kunganirwa no kongera kubyanika mu nyubako zabugenewe kuko bigabanya ibyago byo kuzana uruhumbu.
Ibigori bishobora kujyanwa hanze y’ubwanikiro bikanikwa ku zuba ku birago cyangwa ibindi bikoresho kugira ngo byume neza bigere ku ugero rw’ubuhehere rwifuzwa mbere y’uko bihungurwa.
Ibigori bigomba guhungurwa bigeze ku gipimo cy’ubuhehere cya 13-14%. Guhungura n’intoki ni bwo buryo bumenyerewe. Ubundi buryo bwo guhunguza udukoresho bafata mu ntoki cyangwa imashini zihungura ibigori bishobora koroshya akazi no kongera ubushobozi bwo guhungura byinshi.
''Akuma gahungura ibigori Imashini ihungura ibigori.''
Ibigori bihungurwa kubera impamvu zikurikira:
* Guhungira intete biroroha kandi bikagira umumaro kurushaho,
* Kubihungira bikorwa n’uuti muke
* Ibigori bihunguye bimara igihe kinini bitangiritse
* Hakenerwa umwanya muto wo kubihunika
* Biroroshye kugenzura no gusuzuma umusaruro
* Ibyonnyi ntibibyangiza nk’uko byakwangiza ibigori bidahunguye.Iyo ibigori bimaze guhungurwa, biragosorwa, bigahungirwa hakoreshejwe umuti wa Actellic super ku rugero rwa gr 10 z’umuti muri kg 100 z’ibigori.
=== '''Guhunika''' ===
* Ibigori byumye bishobora guhunikwa bidahunguye cyangwa ari intete zigunguye. Bihunikwa mu bitebo, ibigega cyangwa imifuka. Imifuka igomba guterekwa ku mbaho zigiye hejuru y’ubutaka kugira ngo umwuka utemberemo.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/intandaro-yigabanuka-ryumusaruro-wibigori-muri-bugesera/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226124251/https://muhaziyacu.rw/amakuru/intandaro-yigabanuka-ryumusaruro-wibigori-muri-bugesera/ |url-status=dead }}</ref>
== Imiyoboro ==
* [https://web.archive.org/web/20110728134018/http://www.orinfor.gov.rw/printmedia/news.php?type=rw&volumeid=141&cat=35&storyid=3949 Ikigori : Ingirakamaro mu bitunga umubiri]
[[Category:Ibigori]]
[[Category:Ibimera]]
[[Category:Ubuhinzi]]
bmcga1ezvhkn74pdjjsej1b3tobbemg
Amazina nyarwanda
0
3548
130269
127603
2026-04-06T08:18:00Z
~2026-21106-95
17871
130269
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwandans are victims of genocide sign.jpg|thumb|AMazina]]
== Inyuguti A ==
Abayo;Atete; Abewe – Abijuru; Abera ; Abeza ; Abumugabo, Ahoraho; Abamahoro; Abariza, Abayizera; Akiduhaye; Akimana; Akingeneye, Akizanye ; Akeza - Akwizihize- Akwizihire -Abayisenga;Abimana - Abiyingoma - Aganze, Agabe - Arakaza - Ategeke,
,Ahishakiye
,Amizero, Atone ,Akayisenga, Ahirwe - Ariho, Aradukunda,Ashimwe, Abeho; Ategeke;Akuzwe; Atsinde,Atuze, Arema,Azabe; Ahimana
== Inyuguti B ==
Bana, –
Bayihiki –
Bambe –
Batamuriza –
Bazatoha –
Bazimya –
Benda –
Bengeza –
Beraho – Benzinge- Bugirimfura
,_Bicura –
Bigirimana –
Bigwi;
Bihogo –
Bihoyiki, –
Bikorimana, –
Binama –
Birasa –
Bisamaza –
Bisangwa –
Biseruka –
Biseseme –
Bucagu –
Bucyana –
Bucyanayandi –
Bugingo –
Bugirande –
Buhigiro –
Bukuba –
Bitibibisi– Birekeraho
Buregeya –
Busanane –
Bushayija –
Busyeti –
Buzizi –
Bwakira –
Bwankoko –
Bwimba –
Bwiza –
Byagutunga –
Byemero –
Byiringiro –
Byukusenge –
Byusa - Bikamba - Banganirora - Bungurubwenge - Bisetsa-
Bagwaneza-
Benimana-
Beza-Butare- Burariyo- Burabyo-Byose - Bishirandora
== Inyuguti C ==
Candari - Camake - Ciraho - Coca - Condo - Cyirima - Cyimana - Cyitatire - Cyamatare - Cyusa - Cyuzuzo - Cyogera - Cyomoro - Cyiza - Cyubahiro - Cyizere - Cyimbo - Cyinyambo - Cyambarantama - Cyarahani - Cyoganyanja-Cyurinyana-Cyabayaga
== Inyuguti D ==
Dusabane - Dusabe -Duhirwe- Dusengimana - Dushime - Dushimire - Duhirwe - Dukunde - Dufatanye - Dusenge - Duhimana - Dukuze - Duhimbaze - Dukuzimana - Dusabamahoro-Dusenabo-Dusingize-Dusangirirwa-Dukundwe
[[Dosiye:Wooden srcabble tiles.jpg|thumb|imibare yerekana uko Inyajwi n' ingombajwi bikurikirana mu myandikire yemewe y' ikinyarwanda]]
== Inyuguti Edouard ==
Emera - Emerimana- Erura- Eza - Era- Erura - Ema - Ema N Emmanuel
== Inyuguti F ==
Fungamuka - Furuma - Furaha furaha - Fulani - Feza - Fungaroho - Fatuma - Fashaho - Furebo - Fatikaramu
== Inyuguti G ==
GASHUGI- Ganza - Gasaro - Gabana - Gwira - Gwiza - Gasangwa - Gasana - Gasanana - Gashema-Gasigwa - Gatabazi- Gahigi -Gafirita- Gakuba-Gakwaya - Gitwaza - Gatwaza- Giringabo - Giramata (f) - Gicanda (f)Gasasira - Gasarasi-Gasarabwe - Gore - Gabiro - Gaba - Gisa - Gisingizo -Gisubizo, Gaju, Gabirwa, gakuba, Gatovu,
== Inyuguti H ==
Habanabakize,habarurema,
HABINSHUTI, Habyarimana, Hagenimana, Habimana,
Haguma,Hagumimana,
Hakizabera,Hakizamungu,Hakizimana,Hakorimana,
Harerimana,Havugimana,
Hitimana -Hategekimana Habanabashaka-Hitayezu-Hitiyaremye-Harebamungu-Higiro-Haguminshuti-
Hirwa,Higa, Higaniro, Hakuzimana,Humura,Hakorubwonko
Inyuguti I
Igabe,Igeno,Igiraneza,Ihimbazwe,Ijuru,Ijabo,Ikaze,Imena,Ineza,Inezerwe,Inganji,Ingeli,Irasubiza,Iragena,Irabaruta,Irabona,Irarora,Irakoze,Isimbi,Isaro,Isine,Ishami,Inshuti,Ishimwe,Isezerano,Ishema,Isheja,Isingizwe,Ituze,Itetero,Iyera,Iyaremye,Iyadukunze,Iyatwese,Iyaduhanze,Izabayo,Izere, Ijigija
== Inyuguti J ==
Jabo – Jambo - Juru - Jabiro - Janja - Jabana - Jali - Jyambere -
== Inyuguti K ==
Kabagambe (m) –
Kabahita (m) –
Kabalisa (m) –
Kabanda (m) –
Kabandahe (m) –
Kabandana (m) –
Kabango (m) –
Kabano (m) –
Kabarira (m) –
Kabatsi (m) –
Kabayita (m) –
Kabayiza (m) –
Kabeja –
Kabengera (m) –
Kabera (m) –
Kabibi (m) –
Kabukwisi (m) –
Kaburame (m) –
Kabuto –
Kadamari (f) –
Kagaba (m) –
Kagabo (m) –
Kagaju (m) –
Kagambage (m) –
Kagame –
Kagame (m) –
Kageruka (m) –
Kageza (m) –
Kagoro (m) –
Kagoyire (m) –
Kagurukiza (m) –
Kagwenyonga (f) –
Kalisa (m) –
Kamabera (f) –
Kamagaju (f) –
Kamali (m) – Kamana (m) —
Kamanzi (m) –
Kamariza (f) –
Kamasa (m) –
Kamatali (m) –
Kambayire (f)
Kamegeri (m) –
Kamikazi ,Kami(f)(f)
Kamiya (m) –
Kamondo (f) –
Kamongi (m/f) –
Kampayana (m) –
Kampirwa (f) – Kampire(f)
Kampogo (f) –
Kkampororo(f)
Kamugema (m) –
Kamugire (f) –
Kamugunga (m) –
Kamuzinzi (m) –
Kamwenubusa (m) –
Kana (m) –
Kanamugire (m) –
Kanayoge (m) –
Kandagaye (m) –
Kandeke (m) –
Kandenzi (f) –
Kandekwe (m) –
Kangeyo (f) Kangabe(f)–
Kanimba ,(m) –
Kankera (f) –
Kankuyo (f) –
Kankwanzi (f) –
Kanobana (m) –
Kantamati (f) –
Kantengwa (f) –
Kanyamahanga (m) –
Kanyamanza (m) –
Kanyambuga (m) –
Kanyamugenge (m) –
Kanyangira –
Kanyarengwe (m) –
Kanyarutoke (m) –
Kanyemera (m) –
Kanyenzi (m) –
Kanzana (f) –
Kanzayire (Cyanzayire) –
Karamuka(m) –
Karake (m) –
Karama (m) –
Karambizi (m) –
Karangwa (m) –
Karangirwa(m,f)
Karani (m) –
Karege (m) –
Karegeya (m) –
Karekezi (m) –
Karema (m) –
Karemangingo (m) –
Karengera (m) –
Karenzi (m) –
Karenzo (m) –
Karera (m) –
Karikurubu (m) –
Karima (m) –
Karinganire (m) –
Karinijabo (m) –
Karuranga (m) –
Karuretwa (m) –
Karyabwite –
Katabarwa (m) –
Kataka –
Kataramuka (m) –
Kavaruganda(m) –
Kavuna –
Kavuna (n) –
Kavutse (m) –
Kayabo (m) –
Kayibanda (m) –
Kayigi (m) – Kayigema (m)
Kayigumire (m) –
Kayihunda (m) –
Kayihura (m) –
Kayijamahe (m) –
Kayijuka –
Kayijuka (m) –
Kayinamura –
Kayiranga (m) –
Kayirangwa (f)
Kayirebwa (f) –
Kayishema (m) –
Kayisinga (m/f) –
Kayisingirwa (f)
Kayisire (f) –
Kayitaba (m) –
Kayitakibwa (m) –
Kayitana –
Kayitankore (m) –
Kayitare – Kayiranga(m)Karangwa(m)
Kayitakire
Kayitasire
Kayitesi (f) –
Kayitsinga –
Kayonde (m) –
Kayonga (m) –
Kayumba (m) –
Kibuye (m) –
Kidedeli –
Kimanuka –
Kimenyi (m) –
Kimizi (m) –
Kimonyo (m) –
Kinyoni (m) –
Kirazi (m) –
Kiroha (m) –
Kiromba (m) –
Komeza –
Kurazikubone –
Kwizera KAMANAYO– Karamira, Karasira
Kimuri, Kwihangana ,KAMIRINDI,Kageme, Kalitanyi, Kalisa, Kamariza, Kamikazi,Kawera(f) - Kamana (m);
Kirenga (m); KAYIRA; KANYEMERA; KWIBUKA;KANGABE;KIRENGA;KAMBANDA;KAYESU;KURADUSENGE;KWITONDA;KWIZIHIRWA,KAMALI;KANAKUZE
== Inyuguti L ==
Linguyeneza - Linganwa- Liboneye - Lizinde - Liza - Lizatahabake - Libanje -
== Inyuguti M ==
Mabano (m) –
Mafene (m) –
Maganya (m) –
Magayane(m) –
Mageza (m) –
Makombe (m) –
Makuza (m) –
Mambo (m) - Manzi (m) –
Masabo (m) –
Mashira (m) –
Matabaro (m) –
Matata (m) –
Matene (m) –
Mavugabandi (m) –
Mazimpaka (m) –
Mbanda (m) –
Mbarutso (m) – Mberabahizi
Mbishibishi (m) –
Mbungira (m) –
Mfuruta (m) –
Miburo (m) –
Migabo (m) –
Migezo (m) –
Minega (m) – Mirasano (m); Mirimba (m) –
Miseke (m) –
Mpambara (m) Mpabuka(m) –
Mpitabakana (m) –
Mpogazi (m) –
Muberuka (m) –
Mucumangendo (f) –
Mucyo (f) &Nash;
Mudenge (m)- Mugabe (m) –
Mugabukenga (m) –
Mugabushaka (m) –
Mugarura (m) –
Mugenzi (m) –
Mugemahica (m) –
Mugemana (m) –
Mugemanshuro (m) –
Muhakwa (m) –
Muhigirwa (m) –
Muhikira (m) –
Muhimpundu (f) –
Muhire (m) –
Muhirwa (m) –
Muhongeshanseko (f) –
Muhongerere (f) –
Muhongerwa (f) –
Muhorakeye (f) –
Mujijima (m) –
Mujinya (m) –
Mukabagire (f) –
Mukama (m) –
Mukamisha (f) – Mukamishangeyo(f)-
Mukamugema (f) –
Mukamusana (f) –
Mukamusoni (f) –
Mukamuyango (f) –
Mukandamage (f) –
Mukangamije (f) –
Mukansanga (f) –
Mukantagara (f) –
Mukanyangezi (f) –
Mukanyarwaya (f) –
Mukanyemazi (f) –
Mukanyonga (f) –
Mukarage (m) –
Mukaremera (f) –
Mukarutabana (f) –
Mukarutesi (f) –
Mukaruziga (f) –
Mukazayire (f) –
Mukiga (m) –Mukunzi
Mukurira (m) –
Mukuralinda (m) –
Mukwende (m) –
Mukwiye (m) –
Mulenzi (m) –
Mulindabigwi (m) mulindwa –
Munana (m) –
Munanira (m) –
Mundere (m) –
Mungeri(m/f) –
Munyagasheke (m) –
Munyakarambi (m) –
Munyakayanza (m) –
Munyampundu (m) –
Munyandamutsa (m) –
Munyangoga (m) –
Munyangango/Munyengango (m) –
Munyanziza (m) –
Munyaneza (m) –
Munyarigoga (m) –
Munyanyebinja (m) –
Munyentwali (m) –
Munyeragwe (m) –
Munyeshuri (m) –
Munyeshyaka (m) –
Munyeshya (f) –
Munyeyinga (m) –
Munyinya (m) –
Mupagasi (m) Murame (m) –
Murangamirwa (f) –
Murangira (m) –
Murara (m) –
Murasandonyi (m) –
Murekatete (f) –
Murekezi (m) – Murera
Mureramanzi- Murutamanga (m) –
Musafiri (m) –
Musaniwabo (m/f) –
Musabyimana (m) –
Museruka (m) –
Musindi (m) ––
Musinga (m) –
Musomakweli (m) –
Musonera (m) –
Musoni (m) –
Musheshembugu (f) –
Mushonganono (f) –
Mutabagisha (m) –
Mutabaruka (m) – Mutakwaraba (f)-
Mutambarungu (m/f) –
Mutambuka (m) –
Mutamuriza (f) –
Mutagawa (m) –
Mutagisha (m) –
Mutangana (m) –
Mutatsinema (f) –
Mutara (m) –
Muteteri (f) –
Mutegwaraba(f) –
Mutumwambazi (f) –
Mutumwinka (f) –
Mutungirehe (m) –
Muvunyi (m) –
Muyenzi (m) – Muzungu (f,m)
Mwemezi (m) –
Mwerekande (m) –
Mwiza (f) –
Mbonyebyombi(M) –
Munyabarenzi –
Mihigo –
Manzi –
Mahoro –
Mugwaneza –
Marara –
Maniraho –
Muhawenayo –
Mugenga –
Muheto;
Musumbakazi;
Munyana;
Murindabigwi –
Musindarwejo;
Murasira;
Murebwanayo;
Mushikiwabo;
Muzirankoni-
Munyantore -
Munyankumburwa –
Mwungeri(m) – Mwiseneza(f)
== Inyuguti N ==
Nakure –
Naho (m) –
Nayigiziki (m) –
Ncamihigo (m) Ncogoza (m) –
Ndabakenga (m) –
Ndabambalire (f) –
Ndagije (m) –
Ndagijimana (m) –
Ndahindurwa (m) –
Ndahiro (m) –
Ndakaza (m) –
Ndakorerwa (m) –
Ndamage (m) –
Ndangamyambi (m) –
Ndanguza (m) –
Ndateba (m) –
Ndayambaje (m) –
Ndayisenga (m) –
Ndayitabi (m) –
Ndayizigiye (m) –
Ndekezi (m) –
Ndengejeho (m) – Ndikumwenayo (m)
Ndimbati (m) –
Ndimukaga (m) –
Ndimurwango (m) –
Ndinda (m) –
Ndizeye (m) –
Ndongo (m) – Ndongozi (m) -
Ndori (m) - Ndoli (m) – Ndorimana(m) - Ndorindagiye -
Ndungutse (m) –
Ngabo (m) –
Ngabonzima (m) – Ngabonziza-
Ngaboyisonga (m) –
Ngamije (m) –
Ngango (m)- Ngarama (m) –
Ngarambe (m) –
Ngarure (m) –
Ngegera (m) –
Ngendandumwe (m) –
Ngirabakunzi (m) –
Ngiruwonsanga (m) –
Ngoga (m) –
Ngomanzungu (m) –
Ngurumbe (m) –
Ni(yi)bizi (m) –
Ni(yi)shaka (m) –
Niyitegeka (m) –
Nibishaka (m) –
Nicyolibera (m) –
Nijimbere (m) –
Nikwigize (m) –
Niyo (u) – Niyigena-
Niyimporera-
Niyimbonera-
Niyonzima (m) –
Nkangabeshi(m) –
Nkangabarashi(m)
Nkera (m) –
Nkerabera (m) –
Nkerabigwi (m) –
Nkeragasani (m) –
Nkeragusenga (m) –
Nkeragutabara (m) –
Nkerahayo (m) –
Nkeramahame (m) –
Nkeramigambi (m) –
Nkeramihigo (m) –
Nkeramugaba (m) –
Nkerarugira (m) –
Nkeratabaro (m) –
Nkezabera (m) –
Nkomati (m) –
Nkongori (m) –
Nkoronko (m) –
Nkotanyi (m) –
Nkubiri (m) –
Nkubito (m) –
Nkundabakize (m) –
Nkuranga (m) –
Nkurunziza (m) –
Nkusi (m) –
Nsabimana (m) –
Nsanzabaganwa (m) –
Nsanzabera (m) –
Nsanze (m) –
Nsanzurwimo (m) –
Nsekalije (m) –
Nsenga (m) –
Ntigura
Nsengimana (m) –
Nsengiyumva (m) –
Nshogozabahizi (m) –
Nshuti (m) –
Ntabahwana (m) –
[[:en:Dr_Venant_Ntabomvura|Ntabomvura]] (m) –
Ntabana(m) -
Ntabyera (m) –
Ntaganda –
Ntaganda (m) –
Ntagara (m) –
Ntagugura (m) –
Ntahobari (m) –
Ntakamaro (m) –
Ntakavuro (m) –
Ntamabyariro (m) –
Ntamahungiro (m) –
Ntamakemwa (m) –
Ntamavukiro (m) –
Ntambabazi (m/f) –
Ntambara (m) –
Ntampuhwe (m) –
Ntandayera (m) –
Ntango (m) –
Ntare(m) -
Ntashamaje (m/f) –
Ntawe (m) - Ntazinda (m) –
Nteturuye (m) –
Nteziryayo (m) –
Ntibenda (m) –
Ntibitangira (f) –
Ntibihangana (m) –
Ntidendereza (m) –
Ntigashira (m) –
Ntijyinama (m) –
Ntilihera (m) –
Ntirushwa (m) –
Ntukamazina (m) –
Ntukanyagwe (m) –
Ntuyahaga (m) –
Nyabagabo (m) –
Nyabunyana (f) –
Nyabyenda (m) –
Nyagahakwa (m) –
Nyagakecuru (f) –
Nyagasaza(m) –
Nyagatare (m) –
Nyagisaza (m) –
Nyakabwa (m) –
Nyakarashi (m) –
Nyakazungu (m) –
Nyamacumu (m) –
Nyamadigi (m) –
Nyambo (f) –
Nyaminani (m) –
Nyampame –
Nyampinga (f) –
Nyamubi (m) –
Nyamucenshera (m) –
Nyamutezi (m) –
Nyamwasa –
Nyandwi (m) –
Nyanebyiri (m) –
Nyangezi –
Nyanzira (m) –
Nyaritwa (m) –
Nyatanyi (m)- Nyarwa(m)–
Nyemazi (m) –
Nyetera (m) –
Nyinawisugi(f) –
Nyinawumuntu(f) –
Nyirabaritonda(f) –
Nyirabundibundi (f) –
Nyirahuku (f/m) –
Nyirahwandari (f) –
Nyirahwehwe (f) –
Nyirakigeri (f) –
Nyirakigwene (f) –
Nyiramashashi (f) –
Nyiramavugo (f) –
Nyiramongi (f) –
Nyiramugwahashashe (f) –
Nyiramugwera (f) –
Nyirankera (f) –
Nyirankomo (f) –
Nyirantamati (f) –
Nyirawera (f) –
Nyirayuhi (f) –
Nyirimbirima (f) –
Nyiriminega (f) –
Nyirimiringa (f) –
Nyirindekwe (m) –
Nyiringabo (m) –
Nyiringango (m) –
Nyiringondo –
Nyiringondo (m) –
Nyirinkindi (m) –
Nyirinkwaya (m) –
Nzabamwita –
Nzabanita –
Nzabonariba (m) –
Nzabonimana –
Nzamba (m) –
Nzamwita (m) –
Nzanana (m) –
Nzaramba (m) –
Nzarubara (m) –
Nzayihorana (m) –
Nzigamasabo (m) –
Nzigira (m) –
Nzira (m) –
Nziraguseswa (m) –
Nzirorera (m) –Nzayisenga - Ntawumenya - Nziza (m)
== Inyuguti O ==
Ongera – Ohereza – Ogezwa
== Inyuguti R ==
Rama, Randa ,
Rangira (m) –
Rebero (m) –
Rekeraho (m) –
Rema
Ribakare (m) –
Ribanje (m) –
Ribarabaje (m) –
Ribaye (m) –
Ringuyeneza (m) –
Rinigumugabo (m) –
Rizinde –
Rizinde (m) –
Rubaduka (m) –
Rubagenga (m) –
Rubagumya (m) –
Rubambura (m)
Ruba<ref>Rwanda traditional</ref>nda (m) –
Rubangisa (m) –
Rubangura (m) –
Rubashamuheto (m) –
Rubayiza –
Ruberanziza (m) –
Ruberwa (m) –
Rubibi (m) –
Ruboneka (m) –
Rubuye (m) –
Rucekeri (m) –
Rucinya (m) –
Rucogoza (m) –
Rudacogora (m) –
Rudahigwa (m) –
Rudakemwa (m) –
Rudasingwa (m) –
Rudasumbwa (m) – by
Rudatsikira (m) –
Rufagari (m) –
Rufali (m) –
Rufuku (m) –
Rugamba (m) –
Rugege (m) –
Rugemintwaza (m) –
Rugerimisare (m) –
Rugerinyange (m) –
Rugero (both);
Rugina (m) –
Rugira (m) –
Rugiramasasu (m) –
Rugoboka (m) –
Rugomwa (m) –
Rugumire (m) –
Ruhabura (m);
Ruhama (m)-
Ruhamiliza (m) –
Ruhamya(m)-Ruhamyambuga (m) –
Ruhamyandekwe (m) –
Ruhanika (m) –
Ruhashya (m) –
Ruhinankiko (m) –
Ruhorahoza –
Ruhorahoza (m) –
Ruhumuliza (m) –
Rujindiri (m) –
Rugandura(m) –
Rukabu (m) –
Rukara (m) –
Rukeba (m) –
Rukebesha (m) –
Rukemampunzi –
Rukeribuga (m) –
Rukikamoso (m) –
Rukimirana (m) –
Rulinda (m) –
Rumanyinka (m) –
Rumiya (m) –
Runuya (m) &ndash
Rupali (m) –
Rurangirwa (m) –
Ruremesha (m) –
Ruribikiye (m) –
Rusagara (m) –
Rusangwa (m) –
Rusatsi (m) –
Rushemeza (m) –
Rushingabigwi (m) –
Rushonda (m) –
Rusiha (m) –
Rutagarama (m) –
Rutagayisasa (m) –
Rutagengwa (m) –
Rutagiragahu (m) –
Rutanga (m) –
Rutaremara (m) –
Rutarindwa (m) –
Rutayisire (m) –
Rutebuka (m) –
Rutegamihigo (m) –
Rutegera (m) –
Rutenderi (m) –
Ruterandongozi (m) –
Ruti (m) –
Rutinywa (m) –
Rutirwicyugu (m) –
Rutiyomba (m) –
Rutsindintwarane (m) – Rugwiro(m)
Rutsinga –
Ruvunantwali (m) –
Ruvusha (m) –
Ruzibiza (m) –
Ruzindana –
Ruzindana (m) –
Rwabigwi (m) –
Rwabugiri –
Rwabugiri (m) –
Rwabukumba –
Rwabukwisi (m) –
Rwabutogo –
Rwabutogo (m) –
Rwabyuma (m) –
Rwagafirita (m) –
Rwagaju (m) –
Rwagasana (m) –
Rwagasore (m) –
Rwagatare (m) –
Rwajekuruha (m) –
Rwakayiru (m) –
Rwakigarama (m) –
Rwalinda (m) – r
Rwamakuba (m) –
Rwamasirabo (m) –
Rwampungu –
Rwamu (m) –
Rwamuhizi (m) –
Rwamulinda (m) –
Rwamuningi –
Rwamurindi –
Rwangombwa (m) –
Rwanyagasore (m) –
Rwasa (m) –
Rwasamanzi (m) –
Rwasibo (m) –
Rwasubutare (m) –
Rwego (m) –
Rwema (m) –
Rwemalika (m) –
Rwibutso (m );
Rwidegembya (m) –
Rwigema –
Rwigema (m) –
Rwigemera –
Rwigemera (m) –
Rwirungu (m) –
Rwitsibagura (m) – rrr
Rwiyamirira (m) –
Rwogera (m) –
Rwubahuka (m) –
Rwubusisi –
Rwubusisi (m) –
Ryabonyende (m) –
Ryamukuru (m) –
Ryangombe (m) –
Ryumugabe (m) –
Ruzagiriza (m) –
Rusengamihigo (m) –
Ruzibiza (m) – Rwamamara- Rutagarama; Rumuri Rwamanywa; Rubasha(m);
== Inyuguti S ==
Sano - Sakindi –
Sendashonga – semaramba
Semugeshi –
Serundari –
Sekabanza –
Simburudari –
Sakindi (m) –
Samukondo (m) –
Samvura (m) –
Sangwa (m) –
Saro (f) –
Sayinzoga (m) –
Sebatigita (m) –
Sebera (m) –
Sebununguri (m) –
Seburikoko (m) –
Sebuto (m) –
Secyavu (m) –
Secyugu (m) –
Sedogo (m) –
Sefuku (m) –
Sekanyambo (m) –
Sekagirima (Sekagilima) (m)
Sekida (m) –
Sekinanka (m) –
Semahe (m) –
Semajege (m) –
Semavenge (m) –
Seminega (m) –
Semuhanuka (m) –
Semukanya (m) –
Sendagari (m) –
Sendarasi (m) –
Sendashonga (m) –
Sendinga (m) –
Sengoro (m) –
Senguge (m) –
Sentabyo (m) –
Sentashya (m) –
Senteteri (m) –
Senyabuzana (m) –
Senyamadari (m) –
Senyamibwa (m) –
Senyana (m) –
Senyanzobe (m) –
Senyombyi (m) –
Serubuga (m) –
Serudonyori (m) –
Serugarukiramfizi (m) –
Serukenyinkware (m) –
Seruvumba (m) –
Sesonga (m) –
Setukuru (m) –
Sezibera (m) –
Sezirahiga (m) –Shami (m)
Simbiyara (m) –
Sindayigaya (m) –
Sindikubwabo (m) –
Singirankabo (m) –
Sisi (m) –
Sibo (m)–
Siridiyo (m)–
Sindikubwabo (m)–
Siboyintore (m)–
Simbizi (m)–
Singiza -
Subika (m) –
Sunzu (m) –
Shami(m)-
Shamukiga (m) –
Sharangabo (m) –
Shumbusho (m) –
Sheja (m)-
Shema (m) –
Shenge(f)-
Shingiro-
Shumbusho (m) –
Shyaka (m) –
Shyerezo (m) –
Shyirambere (m) – Shamika (f)-Songa (m)-Sangano (m)
== Tuyishime ==
Tegera - Tona - Tumwizere -Twagirayezu - Twagirumukiza - Twagirimana - Twahirwa - Twambaze - Tumushime - Tuyirate - Tuyisenge - Tuyishime - Turabumukiza-(f) - Teta - Tuyisabe
Twamugize- Twayigize- Tuganimana- Tuyiringire- Tabaro- Tegibanze- Twizeyimana-Tetero turikumwenimana
== Inyuguti U ==
Udahemuka (m) – Ufitinema (f)-
Ugirimfura (m) –
Ukobizaba (m) –
Umuberwa (f) – Umukumburwa(f)
Umugaba (f) – Uzayisenga
Umugwaneza (f) – Umuhire ( f)
Umulisa (f) –
Umutangampundu (f) –
Umutesi (f) –
Unyuzimfura (m) –
Uramukiwe (m) – Uwumugisha (f)
Urayeneza (m) –
Urujeni (f) –
Ushizimpumu (f) –
Uwabandi (f) –
Uwajeneza (u) –
Uwamahoro (f) –
Uwanyirigira (f) –
Uwashema (f);
Uwayo (u) –
Uwibambe (f/m) –
Uwihanganye (m) –
Uwingabire (f) –
Uwishema (m) –
Uwitonze-(f)Umutoniwase (f) Umutoniwabo (f) –
Uwonizeye (f) –
Umubyeyi (f) –
Umurungi (f) –
Uwizeye –
Usanase –
Uwimpundu –
Ufitinema–
Uwamaliya (f) ,Uwarurema (f)–
Umumararungu (f) –
Uwantege (f)
Uwisheja (f) –
Uwimana (m/f) –
Uwihirwe (f) –
Uwera (f) –
Uwankana –
Uwayo_Uwingoma
Uwabera(m); Umwizawase(f); Uwanjye (f); Uwanyuzimana (f), Uwase(f), Uwicyeza (f), Umuhozawanjye (f), Umulinga (f), Urubuto, Uwonkunda, Ujeneza, Utumatwishima
== Inyuguti V ==
Vuguziga - Vuningoma - Vamubanzi - Vunga - Vumiliya
== Inyuguti W ==
Wibabara(f); Wihogora (f) - Wimuriza
Wirira
== Inyuguti Y ==
Yankurije (f), Yaratubabariye (g); Yankomeje (f); Yirirwahandi (g) - Yamuragiye - Yaramba - Yakunda (h)- Yumvire
== Inyuguti Z ==
Ziraje (f) ; Zaninka (f); Zuba (f); Zir
ikana (f); Zigiranyirazo - Zigirababiri - Zingiza - Zirakamwa;
Zimurinda; Zigama, Zarizo, Zingiro
== Imiyoboro ==
U[https://web.archive.org/web/20100920233949/http://www.rwandanames.n.nu/ rwandanames.n.nu]
[[Category:Kinyarwanda]]
Amakisitu
r0d4d23kgmgyizm34c0v9v0w04e8igb
130271
130269
2026-04-06T08:20:44Z
~2026-21106-95
17871
Gukunda cyane
130271
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwandans are victims of genocide sign.jpg|thumb|AMazina]]
== Inyuguti A ==
Abayo;Atete; Abewe – Abijuru; Abera ; Abeza ; Abumugabo, Ahoraho; Abamahoro; Abariza, Abayizera; Akiduhaye; Akimana; Akingeneye, Akizanye ; Akeza - Akwizihize- Akwizihire -Abayisenga;Abimana - Abiyingoma - Aganze, Agabe - Arakaza - Ategeke,
,Ahishakiye
,Amizero, Atone ,Akayisenga, Ahirwe - Ariho, Aradukunda,Ashimwe, Abeho; Ategeke;Akuzwe; Atsinde,Atuze, Arema,Azabe; Ahimana
== Inyuguti B ==
Bana, –
Bayihiki –
Bambe –
Batamuriza –
Bazatoha –
Bazimya –
Benda –
Bengeza –
Beraho – Benzinge- Bugirimfura
,_Bicura –
Bigirimana –
Bigwi;
Bihogo –
Bihoyiki, –
Bikorimana, –
Binama –
Birasa –
Bisamaza –
Bisangwa –
Biseruka –
Biseseme –
Bucagu –
Bucyana –
Bucyanayandi –
Bugingo –
Bugirande –
Buhigiro –
Bukuba –
Bitibibisi– Birekeraho
Buregeya –
Busanane –
Bushayija –
Busyeti –
Buzizi –
Bwakira –
Bwankoko –
Bwimba –
Bwiza –
Byagutunga –
Byemero –
Byiringiro –
Byukusenge –
Byusa - Bikamba - Banganirora - Bungurubwenge - Bisetsa-
Bagwaneza-
Benimana-
Beza-Butare- Burariyo- Burabyo-Byose - Bishirandora
== Inyuguti C ==
Candari - Camake - Ciraho - Coca - Condo - Cyirima - Cyimana - Cyitatire - Cyamatare - Cyusa - Cyuzuzo - Cyogera - Cyomoro - Cyiza - Cyubahiro - Cyizere - Cyimbo - Cyinyambo - Cyambarantama - Cyarahani - Cyoganyanja-Cyurinyana-Cyabayaga
== Inyuguti D ==
Dusabane - Dusabe -Duhirwe- Dusengimana - Dushime - Dushimire - Duhirwe - Dukunde - Dufatanye - Dusenge - Duhimana - Dukuze - Duhimbaze - Dukuzimana - Dusabamahoro-Dusenabo-Dusingize-Dusangirirwa-Dukundwe
[[Dosiye:Wooden srcabble tiles.jpg|thumb|imibare yerekana uko Inyajwi n' ingombajwi bikurikirana mu myandikire yemewe y' ikinyarwanda]]
== Inyuguti Edouard ==
Emera - Emerimana- Erura- Eza - Era- Erura - Ema - Ema N Emmanuel
== Inyuguti F ==
Fungamuka - Furuma - Furaha furaha - Fulani - Feza - Fungaroho - Fatuma - Fashaho - Furebo - Fatikaramu-Fana
== Inyuguti G ==
GASHUGI- Ganza - Gasaro - Gabana - Gwira - Gwiza - Gasangwa - Gasana - Gasanana - Gashema-Gasigwa - Gatabazi- Gahigi -Gafirita- Gakuba-Gakwaya - Gitwaza - Gatwaza- Giringabo - Giramata (f) - Gicanda (f)Gasasira - Gasarasi-Gasarabwe - Gore - Gabiro - Gaba - Gisa - Gisingizo -Gisubizo, Gaju, Gabirwa, gakuba, Gatovu,
== Inyuguti H ==
Habanabakize,habarurema,
HABINSHUTI, Habyarimana, Hagenimana, Habimana,
Haguma,Hagumimana,
Hakizabera,Hakizamungu,Hakizimana,Hakorimana,
Harerimana,Havugimana,
Hitimana -Hategekimana Habanabashaka-Hitayezu-Hitiyaremye-Harebamungu-Higiro-Haguminshuti-
Hirwa,Higa, Higaniro, Hakuzimana,Humura,Hakorubwonko
Inyuguti I
Igabe,Igeno,Igiraneza,Ihimbazwe,Ijuru,Ijabo,Ikaze,Imena,Ineza,Inezerwe,Inganji,Ingeli,Irasubiza,Iragena,Irabaruta,Irabona,Irarora,Irakoze,Isimbi,Isaro,Isine,Ishami,Inshuti,Ishimwe,Isezerano,Ishema,Isheja,Isingizwe,Ituze,Itetero,Iyera,Iyaremye,Iyadukunze,Iyatwese,Iyaduhanze,Izabayo,Izere, Ijigija
== Inyuguti J ==
Jabo – Jambo - Juru - Jabiro - Janja - Jabana - Jali - Jyambere -
== Inyuguti K ==
Kabagambe (m) –
Kabahita (m) –
Kabalisa (m) –
Kabanda (m) –
Kabandahe (m) –
Kabandana (m) –
Kabango (m) –
Kabano (m) –
Kabarira (m) –
Kabatsi (m) –
Kabayita (m) –
Kabayiza (m) –
Kabeja –
Kabengera (m) –
Kabera (m) –
Kabibi (m) –
Kabukwisi (m) –
Kaburame (m) –
Kabuto –
Kadamari (f) –
Kagaba (m) –
Kagabo (m) –
Kagaju (m) –
Kagambage (m) –
Kagame –
Kagame (m) –
Kageruka (m) –
Kageza (m) –
Kagoro (m) –
Kagoyire (m) –
Kagurukiza (m) –
Kagwenyonga (f) –
Kalisa (m) –
Kamabera (f) –
Kamagaju (f) –
Kamali (m) – Kamana (m) —
Kamanzi (m) –
Kamariza (f) –
Kamasa (m) –
Kamatali (m) –
Kambayire (f)
Kamegeri (m) –
Kamikazi ,Kami(f)(f)
Kamiya (m) –
Kamondo (f) –
Kamongi (m/f) –
Kampayana (m) –
Kampirwa (f) – Kampire(f)
Kampogo (f) –
Kkampororo(f)
Kamugema (m) –
Kamugire (f) –
Kamugunga (m) –
Kamuzinzi (m) –
Kamwenubusa (m) –
Kana (m) –
Kanamugire (m) –
Kanayoge (m) –
Kandagaye (m) –
Kandeke (m) –
Kandenzi (f) –
Kandekwe (m) –
Kangeyo (f) Kangabe(f)–
Kanimba ,(m) –
Kankera (f) –
Kankuyo (f) –
Kankwanzi (f) –
Kanobana (m) –
Kantamati (f) –
Kantengwa (f) –
Kanyamahanga (m) –
Kanyamanza (m) –
Kanyambuga (m) –
Kanyamugenge (m) –
Kanyangira –
Kanyarengwe (m) –
Kanyarutoke (m) –
Kanyemera (m) –
Kanyenzi (m) –
Kanzana (f) –
Kanzayire (Cyanzayire) –
Karamuka(m) –
Karake (m) –
Karama (m) –
Karambizi (m) –
Karangwa (m) –
Karangirwa(m,f)
Karani (m) –
Karege (m) –
Karegeya (m) –
Karekezi (m) –
Karema (m) –
Karemangingo (m) –
Karengera (m) –
Karenzi (m) –
Karenzo (m) –
Karera (m) –
Karikurubu (m) –
Karima (m) –
Karinganire (m) –
Karinijabo (m) –
Karuranga (m) –
Karuretwa (m) –
Karyabwite –
Katabarwa (m) –
Kataka –
Kataramuka (m) –
Kavaruganda(m) –
Kavuna –
Kavuna (n) –
Kavutse (m) –
Kayabo (m) –
Kayibanda (m) –
Kayigi (m) – Kayigema (m)
Kayigumire (m) –
Kayihunda (m) –
Kayihura (m) –
Kayijamahe (m) –
Kayijuka –
Kayijuka (m) –
Kayinamura –
Kayiranga (m) –
Kayirangwa (f)
Kayirebwa (f) –
Kayishema (m) –
Kayisinga (m/f) –
Kayisingirwa (f)
Kayisire (f) –
Kayitaba (m) –
Kayitakibwa (m) –
Kayitana –
Kayitankore (m) –
Kayitare – Kayiranga(m)Karangwa(m)
Kayitakire
Kayitasire
Kayitesi (f) –
Kayitsinga –
Kayonde (m) –
Kayonga (m) –
Kayumba (m) –
Kibuye (m) –
Kidedeli –
Kimanuka –
Kimenyi (m) –
Kimizi (m) –
Kimonyo (m) –
Kinyoni (m) –
Kirazi (m) –
Kiroha (m) –
Kiromba (m) –
Komeza –
Kurazikubone –
Kwizera KAMANAYO– Karamira, Karasira
Kimuri, Kwihangana ,KAMIRINDI,Kageme, Kalitanyi, Kalisa, Kamariza, Kamikazi,Kawera(f) - Kamana (m);
Kirenga (m); KAYIRA; KANYEMERA; KWIBUKA;KANGABE;KIRENGA;KAMBANDA;KAYESU;KURADUSENGE;KWITONDA;KWIZIHIRWA,KAMALI;KANAKUZE
== Inyuguti L ==
Linguyeneza - Linganwa- Liboneye - Lizinde - Liza - Lizatahabake - Libanje -
== Inyuguti M ==
Mabano (m) –
Mafene (m) –
Maganya (m) –
Magayane(m) –
Mageza (m) –
Makombe (m) –
Makuza (m) –
Mambo (m) - Manzi (m) –
Masabo (m) –
Mashira (m) –
Matabaro (m) –
Matata (m) –
Matene (m) –
Mavugabandi (m) –
Mazimpaka (m) –
Mbanda (m) –
Mbarutso (m) – Mberabahizi
Mbishibishi (m) –
Mbungira (m) –
Mfuruta (m) –
Miburo (m) –
Migabo (m) –
Migezo (m) –
Minega (m) – Mirasano (m); Mirimba (m) –
Miseke (m) –
Mpambara (m) Mpabuka(m) –
Mpitabakana (m) –
Mpogazi (m) –
Muberuka (m) –
Mucumangendo (f) –
Mucyo (f) &Nash;
Mudenge (m)- Mugabe (m) –
Mugabukenga (m) –
Mugabushaka (m) –
Mugarura (m) –
Mugenzi (m) –
Mugemahica (m) –
Mugemana (m) –
Mugemanshuro (m) –
Muhakwa (m) –
Muhigirwa (m) –
Muhikira (m) –
Muhimpundu (f) –
Muhire (m) –
Muhirwa (m) –
Muhongeshanseko (f) –
Muhongerere (f) –
Muhongerwa (f) –
Muhorakeye (f) –
Mujijima (m) –
Mujinya (m) –
Mukabagire (f) –
Mukama (m) –
Mukamisha (f) – Mukamishangeyo(f)-
Mukamugema (f) –
Mukamusana (f) –
Mukamusoni (f) –
Mukamuyango (f) –
Mukandamage (f) –
Mukangamije (f) –
Mukansanga (f) –
Mukantagara (f) –
Mukanyangezi (f) –
Mukanyarwaya (f) –
Mukanyemazi (f) –
Mukanyonga (f) –
Mukarage (m) –
Mukaremera (f) –
Mukarutabana (f) –
Mukarutesi (f) –
Mukaruziga (f) –
Mukazayire (f) –
Mukiga (m) –Mukunzi
Mukurira (m) –
Mukuralinda (m) –
Mukwende (m) –
Mukwiye (m) –
Mulenzi (m) –
Mulindabigwi (m) mulindwa –
Munana (m) –
Munanira (m) –
Mundere (m) –
Mungeri(m/f) –
Munyagasheke (m) –
Munyakarambi (m) –
Munyakayanza (m) –
Munyampundu (m) –
Munyandamutsa (m) –
Munyangoga (m) –
Munyangango/Munyengango (m) –
Munyanziza (m) –
Munyaneza (m) –
Munyarigoga (m) –
Munyanyebinja (m) –
Munyentwali (m) –
Munyeragwe (m) –
Munyeshuri (m) –
Munyeshyaka (m) –
Munyeshya (f) –
Munyeyinga (m) –
Munyinya (m) –
Mupagasi (m) Murame (m) –
Murangamirwa (f) –
Murangira (m) –
Murara (m) –
Murasandonyi (m) –
Murekatete (f) –
Murekezi (m) – Murera
Mureramanzi- Murutamanga (m) –
Musafiri (m) –
Musaniwabo (m/f) –
Musabyimana (m) –
Museruka (m) –
Musindi (m) ––
Musinga (m) –
Musomakweli (m) –
Musonera (m) –
Musoni (m) –
Musheshembugu (f) –
Mushonganono (f) –
Mutabagisha (m) –
Mutabaruka (m) – Mutakwaraba (f)-
Mutambarungu (m/f) –
Mutambuka (m) –
Mutamuriza (f) –
Mutagawa (m) –
Mutagisha (m) –
Mutangana (m) –
Mutatsinema (f) –
Mutara (m) –
Muteteri (f) –
Mutegwaraba(f) –
Mutumwambazi (f) –
Mutumwinka (f) –
Mutungirehe (m) –
Muvunyi (m) –
Muyenzi (m) – Muzungu (f,m)
Mwemezi (m) –
Mwerekande (m) –
Mwiza (f) –
Mbonyebyombi(M) –
Munyabarenzi –
Mihigo –
Manzi –
Mahoro –
Mugwaneza –
Marara –
Maniraho –
Muhawenayo –
Mugenga –
Muheto;
Musumbakazi;
Munyana;
Murindabigwi –
Musindarwejo;
Murasira;
Murebwanayo;
Mushikiwabo;
Muzirankoni-
Munyantore -
Munyankumburwa –
Mwungeri(m) – Mwiseneza(f)
== Inyuguti N ==
Nakure –
Naho (m) –
Nayigiziki (m) –
Ncamihigo (m) Ncogoza (m) –
Ndabakenga (m) –
Ndabambalire (f) –
Ndagije (m) –
Ndagijimana (m) –
Ndahindurwa (m) –
Ndahiro (m) –
Ndakaza (m) –
Ndakorerwa (m) –
Ndamage (m) –
Ndangamyambi (m) –
Ndanguza (m) –
Ndateba (m) –
Ndayambaje (m) –
Ndayisenga (m) –
Ndayitabi (m) –
Ndayizigiye (m) –
Ndekezi (m) –
Ndengejeho (m) – Ndikumwenayo (m)
Ndimbati (m) –
Ndimukaga (m) –
Ndimurwango (m) –
Ndinda (m) –
Ndizeye (m) –
Ndongo (m) – Ndongozi (m) -
Ndori (m) - Ndoli (m) – Ndorimana(m) - Ndorindagiye -
Ndungutse (m) –
Ngabo (m) –
Ngabonzima (m) – Ngabonziza-
Ngaboyisonga (m) –
Ngamije (m) –
Ngango (m)- Ngarama (m) –
Ngarambe (m) –
Ngarure (m) –
Ngegera (m) –
Ngendandumwe (m) –
Ngirabakunzi (m) –
Ngiruwonsanga (m) –
Ngoga (m) –
Ngomanzungu (m) –
Ngurumbe (m) –
Ni(yi)bizi (m) –
Ni(yi)shaka (m) –
Niyitegeka (m) –
Nibishaka (m) –
Nicyolibera (m) –
Nijimbere (m) –
Nikwigize (m) –
Niyo (u) – Niyigena-
Niyimporera-
Niyimbonera-
Niyonzima (m) –
Nkangabeshi(m) –
Nkangabarashi(m)
Nkera (m) –
Nkerabera (m) –
Nkerabigwi (m) –
Nkeragasani (m) –
Nkeragusenga (m) –
Nkeragutabara (m) –
Nkerahayo (m) –
Nkeramahame (m) –
Nkeramigambi (m) –
Nkeramihigo (m) –
Nkeramugaba (m) –
Nkerarugira (m) –
Nkeratabaro (m) –
Nkezabera (m) –
Nkomati (m) –
Nkongori (m) –
Nkoronko (m) –
Nkotanyi (m) –
Nkubiri (m) –
Nkubito (m) –
Nkundabakize (m) –
Nkuranga (m) –
Nkurunziza (m) –
Nkusi (m) –
Nsabimana (m) –
Nsanzabaganwa (m) –
Nsanzabera (m) –
Nsanze (m) –
Nsanzurwimo (m) –
Nsekalije (m) –
Nsenga (m) –
Ntigura
Nsengimana (m) –
Nsengiyumva (m) –
Nshogozabahizi (m) –
Nshuti (m) –
Ntabahwana (m) –
[[:en:Dr_Venant_Ntabomvura|Ntabomvura]] (m) –
Ntabana(m) -
Ntabyera (m) –
Ntaganda –
Ntaganda (m) –
Ntagara (m) –
Ntagugura (m) –
Ntahobari (m) –
Ntakamaro (m) –
Ntakavuro (m) –
Ntamabyariro (m) –
Ntamahungiro (m) –
Ntamakemwa (m) –
Ntamavukiro (m) –
Ntambabazi (m/f) –
Ntambara (m) –
Ntampuhwe (m) –
Ntandayera (m) –
Ntango (m) –
Ntare(m) -
Ntashamaje (m/f) –
Ntawe (m) - Ntazinda (m) –
Nteturuye (m) –
Nteziryayo (m) –
Ntibenda (m) –
Ntibitangira (f) –
Ntibihangana (m) –
Ntidendereza (m) –
Ntigashira (m) –
Ntijyinama (m) –
Ntilihera (m) –
Ntirushwa (m) –
Ntukamazina (m) –
Ntukanyagwe (m) –
Ntuyahaga (m) –
Nyabagabo (m) –
Nyabunyana (f) –
Nyabyenda (m) –
Nyagahakwa (m) –
Nyagakecuru (f) –
Nyagasaza(m) –
Nyagatare (m) –
Nyagisaza (m) –
Nyakabwa (m) –
Nyakarashi (m) –
Nyakazungu (m) –
Nyamacumu (m) –
Nyamadigi (m) –
Nyambo (f) –
Nyaminani (m) –
Nyampame –
Nyampinga (f) –
Nyamubi (m) –
Nyamucenshera (m) –
Nyamutezi (m) –
Nyamwasa –
Nyandwi (m) –
Nyanebyiri (m) –
Nyangezi –
Nyanzira (m) –
Nyaritwa (m) –
Nyatanyi (m)- Nyarwa(m)–
Nyemazi (m) –
Nyetera (m) –
Nyinawisugi(f) –
Nyinawumuntu(f) –
Nyirabaritonda(f) –
Nyirabundibundi (f) –
Nyirahuku (f/m) –
Nyirahwandari (f) –
Nyirahwehwe (f) –
Nyirakigeri (f) –
Nyirakigwene (f) –
Nyiramashashi (f) –
Nyiramavugo (f) –
Nyiramongi (f) –
Nyiramugwahashashe (f) –
Nyiramugwera (f) –
Nyirankera (f) –
Nyirankomo (f) –
Nyirantamati (f) –
Nyirawera (f) –
Nyirayuhi (f) –
Nyirimbirima (f) –
Nyiriminega (f) –
Nyirimiringa (f) –
Nyirindekwe (m) –
Nyiringabo (m) –
Nyiringango (m) –
Nyiringondo –
Nyiringondo (m) –
Nyirinkindi (m) –
Nyirinkwaya (m) –
Nzabamwita –
Nzabanita –
Nzabonariba (m) –
Nzabonimana –
Nzamba (m) –
Nzamwita (m) –
Nzanana (m) –
Nzaramba (m) –
Nzarubara (m) –
Nzayihorana (m) –
Nzigamasabo (m) –
Nzigira (m) –
Nzira (m) –
Nziraguseswa (m) –
Nzirorera (m) –Nzayisenga - Ntawumenya - Nziza (m)
== Inyuguti O ==
Ongera – Ohereza – Ogezwa
== Inyuguti R ==
Rama, Randa ,
Rangira (m) –
Rebero (m) –
Rekeraho (m) –
Rema
Ribakare (m) –
Ribanje (m) –
Ribarabaje (m) –
Ribaye (m) –
Ringuyeneza (m) –
Rinigumugabo (m) –
Rizinde –
Rizinde (m) –
Rubaduka (m) –
Rubagenga (m) –
Rubagumya (m) –
Rubambura (m)
Ruba<ref>Rwanda traditional</ref>nda (m) –
Rubangisa (m) –
Rubangura (m) –
Rubashamuheto (m) –
Rubayiza –
Ruberanziza (m) –
Ruberwa (m) –
Rubibi (m) –
Ruboneka (m) –
Rubuye (m) –
Rucekeri (m) –
Rucinya (m) –
Rucogoza (m) –
Rudacogora (m) –
Rudahigwa (m) –
Rudakemwa (m) –
Rudasingwa (m) –
Rudasumbwa (m) – by
Rudatsikira (m) –
Rufagari (m) –
Rufali (m) –
Rufuku (m) –
Rugamba (m) –
Rugege (m) –
Rugemintwaza (m) –
Rugerimisare (m) –
Rugerinyange (m) –
Rugero (both);
Rugina (m) –
Rugira (m) –
Rugiramasasu (m) –
Rugoboka (m) –
Rugomwa (m) –
Rugumire (m) –
Ruhabura (m);
Ruhama (m)-
Ruhamiliza (m) –
Ruhamya(m)-Ruhamyambuga (m) –
Ruhamyandekwe (m) –
Ruhanika (m) –
Ruhashya (m) –
Ruhinankiko (m) –
Ruhorahoza –
Ruhorahoza (m) –
Ruhumuliza (m) –
Rujindiri (m) –
Rugandura(m) –
Rukabu (m) –
Rukara (m) –
Rukeba (m) –
Rukebesha (m) –
Rukemampunzi –
Rukeribuga (m) –
Rukikamoso (m) –
Rukimirana (m) –
Rulinda (m) –
Rumanyinka (m) –
Rumiya (m) –
Runuya (m) &ndash
Rupali (m) –
Rurangirwa (m) –
Ruremesha (m) –
Ruribikiye (m) –
Rusagara (m) –
Rusangwa (m) –
Rusatsi (m) –
Rushemeza (m) –
Rushingabigwi (m) –
Rushonda (m) –
Rusiha (m) –
Rutagarama (m) –
Rutagayisasa (m) –
Rutagengwa (m) –
Rutagiragahu (m) –
Rutanga (m) –
Rutaremara (m) –
Rutarindwa (m) –
Rutayisire (m) –
Rutebuka (m) –
Rutegamihigo (m) –
Rutegera (m) –
Rutenderi (m) –
Ruterandongozi (m) –
Ruti (m) –
Rutinywa (m) –
Rutirwicyugu (m) –
Rutiyomba (m) –
Rutsindintwarane (m) – Rugwiro(m)
Rutsinga –
Ruvunantwali (m) –
Ruvusha (m) –
Ruzibiza (m) –
Ruzindana –
Ruzindana (m) –
Rwabigwi (m) –
Rwabugiri –
Rwabugiri (m) –
Rwabukumba –
Rwabukwisi (m) –
Rwabutogo –
Rwabutogo (m) –
Rwabyuma (m) –
Rwagafirita (m) –
Rwagaju (m) –
Rwagasana (m) –
Rwagasore (m) –
Rwagatare (m) –
Rwajekuruha (m) –
Rwakayiru (m) –
Rwakigarama (m) –
Rwalinda (m) – r
Rwamakuba (m) –
Rwamasirabo (m) –
Rwampungu –
Rwamu (m) –
Rwamuhizi (m) –
Rwamulinda (m) –
Rwamuningi –
Rwamurindi –
Rwangombwa (m) –
Rwanyagasore (m) –
Rwasa (m) –
Rwasamanzi (m) –
Rwasibo (m) –
Rwasubutare (m) –
Rwego (m) –
Rwema (m) –
Rwemalika (m) –
Rwibutso (m );
Rwidegembya (m) –
Rwigema –
Rwigema (m) –
Rwigemera –
Rwigemera (m) –
Rwirungu (m) –
Rwitsibagura (m) – rrr
Rwiyamirira (m) –
Rwogera (m) –
Rwubahuka (m) –
Rwubusisi –
Rwubusisi (m) –
Ryabonyende (m) –
Ryamukuru (m) –
Ryangombe (m) –
Ryumugabe (m) –
Ruzagiriza (m) –
Rusengamihigo (m) –
Ruzibiza (m) – Rwamamara- Rutagarama; Rumuri Rwamanywa; Rubasha(m);
== Inyuguti S ==
Sano - Sakindi –
Sendashonga – semaramba
Semugeshi –
Serundari –
Sekabanza –
Simburudari –
Sakindi (m) –
Samukondo (m) –
Samvura (m) –
Sangwa (m) –
Saro (f) –
Sayinzoga (m) –
Sebatigita (m) –
Sebera (m) –
Sebununguri (m) –
Seburikoko (m) –
Sebuto (m) –
Secyavu (m) –
Secyugu (m) –
Sedogo (m) –
Sefuku (m) –
Sekanyambo (m) –
Sekagirima (Sekagilima) (m)
Sekida (m) –
Sekinanka (m) –
Semahe (m) –
Semajege (m) –
Semavenge (m) –
Seminega (m) –
Semuhanuka (m) –
Semukanya (m) –
Sendagari (m) –
Sendarasi (m) –
Sendashonga (m) –
Sendinga (m) –
Sengoro (m) –
Senguge (m) –
Sentabyo (m) –
Sentashya (m) –
Senteteri (m) –
Senyabuzana (m) –
Senyamadari (m) –
Senyamibwa (m) –
Senyana (m) –
Senyanzobe (m) –
Senyombyi (m) –
Serubuga (m) –
Serudonyori (m) –
Serugarukiramfizi (m) –
Serukenyinkware (m) –
Seruvumba (m) –
Sesonga (m) –
Setukuru (m) –
Sezibera (m) –
Sezirahiga (m) –Shami (m)
Simbiyara (m) –
Sindayigaya (m) –
Sindikubwabo (m) –
Singirankabo (m) –
Sisi (m) –
Sibo (m)–
Siridiyo (m)–
Sindikubwabo (m)–
Siboyintore (m)–
Simbizi (m)–
Singiza -
Subika (m) –
Sunzu (m) –
Shami(m)-
Shamukiga (m) –
Sharangabo (m) –
Shumbusho (m) –
Sheja (m)-
Shema (m) –
Shenge(f)-
Shingiro-
Shumbusho (m) –
Shyaka (m) –
Shyerezo (m) –
Shyirambere (m) – Shamika (f)-Songa (m)-Sangano (m)
== Tuyishime ==
Tegera - Tona - Tumwizere -Twagirayezu - Twagirumukiza - Twagirimana - Twahirwa - Twambaze - Tumushime - Tuyirate - Tuyisenge - Tuyishime - Turabumukiza-(f) - Teta - Tuyisabe
Twamugize- Twayigize- Tuganimana- Tuyiringire- Tabaro- Tegibanze- Twizeyimana-Tetero turikumwenimana
== Inyuguti U ==
Udahemuka (m) – Ufitinema (f)-
Ugirimfura (m) –
Ukobizaba (m) –
Umuberwa (f) – Umukumburwa(f)
Umugaba (f) – Uzayisenga
Umugwaneza (f) – Umuhire ( f)
Umulisa (f) –
Umutangampundu (f) –
Umutesi (f) –
Unyuzimfura (m) –
Uramukiwe (m) – Uwumugisha (f)
Urayeneza (m) –
Urujeni (f) –
Ushizimpumu (f) –
Uwabandi (f) –
Uwajeneza (u) –
Uwamahoro (f) –
Uwanyirigira (f) –
Uwashema (f);
Uwayo (u) –
Uwibambe (f/m) –
Uwihanganye (m) –
Uwingabire (f) –
Uwishema (m) –
Uwitonze-(f)Umutoniwase (f) Umutoniwabo (f) –
Uwonizeye (f) –
Umubyeyi (f) –
Umurungi (f) –
Uwizeye –
Usanase –
Uwimpundu –
Ufitinema–
Uwamaliya (f) ,Uwarurema (f)–
Umumararungu (f) –
Uwantege (f)
Uwisheja (f) –
Uwimana (m/f) –
Uwihirwe (f) –
Uwera (f) –
Uwankana –
Uwayo_Uwingoma
Uwabera(m); Umwizawase(f); Uwanjye (f); Uwanyuzimana (f), Uwase(f), Uwicyeza (f), Umuhozawanjye (f), Umulinga (f), Urubuto, Uwonkunda, Ujeneza, Utumatwishima
== Inyuguti V ==
Vuguziga - Vuningoma - Vamubanzi - Vunga - Vumiliya
== Inyuguti W ==
Wibabara(f); Wihogora (f) - Wimuriza
Wirira
== Inyuguti Y ==
Yankurije (f), Yaratubabariye (g); Yankomeje (f); Yirirwahandi (g) - Yamuragiye - Yaramba - Yakunda (h)- Yumvire
== Inyuguti Z ==
Ziraje (f) ; Zaninka (f); Zuba (f); Zir
ikana (f); Zigiranyirazo - Zigirababiri - Zingiza - Zirakamwa;
Zimurinda; Zigama, Zarizo, Zingiro
== Imiyoboro ==
U[https://web.archive.org/web/20100920233949/http://www.rwandanames.n.nu/ rwandanames.n.nu]
[[Category:Kinyarwanda]]
Amakisitu
rdpka11z221zjrtsjpny4rcks5xvvmf
Inyanya
0
6367
130248
127971
2026-04-05T20:33:28Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130248
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tomato je.jpg|thumb|Tomato |244x244px]]
[[File:Bright red tomato and cross section02.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Inyanya</span>]]
[[Dosiye:Münster, Wochenmarkt -- 2017 -- 2328.jpg|thumb|inyanya ziri ku giti|243x243px]]
[[Dosiye:Tomates_cerises_FR_2012.jpg|thumb|Inyanya ziri ku giti]]
[[Dosiye:Tomates cerises FR 2012.jpg|thumb|328x328px|inyanya zitaasoromwa]]
[[Dosiye:Tomatoes-on-the-bush.jpg|thumb|urunyanya]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum mixed fruits.jpg|left|thumb]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum mixed fruits.jpg|thumb|Solanum lycopersicum mixed fruits]]
[[Dosiye:Tomato گوجه فرنگی 01.jpg|thumb|Tomato]]
[[Dosiye:20160528 Whitstable - Solanum lycopersicum 1.jpg|thumb|Inyanya]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum 15-p.bot-lyco.escu-030.jpg|thumb|Solanum lycopersicum]]
[[Dosiye:Tomato plant (домати).jpg|thumb|Tomato plant ]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum var. cerasiforme 2020-09-28 2987.jpg|thumb|Solanum lycopersicum]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum sl4.jpg|thumb|Solanum lycopersicum ]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 4.jpg|thumb|Solanales]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 3.jpg|thumb|Inyanya zitarashya neza]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 48.jpg|thumb|Solanales - Solanum lycopersicum ]]
[[Dosiye:Organic home-grown tomatoes - unripe to ripe.jpg|thumb|Organic home-grown tomatoes - unripe to ripe]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum var. cerasiforme 2020-09-28 2988.jpg|thumb|Solanum lycopersicum ]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 8.jpg|thumb|Solanales - Solanum lycopersicum ]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 40.jpg|thumb|Solanales - Solanum lycopersicum ]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 40.jpg|thumb|Solanales - Solanum lycopersicum]]
[[Dosiye:Half of a sliced tomato on a blue background.jpg|thumb|Half of a sliced tomato on a blue background]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum cerasiforme 02a.JPG|thumb|Solanum lycopersicum cerasiforme]]
[[Dosiye:Tomat (Solanum lycopersicum) 01.jpg|thumb|Tomat (Solanum lycopersicum) ]]
[[Dosiye:Tomato plants 2.jpg|thumb|Umurima winyanya]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum - Yellow Tomato.jpg|thumb|Solanum lycopersicum - Yellow Tomato]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum 1 2018-01-24.jpg|thumb|Solanum lycopersicum]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum sl2.jpg|thumb|Solanum lycopersicum]]
[[Dosiye:Starr 080501-4345 Solanum lycopersicum var. lycopersicum.jpg|thumb|Solanum lycopersicum var. lycopersicum]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum E2.jpg|thumb|Solanum lycopersicum ]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum, Tomate 2.JPG|thumb|Inyanya ziri kwera]]
=== '''IRIBURIRO''' ===
[[Dosiye:Rajče1.jpg|thumb|inyanya]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum 15-p.bot-lyco.escu-020.jpg|thumb|Urunyanya rutarera neza]]
[[Dosiye:Tomato plants 3.jpg|thumb|Tomato plants ]]
[[Dosiye:Solanum Lycopersicum tomkin 1.jpg|thumb|Solanum Lycopersicum tomkin ]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 8.jpg|thumb|Solanales - Solanum lycopersicum ]]
[[Dosiye:Tomato plant (домати).jpg|thumb|Tomato plant]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 46.jpg|thumb|Solanales - Solanum lycopersicum ]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 38.jpg|thumb|Solanales - Solanum lycopersicum ]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 38.jpg|thumb|Solanales - Solanum lycopersicum ]]
Inyanya zikungahaye kuri vitamini A na C. Zongerwa mu biryo kugira ngo zibyongerere uburyohe. Inyanya kandi zishobora gutunganywa zigakorwamo ikinyiga (sauce tomate). Mu rwego rw'ubukungu, inyanya zinjiza amafaranga mu ngo ndetse bikagera no mu rwego rw'[[igihugu]] n'[[isi]].<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.agakiza.rw/Dore-ibyiza-10-bitangaje-byo-kurya-inyanya.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151334/https://www.agakiza.rw/Dore-ibyiza-10-bitangaje-byo-kurya-inyanya.html |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://umutihealth.com/inyanya/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151346/https://umutihealth.com/inyanya/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":2">https://www.kigalitoday.com/ubuzima/urusobe-rw-ubuzima/article/burya-inyanya-mbisi-ni-ingirakamaro-kurusha-izitetse</ref>.
Inyanya zikunda ahantu hari amazi ahagije, zikazirana n'ahatagira amazi. Ubutaka bwiza ku nyanya ni ubufite ubusharire bwa 6-7. Ikigero cy'ubushyuhe cyagombye kuba dogere 20-27. Imbuto z'inyanya ziba mbi iyo ubushyuhe buri hejuru ya degere 30 cyangwa bukaba munsi ya dogere 10.<ref name=":2" />
=== '''AMOKO Y`INYANYA''' ===
Guhitamo ubwoko bw'inyanya bwo guhinga ni ingenzi cyane mu gihe hifuzwa umusaruro mwiza. Muri rusange hariho amoko abiri y'inyanya amenyerewe. Inyanya ngufi n'inyanya ndende.Inyanya ngufi (habariwemo n'izivangiye igice n'ingufi) ni ubwoko bugira [[igiti]] kigira ihundo ry'uruyange ku mutwe. Ziba ngufi zikaba igihuru mu gihe izivangiye igice ziba ndende.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />
Ubwoko burebure bukomeza gushamika n'indabo nshya kandi bugakura bujya hejuru cyane. Ubu bwoko buzana inyanya nyuma y'igihe kinini. Ubu bwoko bugomba kushingirirwa no kugabanyirizwa ibisambo bityo bugasaba akazi kenshi.Mu [[Rwanda]] duhinga ubwoko bwiza bw'inyanya buturaka i [[Burayi]] no mu bigo by'imbuto byo muri [[Kenya]].<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web |url=http://www.ehinga.org/kin/crops/tomatoes |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151334/http://www.ehinga.org/kin/crops/tomatoes |url-status=dead }}</ref>
Anna F1 ni ubwoko bw`inyanya butanga umusaruro utubutse, budasaba akazi kenshi, kandi budapfa gufatwa n' indwara zifata inyanya. Ni inyanya zigurishwa ari mbisi, zitanga umusaruro mwiza cyane iyo zihinzwe mu mahema yabugenewe.
Anna F1 igira urunyanya rukomeye, rufite ishusho y'igi, rukagira ibara ry'umutuku tukutuku. Ni bumwe mu bwoko bw'inyanya buva muri Kenya budapfa guhangarwa n'indwara ya kirabiranya imunga igiti, iminyorogoto n'izindi.<ref name=":3" />
Anna F1 ni ubwoko bukura vuba: mu minsi 75 nyuma yo kugemekwa. Kugira ngo zibe zeze neza biterwa n'igihe/ikirere. Nko mu bwoko bwinshi mu buturuka muri Kenya, umusaruro wa mbere uba ari muke ugereranyije n'andi masarura akurikira. Anna F1 zitanga umusaruro ku kigereranyo cya toni 74 kuri hegitari, n'ibiro 35 kg kuri buri runyanya mu buzima bwarwo bwose.<ref name=":3" />
Inyanya zo mu bwoko bwa [[Roma]] ni inyanya zifite amafufu. Inyanya z`amafufu nka Roma muri rusange zigira ifufu rinini imbere, zikagira ubuhwa buke cyane n'igishishwa gikomeye. Roma zijya kugira ishusho ya mpandenye kandi zikaremera. Zirakomera kandi kuruta izo mu bundi bwoko ndetse n'iz'ubwoko bugira amafufu. Inyanya za Roma ziri mu bwoko bugufi, ni ukuvuga ko urunyanya ruhira rimwe aho kugenda rushya buhoro buhoro bigendanye n'ikirere. N'ubwo zishobora kuribwa ari mbisi izi nyanya biba byiza iyo zitetswe.<ref name=":2" />
Ubwoko bw'inyanya bwa Bingo:
* Bugira umusaruro utubutse
* Bwera imbuto nini
* Zera vuba
* Zemera ahantu hose
* Zigira uruti runini
* Zikura neza
* [[Urubuto]] rufite ishusho y'umubumbe, runini cyane,rworohereye,
* Ntizipfa kwisatura
* Zibasha guhangana n'indwara ziterwa na virusi
Bingo zihingwa mu murima mugari, zitanga inyanya nini kandi zoroshye. Igiti cy'urunyanya gishamikaho amababi agaye arinda igihingwa gutwikwa n'izuba. Ni ubwoko wahitamo ku bucuruzi bukorerwa ku masoko yo ku muhanda. Zizwiho kugira icyanga no kuba nini cyane.<ref>https://www.rwandamagazine.com/ubuzima/article/impamvu-10-zikwereka-ko-udakwiriye-kubura-inyanya-ku-ifunguro-rya-buri-munsi</ref>
=== '''Cherry tomato''' ===
Cherry tomato ni ubwoko bw’inyanya nto ziburungushuye. Zigira ibara ritukura, umuhondo, icyatsi kibisi ndetse n’umukara. Ziribwa cyane cyane ari mbisi kubera ko ziryohera.<ref name=":4">https://www.rwandamagazine.com/ubuzima/article/impamvu-10-zikwereka-ko-udakwiriye-kubura-inyanya-ku-ifunguro-rya-buri-munsi</ref>
=== '''Plum ( Pulamu)''' ===
Inyanya zo mu bwoko bwa Plum zizwi nk’izitegurwamo ikinyiga gitekwa mu masupu cyangwa kibikwa mu bikopo. Izi nyanya zifite ishusho y’umwiburungushure, zikagira ubuhwa buke cyane ugereranyije n’ubundi bwoko bw’inyanya kandi zikagira umubiri ukomeye, bituma zibereye gutunganywa mu nganda.<ref name=":4" />
[[Dosiye:Tomato field in Namegata, Ibaraki 02.jpg|thumb|umurima wi tomati]]
=== Gutegura umurima w'inyanya ===
==== '''Guhumbika''' ====
Gutera inyanya bitangirira ku guhumbika, aho babiba umurama ukamera mbere y'uko ingemwe zigemurirwa mu murima zizakuriramo. Ubuhumbikiro bugomba kuba bunoze nta binonko birimo kugira ngo imbuto zizamere neza. Ni byiza guhitamo ahantu hari amazi kandi umurima ukaba udaheruka guhingwamo ibihingwa byo mu muryango umwe n'inyanya.<ref name=":5">https://umuryango.rw/ad-restricted/article/reba-akamaro-inyanya-zifitiye-ubuzima-bwacu</ref>
Ubuhumbikiro bwigiye hejuru bugizwe na cm 15-30 z'uburebure bukaba bwajya hasi yaho mu gihe cy'izuba ryinshi ariko bukajya hejuru yaho igihe cy'ubuhehere. Umurama uhumbikwa mu mirongo itandukanyijwe na cm 6. Ubuhumbikiro butwikirizwa isaso kandi ubutaka ntabwo bugomba kumagara. Ubuhumbikiro bwigiye hejuru bworohereza uburyo bwo kuyobora amazi.<ref name=":5" />
[[Dosiye:Tomato field in Namegata, Ibaraki 01.jpg|thumb|umurima ]]
=== Gutera inyanya ===
==== '''Kugemura''' ====
Kureka ubuhumbikiro bugakomera bikorwa bagabanya amazi maze ingemwe zikagerwaho n' izuba mu gihe cy'iminsi 6-9 mbere yo kugemura. Kuvomerera neza ingemwe amasaha 12 mbere yo kuzigemeka mu murima wabigenewe. Ingemwe nziza ni izigeze ku kigero cy'amababi 4-5, zimaze hafi ibyumweru 4.<ref name=":6">{{Cite web |url=https://www.agakiza.org/Sobanukirwa-neza-umumaro-wo-kurya-inyanya.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151346/https://www.agakiza.org/Sobanukirwa-neza-umumaro-wo-kurya-inyanya.html |url-status=dead }}</ref>
Kugemura bikorwa nimugoroba cyangwa igihe ikirere cyijimye kugira ngo ingemwe zidapfa.Urugemwe rushyirwa mu mwobo ku buryo amababi ya mbere asigara hejuru y'ubutaka. Ingemwe ndende zinanutse zigomba guterwa mu mwobo muremure. Gutsindagira ubutaka cyane mu muzenguruko w'imizi no gusuka amazi ku muzenguruko w'urugemwe kugira ngo ubutaka bufate. Ni ngombwa kuvomerera vuba bishoboka nyuma yo kugemeka.<ref name=":6" />
Intera isigara hagati y'urugemwe n'urundi iterwa n'uburyo ushaka guteramo byaba gutera ku murongo umwe umwe cyangwa ibiri ibangikanye. Iyo hakoreshejwe imirongo ibiri ibangikanye intera igomba kungana na cm 60 hagati y'imirongo na cm 40 hagati y'urugemwe n'urundi. Ibi bitanga ingemwe zigera ku 33,000 kuri hegitari. Iyo hakoreshejwe umurongo umwe umwe ku ntera ya cm 40 hagati y'ingemwe bitanga ingemwe zigera ku 16,000 kuri hegitari.<ref name=":6" />
=== Kwita ku gihingwa cy'inyana ===
=== '''Ikoreshwa ry'amazi n'ibikemewe''' ===
Amazi adahagije mu gihe igihingwa icyo ari cyo cyose kigikura bigabanya umusaruro n'ubwiza bw'imbuto. Inyanya ntizihanganira na mba kubura kw'amazi mu gihe zitangiye kuzana uruyange, mu gihe zikigemurwa no mu gihe zitangiye kuzana imbuto; mu kindi gihe zishobora kwihangana gato. Nyamara inyanya ntabwo zikunda amazi menshi akabije.<ref name=":6" />
Uko wayobora amazi kose bishobora gukorwa uhereye hejuru ku butaka, uminjira make make, amazi anyuze mu gihombo, aho kuvoma amazi ku isoko ugahita uyamena ku bihingwa mu murima. Uko byakorwa kose biterwa n'ubushobozi bw'umuhinzi. Kubika amazi mu murima bishobora gukorwa hafashwe amazi acunshumuka, amazi y'imvura ava mu migezi, amazi y'imvura, kuzamura amazi avuye hasi mu butaka.<ref>https://www.teradignews.rw/waruzi-ko-inyanya-mbisi-zigira-akamaro-kurusha-izitetse-sobanukirwa/</ref>
=== '''Gusasira''' ===
Gusasiza ibikoresho byabugenewe bikorwa hatwikirwa ubuso bw'ubutaka. Gusasira ni ngombwa mu buhinzi bw'inyanya kuko bigabanya kugenda kw'ibitunga igihingwa, bibika ubuhehere n'ubushyuhe mu butaka bikanabuza ibyatsi bibi kumera.<ref>{{Cite web |url=https://www.urwego.com/2019/01/inyanya-mbisi-zifite-akamaro-kurusha.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151334/https://www.urwego.com/2019/01/inyanya-mbisi-zifite-akamaro-kurusha.html |url-status=dead }}</ref>
=== '''Gushingirira''' ===
Gushingirira inyanya ukoresheje inking z'imigano, imishingiriro y'ibiti cyangwa ibindi bikoresho bikomeye bifata igihingwa bigatuma amababi n'imbuto bitaryama hasi. Gushingirira bishobora gutuma umusaruro wiyongera n'imbuto zikaba nini, bituma inyanya zitabora kandi bikoroshya isarura.<ref name=":7">https://www.rba.co.rw/post/Bugarama-Umusaruro-winyanya-wariyongereye</ref>
Ubwoko bw'inyanya ndende bwagombye gushingirirwa kugira ngo byorohe kuzikata, gukata ibisambo, gusarura n'indi mirimo yose ikorerwa igihingwa. Ubwoko bw'inyanya bugufi bwagombye gushingirirwa mu gihe cy'imvura kugira ngo imbuto z'inyanya zidakora hasi ku butaka.<ref name=":7" />
Uburyo butandukanye bwo gushingirira burashoboka. Igihingwa kiba kigomba gufata neza ku mushingiriro, bigakorwa mu ntangiriro nko mu byumweru bibiri nyuma yo kugemeka.<ref name=":7" />
Uduti tw'umuceri, udushumi twa pulasitiki, udushumi tumatira dukoreshwa mu buhinzi bw'indabo, n'ibindi bikoresho byose umuntu yakwifashisha bishobora gukoreshwa mu guhambira urunyanya ku giti. Guhambira bikorwa ku buryo ihundo ry'inyanya riba rishyigikiye.<ref name=":7" />
=== '''Gukata ibisambo''' ===
Gukata ibisambo cyangwa gutoranya umumero ugomba gukurwaho mu rwego rwo kurinda inyanya kugunduka bishobora gutuma inyanya zikura vuba zikaba nini kandi ku buryo bungana. Gukuramo ibisambo bituma umwuka winjira neza mu rugara rw'amababi, bikagabanya indwara zifata amababi bikorohereza kutera umuti ndetse no gusarura.<ref name=":8">https://igihe.com/ubukungu/iterambere/inyanya-zifashwe-neza-zimara-umwaka-mu-murima-zisarurwa</ref>
Ubwoko by'inyanya ndende bugomba gukurwaho ibisambo iteka kugira ngo zidakururumba. Urugero gukata ibisambo bikorwamo biterwa n'igihe cy'ihinga icyo ari cyo. Mu gihe cyose bakata ibisambo, ni ko banakuraho indabo zitari ngombwa kugira ngo bacungane n'umubare w'inyanya wifuzwa.<ref name=":8" />
=== '''Kubagara''' ===
Ibyatsi bigomba kubagarwa bikavanwa mu murima w'inyanya kuko bicuranwa n'igiti cy'inyanya urumuri, ibigitunga n'amazi. Ibyatsi kandi biba indiri y'indwara n'ibyonnyi. Ibyatsi bibi bibagarwa hakoreshejwe intoki cyangwa isuka.<ref name=":9">{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/gatsibo-abahinzi-binyanya-bahamya-ko-ari-igihingwa-gitanga-umusaruro-iyo-cyitaweho/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151334/https://muhaziyacu.rw/amakuru/gatsibo-abahinzi-binyanya-bahamya-ko-ari-igihingwa-gitanga-umusaruro-iyo-cyitaweho/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Tomato healthy food.jpg|thumb|296x296px|urunyanya]]
=== '''Ibitunga igihingwa n'inyongeramusaruro nkenerwa''' ===
Iyo inyanya zigeze aheza ubona ko zikeneye ibizitunga ni ngombwa ko hajyamo inyongeramusaruro uhereye igihe zitangiye kuzana imbuto. Ifumbire ikomoka ku matungo n'iyo mu ngarani ni zo nziza mu kongerera umusaruro umurima w'inyanya ushaka umusaruro w'umwimerere.<ref name=":8" />
Ifumbire isukika ikoze mu bimera cyangwa ingarani iba ngombwa cyane cyane igihe imbuto zimaze kuza kugira ngo izindi zikomeze ziyongere. Naho ku musaruro utari umwimerere, inyongeramusaruro z'ubwoko butandukanye zishobora kongerwamo kugira ngo umusaruro utubuke.<ref name=":9" />
=== Guhangana n'indwara n'ibyonnyi ku nyanya ===
Indwara z'ingenzi zifata inyanya ni ukubora zikiri nto, cyangwa kubora zikuze, naho byonnyi by'ngenzi by'inyanya ni imiswa, isazi zera, udukoko turya amababi (''Tuta absoluta'') n'utumatirizi.<ref name=":8" /><ref name=":9" />
=== '''''Kirabiranya''''' ===
Iyi ndwara ituma urunyanya ruraba vuba kandi rugapfa burundu rwose rutabanje guhinduka umuhondo cyangwa ngo amababi abanze azane ibibara. Igiti cyose kirapfa. Ubusanzwe bikunda kuba mu gihe igipimo cy'ubushyuhe kigera kuri dogere 32o C cyangwa hejuru yaho. Urunyanya ruraba rugifite ibara ry'icyatsi kibisi. Iyo igiti cy`urunyanya rwarabye bagikase usanga intimatima ibobereye n'amazi y'umukara, kandi wakanda igiti cyatemwe hakaza amazi yera, y'umuhondo cyangwa y'ikijuju anyerera. Iyo indwara imaze gukura kubora kw'intimatima bishobora gucukura umwobo muremure mu giti cyose.<ref name=":10">https://yegob.rw/menya-impamvu-kurya-inyanya-mbisi-ari-bibi-kurusha-izitetse/</ref>
=== '''Guhangana nayo''' ===
* Iyo inyanya zagaragayeho iyi ndwara ari nke zigomba guhita zikurwa mu murima
* Guhinduranya ibihingwa mu murima by'igihe kirekire (ibihe by'ihinga 3-4).<ref name=":10" />
[[Dosiye:Tomaat neusrot (Solanum lycopersicum).jpg|thumb|Tomaat neusrot (Solanum lycopersicum)]]
=== '''Cyumya (''Fusarium oxysporum'' sp. ''Lycopersici'')''' ===
Amababi y'inyanya yo hasi ahinduka umuhondo ubundi akuma. Ibiti byinshi by'inyanya bishobora kugaragaza ibyo bimenyetso. Amababi y'uruhande rumwe ashobora kwandura mu gihe ayo ku rundi ruhande ari mazima. Amababi yanduye yihungura ku giti. Iyo ibiti byanduye biri hejuru gato y'ubutaka n'agati gatereyeho amababi ubitemye hagaragara amatembabuzi y'ikijuju kivanze n'umutuku.<ref name=":11">{{Cite web |url=http://www.agasaro.com/spip.php?article4033 |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2025-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250225151931/http://www.agasaro.com/spip.php?article4033 |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Solanum lycopersicum sl5.jpg|thumb|Solanum lycopersicum]]
Uduhumyo duturuka haba ku mbuto haba no mu butaka. Dukunda kwangiza cyane ahari ubutaka bworoshye bw'urusenyi. Dukunda kuba ahari igipimo cy'ubushyuhe buri hagati ya dogere 25 na 320 C. Imiyege ishobora kuguma mu butaka no mu gihe nta gihingwa cy'inyanya cyaba kiri mu murima. Gishobora kandi kuguma kubaho mu mizi y'ibyatsi bibi.<ref name=":11" />
=== '''Guhangana n'iyi ndwara:''' ===
* Guhinga ubwoko bw'inyanya budapfa kwandura
* Guhinga imbuto zemewe ko zifite ubuziranenge
* Kudahumbika mu butaka bwigeze kuyogozwa n'indwara ya Cyumya
* Ahari ubutaka busharira, kubugabanya bashyiramo ishwagara cyangwa ifumbire y`imborera
* Kwirinda gukoresha inyongeramusaruro zirimo azote nyinshi no kwirinda iminyorogoto ituma imizi yipfundika.<ref name=":11" />
=== '''Indwara y'ibibara ku mababi y'inyanya''' (''Alternaria solani'') ===
Ibibara biza ku mababi kubera iyi ndwara y'ubushye biba ari ishusho y'uruziga kugeza kuri mm 12 z'umurambararo, bikaba ikijuju kandi kenshi bikagira ishusho y'uruziga ari cyo gitandukanya iyi ndwara n'izindi ndwara zizana ibibara ku mamabi y'inyanya.
=== '''Kwirinda iyi ndwara:''' ===
* Gutera ubwoko budapfa gufatwa n'iyi ndwara
* Guhinga imbuto bwemewe ko bwujuje ubuziranenge, niba ukoresheje imbuto zawe, amazi ashyushye yagufasha kuvura imbuto zawe
* Gutera ingemwe zitarwaye
* Guhinduranya n'ibihingwa bigira indabo nk`intoryi, urusenda, ibirayi,…
* Gushingirira no gukuraho ibisambo ku bwoko burebure
* Mu gihe indwara ibaye akarande, gutera imiti yo kurinda ubutaka irimo umuringa.
=== '''Ububore (''Phytophthora infestans'')''' ===
Ibimenyetso by'ububore ni ibibara bitameze kimwe bitanazira rimwe by'icyatsi kijya kuba umukara, n'ibibara bisa n'ibyinitse mu mazi bigaragara ku mababi. Ibyo bibara nyuma bihinduka ikigina maze amenshi mu mababi yafashwe akaraba ariko agakomeza gufata ku gihimba.
=== '''Kwirinda iyi ndwara:''' ===
* Guhinga ubwoko budapfa gufatwa n'iyi ndwara
* Gutera ingemwe nzima
* Gushingirira no gukiza ibisambo ku bwoko burebure
* Guhinduranya imyaka mu murima.
=== '''Kubora k'umutwe w'urubuto(Physiological disorder)''' ===
Iyi ndwara iterwa no kubura k'umunyungugu wa Kalisiyumu no kuvomerera nabi ku buryo budahoraho. Iyo ndwara ifata umutwe w'urubuto. Itangira isa n'ikibara gisa n'icyinitse mu mazi kigenda gikura kigahinduka ikigina cyijimye gicukuye umwobo. Ubuso bw'aho yafashe burijima kandi bugakanyarara. Ahaboze haruma.
=== '''Kuyirinda''' ===
* Kwirinda ko igihingwa kibura amazi mu gihe imbuto zigitangira kuzaho
* Gushyira ishwagara mu butaka bubuzemo umunyu wa Kalisiyumu
* Gutera umuti wagenewe uruyange urimo Kalisiyumu ku rugero rwa 0.5% mu gihe imbuto zitangiye kuza.
=== '''Uruhumbu''' ===
=== '''''Virusi zifata inyanya''''' ===
Virusi zifata inyanya kenshi zikwirakwizwa n`udukoko nk'isazi yera, utumatirizi n'inda z'ibihingwa. Ikimenyetso gikomeye cy'iyi ndwara ni amababi ahinduka ibara ry`umweru cyangwa umuhondo werurutse cyangwa ishusho y'udupande dushushinyije ku mababi mu mabara y'icyatsi amwe yerurutse andi yijimye. Kenshi na kenshi indwara ziterwa na virusi zituma igihingwa kigwingira mu mikurire yacyo, ibice byacyo nk'igihimba n'amababi bigata isura y'umwimerere.
Indwara ziterwa na virusi ku nyanya harimo :
* Virusi y'ububembe bw'itabi cyangwa Ububembe bw'inyanya (TMV/ u ToMV)
* Virusi y'Ububembe bw'uduhaza twitwa Konkombure (concombre) (CMV)
* Virusi itera ibibara by'itabi(TEV)
* Virusi Y y`[[ibijumba]] (PVY)
* Virusi y`ibirayi (PLRV)
* Virusi itera ibibara by'inyanya (TSWV)
* Virusi ya poivrons(PVMV)
* Virusi y`urusenda(CVMV Ou Chivmv)
* Virusi y`inyanya ihindura amababi umuhondo akanihina(TYLCV)
=== '''Uburyo busanzwe bwo kwirinda izi ndwara harimo:''' ===
* Guhinga ubwoko bwihanganira indwara no gutera imbuto zifite ubuziranenge
* Kurinda ingemwe mu buhumbikiro hakoreshejwe umwenda w`imyenge
* Gucungana n'udukoko twaza mu murima
* Gukuramo ibyatsi bibi n'indabo biba indiri y'udukoko dutera indwara
* Gukuramo ingemwe zanduye
* Kwirinda ko ingenwe zifatana
* Gukura mu murima ingemwe zameze nabi n'imizi
* Abakozo ntibagomba kunywa itabi cyangwa kohereza umwotsi waryo mu murima w'inyanya kuko zishobora kwandura virusi iturutse mu itabi.
=== I'''byonyi bikunda gufata inyanya''' ===
Ubukoko bw`ingenzi bw`ibyonnyi bufata inyanya ni igitangangurirwa gitukura,ubukoko bw'ikijuju, inzoka zo mu mbuto, isazi yera, udukoko turya amababi y'inyanya n'utumatirizi.
=== '''Isazi zera''' ===
Izi ni isazi zera munsi y`ibabi.
Isazi nkuru zigira hafi mm 1 y`uburebure.
Izi sazi ni ibyonyi bibi cyane ku nyanya. Isazi zera zifata inyanya kuva zikiri ingemwe kugeza igihe zimaze gukura. Zinyunyuza amatembabuzi mu mababi, zigatuma igihingwa gicika intege.
[[Dosiye:Stevia rebaudiana TSWV symptoms 28.jpg|thumb|Indwara y'inyanya]]
Igihingwa kigaburira izo sazi bigatuma amababi yafashwe ahinduka umuhondo. Ariko kwangiza gukomeye guterwa n'izi sazi ntabwo guhita kugaragara nk`izindi ndwara ziterwa na virusi, bwo bugaragara nyuma. Isazi zera zohereza virusi zitera indwara mu nyanya. By`umwihariko ni yo itera amababi y`inyanya kuba umuhondo no kwihinahina(TYLCV). Umubare muto w`izi sazi ntabwo uhita utera igihingwa kononekara by'ako ako kanya, ariko n`ubwo zaba nke ni ngombwa ko zigenzurwa mu turere zikunda kugaragaramo cyane.
==== '''Kuzirinda:''' ====
* Igihe cyo guhinga n'igihe cyo kugemeka: mu gihe bishoboka, kudahinga inyanya mu gihe isazi zera zikunda kugaragaramo.
* Kugenzura ibihingwa ku buryo buhoraho.
* Gukoresha umutego w`umuhondo umatira ufata amasazi yera akuze.
* Kubagara umurima w`inyanya hakiri kare kandi ugakomeza kutabamo ibyatsi
* Guteramo umuti ukoze mu giti cyitwa Neem ( soma "Nimu"). Umuti wica ubukoko ukoze muri Nimu uzwiho kugabanya ikwirakwizwa ry`amagi y`isazi zera, ukabuza ibyana byazo gukura kandi ukagabanya ku buryo bugaragara ibyago byo gukwirakwira kwa virusi
* Gutera imiti y'amazi n'isabune byabugenewe na byo birinda izo sazi
* [[Dosiye:20160528 Whitstable - Solanum lycopersicum 1.jpg|thumb|Umusaruro w'inyany]]Gutera ibihingwa bikumira udukoko dukwirakwiza virusi.<ref>https://bwiza.com/?Abacuruzi-b-inyanya-babangamiwe-n-igihombo-giterwa-no-kubura-abaguzi</ref>
=== '''''Inda'' (''Aphis gossypii'', ''Myzus persicae'')''' ===
Inda zangiza ibihingwa nk'inyanya, ipamba, (''Aphis gossypii,'' green peach aphid (''Myzus persicae'') zinyunyuza amatembabuzi y'igihingwa, bityo bigatuma igihingwa kidakura neza. Utu dukoko tubyara kandi ibizi byanduye bimatira nk' [[ubuki]] bibuza igihingwa gukura, bikanambura ubwiza imbuto igihe zigeze ku isoko. Izo nda zishobora kandi kwanduza indwara ziterwa na virusi nka virusi itera ububore bwa concombre.<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2021/10/huye-abahinzi-binyanya-barataka-kubura-isoko-ryumusaruro-wabo/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151346/https://umuseke.rw/2021/10/huye-abahinzi-binyanya-barataka-kubura-isoko-ryumusaruro-wabo/ |url-status=dead }}</ref>
=== '''Kuyirinda''' ===
* Korora udukoko turya inda: ubusanzwe birashoboka gucungana na zo hakoreshejwe udukoko tuzirya duitandukanye. By'umwihariko, ni ngombwa kwirinda gukoresha imiti myinshi yica ubukoko kuko nayo yica utwo dukoko tuzihashya.
* Gukoresha isaso irwanya ubukoko. Isaso ishakisha ubukoko ikoze muri aluminium ibuza inda kugwa ku bihingwa. Igihe iyo saso itagira umumaro ni igihe ibihingwa bigaye cyane ku buryo birenga ku isaso.<ref name=":12">{{Cite web |url=https://www.abbagospel.net/Akamaro-k-inyanya-ku-ruhu-rw-umuntu.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151336/https://www.abbagospel.net/Akamaro-k-inyanya-ku-ruhu-rw-umuntu.html |url-status=dead }}</ref>
=== '''TUTA Absoluta''' ===
Tuta absoluta ni agakoko kangiza kibasira inyanya cyane cyane n’ibindi bihingwa byo mu muryango umwe n’inyanya (solanacea).<ref name=":12" />
==== '''Ibimenyetso:''' ====
Tuta abusoluta yibasira cyane cyane amababi n’ibihimba. Ishobora kandi kuboneka munsi y’urugori rw’urubuto ndetse n’imbere rimwe na rimwe.Ubwone bukabije bw’aka gakoko butuma amababi yuma ndetse rimwe na rimwe n’igihingwa cyose kikuma.<ref name=":13">https://umurengezi.com/huye-abahinzi-binyanya-barataka-igihombo-baterwa-no-kuziburira-isoko/</ref>
==== '''Kuyirwanya''' ====
Bayirwanya bakoresha imiti nka mamectin benzoate na Abamectin bayisimburanya kugira ngo irwanye udukoko dukuze n’ibyana cyangwa amagi yayo.<ref name=":13" />
=== Gusarura inyanya ===
Igihe cyo kwera kiba gitandukanye, kuva ku minsi 55 kugeza ku minsi 105. Ni byiza gusarura imbuto zihishije neza ariko zigikomeye. Amoko menshi agira inyanya z`umutuku wijimye. Inyanya zasaruwe zigomba gushyirwa mu gicucu mu gipimo cy`ubushyuhe kiri munsi ya dogere 25oC n'ubuhehere buri hagati ya 80-90%.Urumuri si ngombwa ku nyanya zeze imburagihe. Inyanya zikiri icyatsi zishobora gusarurwa zikazagurishwa haciyemo igihe.<ref name=":14">https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-49984065</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.intyoza.com/2018/12/03/rusizi-kutagira-isoko-rihoraho-bitera-igihombo-abahinzi-binyanya/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151346/https://www.intyoza.com/2018/12/03/rusizi-kutagira-isoko-rihoraho-bitera-igihombo-abahinzi-binyanya/ |url-status=dead }}</ref>
Gufata nabi inyama zimaze gusarurwa bishobora kwica ubwiza bwazo ku buryo bworoshye. Inyanya zasaruwe bisaba kuzitondera kugira ngo batazikomeretsa cyangwa ngo bazivange n`izangiritse. Ni byiza ko inyanya zisarurwa mu gihe igipimo cy`ubushyuhe ari cyiza nka mu gitondo cyangwa nimugoroba. Umusaruro w`inyanya uratandukana bitewe n`ubwoko bwazo,bitewe n`uburyo zahinzwe n`uburyo zitawemo.<ref name=":14" /><ref>https://www.scoopernews.com/2023/02/22/akamaro-k-inyanya-mu-gikorwa-cyo-gutera-akabariro-hagati-y-abashakanye/39642069</ref>
=== Gufata neza umusaruro w'inyanya<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/menya-ibintu-11-bitangaje-nakamaro-kinyanya-ku-ruhu-ku-musatsi-no-ku-buzima-bwawe-95705</ref> ===
[[Dosiye:Heirloom tomatoes 20170602-AMS-PJK-0132 (35054884775).jpg|thumb|Kubiaka Inyanya]]
Inyanya zigisarurwa ziba ziteguye guhita zigurishwa ako kanya. N`ubwo inyanya zishyirwa mu mboga zipfa vuba, zimara iminsi itatu cyangwa ine zibistwe ku gipimo cy`ubushyuhe bwo mu cyumba zirimo, zikaba zamara iminsi irenga icyumweru mu cyuma gikonjesha. Zishobora guhita zitunganywa mu ruganda iyo zimaze gusukurwa. Inyanya zishobora kubikwa mu dukopo mu ruganda ruzitunganya kandi zikabasha kubikika igihe kinini. Urusukume rw`inyanya rukorwa mu nyanya zikiri nshya kandi zishobora kubikika mu gihe kinini gishoboka mu gakopo gafunze neza umwuka utinjiramo. Inyanya zibitse mu dukopo zishobora kubikika igihe gitandukanye bitewe n`aho zateganyirijwe gukoreshwa.<ref>{{Cite web |url=https://www.inyenyerinews.org/amakuru-2/i-kigali-nabakire-baratabaza-inyanya-zarahenze-kurusha-sositomate/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151334/https://www.inyenyerinews.org/amakuru-2/i-kigali-nabakire-baratabaza-inyanya-zarahenze-kurusha-sositomate/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://umwezi.rw/?p=5139</ref>
==== AKAMARO K'INYANYA ====
1.ZIRINDA INDWARA YA KANSERI
2.ZIFASHA MU KUGABANYA UMUVUDUKO W'AMARASO
3.ZIFASHISHWA N'UMUNTU USHAKA KU GUTAKAZA AMARASO <ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/menya-ibintu-11-bitangaje-nakamaro-kinyanya-ku-ruhu-ku-musatsi-no-ku-buzima-bwawe-95705</ref>
4.ZIFASHA URUHU KUMERA NEZA NO KUGIRA UMUSATSI MWIZA...<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/menya-ibintu-11-bitangaje-nakamaro-kinyanya-ku-ruhu-ku-musatsi-no-ku-buzima-bwawe-95705</ref>
=== Amashakiro ===
[[Category:Ibimera]]
[[Category:Imboga]]
[[Category:Ibiribwa]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
fnjhzgx64ct4urcayzbld95z7bxmf4p
Filimi ya Seburikoko
0
9209
130205
118580
2026-04-05T13:22:51Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130205
wikitext
text/x-wiki
Seburikoko ni '''Urukurikirane rw'urwenya rwo''' '''mu Rwanda''' rwakozwe na '''Misago Nelly Wilson''' abikora binyuze muri , '''Afrifame ltd''' <ref>https://yegob.rw/byinshi-wamenya-kuri-siperansiya-wo-muri-seburikoko/</ref>. Ikiganiro cy'iminota 15 kinyura kuri [http://rba.co.rw Televiziyo y'u Rwanda (RTV)] buri wa mbere no ku wa kane saa kumi n'ebyiri na mirongo ine n'itanu (4h45 PM GMT) guhera muri Werurwe 2015 <ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-57870027</ref>. Uruhererekane ruzaba rugizwe n'ibihe 4 byanditswe na Mutiganda Wa Nkunda hamwe na 'Rurema Misago Nelly Wilson' kandi bikayoborwa na '''Jones Kennedy Mazimpaka''' hamwe na samples studios <ref>{{Cite web |url=https://rwanda.shafaqna.com/EN/AL/150665 |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111124734/https://rwanda.shafaqna.com/EN/AL/150665 |url-status=dead }}</ref> <ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/dore-impamvu-nyamukuru-yatumye-muyobozi-uri-mu-bakunzwe-cyane-muri-filimi-ya</ref> . Irimo itsinda ryitsinda rigizwe n'umunyarwanda wamamaye wumunyarwenya Gratien Niyitegeka nk'umuntu w'icyubahiro '''Seburikoko''' <ref>{{Cite web |url=https://m.eachamps.rw/article/5635/Seburikoko-muri-filime-nyarwanda--zihataniye-ibihembo-mpuzamahanga.php |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111124732/https://m.eachamps.rw/article/5635/Seburikoko-muri-filime-nyarwanda--zihataniye-ibihembo-mpuzamahanga.php |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.isimbi.rw/sinema/article/umukunzi-wa-kibonke-muri-seburikoko-yanze-gukina-atwite</ref>, Antoinette Uwamahoro nkumugore we Siperansiya, Erneste Kalisa, Ngabo Leo, Mediatrice ya Muhutukazi (uzwi cyane kubera uruhare muri radio yisabune yo mu [[Rwanda]] yitwa Kankwanzi) ), n'abandsi benshi. <ref>https://inyarwanda.com/inkuru/88807/akari-ku-mutima-wa-seburikoko-na-nikuze-ushimira-inyarwandacom-nyuma-wo-kwegukana-ibihembo-88807.html</ref>
'''Seburikoko''' yabaye porogaramu ikunzwe cyane kuri Televiziyo y'u [[Rwanda]] kandi mu mpera za sizoni 4 muri Werurwe 2016, televiziyo yategetse izindi sizoni 4 zizakomeza muri Werurwe 2017 <ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/sinema/article/menya-uko-umunsi-wa-niyitegeka-gratien-papa-sava-uba-uteye-muri-gumamurugo</ref> .
== Abakinnyi hamwe ninyuguti<ref>https://rwandamagazine.com/imyidagaduro/article/hatangajwe-amatariki-seburikoko-izongera-kunyuzwa-kuri-rtv</ref> ==
* Niyitegeka Gratien nka Seburikoko
* Antoinette Uwamahoro nka Siperansiya
* Umuganwa Sarah nka Mutoni
* Mugisha Emmanuel nka Kibonge
* Chantal Nyakubyara nka Nyiramana
* Ernest Kalisa nka Rulinda
* Léon Ngabo nka Kadogo
* Noella Niyomubaye nka Liliane
== Ibihembo ==
Ku nshuro ya 5 ya Rwanda Movie Awards, Urukurikirane rwa TV rwatsindiye ibihembo 8 birimo Urukurikirane rwiza rwa TV<ref>{{Cite web |url=https://kigalirealnews.com/inkuru-ibabaje-cyane-kuri-siperansiya-wo-muri-seburikoko-mwakunze-cyane-tumusengere-cyane/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111124734/https://kigalirealnews.com/inkuru-ibabaje-cyane-kuri-siperansiya-wo-muri-seburikoko-mwakunze-cyane-tumusengere-cyane/ |url-status=dead }}</ref>, Umuyobozi mwiza, Umukinnyi wa mbere witwaye neza ndetse n’umukinnyi wa filime maze akomeza gutsindira 4 kuri serivise nziza za TV, umuyobozi mwiza, umukinnyi wa cinemateri mwiza na injeniyeri mwiza<ref>https://web.archive.org/web/20210119020031/https://kissfm.rw/abakinnyi-ba-filime-begukanye-ibihembo-muri-rwanda-international-movie-awards/</ref>.
== Inyandiko ==
'''SEBURIKOKO''' avuga inkuru y'umugabo witwa '''Seburikoko''' wiyita '''SEBU''' kubera izina yumva muri we nk'umutunzi mu baturanyi b'umudugudu w'impimbano wa '''Gatoto''' . Ntakintu akorera umuryango we kuko amara umwanya wose anywa inzoga, agurisha ibintu byo munzu yaguzwe n'umugore we '''Siperansiya''' ukora ibishoboka byose kugirango atunge umuryango<ref>Rwanda: Papa Sava, Seburikoko… Urugendo rw'umwami wa byendagusetsa - BBC News Gahuza</ref>.
Umwana wabo umwe rukumbi '''Mutoni''', batashoboye gushyira mu ishuri, yavuye i '''[[Kigali]]''' gushaka ubuzima bushya. Igihe kirageze ubwo yiyemeza gusubira mu rugo kurugamba rwo kurwanya se. Bazamuhindura?<ref>{{Cite web |url=http://bwiza.com/?dufite-abahashyi-cyane-kurusha-uko-twakagize-abahanzi-samusure |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111125023/https://bwiza.com/?dufite-abahashyi-cyane-kurusha-uko-twakagize-abahanzi-samusure |url-status=dead }}</ref>
=== Ibisobanuro ===
'''Ubwoko:''' Urwenya, Ikinamico, filimi
'''Umuremyi''': Misago Nelly Wilson
'''Umwanditsi''' (s): Mutiganda Wa Nkunda na Misago Nelly Wilson
'''Abakinnyi''':
* Gratien Niyitegeka
* Antoinette Uwamahoro
* Ernest Kalisa
* Ngabo Leo
* Mediatrice Muhutukazi
* Leocadie Uwabeza
* Nyakubyara
* Gasasira Jean Pierre
* Umuganwa Sara
'''Igihugu bakomokamo''':[[Rwanda]]
'''Ururimi rwumwimerere''': Kinyarwanda
'''Oya y'ibihe''': 4
'''Umubare w'ibice''': 96
=== Umusaruro ===
'''Producer Executif''': AFRIFAME LTD, ZACU ENTERTAINMENT
'''Producer''': Misago Wilson (Nelly)
'''Muhinduzi (s)''':
* Richard Mugwaneza
* Pamela Mugisha
'''Sinema''': Habarurema Mustafa, Udahemuka Louis
'''Umuyobozi''': Jones Kennedy Mazimpaka, Niyitegeka Gratien '''Ijwi''': Sengabo Ally Tresor, Alain Gilbert
'''Gushiraho Kamera''': Kamera imwe
'''Isosiyete ikora''': Amashusho ya Afrifame
'''Ikwirakwiza''': RTV, TV ya Zacu
== references ==
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
<references />
[[Ikiciro:Afurika]]
9aqt8ip0plcaswy78ph4hpg7pv02621
Fundi-Mentals
0
9264
130206
122609
2026-04-05T13:37:41Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130206
wikitext
text/x-wiki
'''''fundi-Mentals''''' ni urwenya rwo [[Kenya|muri Kenya rwo muri]] 2015 rwayobowe na Alexandros Konstantaras<ref>https://www.standardmedia.co.ke/entertainment/the-standard/2000127816/fundi-mentals-another-sex-comedy</ref>, nawe wari inyuma ''y'inzu ya Lungula'' yagaragayemo umucamanza Ian Mbugua, iyi comedi yamaze gutorwa muri Afurika Magic Viewer Choice Awards y'uyu mwaka mu bakinnyi beza muri comedi<ref>https://www.showmax.com/eng/movie/v15rs3sz-fundimentals</ref> . Muri filime hagaragaramo Charlie Karumi, Gerald Langiri na Lizz Njagah <ref>{{Cite web |url=https://hashreview.com/Fundi-Mentals/about |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111151323/https://hashreview.com/Fundi-Mentals/about |url-status=dead }}</ref>.
[[Dosiye:Flag of Kenya.svg|thumb|Flag of Kenya ]]
== Umugambi ==
Igitekerezo cya Fundi-mentals kizenguruka mubuzima bwa Fundis ebyiri (intoki),<ref>https://web.archive.org/web/20211111151328/https://hyperleap.com/topic/Fundi-Mentals</ref> Joseph (Gerald Langiri) numufasha we Moses ( Charlie Karumi ) bakunda kwibwira ko ari Fundis nziza mumitungo ya Kinoo nubwo uburyo bwabo budasanzwe bwo gutunganya ibintu <ref>{{Cite web |url=https://mpasho.co.ke/lifestyle/2015-01-28-the-sex-scenes-on-fundi-mentals-will-definitely-crack-you-up-review/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111151322/https://mpasho.co.ke/lifestyle/2015-01-28-the-sex-scenes-on-fundi-mentals-will-definitely-crack-you-up-review/ |url-status=dead }}</ref>. Ariko iyinjira rya sosiyete nshya ya Multinational Service Company mumujyi itera ibi byose mukaga<ref>https://www.kenyabuzz.com/lifestyle/find-out-more-about-the-fundi-mentals/</ref>. Kugira ngo birinde gusohoka mu bucuruzi, bamenyesha abakiriya babo b'abakobwa ubwoko bushya bwa serivisi ya Ex-press hamwe n'ingaruka zishimishije<ref>https://nairobinews.nation.co.ke/chillax/sexual-comedy-set-to-be-released-at-imax</ref>.
[[Dosiye:A_giraffe_the_tallest_animal_in_Kenya_at_Nairobi_National_Park_with_a_background_of_Britam_Tower_the_tallest_building_in_Kenya.jpg|thumb|A giraffe the tallest animal in Kenya at Nairobi National Park ]]
== Abakinnyi ==
{| class="wikitable sortable"
!Umukinnyi
! Imiterere
|-
| Lizz Njagah
|
|-
|Gerald Langiri <ref name="Fundi-Mentals" />
| Yozefu
|-
| Charlie Karumi <ref name="Fundi-Mentals" />
| Mose
|-
| Ruth Maingi <ref name="Fundi-Mentals" />
|
|-
|Firenze Nduta <ref name="Fundi-Mentals" />
|
|-
|Kalekye Mumo <ref name="Fundi-Mentals" />
|
|-
|Milkah Ndegwa <ref name="Fundi-Mentals" />
|
|-
|Naomi Ng'ang'a <ref name="Fundi-Mentals" />
|
|-
|Ainea Ojiambo <ref name="Fundi-Mentals" />
|
|-
|Veronica Waceke <ref name="Fundi-Mentals" />
|
|}
== Kurekura no kwakirwa ==
''Fundi-Mentals'' yarekuwe ku ya 12 Gashyantare 2015, i [[Nairobi]] . Yapimwe basanga igombwa kurebwa nabantu barengeje imyaka 18+ kandi mugihe cyo gusohora abayitabiriye bari bakuru gusa<ref>{{Cite web |url=https://www.medrine.co.ke/tag/fundi-mentals/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111151319/https://www.medrine.co.ke/tag/fundi-mentals/ |url-status=dead }}</ref>. Isubiramo kuri Kenya Buzz Wangechi Maina yaranditse ati: " ''Witege ko uzabona Fundi-Mentals'' bashize amanga babiganiraho [igitsina] muburyo uvuga ku mibonano mpuzabitsina na bagenzi bawe, nta kintu kibujijwe. Ibi bituma ''Fundi-Mentals'' bifitanye isano.<ref>{{Cite web |url=http://www.ghafla.com/the-crazy-trailer-of-fundi-mentals-is-out-parental-advisory-explicit-content/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111151318/http://www.ghafla.com/the-crazy-trailer-of-fundi-mentals-is-out-parental-advisory-explicit-content/ |url-status=dead }}</ref> "
== references ==
<references />
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Filimi]]
1zxjbh9x7ofr07usdwmt2dmnj8cw2zu
Disconnect (2018 film)
0
9265
130201
96753
2026-04-05T12:04:42Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130201
wikitext
text/x-wiki
'''''Disconnect''''' ni filime yo gusetsa yo muri Kenya yo muri 2018 iyobowe na David 'Tosh' Gitonga na Michael Jones<ref>{{Cite web |url=http://www.mwendengao.com/2018/05/22/disconnect-film-review/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111151701/http://www.mwendengao.com/2018/05/22/disconnect-film-review/ |url-status=dead }}</ref>. Muri iyi filime hagaragaramo umukinnyi w'amafirime ukomoka muri Kenya Brenda Wairimu n'umukinnyi wa filime Nick Mutuma uyobora abakinnyi batandukanye bakora ubushakashatsi ku bijyanye no gukundana i [[Nairobi]] <ref>https://web.archive.org/web/20211111151657/https://hyperleap.com/topic/Disconnect_(2018_film)</ref>. Iyi filime izerekanwa kuri Netflix ku ya 16 Ukwakira 2020 izabe filime iheruka gukorerwa muri Kenya inyuze kuri Netflix, nyuma ya Poacher na Daisy Sincerely<ref>https://www.filmaffinity.com/us/film665496.html</ref> .
== Umugambi ==
Iyi filime irazenguruka gukundana rwihishwa hagati yinshuti ebyiri nziza, Celine (yakinnye nka Brenda Wairimu) na Josh (Nick Mutuma), ninshuti zabo magara mumurwa mukuru wa Kenya<ref>https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=287184.html</ref>. Celine afite ikibazo cyo kwinjira muburyo bukwiye, kandi akenshi yishingikiriza kumpanuro ninkunga yamarangamutima yinshuti ze zirimo TK (Catherine Kamau-Karanja) umusazi<ref>https://filmlinkafrica.com/en/2018/04/03/kenyan-movie-disconnect-premieres-in-nairobi/</ref>, Judy (Patricia Kihoro) umurwanyi wamasengesho, Robin (Pierra Makena) Mushiki wa Celine na Preeti (Aseem Sharma) mugenzi we bakorana <ref>https://www.the-star.co.ke/sasa/lifestyle/2020-10-24-how-kenyan-netflix-films-caused-division/</ref>. Inshuti magara ya Celine ni Josh, yakinnye na Nick Mutuma, nawe ufite itsinda ryinshuti z'abasore zimufasha kuyobora umubano we numukuniz we mu mujyi; igizwe na Otis (Pascal Tokodi) na Jennings (Arthur Sanya)<ref>https://www.cineserie.com/movies/3803048/</ref>.
== Abakinnyi<ref>https://www.themoviedb.org/movie/751182-disconnect</ref> ==
* Brenda Wairimu nka Celine
* Patricia Kihoro nka Judy
* Nick Mutuma nka Josh
* Pascal Tokodi nka Otis
* Catherine Kamau nka TK
* Pierra Makena nka Robin
* Brian Ogola nka Richard
* Belinda Muli
* Arthur S. Muiruri
== references ==
<references />
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
mwyfus3mgcshlb9ra9yqu2t8a1sawdo
House of Gold (film)
0
9339
130217
120644
2026-04-05T15:47:30Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130217
wikitext
text/x-wiki
'''''House of Gold''''' (yasohotse nka '''''Family Runs''''' kuri DVD) ni filime yo gusetsa yo muri [[Gana]] yo muri [[Nijeriya]] 2013<ref>https://www.pinterest.com/pin/368802656955361204/</ref>, yakozwe na Yvonne Nelson ikayoborwa na Pascal Amanfo. Irimo Majid Michel, Yvonne Nelson, Omawumi Megbele, Mercy Chinwo, Ice Prince Zamani, Eddie Watson na Francis Odega <ref>https://www.nollywoodreinvented.com/2013/07/house-of-gold.html</ref>.
Iyi filime ivuga amateka y’[[Ubucuruzi Mpuzamahanga bw’Ibinyabuzima Bwenda Gucika|umucuruzi]] w’umucuruzi ukunda gusabana , Dan Ansah Williams upfa azize kanseri kandi yabwiwe ko asigaje ibyumweru bitandatu ngo abeho<ref>https://alchetron.com/House-of-Gold-(film)</ref>. Afata icyemezo abifashijwemo n’[[avoka]] we guhamagara abana be bose basubira mu rugo<ref>https://www.themoviedb.org/movie/527109-house-of-gold</ref>, abenshi muri bo bakaba baravutse batashyingiranywe ndetse n’ibintu bitandukanye bitemewe. Ubumwe bwongeye kuzunguruka ibintu byinshi bitunguranye nkuko buri mwana agarutse afite gahunda, itanga ibisubizo bisekeje<ref>{{Cite web |url=https://ng.opera.news/ng/en/entertainment/848ad27c54aa95f89dc5a32ab2b14f96 |title=Archive copy |access-date=2021-11-12 |archive-date=2021-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211112163158/https://ng.opera.news/ng/en/entertainment/848ad27c54aa95f89dc5a32ab2b14f96 |url-status=dead }}</ref>.
Yasohotse ku ya 12 Mata 2013 muri [[Gana]] no ku ya 19 Nyakanga 2013 muri [[Nijeriya]]<ref>{{Cite web |url=https://nlist.ng/title/house-of-gold-29/credits/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-12 |archive-date=2021-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211112170202/https://nlist.ng/title/house-of-gold-29/credits/ |url-status=dead }}</ref>. Nubwo iyi filime yagiye ihura n’ibitekerezo bitari byiza, yakiriye ibihembo muri Golden Icons Academy Movie Awards 2013, 2013 Gana Movie Awards, 2014 Africa Magic Viewers Choice Awards na 2013 Zulu African Film Academy Awards<ref>{{Cite web |url=https://www.ghanafilmindustry.com/review-house-of-gold-movie-trailer/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-12 |archive-date=2021-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211112163157/https://www.ghanafilmindustry.com/review-house-of-gold-movie-trailer/ |url-status=dead }}</ref> . Yatsindiye ibihembo bitandatu kuri icya nyuma, harimo ibyiciro: "Ishusho nziza", "Umuyobozi mwiza", "Umukinnyi witwaye neza", "Umukinnyi witwaye neza" na "Sinema nziza"<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Ice-Prince-s-Aboki-song-chosen-as-soundtrack-for-House-of-Gold-Movie-269612</ref>.<ref>{{Cite web |url=https://www.reviewnaija.com/reviews/house-of-gold-2013-movie-review/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-12 |archive-date=2021-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211112163158/https://www.reviewnaija.com/reviews/house-of-gold-2013-movie-review/ |url-status=dead }}</ref>
== Abakinnyi ==
[[Dosiye:Omawumi Megbele In House Of Gold 2015.png|alt=Omawumi Megbele|thumb|Omawumi Megbele wakinnye muri filime House of Gold]]
* Majid Michel nka Freddie Dan Ansah
* Yvonne Nelson nka Timara Dan Ansah
* Omawumi Megbele nka Nina Dan Ansah
* Umar Krupp nka Peter Dan Ansah
* Eddie Watson nka Sam
* Francis Odega nka John Bosco
* Luckie Lawson nka Mitchel Dan Ansah
* Amanorbea Dodoo nka Barrister Paula
* Impuhwe Chinwo nka Lucia
* Ice Prince Zamani nka Tony
* Inzozi Debo nka Yuda
* Marlon Mave nka Jamal Dan Ansah
* Emefal Atse nka Jasmine
* Pascal Amanfo nka Clifford Dan Ansah
== Kurekura ==
Inzu yamamaza ''Inzu ya Zahabu'' yasohotse kuri YouTube ku ya 4 Werurwe 2013.<ref>https://www.modernghana.com/nollywood/24160/yvonne-nelsons-house-of-gold-shakes-nigerian-cine.html</ref> Iyi filime yerekanwe bwa mbere muri [[Gana]] ku ya 12 Mata 2013 no muri [[Nijeriya]] ku ya 19 Nyakanga 2013, mbere yo kujya ahagaragara muri rusange muri [[Nijeriya]]<ref>{{Cite web |url=https://ogefash.reviews/movie-review-chief-daddy-a-copied-plot-from-yvonne-nelson-and-pascal-amanfos-house-of-gold/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-12 |archive-date=2021-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211112164704/https://ogefash.reviews/movie-review-chief-daddy-a-copied-plot-from-yvonne-nelson-and-pascal-amanfos-house-of-gold/ |url-status=dead }}</ref>. Yasohotse kuri DVD ifite umutwe wa ''Family Runs'' mu Gushyingo 2013 na Henrikesim Multimedia Concept<ref>https://www.bellanaija.com/2013/02/bn-exclusive-coming-soon-to-the-big-screen-ice-prince-omawumi-majid-michel-mercy-chinwo-eddie-watson-star-in-yvonne-nelsons-movie-house-of-gold-your-behind-the-scenes-look-scoop/</ref>.
== references ==
<references />
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Filimi zo muri Gana]]
[[Ikiciro:Afurika]]
s0xt7v3wxr7n1tlsglqetxc4ku2ql6h
Kickin' It with the Kinks
0
9450
130262
123223
2026-04-06T07:09:02Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130262
wikitext
text/x-wiki
'''''Kickin 'It With The Kinks''''', ni filimi ngufi yo mu [[Rwanda|Rwanda yo mu]] 2016 iyobowe na Cynthia Butare nka filime yatewe inkunga na Mundia Situmbeko na Selina Thompson<ref>https://www.newtimes.co.rw/lifestyle/cynthia-butare-her-long-journey-filmmaking</ref>.<ref>https://allafrica.com/stories/201508030510.html</ref>
Muri 2011, Butare yakoze ''Kickin 'It With The Kinks'' kumushinga we wa kaminuza.<ref>https://eclipsetheatre.org.uk/author/187-hbadmin?start=30</ref> Filime yakira igihembo cya documentaire nziza mu ishami rye.<ref>https://www.newtimes.co.rw/lifestyle/cynthia-butare-her-long-journey-filmmaking</ref> Nyuma mu 2016, Cynthia ari kumwe n'inshuti ye Mundia, bahisemo gukora verisiyo ndende ya firime<ref>https://chroniquebeautenoire.com/le-documentaire-kickin-it-ith-the-kinks-maintenant-disponible-en-francais/</ref>. Iyi filime yakiriwe neza kandi yerekanwa mu birori mpuzamahanga bya firime<ref>https://allafrica.com/stories/201508030510.html</ref>. Filime yakiriwe neza kandi yegukana ibihembo byinshi mubirori mpuzamahanga bya firime<ref>{{Cite web |url=https://theculturevulture.co.uk/cultures/fooddrink/kickin-it-with-the-kinks-at-the-ukrainian-club/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115143120/https://theculturevulture.co.uk/cultures/fooddrink/kickin-it-with-the-kinks-at-the-ukrainian-club/ |url-status=dead }}</ref>.<ref>{{Cite web |url=http://www.theculturewordreview.com/film/kickingitwiththekinks/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115140113/http://www.theculturewordreview.com/film/kickingitwiththekinks/ |url-status=dead }}</ref>
== references ==
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Filimi]]
cyaajka70p1nehstvozj1073h204kn6
Lost in Time (2019 film)
0
9800
130270
96873
2026-04-06T08:20:21Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130270
wikitext
text/x-wiki
'''''Lost in Time''''' ni film yo muri [[Kenya]] 2019 yanditswe na Edijoe Mwaniki. Ni mu mutwe thriller ryibanda ku kibazo mutwe. <ref>https://paukwa.or.ke/lost-in-time/</ref> <ref>{{Cite web |url=https://howto.co.ke/lost-in-time-a-new-kenyan-film-you-must-watch-today/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-30 |archive-date=2021-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414052447/https://howto.co.ke/lost-in-time-a-new-kenyan-film-you-must-watch-today/ |url-status=dead }}</ref> <ref>https://pro.imdb.com/title/tt12952936/</ref>
Kugeza ubu, film imaze gutwara ibihembo bitanu bya Kalasha awards . Ibyiciro byo gutanga ibihembo birimo "Filime nziza cyane", "umuyobozi mwiza" (Peter Kawa), "umukinnyi mwiza muri film" (George Mo), "amashusho meza" (Edijoe Mwaniki) na "amajwi meza" (Karanja Kiarie) . <ref>https://www.standardmedia.co.ke/arts-culture/article/2001354571/award-winning-film-wraps-up-2019-with-more-screenings</ref> <ref>https://www.kenyanvibe.com/kalasha-awards-2019-full-list-of-winners/</ref>
== Icegeranyo ==
Nyuma y'urupfu rwa nyina wa Sam, yagumye mu mutwe, kuko uwo munsi uba umunsi umwe yabuze umukobwa we. Ibi bimugiraho ingaruka mubitekerezo, kandi agerageza kurwanya ubwoba bwe. Yatangiye kuba mu nshuti ye ya Michael, ariko bidatinze abona ibintu bidasanzwe bibera mu nzu. Agerageza guhishura amabanga yerekeye inzu numugore udasanzwe winshuti ye, mugihe arwanya ubwoba bwe, bwaba ubwubu nubu. <ref>https://www.kenyabuzz.com/</ref> <ref>{{Cite web |url=https://nairobinews.nation.co.ke/chillax/here-is-a-sneak-preview-of-the-new-kenyan-movie-lost-in-time |title=Archive copy |access-date=2021-11-30 |archive-date=2020-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017052102/https://nairobinews.nation.co.ke/chillax/here-is-a-sneak-preview-of-the-new-kenyan-movie-lost-in-time |url-status=dead }}</ref>
== Abakinnyi ==
* George Mo nka Sam Weto
* Lucy Njoroge nka Dr. Lilian Kareithi
* Alan Oyugi nka Michael Kareithi
* Sheila Murugi nka Judy Weto
* Natasha Sakawa nka Sifa Weto
== References ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Kenya]]
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Filimi zo muri Kenya]]
i7i6q5z4by3773ds61uj91llhm9h0h2
LILIANE UWUKURI
0
9874
130268
109352
2026-04-06T07:59:25Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130268
wikitext
text/x-wiki
'''Liliane Uwukuri''' ni [[Rwanda|umunyarwandakazi,]] ni umuyobozi washinze Ivuriro Kira mu mwaka wa 2012.<ref>{{Cite web |url=http://www.btdavidclinic.rw/about-us/ |title=Archive copy |access-date=2021-12-09 |archive-date=2021-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209174224/http://www.btdavidclinic.rw/about-us/ |url-status=dead }}</ref> ryakuze rikaba ivuririo rinini ryitwa Benefactor David Clinic.<ref>https://www.linkedin.com/in/liliane-uwukuli-2b9a07b1/?originalSubdomain=rw</ref>
== Ni muntu ki? ==
Liliane ni umuforomokazi uterwa umuhate nibyo abanyarwanda bakeneye, cyane cyane mu gace kicyaro akita kumibereho yabyo.<ref>{{Cite web |url=http://www.btdavidclinic.rw/about-us/ |title=Archive copy |access-date=2021-12-09 |archive-date=2021-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209174224/http://www.btdavidclinic.rw/about-us/ |url-status=dead }}</ref> Liliane akaba kandi ari umwe mubasoje amahugurwa ya peace through business agenda abera ahantu hatandukanye kwisi.<ref>{{Cite web |url=https://ieew.org/students/ptb-alumnae/ |title=Archive copy |access-date=2023-08-11 |archive-date=2023-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811111713/https://ieew.org/students/ptb-alumnae/ |url-status=dead }}</ref>
== Umwuga ==
Liliane yatangiye muri 2012 ivuriro rito kira, nyuma yimyaka ine muri 2016, ivuriro kira ryarakuze rivamo ivuriro rinini ryitwa [https://web.archive.org/web/20211209174224/http://www.btdavidclinic.rw/about-us/ Benefactor David Clinic]. Ivuriro Benefactor David Clinic riba Nyamata, Bugesera, Eastern Province, Rwanda. ryita kubuzima bwabantu bari mukiciro cyo hasi no hagati mumibereho mugice cyicaro.<ref>{{Cite web |url=http://www.btdavidclinic.rw/about-us/ |title=Archive copy |access-date=2021-12-09 |archive-date=2021-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209174224/http://www.btdavidclinic.rw/about-us/ |url-status=dead }}</ref> sibyo gusa ahubwo Liliane yagiriwe ikizere cyo gutorerwa kuba umujyanama muri njyanama y'akarere ka Bugesera aho yishimira ko agiye gufasha abaturage mu kubavuganira ngo imibereho yabo iterimbere<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/bugesera-batanu-batorewe-kujya-muri-njyanama-bahawe-umukoro-wo-kuzakurikirana-imikorere-nigenamigambi-byakarere/ |title=Archive copy |access-date=2023-08-11 |archive-date=2023-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811111714/https://muhaziyacu.rw/amakuru/bugesera-batanu-batorewe-kujya-muri-njyanama-bahawe-umukoro-wo-kuzakurikirana-imikorere-nigenamigambi-byakarere/ |url-status=dead }}</ref>
97399h44kv9buf74p5srfyt6nipkens
Gaudence Mushimiyimana
0
9887
130211
123988
2026-04-05T14:19:22Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130211
wikitext
text/x-wiki
'''Gaudence Mushimiyimana''' ni umutegarugori wumunyarwandakazi ufite ubumuga akaba ari nawe washinze murwanda Ishyirahamwe ry’Abagore bafite ubumuga ryitwa UNABU(Rwanda Organization of Women with Disabilities) akaba ari n'Umuyobozi Nshingwabikorwa.<ref>{{Cite web |url=https://www.paper-crown.org/blog/2021/8/12/gender-disability-and-covid-19-in-rwanda |title=Archive copy |access-date=2021-12-10 |archive-date=2021-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210095907/https://www.paper-crown.org/blog/2021/8/12/gender-disability-and-covid-19-in-rwanda |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://disabilityrightsfund.org/our-impact/our-stories-of-change/voicing-out/ |title=Archive copy |access-date=2021-12-10 |archive-date=2021-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210095907/https://disabilityrightsfund.org/our-impact/our-stories-of-change/voicing-out/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">https://www.newtimes.co.rw/section/read/208700</ref>
== <sup>Umwuga</sup> ==
Akorera ubuvugizi abari n'abategarugori bafite ubumuga byongeye kandi arabafasha kandi akanabashyigikira.<ref>{{Cite web |url=https://integonews.com/rutsiro-abakobwa-bafite-ubumuga-baravuga-ko-bahatirwa-kuboneza-urubyaro/ |title=Archive copy |access-date=2021-12-11 |archive-date=2021-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211211131729/https://integonews.com/rutsiro-abakobwa-bafite-ubumuga-baravuga-ko-bahatirwa-kuboneza-urubyaro/ |url-status=dead }}</ref> Binyuze muri UNABU, Mushimiyimana agaragaza ko abagore n’abakobwa bafite ubumuga, bahura n’ibibazo bitandukanye kandi bibasirwa nihohoterwa bishingiye ku kuba ari abagore bari hirya no hino mu gihugu noneho hakiyongeraho n’ubumuga.<ref name=":1">{{Cite web |url=https://imvahonshya.co.rw/unabu-yasabye-ko-abafite-ubumuga-batafatirwa-ibyemezo/ |title=Archive copy |access-date=2021-12-11 |archive-date=2021-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211211131715/https://imvahonshya.co.rw/unabu-yasabye-ko-abafite-ubumuga-batafatirwa-ibyemezo/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://untf.unwomen.org/en/news-and-events/stories/2020/04/rwanda-unabu-prioritizing-grassroots-organizations-to-protect-the-most-marginalized-women</ref> Umuyobozi nshingwabikorwa w’umuryango nyarwanda w’abagore bafite ubumuga (UNAB), Mushimiyimana Gaudence, avuga ko hari icyuho mu mategeko ajyanye n’uburenganzira bw’abafite ubumuga bwo mu mutwe gikwiye kuvaho, kugira ngo ufite ubwo bumuga ahabwe uburenganzira busesuye nk’abandi ndetse n’ihohoterwa ribakorerwa.<ref name=":1" /> Ibi nanone yabigarutseho tariki ya 24 Ugushyingo 2021 mu nama yateraniye mu Mujyi wa Kigali ihuza imiryango itandukanye iharanira uburenganzira bwa muntu by’umwihariko abafite ubumuga, abanyamategeko, Minisiteri y’Ubutabera (MINIJUST) ndetse n’Ikigo cy’Igihugu gishinzwe ubuzima (RBC).Ibibazo byagarutsweho muri iyo nama byatumye abagore bafite ubumuga bavugwaho by’umwihariko bishingira ku kuba ari abagore ariko noneho hakiyongeraho kuba bafite ubumuga. <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/umuryango-unab-urifuza-ko-amategeko-agenga-abafite-ubumuga-avugururwa</ref> Mushimiyimana abona ko igikwiye gukorwa mu gushyigikira abo bagora aruki guverinoma ikwiye gukurikiza amategeko arengera abagore kugirango yereke abakibayeho mubuzima bwu bwoba no nabakiri hasi hasi cyane ko bashyigikwe.<ref name=":0" /><ref>https://commonwealthdpf.org/executive-committee/</ref> Itegeko Nshinga, ingingo ya 21 ivuga ko buri Munyarwanda wese afite uburenganzira ku kugira ubuzima bwiza. Ingingo ya 16 mu Itegeko Nshinga ivuga ku kurinda ivangura iryo ari ryo ryose rigaragaza ko Abanyawanda bose bangana imbere y’amategeko, ukorera ivangura ufite ubumuga abihanirwa n’amategeko.<ref>{{Cite web |url=http://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/imbogamizi-abatumva-n-abatavuga-bahura-na-zo-iyo-bahohotewe |title=Archive copy |access-date=2021-12-11 |archive-date=2021-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211211133816/http://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/imbogamizi-abatumva-n-abatavuga-bahura-na-zo-iyo-bahohotewe |url-status=dead }}</ref>
== Inkunga ==
Kuva UNABU yashingwa, UNTF EVAW yashyize imbere gushyigikira amashyirahamwe y'abagore. Muri 2014, yatangije icyiciro cyihariye cy’inkunga igenera iyo miryango. Muri 2018, itanga ikindi icyiciro cyihariye cyo guhagarika ihohoterwa rikorerwa abagore n’abakobwa bafite ubumuga UNABU yabonyemo inkunga.<ref>https://untf.unwomen.org/en/news-and-events/stories/2020/04/rwanda-unabu-prioritizing-grassroots-organizations-to-protect-the-most-marginalized-women</ref> Ambasaderi wa Leta Zunze Ubumwe z’Amerika mu Rwanda yahembye inashimira Mushimiyimana nkumwe mubanyarwandakazi bane b’indashyikirwa kandi bagira umurava bagakora itandukaniro muri sosiyete babamo.<ref>{{Cite web |url=https://inkanga.com/ambasaderi-wa-leta-zunze-ubumwe-zamerika-mu-rwanda-yahembye-abanyarwandakazi-bane-bindashyikirwa/ |title=Archive copy |access-date=2021-12-11 |archive-date=2021-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211211135012/https://inkanga.com/ambasaderi-wa-leta-zunze-ubumwe-zamerika-mu-rwanda-yahembye-abanyarwandakazi-bane-bindashyikirwa/ |url-status=dead }}</ref>
== References ==
[[Category:Abagore]]
[[Category:Abanyarwanda]]
[[Category:Template]]
80955ktc9c53h554hjvaz4f0jt4nhx4
IFUMBIRE MVARUGANDA
0
10134
130219
112637
2026-04-05T15:52:28Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130219
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Flexible intermediate bulk containers-Fertilizer.jpg|thumb|ifumbire mva ruganda|180x180px]]
[[Dosiye:घुरुवा.jpg|thumb]]
Ifumbire mvaruganda ni imwe mu mafumbire akoreshwa mu [[Rwanda]] mu buhinzi, yongera umusaruro ariko igira ingaruka ku kugundura[gushimura] ubutaka, kwanduza [[Amazi, Isuku n'isukura|amazi]] n’imihindagurikire y’ikirere<ref>{{Cite web |url=https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/hagaragajwe-ingaruka-z-ifumbire-mvaruganda-ku-mihindagurikire-y-ikirere |title=Archive copy |access-date=2022-04-25 |archive-date=2021-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424075804/https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/hagaragajwe-ingaruka-z-ifumbire-mvaruganda-ku-mihindagurikire-y-ikirere |url-status=dead }}</ref>
== Ifumbire mvaruganda yangiza ibidukikije . ==
[[Dosiye:Ibishingwe.jpg|thumb|178x178px|Ifumbire y'imborera]]
Imvaruganda ikunzwe gukoreshwa mu buhinzi bw'ibihingwa bitandukanye mu gihugu hari ikoreshwa babagara imyaka cg bayitera . Haje gukorwa ubushakakashatsi bugaragaza ko ifumbire mvaruganda kubera ikoreshwa ryayo ryishi cyangwa nabi yangiza ibidukikije n'ibinyabuzima biba mubutaka . ifumbire mvaruganda yangiza ubutaka nttihaboneke umusaruro wari witezwe ndetse no kwanduza [[Amazi, Isuku n'isukura|amazi]] bika byica bimwe mu binyabuzima n'ibimera biba mu mazi<ref>https://flash.rw/2022/01/20/gukoresha-ifumbire-mvaruganda-yonyine-byangiza-ubutaka-ubushakashatsi/</ref> .
== Uburyo abahinzi bagira umusaruro mwiza badakoresheje ifumbire mvaruganda ==
[[Dosiye:Manure spreading Hlokozi 2007 11 29.jpg|thumb|umuhinzi uri gufumbira umurima|170x170px]]
Hamaze gukora ubushakashatsi bywagaragaje ko ifumbire mvaruganda yangiza ibidukikije ikanduza [[Amazi, Isuku n'isukura|amazi]] ibigo bitandukanye byita kubidukijreje byakanguriye abahinzi gukoresha ifumbire y'imborera ,ikomoka kubimera ,ku [[Amatungo|matungo]] ,kubisagazwa bya amatungo,no gukoresha ifumbire nziza itangwa [[Iminyorogoto|n'iminyorogoto]] yatangiye gukoreshwa mu [[Rwanda]] itangiza ibidukikije kandi itanga umusaruro <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/gukora-ifumbire-yifashishije-iminyorogoto-n-utundi-dukoko-bimuteje-imbere</ref>.
== Ifumbire itangwa ni iminyorogoto ==
Hamazwe gukora ubugenzuzi n'ubushakashatsi hasanzwe ifumbire y'imborera ikorwa hifashishijwe [[iminyorogoto]] ari nziza ku bihingwa n'urosobe rw'ibimera n'ibidukikije muri rusange <ref>{{Cite web |url=https://rwanda.shafaqna.com/FR/AL/247900 |title=Archive copy |access-date=2022-04-04 |archive-date=2023-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230813012344/https://rwanda.shafaqna.com/FR/AL/247900 |url-status=dead }}</ref>.
[[Dosiye:Imvaruganda mbi.jpg|thumb|Urugero rw'ifumbire mvaruganda rukoreshwa |154x154px]]
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibimera n’Inyamaswa]]
kkdnw13o79k8m62cmdi6pc6v74315xr
Kugaruka kw'intare muri parike akagera
0
10160
130265
107385
2026-04-06T07:38:47Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130265
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:A lion and a lioness in Akagera National Park.jpg|alt=Intare ziri muri parike ya Akagera|thumb|221x221px|Intare ziri muri parike ya Akagera.]]
[[Dosiye:011 The lion king Tryggve in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|thumb|Intare]]
kugarura intare mu kagera
Bigaragaza ko u [[Rwanda]] ruza
Kwisonga muduteza imbere
Ubukera rugendo.<ref>Rwanda</ref>
parike nasiyonari [[Itabi|Akagera]] niyo
Iza kw'isonga mu gusurwa cyane
Naba mukera rugendo mu [[Rwanda]].
Iyi parike iri kubuso bwa kilometero kare
[[Dosiye:Lion from National Akagera Parc, near Lac Akagera, by 0788221644.jpg|thumb|Intare muri parike y'Akagera hafi y'umugezi wa Akagera.]]
1,122. Ikora ku turere nka [[Itabi|katonza]] ,[[Akarere ka Nyagatare|Nyagatare]],
[[Akarere ka Gatsibo|Gatsibo]] mu burasirazuba bwu Rwanda. Akaba
Arinayo nini. <ref>https://www.rba.co.rw/post/Pariki-yIgihugu-yAkagera-iza-ku-isonga-mu-zisurwa-cyane-mu-Rwanda</ref>
== Imibereho nu uburyo intare zororoka ==
Waruziko mugihe cy'ubukonje.....<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/menya-imibereho-y-intare-n-uko-zororoka</ref>
Inyungu ku baturage b' igihugu.....<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/ubukerarugendo/gutembera/menya-byinshi-utari-uzi-kuri-pariki-yakagera/ |title=Archive copy |access-date=2022-04-14 |archive-date=2023-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707213203/https://muhaziyacu.rw/ubukerarugendo/gutembera/menya-byinshi-utari-uzi-kuri-pariki-yakagera/ |url-status=dead }}</ref>
== Reba ==
6xq2xlnhadj32d1auk8evntwzkr258p
Indwara yibasiye ibiti by’Imyembe
0
13728
130245
113004
2026-04-05T20:00:08Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130245
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Owoce Mango.jpg|thumb|Imyembe]]
[[Dosiye:Mango Stem galls (17948948991).jpg|thumb|igiti cy'umwembe kirwaye]]
Bamwe mu baturage batuye mu Murenge wa Nzinge basobanukiwe uburyo bwo kurwanya akamatirizi,Umuhinzi ufite ibiti 300 byose byibasiwe n’akamatirizi, yemeza ko yari yarihebye kugeza ubwo yashakaga kubisimbuza agateramo avoka .<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/rab-yatangiye-kwigisha-abaturage-uko-barwanya-indwara-yibasiye-ibiti-byimyembe/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-16 |archive-date=2023-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216185354/https://muhaziyacu.rw/amakuru/rab-yatangiye-kwigisha-abaturage-uko-barwanya-indwara-yibasiye-ibiti-byimyembe/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Mango_(Mangifera_indica)_Bacterial_black_spot_caused_by_Xanthomonas_citri_pv._mangiferae_indicae_(41659862192).jpg|thumb|amababi y'umwembe arwaye ]]
== Uburyo bwo kurwanya Akamatirizi ==
[[Dosiye:Green mango tree.jpg|thumb]]
Uburyo bwa mbere bwo kurwanya akamatirizi ni ugukonorera igiti abandi babyita kwicira igiti cyangwa kugikorera nk’uko bakorera ikawa, ni uburyo bwo kugabanya amashami y’igiti kirwaye kugira ngo izuba ryinjire mu giti rigabanye ubuhehere kuko ubuhehere bufasha akamatirizi kororoka.<ref>https://muhaziyacu.rw/amakuru/rab-yatangiye-kwigisha-abaturage-uko-barwanya-indwara-yibasiye-ibiti-byimyembe/</ref>Uburyo bwa kabiri abahinzi bagirwamo inama yo kurwanya akamatirizi ni ukugira isuku ahari igiti cy’umwembe, iyo hari imyanda utumatirizi tuyihishamo tugakomeza kwangiriza igiti, n’aho uburyo bwa gatatu ni ugutera imiti munsi y’amababi ikica utumatirizi muri iyo miti harimo izwi nka Roketi.<ref>https://muhaziyacu.rw/amakuru/rab-yatangiye-kwigisha-abaturage-uko-barwanya-indwara-yibasiye-ibiti-byimyembe/</ref>
[[Dosiye:Mango_(Mangifera_indica)_Bacterial_black_spot_caused_by_Xanthomonas_citri_pv._mangiferae_indicae_(26832555887).jpg|thumb|umwembe urwaye ]]
[[Dosiye:Mango_(Mangifera_indica)_Probably_crown_gall_caused_by_Agrobacterium_tumefaciens_(32589809932).jpg|thumb|igiti cy'umwembe kirwaye|228x228px]]
[[Dosiye:Mango_Bunch.jpg|thumb|igiti cy'umwembe ]]
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
jszt2zbuw6xndfv5cl6qlufe3csgj2u
Ishyamba rya Makera
0
13732
130257
113529
2026-04-06T05:09:59Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130257
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Drevesa in pot.jpg|thumb|Ishyamba rya Makera|157x157px]]
[[Dosiye:Fishlake National Forest, Fish Lake Basin, Red Aspen (29038103583).jpg|thumb|Ishyamba|153x153px]]
[[Dosiye:Ibanda-Makera,a natural forest connected to River Akagera.jpg|thumb|ishyamba rya makera|140x140px]]
== Ishyamba rya Makera ==
[[ishyamba rya Makera]] riri mu [[Akarere ka Kirehe|karere ka Kirehe]] mu Murenge wa Mpanga, hari ishyamba, ibihuru birimo [[Igisimba|ibisimba]], [[inyamaswa]] n’[[Igiti|ibiti]] bitakigaragara ahandi mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y’Iburasirazuba]], usibye muri [[Pariki y'Akagera|Pariki y’Akagera]], iri ku ntera y’ibilometero 30 uvuye aho iryo shyamba ryitwa Makera riherereye.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/abashakashatsi-bifuza-ko-ishyamba-rya-makera-ryakongera-komekwa-kuri-pariki-y-akagera</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/kirehe-ishyamba-rya-ibanda-makera-rigiye-kugirwa-icyanya-cy-ubukerarugendo</ref>
== IBIRI MURI IRI SHYAMBA ==
[[Dosiye:Spruce forest at Holma.jpg|thumb|Ishyamba |155x155px]]
[[Dosiye:Swiss National Park 131.JPG|thumb|ishyamba ritoshye|162x162px]]
ishyamba rya Makera ni rito riri ku buso bwa hegitare 170, hakaba nundi mwanya bigizwe n’umukenke, hagaragaramo [[inyamaswa]] nk’ingwe, isha, ingurube z’ishyamba (isatura), inkima, inkwavu, inzoka n’amoko agera ku 124 y’inyoni.<ref name=":0" /><ref>http://ingenzinyayo.com/2020/11/29/ishyamba-rya-ibanda-makera-rigiye-kuvugururwa-nyuma-yuko-ryendaga-gucika-burundu/</ref>
== MBERE ==
[[Ishyamba rya Makera]] ryari ku buso bwa hegitare 400 mu myaka nka 20 ishize (ubu risigaye kuri hegitare 170), ariko bitari kera cyane ngo rikaba ryari rifatanye na [[Pariki y'Akagera|Pariki y’Akagera]], mbere y’uko abaturage b’Umurenge wa Mpanga bahigabiza.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/ubukerarugendo/menya-ishyamba-rya-kimeza-rya-ibanda-makera-benshi-bemeza-ko-ribereye-ubukerarugendo/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-16 |archive-date=2023-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216210400/https://muhaziyacu.rw/ubukerarugendo/menya-ishyamba-rya-kimeza-rya-ibanda-makera-benshi-bemeza-ko-ribereye-ubukerarugendo/ |url-status=dead }}</ref>
== NYABURANGA ==
Ishyamba rya Makera ngo ni ahantu nyaburanga usura ukabonamo ibiti binini bya cyimeza bidashobora kuboneka henshi mu [[Rwanda]] usibye mu bindi byanya bikomye, hamwe n’inyamaswa zavuzwe ndetse n’imvubu n’ingona, bitewe n’uko iryo shyamba rifatanye n’igishanga cy’[[Pariki y'Akagera|Akagera]].<ref name=":0" />
== AMASHAKIRO ==
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ishyamba]]
px374hrcdo27615l041moxmwwtcdm07
Guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire muri Kirehe
0
13945
130215
127915
2026-04-05T14:57:22Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130215
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ikirere gikeye neza mumisozi.jpg|thumb|Ikirere|160x160px]]
[[Dosiye:KireheDist.png|thumb|Ikarita igaragaza aho hirehe iherereye kwikarita y'Urwanda|154x154px]]
[[Dosiye:Testhighlight 015406.jpg|thumb|kirehe|157x157px]]
Imiterere y’Akarere ka Kirehe ituma katagusha imvura nyinshi ariko iyo iguye iteza isuri mu duce tumwe na tumwe twako ikangiza byinshi birimo n’ibihingwa.
[[Dosiye:Isuri.jpg|thumb|Isuri|179x179px]]
== Umushinga wo Guhangana n'ingaruka z'imihindagurikire ==
Umushinga wo kugabanya ingaruka ziterwa n’imihindagurikire y’ibihe mu kibaya cy’Ikiyaga cya Victoria (Adaptating to Climate Change in Lake Victoria Basin: ACC) ushyirwa mu bikorwa na Komisiyo y’Ikibaya cy’Ikiyaga cya Victoria (Lake Victoria Basin Commission: LVBC), ku ruhande rw’u Rwanda, ibikorwa byawo biri mu Karere ka Kirehe mu mirenge ya Gatore, Musaza na Gahara.<ref>https://www.igihe.com/amakuru/article/kirehe-imishinga-igamije-guhangana-n-ingaruka-z-imihindagurikire-y-ibihe</ref>Washowemo ibihumbi 520 by’amadolari ya Amerika ni ukuvuga agera kuri miliyoni 520 z’amafaranga y’u Rwanda nk’uko Umuhuzabikorwa wawo, Muhawenimana Seth yabisobanuye.<ref>https://www.igihe.com/amakuru/article/kirehe-imishinga-igamije-guhangana-n-ingaruka-z-imihindagurikire-y-ibihe</ref>Mu Murenge wa Gatore ingo 160 zasaniwe inzu zinahabwa ibigega bifata amazi y’ibisenge mu rwego rwo gukemura ikibazo cy’isuri yatwaraga ubutaka akanangiza igishanga cya Kijumbura gihingwamo umuceri.Mu gihe ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe by’umwihariko ku bikorwa by’ubuhinzi mu Karere ka Kirehe zirushaho kugira ubukana, imishinga mito ibyara inyungu yatangijwe ku bufatanye bwa Minisiteri y’Ibidukikije n’izindi nzego iratanga icyizere cyo kugoboka abagenerwabikorwa.
== Uruhare rw'ubuyobozi muriki gikorwa ==
[[Dosiye:Tree planting kaduna.jpg|thumb|Gutera igiti|177x177px]]
Guverineri CG Gasana yabwiye abaturage ko hari umushinga wo gutera amashyamba ahagije mu Karere ka Kirehe, Ati: “Tunashimira Leta yacu ko mu ngengo y’imari mu mwaka washize yashyizemo gutera ibiti by’umwihariko muri aka Karere ka Kirehe miliyari 30. Ayo mafaranga agiye kuza gutera amashyamba hano muri Kirehe gusa. Ubwo bivuze gukorana n’uturere, urubyiruko, namwe mwese bagashaka ‘pipiniere’ mukazitera mukazigurisha abatera amashyamba. Ariko binavuze yuko mugiye kubona amashyamba, mukabona imvura kandi n’ubutaka bwanyu ntibugende.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibidukikije/uturere-twa-nyagatare-na-kirehe-twagenewe-miliyari-60-frw-yo-gutera-amashyamba/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-20 |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220140053/https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibidukikije/uturere-twa-nyagatare-na-kirehe-twagenewe-miliyari-60-frw-yo-gutera-amashyamba/ |url-status=dead }}</ref>yasabye Abanyakirehe gukomeza gushyira imbaraga mu kubungabunga ibidukikije no gukumira ibiza.Abaturage bahuriza ku kuba ibi bikorwa bitandukanye bigamije kurengera ibidukikije byaratumye umubare munini w’abashomeri ubonamo akazi.Umukozi Ushinzwe Ibidukikije mu Karere ka Kirehe avuga ko aka karere ari kamwe mu Turere dukunze kwibasirwa n’ingaruka z’imihindagurikire y’ikirere harimo izuba riteza amapfa ndetse imvura nayo yagwa igateza ibibazo birimo isuri ikabije, byose bigateza ingaruka ku bukungu no ku bidukikije.<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/10/kirehe-amaterasi-yindinganire-yitezweho-gukumira-isuri-yangizaga-imyaka/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-20 |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220140058/https://umuseke.rw/2022/10/kirehe-amaterasi-yindinganire-yitezweho-gukumira-isuri-yangizaga-imyaka/ |url-status=dead }}</ref>
== Ibindi Wamenya ==
[[Dosiye:Rwandan Amazing forest.jpg|thumb|177x177px|Amashyamba ]]
Muri aka Karere ku misozi iriho ubuhaname hakozwe amaterasi kuri hegitari 100, imirwanyasuri kuri hegitari 215.7, gutera amashyamba ku misozi ikomeye kuri Hegitari 50, gutunganya amashyamba asanzwe kuri hegitari 20 no gutera ibiti gakondo kuri hegitari 10.Kuba abaturage barahawe ibigega bifata amazi byanakemuye ikibazo cy’ibura ryayo kuko yavaga kure bikagora imiryango kubona ayo ikoresha imirimo yo mu rugo n’igihe bakeneye kuhira amatungo<ref>https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibidukikije/uturere-twa-nyagatare-na-kirehe-twagenewe-miliyari-60-frw-yo-gutera-amashyamba/</ref>Mu Murenge wa Musaza hatewe inkunga imishinga iciriritse ibyara inyungu irimo iy’ubuhinzi bw’urusenda, ubworozi bw’ingurube n’ihene, ubukorikori burimo ububoshyi n’ubudozi bw’imyenda no gutunganya umusatsi by’umwihariko ku bakoreraga ubuhinzi mu nkengero z’Umugezi w’Akagera bwangizaga amazi yawo.Ubuyobozi bw’Akarere ka Kirehe bugaragaza ko mu rwego rwo kubungabunga ibidukikije mu mwaka wa 2021na 2022 hirya no hino mu mirenge 12 ikagize hatewe amashyamba kuri hegitari 531, ibiti bivangwa n’imyaka 1,935, ubuso bugera kuri hegitari 647 bwakozweho imirwanyasuri; mu gihe muri uyu mwaka hamaze gukorwa amatarasi y’indinganire kuri hegitari zisaga 94.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibidukikije/uturere-twa-nyagatare-na-kirehe-twagenewe-miliyari-60-frw-yo-gutera-amashyamba/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-20 |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220140053/https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibidukikije/uturere-twa-nyagatare-na-kirehe-twagenewe-miliyari-60-frw-yo-gutera-amashyamba/ |url-status=dead }}</ref>Kirehe ni Akarere gakunda kwibasirwa n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe harimo amapfa n’isuri iyo imvura yaguye. Niyo mpamvu dushima ibi bikorwa byo gutanga ibigega by’amazi kuko hafi hano hari igishanga cyitwa Kijumbura gihingwamo umuceri mbere y’umushinga hari hegitari zirenga 10 ibigo by’ubwishingizi bitemeraga kwishingira, kubera kutizera ko aho hantu hatanga umusaruro ariko ubu hari hegitari 18 zihingwa zirishingirwa kandi zitanga umusaruro kubera ko isuri yagabanyijwe.Umujyanama mu bya tekiniki muri uyu mushinga yavuze ko intego y’uyu mushinga ni ugufasha abaturage kubona ibibunganira mu mibereho yabo bitewe n’uko ikirere kigenda kigaragaza ko badakwiye gutega amakiriro ku bikorwa by’ubuhinzi gusa.<ref>https://www.igihe.com/amakuru/article/kirehe-imishinga-igamije-guhangana-n-ingaruka-z-imihindagurikire-y-ibihe</ref>
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubuhinzi]]
rbjmbkusdvsculyykqdi8sdkdtz38cw
Ibihumyo
0
14038
130223
127929
2026-04-05T16:26:21Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130223
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ibihumyo.jpg|thumb|ibihumyo|146x146px]]
[[Dosiye:Honguillos.JPG|thumb|Ibihumyo|146x146px]]
[[Dosiye:The mushrooms are cooked. (10393002196).jpg|thumb|Ibihumyo bitetse|149x149px]]
[[Dosiye:Edible fungi 2017 G1.jpg|thumb|ibihumyo|146x146px]]
Ibihumyo bihingwa bikaribwa byera hagati y’iminsi irindwi kugeza kuri 11, intungamubiri zibibamo zikubye kabiri iziba mu nyama, kandi kubihinga no kubyitaho ntibisaba ibintu bihambaye.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubuhinzi/ibyo-wamenya-ku-bihumyo-nubuhamya-bwabo-byagiriye-umumaro/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221123041/https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubuhinzi/ibyo-wamenya-ku-bihumyo-nubuhamya-bwabo-byagiriye-umumaro/ |url-status=dead }}</ref>kuko byera ahatu hose
== Ubuhinzi bw'Ibihumyo ==
[[Dosiye:Hedgehog fungi2 cropped.jpg|thumb|uko ibihumyo bimera|132x132px]]
Abahinzi bahinga ibihumyo bavuga ko umuntu washora amafaranga nibura ibihumbi 50Frw muri icyo gihingwa ku butaka butarenga metero kare(m²) imwe mu rugo iwe, ashobora gukuramo ibihumbi 100Frw mu gihe kitarenga amezi atatu.Aya mafaranga ngo ashobora no kwikuba gatatu mu gihe haba hakoreshejwe imbuto nshya y’ibihumyo abo bahinzi bahuguriwe gukoresha.Bavuga ko ikilo(kg) kimwe cy’ibihumyo byari bisanzwe bya ’oyster’ ari amafaranga 2,000Frw, mu gihe icy’ibihumyo bishya bya ’button’ kigurishwa arenze 5,000Frw.<ref>[https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/ubuhinzi-bw-ibihumyo-burimo-inyungu-kandi-ku-buso-buto-ubuhamya#:~:text=Ibihumbi%2050Frw%20washoye%20waba%20wayabonye,mu%20Rwanda%20no%20mu%20mahanga. https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/ubuhinzi-bw-ibihumyo-burimo-inyungu-kandi-ku-buso-buto-ubuhamya#:~:text=Ibihumbi%2050Frw%20washoye%20waba%20wayabonye,mu%20Rwanda%20no%20mu%20mahanga.]</ref>Bavuga ko umuhinzi wabishyizemo umwete ashobora kubona umusaruro w’ibiro 50-100 ku munsi kandi mu gihe cyose cy’umwaka, kuko bihingwa ahantu hatwikiriye bikavomererwa.RAB ku bufatanye na Ambasade y’[[Ubushinwa]] mu [[Rwanda]], byahuguye abahinzi b’ibihumyo ku buryo bwo gukoresha imbuto nshya yitwa ’button’ idapfa kwangirika kandi ikabasha gutwarika byoroshye.<ref>https://mobile.igihe.com/ubukungu/iterambere/article/ambasaderi-wang-xuekun-yagaragaje-uko-ibihumyo-bishobora-gufasha-mu-kurandura</ref>Imigina y’ibihumyo bita ‘Umwayi’ ikorwa mu ruvange rw’ibyatsi biseye, bikamara iminsi 40 kugeza kuri 45 bibitse ahantu habugenewe kugira ngo umugina ube ugeze igihe cyo guhingwa.Ngo urwo ruvange rw’ibyatsi rushobora kuba rugizwe n’ibisigazwa by’umuceri, iby’ingano n’ipamba. Ipamba ryabura hagakoreshwa urubingo.
[[Dosiye:2008-07-16 Armillaria tabescens cropped.jpg|thumb|ibihumyo ni igihingwa kera vuba kandi gifite intungamubiri|150x150px]]
== Amahugurwa yahawe Abahinzi bi Ibihumyo ==
[[Dosiye:Mycena crocea Maas Geest 265871.jpg|thumb|ikimera cy'ibihumyo|154x154px]]
Ni amahugurwa yari arikwibanda ku ikoreshwa ry’ikoranabuhanga rya JUNCAO rikoreshwa mu buhinzi bw’ibihumyo mu [[Ubushinwa]] ahahingwa ibihumyo bizwi nka ‘Button mushroom’.Abitabiriye aya mahugurwa bagaragaje ko ibihumyo ari igihingwa cya ngombwa kandi kibafasha mu kwiteza imbere bityo ari iby’agaciro kuba bari guhugurirwa ku ikoranabuhanga rishobora kubafasha kongera umusaruro.<ref>https://mobile.igihe.com/ubukungu/iterambere/article/ambasaderi-wang-xuekun-yagaragaje-uko-ibihumyo-bishobora-gufasha-mu-kurandura</ref>Ni amahugurwa nanone yari agamije kuzamura ubumenyi ku ikoreshwa ry’ikoranabuhanga rya Juncao rikoreshwa mu buhinzi bw’ibihumyo mu [[Ubushinwa]] no kuzamura ishoramari mu buhinzi bwabyo.Muri aya mahugurwa barimo guhabwa ku bufatanye bwa Leta y’[[Ubushinwa]] n’Ikigo cy’Igihugu gishinzwe guteza imbere Ubuhinzi n’Ubworozi, RAB, bavuze ko ubwoko bushya bwitwa ''“Button Mushroom”'' bari kwigishwa bwitezweho kuzamura ubukungu bwabo n’igihugu muri rusange.<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/08/abahinzi-bibihumyo-bari-guhugurwa-ku-buhinzi-butanga-umusaruro-utubutse/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221124547/https://umuseke.rw/2022/08/abahinzi-bibihumyo-bari-guhugurwa-ku-buhinzi-butanga-umusaruro-utubutse/ |url-status=dead }}</ref>Umuyobozi Mukuru wa RAB avuga ko aho Isi igeze abantu bamaze kumenya ko ibihumyo ari ubuhinzi nk’ubundi bitandukanye na mbere aho bantu bajyaga kureba aho byapfuye.Avuga ko mu Rwanda ubu buhinzi burimo gutera imbere cyane aho bamwe mu bahinzi basigaye babyohereza mu mahanga.Ati i''bihumyo bibyara inyungu ku buso butoya, byihanganira impinduka z’ikirere ntabwo ibihumyo ujya gushyiramo amafumbire.''<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/08/abahinzi-bibihumyo-bari-guhugurwa-ku-buhinzi-butanga-umusaruro-utubutse/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221124547/https://umuseke.rw/2022/08/abahinzi-bibihumyo-bari-guhugurwa-ku-buhinzi-butanga-umusaruro-utubutse/ |url-status=dead }}</ref> U Rwanda rukomeje guteza imbere ubuhinzi bw’ibihumyo kuko nibura kuva mu mwaka 2006 abahinzi b’ibihumyo 35000 bamaze guhugurwa. Hafi toni 250 z’ibihumyo bisarurwa buri mwaka.Ambasaderi Wang avuga ko ibi bihumyo bifasha mu kurengera ibidukikije kuko bidahingwa ku butaka nk’uko byari bisanzwe ahubwo bihingwa mu mazu yagenewe ubuhinzi [Green house] kandi bikaba bihingwa ahantu hato ugereranyije n’ahahingwa ibihumyo bisanzwe.Mu mwaka 2017, inkuru y’umuhinzi w’ibihumyo mu [[Rwanda]] yerekanywe mu Muryango w’Abibumbye, aho yagaragazaga urugendo yakoze ubwo yatangiraga guhinga ibihumyo, kuri ubu bikaba bimutunze, yarubatse amazu n’ibindi bikorwa by’iterambere yagejejweho n’ibihumyo.<ref>https://mobile.igihe.com/ubukungu/iterambere/article/ambasaderi-wang-xuekun-yagaragaje-uko-ibihumyo-bishobora-gufasha-mu-kurandura</ref>
[[Dosiye:Honguillos.JPG|thumb|ibihumyo|154x154px]]
== Ibindi wamenya ku Ibihumyo ==
Mu [[Rwanda]], kuri RAB umugina umwe w’ibihumyo ugurishwa amafaranga y’u [[Rwanda]] 400, ugasarurwaho hagati ya garama 600 kugeza ku kilo na magarama 200, ubuzima bwose bw’umugina; gusa ngo hari n’aho umugina umwe ushobora kweraho ibilo bitatu.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubuhinzi/ibyo-wamenya-ku-bihumyo-nubuhamya-bwabo-byagiriye-umumaro/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221123041/https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubuhinzi/ibyo-wamenya-ku-bihumyo-nubuhamya-bwabo-byagiriye-umumaro/ |url-status=dead }}</ref>Kuva mu mwaka wa 2006 kugeza ubu [[Ubushinwa]] bumaze gutoza abahinzi b’abanyarwanda barenga 35,000 mu bijyanye no guteza imbere ibihumyo, ababishoyemo imari bakaba batanga toni 250 z’ibihumyo buri mwaka.Ambasaderi Xuekun avuga ko ubuhinzi bw’ibihumyo bumaze kuba umwuga utunze benshi mu [[Ubushinwa]], kandi ko ari igicuruzwa gifite isoko rinini, cyakuye za miliyoni z’abaturage munsi y’umurongo w’ubukene.<ref>[https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/ubuhinzi-bw-ibihumyo-burimo-inyungu-kandi-ku-buso-buto-ubuhamya#:~:text=Ibihumbi%2050Frw%20washoye%20waba%20wayabonye,mu%20Rwanda%20no%20mu%20mahanga. https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/ubuhinzi-bw-ibihumyo-burimo-inyungu-kandi-ku-buso-buto-ubuhamya#:~:text=Ibihumbi%2050Frw%20washoye%20waba%20wayabonye,mu%20Rwanda%20no%20mu%20mahanga.]</ref>Mu mwaka wa 2021,[[Ubushinwa]] bwageze ku ntego yo kurandura ubukene mu gihugu, aho kuva mu mwaka 1980 nibura abaturage barenga miliyoni 770 bamaze kuvanwa mu bukene bukabije. Ni ibintu byashobotse kuko ubuhinzi bwabanje gutezwa imbere.Ubu ubuhinzi bw'ibihumyo bwateye imbere
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubuhinzi]]
1wlt6v83pfiah7nqi3mlwslmles3y3x
Ifumbire y’imborera
0
14325
130229
127284
2026-04-05T16:56:02Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130229
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Manure spreading Hlokozi 2007 11 29.jpg|thumb|Imfumbire y'imborera]]
[[Dosiye:घुरुवा.jpg|thumb|ifumbire]]
[[Dosiye:Ifumbire y’ imborera.jpg|left|thumb]]
'''Ifumbire y’imborera'''
[[Dosiye:Ifumbire.jpg|thumb|Ifumbire y'imborera ]]
cyangwa imborera ituruka ku bisigazwa by’[[inyamaswa]] n’ibimera byaboreye ahantu. Imborera ikungahaye ku byangombwa bitunga [[Ikimera|ibimera]]. [[Ubutaka]] bworoshye bunyurwamo n’[[amazi]] vuba (umusenyi) irabufatanya bukegerana. Ubutaka bufatanye cyane bw’intamenwa (ibumba ryumye) ibuha koroha bugahumeka ndetse igaha intungamubiri igihingwa gikenera,bityo bigatuma gikura neza ukobikwiye kigatanga umusaruro.<ref>https://kubahonet.com/tag/kwita-ku-butaka/</ref><ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/kwitunganyiriza-ifumbire-y-imborera-bimufasha-kuzigama-asaga-ibihumbi-700-buri-gihembwe</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://rwandanews24.rw/2022/08/16/abahinzi-barakangurirwa-gukoresha-ifumbire-yimborera-kugirango-boroherwe-nigiciro-cyimvaruganda/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226093428/https://rwandanews24.rw/2022/08/16/abahinzi-barakangurirwa-gukoresha-ifumbire-yimborera-kugirango-boroherwe-nigiciro-cyimvaruganda/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://thebridge.rw/imborera-ni-kimwe-mu-bifasha-guhangana-nimihindagurikire-yikirere/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226093427/https://thebridge.rw/imborera-ni-kimwe-mu-bifasha-guhangana-nimihindagurikire-yikirere/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.rebero.co.rw/2021/05/20/ifumbire-yimborera-irinda-gutwarwa-kubutaka/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226093427/http://www.rebero.co.rw/2021/05/20/ifumbire-yimborera-irinda-gutwarwa-kubutaka/ |url-status=dead }}</ref>
== Uko imborera ikorwa ==
[[Dosiye:घुरुवा.jpg|thumb|GUkora Ifumbire]]
ifumbire iba igizwe n’uruvange rugizwe n’amase y’[[inka]] avanga n’ibisigazwa by’umusaruro w’ibigori, ibarizo, ubwatsi bwitwa sitariya atunganyiriza mu cyobo cyabugenewe, rukamaramo amezi atanu, nyuma yaho akaba ari bwo atangira kuyikoresha mu buhinzi bwe.<ref name=":0" />
[[Dosiye:A typical fertilizer application pump system.jpg|thumb|ifumbire y'imborera]]
=== uko ikoreshwa ===
Mu buhinzi hakenerwa ifumbire y’imborera iboze kandi ihoze kugira ngo ifashe ubutaka noneho ibihingwa bizatange umusaruro mwiza. Ingano y’ifumbire y’imborera ikoreshwa kuri Ari 1, iKoresha ibiro 100 kuri Ari 1 = cyangwa ingorofani 2, Ishyirwamo hashize ibyumweru 2 ishwagara igiyemo cyangwa mu gihe cy’itera , Yinyanyagize mu murima uhite urenzaho igitaka mu gihe usanza, imborera ikoreshwa rimwe n'arimwe hamwe Ishwagara ikoreshwa mu buhinzi butandukanye nko mu buhinzi bw’akumisozi, imborera hamwe n'ishwagara kandi Ikoreshwa iyo ubutaka busharira hakoreshwa kg 30 by’ishwagara inoze kandi yumutse kuri Ari imwe buri myaka 2 , ishwagara Ishyirwa mu murima nibura ibyumweru 4 mbere yo gutera , Ishwagara kandi Inyanyagizwa mu murima ugahita urenzaho igitaka.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>https://imvahonshya.co.rw/kamonyi-basabwe-gukoresha-ifumbire-yimborera-iboze-kandi-ihoze/?fbclid=IwAR1PnvhrkHn-fst0Z1k-QSLLFcZMQb8W-xWBlHb3-POs_kAqAlucQTe5r1A</ref><ref>https://www.rba.co.rw/post/Abashoramari-bagiye-gusarura-amafaranga-mu-myanda-yapfaga-ubusa</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ngoma-umuvuno-mushya-w-abahinzi-nyuma-y-izamuka-ry-ibiciro-by-ifumbire</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.intyoza.com/2022/09/21/kamonyi-ibyakabaye-ifumbire-yimborera-yunganira-imvaruganda-bigirwa-umwanda-guverineri-kayitesi/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226093427/https://www.intyoza.com/2022/09/21/kamonyi-ibyakabaye-ifumbire-yimborera-yunganira-imvaruganda-bigirwa-umwanda-guverineri-kayitesi/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.intyoza.com/2022/09/21/kamonyi-ibyakabaye-ifumbire-yimborera-yunganira-imvaruganda-bigirwa-umwanda-guverineri-kayitesi/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226093427/https://www.intyoza.com/2022/09/21/kamonyi-ibyakabaye-ifumbire-yimborera-yunganira-imvaruganda-bigirwa-umwanda-guverineri-kayitesi/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/ubukungu/gatsibo-ubuyobozi-buragira-abahinzi-inama-yo-kwikorera-no-gukoresha-ifumbire-yimborera/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226093428/https://muhaziyacu.rw/ubukungu/gatsibo-ubuyobozi-buragira-abahinzi-inama-yo-kwikorera-no-gukoresha-ifumbire-yimborera/ |url-status=dead }}</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ifumbire]]
igqk3csk9ljv0mlqcnogza2l6c2mwdw
Imyumbati
0
14368
130243
122695
2026-04-05T19:34:05Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130243
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Imyumbati.jpg|thumb|Imyumbati]]
[[File:Balanghoy (Manihot esculenta) tubers.jpg|thumb|Balanghoy (Manihot esculenta) tubers]]
[[File:Malpighiales - Manihot esculenta - 2.jpg|thumb|Malpighiales - Manihot esculenta - 2]]
[[Dosiye:Manihot esculenta dsc07325.jpg|thumb|casava]]
[[Dosiye:Manihot esculenta - Tapioca - Cassava at Periya (3).jpg|left|thumb]]
Ubuhinzi bw'imyumbati mu Rwanda bwazanywe n'Ababiligi mu mwaka w'1930. Imyumbati ni igihingwa ngandurarugo kiri ku mwanya wa gatatu nyuma y'ibijumba n'ibitoki. Mu myaka icumi ishize umusaruro w'imyumbati wagiye ugabanuka bitewe ahanini n'indwara, ibyonnyi n'ibura ry'imbuto zihanganira indwara. <ref name=":0">{{Cite web |url=https://umutihealth.com/imyumbati/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226195446/https://umutihealth.com/imyumbati/ |url-status=dead }}</ref>
Imyumbati isarurwaho ibijumba ari na byo biribwa. Imyumbati ifite ubushobozi bwo kwera mu butaka buteraramo ibindi bihingwa. Imyumbati kandi yera mu gihe hariho amapfa. Kubera ko imyumbati ishobora kuguma mu butaka kugeza ku mezi 24, ndetse n'amwe mu moko yayo akaba yaguma mu butaka kugeza ku mezi 36, gusarura imyumbati bishobora gutegereza ko isoko riboneka cyangwa haboneka uburyo bwo kuyitunganya.Imyumbati iribwa n'abantu, ariko ishobora no kugaburirwa amatungo. Mu ngo nyinshi imyumbati iribwa nk'ikiribwa gitera imbaraga. Imyumbati ishobora kuribwamo umutsima, igikoma, kotswa cyangwa gutogoswa. Amababi y'imyumbati nayo aribwa nk'imboga rwatsi, zikungahaye ku ntungamubiri na Vitamini A na B.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://www.urwego.com/2015/01/uko-imyumbati-iterwa-naho-igomba-guterwa.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226195440/https://www.urwego.com/2015/01/uko-imyumbati-iterwa-naho-igomba-guterwa.html |url-status=dead }}</ref>
=== '''AMOKO''' ===
[[Dosiye:Manihot esculenta 001( bw.jpg|thumb|Umwumbati wo mubwoko bw'umuvunde]]
Ubusanzwe hari amoko abiri y'amoko y'imyumbati: imyumbati irura n'imyumbati y'imiribwa.
Imyumbati yitwa ko ari imiribwa igihe yifitemo ubusharire buke. Ubundi imyumbati yigiramo ubusharire ( aside) bugomba gukurwamo kugira ngo ibashe kuribwa. Imyumbati y'imiribwa yigiramo ubusharire buke butagira icyo butwaye. Imyumbati irura ihingwa kimwen'imyumbati y'imiribwa, ariko yifitemo ubusharire ku rugero rwo hejuru. Imyumbati y'imiribwa ishobora kugira urugero rw'ubusharire bungana na 40/1000000, naho imyumbati irura ikagira ubusharire ku rugero rwa 490/1000000. Urugero ruri hejuru ya 50/1000000 rufatwa nk'urwateza ibyago. Ubusharire mu myumbati irura ni ikibazo ku buzima bw'abantu, kereka bubanje kugabanywa kugera ku rugero rwihanganirwa. Iyo imyumbati igifite ubwo busharire iba ari uburozi bushobora kwica, ariko na none kubugabanya mu myumbati bikozwe ku buryo budatunganye na bwo na byo bishobora kwica mu gihe runaka, cyane cyane mu gihe ifunguro ribuzemo intungamubiri. Hariho uburyo bwinshi bwo kugabanya ubusharire mu myumbati. Kwanika imyumbati gusa bigabanya urugero rw'ubusharire, n'ubwo bishobora kuba bidahagije kugira ngo iribwe. Kwinika imyumbati mu mazi mbere yo kuyanika ni byo byizewe mu kugabanya ubusharire ku buryo nyabwo. Guhugutisha imyumbati uko yakabaye cyangwa yacagaguwemo uduce duto nabyo bigabanya ubusharire, kuyikaranga ndetse no kuyibiza inshuro nyinshi uhindura amazi na byo bigabanya ubusharire ku buryo iribwa nta kibazo.
[[Dosiye:Manihot esculenta - Tapioca - Cassava at Periya (9).jpg|thumb|Igiti cy'umwumbati]]
Mu Rwanda dufite dufite amoko y'imyumbati menshi ariko afite ikibazo cyo kwibasiwa n'indwara n'ibyonnyi biyangiza. Ayo moko aragaragara mu mbonerahamwe ikurikira.<ref name=":0" /><ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/sobanukirwa-impamvu-imyumbati-ushobora-kuyirya-ikakumerera-nabi</ref>
[[Dosiye:Manihot esculenta cassava flower vijayanrajapuram.jpg|thumb|casava plant]]
=== Imyumbati ===
* Gutegura umurima uzahingwamo imyumbati uri imusozi bitandukana no gutegura umurima uri mu kabande cyangwa mu kibaya: imusozi, bahinga imyumbati mu ntabire ishashe cyangwa amayogi cyangwa imitabo. Mu bibaya, abahinzi bater imyumbati ku mitabo cyangwa amayogi yigiye hejuru kugira ngo birinde ko yarengerwa n'amazi.
* [[Dosiye:Cassava with beans.jpg|thumb|imyumbati nibishyimbo]]Amayoyi aba afite uburebure buri hagati ya cm 30 na cm 60 cm.
* Intera iri hagati y'amayogi iba iri hagati ya cm 60 na cm 100.
* Batabira umurima hanyuma bagasanza. Ibyo bikorwa mu gihe ubutaka buhehereye. Tabira umurima nibura kugeza kuri cm 15-30 cm z'ubujyakuzimu.<ref>https://www.rba.co.rw/post/Ruhango-Barifuza-imbuto-nshya-yimyumbati</ref><ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/uko-ibishishwa-by-imyumbati-byafashije-abagore-muri-benin-kurengera-ibidukikije</ref>
<u>IBANGA RYO GUHINGA NEZA IMYUMBATI</u>
imyumbati ihinze mu buryobubunganga ubutaka kandi bugamijekongera umusaruro,iyo uwukoze ukurikije uburyo bwo gutegurau umurima,gutegura ingeri z' imyumbati no kwicira imyumbati byazabikuze ngo bitanga umusaruro ushimishije.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibanga-ryo-guhinga-neza-imyumbati-igiti-kimwe-kikeraho-ibiro-100/ |title=Archive copy |access-date=2025-05-28 |archive-date=2023-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625001300/https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibanga-ryo-guhinga-neza-imyumbati-igiti-kimwe-kikeraho-ibiro-100/ |url-status=dead }}</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibiribwa]]
0xah78rvcju3zkbohe59fupevkkg47o
Ibihumyo by'aganoderma
0
14374
130224
127930
2026-04-05T16:26:24Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130224
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ibihumyo.jpg|thumb|Ibihumyo by'aganoderma[[Dosiye:Dried_mushrooms.jpg|thumb|Ibihumyo ]]]]
[[Dosiye:Navadne podvihanke (Paxillus involutus).jpg|thumb|igihumyo]]
[[Dosiye:Fly Agaric Emerging - geograph.org.uk - 260684.jpg|left|thumb]]
[[Ibihumyo]] by'aganoderma ni ibiribwa bikoreshwa mu buryo bwo guteka mu mico itandukanye y'abantu, bikaba kandi bumwe mu bwoko buke bw'ibihumyo biribwa. N'ubwo mu mateka twumva ko abantu bakoreshaga ibihumyo mu mirire cyangwa mu kwivuza, mu myaka ya vuba nibwo byinjijwe ku mugaragaro mu buhanga mu gutegura mafunguro. Uko ubuhinzi bugamije isoko bugenda butera imbere, ubwoko bw'ibihumyo biribwa na bwo bwagiye bwiyongera. Mu rwego rwo kuzamura imirire cyane cyane ku baturage bakennye, ibihumyo ni isoko y'intungamubiri na za vitamini. Byongeye kandi, ibihumyo bikungahaye ku myunyungugu nka Sodiyumu, Potasiyumu, na Kalisiyumu n'Ubutare biri ku rwego rwo hejuru.Ku bw'iyo mpamvu rero, ibihumyo bigira uruhare mu kurwanya imirire mibi no kurwanya indwara yo kugwingira mu bana.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/ubuhinzi-bw-ibihumyo-burimo-inyungu-kandi-ku-buso-buto-ubuhamya</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=mIiACUBMo3Y</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=WPx_-5LYElE</ref>
Guhinga ibihumyo bishobora gukorerwa mu rugo, wifashishije ibikoresho biciriritse cyane cyane hagamijwe gutera inkunga imiryango ikennye ikeneye inkunga y'ibikoresho. Ibihumyo byera mu gihe gito, ntibikenera guhingwa ku butaka bunini kandi ntibutwara amafaranga menshi kuko hari ikoranabuhanga ryoroshye rikoreshwa mu kubihinga.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubuhinzi/ibyo-wamenya-ku-bihumyo-nubuhamya-bwabo-byagiriye-umumaro/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221123041/https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubuhinzi/ibyo-wamenya-ku-bihumyo-nubuhamya-bwabo-byagiriye-umumaro/ |url-status=dead }}</ref>
== '''AMOKO''' ==
[[Dosiye:Mycena crocea Maas Geest 265871.jpg|thumb|Ubwoko bw'iIbihumyo]]
Hariho amoko menshi y'ibihumyo biribwa, ariko ahingwa muri aka karere k'ibiyaga bigari ni abiri gusa, ari yo: Pleurote na Ganoderma . Pulerote ni ubwoko bw'ibihumyo biribwa buhingirwa kugurishwa no kuribwa ku isi hose. Ubu bwoko bw'ibihumyo ntibugoye guteka kandi biraryoha.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/71965/mu-mafoto-uko-ibihumyo-bihingwa-kugeza-bisaruwe-71965.html</ref>
=== '''Guhinga ibihumyo bya Ganoderma :''' ===
==== '''Gushaka umurama''' ====
[[Dosiye:2008-07-16 Armillaria tabescens cropped.jpg|thumb|Ubwoko bundi bw'ibihumyo]]
Niba ukeneye guhinga ibihumyo, ni ngombwa gushaka umurama wo guhinga. Umurama: nk'uko imbuto ari ingenzi ku bihingwa, na wo ni ikintu gihomeye kuko ubwiza bw'umurama ari kimwe mu bituma ibihumyo bitanga umusaruro mwiza. Ushobora kwitegurira umurama ukoresheje ikintu kitarangwaho mikorobi cyangwa ukagura imigina yateguwe n'abayigurisha. Kwitegurira umurama bishobora guhenduka mu gihe kirekire, ariko mu gutangira igishoro cyaba kinini. Ku bw'iyo mpamvu, ni byiza gutangira ugura imigina yatewemo umurama.<ref>https://mobile.igihe.com/ubukungu/iterambere/article/ambasaderi-wang-xuekun-yagaragaje-uko-ibihumyo-bishobora-gufasha-mu-kurandura</ref>
[[Dosiye:Fly Agaric mushroom 04.jpg|thumb|igihumyo]]
==== '''Kubaka igisharagati''' ====
[[Dosiye:Lactarius salmonicolor cropped.jpg|thumb|Ibihumyo.]]
Inzu yo guhingamo ibihumyo ntogomba kuba ihenze cyangwa yubakishije ibikoresho bihambaye. Ibihumyo byo mu butaka bihingwa mu gisharagati cyangwa se ikibandahori cya mpande eshatu (Triangle shelter); kimwe n’icya mpande enye'''.'''<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/08/abahinzi-bibihumyo-bari-guhugurwa-ku-buhinzi-butanga-umusaruro-utubutse/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221124547/https://umuseke.rw/2022/08/abahinzi-bibihumyo-bari-guhugurwa-ku-buhinzi-butanga-umusaruro-utubutse/ |url-status=dead }}</ref>
=== Gutera ibihumyo ===
* Cukura uturingoti dufite hagati ya cm 25 na 30 uzateramo imigina yawe.
* Tereka imigina mu butaka utondekanya ku murongo wegeranya umwe ku wundi,
* Orosaho agataka ka cm 1 hanyuma uvomerere.
* Shyiraho ishashi igondeye ku biti kugira ngo hagumemo ubuhehere kandi hatagira ikibazo cyo kumagara kugeza igihe bitangiye kuzamuka.<ref>https://www.musanze.gov.rw/soma-ibindi/ubuhinzi-bwibihumyo-inyunganizi-mu-kurwanya-imirire-mibi-nigwingira-ku-batishoboye</ref>
==== GUFATA NEZA UMUSARURO ====
Nk'imbuto cyanga imboga, ibihumyo byangirika vuba. Bishobora kubikwa ahantu hatari mu byuma bikonjesha mu gihe kitarenga amasaha 24. Ni ngombwa rero ko umuhinzi w'ibihumyo akora uko ashoboye kugira ngo ibihumyo bibisi bipfunyikwe kandi bibikwe ku buryo bukwiye ndetse binatunganywe kugira ngo bibashe kubikwa igihe kirekire. Gutunganya umusaruro w'ibihumyo bikorwa babishyira mu bikombe byabugenewe, babyumisha cyangwa babikuramo impumuro kugira ngo bizabikike igihe kirekire. Hakozwe ikoranabuhanga rigamije gukora ibiribwa bikoze mu bihumyo nk'imigati bita Piza, ifu y'ibihumyo itegurwamo isupu, ibisuguti n'ibindi byinshi.<ref>https://rwandamagazine.com/amakuru/mu-rwanda/article/kigali-farms-yatangije-gahunda-yo-kurwanya-imirire-mibi-yifashishije-ibihumyo</ref> <ref>https://bwiza.com/?Musanze-Hamuritswe-umushinga-uzafasha-mu-guhangana-n-ingaruka-z</ref>
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
[[Ikiciro:Ibiribwa]]
mql4wwj4kuql42fi77z1oa53fbhudvx
Igiti cy'umuravumba
0
14384
130233
126220
2026-04-05T17:58:32Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130233
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Tetradenia riparia IMG 8751.jpg|thumb|Igiti cy'umuravumba]]
[[Dosiye:Tetradenia riparia, Louwsburg.jpg|thumb|Uruyange rw'Umuravumba]]
[[Dosiye:Gardenology.org-IMG 2238 rbgs11jan.jpg|left|thumb]]
Igiti cy'umuravumba ni ikimera abanyarwanda bazi kuva kera, ku buryo hari n’imvugo abantu bakoresha iyo bashaka kumvikanisha ko umuntu azwi cyane bakagira bati :"Kanaka ni kizwi na bose nk’umuravumba."<ref name=":0">{{Cite web |url=https://lavierebelle.org/umuravumba-tetradenia-riparia |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227131427/https://lavierebelle.org/umuravumba-tetradenia-riparia |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/ubuvuzi/article/ibi-bimera-bifite-ibanga-mu-buvuzi-gakondo</ref>
=== Umuti: ===
* Umuntu arwaye inkorora ashobora gufata utubabi dukeya akaduhekenya, akamira amazi yatwo, gusa akirinda kuwukoresha ari mwinshi kuko wamutera ikindi kibazo.<ref name=":0" /><ref name=":1">https://www.youtube.com/watch?v=6mwWwvR7BT0</ref>
* [[Dosiye:Iboza riparia2.jpg|thumb|Igiti cy'umuravumba]]Ikindi kandi ngo umuravumba ukoreshwa hagendewe ku hantu wameze, kuko umuravumba wo ku gasi ngo urakara cyane ku buryo n’uwukoresheje aba akwiriye kwitwararika agakoresha muke ugereranyije n’umuravumba uterwa mu ngo z’abantu. Umuravumba kandi ukoreshwa mu kuvura indwara zo mu kanwa, kuko imiti ikomoka ku bimera ivura indwara zifata mu nzira z’ubuhumekero, imyinshi muri yo iba ivura n’indwara zo mu kanwa, kuko izo ndwara zigirana isano rimwe na rimwe.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://thinkbig.rw/umuravumba-tetradenia-riparia-ni-umuti-utangaje/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227131425/https://thinkbig.rw/umuravumba-tetradenia-riparia-ni-umuti-utangaje/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":1" />
* [[Dosiye:Umuravumba.jpg|thumb|amababi y'umuravumba]]Uyu ni umuti abantu bose bakagombye kumenya gukoresha bityo abantu bakajya bivura indwara zoroheje nk'inkorora ibicurane kubabara mu gatuza kubera gukororaIcyakora kuwukoresha byakurinda indwara zikomeye nka sinusites, angines, asima, gapfura, bronchites, ikirimi, ibikweto n'izindi zifata imyanya y'ubuhumekero<ref name=":2">{{Cite web |url=https://thinkbig.rw/umuravumba-tetradenia-riparia-ni-umuti-utangaje/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227131425/https://thinkbig.rw/umuravumba-tetradenia-riparia-ni-umuti-utangaje/ |url-status=dead }}</ref>
=== Uko utunganywa: ===
'''A.''' Ku nkorora y'abana n'abakuru
1. Toranya ibibabi byeze 2 by'umuravumba ubyoze neza.
2. Bishyire mu rukoma uhambirize ko ikirere cy'ingabo kibisi
3. Shyira munsi y'imbabura cg mu ziko ukomeze kugenzura ko ushya uwurinde gushirira
Ku bakoresha gaz kd batabasha kubona urukoma washaka ibibabi nka 4 noneho ukabitunganya byose maze ukabigerekeranya ukabirambika hejuru y'umufuniko w'isafuriya utetse. Komeza ubyubike, ubyubure kugeza bihiye neza maze ukuremo 2 by'imbere abe ari byo gukoresha iby'inyuma ubite.<ref name=":2" />
4. Bikimara gushya karaba neza uvugute ibyo bibabi ugenda ukandira ku kiyiko cg mu gakombe gasukuye neza.
=== Uko unyobwa ===
* 1/4 cy<nowiki>''</nowiki>akayiko ku mwana muto uzi kurya (+8months) mu gitondo na nimugoroba
* 1/2 cy'akayiko ku mwana mukuru uri hejuru y'imyaka 5
Akayiko kose ku muntu mukuru. Uyu muti uzirana no kuwufatana n'indi miti cyane cyane iya kizungu. Kirazira rwose kuwufatanya n'indi miti Wawushyira kandi mu gikoma cy'ibinyameke kitarimo amata icyo gihe wanawunywa nta cyo urwaye mu rwego rwo kwikingira.<ref name=":2" />
'''B.''' Ku ndwara nka Gapfura, Angines, Ibikweto, Ikirimi, ufata bya bibabi bimaze gushya ukabisigaho ubuki bw'umwimerere maze ukinjiza mu muhogo ugakuba. Ibi biba byiza iyo bikozwe na muganga uzi neza aho agomba guhara (gukuba mu mihogo).<ref name=":2" />
'''C.''' Ku ndwara y'umutwe udakira
Bya bibabi babikandira mu mikanana 2 mu buryo bungana maze umurwayi akararama bakamusuka uwo muti mu mazuru agakomeza kurarama kugeza yumvise ko ugeze mu nda uciye mu kamironko ( pharynx)<ref name=":2" />
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibyatsi]]
khjxcuzfvvejhjgukc2xp5gp1yubp02
Gisaka International Volleyball Tournament
0
14698
130214
127914
2026-04-05T14:48:00Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130214
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Match de volley ball1.jpg|thumb|Gisaka Opne volley ball]]
'''Gisaka Open Volleyball Tournament''' cyangwa se '''Gisaka Open Volleyball Tournament''' ni irushanwa ritegurwe na [[Akarere ka Kirehe|Karere Ka kirehe]] gatafanyije na [[Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball mu Rwanda|Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleybal]]<nowiki/>l mu [[Rwanda]] , [[FRVB]], iri rushanwa rya Gisaka International Volleyball Tournament rikaba rifite intego kokugirango hazamurwe impano z’uyu mukino wa volleyball mu [[Akarere ka Kirehe|Karere ka Kirehe]] n’utundi turere bihana imbibi. Gisaka Open Volleyball Tournament '''m'''u bagabo, iki gikombe cyegukanwe na Gisagara VC naho RRA WVC mu bagore, yegukanye umwanya wa mbere itwara igikombe. Gisaka International Volleyball Tournament rikaba ari irushanwa ngaruka mwaka , hakaba haherwa umukinnyi mwiza m'umugore nu mukinnyi mwiza w'umugabo. <ref>https://inyarwanda.com/inkuru/120209/gisagara-vc-yegukanye-irushanwa-rya-gisaka-international-volleyball-tournament-120209.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-menya-imyiteguro-yirushanwa-gisaka-open-rya-volleyball-riraba-muri-iyi-weekend/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306200105/https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-menya-imyiteguro-yirushanwa-gisaka-open-rya-volleyball-riraba-muri-iyi-weekend/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-ikipe-ya-gisagara-vc-niya-rra-vc-ni-zo-zegukanye-gisaka-open/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306194606/https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-ikipe-ya-gisagara-vc-niya-rra-vc-ni-zo-zegukanye-gisaka-open/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/volleyball/article/gisagara-vc-na-rra-vc-zegukanye-ibikombe-muri-gisaka-open</ref><ref>https://igisabo.rw/2022/08/22/reg-vc-ntiyahiriwe-na-gisaka-open-volleyball-tournament/</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.umusarenews.com/story/amakipe-ya-gisagara-vc-na-rra-vc-yegukanye-ibikombe-muri-gisaka-open |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307030212/https://www.umusarenews.com/story/amakipe-ya-gisagara-vc-na-rra-vc-yegukanye-ibikombe-muri-gisaka-open |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/article/nyirimana-fidele-wari-umutoza-wa-gisagara-vc-yeguye</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/09/shampiyona-ya-volleyball-mu-rwanda-yagarutse/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306144605/https://umuseke.rw/2022/09/shampiyona-ya-volleyball-mu-rwanda-yagarutse/ |url-status=dead }}</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Siporo ya volleyball]]
cx6g8wnspw51n3oeugtu3ejtt90sa1q
Gisagara Tournament
0
14700
130212
127912
2026-04-05T14:42:52Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130212
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Match de volley ball1.jpg|thumb|Gisagara]]
'''Gisagara Tournament n'''i irishanwa ritegurwa na mu [[Akarere ka Gisagara|karere ka Gisagara]] mu [[Intara y'amajyepfo|ntara y’amajyepfo]], ni irushanwa ngaruka mwaka, akarere Ka Gisagara ka gafatanya n'[[Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball mu Rwanda|Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball]] mu [[Rwanda]] (The Rwanda Volleyball Federation, [[FRVB]]'''.''' Gisagara Tournament ni irushanwa rihuza amakipe yose akina icyiciro cya mbere muri Volleyball [[Umugabo|abagabo]] [[Umugore|n’abagore]] mu [[Rwanda]], Gisagara Tournament Ni urushanwa rigamije gukangurira abaturage ba Gisagara gukunda umukino wa volleyball , United Volleyball Club (UVC) yahoze ari UTB niyo yatwaye irushanwa n'igikombe cya ya Gisagara Tournament mu [[Umugabo|bagabo]]. iri rushawa hamwe n'ikipe ya Gisagara VC birafatikanya kugirango bizamure akarere muri siporo.<ref>https://www.ktpress.rw/2022/06/gisagara-uvc-are-the-champions-of-memorial-rutsindura-2022/</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/article/amakipe-12-ni-yo-yemeje-ko-azitabira-irushanwa-gisagara-tournament-2021</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/120209/gisagara-vc-yegukanye-irushanwa-rya-gisaka-international-volleyball-tournament-120209.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/06/gisagara-yihimuye-kuri-reg-mu-irushanwa-ryo-kwibuka-rutsindura/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205358/https://umuseke.rw/2022/06/gisagara-yihimuye-kuri-reg-mu-irushanwa-ryo-kwibuka-rutsindura/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.thechoicelive.com/volleball-gisagara-volleyball-club-yamaze-kubona-umutoza-mushya</ref><ref>{{Cite web |url=http://umurava.rw/2022/07/20/gisagara-kansi-gs-gikore-ikomeje-gushimangira-ibigwi-bya-gisagara-muri-volleyball/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306210857/http://umurava.rw/2022/07/20/gisagara-kansi-gs-gikore-ikomeje-gushimangira-ibigwi-bya-gisagara-muri-volleyball/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://bwiza.com/?Meya-Rutaburingoga-yemeza-ko-Gisagara-VC-itanga-icyizere-cy-iterambere-ry</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/gisagara-vc-yatangiye-itsinda-mu-irushanwa-nyafurika-ihagarariyemo-u-rwanda</ref><ref>{{Cite web |url=https://radiotv10.rw/gisagara-volleyball-yakoreye-amateka-igera-muri-%C2%BD-cya-africa-club-championship-2022/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205908/https://radiotv10.rw/gisagara-volleyball-yakoreye-amateka-igera-muri-%C2%BD-cya-africa-club-championship-2022/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-ikipe-ya-gisagara-vc-niya-rra-vc-ni-zo-zegukanye-gisaka-open/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306194606/https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-ikipe-ya-gisagara-vc-niya-rra-vc-ni-zo-zegukanye-gisaka-open/ |url-status=dead }}</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Siporo ya volleyball]]
l3q267fiwxijpwl5h5k562do86p05h8
Gisagara VC
0
14758
130213
128464
2026-04-05T14:44:13Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130213
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:L'attaque du pointu.jpg|thumb|Gisagara VC]]
'''Gisagara VC''' ( Gisagara Volleyball Club ) cyangwa Gisagara Volleyball Club ni [[ikipe]] ya [[Umugabo|bagabo]] ikina imikino ya volleyball ibarizwa mu [[Akarere ka Gisagara|karere ka Gisakara]] mu [[Rwanda]]. Gisagara VC ikina imukino ya maboko wa volleyball muri shampiyona itegurwa n'[[Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball mu Rwanda|Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball]] mu [[Rwanda]] mu bagabo, [[FRVB]] (The Rwanda Volleyball Federation ). Gisagara VC yatwaye ibikombe bitandukanye nkaho iherutse gutwara. <ref>https://mobile.igihe.com/imikino/volleyball/article/gisagara-vc-na-rra-vc-zegukanye-ibikombe-muri-gisaka-open</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/article/nyirimana-fidele-wari-umutoza-wa-gisagara-vc-yeguye</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/03/nyirimana-fidele-yatandukanye-na-gisagara-vc/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308113820/https://umuseke.rw/2023/03/nyirimana-fidele-yatandukanye-na-gisagara-vc/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.ktpress.rw/2023/03/volleyball-gisagara-vc-coach-nyirimana-resigns/</ref><ref>https://www.the-sports.org/volleyball-gisagara-vc-results-identity-equ96186.html</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/124640/intambara-ya-gisagara-vc-na-reg-vc-yambukiranyije-umwaka-amafoto-124640.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://thedrum.rw/tag/gisagara-vc/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308113824/https://thedrum.rw/tag/gisagara-vc/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/148494/Sports/gisagara-vc-confirm-sibomana-signing</ref><ref>https://www.thechoicelive.com/volleyallgisagara-vc-yakoze-amateka-yegukana-umudari-mu-mikino-nyafurika</ref><ref>https://bwiza.com/?Meya-Rutaburingoga-yemeza-ko-Gisagara-VC-itanga-icyizere-cy-iterambere-ry</ref>
=== Amarushanwa yo hanze y'igihugu ===
Gisagara volleyball club yitabiriye irushanwa rya AFRICAN VOLLEYBALL CLUBS CHAMPIONSHIPS
Rihuza amakipe ya volleyball akomeye muri African
=== Intego yishimgwa rya Gisagara volleyball club ===
Gutoza no kuzamura Impano zabakiri bato.
Guteza imbere Amarushanwa y'abakiri bato.
Gutuma abatutage benci bashishikazwa na volleyball
Kumenyekanisha akarere binyuze muri Volleyball
Gisagara volleyball club yashinzwe murwego rwo kuzamura Impano murubyiruko rutuye Mu karere ka Gisagara
[[Dosiye:Mikasa_VLS300_official_beach_volleyball.jpg|thumb|Umupira wa volleyball]]
=== Ibikombe ===
* [[Gisaka International Volleyball Tournament|'''Gisaka''' International Volleyball Tournament]]<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-ikipe-ya-gisagara-vc-niya-rra-vc-ni-zo-zegukanye-gisaka-open/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306194606/https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-ikipe-ya-gisagara-vc-niya-rra-vc-ni-zo-zegukanye-gisaka-open/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.umusarenews.com/story/amakipe-ya-gisagara-vc-na-rra-vc-yegukanye-ibikombe-muri-gisaka-open |title=Archive copy |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307030212/https://www.umusarenews.com/story/amakipe-ya-gisagara-vc-na-rra-vc-yegukanye-ibikombe-muri-gisaka-open |url-status=dead }}</ref>
* Shampiyona ya Volleyball mu mwaka w'imikino itandukanye 2016-2017 na 2017-2018.<ref>https://www.rwandamagazine.com/imikino/article/gisagara-vc-na-apr-wvc-zegukanye-agace-ka-mbere-ka-shampiyona-ya-volleyball</ref><ref>https://igihe.com/imikino/volleyball/article/gisagara-vc-na-apr-wvc-zegukanye-agace-ka-mbere-ka-shampiyona-muri-volleyball</ref>
* Umwanya wa 3 muri shampiyona ya [[Afurika]] y'amakipe ya volleyball <ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/gisagara-vc-yakoze-amateka-muri-shampiyona-ya-afurika-y-amakipe</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/gisagara-vc-yakoze-amateka-muri-shampiyona-ya-afurika-y-amakipe</ref>
* [[Forzza Volleyball Tournament]]<ref>https://radiotv10.rw/gisagara-vc-yatsinze-reg-vc-yegukana-igice-cya-mbere-cya-forzza-volleyball-tournament-2021/</ref>
* [[Irushanwa ry’Intwari|irushanwa Ry’ubutwari]]<ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/bigoranye-reg-vc-yatsinze-gisagara-vc-yegukana-irushanwa-ry-intwari-amafoto</ref><ref>https://rushyashya.net/reg-vc-na-apr-wvc-begukanye-igikombe-cyirushanwa-ryubutwari-2023-mu-mukino-wa-volleyball/</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Siporo ya volleyball]]
[[Ikiciro:Ikipe ya volleyball]]
gep002np4oyjvjhxttibwaw5a7gs8dw
Edwin Gadayi
0
15082
130202
121425
2026-04-05T12:41:47Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130202
wikitext
text/x-wiki
'''Edwin Kwabla Gadayi''' (yavutse 14 Gashyantare 2001) ni umukinnyi wo gusiganwa mu kwiruka muri [[Gana]]. <ref name=":1">{{Cite web |title=Edwin Kwabla GADAYI {{!}} Profile {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/athletes/ghana/edwin-kwabla-gadayi-14786172 |access-date=2023-03-01 |website=worldathletics.org}}</ref> Muri Mata 2021, yashyizwe mu itsinda ry'abagabo batanu bitabiriye imikino ngororamubiri ku isi yabereye i Silesia, muri [[Polonye]]. <ref>{{Cite web |title=Ghana set for World Athletics Relays |url=https://www.businessghana.com/ |access-date=2023-03-01 |website=BusinessGhana}}</ref> Yitabiriye kimwe cya kabiri kirangiza muri metero 200 mu mikino nyafurika yabereye muri Maroc aho yari uwa 4 akoresheje iminota 20.92. <ref name=":0">{{Cite web |date=2019-08-29 |title=African Games Day 11: Deborah Acquah wins silver in women’s Long Jump. |url=https://citisportsonline.com/2019/08/29/african-games-day-11-deborah-acquah-wins-silver-in-womens-long-jump/ |access-date=2023-03-01 |website=Citi Sports Online |language=en-US |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301012125/https://citisportsonline.com/2019/08/29/african-games-day-11-deborah-acquah-wins-silver-in-womens-long-jump/ |url-status=dead }}</ref> Muri Nyakanga 2022, yashyizeho agahigo mu ikipe yi gihugu muri metero 200 muri Shampiyona ya 2023 yabereye i Cape Coast mu gihe cy'amasegonda 20.848.
== Imibereho ==
Gadayi afite icyicaro mu karere ka Ashanti muri Gana. <ref>{{Cite web |last=media_editor |date=2022-07-01 |title=Ashanti region's Edwin Gadayi sets 200m national record in 2022 |url=https://www.accra2023ag.com/ashanti-regions-edwin-gadayi-sets-200m-national-record-in-2022/ |access-date=2023-03-01 |website=13th African Games - Accra 2023 |language=en-GB |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301012129/https://www.accra2023ag.com/ashanti-regions-edwin-gadayi-sets-200m-national-record-in-2022/ |url-status=dead }}</ref> Ni umunyeshuri wa kaminuza ya Cape Coast . <ref name=":3">{{Cite web |title=UCC's Edwin Gadayi wins 100m race in GAA Open Championship |url=https://ghanaguardian.com/uccs-edwin-gadayi-wins-100m-race-in-gaa-open-championship |access-date=2023-03-01 |website=The Ghana Guardian News}}</ref>
== Icyubahiro ==
Yatsindiye umudari wa bronze muri Shampiyona nyafurika U20 . <ref name=":1"/>
Yagaragaye kandi nk'uwatsinze mu ishyirahamwe ry’imikino ngororamubiri muri Gana ryaberaga muri Shampiyona yabereye muri Paa Joe muri KNUST . <ref name=":3"/>
== Ibyagezweho ==
{| class="wikitable sortable"
|+
!Umwaka
! Irushanwa
! Umwanya
! Icyabaye
! Igihe
! Umuyaga (m / s)
! Ikibanza
! Inyandiko
|-
| 2019
| Imikino Nyafurika
| Icya 4
| 4 × 100 m
| 20.92
|
| [[Rabat|Rabat, Maroc]]
| <ref name=":0"/>
|-
| rowspan="3" | 2022
| LOC 2023 Shampiyona y'Ubutumire
| Icya 1
| 200m
| 20.848
|
| Cape Coast
|
|-
| Ishyirahamwe ryimikino ngororamubiri muri Gana
| Icya 1
| 100m
| 10.626
|
| KNUST Paa Joe Parike
| <ref name=":3"/>
|}
== Reba ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umukinnyi wo mu misiri]]
lzwsvex4we4wtcid4nlwq2u0vrkhabd
Imitako y'imigongo
0
15550
130242
101552
2026-04-05T19:16:44Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130242
wikitext
text/x-wiki
Umwe mu mitako ikunze gukoreshwa cyane mu minsi mikuru yo mu Rwanda no mu bukwe butandukanye ni imigongo. Ni imitako ishushanyije mu buryo bupimye hifashishijwe amabara atandukanye nk’umweru, umukara, umutuku n’igitaka.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-mateka/article/menya-inkomoko-y-imitako-izwi-nk-imigongo</ref>
[[Dosiye:Fresque_Imigongo-Festival_international_de_géographie_2011_(2).jpg|thumb|Imigongo ]]
Biragoye kwinjira muri hoteli n’imwe yo mu Rwanda ngo usange ku nkuta zayo hadateguyeho amashusho atandukanye y’imigongo.<ref name=":0" /><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/94317/inkomoko-yimigongo-umutako-ugezweho-mu-mideli-yo-mu-rwanda-94317.html</ref>
== Amateka ==
Abanyamuryango ba Koperative ‘Abakundamuco ba Nyarubuye’ bakora imitako y’imigongo ‘y’umwimerere’ mu rwego rwo gusigasira umuco no kwiteza imbere mu Karere ka Kirehe, bafite imbogamizi yo kutagira amasoko y’imitako bakora.
Koperative Abakundamuco ba Nyarubuye iherereye i Nyarutunga, mu Murenge wa Nyarubuye. Mbere yari itsinda ryatangiye mu mwaka w’ 1986 ritangizwa n’ababyeyi 10. Amateka mabi ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 yatumye iri tsinda ricika intege kuko hari bamwe mu bari barigize mbere bishwe, nyuma bake bari basigaye bongera guhuza imbaraga no gusubukura gukora imitako.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/ubukungu/kirehe-abakundamuco-bi-nyarubuye-bakora-imitako-yimigongo-bakeneye-isoko/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-22 |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322074102/https://muhaziyacu.rw/ubukungu/kirehe-abakundamuco-bi-nyarubuye-bakora-imitako-yimigongo-bakeneye-isoko/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Inside_of_Rwanda_culture_house.jpg|thumb|Inside of Rwanda culture house]]
== Reba ==
m3th10spr0ton4uehk4o00dbtmtp071
Ikiyaga cya Sake
0
15617
130238
93586
2026-04-05T18:53:00Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130238
wikitext
text/x-wiki
ikiyaga cya Sake giherereye mu Karere ka Ngoma mu Ntara y’Iburasirazuba. Iki kiyaga gikunze gukoreshwa n’abaturage bagituriye bakivomamo amazi.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ngoma-abaturage-bahangayikishijwe-n-ingona-ziba-mu-kiyaga-cya-sake-bavomamo</ref>
Iki kiyaga cya Sake gihana imbibi n’imirenge ya Sake, Jarama na Rukumberi.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ubukerarugendo/ahantu/article/inkengero-z-ikiyaga-cya-sake-zigiye-kugirwa-ahantu-nyaburanga</ref>
== Umwihariko wacyo ==
Abaturage bagiaturiye bavuga ko haba ngona nyinshi, bakemeza ko binakwiye gutuma buri muntu wese agira amakenga igihe yegereye iki kiyaga.
Bavuga kandi ko usibye imirimo y’uburobyi, hari n’abagana iki kiyaga baje kuvoma amazi yo gukoresha imirimo itandukanye nubwo ubuyobozi bw’Umurenge wa Sake buvuga ko nta muturage ukwiye kuvoma aya mazi bitewe n’uko bafite amavomero bashobora gukuramo amazi meza badafite impungenge z’umutekano wabo.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/ngoma-tembera-ubusitani-bwa-sake-beach-mu-mahumbezi-yikiyaga-cya-sakeamafoto/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-22 |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322215503/https://muhaziyacu.rw/amakuru/ngoma-tembera-ubusitani-bwa-sake-beach-mu-mahumbezi-yikiyaga-cya-sakeamafoto/ |url-status=dead }}</ref>
== Ibindi ==
Uretse kuba cyakitabazwa mu kubaka umujyi nyaburanga muri Ngoma, ikiyaga cya Sake kizwi ho kugira amafi menshi. Giherutse guterwaho ibiti mu rwego rwo kukibungabunga.<ref name=":0" />
== Reba ==
oq15rhvb6icwulxj1te0dygodncg4ob
Ibisigisigi by’ishyamba i Ndego
0
15788
130225
113451
2026-04-05T16:31:48Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130225
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Baboon_Rwanda.jpg|thumb|ahagere ishya ry' akagerea mu Rwanda|369x369px]]
[[Dosiye:Akagera_natinal_park.jpg|thumb|ishyamba ry'Akagera ]]
Ndego ni umwe mu mirenge 12 igize Akarere ka Kayonza, mu Ntara y’Iburasirazuba.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/ubukerarugendo/ibisigisigi-byishyamba-nibyiza-nyaburanga-i-ndego/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-26 |archive-date=2023-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326225138/https://muhaziyacu.rw/ubukerarugendo/ibisigisigi-byishyamba-nibyiza-nyaburanga-i-ndego/ |url-status=dead }}</ref>
== Imiterere ==
Aka gace kahoze ari amashyamba, kadatuwe, ndetse mbere ya 1994, hahoze ari Parike y’Akagera.
Hari ibiyaga bine, ari byo: Nasho, Rwakibare, Ihema na Kagese. N’ubundi hegereye Parike y’Akagera, ndetse hagahana imbibi n’Akarere ka Kirehe, hari n’agace k’Ikiyaga cya Rwakibare kegereye Umugezi w’Akagera, n’igihugu cya Tanzania. Ibi bituma abatuye Ndego bagirana ubuhahirane n’Abanyambo bo muri iki gihugu gituranyi cya Tanzania.
Umurenge wa Ndego utuwe n’abaturage basaga ibihumbi 20, abenshi batunzwe n’ubuhinzi. Usibye ahubatse amazu n’ibindi bikorwa remezo, ahari ibiyaga na hake hari imisozi ihanamye, ubuyobozi buvuga ko ahasigaye hakorerwa ubuhinzi n’ubworozi.
Gusa n’ubwo ibiti bya kimeza cyangwa by’ishyamba byatemwe bigacanwa uko abaturage bagiye biyongera, byinshi bigatwikwamo amakara, uhageze ntuhabura ibimenyetso by’uko aha hantu hahoze ari Parike y’Akagera.<ref>https://muhaziyacu.rw/ubukerarugendo/ibisigisigi-byishyamba-nibyiza-nyaburanga-i-ndego/</ref>
== Reba ==
te8d23qjw4pvrhwu2q1kuyc7ifgor6j
Kizito Keziron
0
15887
130263
121593
2026-04-06T07:24:34Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130263
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Pallo valmiina.jpg|thumb]]
'''Kizito Keziron''' [[Umupira w’amaguru|ni umukinnyi ukina umupira w'amaguru]] ukomoka muri [[Ubugande|Uganda]] ukinira ZESCO United muri shampiyona ya Zambiya <ref>{{Cite web |date=4 September 2019 |title=Keziron inks two year deal |url=https://kccafc.co.ug/keziron-inks-two-year-deal/ |access-date=29 March 2023 |archive-date=29 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329092002/https://www.kccafc.co.ug/keziron-inks-two-year-deal/ |url-status=dead }}</ref> hamwe [[Imisambi ya Uganda|n'ikipe y'igihugu ya Uganda]] ("Cranes") nku mukinnyi wo hagati mu kibuga. <ref name="nft">[http://www.national-football-teams.com/player/57676/Keziron_Kizito.html Keziron Kizito] at National-Football-teams.com</ref> Muri 2015, Keziron yari mu bahatanira kuba umukinnyi w’umwaka w’igihembo cy’abakinnyi ba FUFA Airtel.
== Umwuga w'urubyiruko ==
Akiri muto, yari umunyamuryango wa Kitende Mutagatifu Mariya aho yari mu ikipe yegukanye igikombe cya Copa Coca-Cola yo muri 2013 i Kabale. Nyuma yinjiye muri KJT Rweshama aho yakiniye shampiyona imwe muri 2013/14. <ref>{{Cite web |title=Keziron KIZITO {{!}} The Official Website of Vipers Sports Club {{!}} viperssc.com |url=http://viperssc.com/player/keziron-kizito/ |access-date=2018-05-23 |website=viperssc.com |language=en-US |archive-date=2018-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180512015341/http://viperssc.com/player/keziron-kizito/ |url-status=dead }}</ref>
== Umwuga ==
=== Kerala Blasters FC ===
[[Dosiye:Football Pallo valmiina-cropped.jpg|thumb]]
Yatangiye gukinira Blasters ku ya 4 Mutarama 2018 na FC Pune City aje asimbuye Dimitar Berbatov ku munota wa 46. Ntabwo yashoboye gukina shampiyona yose kuko yagize imvune hagati muri shampiyona yo muri 2017-18. Yakomeje kwitwara neza muri Blasters muri shampiyona ya 2018-19.
=== KCCA FC ===
Muri Nzeri 2019 yinjiye muri KCCA FC asinya amasezerano y'imyaka 2. <ref>{{Cite web |date=2 September 2019 |title=Kezironi Kizito: Creative midfielder joins KCCA |url=https://kawowo.com/2019/09/02/kezironi-kizito-creative-midfielder-departs-india-for-kcca/}}</ref> Ku ya 2 Ukwakira 2019, yatangiye gukinira KCCA FC na Tooro FC. <ref>{{Cite web |date=2 October 2019 |title=10 man Tooro United subjects KCCA to first loss of the season |url=https://kawowo.com/2019/10/02/10-man-tooro-united-subjects-kcca-to-first-loss-of-the-season/}}</ref>
== Umwuga mpuzamahanga ==
Kizito yatangiye gukinira ikipe y'igihugu ya Uganda, ku ya 9 Ugushyingo 2014 kuri Stade y'igihugu ya Mandela bakina na [[Etiyopiya]]. <ref>{{Cite web |last=Strack-Zimmermann |first=Benjamin |title=Uganda vs. Ethiopia (3:0) |url=http://www.national-football-teams.com/matches/report/11676/Uganda_Ethiopia.html |access-date=2018-05-23 |website=www.national-football-teams.com |language=en}}</ref> Yatsinze igitego cya mbere mu ikipe y'igihugu ya Uganda ku ya 4 Nyakanga 2015, bakina na [[Tanzaniya]] mu cyiciro kibanza cya CHAN muri 2016. <ref>{{Cite web |last=Strack-Zimmermann |first=Benjamin |title=Uganda vs. Tanzania (1:1) |url=http://www.national-football-teams.com/matches/report/13375/Uganda_Tanzania.html |access-date=2018-05-23 |website=www.national-football-teams.com |language=en}}</ref> Yari mu ikipe ya Uganda Cranes yatwaye igikombe cya CECAFA muri 2015 muri Etiyopiya. Yabaye kandi mu ikipe ya Uganda yakinnye muri CHAN muri 2016 yabereye mu [[Rwanda]].
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="3" |[[Imisambi ya Uganda|Uganda]]
|-
! Umwaka
! Porogaramu
! Intego
|-
| 2014
| 1
| 0
|-
| 2015
| 11
| 1
|-
| 2016
| 5
| 0
|-
! Igiteranyo
! 17
! 1
|}
=== Intego mpuzamahanga ===
{| class="wikitable"
!Oya
! Itariki
! Ikibanza
! Murwanya
! Amanota
! Igisubizo
! Irushanwa
|-
| 1.
| 4 Nyakanga 2015
| Stade Nakivubo, Kampala, Uganda
|Tanzaniya
| align="center" | '''1–1'''
| align="center" | 1-1
| Amajonjora yo guhatanira igikombe cya Afurika 2016
|}
== Imibare yumwuga ==
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
! rowspan="2" |Igihe
! colspan="3" | Urutonde
! colspan="2" | Igikombe
! colspan="2" | Igiteranyo
|-
! Igabana
! Porogaramu
! Intego
! Porogaramu
! Intego
! Porogaramu
! Intego
|-
| 2017–18
| Shampiyona y'Ubuhinde
| 4
| 0
| 0
| 0
| 4
| 0
|-
| 2018–19
| Shampiyona y'Ubuhinde
| 13
| 0
| 1
| 0
| 14
| 0
|-
! colspan="2" | yose hamwe
! 17
! 0
! 1
! 0
! 18
! 0
|}
== Reba ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Uganda]]
5p3ficpcph26n97cui7g5qf0rupx2qp
Muhammad Shaban
0
15949
130273
126613
2026-04-06T09:34:42Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130273
wikitext
text/x-wiki
'''Muhammad Shaban''' (wavutse 11 Mutarama 1998) Ni umukinnyi ukina [[Umupira w’amaguru|umupira w'amaguru]] uri mpuzamahanga ukomka muri [[Ubugande|Uganda]] ukinira muri Onduparaka, nka rutahizamu .
== Umwuga wa ikipe ==
Shaban yavukiye muri Arua, Shaban yasinye amasezerano na Vipers muri 2015, ariko biba impfabusa maze asinyira Onduparaka . <ref>{{Cite web |last=Shafik Ssenoga |date=16 June 2016 |title=Muhammad Shaban cleared to play for Onduparaka |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1427129/muhammad-shaban-cleared-play-onduparaka |access-date=19 November 2018 |publisher=New Vision}}</ref> Yasinyanye amasezerano y'imyaka itatu na Kampala Capital City Authority muri Kwakira 2017, atsinda igitego cya mbere nyuma y'ukwezi. <ref>{{Cite web |date=16 November 2017 |title=Shaban Muhammed Delighted With Debut Goal |url=http://www.kccafc.co.ug/shaban-muhammed-delighted-debut-goal/ |access-date=19 November 2018 |publisher=Kampala Capital City Authority FC |archive-date=19 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119132739/http://www.kccafc.co.ug/shaban-muhammed-delighted-debut-goal/ |url-status=dead }}</ref> Muri Kanama 2018, yajwe kwerekeza mu ikipe ya Afurika y'Epfo ya Orlando Pirates na Raja Casablanca yo muri Maroke. <ref>{{Cite web |last=Austin Ditlhobolo |date=14 August 2018 |title=Muhammad Shaban linked with Raja Casablanca after failed Orlando Pirates move |url=https://www.goal.com/en/news/muhammad-shaban-linked-with-raja-casablanca-after-failed-orlando-/1nok58fo5rvqazhg12mgc2p7b |access-date=19 November 2018 |publisher=Goal.com}}</ref> Yasinyiye Raja Casablanca muri shampiyona yo muri 2018–19, akina shampiyona 5, <ref name="NFT" /> mbere yo gusubira muri Vipers muri Kanama 2019. <ref>{{Cite web |date=7 August 2019 |title=Muhammad Shaban joins the club |url=https://viperssc.co.ug/2019/08/07/muhammad-shaban-joins-the-club/ |access-date=2 April 2023 |archive-date=2 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402095621/https://viperssc.co.ug/2019/08/07/muhammad-shaban-joins-the-club/ |url-status=dead }}</ref>
== Umwuga mpuzamahanga ==
Yatangiye gukinira mpuzamahanga mu 2016, kandi yashyizwe mu ikipe mu gikombe cy’ibihugu cya Afurika 2017 . <ref>{{Cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup Of Nations 2017: Uganda Cranes 23 Man Squad To Gabon Named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |access-date=21 January 2017 |publisher=FUFA}}</ref>
== Icyubahiro ==
== Reba ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Uganda]]
darmpfu4bqifvgdnq9p0zwh6gxgo5hn
Igishanga cya Cyaruhogo
0
16594
130230
117423
2026-04-05T17:02:07Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130230
wikitext
text/x-wiki
Ni igishanga gikora ku Mirenge itatu ariyo [[Kigabiro]], [[Umurenge wa Rubona|Rubona]] na [[Umurenge wa Mwulire|Mwulire]], gihingwamo umuceri kuva mu '''1973,''' aho abahinzi bahoze bagihingamo kuri hegitari 270 maze Leta y’u [[Rwanda]] n’iy’u [[Ubuyapani|Buyapani]] ibinyujije mu Kigega gishinzwe ubutwererane Mpuzamahanga (JICA) barakivugurura kuri ubu gihingwamo kuri hegitari 348.<ref name=":0">https://www.igihe.com/ubukungu/article/imishinga-itandatu-iri-guhindura-isura-n-imibereho-y-abatuye-rwamagana</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/rwamagana-hegitari-25-zipfa-ubusa-zidahinze-kubera-kutagira-amazi</ref>
== Amateka ==
Kuvugurura igishanga cya Cyaruhondo byatwaye miliyari 21 Frw zashowe mu bikorwa byo kuvugurura ibyuzi bibiri birimo icya Cyimpima na Gashara ndetse hakaba haranubatswe ikindi cyuzi gishya cya Bugugu, hanubatswe umuyoboro ugeza amazi mu mirima ureshya na kilometero 23,5.<ref name=":0" />
Hegitari mirongo icyenda(90) zihingwamo umuceri zigize igishanga cya Cyaruhogo hegitari 65 nizo zihinzwe gusa kuba izindi zidahinzwe ni ukubera ni ikibazo cyokutagira urugomero rw'amazi.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/akarere-ka-rwamagana-kashyikirijwe-igishanga-cyashowemo-miliyoni-20</ref>Gahunda guverinoma y'u [[Rwanda]] ifite ni uko umusaruro uboneka muri ikigihe mu mwaka wa 2050 ugomba kuba warikubye inshuro 15,ibyo ntibikuraho ko ubuso buhingwaho butaziyongera ahubwo ni ugukora ubuhinzi kuburyo bwa kijyambere bigatuma umusaruro uva kuri hegitari imwe ukiyongera.Ikindi ni uko abaturage bahinga mugishanga cya Cyaruhogo bishimira kubona icyuzi kibafasha kuhira umuceri mugihe bahingaga ukumira mu mirima.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubuhinzi/abahinga-mu-gishanga-cya-cyaruhogo-bafite-impungenge-zuko-bagurirwa-umusaruro-wabo-ku-mafaranga-macye/ |title=Archive copy |access-date=2023-04-19 |archive-date=2023-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134552/https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubuhinzi/abahinga-mu-gishanga-cya-cyaruhogo-bafite-impungenge-zuko-bagurirwa-umusaruro-wabo-ku-mafaranga-macye/ |url-status=dead }}</ref>
== Akazi ==
Abahinzi barenga 1200 bagihingamo bavuga ko umusaruro wabo wikubye hafi kabiri kuko babonaga toni eshatu kuri hegitari none ubu babona toni hafi esheshatu
=== Ubuhamya bw'abahinzi ===
'''Dukuzeyezu Ernest''' usanzwe ahinga umuceri muri iki gishanga yagize ati “ Byatumye tubasha kwiteza imbere. Mbere kitaratunganywa amazi yabonaga umugabo agasiba undi ariko nyuma y’uko bagitunganyije, buri muntu wese abona amazi neza kandi buri wese asigaye azi igihe yuhirira.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Igishanga]]
[[Ikiciro:Ubuhinzi mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]]
1gw2rcm40c6d75yb7dk3awwkevd3bh2
Ikigega cy’uburenganzira bw’abafite ubumuga
0
17570
130236
113316
2026-04-05T18:27:49Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130236
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Disability_Rights_Fund_(13460729824).jpg|thumb|Disability Rights Fund (13460729824)]]
[[Dosiye:Persons Living with Disability in Ghana at the Global Disability Summit co-hosted in Ghana.jpg|thumb|ababana nubumuga]]
[[Dosiye:Handicapped boy on his bicycle.jpg|thumb|abafite ubumuga]]
Ikigega cy’uburenganzira bw’abafite [[ubumuga]] (Mu [[icyongereza]]: Disability Rights Fund, (DRF) n’umushinga utanga inkunga hagati y’abaterankunga n’umuryango uharanira uburenganzira bw’abafite ubumuga ku isi utanga ibikoresho by’imari n’ubuhanga imiryango y’abafite ubumuga kugira ngo baharanira [[Uburenganzira bwa muntu|uburenganzira]] bungana kandi bagire uruhare rugaragara muri sosiyete.<ref>https://disabilityrightsfund.org/about/</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nudor.org/?page_id=7408 |title=Archive copy |access-date=2024-01-17 |archive-date=2025-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250601204834/https://www.nudor.org/?page_id=7408 |url-status=dead }}</ref>
== Icyerekezo ==
Icyerekezo cya DRF ni isi aho abafite ubumuga bitabira byimazeyo muri sosiyeti kandi bafite uburenganzira n'amahirwe angana ku bandi.
== Inshingano ==
Inshingano za DRF ni ugushyigikira abafite ubumuga ku isi yose kubaka ingendo zinyuranye, guharanira gahunda ziterambere zose, no kugera kuburenganzira n'amahirwe angana kuri bose.
== Amateka ==
[[Dosiye:Centre Hospitalier Noor de Rééducation et de Réadaptation, Inauguré par sa majesté le Roi Mohamed VI en 2001 (2).jpg|thumb|ihuriro ryababana nubumuga]]
Kuva mu mwaka wa 2008, DRF n’umuryango w’abavandimwe, Ikigega cyo guharanira uburenganzira bw’abafite ubumuga (Mu [[icyongereza]] : Disability Rights Advocacy Fund (DRAF), bateye inkunga imiryango y’abafite ubumuga (OPDs) mu bihugu bikiri mu nzira y'amajyambere - cyane cyane muri [[Afurika]], Aziya, Ibirwa bya pasifika, na Karayibe - kugira uruhare. kwemeza, gushyira mu bikorwa, no gukurikirana Amasezerano yerekeye uburenganzira bw’abafite ubumuga (mu [[icyongereza]]: Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD). Binyuze mu gutanga inkunga, ubuvugizi, n'ubufasha bwa tekiniki, amafaranga yabo ashyigikira OPD gukoresha uburenganzira bwisi yose hamwe niterambere, nka CRPD nintego zirambye ziterambere (SDGs), mubikorwa byabo, kugirango hatagira umuntu usigara inyuma.<ref>https://www.internationaldisabilityalliance.org/drf</ref><ref>https://www.devex.com/organizations/disability-rights-fund-drf-56695</ref>
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Umuryango]]
[[Ikiciro:Umuryango utegamiye kuri Leta]]
[[Ikiciro:Ubumuga]]
329pa1haaz8fzra8swxvl31hiro1v36
Ibarura ry'Abafite Ubumuga
0
17684
130222
111160
2026-04-05T16:12:42Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130222
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Wikipedia edit-a-thon workshop for Postgraduate students with disabilities by the Surplus People in the Universities Research Group, University of Nigeria, Nsukka 29.jpg|thumb|146x146px|Ibarura ryabafite ubumuga]]
[[Dosiye:Persons Living with Disability in Ghana at the Global Disability Summit co-hosted in Ghana.jpg|thumb|139x139px|Ifoto ya bamwe mubafite ubumuga]]
Abafite ubumuga bavuga ko bagihura n'imbogamizi zitandukanye mumiryango yabo bishingiye ko ntamwihariko wagaragajwe ku bantu bafite ubumuga.
== Abafite ubumuga Ibyo bifuza ku ibarura ryihariye ==
[[Dosiye:Julie from Rwanda.jpg|thumb|351x351px|Ifoto igaragaza umwe mubafite ubumuga bwo kutabona]]
Abafite ubumuga bwo kutumva, kutabona no kuvuga bavuga ko ntamibare ihari y'abantu bafite ubwo bumuga kubera ko amabarura rusange y'ikigo cy'igihugu cy'ibarurishamibare batakorerwaga ibarura ryihariye ukwabo usanga bibagiraho ingaruka zishingiye ku igenamimbambi kuberako abenshi baba batazwi, bigatuma bashingiraho basaba ikigo cy'igihugu cy'ibarurishamibare kuzabarura iki cyiciro cyihariye cy'abafite ubumuga bukomatanyije bwihariye.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibyitezwe-ku-ibarura-ryihariye-ryabafite-ubumuga/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-21 |archive-date=2022-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928212814/https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibyitezwe-ku-ibarura-ryihariye-ryabafite-ubumuga/ |url-status=dead }}</ref> Kuba ari ntamibare y'abafite ubumuga bukomatanije, abafite ubwo bumumuga bavuga ko bibabera imbogamizi kuko ntacyiciro nakimwe bibonamo ndetse bigatuma badatekerezwaho mu bijanye no gufashwa byihariye kuko akenshi ubufasha runaka buba bureba icyiciro cy'abafite ubumuga nyamara bakenera ubufasha bwihariye. Ibyiciro by'abafite ubumuga byagaragaye mu mabarura rusange yatambutse ntahagaragara abafite ubumuga bukomatanije ahubwo bigaragara ko bishobora kuba barabarwaga mu bafite ubundi bumuga butabaga bwahawe ibyiciro,urebye abafite ubumuga bwokutumva,kuvuga no kutabona bakenera ubufasha bwihariye no kwitabwaho.<ref name=":0">https://pressbox.rw/2021/11/30/abafite-ubumuga-budasanzwe-barasaba-kuzabarurwa-ukwabo-mu-ibarura-rusange-rya-5/</ref>
== Ibindi Wamenya ==
[[Dosiye:They have the same rights as we, they want to study and learn.jpg|thumb|138x138px|Gahunda yo gufasha abafite ubumuga]]
Kuri ubu hari politike yogufasha abatishoboye muri rusange ariko hazajyaho niyogufasha abafite ubumuga, byagombaga gushingira kumibare yavuye mu ibarura riherutse kuba kuko haherukaga ibarura ryo mu mwaka wa 2012. Nibyo byagombaga kugenderwaho abafite ubumuga bagakorerwa ubuvugizi bifuza kugira ngo nabo badacikanwa n'amahirwe agera kubandi hagamijwe iterambere kuri buri umwe. Ibyo kandi byaje nyuma yuko Minisiteri y'ubutegetsi bw'igihugu iheruka gutangaza ibyiciro bishya by'ubudehe byavuye kuri bine kuri ubungubu bikaba bigeze kuri bitanu ndetse bikaba byaranahinduriwe inyito.<ref>https://umurengezi.com/abafite-ubumuga-barifuza-ko-bahabwa-ibyiciro-byubudehe-byihariye/</ref><ref name=":0" />
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Ubuzima]]
[[Ikiciro:Ubuzima bwumuturage]]
[[Ikiciro:Ubuzima Bwabana]]
mqpt2lyrrafdcts23im26uajfcx0qhb
Ishyirahamwe rusange ry’abafite ubumuga mu Rwanda-AGHR
0
17722
130258
118938
2026-04-06T05:12:57Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130258
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Disability symbols.svg|thumb|ubumuga]]
[[Dosiye:Un Cultivateur handicape', tenant sa daba en route pour le champ.jpg|thumb|abafite ubumuga]]
'''Ishyirahamwe rusange ry’abafite ubumuga mu Rwanda'''(Mu [[Igifaransa]]: '''Association Générale des Personnes Handicapées au Rwanda- AGHR''')
Ni umuryango w’abafite ubumuga urengera kandi uteza imbere uburenganzira bwa muntu n’imibereho myiza n’ubukungu by’abafite ubumuga. AGHR n’umuryango ushaje cyane mu Rwanda ku bafite ubumuga, washinzwe mu Kuboza 1979.<ref>{{Cite web |url=https://www.aghr.rw/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-22 |archive-date=2024-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240617045633/https://www.aghr.rw/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nudor.org/?page_id=73 |title=Archive copy |access-date=2024-01-22 |archive-date=2025-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223022413/https://www.nudor.org/?page_id=73 |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.handicap-international.de/sn_uploads/country/201607_fp_rwanda_fr.pdf</ref><ref>http://aghrwa.blogspot.com/p/breve-presentation-de-laghr.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://rwanda.thecompassforsbc.org/partner/umbrella-organisations-persons-disabilities-fight-against-hivaids-health-promotion-uphls |title=Archive copy |access-date=2024-01-22 |archive-date=2024-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240122204036/https://rwanda.thecompassforsbc.org/partner/umbrella-organisations-persons-disabilities-fight-against-hivaids-health-promotion-uphls |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://esango.un.org/civilsociety/showProfileDetail.do?method=printProfile&tab=1&profileCode=604478 |title=Archive copy |access-date=2024-01-22 |archive-date=2024-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240122211112/https://esango.un.org/civilsociety/showProfileDetail.do?method=printProfile&tab=1&profileCode=604478 |url-status=dead }}</ref>
== Amateka ==
[[Dosiye:KicukiroDist.png|thumb|Aho icyicaro cya AGHR giherereye]]
AGHR ni umuryango w’igihugu utegamiye kuri leta ugengwa na no 04/2012 yo ku ya 17/02/2012 ku miterere n’imikorere y’imiryango itegamiye kuri Leta, yanditswe mu Nama Nyobozi y’u Rwanda kuri no 114/07; icyicaro gikuru giherereye mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], [[Akarere ka Kicukiro]], Umurenge wa Gikondo, Akagari ka Kinunga, Umudugudu wa Kinunga ku muhanda wa KK 31 Av 65.<ref name=":0">https://www.aghr.rw/about/</ref>
== Icyerekezo ==
Kuba umuryango w’ubuyobozi mu kurengera no guteza imbere uburenganzira bw’[[abafite ubumuga mu Rwanda]].[[Dosiye:They have the same rights as we, they want to study and learn.jpg|thumb|abanta babana n'ubumuga]]
== Inshingano ==
Gutegura abafite ubumuga nta tandukanyirizo rishingiye ku bwoko bw'ubumuga, mu ijwi rikomeye kandi ryiza rishobora kuzana impinduka nziza mu mibereho n'ubukungu no kuzamura imibereho yabo.<ref name=":0" />
== Intego ==
* [[Dosiye:Persons Living with Disability in Ghana at the Global Disability Summit co-hosted in Ghana.jpg|thumb|Abantu bingeri zitandukanye babana n'ubumuga]]Ubuvugizi no guteza imbere uburenganzira bw'abafite ubumuga;
* Guteza imbere imibereho yabo n’ubukungu no gushimangira umubano wabo wo gufashanya no gufashanya;
* Gufatanya n'abayobozi n'imiryango mugushakira ibisubizo ibibazo byabo bikwiye.
== Agaciro ==
* Uburenganzira
* Icyubahiro
* Ubufatanye
* Ubunyangamugayo no;
* Kwiyemeza
[[Dosiye:Un Cultivateur handicape', tenant sa daba en route pour le champ.jpg|thumb|umuhinzi ubana nubumuga]]
== Serivisi ==
=== Ubuvugizi ===
Ubuvugizi n'ubukangurambaga ku burenganzira bw'abafite ubumuga,
=== Iterambere ===
Guteza imbere imibereho myiza n’ubukungu by’abafite ubumuga,
=== Ubuzima ===
Guteza imbere serivisi zubuzima no gusubiza mu ubuzima busanzwe ku bafite ubumuga,
=== Uburezi ===
Mubufatanye n'abantu bafite imitima myiza nimiryango bafasha abafite ubumuga kwiga.
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Umuryango]]
[[Ikiciro:Ubumuga (Rwanda)]]
[[Ikiciro:Uburenganzira bwa muntu]]
nrqx969peamwz6yrze2d0wywpsdyqtr
Family Centered Initiative for Challenged Persons (FACICP)
0
17757
130203
102871
2026-04-05T13:13:24Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130203
wikitext
text/x-wiki
'''Umuryango uharanira inyungu z'abantu bafite ibibazo (Mu [[icyongereza]]: Family Centered Initiative for Challenged Persons (FACICP)'''<ref>https://www.devex.com/organizations/family-centered-initiative-for-challenged-persons-facicp-133701</ref>
Ni umuryango utegamiye kuri Leta, wanditswe muri komisiyo ishinzwe ibikorwa (CAC) muri [[Nijeriya]] ufite intego yo guhuza ibibazo by’abagore bafite ubumuga mu nzego zinyuranye z’imibereho n’inzego. Bizera ko ibibazo by’abafite ubumuga ari uburenganzira bwa muntu n’ibibazo by’iterambere kandi SI Ubugiraneza. Bakomeje gushakisha ubushakashatsi hagati y’uburinganire n’ubumuga hagamijwe guteza imbere kugaragara n’iterambere ryuzuye ku bagore bafite ubumuga nk’uburenganzira bwa muntu.<ref name=":0">https://www.devex.com/organizations/family-centered-initiative-for-challenged-persons-facicp-133701</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.facicp.org/about-us/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-23 |archive-date=2024-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123193828/https://www.facicp.org/about-us/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.thinkglobal.org/fosdo-directory/name/facicp-disability-plus-family-centered-initiative-for-challenged-persons/</ref><ref>https://www.acronymfinder.com/Family_Centered-Initiative-for-Challenged-Persons-(Nigeria)-(FACICP).html</ref>
== Uburyo bakora ==
Binyuze mu bushakashatsi, ubuvugizi, guteza imbere politiki n'ubufatanye. Bakora ibikorwa byabo byiterambere birambye kubantu bafite [[ubumuga]]<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://www.facicp.org/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-23 |archive-date=2024-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123193827/https://www.facicp.org/ |url-status=dead }}</ref>
== Icyerekezo: ==
Umuryango uhuriweho aho uburenganzira bwa muntu n’ubushobozi bw’abafite ubumuga, cyane cyane abagore n’abakobwa bafite ubumuga byubahirizwa mu nzego zose, guhera ku miryango yabo,<ref name=":0" />
[[Ikiciro:Nijeriya]]
[[Ikiciro:Ubumuga]]
[[Ikiciro:Uburenganzira bwa muntu]]
[[Ikiciro:Umuryango]]
amwko3yvmagntaizkonydp314ll26q1
Disability Not A Barrier Initiative (DINABI)
0
17758
130200
114529
2026-04-05T11:59:41Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130200
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Disability symbols.svg|thumb|ubumuga]]
'''Disability Not A Barrier Initiative-DINABI''' n’[[Umuryango udaharanira inyungu "Inshuti z'isi (HK)"|umuryango udaharanira inyungu]], ubungabunga uburenganzira bw’abafite [[ubumuga]] ugamije guteza imbere uburinganire, n’ubutabera bw’abafite ubumuga binyuze mu mahugurwa, ubukangurambaga, ubushakashatsi n’ubuvugizi hagamijwe kubona isi aho ababana n’ubumuga bishyizwe hamwe kandi babishyiramo sosiyete mu bukungu, politiki, amasomo ndetse n'imibereho myiza y'abaturage mu gihe nayo ifite uburenganzira n'amahirwe angana muri sosiyete itarangwamo ivangura n'ihohoterwa kandi ikabasha kugira uruhare rugaragara mu miyoborere no kubaka igihugu.<ref>{{Cite web |url=https://www.dinabing.org/who-we-are/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-23 |archive-date=2024-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123195933/https://www.dinabing.org/who-we-are/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.dinabing.org/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-23 |archive-date=2024-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123195933/https://www.dinabing.org/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.dinabing.org/#:~:text=Disability%20Not%20A%20Barrier%20Initiative%20(DINABI)%20is%20a%20non%2D,where%20people%20with%20disabilities%20are |title=DINABI – promoting inclusion, equity and justice |access-date=2024-01-23 |archive-date=2024-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123195933/https://www.dinabing.org/#:~:text=Disability%20Not%20A%20Barrier%20Initiative%20(DINABI)%20is%20a%20non%2D,where%20people%20with%20disabilities%20are |url-status=dead }}</ref><ref>https://goldheartfoundationngo.org/courtesy-visit-to-disability-not-a-barrier-initiativedinabi/</ref><ref>https://inclusion.com.ng/amp/tag/disability-not-a-barrier-initiative/</ref><ref>https://nigeria24.me/disability-not-a-barrier-initiative</ref>
== Amateka ==
DINABI yashinzwe mu 2011 muri leta ya Ondo kandi ihuzwa na komisiyo ishinzwe ibikorwa hamwe nimero ya CAC / IT / 128725.
Uwashinze DINABI, Olajide Funso yabaye umuntu ufite ubumuga afite imyaka 80 bitewe no guterwa inshinge n'umuforomokazi nyuma yo gushyirwa mu bitaro kubera uburwayi bworoheje. Icyemezo cya Olajide gutsinda kandi nanone kigira ingaruka byatumye atangira DINABI.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.dinabing.org/vision-mission/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-23 |archive-date=2024-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123195933/https://www.dinabing.org/vision-mission/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.finelib.com/listing/Disability-Not-A-Barrier-Initiative-DINABI/76982/</ref>
DINABI ni umuryango wibanda ku bumuga uharanira icyubahiro no kubahiriza uburenganzira no gushyira mu bikorwa ubukungu-ubukungu bw’abafite ubumuga.
== Inshingano ==
* Kurandura inzitizi zibangamira kwishyira hamwe kwabaturage no kwinjiza ababana n’ubumuga binyuze mu bushakashatsi n’ubukangurambaga.<ref name=":0" />
* Gushiraho gahunda zidasanzwe, amahugurwa, ubuvugizi nubukangurambaga nuburere rusange.
* Gutanga serivisi zizamura indangagaciro, zubaha kandi ikemera ababana n’ubumuga kandi zikabafasha gusohoza ubuzima bwabo mu cyubahiro.
== Icyerekezo ==
=== POLITIKI & SOCIO-UBUKUNGU ===
Kubona isi aho ababana nubumuga bishyizwe hamwe kandi binjizwa muri societe mubukungu, politiki, amasomo ndetse n'imibereho.
=== UBURENGANZIRA Buringaniye & UBUTABERA ===
Kubona isi aho ababana nubumuga bafite uburenganzira n’amahirwe angana muri sosiyete itarangwamo ivangura n’ihohoterwa.<ref name=":0" />
=== LETA & IGIHUGU-KUBAKA ===
Kubona isi aho ababana n'ubumuga bagira uruhare rugaragara mu miyoborere, gufata ingamba no kubaka igihugu.
== Ishakiro ==
[[Ikiciro:Umuryango utegamiye kuri Leta]]
[[Ikiciro:Ubumuga]]
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Uburenganzira bwa muntu]]
21gvi54mxaauhfdwqn97xho7fcnfkp9
Mobility Worldwide
0
17836
130272
126779
2026-04-06T09:24:27Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130272
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Aerial Porters Continue to Support Worldwide Air Mobility Operations DVIDS307907.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Chairs An early 19th century wheel chair with a pull out footrest.jpg|left|thumb]]
'''Mobility Worldwide''' ni umuryango ushingiye ku kwizera, abakorerabushake ba 501 (c) (3) umuryango udaharanira inyungu .
'''PET''' ni amagambo ahinnye y'umuryango w''utwara abantu ku giti cyabo'', imodoka itsinda ryubaka kandi rigakwirakwiza nta kiguzi cyo gutanga impano yo kugenda kubana bamugaye ndetse nabakuze kwisi yose. PET International, Inc. yatangiye gukora ubucuruzi nka Mobility Worldwide muri Kanama 2016, batangira gukoresha izina rya Mobility Cart kuri iyo modoka. <ref name="dba">{{Cite web |date=21 September 2016 |title=September 2016: PET International transitions to DBA Mobility Worldwide |url=http://mobilityworldwide.org/newsletters-stories/newsletters/september-2016-mission-seeks-to-help-more-through-rebranding/ |access-date=2016-10-01 |archive-date=2016-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017231955/http://mobilityworldwide.org/newsletters-stories/newsletters/september-2016-mission-seeks-to-help-more-through-rebranding/ |url-status=dead }}</ref> Kuva muri 1994, amakarita arenga 80.000 ya Mobility yubatswe kandi agakwirakwizwa n'abafatanyabikorwa barenga 70.
== Amateka ==
PET yakuze mu rugendo rwo muri 1994 n’umumisiyonari w’Abametodisite Reverend Larry Hills yerekeza i Zayirecongo, aho yamenyeye bwa mbere ko iki gikoresho gikenewe igihe yahuraga n’abacitse ku icumu rya polio na mines badashobora kugenda ariko badashobora gukoresha [[Wheelchair|intebe z’abamugaye]] aho batuye mu cyaro. Hills n'umugore we Laura bavuganye na Reverend Mel West ku ntebe y’abamugaye yahinduwe ishobora gukorera, ifatishijwe intoki n'inziga eshatu. Muri 1995, Uburengerazuba bwagize uruhare mu gukora ibicuruzwa Earl Miner mu gukora prototype yubatswe hagamijwe kunangira, ubworoherane no gukora neza. Muri 1996, enye zashyizwe mu kizamini muri congo. Ukurikije imikorere yabo, PET yagiye mubikorwa kandi yoherezwa gukwirakwizwa muri congo. <ref name="HIST">[https://web.archive.org/web/20240106011228/https://mobilityworldwide.org/about-2/history/ "History"] Mobility Worldwide Web site</ref>
Umwaka ukurikira, umusaruro wa PET watangiye kwaguka mu bindi bihugu, guhera kuri [[Mozambike]] . Muri 2000, kugira ngo ibyifuzo byiyongera, Uburengerazuba bwafunguye ikigo muri Columbiya, Misuri, muri Amerika, gikora kwakira ibice byatanzwe, guteranya PET no kubyohereza ku rwego mpuzamahanga. Ikigo cya kabiri cyo muri Amerika cyafunguwe muri Penney Farms, muri Floride (hafi ya Jacksonville, Foloride ), na Hills muri uwo mwaka. <ref name="PENNY">Howard, Kate: [http://jacksonville.com/news/metro/2010-04-13/story/penney-farms-third-world-wheelchairs-and-love "From Penney Farms to the Third World: Wheelchairs and love"] Florida Times-Union, April 13, 2010</ref> Muri 2003, ikigo cya gatatu cyashinzwe i Luling, muri Texas muri amerika.
Muri 2004, kugirango bafashe gucunga iterambere n’umusaruro wa PET, Pet International yashizwemo, hamwe n'inama y’abashinzwe abakozi n’abakozi kugira ngo bafashe gucunga ibibazo byose bijyanye no guteranya no gukwirakwiza PET. Igiciro cyibigize PET ni amadolare 300. <ref name="HIST"/>
== Ibihugu ==
Amagare ya PET yoherejwe muri Afuganisitani, Afuganisitani, Arijantine, Arumeniya, Angola, Bahamas, Bangladesh, Belize, Benin, [[Boliviya]], Bosiniya, Botswana, Brasil, [[Bulugariya|Buligariya]], Burkina Faso, u Burundi, Kamboje, Kameruni, Tchad, Ubushinwa, Kolombiya, Kosta Rica, Cuba, [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]], Repubulika Iharanira Demokarasi ya São Tomé na Príncipe, Djibouti, Repubulika ya Dominikani, Ecuador, El Salvador, Eritereya, Etiyopiya, Fiji, Gabon, Gambiya, Gaza, Jeworujiya, Gana, Guatemala, Gineya, Gineya-Bisawu . Mozambike, Miyanimari, Namibiya, Nepali, Nikaragwa, Niger, Nijeriya, Koreya y'Amajyaruguru, Pakisitani, Panama, Papuwasiye Nouvelle Gune, Paragwaya, Peru, Filipine, Repubulika ya Kongo, Rumaniya, Uburusiya, u Rwanda, Samowa, Senegali, Siyera Lewone, Somaliya, Sri Lanka, Repubulika ya Sudani y'Amajyepfo, Suwazilanda, Siriya, Tajikistan, Tanzaniya, Tayilande, Togo, Tonga, Tirinidada, Turukiya, Uzubekisitani, Uganda, Ukerene, Uruguya, Vanuatu, Viyetinami, Banki y'Iburengerazuba, Sahara y'Uburengerazuba, Zambiya, na Zimbabwe. <ref>[https://mobilityworldwide.org/PImap.html "PET Around the World"] Mobility Worldwide Web site</ref>
== Reba ==
{{Reflist}}
== Ihuza ryo hanze ==
* [https://mobilityworldwide.org/ Urubuga rwisi yose]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
hs1p8pde190neuldd79uv4ikofwtxkc
IBYARANZE AMATEKA YO KUBOHORA IGIHUGU
0
18367
130218
104840
2026-04-05T15:48:14Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130218
wikitext
text/x-wiki
= KUBOHORA IGIHUGU =
ni igikorwa cyakozwe n'ingabo za RPA zari zishamikiye kumuryango FPR INKOTANYI watangizwe tariki 1ukwakira 1990 ukaba wizihizwa tariki 1 Nyakanga.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/politiki/ibyaranze-amateka-yo-kubohora-u-rwanda-guhera-i-kagitumba/ |title=Archive copy |access-date=2024-05-16 |archive-date=2023-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130105319/https://muhaziyacu.rw/amakuru/politiki/ibyaranze-amateka-yo-kubohora-u-rwanda-guhera-i-kagitumba/ |url-status=dead }}</ref>
= ITANGIRIRO =
urugamba rwo kubohora igihugu rwari rugizwe rugizwe n'urubyiruko rw'abanyarwanda rwari rurambiwe kuba mubuhungiro bari barabirukanye mu gihugu cyabo bazizwa kuba ari abatutsi<ref>ttps://muhaziyacu.rw/amakuru/politiki/ibyaranze-amateka-yo-kubohora-u-rwanda-guhera-i-kagitumba/</ref>.
= KWINJIRA MU GIHUGU =
ubwo batangiraga urugamba rwo kubohora uwari uyoboye urugamba MAJOR GENERAL Fred GISA RWIGEMA yasabye ingabo ze kwiyambura bari bambaye yo muri uganda ubundi bakarangamira kuzambara ay'igihugu cyabo bari bamaze kwinjiramo,ubwo batangiraga urugamba maj general yafashe ingabo ze azicamo ibice kugira ngo babashe kugera k'untego yabo.umunsi wakurikiyeho ariwo munsi wakababaro k'ingabo zari ziyemeje kubohora igihugu ubwo uwari mukuru w'ingabo zari kubohora igihugu MAJ GENERAL Fred GISA rwigema nibwo yarasagwa akarasirwa kugasozi ka nyamwishongwezi ubwo imodoka yari ije gufata nibwo abari mu modoka bamurashe,ubwo ingabo zahise ziyoborwa na MAJ BUNYENYEZI peter ndetse na MAJ CHRIS bunyenyezi bakomeza gahunda yo kubohora igihugu.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/politiki/ibyaranze-amateka-yo-kubohora-u-rwanda-guhera-i-kagitumba/ |title=Archive copy |access-date=2024-05-16 |archive-date=2023-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130105319/https://muhaziyacu.rw/amakuru/politiki/ibyaranze-amateka-yo-kubohora-u-rwanda-guhera-i-kagitumba/ |url-status=dead }}</ref>
= BIRANGIYE =
MAJ general FRED GISA RWIGEMA amaze gupfa ibyumweru bibiri bishize nibwo hahise PAUL KAGAME wigaga muri Amerika yabwiwe iko byagenze maze asubira muri ugandaakigerayo avugana nabayobozi babanyapolitike ba FPR- INKOTANYI agarutse asanga abayobozi bayoboraga bishwe PAUL KAGAME akomeza kuyobora urugamba rwo kubohora igihugu.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/politiki/ibyaranze-amateka-yo-kubohora-u-rwanda-guhera-i-kagitumba/ |title=Archive copy |access-date=2024-05-16 |archive-date=2023-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130105319/https://muhaziyacu.rw/amakuru/politiki/ibyaranze-amateka-yo-kubohora-u-rwanda-guhera-i-kagitumba/ |url-status=dead }}</ref>
8tm9jktgg7eugrl72hx90l5vfd3ffb6
IKORANABUHANGA MURI IPRC GISHARI
0
18494
130220
105136
2026-04-05T15:54:31Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130220
wikitext
text/x-wiki
Mu ishuri rikuru ryigisha imyuganubumenyingiro rya IPRC Gishari riherereye mu karere ka [[Rwamagana]] habereye amarushanwa y’imishinga mito y’abanyeshuri bahiga igamije gukemura bimwe mu bibazo byugarije sosiyete nyarwanda.
Umushinga wahize iyindi ni uwa Nzayikorera Gaston, aho asobanura ko umushinga we ugamije gukumira impanuka hifashishijwe ikoranabuhanga ku buryo imodoka ubwazo iyo bigaragaye ko hari ikibazo zihagarika,.Uyu mushinga urimo ibice bitatu bikomeye birimo sisiteme y’amatara mu gihe cya nijoro hagize imodoka ihura n’indi ikayitera amara maremare, iyi sisiteme ihita iyazimya imodoka zombi zigasigarana amatara magufi.
Hari kandi uburyo bw’ikoranabuhanga bushyirwa mu modoka igihe umushoferi abuze feri, yayikandagiraho ntifate yahejeje, ngo ya sisiteme ihita imenya ko havutse ikibazo yo ubwayo igahagarika imodoka.
Ubundi buryo bwa 3 ni iyo imodoka igiye kugonga ikintu yegereye, yo ubwayo ihita yizimya kuko iba yifitemo ikoranabuhanga riyereka ko mu ntera runaka hari icyo imodoka ishobora kugonga yo ubwayo ihita yihagarika.
Dore uko Nzayikorera Gaston akomeza abisobanura, ati: “Ku modoka zifite umuvuduko ntabwo iri koranabuhanga rizajya rihita rifunga imodoka ahubwo ni ukugenda rikora gacye gacye kugeza ubwo imodoka ihagarariye”.
[[Dosiye:Rwamagana monument.jpg|thumb|umuhanda ujya IPRC Gishari]]
AMASHAKIRO<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/umunyeshuri-wo-muri-iprc-gishari-yamuritse-ikoranabuhanga-ryakumira-impanuka/ |title=Archive copy |access-date=2024-05-21 |archive-date=2024-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521100413/https://muhaziyacu.rw/amakuru/umunyeshuri-wo-muri-iprc-gishari-yamuritse-ikoranabuhanga-ryakumira-impanuka/ |url-status=dead }}</ref>
3mdwi5gr29z2r38v8g9lpz7kfcpt64h
GAHUNDA YA GIRA WIGIRE
0
18546
130207
105248
2026-04-05T13:44:04Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130207
wikitext
text/x-wiki
NI gahunda leta y'URWANDA yashyizeho yo gufasha abaturage kwikura mubukene igomba gukorwa kandi igashyirwa mu bikorwa.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/iburasirazuba-abanyamakuru-bari-gusobanurirwa-byimbitse-gahunda-ya-gira-wigire/ |title=Archive copy |access-date=2024-05-21 |archive-date=2024-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521133011/https://muhaziyacu.rw/amakuru/iburasirazuba-abanyamakuru-bari-gusobanurirwa-byimbitse-gahunda-ya-gira-wigire/ |url-status=dead }}</ref>
= ICYO IYO GAHUNDA IGAMIJE =
iyo gahunda ikaba igamije gufasha umuryango uri mubukene ugafashwa kwivana mubukene,iyo gahunda ikazajya ikorwa mu myaka ibiri.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/iburasirazuba-abanyamakuru-bari-gusobanurirwa-byimbitse-gahunda-ya-gira-wigire/ |title=Archive copy |access-date=2024-05-21 |archive-date=2024-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521133011/https://muhaziyacu.rw/amakuru/iburasirazuba-abanyamakuru-bari-gusobanurirwa-byimbitse-gahunda-ya-gira-wigire/ |url-status=dead }}</ref>
r8fq76bm2uu0d7qi7d2cjumb8ce4xpb
Izungura
0
18955
130259
108534
2026-04-06T05:57:12Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130259
wikitext
text/x-wiki
== Gukemura amakimbirane ==
Ibibaho kumitungo yawe iyo wapfuye biterwa nibice bitandukanye bigize gahunda y'umutungo wawe. Igenamigambi ry'umutungo rishobora kuba inzira igoye hamwe n'ibintu byinshi bigomba gusuzumwa no gudata ibyemezo. ibyobintu byose bihurira ku murongo umwe, uko umutungo wawe witwa. niba utazi uko umutungo wutwa kandi ushobora kunyura kubagenerwabikorwa hakoreshejwe amategeko,
== Ingaruka ku igenamugambi ry'umutungo ==
Umutungo witiriwe ukurikije kimwe mubintu by'ingenzi: nyirubwite wenyine cyangwa titre ku bwamasezerano, Umutungo ushobora kwitwa gusa murimwe muri ubu buryo butatu, ariko buri wese ashobora gushiramo kimwe cyangwa by'inshyi bitandukanye. Gutanga wenyine bisobanura umutungo ufitwe n'umuntu umwe mwizina ryabwo bwite kandi nta kwimurwa ku rupfu ingero zirimo konti za banki na konti zishoramari zifitwe mw'izina ry'umuntu ku giti cye nta "yishyuwe ku rupfu" cyangwa kwimura urupfu cyangwa kwiringira izina" Umutungo wizina ry'umuntu umwe muri "fee simple absolute" mu mitungo itimukamwa, bivuze ko nyirubwite afite igenzura ry'uzuye ry'umutungo nya mbogamizi. Umuntu ku giti cye afite 100% mwizina ryabo bwite hamwe na titre y'imuriwe undi muntu mugihe nyirayo yapfuye.<ref>{{Cite web |url=https://www.thebalancemoney.com/how-property-is-titled-dictates-who-inherits-it-3505419 |title=Archive copy |access-date=2024-07-21 |archive-date=2024-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240721132149/https://www.thebalancemoney.com/how-property-is-titled-dictates-who-inherits-it-3505419 |url-status=dead }}</ref><ref>https://agrilife.org/texasaglaw/2020/09/21/transferring-property-prior-to-death-pros-cons-and-alternatives/</ref><ref>https://www.landservices.com.au/buyers-sellers-and-owners/changing-your-title-details/change-ownership-following-a-death</ref>
== Amashyakiro ==
3l4e0linpcawzhqvbmgs8oeiivo5fdx
GUCUKURA AMABUYE Y'AGACIRO
0
18986
130209
123812
2026-04-05T13:52:32Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130209
wikitext
text/x-wiki
=== ubucukuzi bw’amabuye yagaciro ukorera mu mashami atatu mu Rwanda– ikirombe cya Rutongo , ikirombe cya Nyakabingo, n’ikirombe cya Musha. Harimo ibibanza bitatu byamabuye y’agaciro hamwe nibindi bitoya biherereye hafi y’ibibanza byambere. ===
Ahantu hose ducukura amabuye y’agaciro hakoreshwa hubahirijwe amategeko mpuzamahanga y’ubucukuzi kandi twubahiriza amahame akomeye y’ibidukikije. Ntabwo dukoresha uburozi cyangwa ibyangiza ibidukikije mugucukura amabuye yacu, ntanubwo ibirombe byacu bisohora ibintu nkibyo byangiza.
Amabuye yacu yose yaremejwe “nta makimbirane”-ibirombe byacu byujuje ibisabwa n’abagenzuzi bamabuye y’agaciro na amabwiriza ya OECD.
Gucukura gasegeleti i Rutongo byatangiye mu 1931, kandi guhera mu 1940, ibirombe byahoraga bitanga toni 800 mu mwaka za gasegeleti. Mu myaka ya zo 1950, SOMUKI, isosiyete icukura amabuye y’agaciro yo mu Bubiligi, yari imaze guteza imbere iki kirombe mu ruganda runini rukora gasegeleti mu Rwanda.Mu 1973, guhuza ahahoze hacukurwa amabuye y’agaciro ya gikoroni byatumye havuka SOMIRWA (Société Des Mines Du Rwanda), umushinga waruhuriweho na guverinoma y’u Rwanda na GEOMINES.Iyi sosiyete icukura amabuye y’agaciro mu Bubiligi yakoreraga aho kugeza iseshwe muri 1986. Muri iki gihe, ibirombe byahawe ubwenegihugu kandi bigakoreshwa na REDEMI (Regie d’Exploitation et de Developpement des Mines).
birombe bya Rutongo bikora munsi y’uruhushya rw’imyaka 25 rwatangiye muri 2015. Biteganijwe ko irimo toni zigera ku 54.000 za gasegeleti ishobora kugarurwa. Kuri ubu hatanga umusaruro uri hagati ya toni 40 na 70 ku kwezi, biteganijwe ko ziziyongera kugera kuri toni 200 buri kwezi mu myaka itanu iri imbere.
Ibirombe byafunzwe mu 1994 igihe itsembabwoko ryakorewe abatutsi ryaberaga. Mu 1995 bongeye gufungura bayobowe na REDEMI nka koperative y’abacukuzi kugeza mu 2008, igihe guverinoma yongeye kubegurira abikorera.
==== Ikirombe cya Nyakabingo giherereye ku birometero 19 (kumuhanda) ugana mumajyaruguru y’uburengerazuba bwa Kigali mu Ntara y’Amajyaruguru, hafi yumudugudu wa Shyorongi. Iki kirombe gitanga toni zirenga 50 buri kwezi ikaba ifite uruhushya rw’imyaka 25 rwatangiye muri 2015. ====
Ubushakashatsi ku bucukuzi bw’ibirombe byagiye bikorwa kubera kwirundira hamwe kwibintu bitandukanye bizankwe n’amazi bwatangiye mu mpera za 1930, ariko nyuma y’Intambara ya Kabiri y’Isi Yose ni bwo hatangiye gucukurwa mu buryo bwemewe kandi buhoraho. Gucukura munsi yubutaka byatangiye nyuma mu 1960 bakora indani cyangwa imingoti yakorwaga bakurikirana ifiro y’ isarabwayi iteye nkuko umusozi uteye ( amabuye cyimeza) . Ayo mabuye yagaciro acukurwa hakorwa imyobo miremire itandukanywa n’umusozi ukomeye , Hari Kandi amafiro agenda bitandukanye nuko umusozi uteye acukurwa mu buryo bwo kuyimaramo
ine itanga toni zigera kuri 20 buri kwezi za gasegereti, hamwe na Kolota nkeya iboneka mu duce twa Duha na Ntunga, ikaba ifite ruhushya rw’imyaka 25 rwatanzwe muri 2014 muri Piran Rwanda Limited.
Iyi mine kandi irimo ubwoko bwiza bya Litiyumu iboneka muri Ntunga. haracyakorwa inyigo yimbitse kugirango hamenyekane uburyo bwiza yacukurwamo.
<ref>https://trinity-metals.com/kin/ahabanza/imishinga/</ref>
<ref>{{Cite web |url=https://trinity-metals.com/kin/ahabanza/ibikorwa-birambye/#IBIDUKIKIJE |title=Archive copy |access-date=2024-07-24 |archive-date=2024-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724083641/https://trinity-metals.com/kin/ahabanza/ibikorwa-birambye/#IBIDUKIKIJE |url-status=dead }}</ref>
<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/umutungo-kamere/amabuye-yagaciro/ |title=Archive copy |access-date=2024-07-24 |archive-date=2023-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401041958/https://muhaziyacu.rw/umutungo-kamere/amabuye-yagaciro/ |url-status=dead }}</ref>
h4gtmy3v9tpepybvfwbf56liws23wnu
Gutera ibiti bivangwa n'imyaka mu Karere ka Rwamagana
0
19218
130216
117394
2026-04-05T15:07:17Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130216
wikitext
text/x-wiki
'''Gutera ibiti bivangwa n'imyaka''', ni gahunda yatangijwe na leta y'u [[Rwanda]]. Iyi gahunda igamije gufasha abaturage kurinda ubutaka bwabo, kurwanya isuri, kurengera ibidukikije, kurinda ikirere, kwirinda ibura ry'imvura, kugira uruhari mu kubona umwuka mwiza, no kurwanya ibiza. <ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/rwamagana-2021-2022-buri-kagari-kazaba-kifitiye-ubuhumbikiro-bw-ibiti</ref><ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/rwamagana-abaturage-baracyagorwa-no-kubona-ibiti-bivangwa-n-imyaka</ref>
== Amateka ==
Ubuso bungana na hegitari 1,446 mu [[Akarere ka Rwamagana|Karere ka Rwamagana]] ni bwo buzaterwaho ibiti bivangwa n’imyaka, ndetse ubu ngo bakaba bageze kuri 60%. Hazaterwa ibiti bya gereveriya na sederera byose bivamo imbaho ndetse na sena ivamo ibiryo by’amatungo, ndetse ikongera azote mu butaka ku buryo buhorana imwimerere wabwo. Ibi bigamije ko mu mwaka wa 2024 nibura 30% by’ubuso bwose bw’igihugu buzaba buteyeho ibiti.<ref name=":0" /> Biteganyijwe ko muri iki gihembwe cyo gutera ibiti cya 2023/2024, mu Karere ka Rwamagana hazaterwa, ibiti by’ishyamba 1,018,549, ibiti bivangwa n’imyaka 1,078,020, Ibiti byera imbuto 155,329 n’ibiti gakondo 41,087.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-abaturage-barasaba-ingemwe-zibiti-byera-imbuto-ziribwa/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-23 |archive-date=2025-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250225200744/https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-abaturage-barasaba-ingemwe-zibiti-byera-imbuto-ziribwa/ |url-status=dead }}</ref>
== Ishakiro ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]]
[[Ikiciro:Ubuhinzi mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
n36992nj9fh2g1c0015jxb29fnkh6z0
Ihuriro ry'abahinzi b'imbuto mu Karere ka Rwamagana
0
19226
130234
117406
2026-04-05T18:05:44Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130234
wikitext
text/x-wiki
'''Ihuriro ry'abahinzi b'imbuto mu Karere ka Rwamagana,''' ryatangijwe kuwa 9 werurwe 2023 n'abahinzi b'imbuto biyemeza guhuza imbaraga kugirango bibafashe kunoza umusaruro w'imbuto woherezwa mu mahanga no kumenya amakuru ku masoko agura umusaruro w’avoka n'izindi mbuto bahinga ku buso bugari mu [[Akarere ka Rwamagana|Karere ka Rwamagana]] <ref name=":0">{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-abahinga-avoka-bashashe-inzobe-ku-cyateza-imbere-ubuhinzi-bwazo/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-23 |archive-date=2023-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316180030/https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-abahinga-avoka-bashashe-inzobe-ku-cyateza-imbere-ubuhinzi-bwazo/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/122354/rwamagana-abahinzi-bimyembe-barasabwa-kurwanya-utumatirizi-tubatera-igihombo-122354.html</ref>
== Inkomoko ==
Abahinzi bagaragaza ko n'ibura igiti kimwe cya avoka gishobora kwera imbuto ziri ku biro 150 n’ibiro 200, izi mbuto nizo zoherezwa mu mahanga, iyi ikaba imwe mu mpamvu yatumye aba bahinzi b’imbuto bo mu karere bose bahuzwa kugira ngo barusheho gukoresha imbaraga bita ku mbuto bahinga, aho abahanga bemeza ko kuri hegitari imwe hagomba guterwaho ibiti 278.<ref name=":0" />
== Ibyifuzo ==
Mugambage ni umuhinzi wo mu murenge wa [[UMURENGE WA MUHAZI|Muhazi]], agira ati; dukwiye kwita ku kunoza umusaruro w’ibyo dukora kandi tukabiha agaciro, akomeza agira ati “Turasaba ko twabona abagoronome bihariye kuri avoka kuko mu bindi bihugu byo mu karere byaradusize cyane, turifuza ko habaho ba agoronome bazobereye muri iki gihingwa.
Rutishisha yibukije bagenzi be bafatanyije umwuga wo guhinga imbuto ko bakwiye kuzitaho, akomeza agira ati: “Mureke duhinge avoka kandi tuziteho, mwe abayobozi mudufashe ku bantu bafite za pepeniyeri batunganye neza ingemwe neza kandi turasaba ko aba bantu bakurikiranwa kugira ngo baduhe ingemwe nziza zateguwe neza.
== Ishakiro ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarare ka Rwamagana]]
[[Ikiciro:Ubuhinzi mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
apt8dpq9xwp3ka0bbqi3vrcsutodi3d
JADF muri Rwamagana
0
19237
130260
117426
2026-04-06T05:59:32Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130260
wikitext
text/x-wiki
'''JADF muri Rwamagana''' ni abagize ihuriro ry’abafatanyabikorwa mu iterambere ry’[[Akarere ka Rwamagana]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'uburasirazuba]] bwu [[Rwanda]], aho abagize JADF bishimiye ko ubufatanye bwabo n’Akarere bwatumye bubakira inzu umukecuru warokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 utagiraga aho kuba .<ref name=":0">{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-abagize-jadf-bashyikirije-inzu-umukecuru-warokotse-jenoside/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-23 |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524212011/https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-abagize-jadf-bashyikirije-inzu-umukecuru-warokotse-jenoside/ |url-status=dead }}</ref>
== JADF ==
JADF muri Rwamagana Uretse inzu yubakiwe ikiraro cy’inka ndetse n’ikigega cy’amazi ibi byose bikaba bifite agaciro ka miliyoni zirenga 10,5 Frw, aha ihuriro rya JADF yatanze umusanzu , ndetse umuyobozi wa JADF ya Rwamagana, Uwayezu Valens yemeza ko iki gikorwa kitagoranye kuko habayeho ubufatanye bw’inzego zose n’Akarere , iki gikorwa ni ikimenyetso kigaragaza itandukaniro ry’ubunyarwanda, ubu nibwo budasa bw’ubunyarwanda kuko iyi nzu mubona ntabwo yigeze ituvuna kuko buri wese yazanye umusanzu we.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Rwamagana]]
3t07ele6yeamtvrbtdtmucvmy8kzpzf
Imihanda ya kaburimbo yubatswe mu Karere ka Rwamagana
0
19238
130240
117427
2026-04-05T19:05:48Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130240
wikitext
text/x-wiki
'''Umuhanda''' n'ibikorwa remezo byihutisha iterambere ry’abatuye [[Akarere ka Rwamagana|Umujyi wa Rwamagana]]. Uyu Mujyi usanzwe ubarizwamo imihanda ireshya na kilometero 20. Mu myaka itanu ishize hubatswe imihanda ireshya na kilometero zirindwi mu kwita kuri uyu Mujyi. <ref name=":0">https://www.igihe.com/ubukungu/article/imishinga-itandatu-iri-guhindura-isura-n-imibereho-y-abatuye-rwamagana</ref><ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-hatashywe-imihanda-ya-kaburimbo-ifite-agaciro-ka-miliyari-6-frw/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-23 |archive-date=2025-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224160745/https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-hatashywe-imihanda-ya-kaburimbo-ifite-agaciro-ka-miliyari-6-frw/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.isangostar.rw/umunsi-wintwari-hatashwe-ibikorwaremezo-birimo-imihanda-9-ya-kaburimbo</ref><ref>https://rwandaforyou.org/2024/02/02/rwamagana-abaturage-barishimira-imihanda-ya-kaburimbo-bubakiwe/</ref><ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/imihanda-isoko-rigezweho-n-agakiriro-byahinduye-isura-y-ubucuruzi-i-rwamagana</ref>
== Ubuhamya ==
'''Gahigi Emmanuel''' atuye mu Kagari ka Cyanya mu [[Umurenge wa Kigabiro|Murenge wa Kigabiro]], agira ati; "Ubu mbere hano ntuye umuntu yashoboraga kumpa miliyoni icumi akanyimura ariko aho hubakiwe kaburimbo nibura wampa miliyoni 20 Frw kubera iriya kaburimbo. Nta vumbi rikitugeraho, nta bajura bakihisha mu mwijima ngo batwambure.”
'''Mujawamariya Emelithe''' we utuye mu Kagari ka Nyagasenyi yagize ati “Hari ahantu wategaga igare bakakwaka 200 Frw cyangwa 300 Frw none habaye 100 Frw, hari aho moto yagenderaga 500 Frw none yabaye 300 Frw kubera kaburimbo".<ref name=":0" />
== Ibiteganwa ==
Ubuyobozi buvuga ko kuri ubu bugiye kubaka indi mihanda ireshya na kilometero 4,6 izuzura itwaye miliyari 4 na miliyoni 200 Frw.
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]]
[[Ikiciro:Umuhanda]]
1hyq6o12mc5k9qgc7q621h2znalxfds
Koperative CORIMARU
0
19269
130264
117492
2026-04-06T07:34:05Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130264
wikitext
text/x-wiki
'''Koperative CORIMARU,''' ihuza abahinzi b’umuceri mu [[Igishanga cya Rurambi|gishanga cya Rurambi]] giherereye mu murenge wa Mwogo mu [[akarere ka Bugesera]], ifite abanyamuryango 1801.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/bugesera-abahinzi-bahombejwe-n-ibiza-bishyuwe-miliyoni-225frw</ref><ref>https://www.flickr.com/photos/afdbprojects/49746914391</ref><ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/bugesera-abafatiye-ubwishingizi-ibihingwa-bishyuwe-miliyoni-225frw/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-26 |archive-date=2025-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224202420/https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/bugesera-abafatiye-ubwishingizi-ibihingwa-bishyuwe-miliyoni-225frw/ |url-status=dead }}</ref>
== Umusaruro ==
CORIMARU ibona umusaruro ufite agaciro gasaga miliyari imwe y’amanyarwanda ku gihembwe, aho basarura toni z’umuceri zisaga 3,000 ku gihembwe. Iyi koperative ikaba ihinga ku buso bwa hegitari 650.<ref>https://muhaziyacu.rw/amakuru/bugesera-meya-mutabazi-afata-abanyereza-umutungo-wa-koperative-nkabakoma-mu-nkokora-leta/</ref>
== Ubwishingizi ==
Koperative CORIMARU yishyuwe amafaranga agera kuri miliyoni 192 z’amafaranga y’u Rwanda, yatanzwe nk’ubwishingizi hatabariwemo nkunganire ya Leta, agera kuri miliyoni zisaga gato 17, ninyuma y’igihombo bagize cyatewe n’imvura yabangirije imyaka muri Gicurasi 2020.<ref name=":0" />
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubuhinzi]]
[[Ikiciro:Ubuhinzi mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Bugesera]]
the78r68gnje3z3tg4crvp4pwy633jx
Icyuzi cyuhira imyaka cya Gashara
0
19282
130227
117524
2026-04-05T16:51:06Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130227
wikitext
text/x-wiki
'''Icyuzi cyuhira imyaka cya Gashara''' NI icyuzi cyegeranye n'ikigo ku rwunge rw’amashuri rwa GS Rubona, ni mu Mudugudu wa Rudashya, Akagari ka Nawe, Umurenge wa Rubona mu [[Akarere ka Rwamagana|Karere ka Rwamagana]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'iburasirazuba]] bwu [[Rwanda]] . ubu ishami rya Polisi rishinzwe umutekano wo mu mazi niho rikorera kuko ritabara abagize ikibazo cyokurohama aho ubuze riri kumushakisha, Barasabwa kumvira amabwiriza y’ubuyobozi kuko Abayobozi bahora bakora ubukangurambaga bwo kwirinda impanuka zo mu mazi. <ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-hitabajwe-polisi-mu-gushakisha-umunyeshuri-waburiwe-irengero-muri-baraje-ya-gashara/#google_vignette |title=Archive copy |access-date=2024-08-28 |archive-date=2023-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231223032809/https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-hitabajwe-polisi-mu-gushakisha-umunyeshuri-waburiwe-irengero-muri-baraje-ya-gashara/#google_vignette |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Rwamagana]]
qbn60t1js4gyzafx1o6unui6vmwoaxn
Imirenge igize Akarere ka Bugesera
0
19285
130241
117527
2026-04-05T19:11:04Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130241
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Bugesera district map.jpg|thumb|Ikarita y'akarere ka Bugesera ]]
[[Akarere ka Bugesera]] gaherereye mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Uburasirazuba]] bw'u [[Rwanda]], kagizwe n'Imirenge cumi n'itanu (15), Utugari mirongo irindwi na tubiri (72), ndetse n'imidugudu magana atanu na mirongo inani n'umwe (581). Aha turibanda ku mirenge mu gihe wakwifuza amakuru wakwifashisha nomero za terelefone z'abayobozi kuva ku karere kugeza ku mudugudu.<ref>https://www.bugesera.gov.rw/default-05333b7a14</ref><ref>[[:en:Bugesera_District#:~:text=Bugesera%20district%20is%20divided%20into,%2C%20Ruhuha%2C%20Rweru%20and%20Shyara.|https://en.wikipedia.org/wiki/Bugesera_District#:~:text=Bugesera%20district%20is%20divided%20into,%2C%20Ruhuha%2C%20Rweru%20and%20Shyara.]]</ref><ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/imirenge-yose-yo-muri-bugesera-yahawe-aba-gitifu-bashya/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-28 |archive-date=2025-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250228094507/https://muhaziyacu.rw/amakuru/imirenge-yose-yo-muri-bugesera-yahawe-aba-gitifu-bashya/ |url-status=dead }}</ref>
== Urutonde rw'Imirenge ==
=== Umurenge wa Nyamata ===
[[Nyamata]] ni umurenge w'umugi, ndetse ni naho ibiro bikuru by'akarere ka Bugesera kubatse, ukaba igizwe n'utugari dutanu Kanazi, Nyamata Ville, Kayumba, Maranyundo, Murama, mu gihe wakwifuza amakuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Ntarama ===
[[Umurenge wa Ntarama|Ntarama]] ni umurenge w'umugi nawo, cyane ko ariwo murenge ushyikiramo iyo uturutse i Kigali uza i Bugesera unyuze mu muhanda wa kaburimbo, ukaba igizwe n'utugari dutatu aritwo Cyugaro, Kanzenze, Kibungo, uyu Murenge ufite ubuso bunini budatuwe ndetse ukaba ukeneye abashora imari yabo cyane mu buhinzi mu gihe wakwifuza amakuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Mayange ===
Mayange ni Umurenge w'umugi nawo, cyane ko hagiye hashyira ibikorwa by'iterambere bitandukanye kubera umushinga wa Millemium Village Project wakoreyemo, uyu murenge unyurwamo n'umuhanda wa kaburimbo ukaba igizwe n'utugari dutanu aritwo Kibenga, Kagenge, Gakamba, Kabirizi, Mbyo. Uyu murenge ufite ubuso bunini budatuwe ndetse ukaba ukeneye abashora imari yabo cyane mu buhinzi mu gihe wakwifuza amakuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Musenyi ===
Musenyi ni umurenge ugaragara nk'icyaro, nubwo ufite abaturage benshi, imishinga itandukanye iri kuwukorerwamo cyane uwo kuwugezamo amashanyarazi ukaba igizwe n'utugari tune aitwo Musenyi, Gicaca, Rulindo, Nyagihunika. Mu buhinzi uyu murenge uteye imbere cyane kubera ukikijwe n'amazi mu gihe wakwifuza amakuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Mwogo ===
Mwogo ni umurenge ugaragara nk'icyaro, ukorerwamo cyane ubuhinzi ku buso buhuje ku muceri mu gishanga cya rurambi, ndetse n'urutoke, ukaba ukorerwamo cyane n'imirimo y'ubworozi ukaba igizwe n' utugari tune Rurenge, Bitaba, Rugunga na Kagasa buhinzi uyu murenge uteye imbere cyane kubera ukikijwe n'amazi mu gihe wakwifuza amakuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Juru ===
[[Umurenge wa Juru|Juru]] ni Umurenge ugaragara nk'icyaro, ukorerwamo cyane ubuhinzi ku buso buhuje ku rutoke, ukaba ukorerwamo cyane n'imirimo y'ubworozi bw'inzuki, ndetse hakaba hagaragara amabuye meza y'ubwibatsi atandukanye ukaba igizwe n' utugari dutanu Kabukuba, Mugorore, Juru, Rwinume, na Musovu ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Rilima ===
[[Rilima]] ni Umurenge ufite ibiyaga byinshi, ukorerwamo cyane ubuhinzi ku buso buhuje ku bishyimbo n'ibigoro, ukaba uteganywa kubakwamo ikibuga cy'indege ugizwe n' utugari dutanu Nyabagendwa, Kabeza, Kimaranzara, Karera, na Ntarama ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Gashora ===
[[Gashora]] ni Umurenge ukorerwamo cyane ubuhinzi ku buso buhuje ku bishyimbo n'ibigoro, ukaba ugizwe n'utugari dutanu Biryogo, Kabuye, Kagomasi, Mwendo, na Ramiro ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Rweru ===
Rweru ni Umurenge ukorerwamo cyane ubuhinzi ku buso buhuje ku bishyimbo n'ibigoro, ukaba ugizwe n'utugari dutanu Sharita, Batima, Kintambwe, Mazane (Abaturage bakimuwemo kubera kari mu manegeka), Nemba, Nkanga ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
Umurenge wa Kamabaye
Kamabuye ni Umurenge uherereye ku mupaka w'uRwanda n'uBurundi ukorerwamo cyane ubuhinzi ku buso bw'imyumbati n'ibigo buhuje, ukaba ugizwe n'utugari dutanu Burenge, Biharagu, Nyakayaga, Tunda, na Kampeka hakaba hari ibiyaga bifasha aribyo cyohohaha, ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Ngeruka ===
Ngeruka ni Umurenge uherereye ukaba ufite ubuso bunini, ndetse hagakorerwa ibikorwa bitandukanye cyane cyane ubuhinzi bw'imyumbati umurenge ugizwe n'utugari dutanu Murama, Rutonde, Ngeruka, Nyakayenzi, na Gihembe ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Ruhuha ===
Ruhuha ni Umurenge uteye imbere ukaba ugaragari nk'ihuriro ry'Imirenge ya Ngeruka, Shyara, Mareba, hakorerwa ibikorwa cyane by'ubucuruzi, ariko ubuhinzi buteye imbere harimo umuceri (Hari uruganda ry'Umuceri) cyane cyane ubuhinzi bw'imbuto (Inyanya, Ubunyobwa, imyebwe) ugizwe n'utugari dutanu Ruhuha, Bihari, Kindama, Gikundamvura, na Gatanga ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Mareba ===
Mareba ni Umurenge ukorerwamo ubuhinzi cyane bw'umuceri kuko hagaragara ibishanga bitanduakanye bikorerwamo ubuhinzi bw'umuceri, hakaba hari igishanga kinini cyo gukamura kugingo hakorerwemo ibikorwa by'ubuhinzi bishobora gutanga umusaruro uhagije, ugizwe n'utugari dutanu Gakomeye, Bushenyi, Nyamigina, Rango, na Rugarama ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Shyara ===
Shyara ni Umurenge ukorerwamo ubuhinzi cyane bw'umuceri, ndetse hakaba n'ubutaka bwiza butanga amatafari y'ubwubatsi, ukaba uhana urubibe n'akarere ka Nyanza mu majyepfo ukaba ugizwe n'utugari dutanu Nziranziza, Rebero, Kamabuye, Rutare, na Kabagugu ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Nyarugenge ===
[[Umurenge wa Nyarugenge|Nyarugenge]] ni Umurenge ukorerwamo ubuhinzi cyane bw'imyumbando, ndetse , ukaba uhana ukaba ugizwe n'utugari dutanu Murambi, Ngenda, Gihinga, Kabuye, na Rugando ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Intara y'iburasirazuba]]
[[Ikiciro:Akarere ka Bugesera]]
[[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]
l31id1tthwef3sqpu51ff71i313hhiy
Kagabo Richards Rwamunono
0
19374
130261
117765
2026-04-06T06:22:48Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130261
wikitext
text/x-wiki
'''Kagabo Richards Rwamunono''', ni Umuyobozi w'[[akarere ka Rwamagana]] wungirije ushinzwe iterambere ry'ubukungu. Yabanje kuba umujyanama wa Guverineri w’[[Intara y'Iburasirazuba|Intara y’Iburasirazuba]].<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/iburasirazuba-uwari-umujyanama-wa-guverineri-yagizwe-visi-meya-wa-rwamagana</ref><ref>https://www.minaloc.gov.rw/news-detail/minaloc-inducts-newly-elected-local-leaders</ref>
== Amateka ==
'''Kagabo,''' ku wa Kane tariki 07 Ukuboza 2023, yatorewe kuba umuyobozi w'akarere wungirije ushinzwe imibereho myiza ku majwi 170, asimbura Nyirabihogo Jeanne d’Arc, weguye kuri izi nshingano. Kagabo yari amaze imyaka 11 ari Umujyanama wa Guverineri w’Intara. <ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-kagabo-richards-atorewe-kuba-umuyobozi-wakarere-wungirije-ushinzwe-ushinzwe-iterambere-ryubukungu/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-06 |archive-date=2025-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224073951/https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-kagabo-richards-atorewe-kuba-umuyobozi-wakarere-wungirije-ushinzwe-ushinzwe-iterambere-ryubukungu/ |url-status=dead }}</ref>
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Intara y'iburasirazuba]]
[[Ikiciro:Intara y’u Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuyobozi]]
[[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]]
4zni569127c6zvwzc6nqlr29ayly247
Kwamamaza umukandida wa RPF mu Karere ka Rwamagana
0
19378
130266
117769
2026-04-06T07:52:02Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130266
wikitext
text/x-wiki
Mu [[Akarere ka Rwamagana]], ku wa 25 Kamena 2024, abanyamuryango ba FPR- Inkotanyi bateraniye ku kibuga cy’umupira cya Kigabiro bitabiriye igikorwa cyo gutangiza gahunda yo kwamamaza umukandida wa RPF ku mwanya wa Perezida wa Repubulika ndetse n’abakandida b’Abadepite.<ref name=":0">https://m.imvahonshya.co.rw/rwamagana-barashimira-ibikorwa-umuryango-fpr-inkotanyi-wabagejejeho/</ref><ref>https://bwiza.com/?Rwamagana-Abarimo-n-abageze-mu-zabukuru-bagiye-kwamamaza-Kagame-iyarubika</ref><ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-mu-mafoto-ibyaranze-umunsi-wa-mbere-wo-kwamamaza-umukandida-wa-fpr-inkotanyi-ku-mwanya-wa-perezida-wa-repubulika/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-06 |archive-date=2024-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625154924/https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-mu-mafoto-ibyaranze-umunsi-wa-mbere-wo-kwamamaza-umukandida-wa-fpr-inkotanyi-ku-mwanya-wa-perezida-wa-repubulika/ |url-status=dead }}</ref>
== Ibyo kwishimira ==
Abaturage ba [[Akarere ka Rwamagana|Karere ka Rwamagana]] bishimiye ibikorwa by’iterambere n’ibihindura imibereho bagejejweho mu myaka irindwi ishize n’umukandida wa RPF-Inkotanyi [[Paul Kagame]] muri gahunda ya Guverinoma ya 2017-2024. Bavuze ko ibikorwa remezo Perezida wa Repubulika [[Paul Kagame]] akaba n’umukandida w’Umuryango FPR Inkotanyi yari yemereye abaturage muri manda ishize, byose yabibagejejeho ndetse hiyongeraho n’ibindi.<ref name=":0" />
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]]
[[Ikiciro:Intara y'iburasirazuba]]
[[Ikiciro:Umuyobozi]]
[[Ikiciro:Perezida wa Repubulika y'u Rwanda]]
ct3bnqq0z7umxw7yag0b22aulni3k8j
Igishanga cya ruhogo
0
19384
130231
117784
2026-04-05T17:05:49Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130231
wikitext
text/x-wiki
Igishanga cya ruhogo ni igishanga gihingwamo umuceri mu karere ka [[Rwamagana]]. <ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubuhinzi/abahinga-mu-gishanga-cya-cyaruhogo-bafite-impungenge-zuko-bagurirwa-umusaruro-wabo-ku-mafaranga-macye/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-07 |archive-date=2023-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134552/https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubuhinzi/abahinga-mu-gishanga-cya-cyaruhogo-bafite-impungenge-zuko-bagurirwa-umusaruro-wabo-ku-mafaranga-macye/ |url-status=dead }}</ref>Ni igishanga gikora ku Mirenge itatu ariyo Kigabiro,Rubona na Mwulire, gihingwamo umuceri aho abahinzi bahoze bagihingamo kuri hegitari 270 maze Leta y'u Rwanda niy'u Buyapani ibinyujije mu kigega gishinzwe ubutwererane Mpuzamahanga (JICA) bakacyivugurura kuri ubu gihingwamo kuri hegitari 348. Kukivugurura byatwaye miliyari makumyabiri n'imwe y'amafaranga y'u Rwanda (21Million Frw) zashowe mu bikorwa byo kuvugurura ibyuzi bibiri birimo icya cyimpima na Gashara ndetse hakaba haranubatswe ikindi cyuzi gishya cya Bugugu, Hanubatswe umuyoboro ugeza amazi mu mirima. Uwo muyoboro ureshya na kilometero 23,5.<ref name=":0">https://www.igihe.com/ubukungu/article/imishinga-itandatu-iri-guhindura-isura-n-imibereho-y-abatuye-rwamagana</ref> Abahinzi barenga 1200 bagihingamo bavugako umusaruro wabo wikubye hafi kabiri kuko babonaga Toni eshatu kuri hegitari none ubu babona toni hafi esheshatu.<ref name=":0" />
== Andi makuru ==
Icyi gishanga cya ruhogo mbere cyitaravugururwa cyatangaga umusaruro mucye ugereranije nubu cyamaze kuvugurwa. Icyo bita igishanga cya Cyaruhogo ni uk ari izina rimenyerewe, ariko ubusanzwe ni ibishanga bitandukanye , hari icyitwa Gashara, Cyimpima,Bugugu na Cyaruhogo; Ibi byose bihingwamo n'abahinzi 1,174 bibumbiye mu makoperative ane, bafite ibyuzi bihangano 3 ubu byamaze kuguvururwa byitezweho kuzabafasha kuhira ubuso bungana na hegitari 170.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubuhinzi/abahinga-mu-gishanga-cya-cyaruhogo-bafite-impungenge-zuko-bagurirwa-umusaruro-wabo-ku-mafaranga-macye/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-07 |archive-date=2023-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134552/https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubuhinzi/abahinga-mu-gishanga-cya-cyaruhogo-bafite-impungenge-zuko-bagurirwa-umusaruro-wabo-ku-mafaranga-macye/ |url-status=dead }}</ref> Icyifuzo cya minisiteri ifite ubuhinzi mu nshingano ni uko kuri hegitari imwe y'ubutaka havamo toni umunani z'umuceri, ibi ngo bizatuma n'amafaranga umuhinzi azabona aziyongera kuko azaba afite umusaruro mwinshi.
== Amashakiro ==
bqcm0xi12ca1jcnkpqcrwiy3mna4gw3
Intore z’Inkomezabigwi z' Akarere ka Rwamagana
0
19386
130247
117799
2026-04-05T20:25:39Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130247
wikitext
text/x-wiki
'''Urugerero rw’Inkomezabigwi''' icyiciro cya 11 mu [[akarere ka Rwamagana]], urubyiruko rwasabwe kwigira ku muco w’abanyarwanda bo hambere w’ubukorerabushake.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-intore-zinkomezabigwi-zirashishikarizwa-kugira-umuco-wubukorerabushake/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-07 |archive-date=2025-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224073937/https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-intore-zinkomezabigwi-zirashishikarizwa-kugira-umuco-wubukorerabushake/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/126433/rwamagana-intore-zinkomezabigwi-zakoze-ibikorwa-bifite-agaciro-ka-miliyoni-152-frw-126433.html</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/134768/rwamagana-inkomezabigwi-zahawe-umukoro-wo-gukemura-ibibazo-bibangamiye-imibereho-myiza-yab-134768.html</ref><ref>https://ingenzinyayo.com/2023/12/21/rwamagana-intore-zasoje-urugerero-zasabwe-kuba-icyitegererezo-muri-sosiyete-nya-rwanda/</ref><ref>https://igire.rw/ramaganamayor-radjab-yasabye-intore-zinkomezabigwi-kurangwa-indangagaciro-zabanyarwanda-rwamagana/</ref>
== Amateka ==
Kuwa 19 Ukuboza mu [[UMURENGE WA MUHAZI|murenge wa Muhazi]] mu kagari ka Kabare niho hashorejwe urugero rw’Intore z’Inkomezabigwi ku rwego rw’Akarere, muri uwo muhango waranzwe no kumurika bimwe mu bikorwa byakozwe n’izi ntore, ni umunsi kandi wahujwe n’uw’ubukorerabushake usanzwe wizihizwa ku wa 05 Ukuboza.
Umuyobozi w’Imirimo rusange mu [[Akarere ka Rwamagana|Karere ka Rwamagana]] Hagenimana Jean Damascène ubwo yafataga ijambo ryo gusoza urugerero rw’Inkomezabigwi Icyiciro cya 11/2023 yagize ati:”Tubakeneye nk’abakorerabushake ariko bafite disipline kuko tuzi ko mwayitojwe, mu kinyarwanda baravuga ngo ubuze imfura ata ibiheko, niyo mpamvu tubakeneye kugira ngo mubere icyitegererezo barumuna banyu, nubwo musoje Urugerero ntabwo birangiye turabakeneye mu bukorerabushake.<ref name=":0" />
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]]
[[Ikiciro:Intara y'iburasirazuba]]
fsys76ytamjhjwmsofwn4tqh1mol2r4
Gahunda ya Tujyanemo Tugumanemo muri Rwamagana
0
19388
130210
122991
2026-04-05T14:00:38Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130210
wikitext
text/x-wiki
'''Tujyanemo Tugumanemo''',ni gahunda yihariye ishishikariza abaturage kwita ku mihigo mu [[Akarere ka Rwamagana]].<ref name=":0">{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/tujyanemo-tugumanemo-igisobanuro-cya-gahunda-ya-rwamagana/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-07 |archive-date=2023-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230531085258/https://muhaziyacu.rw/amakuru/tujyanemo-tugumanemo-igisobanuro-cya-gahunda-ya-rwamagana/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">https://www.minaloc.gov.rw/news-detail/rwamagana-launches-an-exclusive-tujyanemo-campaign-for-human-security-issues</ref><ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-uko-gahunda-ya-tujyanemo-tugumanemo-ikomeje-kubashyira-ku-isonga-mu-ntara-yiburasirazuba/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-07 |archive-date=2023-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112182402/https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-uko-gahunda-ya-tujyanemo-tugumanemo-ikomeje-kubashyira-ku-isonga-mu-ntara-yiburasirazuba/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.izubaradiotv.rw/rwamaganatujyanemo-tugumanemo-inkingi-yo-kwesa-imihigo |title=Archive copy |access-date=2024-09-07 |archive-date=2024-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907200444/https://www.izubaradiotv.rw/rwamaganatujyanemo-tugumanemo-inkingi-yo-kwesa-imihigo |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/142775/rwamagana-imirimo-bakoze-muri-vup-yabafashije-guhindura-ubuzima-no-kwikemurira-ibibazo-bya-142775.html</ref><ref>https://imenanews.com/rwamagana-njyanama-outreach-in-campaign-of-promoting-the-idea-of-citizens-in-their-development/</ref>
== Amateka ==
Umuyobozi w’[[Akarere ka Rwamagana]] wungirije ushinzwe imibereho myiza y’abaturage [[Umutoni Jeanne]] yasobanuye ko iyi gahunda yatangijwe hagamijwe kwihutisha imihigo na bimwe mu bikorwa byari bitangiye kugenda buhoro.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
Agira ati: “Niba dushoje imihigo y’uyu mwaka tuyigumanemo, ariko tunajyane mu yo tugiye gutangira, iyi gahunda turimo kuyishyiramo imbaraga cyane kugira ngo buri muntu wese abigire ibye ariko ntagire naho atakarira ahubwo ajyemo kandi agumemo.”
== Ibyagezweho ==
Mu karere ka Rwamagana muri uyu mwaka w’imihigo wa 2022/2023 bafite imihigo 107 iri mu byiciro bitatu by’ingenzi ari byo ubukungu, imibereho myiza n’imiyoborere.<ref name=":0" /><ref>https://www.umusarenews.com/story/rwamagana-kwesa-imihigo-bigeze-ku-gipimo-cya-95-abagize-njyanama-bakoze-udushya</ref>
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]]
[[Ikiciro:Intara y'iburasirazuba]]
[[Ikiciro:Imibereho myiza]]
jlrfbru0yhlfyqmgcxj5r6j0x86wkvu
Ishuri ry’umuryango mu Akarere ka Rwamagana
0
19389
130256
119652
2026-04-06T04:29:41Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130256
wikitext
text/x-wiki
'''Ishuri ry’umuryango,''' ni gahunda yatangijwe mu [[akarere ka Rwamagana]] igamije guca amakimbirane mu miryango ku buryo burambye, imiryango ibana nayo ifashwa kumenya ikiyatera ikigishwa ndetse ikanaherekezwa mu rugendo rwo kuyasohokamo.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-ishuri-ryumuryango-ryatangiye-kuba-inzira-yo-gukemura-amakimbirane/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-07 |archive-date=2023-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318183725/https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-ishuri-ryumuryango-ryatangiye-kuba-inzira-yo-gukemura-amakimbirane/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/126949/rwamagana-biyemeje-gukubitira-umwotso-amakimbirane-mu-ishuri-ryumuryango-126949.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.umusarenews.com/story/rwamagana-karenge-abarangije-mu-ishuri-ry%E2%80%99umuryango-basabwe-kudasubira-inyuma |title=Archive copy |access-date=2024-09-07 |archive-date=2024-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907221358/https://www.umusarenews.com/story/rwamagana-karenge-abarangije-mu-ishuri-ry%E2%80%99umuryango-basabwe-kudasubira-inyuma |url-status=dead }}</ref>
== Amateka ==
Kuwa 10 Werurwe 2023 ku biro by’[[UMURENGE WA KARENGE|Umurenge wa Karenge]], imiryango irindwi imaze amezi atandatu yiga mu ishuri ry’umuryango yahawe icyemezo cy’ishimwe ko yasoje amasomo yahawe, iyi miryango ikaba yizewe kutazasubira mu makimbirane.
Ku rwego rw’Akarere hari imiryango 522 yari ifitanye amakimbirane, muri aba [[UMURENGE WA KARENGE|umurenge wa Karenge]] wari ufite imiryango 138 ni ukuvuga ko ari 36% ibi twabibonyemo ikibazo gikomeye kandi ubuyobozi bugomba gushakamo igisubizo.”
== Imikorere ==
Ishuri ry’umuryango ni uburyo bwihariye bwo guhuza imiryango ifite amakimbirane, ikabanza kuganirizwa by’umwihariko nyuma buri munsi wa Gatanu bagahurira ku buyobozi bakigishwa amasomo atandukanye.
Umuryango ufite amakimbirane ushakirwa undi muryango w’inyagamugayo ubakurikirana umunsi ku wundi mu kubahiriza ibyo bize mu ishuri, uru rugendo rwose rugomba kumara amezi atandatu umuryango bigaragaye ko nta kangononwa na gato ugifite kabasubiza mu makimbirane, bagahabwa icyemezo cy’ishimwe ko barangije kwiga, aba kandi bagirana amasezerano n’ubuyobozi ko batazasubira mu makimbirane.
== Ingendabihe ==
Ishuri ry’umuryango rifite ibyiciro bibiri by’ingenzi, icya mbere ni amasomo ane bahabwa mu gihe cy’ukwezi, buri wa gatanu ugenerwa isomo rimwe biga mu masaha atatu kuva saa munani z’amanywa kugeza saa kumi.
== Ubwoko bw'amasomo ==
Isomo rya mbere ni irigaragaza isano iri hagati y’igihugu n’umuryango “umuryango utekanye uteye imbere ni igihugu gihamye” isomo rya kabiri ni impamvu y’amakimbirane mu miryango, irya gatatu ni ingaruka ziba mu makimbirane naho irya kane ni ugukemura amakimbirane mu miryango.
Icyiciro cya kabiri ni ugutangira kwigishwa no guherekezwa mu gushyira mu bikorwa ibyari mu masomo ya mbere, aha niho imiryango ubwayo ifashwa kumenya ikibazo gitera amakimbirane, uyu muryango ushakirwa umuryango w’inyangamugayo uzawuherekeza muri ya masomo, buri munsi wa gatanu bagakomeza kujya hahandi bahurira haba ku biro by’akagari, ku Murenge cyangwa se ku biro by’umudugudu ibi bikorwa mu gihe cy’amezi atanu
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]]
[[Ikiciro:Intara y'iburasirazuba]]
[[Ikiciro:Ishuri]]
[[Ikiciro:Amashuri]]
[[Ikiciro:Umuryango]]
ath59cwwbh1bay1rmh1c4iuoo1o76op
Indwara ya muryamo mu Akarere ka Rwamagana
0
19394
130244
117812
2026-04-05T19:44:51Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130244
wikitext
text/x-wiki
'''Muryamo y’ingurube,''' ni indwara iterwa na virus ya (African Swine Fever Virus) ikaba ifata ingurube zorowe ndetse n’ingurube zo mu gasozi. Iyi ndwara ya muryango yagaragaye mu bworozi bw'ingurube mu [[UMURENGE WA MUYUMBO|murenge wa Muyumbu]] mu [[Akarere ka Rwamagana|Karere ka Rwamagana]] nkuko bitangazwa muri raporo y'ikigo cy’Igihugu gishinzwe Iterambere ry’Ubuhinzi n’Ubworozi, RAB mu itangazo yashyize hanze kuwa Kane tariki ya 16 Nzeri 2021.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubworozi/indwara-ya-muryamo-yo-mu-ngurube-yagaragaye-i-rwamagana/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-09 |archive-date=2025-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224074039/https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubworozi/indwara-ya-muryamo-yo-mu-ngurube-yagaragaye-i-rwamagana/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/article/rwamagana-indwara-ya-muryamo-yatumye-acika-ku-bworozi-bw-ingurube</ref><ref name=":0">https://www.rba.co.rw/post/RAB-yatangaje-ko-indwara-ya-muryamo-yagaragaye-mu-ngurube-zo-mu-Rwanda</ref>
== Ibimenyetso ==
Ibimenyetso biyiranga ni umuriro mwinshi uri hejuru ya degré Celcius mirongo ine (40oC), kunanirwa kurya, kunanirwa kugenda, gutitira, gutukura ku bice by’umutwe, ku nda no ku maboko n’amaguru uhereye ku bice by’imyanya myibarukiro.
== Kurwanya Muryamo ==
RAB yavuze ko mu rwego rwo guhashya ubwo burwayi bwamaze kugaragara mu [[Rwanda]], aborozi b’ingurube, Inzego z’Ibanze n’Abaturarwanda muri rusange bamenyeshwa ko indwara ya muryamo y’ingurube ari indwara y’icyorezo, kandi nta muti nta n’urukingo igira.<ref>https://muhaziyacu.rw/tag/akarere-ka-rwamagana/page/5/</ref><ref name=":0" />
Aborozi bose basabwe guhagarika kuzerereza ingurube ku gasozi, ingurube zikaguma mu biraro, umworozi wese ushaka kujyana cyangwa kugurisha ingurube ye azajya abihererwa icyangombwa n’umuganga w’amatungo k’Umurenge cyemeza ko itungo rye nta burwayi rifite kandi yubahirize amabwiriza yo gukumira icyorezo cya Muryamo y’ingurube
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]]
[[Ikiciro:Intara y'iburasirazuba]]
[[Ikiciro:Ubworozi bw'umwuga]]
cg8653l4r1z2yqo2csh8pb668o41ozc
Kwigira TVET Rwamagana
0
19395
130267
117814
2026-04-06T07:54:33Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130267
wikitext
text/x-wiki
'''Kwigira TVET Rwamagana''', ni ishuri ry'imyuga riherereye mu Kagari ka Cyanya mu [[Umurenge wa Kigabiro|Murenge wa Kigabiro]] mu [[Akarere ka Rwamagana|Karere ka Rwamagana]]. <ref name=":0">{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-abanyeshuri-barangije-amasomo-yubudozi-babonye-imashini-zo-gukoresha/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-09 |archive-date=2021-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210821080951/https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-abanyeshuri-barangije-amasomo-yubudozi-babonye-imashini-zo-gukoresha/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://en.igihe.com/spip.php?page=mv2_article&id_article=48673</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/111477/rwamagana-centre-for-champions-tvet-yatsindishije-100-ku-nshuro-ya-mbere-abanyeshuri-basoj-111477.html</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/111477/rwamagana-centre-for-champions-tvet-yatsindishije-100-ku-nshuro-ya-mbere-abanyeshuri-basoj-111477.html</ref>
== Amateka ==
Binyuze muri iki kigo kuwa 21/08/2021, abanyeshuri 26 bize ubudozi bahawe imashini zibafasha gutangira kwihangira umurimo, no kujya ku isoko ry’umurimo. Iri shuri riterwa inkunga n'umushinga umuryango Umbrella for Vulnerable ryashinzwe na Sheikh Habimana Saleh <ref name=":0" />
Abanyeshuri barangije kwiga imyuga mu Kwigira TVET Rwamagana, bize imyuga itandukanye, harimo ubudozi, guteka, amashanyarazi n’amazi, ni amasomo bahabwa mu gihe cy’amezi 12, ndetse bagafashwa mu buzima bwo hanze aho abenshi bafashwa kubona akazi, dore ko nkuko bivugwa na Sheikh Habimana Saleh ngo kuva 2014, abana bose bahize 80% byabo bafite akazi “kandi keza”, ngo hari bane muri bo ubu bakorera Zambia.
== Ubuhamya ==
Tuyisenge Christine ni umwe mu bakobwa bize kudoda, yemeza ko ubumenyi afite bumuha imbaraga zo guhangana ku isoko ry’umurimo. Ati: “Hamwe no gukomeza gukora no kwibumbira muri koperative, tuzakomeza gutera imbere no guhindura sosiyeti aho dutuye.”<ref name=":0" /><ref>https://mabumbe.com/kb/kwigira-tvet-rwanda-tvet-profiles/</ref>
== Indanganturo ==
<references />
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]]
[[Ikiciro:Intara y'iburasirazuba]]
[[Ikiciro:Amashuri mu Rwanda]]
h1rqr6gg1fckt2yc2553vg4rurpv68b
Intara
0
19854
130246
120139
2026-04-05T20:21:47Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130246
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Urutaro.jpg|thumb|Intara]]
'''Intara''' ni kimwe mu bikoresho gakondo kuva kera mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]], aho cyabaga gikoze mu biti byitwa urubatura cyangwa se imigano, cyangwa se imikumbuguru. <ref name=":0">{{Cite web |url=https://imbere.rw/2022/11/14/traditional-rwandan-big-sieve-urutaro/ |title=Archive copy |access-date=2025-03-10 |archive-date=2025-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327173846/https://imbere.rw/2022/11/14/traditional-rwandan-big-sieve-urutaro/ |url-status=dead }}</ref>
== Intara ==
Intara ubundi ikoreshwa mu kazi kagiye gatandukanye aha twavuga nko mu kugosora imyaka igiye itandukanye cyangwa se gutunganya ibintu bigiye itandukanye .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
4bclwau82hgiunkar3nle3g0h4svwvy
Imbogo
0
20231
130239
124563
2026-04-05T18:58:04Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130239
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:African_Buffalo.JPG|thumb|250x250px|<span style="color:grey">Imbogo ♂</span>]]
'''Imbogo ni Inyamanswa''' nini iteye nk' [[Inka]] iba mu ishyamba. Mu [[Rwanda]] Imbogo zikunze kuboneka muri [[Pariki]] y' igihugu y' [[Akagera Aviation School|Akagera]] iherereye mu ntara y' ibutasirazuba no muri pariki y' Ibirunga mu majyaruguru y' igihugu.Mu uturere Gatsibo, Kayonza na Nyagatare
== Imiterere ==
Iyi [[Inyamaswa mu Rwanda|inyamanswa]] uko iteye ni nki inka, gusa aho bitandukaniye nuko Imbogo ziba mu mashyamba kandi zikagira n' amahane nkuko akenshi bigaragaraiyo zitorotse pariki, aho usanga zitera abaturage ndetse zikanangiza imyaka yabo mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|ntara y' amajyaruguru]], ikindi nanone Imbogo iba nini kuruta Inka. Indi miterere ubona izi nyamanswa zombi zihuje. <ref>https://www.kigalitoday.com/umutekano/imbere-mu-gihugu/article/imbogo-zirindwi-zatorotse-pariki-zikomeretsa-abaturage-eshatu-ziricwa</ref>
=== ibindi wamenya ku mbogo ===
Imbogo muri rusange zibamo amoko abiri manini gusa nanone bwoko nabwo bukagira andi moko mato abugize, kabaho imbogo zo muri Afrika akenshi ziganje mugice cy' [[Afurika|Afrika]] y' iburasizuba n' amajyepfo, hakabaho n' imbogo zo muri [[Aziya]] bakunze kwita imbogo zo kumazi, zibonela mu [[Ubuhinde|Buhindi]] no mubice bihegereye cyane cyane. Imbogo iramba kugeza kumyaka 30, ihaka amezi 11.5 kandi iyo ibyaye ishobora kongera guhaka nyuma y' imyaka ibiri, zikunda kugenda mu matsinda gusa hari nizigenda zonyine cyangwa mu dutsinda duto cyane izo rero niza zigira amahane cyane, akenshi ziba ari imbogo z' ingabo zashaje izindi ngabo zikaziruka mu ishyo rinini, ziba zifite intege nke (zishaje) kandi zikarangwa n' amahane menshi no kwigunga. <ref name=":0">{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/ubukerarugendo/ibyo-wamenya-ku-mbogo-nimpamvu-iyo-uyisanze-ari-imwe-ikunze-kugira-amahane/ |title=Archive copy |access-date=2025-07-23 |archive-date=2023-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414184026/https://muhaziyacu.rw/ubukerarugendo/ibyo-wamenya-ku-mbogo-nimpamvu-iyo-uyisanze-ari-imwe-ikunze-kugira-amahane/ |url-status=dead }}</ref> <ref name=":1">https://www.kigalitoday.com/ubukerarugendo/pariki/article/wari-uzi-ko-pariki-z-ibirunga-n-akagera-zirimo-imbogo-z-igitare</ref> [[Dosiye:Kaffernbueffel_Syncerus_caffer_Tiergarten-Nuernberg-11.jpg|thumb|Kaffernbueffel Syncerus caffer Tiergarten-Nuernberg-11]]
[[Dosiye:Serengeti_Bueffel1.jpg|thumb|Serengeti Bueffel1]]
=== Imbogo zo muri Afrika <ref name=":0" /> ===
imbogo ziboneka muri [[Afurika|Afrika]] n' imbogo zigabanijwemo amoko (Ibyiciro) abiri; hari imbogo zo mu mukenke (savannah) ziboneka cyane muri pariki zo muri [[kenya]], [[Tanzaniya|tanzania]], [[Botswana]], Rwanda muri pariki y' igihugu y' akagera na [[Uganda Inyamaswa zitaweho kurusha Abatwa|Uganda]] mu bice by' imirambi ndetse hari n; ubundi bwoko bw; imbogo zo mu misozi izi rero zikunze kuba mu bice by' [[Imisozi ya Virunga|imisozi]] miremire nko mu [[Rwanda]] muri pariki y' igihugu y' [[Ibirunga byu Rwanda|Ibirunga]] ndetse no muri Tanzania. <ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-46141366</ref>
==== Amabara y' imbogo zo muri Afrika ====
Imbogo zo muri Afrika zikunze kuba zifite ibara ry' umukara muri rusange gusa habaho n' imbogo zifite ibara ry' igitare (Umweru) nkuko byagiye bigaragara muri [[pariki]] zo mu [[Rwanda]] z' akagera n' ibirunga. <ref name=":1" /> <ref>https://ijambo.net/content/Muri-Pariki-yIbirunga-hagaragaye-imbogo-yumweru-iboneka-gake-cyane-ku-Isi.php?language=rw</ref>
== Vugaa ==
[[Ikiciro:Ubumenyi bw’Ibinyabuzima]]
[[Ikiciro:Pariki z'u Rwanda]]
[[Ikiciro:Africa wild life]]
<references />
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
__FORCETOC__
__NOEDITSECTION__
0hfy1ee5ieeamdhlq4lglc5whxvjhtk
Ibyo wamenya ku mpyisi\
0
20234
130226
123279
2026-04-05T16:45:50Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130226
wikitext
text/x-wiki
ibyo wamenya ku impyisi imwe munyamaswa zitinyitse mu [[ishyamba]], ibarwa munyamaswa zinkazi n'intare nizipfa kuyigondera kuko insuro nyinshi usanga zirwanira umuhigo nubwo waba wishwe n'[[intare]], ubudahangarwa bw'impyisi buturuka kurwsaye rwayo rukomeye ku buryo bushobora guhekenya kandi rukajanjagura igufa ry'inzovu. [https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibidukikije/ibyo-utari-uzi-ku-mpyisi-inyamaswa-irya-ibyasigajwe-nizindi-ifatiye-runini-urusobe-rwibinyabuzima/]
=== ibyo wamenya ku mpyisi ===
ubusanzwe mumuryango w'impyisi harimo ubwoko bune butandukanye, impyisi zirangwa no kugira ibidomo binini ku ruhu rwazo kuko uko zigenda zitandukana niko nimiterere n'imigaragarire y'amabara y'uruhu igaragara itandukaniraho, kugeza ubu ku rwego rw'isi habarirwa impyisi ziri hagati 27000-47000, umuvuduko wayo ku isaha ushobora kugera kuri kilometero 60,impyisi ishobora gupima kilogarama ziri hagati ya 40-64 igihagararo cy'impyisi gishobora kubarirwa hagati ya santimetero 70-91, uburebure bwayo burihagati ya santimetero 95-166.
==== imibereho y'impyisi ====
mubijyanye nimibanire yazo izi nyamaswa zibaho nkizindi nyamabere zitandukanye , mu jyihe cyaninjoro zireba neza cyane bigatuma zihiga ninjoro kumankwa zikaryama hafi yimyobo yazo, ziba mumiryango aho umuryango uba uyoborwa nimpyisi y'ingore, iyo zishatse kuganga zijya kure yimyobo yazo nabwo bukaba ubundi buryo bwokwerekana agace ziherereyemo , zijyira amajwi ajyera kure cyane izo bikazifasha mu buryo bwo guhanahana amakuru n'izindi zo mu bwoko zibarizwamo.[https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/iyo-bavuga-ko-impyisi-yarongoye-biba-byagenze-gute]
====== imyororokere y'impyisi ======
ubu bwoko bw'impyisi icyigabo gishobora kwimya ibigore byinshi kubwagura bishobora kuba igihe icyaricyo cyose mumezi agize umwaka, iyo ikigore kimaze kubangurirwa kibwegeka amezi ane kandi kongera kwima ku yindi nshuro bikorwa hagati y'amezi 11 na 21, ikigore kibwagurira mu isenga kandi kikabwagura ibibwana hagati ya 1-3 ariko inshuro nyinshi biba aribibwana bibiri , bigacutswa hagati yamezi 12 na 18, impyisi, impyisi yingabo iva mumuryango yavukiyemo ku myaka ibiri mu gihe impyisi y'ingore ihaguma.
=== intanganturo ===
1.[https://web.archive.org/web/20250501223352/https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibidukikije/ibyo-utari-uzi-ku-mpyisi-inyamaswa-irya-ibyasigajwe-nizindi-ifatiye-runini-urusobe-rwibinyabuzima/ Ibyo utari uzi ku mpyisi, inyamaswa irya ibyasigajwe n’izindi, ifatiye runini urusobe rw’ibinyabuzima – MUHAZIYACU]
2.[https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/iyo-bavuga-ko-impyisi-yarongoye-biba-byagenze-gute Iyo bavuga ko impyisi yarongoye biba byagenze gute? - Kigali Today]
t6cfaf5mz2omneczo3qfzmzo1hlk9n6
Idanre Hill
0
20294
130228
124012
2026-04-05T16:53:24Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130228
wikitext
text/x-wiki
'''Umusozi wa Idanre''', uzwi kw'izina rya '''Oke Idanre''' uherereye mu mujyi wa Idanre muri Leta ya Ondo mu majyepfo y'uburengerazuba [[Nijeriya|bwa Nijeriya]] .
Umusozi wa Idanre uzwi cyane kubera ibyiza nyaburanga. <ref>{{Cite web |last=Adeyemi Adisa |date=29 November 2010 |title=Idanre hill-Oke Idanre |url=http://www.cometonigeria.com/wheretogo/idanre-hill/ |access-date=15 August 2014 |website=Come to Nigeria |archive-date=19 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084450/http://www.cometonigeria.com/wheretogo/idanre-hill/ |url-status=dead }}</ref> ] <ref>{{Cite web |title=Idanre hills :Assemblage of Natural Architecture |url=http://weekend.peoplesdailyng.com/index.php/lifestyle/tourism/4262-idanre-hills-assemblage-of-natural-architecture |access-date=31 October 2014 |website=People's Daily |archive-date=31 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141031052846/http://weekend.peoplesdailyng.com/index.php/lifestyle/tourism/4262-idanre-hills-assemblage-of-natural-architecture |url-status=dead }}</ref>[[Owa's|]][[Agbooogun|]][[Thunder water|]] <ref name=":0">{{Cite journal|pages=193–203}}</ref> Iherereye ku butumburuke bwa 3000ft (metero 914.4) hejuru y'inyanja kandi ikagira urusobe rw'ibinyabuzima bidasanzwe aho umuco wahujwe. Ifite kandi <ref>{{Cite web |title=Oke Idanre (Idanre Hill) |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5169/ |access-date=2023-05-14 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> kandi butandukanye bwibidukikije bwibinyabuzima. umusozi wa Oke Idanre ikubiyemo bio-physique nubutaka bukomeye buranga imikoranire n'ibintu bifatika byaremye imico irambye mumiterere. <ref name="Oke Idanre Idanre Hill">{{Cite web |title=Oke Idanre (Idanre Hill) |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5169/ |access-date=2023-05-21 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref>
== Amatangazo yukuri na / cyangwa ubunyangamugayo ==
Umusozi wa Idanre ni ahantu nyaburanga haherereye muri Leta ya Ondo, muri Nijeriya. Hiyongereyeho ubwiza bwaho, bwateye amatsiko abantu benshi, ni uko abaturage ba Idanre bose babayeho kuri uwo musozi hafi imyaka igihumbi. Kuva abimukira batangira kugabanuka, mu 1923, imiterere y'ibimera kimwe n’ibinyabuzima n’ibinyabuzima by’indabyo byakomeje gutangwa. Ariko, iminsi mikuru itanga ibihe kubutaka buke kugirango bongere guhura n'ibidukikije ndetse no kongera kwerekana amateka ya Idanre hamwe nimitekerereze yagutse ya Yoruba, imigani n’ubufatanye.
kuruyu musozi bizihiza umunsi mukuru wa Ogun, mugihe cy'Ukwakira na Ije, ukwira iminsi irindwi. <ref>{{Cite web |title=Oke Idanre (Idanre Hill) |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5169/ |access-date=2024-01-29 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=User |date=2016-08-15 |title=Idanre hill: No longer a monkey affair |url=https://tribuneonlineng.com/idanre-hill-no-longer-monkey-affair/ |access-date=2024-01-29 |website=Tribune Online |language=en-GB}}</ref>
Usibye iminsi mikuru ya theeses, ituma urubuga ruba umuco gakondo, ibimera n’ibinyabuzima byo ku musozi nabyo birihariye. Hariho ubwoko bwihariye bw'inyamaswa zitagira umurizo zitwa Hyrax ziba ku rutare gusa muri kinogihe zirimo kuzimira kubera guhiga. Hariho kandi inkende zidasanzwe zagaragaye hafi y'imisozi ya Orosun.
Umusozi kandi ukunda kugendwaho n'itsinda ryabahanga nabashakashatsi mu by'imirima. Ikibanza kibamo itsinda ryibibabi, kandi abantu bakora ibirori bidasanzwe byibibabi buri mwaka. Umusozi urimo gukoreshwa nabakinnyi ba firime nkahantu bakinira henshi muri firime zabo. Byongeye kandi, havugwa mu gitabo cy’umuntu umwe rukumbi wegukanye igihembo cyitiriwe Nobel kubera ubuvanganzo muri Afurika, Porofeseri Wole Soyinka, uzwi cyane ku gitabo cye "Idanre n’ibindi bisigo".
== Umuco ==
Umudugudu wa kera wa Idanre wabayeho ku musozi kuva kera, icyakora umuco w’iburengerazuba wamenyekanye mu mujyi wa kera igihe itsinda ry’abamisiyonari bayobowe na nyiricyubahiro Gilbert Carter ryageraga mu myaka yaza 1894. <ref>{{Cite web |last=Anuoluwapo |first=Olopade |date=2016-07-26 |title=Life on Idanre Hills |url=http://findingae.com/life-on-idanre-hills/ |access-date=2019-09-20 |website=FindingAE |language=en-US}}</ref>
Abamisiyoneri bubatse [[ishuri]] ryambere mu mwaka wa 1896 inyubako yibumba iracyafite imbaraga kugeza na nubu. Mu 1906, hashyizweho urukiko rw'amategeko . Harimo gereza ya kera aho abakatiwe bamara igifungo cyabo. <ref>{{Cite web |last=heart |first=chikamara |date=2018-11-23 |title=THE UNBELIEVABLE MYSTERIES OF IDANRE HILLS |url=https://medium.com/@emceechikamara/the-unbelievable-mysteries-of-idanre-hills-c951c3526799 |access-date=2019-09-20 |website=Medium |language=en}}</ref>
== Reba ==
7nh2r4c4ejty17orioj1p2pv33hkzgg
Fatwa (film ya 2018)
0
20504
130204
124442
2026-04-05T13:19:37Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130204
wikitext
text/x-wiki
'''''Fatwa''''' ni filme yo muri Tuniziya yakozwe mu mwaka wa 2018 iyobowe na Mahmoud Ben Mahmoud ndetse afatanije na Habib Ben Hedi, Jean-Pierre Dardenne, na Luc Dardenne. <ref>{{Cite web |date=2019-06-15 |title=Fatwa |url=https://mubi.com/films/fatwa-2018 |access-date=2021-10-05 |website=Supamodu |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Filmstarts |title=Fatwa |url=https://www.filmstarts.de/kritiken/274214.html |access-date=2021-10-05 |language=de}}</ref> Umukinnyi w'imena ni Ahmed Hafiane hamwe na Ghalia Benali, Sarra Hannachi, Jamel Madani, na Mohamed Maghlaoui mu bandi bakinnyi bagaragayemo. <ref>{{Cite web |title=Fatwa : African Film Festival, Inc. |url=https://africanfilmny.org/films/fatwa/ |access-date=2021-10-05 |language=en-US}}</ref> Iyi filime ishingiye ku mugabo Brahim Nadhour uba ugarutse muri Tunis avuye mu Bufaransa agasanga mbere y'uko umuhungu we Marouane apfa yarakoreraga umutwe wa kisilamu ukomeye. <ref>{{Cite web |title=Fatwa |url=https://cineuropa.org/en/film/363783/ |access-date=2021-10-05 |website=Cineuropa - the best of european cinema |language=en |archive-date=2021-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005184724/https://cineuropa.org/en/film/363783/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=2019-06-15 |title=Film: Fatwa, dir. Mahmoud Ben Mahmoud, 2018 |url=https://supamodu.com/2019/africa/mahmoud-ben-mahmoud-fatwa-2018/ |access-date=2021-10-05 |website=Supamodu |language=en-US}}</ref>
Iyi Filme yerekanwe bwa mbere muri Festival ya Carthage ya 2018. <ref>{{Cite web |title=Fatwa |url=https://www.jcctunisie.org/jcc2018/eng/filmsDetail.php?id_film=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010152021/https://www.jcctunisie.org/jcc2018/eng/filmsDetail.php?id_film=1 |archive-date=October 10, 2021 |access-date=October 9, 2021 |website=Carthage Film Festival}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2018-12-04 |title=Film Review: 'Fatwa' explores extremism through a father's eyes |url=https://www.arabnews.com/node/1415366/lifestyle |access-date=2021-10-05 |website=Arab News |language=en}}</ref> yabaye filme yakiriwe bitandukanye harimo n'ibitekerezo binenga kandi yerekanwe mu bihugu byinshi by’Abarabu ndetse no mu bindi bihugu by’iburengerazuba. <ref>{{Cite web |date=2019-09-05 |title=FATWA : Malmo Arab Film Festival |url=https://www.maffswe.com/fatwa/ |access-date=2021-10-05 |website=www.maffswe.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khatib |first=Mohammad |title=FATWA – Arab Film |url=https://www.arabfilmnetwork.com/film/fatwa/ |access-date=2021-10-05 |language=en-US}}</ref> kandi icyo gihe 2018 mu iserukirammuco rya Cairo International Film Festival iyi filme yatsindiye ibihembo 2 aribyo: Arab Cinema's Horizons Award ya Prix Saad Eldin Wahba kubwa Filme nziza ndetse na filme nziza y'Abarabu, Muri uwo mwaka kandi yatsindiye ibihembo bibiri mu iserukiramuco ryo muri Carthage Film Festival aribyo: Icy'umukinnyi witwaye neza muri fiction filme ndetse na Tanit d'Or ya Filme ifite onkuru nziza. Mu mwka 2019 iyi filme yahataniye ibihembo mu iserukiramuco rya Malmo Arab Film Festival mu bihembo bya Jury Award kuri filme mpimbano nziza. Filime ry’Abarabu rya Malmö igihembo cya Jury Award kubera Filime nziza. <ref>{{Cite web |date=2 December 2018 |title=Mahmoud Ben Mahmoud's 'Fatwa' tackles radicalisation in Tunisia |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/film/mahmoud-ben-mahmoud-s-fatwa-tackles-radicalisation-in-tunisia-1.797096 |access-date=2021-10-05 |website=The National}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Art Alert: Award-winning Tunisian film 'Fatwa' at Darb1718 - Film - Arts & Culture |url=https://english.ahram.org.eg/News/362613.aspx |access-date=2021-10-05 |website=Ahram Online}}</ref>
== Abakinnyi ==
* Ahmed Hafiane nka Brahim Nadhour
* Ghalia Benali nka Loubna
* Sarra Hannachi nka Marouane
* Jamel Madani
* Mohamed Maghlaoui
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
== Ihuza ryo hanze ==
* Fatwa at IMDb
{{FESPACO Bronze Stallion of Yennenga|state=expanded}}
3cht4oesxjrvp3p9hxlv2nf6g1lhvaj
Ikibuga cy'Amagare cy'i Bugesera
0
21526
130235
128147
2026-04-05T18:19:30Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130235
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Isiganwa.jpg|thumb|Igare mu Rwanda]]
'''Ikibuga cy'amagare cy'i Bugesera''' ni ikibuga bakiniraho amagare cyatangiye gukora ku mugaragaro m'ukuboza 2023, giherereye mu murenge wa Ntarama mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]] . Cyubatswe ku bufatanye n'ikipe ya Israel-Premier Tech, aho habera imyitozo n'amarushanwa yo gusiganwa ku magare, mu rwego rwo kwitegura Shampiyona y'Isi y'amagare .<ref name=":0">https://igihe.com/imikino/amagare/article/aryoha-asubiwemo-icyumweru-cya-shampiyona-y-isi-y-amagare-i-kigali-mu-mafoto</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/bugesera-hafunguwe-ku-mugaragaro-ikibuga-cyamagare-the-field-of-dreams/ |title=Archive copy |access-date=2026-02-21 |archive-date=2023-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183044/https://muhaziyacu.rw/amakuru/bugesera-hafunguwe-ku-mugaragaro-ikibuga-cyamagare-the-field-of-dreams/ |url-status=dead }}</ref>
== Amakipe ahakinira ==
Iki kibuga cy'amagare gikinirwago n'abana bato kuva ku myaka 13, ndetse hakanitoreza ikipe y'abakorwa ya bugesera.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Amagare mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Amagare]]
bjtbg9k9g3591rt33iu74e4funrso8h
IPRC-Kigali bbc
0
21597
130221
128265
2026-04-05T15:59:14Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130221
wikitext
text/x-wiki
'''IPRC-Kigali BBC''' ni ikipe ikina umukimo w'amaboko wa [[Umupira w’agatebo|basketball]] mu Rwanda, ifite icyicaro mu karere ka [[Akarere ka Kicukiro|Kicukiro]] muri [[Kigali]] . Ikaba ibarizwa mu ishuri rikuri rya IPRC Kigali Polytechnic University . Abakinnyi benshi bakaba banakina mu ikipe y'igihugu y'u Rwanda, nka Dieudonné Ndizeye. <ref>{{Cite web |title=Dieudonné Ndizeye: The rise of Patriots' breakout star |url=https://rwanda.shafaqna.com/FR/AL/156692 |access-date=29 May 2021 |website=Rwanda Nouvelles (Nouvelles Reader) |language=FR |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212701/https://rwanda.shafaqna.com/FR/AL/156692 |url-status=dead }}</ref> IPRC-Kigali yamanuwe muri [[Rwanda Basketball League|Shampiyona ya Basketball mu Rwanda]] mu cyiciro cya 2 muri shampiyona ya 2023, [[Rwanda Basketball League Division 2|cyiciro cya 2]] .<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/148216/Sports/iprc-kigali-set-to-defend-heroes-day-title</ref><ref>https://www.ktpress.rw/2018/12/reigning-champions-patriots-edge-iprc-kigali-to-launch-bright-start/</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cw8jy0ngn6no</ref>
== Ibyubahiro ==
== Abakinnyi bazwi bayikinamo ==
* [[Dieudonné Ndizeye]] <small>(2 seasons: 2015–17)</small>
* [[Guibert Nijimbere]] <small>(2 seasons: 2017–19)</small>
* [[NSHIMIYIMANA YORONIMU]] <small>(2 seasons: 2023–24)</small>
== imikino ==
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!Igihembwe
! Icyiciro
! Shampiyona
! Umwanya
! W
! L
! Igikombe cy'Intwari
|-
| 2016–17
| rowspan="5" | 1
| rowspan="5" | [[Rwanda Basketball League|NBL Rwanda]]
| Iya kane
|
|
| bgcolor="gold" | Uwatsinze
|-
| 2017–18
| Iya kane
|
|
|
|-
| 2018–19
| Iya 5
|
|
|
|-
| 2019–20
| Iya 3
|
|
| bgcolor="silver" | Uwa kabiri
|-
| 2020–21
| Iya kane
|
|
| rowspan="2" | ''Byahagaritswe''
|-
| 2021–22
| rowspan="2" | 1
| rowspan="2" | [[Rwanda Basketball League|RBL]]
| Iya 8
| 13
| 10
|-
| 2023
| Iya 11
| 2
| 20
|
|}
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Imikino]]
[[Ikiciro:Imikino (Rwanda)]]
px77qxl53k4pbe4ogiaz2b9k660glck
Igitambo cy'amisa
0
22332
130232
129816
2026-04-05T17:13:07Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130232
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kiriziya ya Saint Famille i Kigali.jpg|thumb|Kiliziya]]
'''Igitambo cya Misa''' ni [[isengesho]] ry'ikirenga mu [[Kiliziya Gatolika|idini rya Gatolika]], aho abemera begerana n'Imana kugira ngo bazirikane kandi basubire mu buryo bw'iyobera ry'urupfu n'izuka bya [[Yezu Kirisitu|yezu Kristu]].<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/imyemerere/article/papa-francis-yasomye-misa-ya-mashami-nta-mukirisitu-uri-mu-kiliziya</ref><ref>{{Cite web |url=https://amizero.rw/isinzi-ryabantu-bitabiriye-misa-ya-nyirubutungane-papa-francisiko-i-kinshasa/ |title=Archive copy |access-date=2026-03-21 |archive-date=2025-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251217012111/https://amizero.rw/isinzi-ryabantu-bitabiriye-misa-ya-nyirubutungane-papa-francisiko-i-kinshasa/ |url-status=dead }}</ref>
== Ibice ==
Misa igabanyijemo ibice bibiri by'ingenzi, harimo l'''iturujiya y’Ijambo''' ni gusoma no kumva ijambo ry'Imana mu ntagatifu, ndetse hari na l'''iturujiya y’Ukaristiya''' aribyo guhazwa, aho abemera barya Umubiri wa Kristu mu buryo bw'umugati na divayi bihindutse.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Rite]]
k1kagtu5jl3dlegsfvc4rrv7y7zhu44
Rose Rwabuhihi
0
22363
130208
129839
2026-04-05T13:48:19Z
EMMA NSHUTI
17549
impinduka ntoya
130208
wikitext
text/x-wiki
== U Rwanda n' Iterambere ry' Uburinganire ==
u rwanda rumaze gutera intambwe ikomeye mu kwimakaza uburinganire n'ubushobozi bw' abagore mu myaka irenga 30 ishize. ibi byabaye urugendo rutoroshye kuko mumatekaumuco w'igihugu wari ushingiye ku butegesti bw'abagabo bwagiraga abagore abo mu rwego rwo hasi batabona amahirwe angana naya bagabo<ref>https://www.gmo.gov.rw/news-detail/gmo-with-its-partners-hold-a-two-day-retreat</ref>.
=== Uruhare rwa Rose Rwabuhihi mu iterambere ===
Rose rwabuhihi i umwe mu bagize uruhare rukomeye muri uru rugendo.yabaye Umuyobozi mukuru ushinzwe gukurikirana ihame ry'uburinganire ( chief gender monitor). yagize uruhare mu kongera kubaka igihugu nyuma ya jenoside yakorewe Abatusti mu 1994,no gushyiraho amategeko n'amahame arengera abagore<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/24741/news/women/from-exile-to-empowerment-how-rose-rwabuhihi-pioneered-rwandas-gender-equality-revolution</ref>.
=== Ubuzima bwa Rose Rwabuhihi ===
Rwabuhihi yavukiye i kigali ariko ajya mubuhungiro mu mwaka 1960 kubera imvururu zari zishingiye ku moko. yize mubihugu bitandukanye, aza kubona buruse imujyana kwiga itangaza makuru n'itumanaho mumahanga nutwo atari yarigeze abyifuza na mbere<ref name=":0">https://www.newtimes.co.rw/article/24741/news/women/from-exile-to-empowerment-how-rose-rwabuhihi-pioneered-rwandas-gender-equality-revolution</ref>.
=== Uburyo itangazamakuru yize ryamuhinduriye ubuzima. ===
Nubwo itangaza makuru atari inzozi ze ryamufashije gufungura amaso kubibazo byugarije <ref name=":1">https://www.newtimes.co.rw/article/24741/news/women/from-exile-to-empowerment-how-rose-rwabuhihi-pioneered-rwandas-gender-equality-revolution</ref>
abagore n'abakobwa. yabonye ihohoterwa n'akarengane bakorerwaga, bituma yiyemeza guharanira uburenganzira bwabo no gushaka icyo yakora ngo abateze imbere<ref name=":0" />.
=== Uburyo yiyemeje kurengera abagore n 'abakobwa ===
Mu myaka 1980, abagore bari ibibazo bikomeye mu bihugu byinshi byo muri africa, Rwabuhihi yabonye ko abagore bafite ubushobozi bwo gukora no gukemura ibibazo bitandukanye, ariko badafite amahirwe cyangwa ijwi. Ibi byatumye yiyemeza kubafasha kubona uburenganzira, ubuvugizi n'amahirwe angana n'ay'abagabo.<ref name=":1" />
=== Uburyo Rose yavuye mwitangazamakuru akajya mu bidukikije. ===
Nyuma y'itangazamakuru, yinjiye mu bikorwa byo kurengera ibidukikije. yabonye ko abagore bagira uruhare runini mu gukoresha umutungo kamere, bityo bagomba no kugira uruhare mu kuyirinda no kuyiteza imbere.<ref name=":1" />
=== Gukangurira abaturage binyuze kuri radio ===
Rwabuhihi yakoresheje radiyo nk'uburyo bwo kwigisha abaturage uburenganzira bwabo,cyane cyane mu byaro. yigishaga abagabo n'abahungu kubaha no gushyigikira uburinganire.<ref name=":2">https://www.newtimes.co.rw/article/24741/news/women/from-exile-to-empowerment-how-rose-rwabuhihi-pioneered-rwandas-gender-equality-revolution</ref>
=== Akazi ke mu muryango w'abibumbye no mu Rwanda. ===
Rose Rwabuhihi yakoranye n'umuryango wabibumbye (UN) imyaka myinshi, aho yunguste ubunararibonye kubwego mpuzamahanga. yagaruste mu Rwanda mu mwaka 1995, akora muri minisiteri y'uburinganire, nyuma aza kuba Chief Gender Monitor mu 2013.<ref name=":2" />
=== Iterambere ry' uburinganire mu Rwanda. ===
Mu myaka 30 ishize u Rwanda rwageze ku iterambere rikomeye harimo nko kuba abagore bafite uburenganzira ku mutungo, uburezi, kwitabira politike nibindi. ibi byari ibintu bidashoboka mbbereya 1994.<ref name=":3">https://www.newtimes.co.rw/article/24741/news/women/from-exile-to-empowerment-how-rose-rwabuhihi-pioneered-rwandas-gender-equality-revolution</ref>
=== Uburezi nk'Inkingi y'iterambere ===
U Rwanda rwashyize imbaraga mu guteza imbere uburezi bw'abakobwa. Ubu abakobwa n'abahungu bafite amahirwe angana mu mashuri no mu masomo yose, nubwo hakiri icyuho mu masomo ya siyance nikoranabuhanga.<ref name=":3" />
=== Imyumvire yabatuturage. ===
Nubwo amategeko ateza imbere uburinganire, haracyari imyumvire ya kera igifata abagore nk'abagomba kuba mu nshingano zimwe gusa. guhindura iyi myumvire ni cyo kibazo gikomeye gisigaye<ref name=":2" />.
=== intabwe zatewe mu buzima n'imari. ===
Abagore ubu bashobora gufungura konti muri bank, gutunga umutungo no kuyobora ibigo.hari n' abagore bari mu myanya ikomeye nk'ubuyobozi bwa banki nkuru. naho mubuzima impfu zababyeyi bapfa babyara zaragabanuste cne.<ref name=":2" />
=== Imbogamizi zigisigaye ===
Nubwo hari iterambere ariko hari nimbogamizi abagore bagihura nazo, nko kwizerwa mubucuruzi, gushyirwaho igitutu cyo gushyingirwa kare, n'imyumvire ibabuza kwiga amasomo akomeye<ref name=":4">https://www.newtimes.co.rw/article/24741/news/women/from-exile-to-empowerment-how-rose-rwabuhihi-pioneered-rwandas-gender-equality-revolution</ref>
=== Uruhare rwitangazamakuru mu guhindura imyumvire ===
Rwabuhihi asanga itangazamakuru rigomba kugira uruhare rukomeye muguhindura imyumvire yabanyarwanda nko:<ref name=":3" />
* kwerekana ibikorwa byiza byabagore aho kwibanda ku bwiza bwabo gusa.
ibi byafasha guhindura uko sosiyette ibabona<ref name=":4" />
=== Icyerekezo cy'ahazaza ===
Rwabuhihi yifuza u rwanda aho umuntu adacirwa urubanza hashingiwe ku gistina cye, ahubwo ashingiye ku bushobozi bwe. ashaka igihugu aho abana bose,abahungu n' abakobwa, bagira amahirwe angana yo gustinda.<ref name=":3" />
== Inkomoko ==
1h63s6g6mrdwkpholipll934e7ygrhm
Dj flixx
0
22477
130249
2026-04-05T20:45:05Z
FAUVETTE G
17757
Created page with "== DJ FLIXX == ''Ishimwe Cyomoro Fanny'' uzwi ku izina rya ''Dj Flixx''<ref>https://inyarwanda.com/en/news/top-female-djs-in-kigali-revolutionizing-rwandas-music-scene-1749480530920</ref> wamenyekanye mu kuvanga imiziki mu Rwanda, ni umukobwa w'umunyarwandakazi wavukiye mu karere ka Nyagatare, mu ntara y'iburasirazuba y'u Rwanda.<ref name=":0">Si umwuga w’uburaya! Impanuro za DJ Flix ku bifuza kujya mu mwuga wo kuvanga imiziki</ref> == IBITARAMO YAKOZEMO == Dj Flixx y..."
130249
wikitext
text/x-wiki
== DJ FLIXX ==
''Ishimwe Cyomoro Fanny'' uzwi ku izina rya ''Dj Flixx''<ref>https://inyarwanda.com/en/news/top-female-djs-in-kigali-revolutionizing-rwandas-music-scene-1749480530920</ref> wamenyekanye mu kuvanga imiziki mu Rwanda, ni umukobwa w'umunyarwandakazi wavukiye mu karere ka Nyagatare, mu ntara y'iburasirazuba y'u Rwanda.<ref name=":0">Si umwuga w’uburaya! Impanuro za DJ Flix ku bifuza kujya mu mwuga wo kuvanga imiziki</ref>
== IBITARAMO YAKOZEMO ==
Dj Flixx yakoze ku bitaramo bitandukanye harimo: The New year Groove cya 2025<ref name=":0" />, ndtese na Album Launch ya The ben muri Uganda yitwa Plenty Love mu mwaka wa 2025.<ref>https://igihe.com/imyidagaduro/article/the-ben-aherekejwe-na-kevin-kade-na-dj-flix-bageze-i-kampala-amafoto</ref>
== ISHAKIRO ==
4xu13i6hh6u9jxvs3kyd0w7v5fbtuu3
TESSY
0
22478
130250
2026-04-05T22:11:11Z
FAUVETTE G
17757
Created page with "== YVONNE KAYITESI == ''Yvonne Kayitesi'' wamenyekane ku izina rya ''Tessy'' ni umunyamakurukazi w'umunyarwandakazi.Yakoranye n'ibitangazamakuru bitandukanye harimo Isango star,akaba afite ikiganiro anyuza kuri Youtube channel yitwa 'This and That' anyuza kuri youtube hamwe na mugenzi we Blandy star.<ref>https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/tessy-uvugwa-mu-rukundo-na-shizzo-yashyize-umucyo-ku-itandukana-rye-na-blandy</ref> == UMURYANGO == Kuri 10 Mutarama 2026 nib..."
130250
wikitext
text/x-wiki
== YVONNE KAYITESI ==
''Yvonne Kayitesi'' wamenyekane ku izina rya ''Tessy'' ni umunyamakurukazi w'umunyarwandakazi.Yakoranye n'ibitangazamakuru bitandukanye harimo Isango star,akaba afite ikiganiro anyuza kuri Youtube channel yitwa 'This and That' anyuza kuri youtube hamwe na mugenzi we Blandy star.<ref>https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/tessy-uvugwa-mu-rukundo-na-shizzo-yashyize-umucyo-ku-itandukana-rye-na-blandy</ref>
== UMURYANGO ==
Kuri 10 Mutarama 2026 nibwo Tessy yasabwe, arakobwa ndetse asezerana na Hakizimana Ishimwe Agappe w'umuraperi uzwi ku izina rya Shizzo.<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/umuraperi-shizzo-yasabye-anakwa-umunyamakuru-tessy-video-1768048113662</ref>
== ISHAKIRO ==
h2o921kbq0gx6oheajhgb9cgxr4ncpm
UWASE BLANDINE
0
22479
130251
2026-04-05T22:29:43Z
FAUVETTE G
17757
Created page with "== BLANDY STAR == ''Uwase Blandine'' wamenyekanye ku izina rya ''Blandy Star'' ni umunyamakauru w'umunyarwandakazi ukora kur Tv10, ndetse akaba afite ikiganiro cyitwa 'this and That' anyuza kuri youtube channel nayo yitwa gutyo , aho akorana na mugenzi we Tessy.<ref>https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/tessy-uvugwa-mu-rukundo-na-shizzo-yashyize-umucyo-ku-itandukana-rye-na-blandy</ref> == ISHAKIRO =="
130251
wikitext
text/x-wiki
== BLANDY STAR ==
''Uwase Blandine'' wamenyekanye ku izina rya ''Blandy Star'' ni umunyamakauru w'umunyarwandakazi ukora kur Tv10, ndetse akaba afite ikiganiro cyitwa 'this and That' anyuza kuri youtube channel nayo yitwa gutyo , aho akorana na mugenzi we Tessy.<ref>https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/tessy-uvugwa-mu-rukundo-na-shizzo-yashyize-umucyo-ku-itandukana-rye-na-blandy</ref>
== ISHAKIRO ==
lz8arsbluzrscjg12syrzbfqcgjmckt
130252
130251
2026-04-05T22:30:53Z
FAUVETTE G
17757
130252
wikitext
text/x-wiki
== BLANDY STAR ==
''Uwase Blandine'' wamenyekanye ku izina rya ''Blandy Star'' ni umunyamakauru w'umunyarwandakazi ukora kuri Radio &Tv10, ndetse akaba afite ikiganiro cyitwa 'this and That' anyuza kuri youtube channel nayo yitwa gutyo , aho akorana na mugenzi we Tessy.<ref>https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/tessy-uvugwa-mu-rukundo-na-shizzo-yashyize-umucyo-ku-itandukana-rye-na-blandy</ref>
== ISHAKIRO ==
ac2cf8qdj6uaijighuthinh5xqzg71z
Lynda priya
0
22480
130253
2026-04-05T22:59:03Z
FAUVETTE G
17757
Created page with "== LYNDA PRIYA == ''Uwankusi Nkusi Linda'' wamenyekanye ku izina rya ''Lynda Priya'', ni umunyarwandakazi ukina ''Filime nyarwanda''.Yitabiriye irushanwa rya Nyampinga w'u Rwanda mu mwaka wa 2021 na 2022.<ref name=":0">https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/lynda-priya-yakoze-ubukwe-amafoto</ref> == UMURYANGO == Ku itariki ya 08 Gashyantare 2026 yasezeranye na Irenge Christian kubana akaramata.<ref name=":0" /> == AKAZI == Yakoze imirimo itandukanye harimo kuba umu..."
130253
wikitext
text/x-wiki
== LYNDA PRIYA ==
''Uwankusi Nkusi Linda'' wamenyekanye ku izina rya ''Lynda Priya'', ni umunyarwandakazi ukina ''Filime nyarwanda''.Yitabiriye irushanwa rya Nyampinga w'u Rwanda mu mwaka wa 2021 na 2022.<ref name=":0">https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/lynda-priya-yakoze-ubukwe-amafoto</ref>
== UMURYANGO ==
Ku itariki ya 08 Gashyantare 2026 yasezeranye na Irenge Christian kubana akaramata.<ref name=":0" />
== AKAZI ==
Yakoze imirimo itandukanye harimo kuba umunyamakuru ku Isibo Tv, yanditse filime zitandukanye zirimo na Bamenya series. Filime ye yasohoye bwa mbere ni iyitwa 'Choose Love'.<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/nkusi-linda-witabiriye-miss-rwanda-yasobanuye-filime-ye-ya-mbere-agiye-gusohora-134479</ref>
== ISHAKIRO ==
eo0sw3k5rzfnxafo081l1upv2q3myt1
Kayirebwa marie paul
0
22481
130254
2026-04-05T23:42:49Z
FAUVETTE G
17757
Created page with "== KAYIREBWA MARIE PAUL == ''Miss Kayirebwa Marie Paul'' ni umukobwa w'umunyarwandakazi witabiriye irushanwa rya Nyampinga w'u Rwanda 2021, aho yatwaye ikamba ry'umukobwa wakunzwe n'abaturage Miss Popularity 2021.<ref name=":0">https://inyarwanda.com/rw/amakuru/kayirebwa-marie-paul-wabaye-miss-popularity-2021-yatangaje-ko-atazongera-kwifashishwa-mu-m-104259</ref> == INDIRIMBO == Miss Marie Paul yagiye yifashishwa mu ndirimbo nyinshi zitandukanye harimo: Solo ya Nel Ngab..."
130254
wikitext
text/x-wiki
== KAYIREBWA MARIE PAUL ==
''Miss Kayirebwa Marie Paul'' ni umukobwa w'umunyarwandakazi witabiriye irushanwa rya Nyampinga w'u Rwanda 2021, aho yatwaye ikamba ry'umukobwa wakunzwe n'abaturage Miss Popularity 2021.<ref name=":0">https://inyarwanda.com/rw/amakuru/kayirebwa-marie-paul-wabaye-miss-popularity-2021-yatangaje-ko-atazongera-kwifashishwa-mu-m-104259</ref>
== INDIRIMBO ==
Miss Marie Paul yagiye yifashishwa mu ndirimbo nyinshi zitandukanye harimo: Solo ya Nel Ngabo, We don't care ya Rj the Dj, Meddy na Rayvanny, Ikinyafu ya Bruce melodie na Kenny sol,na Niko Yaje ya Chriss Hart.<ref name=":0" />
== MISS RWANDA ==
Mu mwaka wa 2018 nibwo bwa mbere yitabiriye irushanwa rya Nyampinga w'u rwanda gusa avamo mu majonjora. Yaje kugaruka mu mwaka wa 2021 aho yaje kuba Miss Popularity 2021.<ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/miss-kayirebwa-marie-paul-yasubije-abakomeje-kuvuga-ko-ikamba-rya-miss</ref>
== AKAZI ==
Mu mwaka wa 2021 Miss Kayirebwa Marie Paul yabaye Brand Ambassador wa MTN Rwanda mu gihe kingana n'umwaka.<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/mtn-yahaye-ikaze-miss-kayirebwa-marie-paul-watsindiye-kuba-brand-ambassador-wayo-amafoto-104868</ref>
== ISHAKIRO ==
6cfcj0e0yod0a3lgj9r8zx1c37anv4f
Analyssa umunyana
0
22482
130255
2026-04-06T00:07:57Z
FAUVETTE G
17757
Created page with "== MAMA SAVA == Umunyana Analyssa wamenyekanye ku izina rya Mama Sava, ni umunyarwandakazi ukina filime nyarwanda.<ref name=":0">https://igihe.com/imyidagaduro/article/mama-sava-mu-munyenga-w-urukundo</ref>Yavutse mu mwaka wa 1995.<ref name=":1">https://igihe.com/imyidagaduro/sinema/article/mama-sava-umucungamutungo-wahindutse-umukinnyi-wa-filime</ref> == AMASHURI == Yize icungamutungo ku ishuri rya College de l'Espoir de Gasogi.<ref name=":1" /> == FILIME == Yatangiye..."
130255
wikitext
text/x-wiki
== MAMA SAVA ==
Umunyana Analyssa wamenyekanye ku izina rya Mama Sava, ni umunyarwandakazi ukina filime nyarwanda.<ref name=":0">https://igihe.com/imyidagaduro/article/mama-sava-mu-munyenga-w-urukundo</ref>Yavutse mu mwaka wa 1995.<ref name=":1">https://igihe.com/imyidagaduro/sinema/article/mama-sava-umucungamutungo-wahindutse-umukinnyi-wa-filime</ref>
== AMASHURI ==
Yize icungamutungo ku ishuri rya College de l'Espoir de Gasogi.<ref name=":1" />
== FILIME ==
Yatangiye gukina filime mu mwaka wa 2017.Akaba yarakinnye filime zitandukanye harimo izuruhererekane nka Seburikoko na Papa Sava,<ref name=":0" />Mucoma:The couples Battle<ref name=":2">https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/mama-sava-ntiyahiriwe-mu-bihembo-bya-amaa-2025-yari-ahatanyemo-muri-nigeria</ref>
== AMARUSHANWA ==
Mu mwaka wa 2025 yitabiriye amarushanwa ya Africa Movie Academy Awards (AMAA) aho yari ahatanye mu cyiciro cya Best Actress in a leading role. <ref name=":2" />
== ISHAKIRO ==
j7schoj7yoqlliybr8l4ow1c53npukv
Withintech rwanda
0
22483
130274
2026-04-06T10:55:19Z
~2026-20998-08
17872
WithinTech Rwanda ni umuryango w’ikoranabuhanga washinzwe na Aline Niyomungeli ugamije guteza imbere urubyiruko mu Rwanda, cyane cyane abakobwa, binyuze mu kubaha ubumenyi mu coding, robotics, na digital skills.
130274
wikitext
text/x-wiki
= WithinTech Rwanda =
'''WithinTech Rwanda''' ni umuryango w’ikoranabuhanga ufite intego yo guteza imbere urubyiruko binyuze mu kubaha ubumenyi mu bijyanye na coding, robotics, na digital skills zitandukanye. Washinzwe n’umukobwa ukiri muto witwa Aline Niyomungeli, ufite icyerekezo cyo guteza imbere abakobwa n’abahungu mu ikoranabuhanga no kubafasha kubona amahirwe mu isi ya digital.<ref name=":0">http://withintech.org</ref>
== Amateka y’ishingwa ==
WithinTech Rwanda yashinzwe hagamijwe gukemura ikibazo cy’abakiri bato badafite amahirwe yo kubona ubumenyi bujyanye n’ikoranabuhanga rigezweho. Aline Niyomungeli yatangiye uyu muryango ashingiye ku bunararibonye bwe mu kwigisha no gukorana n’urubyiruko, aho yabonye ko hari icyuho kinini mu myigire ya digital skills cyane cyane ku bakobwa.<ref>http://withintech.org</ref>
Uyu muryango watangiye ari igitekerezo gito, ariko ugenda waguka binyuze mu mahugurwa, camps, n’ibikorwa bitandukanye bigamije guteza imbere urubyiruko.<ref name=":0" />
== Intego (Mission) ==
Intego ya WithinTech Rwanda ni:
* Guha urubyiruko ubumenyi mu ikoranabuhanga (coding, robotics, AI, n’ibindi)
* Guteza imbere uburinganire mu ikoranabuhanga, cyane cyane ku bakobwa
* Gufasha urubyiruko gutekereza ibisubizo ku bibazo by’aho batuye bakoresheje ikoranabuhanga
* Kubaka ejo hazaza h’urubyiruko rufite ubumenyi buhagije bwo guhangana ku isoko ry’umurimo
== Icyerekezo (Vision) ==
WithinTech Rwanda ifite icyerekezo cyo kuba umuryango uyoboye mu guteza imbere ubumenyi bw’ikoranabuhanga mu rubyiruko mu Rwanda no muri Afurika, aho buri mwana wese yagira amahirwe angana yo kwiga no gukoresha ikoranabuhanga mu buzima bwe bwa buri munsi.<ref>http://withintech.org</ref>
== Ibikorwa n’ingaruka (Impact) ==
WithinTech Rwanda imaze kugira uruhare rukomeye mu:<ref>http://withintech.org</ref>
* Gutanga amahugurwa ku banyeshuri bo mu mashuri yisumbuye
* Gutoza urubyiruko coding (HTML, CSS, React)
* Gutangiza amasomo ya robotics aho abanyeshuri bubaka imishinga bakoresheje Arduino
* Gutegura gahunda nka “Get Into Tech Summer Camp” ifasha urubyiruko kwiga no gukora imishinga
Abanyeshuri benshi bamaze kunyura muri izi gahunda bagaragaje impinduka zirimo:<ref>http://withintech.org</ref>
* Kwiyongera kw’ubushobozi bwo gukoresha mudasobwa n’ikoranabuhanga
* Kwihangira imishinga mishya
* Kwiyongera kw’abakobwa binjira mu bijyanye na STEM
== Uruhare mu muryango nyarwanda ==
WithinTech Rwanda igira uruhare mu guteza imbere gahunda za leta zigamije kubaka ubukungu bushingiye ku ikoranabuhanga. Uyu muryango ukorana n’ibigo by’amashuri, abafatanyabikorwa, n’imiryango itandukanye mu rwego rwo kugeza ubumenyi ku rubyiruko rwinshi.<ref>http://withintech.org</ref>
== Umusozo ==
WithinTech Rwanda ni urugero rwiza rw’uko urubyiruko rushobora gutangiza impinduka mu gihugu, ruyobowe n’umukobwa ukiri muto Aline Niyomungeli, ukomeje guharanira ko nta mwana usigara inyuma mu bijyanye n’ikoranabuhanga<ref>http://withintech.org</ref>
Niba ushaka byinshi kuri iyi nkuru masura imbuga za Withintech Rwanda <ref>http://withintech.org</ref>
[http://withintech.org withintech official website]
----
*
slpjv2b2a82353ldfqp2wydw4gx84nl