Wikipedia
rwwiki
https://rw.wikipedia.org/wiki/Intangiriro
MediaWiki 1.46.0-wmf.24
first-letter
Itangazamakuru
Ibidasanzwe
Ibiganiro
Umukoresha
Ibiganiro by'umukoresha
Wikipedia
Ibiganiro kuri Wikipedia
Dosiye
Ibiganiro kuri dosiye
MediyaWiki
Ibiganiro kuri MediyaWiki
Inyandikorugero
Ibiganiro ku nyandikorugero
Ubufasha
Ibiganiro ku bufasha
Ikiciro
Ibiganiro ku byiciro
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Perezida wa Repubulika y’u Rwanda
0
1792
130373
120061
2026-04-16T17:18:19Z
Rutagengwa Aimee
17543
130373
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Paul_Kagame_2014.jpg|thumb|right|Perezida Paul Kagame.]]
[[File:Flag of the President of Rwanda.svg|thumb|200px]]
[[Dosiye:Flag of Rwanda.svg|thumb|Rwanda]]
[[Dosiye:Flag Map of Rwanda (1961-2001).png|thumb|rwanda]]
Perezida wa [[Rwanda|Repubulika y'u Rwanda]].
{| class="wikitable"
|-
|colspan="5" align=center|'''Perezida wa Repubulika y'u Rwanda'''
|-
|align=center|'''Izina'''
|align=center|'''Took office'''
|align=center|'''Left office'''
|-
|[[Dominique Mbonyumutwa]]
|[[28 Mutarama]] [[1961]]
|[[26 Ukwakira]] [[1961]]
|-
|[[Grégoire Kayibanda]]
|[[26 Ukwakira]] [[1961]]
|[[5 Nyakanga]] [[1973]]
|
|-
|[[Juvénal Habyarimana]]
|[[24 Ukuboza]] [[1978]]
|[[6 Mata]] [[1994]]
|
|-
|[[Théodore Sindikubwabo]]
|[[9 Mata]] [[1994]]
|[[19 Nyakanga]] [[1994]]
|
|-
|[[Pasteur Bizimungu]]
|[[19 Nyakanga]] [[1994]]
|[[23 Werurwe]] [[2000]]
|
|-
|[[Paul Kagame]]
|[[24 Werurwe]] [[2000]]
|(maintenant)
|
|}
[[Urutonde rw'abakuru b'ibihugu vy'Ubuhinde|Urutonde rw'abaperezida bayoboye igihugu cy'urwanda]]
[[Category:Perezida wa Repubulika y'u Rwanda| ]]
486mqcjzgniw0h971ghybmhs26xk6mk
Kigali
0
2024
130418
128769
2026-04-17T10:20:54Z
Niyigaba.05
17909
130418
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:My city kigali.jpg|thumb|Kigali]]
[[Dosiye:Kigali city Rwanda.jpg|thumb|Uyu ni umujyi wa Kigali mu masaha yumugoroba izuba riri kurenga. ]]
[[Dosiye:Kigali2018Cropped.jpg|thumb|Umujyi wa Kigali]]
[[Dosiye:Kigali_city_rwanda.jpg|thumb|Kigali]]
Kigali ni [[umurwa mukuru]] w’u [[Rwanda]]. Uyu mujyi uherereye rwagati mu gihugu, ukaba ufite abaturage bagera kuri 1.095.000 (mu mwaka wa 2019). Kigali igizwe n’uturere dutatu ari two [[Gasabo]], [[Kicukiro]] na [[Nyarugenge]].Aho Nyarugenge ariyo nkingi nkuru ya kigali kuko niyo iyoboye mu byubucuruzi yaba imyenda ,ibiryo,ndetse n'ibikoresho bigiye bitandukanye yaba ibyikoranabuhanga ndetse nibindi bisanzwe byo mu rugo .
Niwo mujyi nkingi y’ubukungu n’umuco by’igihugu. Imihanda yose minini y’u Rwanda itangirira i Kigali, akaba ari ho nkingi y’ubwikorezi mu gihugu.
Ibiro bya za Ministeri zitandukanye n’ibya Perezida wa Repubulika biri muri uyu mujyi. Kigali kandi igizwe ahanini n’uduce tw’icyaro kuko 70% byawo ari uturere tw’icyaro.
== Amateka ya Kigali ==
[[Dosiye:Kigali Convention Center ( Rwanda ).jpg|thumb|Kigali Convention Center(KCC)]]
Kigali yashinzwe mu 1907 mu gihe cy'ubukoloni bw' [[Abadage]] ([[Ubudage]]) ushinzwe na Richard Kandt, ariko ntiwigeze uhinduka kapitali y'u [[Rwanda]] kugeza igihe ubukoloni bwarangiriye (indépendance) muri 1962 [[https://www.officeholidays.com/holidays/rwanda/rwanda-independence-day]]. [[Umurwa]] mukuru , akaba ari naho [[umwami]] yabaga muri icyo gihe wari Nyanza, ariko umugi mukuru w'abakoloni wari [[Butare]], icyo gihe yitwaga Astrida. Butare yabonwaga nk'aho ari wo mujyi wahinduka kapitali y' u Rwanda rwigenga ariko Kigali iza guhitwamo kubera ukuntu iherereye hagati mu gihugu.
Guhera taliki ya 7 Mata, 1994, Kigali yabaye isibaniro rya [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|Genocide]] cyangwa '''Ethnic Cleasing''', aho abatutsi barenga miliyoni bishwe bazira ubwoko bwabo . N'ubwo umugi washenywe mu gihe cya kera, ubu urimo kwiyubaka ku ntambwe ishimishije.
[[Dosiye:Kigali_title.jpg|thumb]]Kigali ni umurwa mukuru w'u Rwanda kandi ni wo mujyi munini mu Rwanda washinzwe mu mwaka wa 1907 mu gihe cy'ubukoroni bw'abadage;hanyuma uza kuba umurwa mukuru igihe u Rwanda rwabonaga ubwigenge mu 1962. Kigali iri mu Burasirazuba bwo hagati bw'igihugu.Uyu mujyi ni wo mutima w'ubukungu, ubuyobozi n'umuco Nyarwanda. Kigali ikomeje gutera imbere mu bijyanye n'imyubakire igezweho ikoranabuhanga ndetse n'imiturire iteguwe neza bikayigira umwe mu mijyi igezweho kurusha indi muri Afurika yo hagati.
== Amashakiro ==
*[[https://populationstat.com/rwanda/kigali]]
* [[commons:Category:Kigali|Media Kigali]]
* [http://www.livinginkigali.com/ Living in Kigali]
* [https://web.archive.org/web/20140220121504/http://www.eatinginkigali.com/ Eating in Kigali]
* [http://www.kigalicity.gov.rw Official Website of Kigali City]
* [https://web.archive.org/web/20221219083632/https://discover.rw/kigali-city/ Kigali – The Bustling And Vibrant City]
* [http://maps.google.com/maps?q=kigali&sourceid=ie7&rls=com.microsoft:en-US&oe=utf8&um=1&ie=UTF-8&split=0&ei=TGq9SYnNCtaNsAakxLDoDg&sa=X&oi=geocode_result&resnum=1&ct=title Kigali Map]
* [http://www.buyrwcom Most popular Rwanda Ads website]
[[Category:Kigali| ]]
[[Ikiciro:Umujyi wa Kigali]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Rwanda geography]]
l6ugbv6oa2cp4xfg7mgeybb7yrwwd3j
Umurenge wa Mageragere
0
3385
130406
127685
2026-04-17T01:21:40Z
Elysee 2006
17908
130406
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda_Sectors.PNG|thumb|umurenge wa mageragere ugaragara ku ikarita y'u Rwanda mu mujyi wa Kigali, akarere ka Nyarugenge]]
'''Umurenge wa Mageragere''' ni umwe mu mirenge icumi(10)igize [[Akarere ka Nyarugenge]], ni umurenge wahoze mu cyahoze ari [[Akarere ka Butamwa]] mbere y’ivugururwa ry’ubutegetsi.<ref name=":0" />
=== Ubumenyi bw'isi ===
Umurenge wa Mageragere ufite ubuso bwa km 2 54.8 n’abaturage '''59,747''' mu ibarura ryakozwe mu mwaka wa 2022. Ugizwe n’utugari turindwi: Nyarufunzo, Kankuba, Mataba, Nyarurenzi, Runzenze, Ntungamo na Kavumu.<ref name=":0" />
=== Umuco ===
N’ubwo Mageragere iri mu mujyi wa [[Kigali]], abaturage bayo bafite ubuzima bw’igiturage. Abo baturage barahinga kandi ingufu bakoresha mugutegura ibiribwa ni inkwi.<ref name=":0">https://www.nyarugenge.gov.rw/soma-ibindi/mageragere-hakozwe-igikorwa-cyo-kubakira-abatishoboye</ref>
=== Ingamba ===
Muri iyi gahunda y’umwaka umwe, umurenge uzita kubikorwa bizacyemura ibibazo abawutuye bose bahura nabyo. Ibi byose kandi amurenge uzabikora utibagiwe ko bigomba kuba ibikorwa birambye,<ref>https://www.facebook.com/tv1rwanda/posts/abaturage-bumurenge-wa-mageragere-mu-karere-ka-nyarugenge-batewe-impungenge-nama/820281156777203/</ref> ni ukuvuga ko mu bizakorwa byose hazitabwa mu kubungabunga ibidukikije harwanywa isuri kandi hanarindwa amashyamba.<ref name=":0" /> Ibindi ni uko isuku izakomeza kuranga abaturage ba Mageragere kandi nk’uko bizwi ko Umuturage ariwe shingiro ry’amajyambere, hazakorwa ibishoboka byose ngo abaturage barindwe indwara z’ibyorezo nka [[SIDA]] na Malariya n'izindi ndwara ziterwa nisuku nke cyangwa imirire mibi kandi banakangurirwe kujya mu bwisungane mu kwivuza.<ref name=":0" />
=== Iterambere ===
Imishinga izashyirwa mu bikorwa muri uyu mwaka ni iyo . ku baka gereza nkuru ya [[kigali]],kugeza amazi meza ku baturage,gusana ibiro by'umurenge,amashyiga ya kijyambere, gushinga ishami rya banki y'[[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]], kandi bunguka ubumenyi mu gukora imirimo itandukanye. [[Abaturage Rusange|Abaturage]] bazakangurirwa kuzigama, gutegura udushinga duto, maze ibi bizatume bivana koko mu bukene.<ref>https://imvahonshya.co.rw/umurenge-wa-mageragere-isoko-ryo-gukora-maintenance-yimashini-na-accesoires-zazo-gukora-printer-iryo-gutanga-internet-niryo-gukora-isuku/</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/impinduka-mu-iterambere-rya-mageragere-yahoze-ari-igice-kitikozwa-n-abifite</ref>
Ku bijyanye n’nkiko gacaca uyu mwaka uzarangira amadosiye 80% y’abaregwa yaramaze kuburanishwa. Umurenge ushyize imbere imikorere myiza mu gutanga service vuba kubawugana, uyu murenge ukaba usaba inkunga y’ abawutuye bose ngo iyi gahunda izashyirwe mu bikorwa.<ref>https://x.com/Mageragere_Sect</ref>
=== Amashakiro ===
[[Category:Akarere ka Nyarugenge]]
[[Category:Imirenge y’u Rwanda]]
j4lwzpgx4kgqwosqtgqwqj8fgao3muw
130407
130406
2026-04-17T01:22:24Z
Elysee 2006
17908
130407
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda_Sectors.PNG|thumb|umurenge wa mageragere ugaragara ku ikarita y'u Rwanda mu mujyi wa Kigali, akarere ka Nyarugenge]]
'''Umurenge wa Mageragere''' ni umwe mu mirenge icumi(10)igize [[Akarere ka Nyarugenge]], ni umurenge wahoze mu cyahoze ari [[Akarere ka Butamwa]] mbere y’ivugururwa ry’ubutegetsi.<ref name=":0" />
=== Ubumenyi bw'isi ===
Umurenge wa Mageragere ufite ubuso bwa km 2 54.8 n’abaturage '''59,747''' mu ibarura ryakozwe mu mwaka wa 2022. Ugizwe n’utugari turindwi aritwo Nyarufunzo, Kankuba, Mataba, Nyarurenzi, Runzenze, Ntungamo na Kavumu.<ref name=":0" />
=== Umuco ===
N’ubwo Mageragere iri mu mujyi wa [[Kigali]], abaturage bayo bafite ubuzima bw’igiturage. Abo baturage barahinga kandi ingufu bakoresha mugutegura ibiribwa ni inkwi.<ref name=":0">https://www.nyarugenge.gov.rw/soma-ibindi/mageragere-hakozwe-igikorwa-cyo-kubakira-abatishoboye</ref>
=== Ingamba ===
Muri iyi gahunda y’umwaka umwe, umurenge uzita kubikorwa bizacyemura ibibazo abawutuye bose bahura nabyo. Ibi byose kandi amurenge uzabikora utibagiwe ko bigomba kuba ibikorwa birambye,<ref>https://www.facebook.com/tv1rwanda/posts/abaturage-bumurenge-wa-mageragere-mu-karere-ka-nyarugenge-batewe-impungenge-nama/820281156777203/</ref> ni ukuvuga ko mu bizakorwa byose hazitabwa mu kubungabunga ibidukikije harwanywa isuri kandi hanarindwa amashyamba.<ref name=":0" /> Ibindi ni uko isuku izakomeza kuranga abaturage ba Mageragere kandi nk’uko bizwi ko Umuturage ariwe shingiro ry’amajyambere, hazakorwa ibishoboka byose ngo abaturage barindwe indwara z’ibyorezo nka [[SIDA]] na Malariya n'izindi ndwara ziterwa nisuku nke cyangwa imirire mibi kandi banakangurirwe kujya mu bwisungane mu kwivuza.<ref name=":0" />
=== Iterambere ===
Imishinga izashyirwa mu bikorwa muri uyu mwaka ni iyo . ku baka gereza nkuru ya [[kigali]],kugeza amazi meza ku baturage,gusana ibiro by'umurenge,amashyiga ya kijyambere, gushinga ishami rya banki y'[[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]], kandi bunguka ubumenyi mu gukora imirimo itandukanye. [[Abaturage Rusange|Abaturage]] bazakangurirwa kuzigama, gutegura udushinga duto, maze ibi bizatume bivana koko mu bukene.<ref>https://imvahonshya.co.rw/umurenge-wa-mageragere-isoko-ryo-gukora-maintenance-yimashini-na-accesoires-zazo-gukora-printer-iryo-gutanga-internet-niryo-gukora-isuku/</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/impinduka-mu-iterambere-rya-mageragere-yahoze-ari-igice-kitikozwa-n-abifite</ref>
Ku bijyanye n’nkiko gacaca uyu mwaka uzarangira amadosiye 80% y’abaregwa yaramaze kuburanishwa. Umurenge ushyize imbere imikorere myiza mu gutanga service vuba kubawugana, uyu murenge ukaba usaba inkunga y’ abawutuye bose ngo iyi gahunda izashyirwe mu bikorwa.<ref>https://x.com/Mageragere_Sect</ref>
=== Amashakiro ===
[[Category:Akarere ka Nyarugenge]]
[[Category:Imirenge y’u Rwanda]]
3crgmxe0hg0zlvgzlh3wlgq0czinwky
130408
130407
2026-04-17T01:23:40Z
Elysee 2006
17908
130408
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda_Sectors.PNG|thumb|umurenge wa mageragere ugaragara ku ikarita y'u Rwanda mu mujyi wa Kigali, akarere ka Nyarugenge]]
'''Umurenge wa Mageragere''' ni umwe mu mirenge icumi(10)igize [[Akarere ka Nyarugenge]], ni umurenge wahoze mu cyahoze ari [[Akarere ka Butamwa]] mbere y’ivugururwa ry’ubutegetsi.<ref name=":0" />
=== Ubumenyi bw'isi ===
Umurenge wa Mageragere ufite ubuso bwa km 2 54.8 n’abaturage '''59,747''' mu ibarura ryakozwe mu mwaka wa 2022. Ugizwe n’utugari turindwi aritwo Nyarufunzo, Kankuba, Mataba, Nyarurenzi, Runzenze, Ntungamo na Kavumu.<ref name=":0" />
=== Umuco ===
N’ubwo Mageragere iri mu mujyi wa [[Kigali]], abaturage bayo babayeho ubuzima bw’igiturage. Abo baturage barahinga kandi ingufu bakoresha mugutegura ibiribwa ni inkwi.<ref name=":0">https://www.nyarugenge.gov.rw/soma-ibindi/mageragere-hakozwe-igikorwa-cyo-kubakira-abatishoboye</ref>
=== Ingamba ===
Muri iyi gahunda y’umwaka umwe, umurenge uzita kubikorwa bizacyemura ibibazo abawutuye bose bahura nabyo. Ibi byose kandi amurenge uzabikora utibagiwe ko bigomba kuba ibikorwa birambye,<ref>https://www.facebook.com/tv1rwanda/posts/abaturage-bumurenge-wa-mageragere-mu-karere-ka-nyarugenge-batewe-impungenge-nama/820281156777203/</ref> ni ukuvuga ko mu bizakorwa byose hazitabwa mu kubungabunga ibidukikije harwanywa isuri kandi hanarindwa amashyamba.<ref name=":0" /> Ibindi ni uko isuku izakomeza kuranga abaturage ba Mageragere kandi nk’uko bizwi ko Umuturage ariwe shingiro ry’amajyambere, hazakorwa ibishoboka byose ngo abaturage barindwe indwara z’ibyorezo nka [[SIDA]] na Malariya n'izindi ndwara ziterwa nisuku nke cyangwa imirire mibi kandi banakangurirwe kujya mu bwisungane mu kwivuza.<ref name=":0" />
=== Iterambere ===
Imishinga izashyirwa mu bikorwa muri uyu mwaka ni iyo . ku baka gereza nkuru ya [[kigali]],kugeza amazi meza ku baturage,gusana ibiro by'umurenge,amashyiga ya kijyambere, gushinga ishami rya banki y'[[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]], kandi bunguka ubumenyi mu gukora imirimo itandukanye. [[Abaturage Rusange|Abaturage]] bazakangurirwa kuzigama, gutegura udushinga duto, maze ibi bizatume bivana koko mu bukene.<ref>https://imvahonshya.co.rw/umurenge-wa-mageragere-isoko-ryo-gukora-maintenance-yimashini-na-accesoires-zazo-gukora-printer-iryo-gutanga-internet-niryo-gukora-isuku/</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/impinduka-mu-iterambere-rya-mageragere-yahoze-ari-igice-kitikozwa-n-abifite</ref>
Ku bijyanye n’nkiko gacaca uyu mwaka uzarangira amadosiye 80% y’abaregwa yaramaze kuburanishwa. Umurenge ushyize imbere imikorere myiza mu gutanga service vuba kubawugana, uyu murenge ukaba usaba inkunga y’ abawutuye bose ngo iyi gahunda izashyirwe mu bikorwa.<ref>https://x.com/Mageragere_Sect</ref>
=== Amashakiro ===
[[Category:Akarere ka Nyarugenge]]
[[Category:Imirenge y’u Rwanda]]
p9aer7re9s1fxke74oa0r693jbqvs72
130409
130408
2026-04-17T01:25:45Z
Elysee 2006
17908
130409
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda_Sectors.PNG|thumb|umurenge wa mageragere ugaragara ku ikarita y'u Rwanda mu mujyi wa Kigali, akarere ka Nyarugenge]]
'''Umurenge wa Mageragere''' ni umwe mu mirenge icumi(10)igize [[Akarere ka Nyarugenge]], ni umurenge wahoze mu cyahoze ari [[Akarere ka Butamwa]] mbere y’ivugururwa ry’ubutegetsi.<ref name=":0" />
=== Ubumenyi bw'isi ===
Umurenge wa Mageragere ufite ubuso bwa km 2 54.8 n’abaturage '''59,747''' mu ibarura ryakozwe mu mwaka wa 2022. Ugizwe n’utugari turindwi aritwo Nyarufunzo, Kankuba, Mataba, Nyarurenzi, Runzenze, Ntungamo na Kavumu.<ref name=":0" />
=== Umuco ===
N’ubwo Mageragere iri mu mujyi wa [[Kigali]], abaturage bayo babayeho ubuzima bw’igiturage. Abo baturage barangwa nogukora ubuhinzi kandi ingufu bakoresha mugutegura ibiribwa ni inkwi.<ref name=":0">https://www.nyarugenge.gov.rw/soma-ibindi/mageragere-hakozwe-igikorwa-cyo-kubakira-abatishoboye</ref>
=== Ingamba ===
Muri iyi gahunda y’umwaka umwe, umurenge uzita kubikorwa bizacyemura ibibazo abawutuye bose bahura nabyo. Ibi byose kandi amurenge uzabikora utibagiwe ko bigomba kuba ibikorwa birambye,<ref>https://www.facebook.com/tv1rwanda/posts/abaturage-bumurenge-wa-mageragere-mu-karere-ka-nyarugenge-batewe-impungenge-nama/820281156777203/</ref> ni ukuvuga ko mu bizakorwa byose hazitabwa mu kubungabunga ibidukikije harwanywa isuri kandi hanarindwa amashyamba.<ref name=":0" /> Ibindi ni uko isuku izakomeza kuranga abaturage ba Mageragere kandi nk’uko bizwi ko Umuturage ariwe shingiro ry’amajyambere, hazakorwa ibishoboka byose ngo abaturage barindwe indwara z’ibyorezo nka [[SIDA]] na Malariya n'izindi ndwara ziterwa nisuku nke cyangwa imirire mibi kandi banakangurirwe kujya mu bwisungane mu kwivuza.<ref name=":0" />
=== Iterambere ===
Imishinga izashyirwa mu bikorwa muri uyu mwaka ni iyo . ku baka gereza nkuru ya [[kigali]],kugeza amazi meza ku baturage,gusana ibiro by'umurenge,amashyiga ya kijyambere, gushinga ishami rya banki y'[[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]], kandi bunguka ubumenyi mu gukora imirimo itandukanye. [[Abaturage Rusange|Abaturage]] bazakangurirwa kuzigama, gutegura udushinga duto, maze ibi bizatume bivana koko mu bukene.<ref>https://imvahonshya.co.rw/umurenge-wa-mageragere-isoko-ryo-gukora-maintenance-yimashini-na-accesoires-zazo-gukora-printer-iryo-gutanga-internet-niryo-gukora-isuku/</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/impinduka-mu-iterambere-rya-mageragere-yahoze-ari-igice-kitikozwa-n-abifite</ref>
Ku bijyanye n’nkiko gacaca uyu mwaka uzarangira amadosiye 80% y’abaregwa yaramaze kuburanishwa. Umurenge ushyize imbere imikorere myiza mu gutanga service vuba kubawugana, uyu murenge ukaba usaba inkunga y’ abawutuye bose ngo iyi gahunda izashyirwe mu bikorwa.<ref>https://x.com/Mageragere_Sect</ref>
=== Amashakiro ===
[[Category:Akarere ka Nyarugenge]]
[[Category:Imirenge y’u Rwanda]]
hsprjbidxlkg4iyi54a7x0avdxka767
130410
130409
2026-04-17T01:27:40Z
Elysee 2006
17908
130410
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda_Sectors.PNG|thumb|umurenge wa mageragere ugaragara ku ikarita y'u Rwanda mu mujyi wa Kigali, akarere ka Nyarugenge]]
'''Umurenge wa Mageragere''' ni umwe mu mirenge icumi(10)igize [[Akarere ka Nyarugenge]], ni umurenge wahoze mu cyahoze ari [[Akarere ka Butamwa]] mbere y’ivugururwa ry’ubutegetsi.<ref name=":0" />
=== Ubumenyi bw'isi ===
Umurenge wa Mageragere ufite ubuso bwa km 2 54.8 n’abaturage '''59,747''' mu ibarura ryakozwe mu mwaka wa 2022. Ugizwe n’utugari turindwi aritwo Nyarufunzo, Kankuba, Mataba, Nyarurenzi, Runzenze, Ntungamo na Kavumu.<ref name=":0" />
=== Umuco ===
N’ubwo Mageragere iri mu mujyi wa [[Kigali]], abaturage bayo babayeho ubuzima bw’igiturage. Abo baturage barangwa nogukora ubuhinzi kandi bagakoresha ibicanwa nk'inkwi n'amakara muguteka.<ref name=":0">https://www.nyarugenge.gov.rw/soma-ibindi/mageragere-hakozwe-igikorwa-cyo-kubakira-abatishoboye</ref>
=== Ingamba ===
Muri iyi gahunda y’umwaka umwe, umurenge uzita kubikorwa bizacyemura ibibazo abawutuye bose bahura nabyo. Ibi byose kandi amurenge uzabikora utibagiwe ko bigomba kuba ibikorwa birambye,<ref>https://www.facebook.com/tv1rwanda/posts/abaturage-bumurenge-wa-mageragere-mu-karere-ka-nyarugenge-batewe-impungenge-nama/820281156777203/</ref> ni ukuvuga ko mu bizakorwa byose hazitabwa mu kubungabunga ibidukikije harwanywa isuri kandi hanarindwa amashyamba.<ref name=":0" /> Ibindi ni uko isuku izakomeza kuranga abaturage ba Mageragere kandi nk’uko bizwi ko Umuturage ariwe shingiro ry’amajyambere, hazakorwa ibishoboka byose ngo abaturage barindwe indwara z’ibyorezo nka [[SIDA]] na Malariya n'izindi ndwara ziterwa nisuku nke cyangwa imirire mibi kandi banakangurirwe kujya mu bwisungane mu kwivuza.<ref name=":0" />
=== Iterambere ===
Imishinga izashyirwa mu bikorwa muri uyu mwaka ni iyo . ku baka gereza nkuru ya [[kigali]],kugeza amazi meza ku baturage,gusana ibiro by'umurenge,amashyiga ya kijyambere, gushinga ishami rya banki y'[[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]], kandi bunguka ubumenyi mu gukora imirimo itandukanye. [[Abaturage Rusange|Abaturage]] bazakangurirwa kuzigama, gutegura udushinga duto, maze ibi bizatume bivana koko mu bukene.<ref>https://imvahonshya.co.rw/umurenge-wa-mageragere-isoko-ryo-gukora-maintenance-yimashini-na-accesoires-zazo-gukora-printer-iryo-gutanga-internet-niryo-gukora-isuku/</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/impinduka-mu-iterambere-rya-mageragere-yahoze-ari-igice-kitikozwa-n-abifite</ref>
Ku bijyanye n’nkiko gacaca uyu mwaka uzarangira amadosiye 80% y’abaregwa yaramaze kuburanishwa. Umurenge ushyize imbere imikorere myiza mu gutanga service vuba kubawugana, uyu murenge ukaba usaba inkunga y’ abawutuye bose ngo iyi gahunda izashyirwe mu bikorwa.<ref>https://x.com/Mageragere_Sect</ref>
=== Amashakiro ===
[[Category:Akarere ka Nyarugenge]]
[[Category:Imirenge y’u Rwanda]]
iicj5o2ijg4ba91fjnvg2gvlvat6gfc
130411
130410
2026-04-17T01:28:40Z
Elysee 2006
17908
130411
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda_Sectors.PNG|thumb|umurenge wa mageragere ugaragara ku ikarita y'u Rwanda mu mujyi wa Kigali, akarere ka Nyarugenge]]
'''Umurenge wa Mageragere''' ni umwe mu mirenge icumi(10)igize [[Akarere ka Nyarugenge]], ni umurenge wahoze mu cyahoze ari [[Akarere ka Butamwa]] mbere y’ivugururwa ry’ubutegetsi.<ref name=":0" />
=== Ubumenyi bw'isi ===
Umurenge wa Mageragere ufite ubuso bwa km 2 54.8 n’abaturage '''59,747''' mu ibarura ryakozwe mu mwaka wa 2022. Ugizwe n’utugari turindwi aritwo Nyarufunzo, Kankuba, Mataba, Nyarurenzi, Runzenze, Ntungamo na Kavumu.<ref name=":0" />
=== Umuco ===
N’ubwo Mageragere iri mu mujyi wa [[Kigali]], abaturage bayo babayeho ubuzima bw’igiturage. Abo baturage barangwa nogukora ubuhinzi kandi bagakoresha ibicanwa nk'inkwi n'amakara muguteka.<ref name=":0">https://www.nyarugenge.gov.rw/soma-ibindi/mageragere-hakozwe-igikorwa-cyo-kubakira-abatishoboye</ref>
=== Ingamba ===
Muri gahunda y’umwaka umwe, umurenge uzita kubikorwa bizacyemura ibibazo abawutuye bose bahura nabyo. Ibi byose kandi amurenge uzabikora utibagiwe ko bigomba kuba ibikorwa birambye,<ref>https://www.facebook.com/tv1rwanda/posts/abaturage-bumurenge-wa-mageragere-mu-karere-ka-nyarugenge-batewe-impungenge-nama/820281156777203/</ref> ni ukuvuga ko mu bizakorwa byose hazitabwa mu kubungabunga ibidukikije harwanywa isuri kandi hanarindwa amashyamba.<ref name=":0" /> Ibindi ni uko isuku izakomeza kuranga abaturage ba Mageragere kandi nk’uko bizwi ko Umuturage ariwe shingiro ry’amajyambere, hazakorwa ibishoboka byose ngo abaturage barindwe indwara z’ibyorezo nka [[SIDA]] na Malariya n'izindi ndwara ziterwa nisuku nke cyangwa imirire mibi kandi banakangurirwe kujya mu bwisungane mu kwivuza.<ref name=":0" />
=== Iterambere ===
Imishinga izashyirwa mu bikorwa muri uyu mwaka ni iyo . ku baka gereza nkuru ya [[kigali]],kugeza amazi meza ku baturage,gusana ibiro by'umurenge,amashyiga ya kijyambere, gushinga ishami rya banki y'[[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]], kandi bunguka ubumenyi mu gukora imirimo itandukanye. [[Abaturage Rusange|Abaturage]] bazakangurirwa kuzigama, gutegura udushinga duto, maze ibi bizatume bivana koko mu bukene.<ref>https://imvahonshya.co.rw/umurenge-wa-mageragere-isoko-ryo-gukora-maintenance-yimashini-na-accesoires-zazo-gukora-printer-iryo-gutanga-internet-niryo-gukora-isuku/</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/impinduka-mu-iterambere-rya-mageragere-yahoze-ari-igice-kitikozwa-n-abifite</ref>
Ku bijyanye n’nkiko gacaca uyu mwaka uzarangira amadosiye 80% y’abaregwa yaramaze kuburanishwa. Umurenge ushyize imbere imikorere myiza mu gutanga service vuba kubawugana, uyu murenge ukaba usaba inkunga y’ abawutuye bose ngo iyi gahunda izashyirwe mu bikorwa.<ref>https://x.com/Mageragere_Sect</ref>
=== Amashakiro ===
[[Category:Akarere ka Nyarugenge]]
[[Category:Imirenge y’u Rwanda]]
l9fqzckm9e0hbiupkpv10njp40pqttj
130412
130411
2026-04-17T01:32:19Z
Elysee 2006
17908
130412
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda_Sectors.PNG|thumb|umurenge wa mageragere ugaragara ku ikarita y'u Rwanda mu mujyi wa Kigali, akarere ka Nyarugenge]]
'''Umurenge wa Mageragere''' ni umwe mu mirenge icumi(10)igize [[Akarere ka Nyarugenge]], ni umurenge wahoze mu cyahoze ari [[Akarere ka Butamwa]] mbere y’ivugururwa ry’ubutegetsi.<ref name=":0" />
=== Ubumenyi bw'isi ===
Umurenge wa Mageragere ufite ubuso bwa km 2 54.8 n’abaturage '''59,747''' mu ibarura ryakozwe mu mwaka wa 2022. Ugizwe n’utugari turindwi aritwo Nyarufunzo, Kankuba, Mataba, Nyarurenzi, Runzenze, Ntungamo na Kavumu.<ref name=":0" />
=== Umuco ===
N’ubwo Mageragere iri mu mujyi wa [[Kigali]], abaturage bayo babayeho ubuzima bw’igiturage. Abo baturage barangwa nogukora ubuhinzi kandi bagakoresha ibicanwa nk'inkwi n'amakara muguteka.<ref name=":0">https://www.nyarugenge.gov.rw/soma-ibindi/mageragere-hakozwe-igikorwa-cyo-kubakira-abatishoboye</ref>
=== Ingamba ===
Muri gahunda y’umwaka umwe, umurenge uzita kubikorwa bizacyemura ibibazo abawutuye bose bahura nabyo. Ibi byose kandi amurenge uzabikora utibagiwe ko bigomba kuba ibikorwa birambye,<ref>https://www.facebook.com/tv1rwanda/posts/abaturage-bumurenge-wa-mageragere-mu-karere-ka-nyarugenge-batewe-impungenge-nama/820281156777203/</ref> ni ukuvuga ko mu bizakorwa byose hazitabwa mu kubungabunga ibidukikije harwanywa isuri kandi hanarindwa amashyamba.<ref name=":0" /> Ibindi ni uko isuku izakomeza kuranga abaturage ba Mageragere kandi nk’uko bizwi ko Umuturage ariwe shingiro ry’amajyambere, hazakorwa ibishoboka byose ngo abaturage barindwe indwara z’ibyorezo nka [[SIDA]] na Malariya n'izindi ndwara ziterwa nisuku nke cyangwa imirire mibi kandi banakangurirwe kujya mu bwisungane mu kwivuza.<ref name=":0" />
=== Iterambere ===
Imishinga izashyirwa mu bikorwa muri uyu mwaka ni iyo , ku baka gereza nkuru ya [[kigali]],kugeza amazi meza ku baturage,gusana ibiro by'umurenge,amashyiga ya kijyambere, gushinga ishami rya banki y'[[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]], kandi bunguka ubumenyi mu gukora imirimo itandukanye. [[Abaturage Rusange|Abaturage]] bazakangurirwa kuzigama, gutegura udushinga duto, maze ibi bizatume bivana koko mu bukene.<ref>https://imvahonshya.co.rw/umurenge-wa-mageragere-isoko-ryo-gukora-maintenance-yimashini-na-accesoires-zazo-gukora-printer-iryo-gutanga-internet-niryo-gukora-isuku/</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/impinduka-mu-iterambere-rya-mageragere-yahoze-ari-igice-kitikozwa-n-abifite</ref>
Ku bijyanye n’nkiko gacaca uyu mwaka uzarangira amadosiye 80% y’abaregwa yaramaze kuburanishwa. Umurenge ushyize imbere imikorere myiza mu gutanga service vuba kubawugana, uyu murenge ukaba usaba inkunga y’ abawutuye bose ngo iyi gahunda izashyirwe mu bikorwa.<ref>https://x.com/Mageragere_Sect</ref>
=== Amashakiro ===
[[Category:Akarere ka Nyarugenge]]
[[Category:Imirenge y’u Rwanda]]
syozzapuh7jw3rm9x23k76cb31z0ceh
130413
130412
2026-04-17T01:36:06Z
Elysee 2006
17908
130413
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda_Sectors.PNG|thumb|umurenge wa mageragere ugaragara ku ikarita y'u Rwanda mu mujyi wa Kigali, akarere ka Nyarugenge]]
'''Umurenge wa Mageragere''' ni umwe mu mirenge icumi(10)igize [[Akarere ka Nyarugenge]], ni umurenge wahoze mu cyahoze ari [[Akarere ka Butamwa]] mbere y’ivugururwa ry’ubutegetsi.<ref name=":0" />
=== Ubumenyi bw'isi ===
Umurenge wa Mageragere ufite ubuso bwa km 2 54.8 n’abaturage '''59,747''' mu ibarura ryakozwe mu mwaka wa 2022. Ugizwe n’utugari turindwi aritwo Nyarufunzo, Kankuba, Mataba, Nyarurenzi, Runzenze, Ntungamo na Kavumu.<ref name=":0" />
=== Umuco ===
N’ubwo Mageragere iri mu mujyi wa [[Kigali]], abaturage bayo babayeho ubuzima bw’igiturage. Abo baturage barangwa nogukora ubuhinzi kandi bagakoresha ibicanwa nk'inkwi n'amakara muguteka.<ref name=":0">https://www.nyarugenge.gov.rw/soma-ibindi/mageragere-hakozwe-igikorwa-cyo-kubakira-abatishoboye</ref>
=== Ingamba ===
Muri gahunda y’umwaka umwe, umurenge uzita kubikorwa bizacyemura ibibazo abawutuye bose bahura nabyo. Ibi byose kandi amurenge uzabikora utibagiwe ko bigomba kuba ibikorwa birambye,<ref>https://www.facebook.com/tv1rwanda/posts/abaturage-bumurenge-wa-mageragere-mu-karere-ka-nyarugenge-batewe-impungenge-nama/820281156777203/</ref> ni ukuvuga ko mu bizakorwa byose hazitabwa mu kubungabunga ibidukikije harwanywa isuri kandi hanarindwa amashyamba.<ref name=":0" /> Ibindi ni uko isuku izakomeza kuranga abaturage ba Mageragere kandi nk’uko bizwi ko Umuturage ariwe shingiro ry’amajyambere, hazakorwa ibishoboka byose ngo abaturage barindwe indwara z’ibyorezo nka [[SIDA]] na Malariya n'izindi ndwara ziterwa nisuku nke cyangwa imirire mibi kandi banakangurirwe kujya mu bwisungane mu kwivuza.<ref name=":0" />
=== Iterambere ===
Imishinga izashyirwa mu bikorwa muri uyu mwaka ni iyo , ku baka gereza nkuru ya [[kigali]],kugeza amazi meza ku baturage,gusana ibiro by'umurenge,amashyiga ya kijyambere, gushinga ishami rya banki y'[[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]], kandi bunguka ubumenyi mu gukora imirimo itandukanye. [[Abaturage Rusange|Abaturage]] bazakangurirwa kuzigama, gutegura udushinga duto bskagana banki bakoroherezwa kubona ibishoro maze ibi bizatume bivana koko mu bukene.<ref>https://imvahonshya.co.rw/umurenge-wa-mageragere-isoko-ryo-gukora-maintenance-yimashini-na-accesoires-zazo-gukora-printer-iryo-gutanga-internet-niryo-gukora-isuku/</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/impinduka-mu-iterambere-rya-mageragere-yahoze-ari-igice-kitikozwa-n-abifite</ref>
Ku bijyanye n’nkiko gacaca uyu mwaka uzarangira amadosiye 80% y’abaregwa yaramaze kuburanishwa. Umurenge ushyize imbere imikorere myiza mu gutanga service vuba kubawugana, uyu murenge ukaba usaba inkunga y’ abawutuye bose ngo iyi gahunda izashyirwe mu bikorwa.<ref>https://x.com/Mageragere_Sect</ref>
=== Amashakiro ===
[[Category:Akarere ka Nyarugenge]]
[[Category:Imirenge y’u Rwanda]]
tla1ft59dwaufuydaq260n28li4re88
130414
130413
2026-04-17T01:36:48Z
Elysee 2006
17908
130414
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda_Sectors.PNG|thumb|umurenge wa mageragere ugaragara ku ikarita y'u Rwanda mu mujyi wa Kigali, akarere ka Nyarugenge]]
'''Umurenge wa Mageragere''' ni umwe mu mirenge icumi(10)igize [[Akarere ka Nyarugenge]], ni umurenge wahoze mu cyahoze ari [[Akarere ka Butamwa]] mbere y’ivugururwa ry’ubutegetsi.<ref name=":0" />
=== Ubumenyi bw'isi ===
Umurenge wa Mageragere ufite ubuso bwa km 2 54.8 n’abaturage '''59,747''' mu ibarura ryakozwe mu mwaka wa 2022. Ugizwe n’utugari turindwi aritwo Nyarufunzo, Kankuba, Mataba, Nyarurenzi, Runzenze, Ntungamo na Kavumu.<ref name=":0" />
=== Umuco ===
N’ubwo Mageragere iri mu mujyi wa [[Kigali]], abaturage bayo babayeho ubuzima bw’igiturage. Abo baturage barangwa nogukora ubuhinzi kandi bagakoresha ibicanwa nk'inkwi n'amakara muguteka.<ref name=":0">https://www.nyarugenge.gov.rw/soma-ibindi/mageragere-hakozwe-igikorwa-cyo-kubakira-abatishoboye</ref>
=== Ingamba ===
Muri gahunda y’umwaka umwe, umurenge uzita kubikorwa bizacyemura ibibazo abawutuye bose bahura nabyo. Ibi byose kandi amurenge uzabikora utibagiwe ko bigomba kuba ibikorwa birambye,<ref>https://www.facebook.com/tv1rwanda/posts/abaturage-bumurenge-wa-mageragere-mu-karere-ka-nyarugenge-batewe-impungenge-nama/820281156777203/</ref> ni ukuvuga ko mu bizakorwa byose hazitabwa mu kubungabunga ibidukikije harwanywa isuri kandi hanarindwa amashyamba.<ref name=":0" /> Ibindi ni uko isuku izakomeza kuranga abaturage ba Mageragere kandi nk’uko bizwi ko Umuturage ariwe shingiro ry’amajyambere, hazakorwa ibishoboka byose ngo abaturage barindwe indwara z’ibyorezo nka [[SIDA]] na Malariya n'izindi ndwara ziterwa nisuku nke cyangwa imirire mibi kandi banakangurirwe kujya mu bwisungane mu kwivuza.<ref name=":0" />
=== Iterambere ===
Imishinga izashyirwa mu bikorwa muri uyu mwaka ni iyo , ku baka gereza nkuru ya [[kigali]],kugeza amazi meza ku baturage,gusana ibiro by'umurenge,amashyiga ya kijyambere, gushinga ishami rya banki y'[[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]], kandi bunguka ubumenyi mu gukora imirimo itandukanye. [[Abaturage Rusange|Abaturage]] bazakangurirwa kuzigama, gutegura udushinga duto bskagana banki bakoroherezwa kubona ibishoro maze ibi bizatume bivana koko mu bukene.<ref>https://imvahonshya.co.rw/umurenge-wa-mageragere-isoko-ryo-gukora-maintenance-yimashini-na-accesoires-zazo-gukora-printer-iryo-gutanga-internet-niryo-gukora-isuku/</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/impinduka-mu-iterambere-rya-mageragere-yahoze-ari-igice-kitikozwa-n-abifite</ref>
Ku bijyanye n’inkiko gacaca uyu mwaka uzarangira amadosiye 80% y’abaregwa yaramaze kuburanishwa. Umurenge ushyize imbere imikorere myiza mu gutanga service vuba kubawugana, uyu murenge ukaba usaba inkunga y’ abawutuye bose ngo iyi gahunda izashyirwe mu bikorwa.<ref>https://x.com/Mageragere_Sect</ref>
=== Amashakiro ===
[[Category:Akarere ka Nyarugenge]]
[[Category:Imirenge y’u Rwanda]]
cmxftkx0g8akv2riz3vnwmijscibf1m
130415
130414
2026-04-17T01:37:50Z
Elysee 2006
17908
130415
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda_Sectors.PNG|thumb|umurenge wa mageragere ugaragara ku ikarita y'u Rwanda mu mujyi wa Kigali, akarere ka Nyarugenge]]
'''Umurenge wa Mageragere''' ni umwe mu mirenge icumi(10)igize [[Akarere ka Nyarugenge]], ni umurenge wahoze mu cyahoze ari [[Akarere ka Butamwa]] mbere y’ivugururwa ry’ubutegetsi.<ref name=":0" />
=== Ubumenyi bw'isi ===
Umurenge wa Mageragere ufite ubuso bwa km 2 54.8 n’abaturage '''59,747''' mu ibarura ryakozwe mu mwaka wa 2022. Ugizwe n’utugari turindwi aritwo Nyarufunzo, Kankuba, Mataba, Nyarurenzi, Runzenze, Ntungamo na Kavumu.<ref name=":0" />
=== Umuco ===
N’ubwo Mageragere iri mu mujyi wa [[Kigali]], abaturage bayo babayeho ubuzima bw’igiturage. Abo baturage barangwa nogukora ubuhinzi kandi bagakoresha ibicanwa nk'inkwi n'amakara muguteka.<ref name=":0">https://www.nyarugenge.gov.rw/soma-ibindi/mageragere-hakozwe-igikorwa-cyo-kubakira-abatishoboye</ref>
=== Ingamba ===
Muri gahunda y’umwaka umwe, umurenge uzita kubikorwa bizacyemura ibibazo abawutuye bose bahura nabyo. Ibi byose kandi amurenge uzabikora utibagiwe ko bigomba kuba ibikorwa birambye,<ref>https://www.facebook.com/tv1rwanda/posts/abaturage-bumurenge-wa-mageragere-mu-karere-ka-nyarugenge-batewe-impungenge-nama/820281156777203/</ref> ni ukuvuga ko mu bizakorwa byose hazitabwa mu kubungabunga ibidukikije harwanywa isuri kandi hanarindwa amashyamba.<ref name=":0" /> Ibindi ni uko isuku izakomeza kuranga abaturage ba Mageragere kandi nk’uko bizwi ko Umuturage ariwe shingiro ry’amajyambere, hazakorwa ibishoboka byose ngo abaturage barindwe indwara z’ibyorezo nka [[SIDA]] na Malariya n'izindi ndwara ziterwa nisuku nke cyangwa imirire mibi kandi banakangurirwe kujya mu bwisungane mu kwivuza.<ref name=":0" />
=== Iterambere ===
Imishinga izashyirwa mu bikorwa muri uyu mwaka ni iyo , ku baka gereza nkuru ya [[kigali]],kugeza amazi meza ku baturage,gusana ibiro by'umurenge,amashyiga ya kijyambere, gushinga ishami rya banki y'[[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]], kandi bunguka ubumenyi mu gukora imirimo itandukanye. [[Abaturage Rusange|Abaturage]] bazakangurirwa kuzigama, gutegura udushinga duto bskagana banki bakoroherezwa kubona ibishoro maze ibi bizatume bivana koko mu bukene.<ref>https://imvahonshya.co.rw/umurenge-wa-mageragere-isoko-ryo-gukora-maintenance-yimashini-na-accesoires-zazo-gukora-printer-iryo-gutanga-internet-niryo-gukora-isuku/</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/impinduka-mu-iterambere-rya-mageragere-yahoze-ari-igice-kitikozwa-n-abifite</ref>
Ku bijyanye n’inkiko gacaca uyu mwaka uzarangira amadosiye 80% y’abaregwa yaramaze kuburanishwa. Umurenge ushyize imbere imikorere myiza mu gutanga service vuba kubawugana, uyu murenge ukaba usaba inkunga y’ abawutuye bose ngo iyi gahunda izashyirwe mu bikorwa kubufatanye bwimpande zombi.<ref>https://x.com/Mageragere_Sect</ref>
=== Amashakiro ===
[[Category:Akarere ka Nyarugenge]]
[[Category:Imirenge y’u Rwanda]]
51ormohhsmlcd5scvrd4o5bdpiowf9r
Umurenge wa Kanyinya
0
3387
130416
104542
2026-04-17T01:38:57Z
Elysee 2006
17908
130416
wikitext
text/x-wiki
'''Umurenge wa Kanyinya''' ni umwe mu mirenge 10 igize [[Akarere ka Nyarugenge]], ni Umurenge mushya mu mugi wa Kigali kuko wahoze mu cyari [[Akarere ka Shyorongi]] mbere y’ivugururwa ry’ubutegetsi. Umurenge wa Kanyinya ufite ubuso bwa km2 20.60 n’abaturage 9034. Ugizwe n’Utugari dutatu aritwo Taba, Nyamweru na Nzove.
N’ubwo Kanyinya iri mu mujyi wa Kigali, abaturage bayo bafite ubuzima bw’igiturage. Abo baturage barahinga kandi ingufu bakoresha mugutegura ibiribwa ni inkwi.
Muri iyi gahunda y’umwaka umwe, Umurenge uzita kubikorwa bizacyemura ibibazo abawutuye bose bahura nabyo.
Ibi byose kandi Umurenge uzabikora utibagiwe ko bigomba kuba ibikorwa birambye, ni ukuvuga ko mu bizakorwa byose hazitabwa mu kubungabunga ibidukikije harwanywa isuri kandi hanarindwa amashyamba. Ibindi ni uko isuku izakomeza kuranga abaturage ba Kanyinya kandi nk’uko bizwi ko Umuturage ariwe shingiro ry’amajyambere, hazakorwa ibishoboka byose ngo abaturage barindwe indwara, z’ibyorezo nka [[SIDA]] na [[Malariya]] kandi banakangurirwe kujya mu bwisungane’mu kwivuza.
[[Dosiye:COVID-19 patient in severe state. Chernivtsi, Ukraine.jpg|thumb|Abarwayi ba Covid19 aho bavurirwa mu ivuriro rya Kanyinya]]
Imishinga izashyirwa mu bikorwa muri uyu mwaka ni iyo kugeza ku baturage amashanyarazi kubaka ishuri ry’incuke, kongera ibyumba 3 ku kigo cy’amashuri abanza cya Nzove n’ibindi . Iyi mishinga izatuma abaturage benshi babona akazi kandi bunguka ubumenyi mu gukora imirimo itandukanye. Bamaze guhembwa, abaturage bazakangurirwa kuzigama, gutegura udushinga duto, maze ibi bizatume bivana koko mu bukene.
Ku bijyanye n’nkiko gacaca uyu mwaka uzarangira amadosiye 1600 y’abaregwa yaramaze kuburanishwa. Uyu mwaka kandi uzarangjra abaturage b’Umurenge wa Kanyinya bafite amashyiga arondereza inkwi. Umurenge ushyize imbere imikorere myiza mu gutanga service vuba kubawugana, Umurenge ukaba usaba inkunga y’ Abawutuye bose ngo iyi gahunda izashyirwe mu bikorwa.
[[Category:Akarere ka Nyarugenge]]
[[Category:Imirenge y’u Rwanda]]
7cg6tz3qlyoelndj7lwhpu6bc9mm387
130417
130416
2026-04-17T01:40:51Z
Elysee 2006
17908
130417
wikitext
text/x-wiki
'''Umurenge wa Kanyinya''' ni umwe mu mirenge 10 igize [[Akarere ka Nyarugenge]], ni Umurenge mushya mu mugi wa Kigali kuko wahoze mu cyari [[Akarere ka Shyorongi]] mbere y’ivugururwa ry’ubutegetsi. Umurenge wa Kanyinya ufite ubuso bwa km2 20.60 n’abaturage 9034. Ugizwe n’Utugari dutatu aritwo Taba, Nyamweru na Nzove.
N’ubwo Kanyinya iri mu mujyi wa Kigali, abaturage bayo bafite ubuzima bw’igiturage. Abo baturage barahinga kandi bakabaho nabandi bo muntara.
Muri iyi gahunda y’umwaka umwe, Umurenge uzita kubikorwa bizacyemura ibibazo abawutuye bose bahura nabyo.
Ibi byose kandi Umurenge uzabikora utibagiwe ko bigomba kuba ibikorwa birambye, ni ukuvuga ko mu bizakorwa byose hazitabwa mu kubungabunga ibidukikije harwanywa isuri kandi hanarindwa amashyamba. Ibindi ni uko isuku izakomeza kuranga abaturage ba Kanyinya kandi nk’uko bizwi ko Umuturage ariwe shingiro ry’amajyambere, hazakorwa ibishoboka byose ngo abaturage barindwe indwara, z’ibyorezo nka [[SIDA]] na [[Malariya]] kandi banakangurirwe kujya mu bwisungane’mu kwivuza.
[[Dosiye:COVID-19 patient in severe state. Chernivtsi, Ukraine.jpg|thumb|Abarwayi ba Covid19 aho bavurirwa mu ivuriro rya Kanyinya]]
Imishinga izashyirwa mu bikorwa muri uyu mwaka ni iyo kugeza ku baturage amashanyarazi kubaka ishuri ry’incuke, kongera ibyumba 3 ku kigo cy’amashuri abanza cya Nzove n’ibindi . Iyi mishinga izatuma abaturage benshi babona akazi kandi bunguka ubumenyi mu gukora imirimo itandukanye. Bamaze guhembwa, abaturage bazakangurirwa kuzigama, gutegura udushinga duto, maze ibi bizatume bivana koko mu bukene.
Ku bijyanye n’nkiko gacaca uyu mwaka uzarangira amadosiye 1600 y’abaregwa yaramaze kuburanishwa. Uyu mwaka kandi uzarangjra abaturage b’Umurenge wa Kanyinya bafite amashyiga arondereza inkwi. Umurenge ushyize imbere imikorere myiza mu gutanga service vuba kubawugana, Umurenge ukaba usaba inkunga y’ Abawutuye bose ngo iyi gahunda izashyirwe mu bikorwa.
[[Category:Akarere ka Nyarugenge]]
[[Category:Imirenge y’u Rwanda]]
4v7gajq38is6z0aaokywblh4tt8its8
Umurenge wa Gasaka
0
8171
130366
106960
2026-04-16T14:54:10Z
Elysee 2006
17908
130366
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge igize akarere ka Nyamagabe
td208kxurl2p21ccve58kndso9omd8x
130367
130366
2026-04-16T14:57:17Z
Elysee 2006
17908
130367
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byake karere biherereyemo . |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge igize akarere ka Nyamagabe
07s6kry4o96t1ytlva5c9d2daskywqv
130368
130367
2026-04-16T14:59:09Z
Elysee 2006
17908
130368
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byake karere biherereyemo . |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge cumi nirindwi igize akarere ka Nyamagabe
7ml09n1d9coc7z6fq9sw4lr19rd31jy
130369
130368
2026-04-16T17:03:22Z
Rutagengwa Aimee
17543
130369
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byake karere biherereyemo . |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe
bvms9qraspxexj0xmjfw1w7tdaodo99
130370
130369
2026-04-16T17:05:50Z
Rutagengwa Aimee
17543
130370
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byake karere biherereyemo . |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
6groff6ne26t2k7fds00nsiy86vrjar
130375
130370
2026-04-16T19:50:02Z
Elysee 2006
17908
Kongeramo amakuru
130375
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byake karere biherereyemo .uyu murenge ugizwe |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
iki9716yevx90tl99dy6iqr2usw8uxl
130376
130375
2026-04-16T19:51:11Z
Elysee 2006
17908
Kongeramo amakuru
130376
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byake karere biherereyemo . Uyu murenge ugizwe nutugari dutanu |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
83df2rncyubhriaemd3rcpct7wdure3
130377
130376
2026-04-16T19:51:45Z
Elysee 2006
17908
Kongeramo amakuru
130377
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byake karere biherereyemo . Uyu murenge ugizwe nutugari dutanu aritwo gasaka, |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
21wbb43vu9a5bxrh11xaxjzo0ywuajc
130378
130377
2026-04-16T19:53:16Z
Elysee 2006
17908
Kongeramo amakuru
130378
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byake karere biherereyemo . Uyu murenge ugizwe nutugari dutanu aritwo Gasaka,Nyamugari |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
84qufpl816apixt1uj5gzxpsheq3rz5
130379
130378
2026-04-16T19:54:56Z
Elysee 2006
17908
Kongeramo amakuru
130379
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byake karere biherereyemo . Uyu murenge ugizwe nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
94jllxv4huyhfvg7v732s3ycrlfany0
130380
130379
2026-04-16T19:55:29Z
Elysee 2006
17908
130380
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byake karere biherereyemo . Uyu murenge ugizwe nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
l01gxo5fjsdtqetswy8m1o0sdpx0a1s
130381
130380
2026-04-16T19:56:48Z
Elysee 2006
17908
130381
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byake karere biherereyemo . Uyu murenge ugizwe nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
7crbu0pwlj1g5qtux3na2iw4vpz6xbd
130382
130381
2026-04-16T19:57:46Z
Elysee 2006
17908
130382
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byaka karere biherereyemo . Uyu murenge ugana imbibi ugizwe nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
0rs2dhyg5v8skuuxi602z3w6emp02cz
130383
130382
2026-04-16T20:03:19Z
Elysee 2006
17908
N
130383
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byaka karere biherereyemo . Uyu murenge uhana imbibi nindi mirenge ugizwe nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
pvceast3jfac7xxc59hgkg5ws7le0d2
130384
130383
2026-04-16T20:04:22Z
Elysee 2006
17908
130384
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byaka karere biherereyemo . Uyu murenge uhana imbibi nindi mirenge nka Tare mumajyepfo ugizwe nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
swcq90i03ugh7kg78upumtm7b2veble
130385
130384
2026-04-16T20:05:23Z
Elysee 2006
17908
130385
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byaka karere biherereyemo . Uyu murenge uhana imbibi nindi mirenge nka Tare mumajyepfo, Kitabi muburengerazuba, ugizwe nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
b82uvof203bp7fpkac3ra0tax7d9v66
130386
130385
2026-04-16T20:06:33Z
Elysee 2006
17908
130386
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byaka karere biherereyemo . Uyu murenge uhana imbibi nindi mirenge nka Tare mumajyepfo, Kitabi muburengerazuba, Kamegeri muburasirazuba gizwe nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
69swo5l3li8ed6gd9uxnvz2mde31w8i
130387
130386
2026-04-16T20:07:32Z
Elysee 2006
17908
130387
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byaka karere biherereyemo . Uyu murenge uhana imbibi nindi mirenge nka Tare mumajyepfo, Kitabi muburengerazuba, Kamegeri muburasirazuba Kibirizi mumagepfo ,gizwe nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
eyn87wakj96l4mnw7xnz4rlxhfdgngb
130388
130387
2026-04-16T20:08:35Z
Elysee 2006
17908
130388
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byaka karere biherereyemo . Uyu murenge uhana imbibi nindi mirenge nka Tare mumajyepfo, Kitabi muburengerazuba, Kamegeri muburasirazuba Kibirizi mumagepfo ndetse mumurenge wa Uwinkingi .gizwe nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
ltb7jqyyh3r3iuxowbnsk46cl2n88ox
130389
130388
2026-04-16T20:09:20Z
Elysee 2006
17908
130389
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byaka karere biherereyemo . Uyu murenge uhana imbibi nindi mirenge nka Tare mumajyepfo, Kitabi muburengerazuba, Kamegeri muburasirazuba Kibirizi mumagepfo ndetse mumurenge wa Uwinkingi . Ugizwe Kandi nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
g6bjoesijkuxn5yeybjkmlcjo76r5dt
130390
130389
2026-04-16T20:10:49Z
Elysee 2006
17908
130390
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byaka karere biherereyemo . Uyu murenge uhana imbibi nindi mirenge nka Tare mumajyepfo, Kitabi muburengerazuba, Kamegeri muburasirazuba Kibirizi mumagepfo ndetse mumurenge wa Uwinkingi . Ugizwe Kandi nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange. Imidugudu makumyabiri nirindwi(27) |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
e4lmfk0ohx06p6qz5gdfpls0hkijn2i
130391
130390
2026-04-16T20:12:02Z
Elysee 2006
17908
130391
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byaka karere biherereyemo . Uyu murenge uhana imbibi nindi mirenge nka Tare mumajyepfo, Kitabi muburengerazuba, Kamegeri muburasirazuba Kibirizi mumagepfo ndetse mumurenge wa Uwinkingi . Ugizwe Kandi nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange. Imidugudu makumyabiri nirindwi(27) . Abaturajye baho |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
qfwigoczhy0of5f0f72x2kqs7iahuz4
130392
130391
2026-04-16T20:12:34Z
Elysee 2006
17908
130392
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byaka karere biherereyemo . Uyu murenge uhana imbibi nindi mirenge nka Tare mumajyepfo, Kitabi muburengerazuba, Kamegeri muburasirazuba Kibirizi mumagepfo ndetse mumurenge wa Uwinkingi . Ugizwe Kandi nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange. Imidugudu makumyabiri nirindwi(27) . Abaturajye baho bakora imirimo |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
80ib6w07qouxs1lnlqmbikkty3p3lto
130393
130392
2026-04-16T20:13:28Z
Elysee 2006
17908
130393
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byaka karere biherereyemo . Uyu murenge uhana imbibi nindi mirenge nka Tare mumajyepfo, Kitabi muburengerazuba, Kamegeri muburasirazuba Kibirizi mumagepfo ndetse mumurenge wa Uwinkingi . Ugizwe Kandi nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange. Imidugudu makumyabiri nirindwi(27) . Abaturajye baho bakora imirimo myinshi yibanda Kubuhinzi nubworozi. |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
etetmlczj47fjnwbvdlw2p9zgqlcsgx
130394
130393
2026-04-16T20:14:16Z
Elysee 2006
17908
130394
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byaka karere biherereyemo . Uyu murenge uhana imbibi nindi mirenge nka Tare mumajyepfo, Kitabi muburengerazuba, Kamegeri muburasirazuba Kibirizi mumagepfo ndetse mumurenge wa Uwinkingi . Ugizwe Kandi nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange. Imidugudu makumyabiri nirindwi(27) . Abaturajye baho bakora imirimo myinshi yibanda Kubuhinzi nubworozi, bitewe nuko ari kamwe muduce |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
jdfc57js70et7at7q3ln1e5ntzblzty
130395
130394
2026-04-16T20:14:34Z
Elysee 2006
17908
130395
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byaka karere biherereyemo . Uyu murenge uhana imbibi nindi mirenge nka Tare mumajyepfo, Kitabi muburengerazuba, Kamegeri muburasirazuba Kibirizi mumagepfo ndetse mumurenge wa Uwinkingi . Ugizwe Kandi nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange. Imidugudu makumyabiri nirindwi(27) . Abaturajye baho bakora imirimo myinshi yibanda Kubuhinzi nubworozi, bitewe nuko ari kamwe muduce twicyaro |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya Nyungwe National Park, rizwi cyane mubukerarugendo.
sglzyylvv5r3b8nec3tvf4uxkctjmok
130396
130395
2026-04-16T20:15:58Z
Elysee 2006
17908
130396
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byaka karere biherereyemo . Uyu murenge uhana imbibi nindi mirenge nka Tare mumajyepfo, Kitabi muburengerazuba, Kamegeri muburasirazuba Kibirizi mumagepfo ndetse mumurenge wa Uwinkingi . Ugizwe Kandi nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange. Imidugudu makumyabiri nirindwi(27) . Abaturajye baho bakora imirimo myinshi yibanda Kubuhinzi nubworozi, bitewe nuko ari kamwe muduce twicyaro |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya kimeza rya Nyungwe rizwi cyane mubukerarugendo.
hzchp1flk7vfdogoz85slv80bpcovdh
130397
130396
2026-04-16T20:30:24Z
Elysee 2006
17908
130397
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byaka karere biherereyemo . Uyu murenge uhana imbibi nindi mirenge nka Tare mumajyepfo, Kitabi muburengerazuba, Kamegeri muburasirazuba Kibirizi mumagepfo ndetse mumurenge wa Uwinkingi . Ugizwe Kandi nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange. Imidugudu makumyabiri nirindwi(27) . Abaturajye baho bakora imirimo myinshi yibanda Kubuhinzi nubworozi, bitewe nuko ari kamwe muduce twicyaro |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya kimeza rya Nyungwe rizwi cyane mubukerarugendo.
INKOMOKO
1.
j3aylxfdht8b1dwqteqdxa1hx7q3y25
130398
130397
2026-04-16T20:40:50Z
Elysee 2006
17908
130398
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byaka karere biherereyemo . Uyu murenge uhana imbibi nindi mirenge nka Tare mumajyepfo, Kitabi muburengerazuba, Kamegeri muburasirazuba Kibirizi mumagepfo ndetse mumurenge wa Uwinkingi . Ugizwe Kandi nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange. Imidugudu makumyabiri nirindwi(27) . Abaturajye baho bakora imirimo myinshi yibanda Kubuhinzi nubworozi, bitewe nuko ari kamwe muduce twicyaro |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya kimeza rya Nyungwe rizwi cyane mubukerarugendo.
INKOMOKO
1.<nowiki>https://rw.wikipedia.org/wiki/Umurenge_wa_Gasaka#/editor/0</nowiki>
nckmlpbf31is0n1euson93mnta4e8nb
130399
130398
2026-04-16T20:41:39Z
Elysee 2006
17908
130399
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Umurenge wa Gasaka uherereye mu Akarere ka Nyamagabe. Ukaba arinawo ibiro byaka karere biherereyemo . Uyu murenge uhana imbibi nindi mirenge nka Tare mumajyepfo, Kitabi muburengerazuba, Kamegeri muburasirazuba Kibirizi mumagepfo ndetse mumurenge wa Uwinkingi . Ugizwe Kandi nutugari dutanu aritwo Gasaka, Nyamugari, Ngiryi, Gatovu na Nyarusange. Imidugudu makumyabiri nirindwi(27) . Abaturajye baho bakora imirimo myinshi yibanda Kubuhinzi nubworozi, bitewe nuko ari kamwe muduce twicyaro |356x356px]]
[[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ituweho n'abaturage ba Nyamagabe mu Rwanda|356x356px]]
Umurenge wa Gasaka ni umwe mu mirenge icumi ni rindwi igize akarere ka Nyamagabe.
Ni umwe mu mirenge yegereye ishyamba rya kimeza rya Nyungwe rizwi cyane mubukerarugendo.
INKOMOKO
1.nyamagabe.gov.rw
e01c2b38riw4oxh6gv0xyyjhqfzzvpf
Akarere ka Nyamagabe
0
8411
130372
130326
2026-04-16T17:12:08Z
Rutagengwa Aimee
17543
130372
wikitext
text/x-wiki
[[File:NyamagabeDist.png|thumb|Ikarita ya Nyamagabe|237x237px]]
[[Dosiye:Kitabi Tea Factory.jpg|thumb|I nyamabage]]
'''Nyamagabe''' ni akarere gaherereye mu [[Intara y'amajyepfo|ntara y'Amajyepfo]] y'u [[Rwanda|Rwanda.]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://nyamagabe.gov.rw/index.php?id=83 |accessdate=2020-08-03 |archive-date=2020-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712200936/http://nyamagabe.gov.rw/index.php?id=83 |deadurl=yes }}</ref> <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/nyamagabe-akarere-kahagaritse-kwakira-abaturage-bazanye-ibibazo</ref>. Nyamagabe iri hagati y'uturere tubiri aritwo [[Akarere ka Huye|Huye]] na [[Akarere ka Rusizi|Rusizi]] mu majyepfo y'Uburengerazuba [[Urutonde rw'abami bategetse u Rwanda|bw'u Rwanda]]. Tutibagiwe utundi turere nkaNyanza, Ruhango, Karongi na Nyaruguru . Aka karere kandi gakora kuri [[Pariki ya Nyungwe|parike ya Nyungwe]] ituwe n'inyamanswa ndetse n'inyoni z'amoko anyuranye. Ibiro by'akarere ka Nyamagabe biherereye mu murenge ''wa [[Gasaka]],mu kagali ka Nyamugari mu mudugudu wa Nyarusange.Aka karere gafite ubuso bwa 109km2,umubare w'abaturage urenga 378,098.''<ref>akarere ka nyamagabe -
Search</ref>
Akarere ka Nyamagabe kagizwe n'imirenge cumi n'irindwi 17 ariyo:
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Buruhukiro]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Cyanika]]
[[File:RW_Nyamagabe_(Gikongoro)_(2).jpg|thumb|[[File:Scenery_across_Valley_from_Murambi_Genocide_Memorial_Site_-_Outside_Gikongoro_-_Southern_Rwanda.jpg|thumb|ikibaya i Murambi Genocide Memorial Site -]]Nyamagabe ]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Gatare]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kaduha]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kamegeli]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kibirizi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kibumbwe]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kitabi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mbazi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mugano]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Musange]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Musebeya]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mushubi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Nkomane]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Gasaka]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Tare]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Uwinkingi.]]
<references />
[[Category:Rwanda]]
[[Category:Intara y'amajyepfo]]
[[Category:Uturere tw’u Rwanda]]
oggwajwjbxf54xrxfni4bvn2wqfmqp0
130400
130372
2026-04-16T20:43:49Z
Elysee 2006
17908
130400
wikitext
text/x-wiki
[[File:NyamagabeDist.png|thumb|Ikarita yerekana Nyamagabe|237x237px]]
[[Dosiye:Kitabi Tea Factory.jpg|thumb|I nyamabage]]
'''Nyamagabe''' ni akarere gaherereye mu [[Intara y'amajyepfo|ntara y'Amajyepfo]] y'u [[Rwanda|Rwanda.]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://nyamagabe.gov.rw/index.php?id=83 |accessdate=2020-08-03 |archive-date=2020-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712200936/http://nyamagabe.gov.rw/index.php?id=83 |deadurl=yes }}</ref> <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/nyamagabe-akarere-kahagaritse-kwakira-abaturage-bazanye-ibibazo</ref>. Nyamagabe iri hagati y'uturere tubiri aritwo [[Akarere ka Huye|Huye]] na [[Akarere ka Rusizi|Rusizi]] mu majyepfo y'Uburengerazuba [[Urutonde rw'abami bategetse u Rwanda|bw'u Rwanda]]. Tutibagiwe utundi turere nkaNyanza, Ruhango, Karongi na Nyaruguru . Aka karere kandi gakora kuri [[Pariki ya Nyungwe|parike ya Nyungwe]] ituwe n'inyamanswa ndetse n'inyoni z'amoko anyuranye. Ibiro by'akarere ka Nyamagabe biherereye mu murenge ''wa [[Gasaka]],mu kagali ka Nyamugari mu mudugudu wa Nyarusange.Aka karere gafite ubuso bwa 109km2,umubare w'abaturage urenga 378,098.''<ref>akarere ka nyamagabe -
Search</ref>
Akarere ka Nyamagabe kagizwe n'imirenge cumi n'irindwi 17 ariyo:
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Buruhukiro]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Cyanika]]
[[File:RW_Nyamagabe_(Gikongoro)_(2).jpg|thumb|[[File:Scenery_across_Valley_from_Murambi_Genocide_Memorial_Site_-_Outside_Gikongoro_-_Southern_Rwanda.jpg|thumb|ikibaya i Murambi Genocide Memorial Site -]]Nyamagabe ]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Gatare]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kaduha]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kamegeli]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kibirizi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kibumbwe]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kitabi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mbazi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mugano]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Musange]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Musebeya]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mushubi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Nkomane]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Gasaka]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Tare]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Uwinkingi.]]
<references />
[[Category:Rwanda]]
[[Category:Intara y'amajyepfo]]
[[Category:Uturere tw’u Rwanda]]
4xowxb1pxcrjxs00mwbusgz11wt4vsq
130401
130400
2026-04-16T20:44:33Z
Elysee 2006
17908
130401
wikitext
text/x-wiki
[[File:NyamagabeDist.png|thumb|Ikarita yerekana ubuso bwakarere Nyamagabe|237x237px]]
[[Dosiye:Kitabi Tea Factory.jpg|thumb|I nyamabage]]
'''Nyamagabe''' ni akarere gaherereye mu [[Intara y'amajyepfo|ntara y'Amajyepfo]] y'u [[Rwanda|Rwanda.]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://nyamagabe.gov.rw/index.php?id=83 |accessdate=2020-08-03 |archive-date=2020-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712200936/http://nyamagabe.gov.rw/index.php?id=83 |deadurl=yes }}</ref> <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/nyamagabe-akarere-kahagaritse-kwakira-abaturage-bazanye-ibibazo</ref>. Nyamagabe iri hagati y'uturere tubiri aritwo [[Akarere ka Huye|Huye]] na [[Akarere ka Rusizi|Rusizi]] mu majyepfo y'Uburengerazuba [[Urutonde rw'abami bategetse u Rwanda|bw'u Rwanda]]. Tutibagiwe utundi turere nkaNyanza, Ruhango, Karongi na Nyaruguru . Aka karere kandi gakora kuri [[Pariki ya Nyungwe|parike ya Nyungwe]] ituwe n'inyamanswa ndetse n'inyoni z'amoko anyuranye. Ibiro by'akarere ka Nyamagabe biherereye mu murenge ''wa [[Gasaka]],mu kagali ka Nyamugari mu mudugudu wa Nyarusange.Aka karere gafite ubuso bwa 109km2,umubare w'abaturage urenga 378,098.''<ref>akarere ka nyamagabe -
Search</ref>
Akarere ka Nyamagabe kagizwe n'imirenge cumi n'irindwi 17 ariyo:
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Buruhukiro]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Cyanika]]
[[File:RW_Nyamagabe_(Gikongoro)_(2).jpg|thumb|[[File:Scenery_across_Valley_from_Murambi_Genocide_Memorial_Site_-_Outside_Gikongoro_-_Southern_Rwanda.jpg|thumb|ikibaya i Murambi Genocide Memorial Site -]]Nyamagabe ]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Gatare]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kaduha]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kamegeli]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kibirizi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kibumbwe]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kitabi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mbazi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mugano]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Musange]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Musebeya]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mushubi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Nkomane]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Gasaka]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Tare]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Uwinkingi.]]
<references />
[[Category:Rwanda]]
[[Category:Intara y'amajyepfo]]
[[Category:Uturere tw’u Rwanda]]
f31wjsovsfu9ovb132xm2a7w54q2xx6
130402
130401
2026-04-16T20:45:21Z
Elysee 2006
17908
130402
wikitext
text/x-wiki
[[File:NyamagabeDist.png|thumb|Ikarita yerekana ubuso bwakarere ka Nyamagabe|237x237px]]
[[Dosiye:Kitabi Tea Factory.jpg|thumb|I nyamabage]]
'''Nyamagabe''' ni akarere gaherereye mu [[Intara y'amajyepfo|ntara y'Amajyepfo]] y'u [[Rwanda|Rwanda.]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://nyamagabe.gov.rw/index.php?id=83 |accessdate=2020-08-03 |archive-date=2020-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712200936/http://nyamagabe.gov.rw/index.php?id=83 |deadurl=yes }}</ref> <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/nyamagabe-akarere-kahagaritse-kwakira-abaturage-bazanye-ibibazo</ref>. Nyamagabe iri hagati y'uturere tubiri aritwo [[Akarere ka Huye|Huye]] na [[Akarere ka Rusizi|Rusizi]] mu majyepfo y'Uburengerazuba [[Urutonde rw'abami bategetse u Rwanda|bw'u Rwanda]]. Tutibagiwe utundi turere nkaNyanza, Ruhango, Karongi na Nyaruguru . Aka karere kandi gakora kuri [[Pariki ya Nyungwe|parike ya Nyungwe]] ituwe n'inyamanswa ndetse n'inyoni z'amoko anyuranye. Ibiro by'akarere ka Nyamagabe biherereye mu murenge ''wa [[Gasaka]],mu kagali ka Nyamugari mu mudugudu wa Nyarusange.Aka karere gafite ubuso bwa 109km2,umubare w'abaturage urenga 378,098.''<ref>akarere ka nyamagabe -
Search</ref>
Akarere ka Nyamagabe kagizwe n'imirenge cumi n'irindwi 17 ariyo:
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Buruhukiro]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Cyanika]]
[[File:RW_Nyamagabe_(Gikongoro)_(2).jpg|thumb|[[File:Scenery_across_Valley_from_Murambi_Genocide_Memorial_Site_-_Outside_Gikongoro_-_Southern_Rwanda.jpg|thumb|ikibaya i Murambi Genocide Memorial Site -]]Nyamagabe ]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Gatare]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kaduha]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kamegeli]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kibirizi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kibumbwe]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kitabi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mbazi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mugano]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Musange]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Musebeya]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mushubi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Nkomane]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Gasaka]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Tare]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Uwinkingi.]]
<references />
[[Category:Rwanda]]
[[Category:Intara y'amajyepfo]]
[[Category:Uturere tw’u Rwanda]]
buw0lzry2td0lryqhpbrdgfkrk1xij7
130403
130402
2026-04-16T20:48:01Z
Elysee 2006
17908
130403
wikitext
text/x-wiki
[[File:NyamagabeDist.png|thumb|Ikarita yerekana ubuso bwakarere ka Nyamagabe|237x237px]]
[[Dosiye:Kitabi Tea Factory.jpg|thumb|I Nyamabage]]
'''Nyamagabe''' ni akarere gaherereye mu [[Intara y'amajyepfo|ntara y'Amajyepfo]] y'u [[Rwanda|Rwanda.]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://nyamagabe.gov.rw/index.php?id=83 |accessdate=2020-08-03 |archive-date=2020-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712200936/http://nyamagabe.gov.rw/index.php?id=83 |deadurl=yes }}</ref> <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/nyamagabe-akarere-kahagaritse-kwakira-abaturage-bazanye-ibibazo</ref>. Nyamagabe iri hagati y'uturere tubiri aritwo [[Akarere ka Huye|Huye]] na [[Akarere ka Rusizi|Rusizi]] mu majyepfo y'Uburengerazuba [[Urutonde rw'abami bategetse u Rwanda|bw'u Rwanda]]. Tutibagiwe utundi turere nkaNyanza, Ruhango, Karongi na Nyaruguru . Aka karere kandi gakora kuri [[Pariki ya Nyungwe|parike ya Nyungwe]] ituwe n'inyamanswa ndetse n'inyoni z'amoko anyuranye. Ibiro by'akarere ka Nyamagabe biherereye mu murenge ''wa [[Gasaka]],mu kagali ka Nyamugari mu mudugudu wa Nyarusange.Aka karere gafite ubuso bwa 109km2,umubare w'abaturage urenga 378,098.''<ref>akarere ka nyamagabe -
Search</ref>
Akarere ka Nyamagabe kagizwe n'imirenge cumi n'irindwi 17 ariyo:
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Buruhukiro]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Cyanika]]
[[File:RW_Nyamagabe_(Gikongoro)_(2).jpg|thumb|[[File:Scenery_across_Valley_from_Murambi_Genocide_Memorial_Site_-_Outside_Gikongoro_-_Southern_Rwanda.jpg|thumb|ikibaya i Murambi Genocide Memorial Site -]]Nyamagabe ]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Gatare]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kaduha]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kamegeli]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kibirizi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kibumbwe]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kitabi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mbazi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mugano]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Musange]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Musebeya]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mushubi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Nkomane]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Gasaka]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Tare]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Uwinkingi.]]
<references />
[[Category:Rwanda]]
[[Category:Intara y'amajyepfo]]
[[Category:Uturere tw’u Rwanda]]
h38l5n79knvtefwmzk7g5j230j9bkxf
130404
130403
2026-04-16T20:50:14Z
Elysee 2006
17908
130404
wikitext
text/x-wiki
[[File:NyamagabeDist.png|thumb|Ikarita yerekana ubuso bwakarere ka Nyamagabe|237x237px]]
[[Dosiye:Kitabi Tea Factory.jpg|thumb|I Nyamabage]]
'''Nyamagabe''' ni akarere gaherereye mu [[Intara y'amajyepfo|ntara y'Amajyepfo]] y'u [[Rwanda|Rwanda.]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://nyamagabe.gov.rw/index.php?id=83 |accessdate=2020-08-03 |archive-date=2020-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712200936/http://nyamagabe.gov.rw/index.php?id=83 |deadurl=yes }}</ref> <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/nyamagabe-akarere-kahagaritse-kwakira-abaturage-bazanye-ibibazo</ref>. Nyamagabe iri hagati y'uturere tubiri aritwo [[Akarere ka Huye|Huye]] na [[Akarere ka Rusizi|Rusizi]] mu majyepfo y'Uburengerazuba [[Urutonde rw'abami bategetse u Rwanda|bw'u Rwanda]]. Tutibagiwe utundi turere nkaNyanza, Ruhango, Karongi na Nyaruguru . Aka karere kandi gakora kuri [[Pariki ya Nyungwe|parike ya Nyungwe]] ituwe n'inyamanswa ndetse n'inyoni z'amoko anyuranye. Ibiro by'akarere ka Nyamagabe biherereye mu murenge ''wa [[Gasaka]],mu kagali ka Nyamugari mu mudugudu wa Nyarusange.Aka karere gafite ubuso bwa 109km2,umubare w'abaturage Barenga 378,098.''<ref>akarere ka nyamagabe -
Search</ref>
Akarere ka Nyamagabe kagizwe n'imirenge cumi n'irindwi 17 ariyo:
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Buruhukiro]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Cyanika]]
[[File:RW_Nyamagabe_(Gikongoro)_(2).jpg|thumb|[[File:Scenery_across_Valley_from_Murambi_Genocide_Memorial_Site_-_Outside_Gikongoro_-_Southern_Rwanda.jpg|thumb|ikibaya i Murambi Genocide Memorial Site -]]Nyamagabe ]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Gatare]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kaduha]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kamegeli]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kibirizi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kibumbwe]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kitabi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mbazi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mugano]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Musange]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Musebeya]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mushubi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Nkomane]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Gasaka]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Tare]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Uwinkingi.]]
<references />
[[Category:Rwanda]]
[[Category:Intara y'amajyepfo]]
[[Category:Uturere tw’u Rwanda]]
8evqpe9jzr1ktfmxq6i6m9lswanw506
130405
130404
2026-04-16T20:50:37Z
Elysee 2006
17908
130405
wikitext
text/x-wiki
[[File:NyamagabeDist.png|thumb|Ikarita yerekana ubuso bwakarere ka Nyamagabe|237x237px]]
[[Dosiye:Kitabi Tea Factory.jpg|thumb|I Nyamabage]]
'''Nyamagabe''' ni akarere gaherereye mu [[Intara y'amajyepfo|ntara y'Amajyepfo]] y'u [[Rwanda|Rwanda.]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://nyamagabe.gov.rw/index.php?id=83 |accessdate=2020-08-03 |archive-date=2020-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712200936/http://nyamagabe.gov.rw/index.php?id=83 |deadurl=yes }}</ref> <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/nyamagabe-akarere-kahagaritse-kwakira-abaturage-bazanye-ibibazo</ref>. Nyamagabe iri hagati y'uturere tubiri aritwo [[Akarere ka Huye|Huye]] na [[Akarere ka Rusizi|Rusizi]] mu majyepfo y'Uburengerazuba [[Urutonde rw'abami bategetse u Rwanda|bw'u Rwanda]]. Tutibagiwe utundi turere nkaNyanza, Ruhango, Karongi na Nyaruguru . Aka karere kandi gakora kuri [[Pariki ya Nyungwe|parike ya Nyungwe]] ituwe n'inyamanswa ndetse n'inyoni z'amoko anyuranye. Ibiro by'akarere ka Nyamagabe biherereye mu murenge ''wa [[Gasaka]],mu kagali ka Nyamugari mu mudugudu wa Nyarusange.Aka karere gafite ubuso bwa 109km2,umubare w'abaturage barenga 378,098.''<ref>akarere ka nyamagabe -
Search</ref>
Akarere ka Nyamagabe kagizwe n'imirenge cumi n'irindwi 17 ariyo:
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Buruhukiro]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Cyanika]]
[[File:RW_Nyamagabe_(Gikongoro)_(2).jpg|thumb|[[File:Scenery_across_Valley_from_Murambi_Genocide_Memorial_Site_-_Outside_Gikongoro_-_Southern_Rwanda.jpg|thumb|ikibaya i Murambi Genocide Memorial Site -]]Nyamagabe ]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Gatare]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kaduha]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kamegeli]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kibirizi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kibumbwe]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Kitabi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mbazi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mugano]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Musange]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Musebeya]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Mushubi]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Nkomane]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Gasaka]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Tare]]
.[[BuruhukiroCyanikaGatare Kaduha KamegeliKibiriziKibumbweKitabiMbaziMuganoMusangeMusebeya MushubiNkomaneGasakaTare Uwinkingi.|Uwinkingi.]]
<references />
[[Category:Rwanda]]
[[Category:Intara y'amajyepfo]]
[[Category:Uturere tw’u Rwanda]]
2eo4bplrn78b1n7bmyb160m5uzr4mj8
Claire Kamanzi
0
9192
130419
127229
2026-04-17T10:26:37Z
Niyigaba.05
17909
130419
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Richard Quest & Clare Akamanzi - 2023 World Economic Forum (52693412440).jpg|thumb|Claire Kamanzi with Richard Quest in 2023 Word Economic Forum]]
[[Dosiye:Photo2 Cars and Motorbikes at RDB Office Road.jpg|thumb|Inzu yahoze ikoreramo Ikigo gishinzwe iterambere RDB Madamu Kamanzi Claire Ayoboye]]
claire kamanzi nu munyarwanda kazi uhagarariye RDB <ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/18418</ref>
== Amateka ==
claire Akamanzi afite impamyabumyenyi yikirenga yakuye ur kaminuza yo mur [[Amerika|america]] havard.
== imirimo ==
yateje imbere visit [[Rwanda]]
korana namakipe yohanze kugirango abakerarunjyendo baze aribenshi<ref>{{Cite web |url=https://en.igihe.com/news/article/who-appoints-clare-akamanzi-as-board-member-of-who-foundation |title=Archive copy |access-date=2021-10-20 |archive-date=2021-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020114308/https://en.igihe.com/news/article/who-appoints-clare-akamanzi-as-board-member-of-who-foundation |url-status=dead }}</ref>
== REBERA HANO ==
kv4gnho1n4vga6h418s1xy7nhkmiqmx
130420
130419
2026-04-17T10:34:24Z
Niyigaba.05
17909
130420
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Richard Quest & Clare Akamanzi - 2023 World Economic Forum (52693412440).jpg|thumb|Former Leader of RDB Claire Kamanzi with Richard Quest in 2023 Word Economic Forum]]
[[Dosiye:Photo2 Cars and Motorbikes at RDB Office Road.jpg|thumb|Inzu yahoze ikoreramo Ikigo gishinzwe iterambere RDB Madamu Kamanzi Claire Ayoboye]]
claire kamanzi nu munyarwanda kazi uhagarariye RDB <ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/18418</ref>
== Amateka ==
claire Akamanzi afite impamyabumyenyi yikirenga yakuye ur kaminuza yo mur [[Amerika|america]] havard.
== imirimo ==
yateje imbere visit [[Rwanda]]
korana namakipe yohanze kugirango abakerarunjyendo baze aribenshi<ref>{{Cite web |url=https://en.igihe.com/news/article/who-appoints-clare-akamanzi-as-board-member-of-who-foundation |title=Archive copy |access-date=2021-10-20 |archive-date=2021-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020114308/https://en.igihe.com/news/article/who-appoints-clare-akamanzi-as-board-member-of-who-foundation |url-status=dead }}</ref>
== REBERA HANO ==
llurrhoazyg83vtn5bswjh0svke3owt
Imihindagurikire y’ibihe
0
14351
130374
130364
2026-04-16T17:30:36Z
Rutagengwa Aimee
17543
130374
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Change_in_Average_Temperature_With_Fahrenheit.svg|alt=The global map shows sea temperature rises of 0.5 to 1 degree Celsius; land temperature rises of 1 to 2 degree Celsius; and Arctic temperature rises of up to 4 degrees Celsius.|thumb| Ikigereranyo cy'ubushyuhe bwo mu kirere kuva mu mwaka wa 2011 kugeza mu wa 2021 ugereranije na 1956–1976]]
[[Dosiye:Global_Temperature_And_Forces_With_Fahrenheit.svg|alt=The graph from 1880 to 2020 shows natural drivers exhibiting fluctuations of about 0.3 degrees Celsius. Human drivers steadily increase by 0.3 degrees over 100 years to 1980, then steeply by 0.8 degrees more over the past 40 years.|thumb| Guhindura mubushyuhe bwo hejuru bwikirere kuva Revolution Revolution yinganda, wongeyeho abashoferi kuri izo mpinduka. Ibikorwa byabantu byatumye ubushyuhe bwiyongera, hamwe nimbaraga karemano zongeramo ibintu bitandukanye. ]]
Mu mikoreshereze rusange, '''imihindagurikire y’ikirere''' isobanura '''ubushyuhe bw’isi''' cyangwa kwiyongera kubushyuhe ku isi,- kwiyongera kw’ubushyuhe buringaniye ku isi - n'ingaruka zabyo ku miterere y’ikirere ku isi. Imihindagurikire y’ibihe mu buryo bwagutse ikubiyemo n’imihindagurikire yigihe kirekire y’ikirere k'isi.Ubwiyongere bw'ubushyuhe bwo ku isi burihuta kurusha impinduka zabanjirije iyi, kandi biterwa ahanini n'abantu batwika ibicanwa . Gukoresha lisansi y’ibinyabuzima, gutema amashyamba, hamwe n’ibikorwa bimwe na bimwe by’ubuhinzi n’inganda byongera imyuka ihumanya ikirere, cyane cyane karuboni ya dioxide na metani . Imyuka ya parike ikurura ubushyuhe isi imurika nyuma yo gushyuha izuba. Umubare munini wiyi myuka ifata ubushyuhe bwinshi mukirere cyo hasi k'isi, bigatuma ubushyuhe bu isi
Kubera imihindagurikire y’ikirere, ubutayu buragenda bwiyongera, mu gihe ubushyuhe bw’umuriro n’umuriro bigenda bigaragara. Ubushyuhe bwiyongera muri Arctique bwagize uruhare mu gushonga permafrost, umwiherero w’ibarafu no gutakaza urubura rwo mu nyanja. Ubushyuhe bwo hejuru nabwo butera umuyaga mwinshi, amapfa, n'ibindi bihe bikabije . Imihindagurikire y’ibidukikije mu misozi, amabuye ya korali, na Arctique ihatira amoko menshi kwimuka cyangwa kuzimangana . <ref>{{Cite web |last=EPA |date=19 January 2017 |title=Climate Impacts on Ecosystems |url=https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-impacts/climate-impacts-ecosystems_.html#Extinction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127185656/https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-impacts/climate-impacts-ecosystems_.html#Extinction |archive-date=27 January 2018 |access-date=5 February 2019 |quote=Mountain and arctic ecosystems and species are particularly sensitive to climate change... As ocean temperatures warm and the acidity of the ocean increases, bleaching and coral die-offs are likely to become more frequent.}}</ref> Nubwo imbaraga zo kugabanya ubushyuhe buzaza zigenda neza, ingaruka zimwe zizakomeza ibinyejana byinshi. Harimo gushyushya inyanja, aside yo mu nyanja no kuzamuka ku inyanja .
Imihindagurikire y’ibihe ibangamira abantu bafite ikibazo cy’ibiribwa n’amazi, kwiyongera kw’umwuzure, ubushyuhe bukabije, indwara nyinshi, ndetse n’ubukungu . Kwimuka kwabantu namakimbirane nabyo birashobora kuba ibisubizo. Ishami ry'Umuryango w'Abibumbye ryita ku Buzima (OMS) ryita imihindagurikire y’ikirere kibangamiye ubuzima bw’isi yose mu kinyejana cya 21. Abaturage barashobora guhangana n’imihindagurikire y’ikirere binyuze mu mbaraga nko kurinda inkombe cyangwa kwagura uburyo bwo guhumeka ikirere, ariko ingaruka zimwe ntizishobora kwirindwa. Ibihugu bikennye bifite uruhare runini ku byuka bihumanya ikirere ku isi, nyamara bifite ubushobozi buke bwo guhangana n’imihindagurikire y’ikirere .
Ingaruka nyinshi z’imihindagurikire y’ikirere zimaze kugaragara kuri 1.2 ° C (2.2 ° F) urwego rwo gushyuha. Ubushyuhe bwiyongereye buzongera izo ngaruka kandi burashobora gukurura ingingo, nko gushonga k'urubura rwa Greenland . Mu masezerano y’i Paris 2015, ibihugu byose byemeranije gukomeza gushyuha "munsi yimyaka 2 ° C ". Ariko, hamwe n’imihigo yatanzwe mu masezerano, ubushyuhe bw’isi buzakomeza kugera kuri 2.7 ° C (4.9 ° F) mu mpera z'ikinyejana. Kugabanya ubushyuhe kuri 1.5 ° C bizasaba kugabanya imyuka ihumanya ikirere mu 2030 no kugera kuri 2050 imyuka ihumanya <div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:302px;max-width:302px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:300px;max-width:300px"><div class="thumbimage" style="height:151px;overflow:hidden">[[File:Bobcat_Fire,_Los_Angeles,_San_Gabriel_Mountains.jpg|alt=Bobcat Fire in Monrovia, CA, September 10, 2020|298x298px]]</img></div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:167px;max-width:167px"><div class="thumbimage" style="height:96px;overflow:hidden">[[File:Bleached_colony_of_Acropora_coral.jpg|alt=Bleached colony of Acropora coral|165x165px]]</img></div></div><div class="tsingle" style="width:131px;max-width:131px"><div class="thumbimage" style="height:96px;overflow:hidden">[[File:California_Drought_Dry_Lakebed_2009.jpg|alt=A dry lakebed in California, which is experiencing its worst megadrought in 1,200 years.|129x129px]]</img></div></div></div><div class="trow" style="display:flex"><div class="thumbcaption"> Ingaruka zimwe z’imihindagurikire y’ikirere, yerekeza ku isaha uhereye hejuru ibumoso: [[Wildfire|Inkongi y'umuriro]] yakajije umurego kubera ubushyuhe n’amapfa, [[Drought|ubukana bw’amapfa]] bwangiza amazi, hamwe no [[Coral bleaching|guhumanya amakorali]] yatewe n’ubushyuhe [[Marine heatwave|bwo mu nyanja]] . </div></div></div></div>
[[Category:Pages using multiple image with auto scaled images]]
Kugabanya ibyuka bihumanya bisaba kubyara amashanyarazi aturuka kuri karubone nkeya aho gutwika ibicanwa. Iyi mpinduka ikubiyemo gukuraho amakara y’amashanyarazi na gaze gasanzwe, kongera cyane imikoreshereze y’umuyaga, izuba, n’ubundi bwoko bw’ingufu zishobora kongera ingufu, no kugabanya ikoreshwa ry’ingufu . Amashanyarazi akomoka ku masoko adatanga imyuka ya karubone azakenera gusimbuza ibicanwa biva mu kirere kugira ngo bitwarwe n’amashanyarazi, inyubako zishyushya, n’inganda zikora inganda. Carbone irashobora kandi gukurwa mu kirere, urugero nko [[Kurinda amashyamba|kongera amashyamba]] no guhinga hakoreshejwe uburyo bufata karubone mu butaka .
== Amagambo akunze gukoreshwa ==
Mbere ya za 1980, igihe bitari byumvikana neza niba ubushyuhe bwo kongera imyuka ihumanya ikirere bwarushaga imbaraga ubukonje bw’imyuka ihumanya [[Imyuka Ihumanya Ikirere|ikirere]], abahanga mu bya siyansi bakoresheje iryo jambo ''ry’imihindagurikire y’ikirere batabishaka'' bavuga ku ngaruka z’abantu ku kirere.
Mu myaka ya za 1980, ijambo ''ubushyuhe bw’isi'' n’imihindagurikire ''y’ikirere'' byabaye byinshi. Nubwo ayo magambo yombi rimwe na rimwe akoreshwa mu buryo bumwe, mu buhanga, ''ubushyuhe bw’isi'' bwerekana gusa ubushyuhe bw’ubushyuhe bwo hejuru, mu gihe ''imihindagurikire y’ikirere'' isobanura impinduka zose z’imiterere y’ikirere ku isi. ''Ubushyuhe bukabije ku isi'' - bwakoreshejwe mu 1975 <ref name="Science_Broeker_19750808">{{Cite journal|pages=460–463}}</ref> - bwabaye ijambo ryamamaye cyane nyuma y’uko umuhanga mu bumenyi bw’ikirere wa NASA, James Hansen abukoresheje mu buhamya yatanze mu 1988 muri Sena ya Amerika . Kuva mu myaka ya za 2000, ''imihindagurikire y’ikirere'' yiyongereye mu mikoreshereze. ''Imihindagurikire y’ibihe'' irashobora kandi kwerekeza cyane ku mpinduka zatewe n'abantu cyangwa impinduka kamere mu mateka y'isi.
Abahanga mu bya siyansi, abanyapolitiki ndetse n’itangazamakuru ubu bakoresha ijambo ''ikibazo cy’ikirere'' cyangwa ''ibihe byihutirwa by’ikirere'' kugira ngo baganire ku bijyanye n’imihindagurikire y’ikirere, n’ubushyuhe ''bw’isi'' aho gukoresha ''ubushyuhe bw’isi'' .
== Ubushyuhe bwerekanwe ==
[[Dosiye:Common_Era_Temperature.svg|thumb| Kwiyongera k'ubushyuhe ku isi mu myaka 2000 ishize ukoresheje amakuru ya porokisi kuva ku mpeta y'ibiti, korali, hamwe na ice cores mubururu. Ibyatanzwe byerekanwe neza biri mumutuku. <ref name="nasa temperatures">{{Cite web |title=Global Annual Mean Surface Air Temperature Change |url=https://data.giss.nasa.gov/gistemp/graphs_v4/ |access-date=23 February 2020 |publisher=[[NASA]] |archive-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416074510/https://data.giss.nasa.gov/gistemp/graphs_v4/ |url-status=live }}</ref>]]
Imibare myinshi yigenga yibikoresho byerekana ko ikirere gishyuha. Imyaka icumi ya 2011–2020 yashyushye ku kigereranyo cya 1.09 ° C [0.95–1.20 ° C] ugereranije n’ibanze byabanjirije inganda (1850–1900). Ubushyuhe bwo hejuru buriyongera hafi 0.2 ° C ku myaka icumi, hamwe na 2020 igera ku bushyuhe bwa 1.2 ° C hejuru yigihe cyabanjirije inganda. [31] Kuva mu 1950, iminsi yubukonje nijoro nijoro byagabanutse, kandi iminsi yubushyuhe nijoro byiyongera.
Habayeho ubushyuhe buke hagati yikinyejana cya 18 hagati yikinyejana cya 19. Amakuru y’ikirere muri kiriya gihe aturuka ku miterere y’ikirere, nk'ibiti hamwe n’ibarafu . Inyandiko za Thermometero zatangiye gutanga amakuru ku isi ahagana mu 1850. Uburyo bwamateka yubushyuhe no gukonja, nka Climate Animate ya Medieval hamwe nigihe gito cyibarafu, ntibyigeze bibera icyarimwe mubice bitandukanye. Ubushyuhe bushobora kuba bwarageze hejuru nko mu mpera z'ikinyejana cya 20 mu turere duto. Habayeho ibice byabanjirije amateka yubushyuhe bwisi, nka Paleocene - Eocene Thermal Maximum . Nyamara, ubwiyongere bugezweho bwiyongera bwubushyuhe hamwe nubushyuhe bwa CO bwihuse cyane kuburyo ibintu bitunguranye bya geofiziki mumateka yisi bitegereye igipimo kiriho.
Ibimenyetso by'ubushyuhe buva mu bipimo by'ubushyuhe bwo mu kirere bishimangirwa n'ibindi byinshi byagaragaye. [39] Urugero, harahanuwe kandi harebwa impinduka z’amazi karemano y’amazi, nko kwiyongera inshuro n’ubukonje bw’imvura nyinshi, gushonga kwa shelegi n’ibarafu y’ubutaka, ndetse n’ubushyuhe bw’ikirere bwiyongera. Ibimera n'ibinyabuzima nabyo bitwara muburyo bujyanye n'ubushyuhe; kurugero, ibimera birabya kare mugihe cyizuba. Ikindi kimenyetso cyingenzi ni ugukonjesha ikirere cyo hejuru, byerekana ko imyuka ya parike irimo gufata ubushyuhe hafi yisi kandi ikayirinda gukwirakwira mu kirere. <ref>{{Cite web |date=3 June 2010 |title=Global Warming |url=https://earthobservatory.nasa.gov/features/GlobalWarming |access-date=11 September 2020 |publisher=[[NASA JPL]] |quote=Satellite measurements show warming in the troposphere but cooling in the stratosphere. This vertical pattern is consistent with global warming due to increasing greenhouse gases but inconsistent with warming from natural causes. |archive-date=14 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814105952/https://earthobservatory.nasa.gov/features/GlobalWarming |url-status=live }}</ref>
Uturere twisi dushyushye kubiciro bitandukanye . Igishushanyo cyigenga aho imyuka ihumanya ikirere isohoka, kubera ko imyuka ikomeza igihe kirekire kuburyo ikwirakwira kwisi. Kuva mu bihe byabanjirije inganda, impuzandengo yubushyuhe bwo hejuru yubutaka bwiyongereye hafi inshuro ebyiri nkubushyuhe bwo hejuru bwisi. Ibi biterwa nubushyuhe bunini bwinyanja, kandi kubera ko inyanja itakaza ubushyuhe bwinshi mukumuka . Ingufu zumuriro muri gahunda y’ikirere ku isi ziyongereye hamwe n’ikiruhuko gito kuva byibuze mu 1970, kandi hejuru ya 90% y’izo mbaraga ziyongereye zabitswe mu nyanja . <ref name="ocean heat absorption">{{Cite web |year=2018 |title=Climate Change: Ocean Heat Content |url=https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-ocean-heat-content |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212110601/https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-ocean-heat-content |archive-date=12 February 2019 |access-date=20 February 2019 |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]]}}</ref> Ahasigaye hashyushye ikirere, ushonga urubura, kandi ususurutsa imigabane. <ref name="EarthSysSciData_20200907">{{Cite journal|pages=2013–2041}}</ref>
Amajyaruguru y'Amajyaruguru na Pole y'Amajyaruguru byashyushye cyane kurusha Pole y'Amajyepfo n'Amajyepfo y'isi . Amajyaruguru y’Amajyaruguru ntabwo afite ubutaka bwinshi gusa, ahubwo afite ibihe byinshi byurubura hamwe nubura bwinyanja . Mugihe iyi mibumbe ihindagurika yerekana urumuri rwinshi rukaba umwijima nyuma yuko urubura rushonga, batangira gukuramo ubushyuhe bwinshi . Ububiko bwa karubone bwaho bwirabura kuri shelegi na barafu nabyo bigira uruhare mubushyuhe bwa Arctique. Ubushyuhe bwa Arctique buriyongera hejuru yikubye kabiri igipimo cyisi yose . Gushonga kw'ibarafu hamwe n'ibibarafu muri Arctique bihagarika urujya n'uruza rw'inyanja, harimo n'umugezi wa Kigobe wagabanutse, bikomeza guhindura ikirere.
== Inshingano yubushyuhe bwa vuba ==
[[Dosiye:Physical_Drivers_of_climate_change.svg|right|thumb| Abatwara imihindagurikire y’ikirere kuva 1850–1900 kugeza 2010–2019. Nta ntererano ihambaye yatanzwe kuva imbere imbere cyangwa abashoferi b'izuba n'ibirunga.]]
Imiterere yikirere ihura ninzinguzingo zitandukanye zishobora kumara imyaka (nka El Niño - Oscillation y'Amajyepfo (ENSO)), imyaka mirongo cyangwa ibinyejana. Izindi mpinduka ziterwa nubusumbane bwingufu "ziva" mumiterere yikirere, ariko ntabwo buri gihe hanze yisi. Ingero z’agahato ko hanze zirimo impinduka ziterwa nubushyuhe bwa gaze ya parike, urumuri rwizuba, kuruka [[Ikirunga|kwikirunga]], hamwe nuburyo butandukanye mubizenguruka isi kuzenguruka izuba.
Kugirango hamenyekane uruhare rwabantu mu mihindagurikire y’ikirere, hagomba kuvaho imihindagurikire y’ikirere imbere n’imihindagurikire y’ikirere. Uburyo bw'ingenzi ni ukumenya "igikumwe" kidasanzwe ku mpamvu zose zishobora gutera, hanyuma ugereranye ibyo bitoki hamwe nuburyo bugaragara bw’imihindagurikire y’ikirere. Kurugero, guhatira izuba birashobora kuvaho nkimpamvu ikomeye. Urutoki rwarwo rwaba rushyushye mu kirere cyose. Nyamara, ikirere cyo hasi gusa cyarashyushye, kijyanye na gazi ya parike. Uruhare rw’imihindagurikire y’ikirere ruheruka kwerekana ko umushoferi nyamukuru azamuye imyuka ihumanya ikirere, hamwe na aerosole igira ingaruka mbi.
=== Imyuka yangiza ikirere ===
[[Dosiye:Carbon_Dioxide_800kyr.svg|thumb|Ubushuhe bwa CO mumyaka 800.000 iheze nkuko bipimye kurubura rwa barafu <ref>{{Cite journal|pages=379–382}}</ref> <ref>{{Cite journal|pages=1712–1714}}</ref> <ref>{{Cite journal|pages=735–738}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Etheridge |first=D. |last2=Steele |first2=L. |last3=Langenfelds |first3=R. |last4=Francey |first4=R. |last5=Barnola |first5=J.-M. |last6=Morgan |first6=V. |date=1998 |title=Historical CO2 Records from the Law Dome DE08, DE08-2, and DSS Ice Cores |url=https://cdiac.ess-dive.lbl.gov/trends/co2/lawdome.html |access-date=2022-11-20 |website=Carbon Dioxide Information Analysis Center, Oak Ridge National Laboratory |archive-date=2017-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113165236/https://cdiac.ess-dive.lbl.gov/trends/co2/lawdome.html |url-status=live }}</ref> (ubururu / icyatsi) kandi butaziguye <ref>{{Cite web |last=Keeling |first=C. |author-link=Charles David Keeling |last2=Whorf |first2=T. |date=2004 |title=Atmospheric CO2 Records from Sites in the SIO Air Sampling Network |url=https://cdiac.ess-dive.lbl.gov/trends/co2/sio-keel.html |access-date=2022-11-20 |website=[[Carbon Dioxide Information Analysis Center]], [[Oak Ridge National Laboratory]] |archive-date=2017-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170929234352/https://cdiac.ess-dive.lbl.gov/trends/co2/sio-keel.html |url-status=live }}</ref> (umukara)]]
Imyuka ya parike ibonerana ku zuba, bityo ikayemerera kunyura mu kirere kugira ngo ishyushya isi. Isi irabagirana nkubushyuhe, kandi imyuka ya parike ikurura igice cyayo . Uku kwinjiza bidindiza umuvuduko ubushyuhe bwahungira mu kirere, ugafata ubushyuhe hafi yubuso bwisi kandi bugashyuha mugihe runaka. <ref>{{Cite web |last=NASA |title=The Causes of Climate Change |url=https://climate.nasa.gov/causes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508000022/https://climate.nasa.gov/causes/ |archive-date=8 May 2019 |access-date=8 May 2019 |website=Climate Change: Vital Signs of the Planet}}</ref> Mbere y’Impinduramatwara mu nganda, ibisanzwe bisanzwe byuka bihumanya ikirere byatumye umwuka uri hafi yubuso ugera kuri 33 ° C hashyushye kuruta uko byari kugenda iyo badahari. <ref>{{Cite web |last=ACS |author-link=American Chemical Society |title=What Is the Greenhouse Effect? |url=https://www.acs.org/content/acs/en/climatescience/climatesciencenarratives/what-is-the-greenhouse-effect.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190526110653/https://www.acs.org/content/acs/en/climatescience/climatesciencenarratives/what-is-the-greenhouse-effect.html |archive-date=26 May 2019 |access-date=26 May 2019}}</ref> Mugihe imyuka y'amazi (~ 50%) n'ibicu (~ 25%) aribyo bigira uruhare runini mubikorwa bya parike, byiyongera nkibikorwa byubushyuhe bityo bikaba ibisubizo . Ku rundi ruhande, imyuka ya gaze nka CO (~ 20%), tropone ya ozone, CFCs na okiside ya nitrous ntabwo biterwa n'ubushyuhe, bityo rero ni imbaraga zo hanze.
Ibikorwa byabantu kuva Revolisiyo yinganda, cyane cyane gukuramo no gutwika ibicanwa biva mu kirere ( amakara, peteroli, na gaze gasanzwe ), byongereye imyuka ya parike mu kirere, bivamo ubusumbane bukabije . Muri 2019, ingufu za CO na metani zariyongereyeho hafi 48% na 160%, kuva mu 1750. Izi nzego za CO zirarenze uko zigeze mugihe icyo aricyo cyose mumyaka miriyoni 2 ishize. Kwishyira hamwe kwa metani birarenze kure cyane uko byari bimeze mumyaka 800.000 ishize. [70]
[[Dosiye:CO2 Emissions by Source.svg|right|thumb| Umushinga wa Carbone Global werekana uburyo kwiyongera kuri CO kuva 1880 byatewe ninkomoko zitandukanye zigenda ziyongera.]]
Kwangiza imyuka ihumanya ikirere ku isi muri 2019 byari bihwanye na 59 toni miliyari ya CO . Muri ibyo byuka, 75% ni CO , 18% ni metani, 4% ni okiside ya nitrous, naho 2% ni gaze ya fluor . Imyuka CO [71] ituruka ahanini ku gutwika ibicanwa kugira ngo bitange ingufu mu gutwara, gukora, gushyushya, n'amashanyarazi. Ibindi byuka bya CO biva mu gutema amashyamba no mu nganda, birimo CO yarekuwe n’imiti yo gukora sima, ibyuma, aluminium, n’ifumbire . Ibyuka bya metani biva mu bworozi, ifumbire, [[Umuceli|guhinga umuceri]], imyanda, amazi mabi, no gucukura amakara, ndetse no gucukura peteroli na gaze . Umwuka wa azote uva ahanini muri mikorobe yangirika y'ifumbire .
N’ubwo uruhare rw’amashyamba rwangiza imyuka ihumanya ikirere, hejuru yubutaka bwisi, cyane cyane amashyamba yacyo, bikomeje kuba imyanda ikomeye ya CO . Uburyo bwo kurohama ku butaka, nko gutunganya karubone mu butaka na fotosintezeza, bikuraho hafi 29% by’imyuka ihumanya ikirere ya CO ku isi. Inyanja nayo ikora nka karubone ikomeye ikoresheje inzira ebyiri. Ubwa mbere, CO ishonga mumazi yo hejuru. Nyuma yaho, kuzenguruka kwinyanja gukwirakwira mu nyanja imbere, aho ikusanyiriza hamwe igihe kimwe murwego rwa karubone . Mu myaka 20 ishize, inyanja yisi yakiriye 20 kugeza 30% bya CO yasohotse.
=== Indege n'ibicu ===
Guhumanya ikirere, muburyo bwa aerosole, bigira ingaruka ku kirere ku rugero runini. Indege ikwirakwiza kandi ikurura imirasire y'izuba. Kuva mu 1961 kugeza 1990, kugabanuka gahoro gahoro k'izuba ryageze ku isi byagaragaye. Iyi phenomenon izwi cyane nka ''global dimming'', kandi iterwa na aerosole ikomoka kumukungugu, umwanda no gutwika ibicanwa na lisansi. <ref>{{Cite web |date= |title=Aerosol pollution has caused decades of global dimming |url=https://news.agu.org/press-release/aerosol-pollution-caused-decades-of-global-dimming/ |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327143716/https://news.agu.org/press-release/aerosol-pollution-caused-decades-of-global-dimming/ |url-status=live }}</ref> <ref>{{Cite journal|pages=761–769}}</ref> <ref>{{Cite web |date=4 June 2020 |title=Global Dimming Dilemna |url=https://www.scientistswarning.org/2020/06/04/dimming-dilemma/ |access-date=26 February 2023 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129150231/https://www.scientistswarning.org/2020/06/04/dimming-dilemma/ |url-status=live }}</ref> Ku isi hose, aerosole yagabanutse kuva mu 1990 kubera kurwanya umwanda, bivuze ko batagihisha ubushyuhe bwa gaze ya parike.
Aerosole nayo igira ingaruka zitaziguye ku ngengo yimirasire yisi . Sulfate aerosole ikora nka nuclei igicu kandi iganisha ku bicu bifite byinshi kandi bito bitonyanga. Ibi bicu byerekana imirasire yizuba neza kuruta ibicu bifite ibitonyanga bike kandi binini. Bigabanya kandi imikurire yimvura, ituma ibicu bigaragarira kumurasire yizuba. Ingaruka zitaziguye za aerosole nizo nini zidashidikanywaho muguhatira imirasire.
Mugihe ubusanzwe aerosole igabanya ubushyuhe bwisi yerekana urumuri rwizuba, karubone yumukara muri soot igwa kumubura cyangwa urubura birashobora kugira uruhare mubushyuhe bwisi. Ntabwo ibyo byongera gusa kwinjiza izuba, byongera gushonga no kuzamuka kurwego rwinyanja. Kugabanya ububiko bushya bwa karubone muri Arctique bishobora kugabanya ubushyuhe bwisi 0.2 ° C muri 2050.
=== Ubutaka burahinduka ===
[[Dosiye:20210331_Global_tree_cover_loss_-_World_Resources_Institute.svg|left|thumb| Igipimo cyo gutakaza ibiti ku isi cyikubye hafi kabiri kuva 2001, kugeza igihombo cyumwaka cyegereye agace kangana n’Ubutaliyani. ]]
Abantu bahindura isi cyane cyane kugirango bahinge [[Umurima|ubutaka bwubuhinzi]] . Muri iki gihe, ubuhinzi bufata 34% by'ubutaka bw'isi, mu gihe 26% ari amashyamba, naho 30% akaba adashobora guturwa (ibibarafu, ubutayu, n'ibindi. ). Umubare w'ubutaka bw'amashyamba ukomeje kugabanuka, akaba ari yo mpinduka nyamukuru ikoreshwa ry'ubutaka itera ubushyuhe ku isi. Gutema amashyamba birekura CO iri mu biti iyo byangiritse, byongeye kandi birinda ibyo biti kwinjiza CO nyinshi mugihe kizaza. Impamvu nyamukuru zitera amashyamba ni: guhindura imikoreshereze yubutaka buhoraho kuva mumashyamba kugera kubutaka bwubuhinzi butanga umusaruro nkinka n amavuta yintoki (27%), gutema ibiti byamashyamba / amashyamba (26%), guhinga mugihe gito (24%), n'umuriro (23%).
Ubwoko bwibimera mukarere bigira ingaruka kubushyuhe bwaho. Ihindura uko urumuri rw'izuba rugaruka mu kirere ( albedo ), n'ubushyuhe butakara bitewe no guhumeka . Kurugero, impinduka ziva mumashyamba yijimye zijya mubyatsi bituma ubuso bworoha, bigatuma bugaragaza urumuri rwizuba. Gutema amashyamba birashobora kandi kugira ingaruka kubushyuhe muguhindura irekurwa ryimiti igabanya ibicu, no guhindura imiterere yumuyaga. Mu turere dushyuha kandi dushushe ingaruka nziza ni ugutanga ubushyuhe bugaragara, mugihe ku burebure bwegereye inkingi inyungu ya albedo (nkuko ishyamba risimbuzwa igifuniko cya shelegi) biganisha ku gukonja. <ref name="Seymour 2019" /> Kwisi yose, izi ngaruka zagereranijwe ko zatumye hakonja gato, byiganjemo kwiyongera kwa albedo.
=== Ibikorwa by'izuba n'ibirunga ===
Nkuko izuba ariryo soko ryambere ryingufu zisi, impinduka zumucyo wizuba zigira ingaruka muburyo bwimiterere yikirere. Imirasire y'izuba yapimwe na satelite, kandi ibipimo bitaziguye birahari guhera mu ntangiriro ya 1600. <ref name="USGCRP_2017_ch2" /> Nta cyerekezo cyigeze kigaragara mu bwinshi bw'ingufu z'izuba zigera ku isi. <ref>{{Cite web |title=Is the Sun causing global warming? |url=https://climate.nasa.gov/faq/14/is-the-sun-causing-global-warming |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190505160051/https://climate.nasa.gov/faq/14/is-the-sun-causing-global-warming/ |archive-date=5 May 2019 |access-date=10 May 2019 |website=Climate Change: Vital Signs of the Planet}}</ref>
Ibirunga biturika biturika byerekana imbaraga nini nini mugihe cyinganda. Iyo kuruka gukomeye bihagije (hamwe na dioxyde de sulfure igera kuri stratosifera), urumuri rwizuba rushobora guhagarikwa igice mumyaka ibiri. Ikimenyetso cy'ubushyuhe kimara hafi kabiri. Mu gihe cy’inganda, ibikorwa by’ibirunga byagize ingaruka zitari nke ku bijyanye n’ubushyuhe bw’isi. Muri iki gihe imyuka y’ibirunga CO <nowiki><sub id="mwAgI">2</sub></nowiki> ihwanye na munsi ya 1% y’imyuka ya antropogene ya CO <sub>2</sub> . [99]
Imiterere yimiterere yimiterere yimiterere ntishobora kubyara ubushyuhe bwihuse bwagaragaye mumyaka mirongo ishize iyo urebye gusa itandukaniro ryumusaruro wizuba nibikorwa byibirunga. Ibindi bimenyetso byerekana imyuka ihumanya ikirere itera ubushyuhe bwisi biva mubipimo byerekana ubushyuhe bwikirere cyo hasi ( troposfer ), hamwe no gukonjesha ikirere cyo hejuru ( stratosifera ). Niba imirasire y'izuba ari yo nyirabayazana w'ubushyuhe bwagaragaye, troposse na stratosifike byombi byari gushyuha.
=== Ibitekerezo by’imihindagurikire y’ibihe ===
[[Dosiye:NORTH_POLE_Ice_(19626661335).jpg|thumb| Urubura rwo mu nyanja rugaragaza 50% kugeza 70% by'izuba ryinjira, mu gihe inyanja yijimye, igaragaza 6% gusa. Mugihe agace k'ibarafu yo mu nyanja gashonga kandi kakagaragaza inyanja nyinshi, ubushyuhe bwinshi bwinjizwa ninyanja, bikazamura ubushyuhe bushonga urubura rwinshi. Iyi nzira nigitekerezo cyiza. <ref>{{Cite web |title=Thermodynamics: Albedo |url=https://nsidc.org/cryosphere/seaice/processes/albedo.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011021602/https://nsidc.org/cryosphere/seaice/processes/albedo.html |archive-date=11 October 2017 |access-date=10 October 2017 |website=NSIDC}}</ref>]]
Igisubizo cy’imihindagurikire y’ikirere ku gahato ka mbere cyahinduwe n’ibisubizo: byongerewe no "kwikomeza" cyangwa "ibyiza" kandi bigabanywa no "kuringaniza" cyangwa "bibi" . <ref>{{Cite web |year=2013 |title=The study of Earth as an integrated system |url=https://climate.nasa.gov/nasa_science/science/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226190002/https://climate.nasa.gov/nasa_science/science/ |archive-date=26 February 2019 |series=Vitals Signs of the Planet |publisher=Earth Science Communications Team at NASA's Jet Propulsion Laboratory / California Institute of Technology}}</ref> Ibyingenzi bishimangira ibitekerezo nibitekerezo byamazi-imyuka, ibitekerezo bya ice-albedo, hamwe ningaruka nziza yibicu. [104] Uburyo bwibanze bwo kuringaniza ni ubukonje bukabije, kuko ubuso bwisi butanga ubushyuhe bwinshi mukirere bitewe nubushyuhe bwiyongera. [106] kugabanuka k'ubushyuhe, hari n'ibisubizwa mu cyerekezo cya karubone, nk'ingaruka zifumbire ya CO ku mikurire y'ibihingwa. Kutamenya neza ibyasubiwemo nimpamvu nyamukuru ituma imiterere itandukanye yikirere igaragaza ubunini butandukanye bwubushyuhe kubwinshi bw’ibyuka bihumanya.
Iyo umwuka ushyushye, irashobora gufata ubuhehere bwinshi . Umwuka wamazi, nka gaze ya parike ikomeye, ifata ubushyuhe mukirere. [104] Niba igicu cyiyongereye, urumuri rwizuba ruzagaruka mumwanya, bikonje isi. Niba ibicu bibaye byinshi kandi byoroheje, bikora nka insulator, byerekana ubushyuhe buva hepfo inyuma bukamanuka no gushyushya isi. [109] Ingaruka yibicu nisoko nini yo gutanga ibitekerezo bidashidikanywaho.
Ikindi gitekerezo cyingenzi nukugabanya igifuniko cyurubura hamwe nubura bwinyanja muri Arctique, bigabanya kugaragariza isi. Ingufu nyinshi zizuba ubu zinjiye muri utwo turere, bigira uruhare mu kongera ubushyuhe bw’ubushyuhe bwa Arctique . Arctic amplification nayo irimo gushonga permafrost, irekura metani na CO mukirere. Imihindagurikire y’ibihe irashobora kandi gutuma metani irekurwa mu bishanga, sisitemu yo mu nyanja, hamwe n’amazi meza. [114] Muri rusange, ibisubizo by’ikirere biteganijwe ko bizagenda neza.
Hafi ya kimwe cya kabiri cy’imyuka yatewe na CO yatewe n’ibimera byubutaka ninyanja. Ku butaka, kuzamura CO hamwe nigihe kinini cyo gukura byatumye imikurire ikura. Imihindagurikire y’ibihe yongera amapfa n’ubushyuhe bukabije bibuza imikurire y’ibihingwa, bigatuma bidashidikanywaho niba iyi karuboni izakomeza kwiyongera mu bihe biri imbere. Ubutaka burimo karubone nyinshi kandi burashobora kurekura bimwe iyo bishyushye . Nkuko CO nubushyuhe bwinshi byinjizwa ninyanja, irahindura aside, ihindagurika ryayo kandi phytoplankton ifata karubone nkeya, bikagabanya umuvuduko inyanja ikuramo karubone yo mu kirere. Muri [119], hejuru ya CO hejuru yisi Isi izakuramo igice gito cyibyuka byangiza.
== Icyitegererezo ==
[[Dosiye:Projected_Change_in_Temperatures_by_2090.svg|thumb| Biteganijwe ko ubushyuhe bwubuso bwisi buhinduka ugereranije na 1850–1900, bushingiye kuri CMIP6 -moderi nyinshi bisobanura impinduka]]
Icyitegererezo cy’ikirere kigaragaza imikorere y’umubiri, imiti, n’ibinyabuzima bigira ingaruka kuri gahunda y’ikirere. Moderi ikubiyemo kandi inzira karemano nkimpinduka zuzenguruka isi, impinduka zamateka mubikorwa byizuba, hamwe no guhatira ibirunga. Icyitegererezo gikoreshwa mukugereranya urugero rwubushyuhe bwoherezwa mu kirere hazaza bizatera igihe hasuzumwe imbaraga z’imihindagurikire y’ikirere, hagati yubutaka nikirere.
Imyifatire ifatika yicyitegererezo igeragezwa mugusuzuma ubushobozi bwabo bwo kwigana ibihe byubu cyangwa ibyahise. Ingero zashize zasuzuguye igipimo cyo kugabanuka kwa Arctique kandi zidaha agaciro umuvuduko w’imvura. Ubwiyongere bw'inyanja kuva mu 1990 ntibwigeze busuzumwa mu buryo bwa kera, ariko imiterere ya vuba iremeranya neza n’ubushakashatsi. Isuzumabumenyi ry’ikirere ryasohowe na Leta zunze ubumwe z’Amerika muri 2017 rivuga ko "imiterere y’ikirere ishobora kuba idaha agaciro cyangwa ikabura uburyo bwo gutanga ibitekerezo".
Igice kinini cyimiterere yikirere cyongera ibintu byabaturage muburyo bworoshye bwikirere. Izi ngero zigereranya uburyo abaturage, ubwiyongere bwubukungu, nogukoresha ingufu bigira ingaruka – no gukorana na – ikirere cy'umubiri. Hamwe naya makuru, izo moderi zirashobora gutanga ibintu byerekana ibyuka bihumanya ikirere. Ibi noneho bikoreshwa nkibintu byerekana imiterere yimiterere yikirere hamwe nicyitegererezo cya karubone kugirango hamenyekane uburyo ikirere cyo mu kirere cya gaze ya parike ishobora guhinduka mugihe kizaza. Ukurikije imibereho yubukungu nubukungu bworoheje, moderi zitanga ingufu za CO <sub>2</sub> zo mu kirere zingana hagati ya 380 na 1400 ppm.
Raporo ya gatandatu ya IPCC Raporo yerekana ko ubushyuhe bwisi bushobora kugera kuri 1.0 ° C kugeza 1.8 ° C mu mpera z'ikinyejana cya 21 munsi y’ibyuka bihumanya ikirere . Hagati aho ubushyuhe bwisi bwagera kuri 2.1 ° C kugeza kuri 3.5 ° C, na 3.3 ° C kugeza 5.7 ° C munsi yikirere cyinshi cyane . Ibiteganijwe bishingiye ku cyitegererezo cy’ikirere hamwe no kureba. [135]
Ingengo yimari ya karubone isigaye igenwa no kwerekana icyerekezo cya karubone hamwe n’imihindagurikire y’ikirere kuri gaze ya parike. Nk’uko IPCC ibivuga, ubushyuhe bw’isi burashobora kubikwa munsi ya 1.5 ° C hamwe na bibiri bya gatatu amahirwe niba imyuka ihumanya nyuma ya 2018 itarenze 420 cyangwa 570 gigatonnes ya CO . Ibi bihuye nimyaka 10 kugeza 13 yimyuka ihumanya ikirere. Hano hari byinshi bidashidikanywaho kubyerekeye ingengo yimari. Kurugero, irashobora kuba gigatonnes 100 ya CO ntoya kubera metani irekurwa na permafrost nigishanga . Icyakora, biragaragara ko ibikomoka kuri peteroli y’ibinyabuzima ari byinshi cyane ku buryo ibura ryashingirwaho mu kugabanya ibyuka bihumanya ikirere mu kinyejana cya 21.
== Ingaruka ==
[[Dosiye:Soil_moisture_and_climate_change.svg|thumb| Raporo ya gatandatu ya IPCC Isuzuma Raporo ihinduka mubushuhe bwubutaka bwubutaka bushobora guhungabanya ubuhinzi nibidukikije. Kugabanuka k'ubushuhe bwubutaka kubwo gutandukana bisanzwe bivuze ko impuzandengo yubutaka bwubutaka buzahuza numwaka wa cyenda wumye hagati ya 1850 na 1900 aho hantu.]]
=== Ingaruka ku bidukikije ===
Ingaruka z’ibidukikije z’imihindagurikire y’ikirere ni nini kandi igera kure, bigira ingaruka ku nyanja, urubura, n’ikirere. Impinduka zirashobora kubaho buhoro buhoro cyangwa vuba. Ibimenyetso kuri izo ngaruka biva mu kwiga imihindagurikire y’ikirere mu bihe byashize, biturutse ku kwerekana imiterere, no mu bushakashatsi bugezweho. Kuva mu myaka ya za 1950, amapfa nubushyuhe byagaragaye icyarimwe hamwe no kongera inshuro. Ibihe bitose cyangwa byumye mugihe cyimvura cyiyongereye mubuhinde no muri [[Aziya]] yuburasirazuba. Igipimo cy’imvura n’ubukomezi bwa serwakira na serwakira birashoboka ko byiyongera, kandi imiterere y’akarere ishobora kwaguka poleward bitewe n’ubushyuhe bw’ikirere. <ref>{{Cite journal|pages=14–28}}</ref> Inshuro za serwakira zo mu turere dushyuha ntiziyongereye bitewe n’imihindagurikire y’ikirere. <ref>{{Cite web |date=10 July 2020 |title=Hurricanes and Climate Change |url=https://www.c2es.org/content/hurricanes-and-climate-change/ |website=[[Center for Climate and Energy Solutions]] |access-date=26 February 2023 |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202042723/https://www.c2es.org/content/hurricanes-and-climate-change/ |url-status=live }}</ref>
[[Dosiye:Sea_level_history_and_projections.svg|thumb| Amateka y’inyanja yongeye kwiyubaka hamwe n’ibiteganijwe kugera kuri 2100 byasohowe muri 2017 na Porogaramu ishinzwe ubushakashatsi ku mpinduka z’Amerika muri Amerika ]]
Urwego rw'inyanja ku isi ruzamuka bitewe n'ingaruka zo gushonga kw'ibarafu, gushonga kw'ibarafu muri Greenland na Antaragitika, no kwaguka k'ubushyuhe. Hagati ya 1993 na 2020, izamuka ryiyongereye igihe, ugereranije 3.3 ± 0.3 mm ku mwaka. Mu kinyejana cya 21, imishinga ya IPCC ivuga ko mu kirere cyinshi cyane ikirere gishobora kuzamuka kuri 61-110 cm. Ubwiyongere bw'ubushyuhe bwo mu nyanja burimo gutesha agaciro kandi bugatera ubwoba ko hazacukurwa ahantu h'ibarafu ya Antaragitika, hashobora kubaho gushonga cyane ku rubura rwa barafu kandi bikaba bishoboka ko inyanja ya metero 2 yazamuka ikagera kuri 2100 bitewe n’ibyuka bihumanya ikirere. [149]
Imihindagurikire y’ibihe yatumye imyaka ibarirwa muri za mirongo igabanuka kandi igabanuka rya barafu yo mu nyanja ya Arctique . Mugihe icyi kitarimo urubura giteganijwe kuba gake kuri 1.5 ° C dogere yubushyuhe, biteganijwe kubaho rimwe mumyaka itatu cyangwa icumi kurwego rwo gushyuha rwa 2 ° C. Ubushyuhe bwo mu kirere CO bwateye impinduka muri chimie yo mu nyanja . Ubwiyongere bwa CO bwasheshwe butera inyanja aside . Byongeye kandi, umwuka wa ogisijeni uragabanuka kuko ogisijeni idashonga mu mazi ashyushye. Uturere twapfuye mu nyanja, uturere dufite ogisijeni nkeya, nazo ziraguka.
=== Gutanga amanota n'ingaruka z'igihe kirekire ===
Ubushyuhe bukabije bw’ubushyuhe bukabije ku isi byongera ibyago byo kunyura ' ahantu hahanamye ' - imbibi zirenze izo ngaruka zimwe na zimwe ntizishobora kwirindwa nubwo ubushyuhe bwagabanutse. <ref>{{Cite journal|pages=eabn7950}}</ref> Urugero ni ugusenyuka kw'ibarafu ya Antaragitika y'Iburengerazuba na Greenland, aho ubushyuhe buzamuka 1.5 kugeza 2 ° C irashobora kwiyemeza amabati gushonga, nubwo igihe cyo gushonga kitazwi kandi biterwa nubushyuhe buzaza. <ref name="NESSC2018">{{Cite web |date=12 November 2018 |title=Tipping points in Antarctic and Greenland ice sheets |url=https://www.nessc.nl/tipping-points-ice-sheets/ |access-date=25 February 2019 |website=NESSC |archive-date=26 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226045737/https://www.nessc.nl/tipping-points-ice-sheets/ |url-status=live }}</ref> Impinduka nini nini zishobora kubaho mugihe gito, nko guhagarika imigezi imwe yinyanja nka Atlantike Meridional Overturning Circulation (AMOC). Ingingo zitanga inama zirashobora kandi kubamo kwangirika bidasubirwaho kubidukikije nkibiti byamashyamba ya Amazone hamwe namabuye ya korali. <ref>{{Cite web |last=Pearce |first=Rosamund |last2=Prater |first2=Tom |date=10 February 2020 |title=Nine Tipping Points That Could Be Triggered by Climate Change |url=https://www.carbonbrief.org/explainer-nine-tipping-points-that-could-be-triggered-by-climate-change/ |access-date=27 May 2022 |publisher=CarbonBrief |archive-date=7 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007002119/https://www.carbonbrief.org/explainer-nine-tipping-points-that-could-be-triggered-by-climate-change/ |url-status=live }}</ref>
Ingaruka z'igihe kirekire z’imihindagurikire y’ikirere ku nyanja zirimo gushonga urubura, ubushyuhe bw’inyanja, izamuka ry’inyanja, hamwe na aside aside . Mu bihe by’ibinyejana kugeza mu binyejana byinshi, ubunini bw’imihindagurikire y’ikirere buzagenwa cyane cyane n’imyuka ihumanya ikirere CO . Ibi biterwa na CO 'ndende yubuzima bwikirere. Kwakira inyanja CO biratinda bihagije kuburyo aside yo mu nyanja izakomeza kumyaka ibihumbi kugeza ibihumbi. [163] Bivugwa ko ibyo byuka byongereye igihe cy’ibihe by’ibihe byibuze imyaka 100.000. Ubwiyongere bw'inyanja buzakomeza mu binyejana byinshi, bivugwa ko izamuka rya 2.3 metres per degree Celsius (4.2 ft / ° F) nyuma yimyaka 2000.
=== Kamere n'ibinyabuzima ===
Ubushyuhe bwa vuba bwateje amoko menshi yo ku isi n’amazi meza poleward no kugera ahirengeye . Urwego rwo hejuru rwo mu kirere CO hamwe nigihe kinini cyo gukura byatumye habaho icyatsi kibisi. Nyamara, ubushyuhe n’amapfa byagabanije umusaruro w’ibidukikije mu turere tumwe na tumwe. Impirimbanyi zizaza zizi ngaruka zinyuranye ntizisobanutse. [167] Imihindagurikire y’ibihe yagize uruhare mu kwagura ahantu humye h’ikirere, nko kwagura ubutayu muri subtropique . Ingano n'umuvuduko w'ubushyuhe bukabije ku isi birahindura impinduka zitunguranye muri urusobe rw'ibinyabuzima bishoboka. [169] Muri rusange, biteganijwe ko imihindagurikire y’ikirere izavamo amoko menshi. [170]
Inyanja yashyushye gahoro gahoro kurusha ubutaka, ariko ibimera ninyamaswa zo mu nyanja bimukiye mu nkingi zikonje vuba kurusha amoko yo ku butaka. Kimwe no ku butaka, ubushyuhe bwo mu nyanja bubaho kenshi bitewe n’imihindagurikire y’ikirere, bikangiza ibinyabuzima byinshi nka korali, kelp, n’inyoni zo mu nyanja . Acide acide yo mu nyanja ituma bigora ibinyabuzima byo mu nyanja nka mussele, barnacle na korali kubyara ibishishwa na skeleti ; nubushyuhe bwahumuye amabuye ya korali . [173] Indabyo mbi ya algal yongerewe n’imihindagurikire y’ikirere hamwe na eutrophasi igabanya urugero rwa ogisijeni, bigahungabanya imiyoboro y’ibiribwa kandi bigatakaza ubuzima bw’inyanja. Ibinyabuzima byo ku nkombe birahangayitse cyane. Hafi ya kimwe cya kabiri cy’ibishanga ku isi byarazimye kubera imihindagurikire y’ikirere n’izindi ngaruka z’abantu. [175]
{| class="center toccolours"
|+'''Imihindagurikire y’ibihe igira ingaruka ku bidukikije'''
|<gallery mode="packed" heights="120" style="line-height:120%">
Dosiye:Bleachedcoral.jpg|alt = Amafoto yo mumazi ya korali ishami ryera ryera | [[Ecological collapse|Isenyuka ry’ibidukikije]] . Guhumura [[Coral bleaching|kwa korali]] biturutse [[Marine heatwave|kumyuka yubushyuhe]] byangije [[Great Barrier Reef|inyanja nini]] kandi bibangamira [[Coral reef|amabuye ya korali]] kwisi yose.
Dosiye:Orroral Valley Fire viewed from Tuggeranong January 2020.jpg|alt = Ifoto ya nimugoroba mugace ka kibaya. Igishushanyo cyumusozi uri hakurya cyaka gitukura kuva mumuriro. | [[Extreme weather|Ikirere gikabije]] . Uruzuba hamwe nubushuhe bukabije bwarushijeho gukomera muri [[2019–20 Australian bushfire season#Climate change|2020 muri Ositaraliya]] .
Dosiye:National Park Service Thawing permafrost (27759123542).jpg|alt = Ahantu nyaburanga harahagarikwa ninkovu nini yuzuye ibyondo aho ubutaka bwagabanutse. | [[Climate change in the Arctic|Ubushyuhe bwa Arctique]] . [[Permafrost#Climate change effects|Permafrost yonona]] ibikorwa remezo no [[Arctic methane emissions|kurekura metani]], gaze ya parike. <ref name="Turetsky 2019" />
Dosiye:Endangered arctic - starving polar bear edit.jpg|alt = Ikidubu cyacitse intege gihagaze hejuru y ibisigazwa byurubura rushonga. | [[Habitat destruction|Kurimbuka]] . Inyamaswa nyinshi zo mu majyaruguru zishingiye ku rubura rwo mu nyanja, zagiye zicika muri Arctique ishyuha.
Dosiye:Mountain Pine Beetle damage in the Fraser Experimental Forest 2007.jpg|alt = Ifoto yikibanza kinini cyamashyamba. Ibiti byatsi bivanze nibiti binini byangiritse cyangwa byapfuye bihinduka ibara ry'umuyugubwe-umutuku n'umutuku. | [[Climate change and invasive species|Gukwirakwiza udukoko]] . Ubukonje bworoheje butuma [[Mountain pine beetle|inyenzi]] nyinshi zinanasi zibaho kugirango zice amashyamba manini.
</gallery>
|}
=== Abantu ===
[[Dosiye:20211109_Frequency_of_extreme_weather_for_different_degrees_of_global_warming_-_bar_chart_IPCC_AR6_WG1_SPM.svg|thumb| Ikirere gikabije kizagenda kigaragara cyane uko isi ishyuha. ]]
Ingaruka z’imihindagurikire y’ikirere zigira ingaruka ku bantu ahantu hose ku isi. Ingaruka zirashobora kugaragara ubu kumugabane wose no mukarere kinyanja, hamwe nuburinganire buke, uduce tudateye imbere duhura ningaruka zikomeye. Ubushuhe bukomeje kugira “ingaruka zikomeye, zikwirakwira kandi zidasubirwaho” ku bantu no ku bidukikije. Ingaruka ziratangwa ku buryo butangana, ariko muri rusange ni nyinshi kubantu batishoboye mu bihugu bikiri mu nzira y'amajyambere kandi byateye imbere.
==== Ibiryo n'ubuzima ====
OMS yashyize ahagaragara imihindagurikire y’ikirere nk’ikibazo gikomeye ku buzima bw’isi yose mu kinyejana cya 21. Ikirere gikabije kiganisha ku gukomeretsa no gutakaza ubuzima, no kunanirwa kw'ibihingwa ku mirire mibi . Indwara zitandukanye zandura zandura mu buryo bworoshye mu gihe cy'ubushyuhe, nka feri ya dengue na malariya . [188] Abana bato ni bo bibasirwa cyane no kubura ibiryo. Abana ndetse n'abantu bakuru bakunze kwibasirwa n'ubushyuhe bukabije. [189] ry'Umuryango w'Abibumbye ryita ku Buzima (OMS) ryagereranije ko hagati ya 2030 na 2050, imihindagurikire y’ikirere yatera impfu zigera ku 250.000 ku mwaka. Basuzumye impfu ziterwa n'ubushyuhe ku bageze mu zabukuru, kwiyongera kw'impiswi, malariya, dengue, umwuzure wo ku nkombe, n'imirire mibi y'abana. Biteganijwe ko buri mwaka hapfa abantu barenga 500.000 bapfa bakuze bitewe no kugabanuka kw'ibiribwa ndetse n'ubuziranenge. Kugeza 2100, 50% kugeza 75% byabatuye isi barashobora guhura nikirere cyangiza ubuzima bitewe ningaruka ziterwa nubushyuhe bukabije nubushuhe.
Imihindagurikire y’ibihe igira ingaruka ku kwihaza mu biribwa . Byatumye igabanuka ry'umusaruro w'ibigori, ingano, na soya hagati ya 1981 na 2010. Ubushyuhe buzaza bushobora kurushaho kugabanya umusaruro wisi ku bihingwa bikomeye. Umusaruro w’ibihingwa birashoboka ko uzagira ingaruka mbi mubihugu bidafite uburinganire buke, mugihe ingaruka zamajyaruguru zishobora kuba nziza cyangwa mbi. Abantu bagera kuri miliyoni 183 biyongera ku isi, cyane cyane abafite amikoro make, bafite inzara kubera izo ngaruka. Imihindagurikire y’ibihe nayo igira ingaruka ku baturage b’amafi. Kwisi yose, bike bizaboneka kuroba. [197] Uturere dushingiye ku mazi y’ibarafu, uturere tumaze gukama, n’ibirwa bito bifite ibyago byinshi byo guhangayikishwa n’amazi bitewe n’imihindagurikire y’ikirere.
==== Imibereho ====
Ibyangiritse mu bukungu bitewe n’imihindagurikire y’ikirere birashobora kuba bikomeye kandi hari amahirwe y’ingaruka mbi. Imihindagurikire y’ibihe ishobora kuba imaze kongera ubusumbane mu bukungu ku isi, kandi biteganijwe ko izakomeza. Ingaruka nyinshi ziteganijwe muri Afurika yo munsi y'Ubutayu bwa Sahara, aho abaturage benshi baho batunzwe n'umutungo kamere n'ubuhinzi ''',''' na Aziya y'Amajyepfo-Uburasirazuba. Banki y'isi ivuga ko imihindagurikire y’ikirere ishobora gutuma abantu barenga miliyoni 120 mu bukene mu 2030. [203]
Ubusumbane buriho bushingiye ku butunzi n'imibereho myiza bwarushijeho kwiyongera kubera imihindagurikire y’ikirere. Ingorane zikomeye mu kugabanya, guhuza n'imihindagurikire y'ikirere, no guhangana n’imihindagurikire y’ikirere zihura n’abantu bahejejwe inyuma badafite ubushobozi buke ku mutungo. <ref name=":7">Grabe, Grose and Dutt, 2014; FAO, 2011; FAO, 2021a; Fisher and Carr, 2015; IPCC, 2014; Resurrección et al., 2019; UNDRR, 2019; Yeboah et al., 2019.</ref> Abasangwabutaka, batunzwe n'ubutaka bwabo ndetse n'ibidukikije, bazahura n'ingaruka z'imibereho yabo n'imibereho yabo kubera imihindagurikire y'ikirere. <ref>{{Cite web |title=Climate Change {{!}} United Nations For Indigenous Peoples |url=https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/climate-change.html |access-date=29 April 2022 |website=United Nations Department of Economic and Social Affairs |archive-date=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113073917/https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/climate-change.html |url-status=live }}</ref> Impuguke zatanzwe zanzuye ko uruhare rw’imihindagurikire y’ikirere mu ntambara yitwaje intwaro rwabaye ruto ugereranije n’ibintu nk’ubusumbane mu mibereho n’ubukungu ndetse n’ubushobozi bwa Leta. [207]
Ibirwa biri hasi hamwe n’abaturage bo ku nkombe babangamiwe n’izamuka ry’inyanja, bigatuma imyuzure ikunze kugaragara. Rimwe na rimwe, ubutaka bwatakaye burundu ku nyanja. [208] Ibi bishobora gutera ubwenegihugu kubantu bo mu bihugu birwa, nka [[Malidivezi|Malidiya]] na [[Tuvalu]] . Mu turere tumwe na tumwe, izamuka ry’ubushyuhe n’ubushuhe birashobora kuba bibi cyane ku buryo abantu batabimenyera. [210] Hamwe n’imihindagurikire y’ikirere ikabije, imishinga yerekana ko hafi kimwe cya gatatu cy’ikiremwamuntu ishobora gutura mu bihe bishyushye cyane kandi bidashobora guturwa, bisa n’ikirere kiriho ubu kiboneka muri Sahara. Izi ngingo zishobora gutwara kwimuka kw ibidukikije, haba mubihugu ndetse no mubihugu. Abantu benshi biteganijwe ko bazimurwa kubera izamuka ry’inyanja, ikirere gikabije n’amakimbirane biturutse ku guhatanira kongera umutungo kamere. Imihindagurikire y’ibihe irashobora kandi kongera intege nke, biganisha ku "baturage bafashwe" badashobora kwimuka kubera kubura amikoro.
{| class="center toccolours"
|+'''Imihindagurikire y’ibihe igira ingaruka ku bantu'''
|<gallery mode="packed" heights="120" style="line-height:120%">
Dosiye:Village Telly in Mali.jpg|[[Environmental migrant|Kwimuka kw'ibidukikije]] . Imvura idasanzwe iganisha ku [[Desertification|butayu]] bwangiza ubuhinzi kandi bushobora kwimura abaturage. Yerekanwa: Telly, Mali (2008).
Dosiye:Corn shows the affect of drought.jpg|[[Effects of climate change on agriculture|Impinduka mu buhinzi]] . Amapfa, ubushyuhe bwiyongera, nikirere gikabije bigira ingaruka mbi mubuhinzi. Yerekanwa: Texas, Amerika (2013).
Dosiye:Acqua alta in Piazza San Marco-original.jpg|[[Tidal flooding|Umwuzure w'amazi]] . Ubwiyongere bw'inyanja bwongera umwuzure mu turere two ku nkombe z'inyanja. Yerekanwa: [[Venice#Flooding|Venise, Ubutaliyani]] (2004).
Dosiye:US Navy 071120-M-8966H-005 An aerial view over southern Bangladesh reveals extensive flooding as a result of Cyclone Sidr.jpg|[[Tropical cyclones and climate change|Kwiyongera k'umuyaga]] . Bangaladeshi nyuma ya [[Cyclone Sidr|serwakira Sidr]] (2007) ni urugero rwumwuzure w’ibiza uturutse ku mvura yiyongereye.
Dosiye:The heat is on ESA19461898.jpeg|Ubushyuhe bukabije. Ibintu nka [[June 2019 European heat wave|Kamena 2019 ubushyuhe bwi Burayi]] buragenda bwiyongera.
</gallery>
|}
== Kugabanya no gufata ibyuka bihumanya ==
[[Dosiye:Greenhouse_gas_emission_scenarios_01.svg|left|thumb| Ibyuka bihumanya ikirere ku isi hose, bishingiye kuri politiki n'imihigo guhera ku ya 11/21]]
Imihindagurikire y’ibihe irashobora kugabanywa mu kugabanya ibyuka bihumanya ikirere no kongera imyanda ikurura imyuka ihumanya ikirere. Kugirango ugabanye ubushyuhe bwisi kugeza munsi ya 1.5 ° C ibyuka bihumanya ikirere ku isi bigomba kuba net-zeru muri 2050, cyangwa muri 2070 hamwe na 2 Intego ya C. Ibi bisaba impinduka zigera kure, zitunganijwe muburyo butigeze bubaho mu mbaraga, ubutaka, imigi, ubwikorezi, inyubako, n'inganda. Gahunda y’umuryango w’abibumbye ishinzwe ibidukikije ivuga ko ibihugu bigomba kwikuba gatatu ibyo byiyemeje mu masezerano y’i Paris mu myaka icumi iri imbere kugira ngo ubushyuhe bw’isi bugere kuri 2 ° C. Urwego runini rwo kugabanya rusabwa kugirango rwuzuze 1.5 ° C intego. Hamwe n'imihigo yatanzwe mu masezerano guhera mu Kwakira 2021, ubushyuhe bw’isi buracyafite amahirwe ya 66% yo kugera kuri 2.7 ° C (intera: 2.2–3.2 ° C) mu mpera z'ikinyejana. Kwisi yose, kugabanya ubushyuhe kuri 2 ° C irashobora kuvamo inyungu zirenze ibiciro.
Nubwo nta nzira imwe yo kugabanya ubushyuhe bwisi kuri 1.5 cyangwa 2 C. Kugabanya umuvuduko w’ibinyabuzima no kongera ubushobozi bwa gahunda ya karubone, impinduka nazo zaba nkenerwa mu buhinzi n’amashyamba, nko gukumira amashyamba no kugarura urusobe rw’ibinyabuzima hakoreshejwe amashyamba .
Ubundi buryo bwo kugabanya imihindagurikire y’ikirere bufite ibyago byinshi. Scenarios igabanya ubushyuhe bwisi kuri 1.5 ° C mubisanzwe umushinga munini wo gukoresha uburyo bwo gukuraho karuboni ya dioxyde mu kinyejana cya 21. Hano hari impungenge, nubwo, gushingira cyane kuri tekinoroji, n'ingaruka ku bidukikije. Imicungire y'izuba (SRM) nayo ninyongera ishoboka yo kugabanya cyane imyuka ihumanya ikirere. Ariko, SRM yazamura ibibazo bikomeye byimyitwarire namategeko, kandi ingaruka ntizisobanutse neza.
=== Ingufu zisukuye ===
[[Dosiye:Global_Energy_Consumption.svg|thumb| Amakara, peteroli, na gaze gasanzwe bikomeza kuba isoko yambere yingufu zisi nubwo ibivugururwa byatangiye kwiyongera byihuse. ]]
[[Dosiye:Lisberg_Burg_Windräder_Solar_power_PC313027.jpg|thumb| Umuyaga n'izuba, Ubudage]]
Ingufu zisubirwamo ni urufunguzo rwo kugabanya imihindagurikire y’ikirere. Ibicanwa biva mu kirere byagize 80% by'ingufu z'isi muri 2018. Umugabane wasigaye wagabanijwe hagati y’ingufu za kirimbuzi n’ibishobora kongerwa (harimo amashanyarazi, bioenergy, umuyaga n’izuba n’ingufu za geothermal ). Urwo ruvange ruteganijwe guhinduka cyane mumyaka 30 iri imbere. Imirasire y'izuba hamwe n'umuyaga wo ku nkombe ubu biri muburyo buhendutse bwo kongerera ingufu amashanyarazi mashya ahantu henshi. Ibishobora kuvugururwa byagaragazaga 75% by'amashanyarazi mashya yose yashyizwe muri 2019, hafi izuba n'umuyaga. Ubundi buryo bwingufu zisukuye, nka kirimbuzi n’amashanyarazi, kuri ubu bifite uruhare runini mu gutanga ingufu. Ariko, iteganyagihe ryiterambere ryabo risa nkaho rigereranijwe.
Kugera kuri 2050 kutabogama kwa karubone, ingufu zishobora kuba uburyo bwambere bwo kubyara amashanyarazi, bikazamuka kugera kuri 85% cyangwa birenga muri 2050 mubihe bimwe. Ishoramari mu makara ryavaho kandi ikoreshwa ry’amakara hafi ya 2050.
Amashanyarazi aturuka ku masoko ashobora kuvugururwa nayo agomba kuba isoko nyamukuru yo gushyushya no gutwara. Ubwikorezi burashobora kuva mumodoka ya moteri yaka imbere no kugana ibinyabiziga byamashanyarazi, inzira nyabagendwa, hamwe nubwikorezi bukora (gusiganwa ku magare no kugenda). <ref>{{Cite web |date=2016 |title=Transport emissions |url=https://ec.europa.eu/clima/eu-action/transport-emissions_en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010225533/https://ec.europa.eu/clima/eu-action/transport-emissions_en |archive-date=10 October 2021 |access-date=2 January 2022 |website=Climate action |publisher=[[European Commission]]}}</ref> Kubyohereza no kuguruka, lisansi nkeya yagabanya ibyuka bihumanya. <ref name=":6" /> Ubushyuhe bushobora kurushaho kuba decarbonone hamwe nikoranabuhanga nka pompe yubushyuhe .
Hariho inzitizi zo gukomeza kwiyongera byihuse byingufu zisukuye, harimo nibishobora kuvugururwa. Ku muyaga n'izuba, hari ibidukikije n'imikoreshereze y'ubutaka ku mishinga mishya. Umuyaga nizuba nabyo bitanga ingufu mugihe kimwe nigihe gihindagurika . Ubusanzwe, ingomero za hydro zifite ibigega hamwe ninganda zisanzwe zikoreshwa mugihe umusaruro uhindagurika ari muke. Kujya imbere, ububiko bwa batiri burashobora kwagurwa, ingufu zikenewe hamwe nibitangwa birashobora guhuzwa, kandi kohereza intera ndende birashobora guhinduka neza kubishobora kuvugururwa. Bioenergy ntabwo iba idafite karubone kandi ishobora kugira ingaruka mbi kubiribwa. Ubwiyongere bw'ingufu za kirimbuzi bugarukwaho n'impaka zishingiye ku myanda ya kirimbuzi, ikwirakwizwa ry'intwaro za kirimbuzi, n'impanuka . <ref>{{Cite journal|pages=S38–49}}</ref> Iterambere ry’amashanyarazi rigarukira ku kuba ahantu heza hateguwe, kandi imishinga mishya ikaba ihanganye n’ibibazo by’imibereho n’ibidukikije. <ref>{{Cite web |title=Hydropower |url=https://www.iea.org/reports/hydropower |access-date=12 October 2020 |website=iea.org |publisher=[[International Energy Agency]] |quote=Hydropower generation is estimated to have increased by over 2% in 2019 owing to continued recovery from drought in Latin America as well as strong capacity expansion and good water availability in China (...) capacity expansion has been losing speed. This downward trend is expected to continue, due mainly to less large-project development in China and Brazil, where concerns over social and environmental impacts have restricted projects. |archive-date=13 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201013011718/https://www.iea.org/reports/hydropower |url-status=live }}</ref>
Ingufu nke za karubone zitezimbere ubuzima bwabantu mukugabanya imihindagurikire y’ikirere. Ifite kandi inyungu mu gihe cya vuba cyo kugabanya impfu ziterwa n’ikirere, zagereranyaga miliyoni 7 buri mwaka mu 2016. Kuzuza intego zamasezerano ya Paris agabanya ubushyuhe kuri 2 Ubwiyongere bwa C bushobora gukiza abagera kuri miliyoni muri ubwo buzima mu mwaka wa 2050, mu gihe ubushyuhe bw’isi bugera kuri 1.5 ° C irashobora kuzigama miriyoni kandi icyarimwe ikongerera umutekano ingufu no kugabanya ubukene. Kuzamura ikirere kandi bifite inyungu zubukungu zishobora kuba nini kuruta ibiciro bya mituweli.
=== Kubungabunga ingufu ===
Kugabanya ingufu zikenewe ni ikindi kintu gikomeye cyo kugabanya ibyuka bihumanya ikirere. Niba ingufu nke zikenewe, haribindi byoroshye guhinduka byiterambere ryingufu. Bituma kandi byoroha gucunga amashanyarazi, kandi bikagabanya iterambere ryibikorwa remezo byibanda cyane. Kwiyongera kwinshi mu ishoramari ry’ingufu bizasabwa kugera ku ntego z’ikirere, ugereranije n’urwego rw’ishoramari mu mbaraga zishobora kubaho. Impinduka nyinshi za COVID-19 zijyanye no gukoresha ingufu, ishoramari rikoresha ingufu, ninkunga byatumye iteganyagihe ryiyi myaka icumi rigoye kandi ridashidikanywaho.
Ingamba zo kugabanya ingufu zikenerwa ziratandukanye. Mu bwikorezi, abagenzi n’imizigo barashobora guhinduka muburyo bwiza bwo gukora ingendo, nka bisi na gari ya moshi, cyangwa gukoresha ibinyabiziga byamashanyarazi. Ingamba zinganda zo kugabanya ingufu zikenewe zirimo kunoza sisitemu yo gushyushya na moteri, gukora ibicuruzwa bitita cyane ku mbaraga, no kongera ubuzima bwibicuruzwa. Mu rwego rwubwubatsi hibandwa ku gishushanyo mbonera cy’inyubako nshya, n’urwego rwo hejuru rw’ingufu zikoreshwa muri retrofiting. Gukoresha tekinoroji nka pompe yubushyuhe birashobora kandi kongera ingufu zubaka.
=== Ubuhinzi n'inganda ===
[[Dosiye:Greenhouse_Gas_Emissions_by_Economic_Sector.svg|thumb| Urebye imyuka ihumanya itaziguye kandi itaziguye, inganda nizo nzego zifite uruhare runini rw’ibyuka bihumanya ikirere.]]
Ubuhinzi n’amashyamba bihura n’ingorabahizi eshatu zo kugabanya ibyuka bihumanya ikirere, birinda ko amashyamba ahinduka mu butaka bw’ubuhinzi, ndetse no kwiyongera kw’ibiribwa ku isi. Ibikorwa byinshi bishobora kugabanya ubuhinzi n’amashyamba ashingiye ku mashyamba bibiri bya gatatu kuva ku rwego rwa 2010. Muri byo harimo kugabanya ubwiyongere bukenewe ku biribwa n’ibindi bicuruzwa by’ubuhinzi, kongera umusaruro w’ubutaka, kurinda no kugarura amashyamba, no kugabanya ibyuka bihumanya ikirere biva mu buhinzi.
Kuruhande rwibisabwa, igice cyingenzi cyo kugabanya ibyuka bihumanya ikirere ni uguhindura abantu ibiryo bikomoka ku bimera . Kurandura umusaruro w’amatungo y’inyama n’amata byakuraho hafi 3/4 by’ibyuka bihumanya biva mu buhinzi n’ikoreshwa ry’ubutaka. Amatungo kandi afite 37% yubutaka butagira urubura kwisi kandi akoresha ibiryo biva kuri 12% yubutaka bukoreshwa mubihingwa, gutwara amashyamba no kwangirika kwubutaka.
Umusaruro w'ibyuma na sima ushinzwe hafi 13% byangiza imyanda ya CO . Muri izo nganda, ibikoresho byibanda cyane kuri karubone nka kokiya na lime bigira uruhare runini mu musaruro, ku buryo kugabanya imyuka ihumanya ikirere CO bisaba ubushakashatsi mu bundi buryo bwa shimi. <ref>{{Cite web |title=Low and zero emissions in the steel and cement industries |url=https://www.oecd.org/greengrowth/GGSD2019_IssuePaper_CementSteel.pdf |pages=11, 19–22 |access-date=2023-02-26 |archive-date=2022-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901044811/https://www.oecd.org/greengrowth/GGSD2019_IssuePaper_CementSteel.pdf |url-status=live }}</ref>
=== Urutonde rwa karubone ===
[[Dosiye:Carbon_Dioxide_Partitioning.svg|thumb| Ibyuka byinshi byangiza imyuka CO byinjijwe no kurohama karubone, harimo gukura kw'ibimera, gufata ubutaka, no gufata inyanja (Ingengo y’imari ya 2020 ya Carbone ).]]
Imyuka ya karubone isanzwe irashobora kongererwa imbaraga kugirango ikurikirane cyane CO irenze urwego rusanzwe rusanzwe. Gutema amashyamba no gutera ibiti ku butaka butari amashyamba biri mu buhanga bukuze bukurikirana, nubwo bwa nyuma butera impungenge ibiribwa. Abahinzi barashobora guteza imbere ikwirakwizwa rya karubone mu butaka binyuze mu bikorwa nko gukoresha ibihingwa bitwikiriye imbeho, kugabanya ubukana n’inshuro yo guhinga, no gukoresha ifumbire n’ifumbire nkivugurura ubutaka. Kugarura / kwidagadura ibishanga byo ku nkombe n’ibyatsi byo mu nyanja byongera gufata karubone mu bintu kama ( karubone yubururu ). Iyo karubone ifashwe mubutaka no mubintu kama nkibiti, harikibazo cyuko karubone yongeye kurekurwa mukirere nyuma binyuze mumihindagurikire yimikoreshereze yubutaka, umuriro, cyangwa izindi mpinduka mubidukikije.
Iyo ingufu zitanga ingufu cyangwa CO - inganda zikomeye zikomeje gutanga imyanda CO , gaze irashobora gufatwa ikabikwa aho kurekurwa mukirere. Nubwo ikoreshwa ryayo rigarukira mubipimo kandi bihenze, gufata no kubika karubone (CCS) birashobora kugira uruhare runini mukugabanya imyuka ihumanya ikirere cya CO mu kinyejana rwagati. [270] Ubu buhanga, bufatanije na bioenergy ( BECCS ) bushobora kuvamo imyuka mibi: CO ikurwa mu kirere. Kugeza ubu ntiharamenyekana neza niba tekinike yo gukuramo karubone izashobora kugira uruhare runini mu kugabanya ubushyuhe kuri 1.5 ° C. Ibyemezo bya politiki bishingiye ku gukuraho karuboni ya dioxyde byongera ibyago byo gushyuha kwisi kuzamuka kurenza intego mpuzamahanga.
== Kurwanya ==
[[Dosiye:FrontLines-EGAT_2011_Environment_Photo_Contest_Top_Entry_(5842818280).jpg|thumb| Gutera Mangrove hamwe no kubungabunga ibidukikije birashobora kugabanya imyuzure yo ku nkombe .]]
[[Dosiye:Seawallventnor.jpg|thumb| Inyanja yo kurinda umuyaga ukabije watewe no kuzamuka kwinyanja]]
[[Dosiye:20080708_Chicago_City_Hall_Green_Roof_Edit1.jpg|thumb| Igisenge kibisi kugirango gitange ubukonje mumijyi]]
Kurwanya imihindagurikire y'ikirere ni "inzira yo guhindura imihindagurikire y'ikirere cyangwa iteganijwe mu kirere n'ingaruka zayo". <ref name=":32">IPCC, 2022: [https://web.archive.org/web/20230122220619/https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_SummaryForPolicymakers.pdf Summary for Policymakers] [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, M. Tignor, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem (eds.)]. In: [https://web.archive.org/web/20220318140208/https://www.ipcc.ch/report/sixth-assessment-report-working-group-ii/ Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 3–33, doi:10.1017/9781009325844.001.</ref> : 5 Hatabayeho kugabanuka kworoheje, kurwanya imihindagurikire y'ikirere ntibishobora gukumira ingaruka z’ingaruka zikomeye, zikwirakwira kandi zidasubirwaho. [274] Imihindagurikire y’ikirere ikabije isaba guhuza n'imihindagurikire y'ikirere, bishobora kuba bihenze cyane. [275] Ubushobozi nubushobozi abantu bashobora kumenyera bikwirakwizwa mu turere dutandukanye ndetse n’abaturage, kandi ibihugu biri mu nzira y'amajyambere muri rusange bifite bike. Imyaka 20 yambere yikinyejana cya 21 hagaragaye kwiyongera mubushobozi bwo kurwanya imihindagurikire y’imihindagurikire y’ibihugu byinshi bikennye kandi biciriritse hamwe n’iterambere ry’isuku n’amashanyarazi, ariko iterambere riratinda. Ibihugu byinshi byashyize mu bikorwa politiki yo kurwanya imihindagurikire y'ikirere. Ariko, hariho itandukaniro rinini hagati yimari ikenewe kandi iboneka. [277]
Kumenyera kuzamuka kwinyanja bigizwe no kwirinda ahantu hashobora kwibasirwa n’akaga, kwiga kubana n’umwuzure wiyongereye no kurindwa. Niba ibyo binaniwe, umwiherero ucungwa urashobora gukenerwa. Hano hari inzitizi zubukungu mugukemura ingaruka zubushyuhe. Kwirinda akazi gakomeye cyangwa kugira ubukonje ntibishoboka kuri bose. [279] Mu buhinzi, uburyo bwo kurwanya imihindagurikire y’ikirere burimo guhinduranya indyo irambye, gutandukana, kurwanya isuri no kunoza imiterere y’imiterere hagamijwe kwihanganira imihindagurikire y’ikirere. [280] Ubwishingizi butanga kugabana ibyago, ariko akenshi biragoye kubona kubantu binjiza amafaranga make. <ref>{{Cite journal|pages=333–334}}</ref> Uburezi, abimukira hamwe na sisitemu yo kuburira hakiri kare birashobora kugabanya ingaruka z’ikirere. [282] Gutera mangrove cyangwa gutera inkunga ibindi bimera byo ku nkombe birashobora guhagarika umuyaga. <ref>{{Cite web |last= |first= |title=Mangroves against the storm |url=https://social.shorthand.com/IUCN_forests/nCec1jyqvn/mangroves-against-the-storm.html |access-date=2023-01-20 |website=Shorthand |language=en |archive-date=2023-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120195218/https://social.shorthand.com/IUCN_forests/nCec1jyqvn/mangroves-against-the-storm.html |url-status=live }}</ref> <ref>{{Cite web |title=How marsh grass could help protect us from climate change |url=https://www.weforum.org/agenda/2021/10/how-marsh-grass-protects-shorelines/ |access-date=2023-01-20 |website=World Economic Forum |language=en |archive-date=2023-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120195234/https://www.weforum.org/agenda/2021/10/how-marsh-grass-protects-shorelines/ |url-status=live }}</ref>
Urusobe rw'ibinyabuzima ruhuza n'imihindagurikire y'ikirere, inzira ishobora gushyigikirwa n'abantu. Mugukomeza guhuza urusobe rwibinyabuzima, amoko arashobora kwimuka mubihe byiza byikirere. Ubwoko burashobora kandi kwerekanwa mubice bifite ikirere cyiza . Kurinda no gusana ahantu nyaburanga nigice cya kamere bifasha kubaka imbaraga, byorohereza urusobe rwibinyabuzima guhinduka. Byinshi mubikorwa biteza imbere imihindagurikire y’ibinyabuzima, bifasha kandi abantu kumenyera binyuze mu kurwanya ibidukikije . Kurugero, kugarura gahunda yumuriro karemano bituma umuriro wibiza udashoboka, kandi bikagabanya guhura kwabantu. Guha inzuzi umwanya munini bituma habaho kubika amazi muri sisitemu karemano, kugabanya ibyago byumwuzure. Amashyamba yagaruwe akora nk'icyuzi cya karubone, ariko gutera ibiti mu turere tudakwiye birashobora kongera ingaruka z’ikirere.
Hariho imikoranire hamwe nubucuruzi hagati yo kurwanya no kugabanya ibicuruzwa. Kurwanya imihindagurikire y'ikirere akenshi bitanga inyungu z'igihe gito, mu gihe kugabanuka bifite inyungu z'igihe kirekire. <ref>{{Cite journal|pages=381–393}}</ref> Kongera imikoreshereze yumuyaga bituma abantu barushaho guhangana nubushyuhe, ariko byongera ingufu zikenewe. [[IMITURIRE|Iterambere ryimijyi]] irashobora gutuma imyuka igabanuka mu bwikorezi no kubaka. Muri icyo gihe, irashobora kongera ingaruka zo mu birwa byo mu mujyi, biganisha ku bushyuhe bwo hejuru no kwiyongera. Kongera umusaruro w'ibiribwa bifite inyungu nini haba mu kurwanya no kugabanya.
== Ingamba na politiki ==
Ibihugu byibasirwa cyane n’imihindagurikire y’ikirere ubusanzwe byashinzwe uruhare ruto rw’ibyuka bihumanya ikirere. Ibi bitera kwibaza kubyerekeye ubutabera nubutabera. Imihindagurikire y’ibihe ifitanye isano n’iterambere rirambye. Kugabanya ubushyuhe bw’isi byoroha kugera ku ntego z’iterambere rirambye, nko kurandura ubukene no kugabanya ubusumbane. Ihuriro ryemewe mu ntego zirambye z’iterambere 13 ari "gufata ingamba zihutirwa zo kurwanya imihindagurikire y’ikirere n'ingaruka zayo". Intego ku biribwa, amazi meza no kurengera ibidukikije bifite aho bihurira no guhangana n’imihindagurikire y’ikirere. [291]
Geopolitike y’imihindagurikire y’ikirere iragoye. Byakunze gushyirwaho nkikibazo cyo gutwara abantu ku buntu, aho ibihugu byose byungukira mu kugabanya ibicuruzwa byakozwe n’ibindi bihugu, ariko ibihugu bitandukanye byatakaza kuva mu bukungu buke bwa karubone ubwabyo. Uku gushiraho kwamaganwe. Kurugero, inyungu zamakara ziva mubuzima rusange nibidukikije byaho birenze ibiciro hafi yakarere kose. Byongeye kandi, abatumiza mu mahanga ibicuruzwa biva mu kirere batsindira mu bukungu kuva mu guhindura ingufu zisukuye, bigatuma abatumiza ibicuruzwa mu mahanga bahura n’umutungo wangiritse : ibicanwa bidashobora kugurisha.
=== Amahitamo ya politiki ===
Politiki, amabwiriza, n'amategeko menshi birakoreshwa mukugabanya ibyuka bihumanya ikirere. Kugeza muri 2019, ibiciro bya karubone bikubiyemo hafi 20% byuka bihumanya ikirere ku isi. Carbone irashobora kugurwa imisoro ya karubone hamwe na sisitemu yubucuruzi bwangiza . Inkunga ya peteroli y’ibinyabuzima ku isi yageze kuri miliyari 319 z'amadolari muri 2017, na tiriyari 5.2 z'amadolari igihe ibiciro nko guhumanya ikirere biguzwe. Kurangiza ibyo birashobora gutuma igabanuka rya 28% byangiza imyuka y’ikirere no kugabanuka kwa 46% by’impfu z’ikirere. Amafaranga yazigamiwe ku nkunga y’ibinyabuzima ashobora gukoreshwa mu gushyigikira inzibacyuho y’ingufu zisukuye aho. Ubundi buryo butaziguye bwo kugabanya imyuka ihumanya ikirere harimo ibipimo ngenderwaho by’imodoka, ibipimo bya lisansi ishobora kongerwa, n’amabwiriza yangiza ikirere ku nganda zikomeye. Ibihugu byinshi bisaba ibikorwa byingirakamaro kugirango byongere umugabane wibishobora kuvugururwa mumashanyarazi .
Politiki yateguwe binyuze mu butabera bw’ikirere igerageza gukemura ibibazo by’uburenganzira bwa muntu n’ubusumbane mu mibereho. Kurugero, ibihugu bikize bifite uruhare runini rwibyuka bihumanya ikirere byishyura ibihugu bikennye kugirango bihuze. <ref>{{Cite web |last=Gabbatiss |first=Josh |last2=Tandon |first2=Ayesha |date=4 October 2021 |title=In-depth Q&A: What is 'climate justice'? |url=https://www.carbonbrief.org/in-depth-qa-what-is-climate-justice |access-date=16 October 2021 |website=Carbon Brief |language=en |archive-date=15 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015213312/https://www.carbonbrief.org/in-depth-qa-what-is-climate-justice |url-status=live }}</ref> Mugihe ikoreshwa ryibicanwa bigabanuka, imirimo mumirenge iratakara. Kugirango bagere ku nzibacyuho iboneye, aba bantu bakeneye imyitozo kugirango bakore indi mirimo. Imiryango ifite abakozi ba peteroli benshi bakeneye ishoramari ryiyongera.
=== Amasezerano mpuzamahanga y’ikirere ===
[[Dosiye:Total_CO2_by_Region.svg|thumb| Kuva mu 2000, izamuka rya CO mu Bushinwa ndetse no ku isi yose ryarenze umusaruro w’Amerika n'Uburayi. ]]
[[Dosiye:Per_Capita_CO2_by_Region.svg|thumb| Ku muntu, Reta zunzubumwe zamerika zitanga CO ku kigero cyihuta cyane kuruta utundi turere twibanze. ]]
Ibihugu hafi ya byose ku isi bifite uruhare mu masezerano y’umuryango w’abibumbye y’imihindagurikire y’ikirere mu 1994 (UNFCCC). Intego ya UNFCCC ni ugukumira abantu babangamira gahunda z’ikirere . Nkuko byavuzwe muri iryo koraniro, ibi bisaba ko ingufu za gaze ya parike zihagarara mu kirere ku buryo urusobe rw’ibinyabuzima rushobora guhuza n’imihindagurikire y’ikirere, umusaruro w’ibiribwa ntubangamiwe, kandi iterambere ry’ubukungu rishobora gukomeza. UNFCCC ubwayo ntabwo igabanya ibyuka bihumanya ikirere ahubwo itanga urwego rwa protocole ikora. Ibyuka bihumanya ikirere byiyongereye kuva UNFCCC yashyirwaho umukono. Inama zayo ngarukamwaka nicyiciro cyibiganiro byisi.
Amasezerano ya Kyoto yo mu 1997 yongereye UNFCCC kandi akubiyemo amasezerano yiyemeje kubahiriza ibihugu byinshi byateye imbere kugabanya ibyuka bihumanya ikirere. Muri iyo mishyikirano, G77 (ihagarariye ibihugu bikiri mu nzira y'amajyambere ) yasabye manda isaba ibihugu byateye imbere "gufata iyambere" mu kugabanya ibyuka bihumanya ikirere, kubera ko ibihugu byateye imbere byagize uruhare runini mu kwegeranya imyuka ihumanya ikirere mu kirere. Umwuka w’umuturage nawo wari ukiri muto mu bihugu bikiri mu nzira y'amajyambere kandi ibihugu biri mu nzira y'amajyambere byakenera kohereza byinshi kugira ngo bikemure iterambere ryabyo.
Amasezerano ya Copenhagen yo mu 2009 yagaragaye cyane ko atengushye kubera intego zayo nkeya, kandi yangwa n’ibihugu bikennye harimo na G77. Amashyirahamwe yunze ubumwe yari agamije kugabanya ubushyuhe bwisi ku isi munsi ya 2 ° C. Amasezerano yashyizeho intego yo kohereza miliyari 100 z'amadolari ku mwaka mu bihugu bikiri mu nzira y'amajyambere mu rwego rwo kugabanya no kurwanya imihindagurikire y'ikirere bitarenze 2020, anasaba ko hashyirwaho ikigega cy’ibidukikije . As of 2020 , ikigega cyananiwe kugera ku ntego cyari giteganijwe, kandi gishobora kugabanuka mu nkunga yacyo. <ref>{{Cite journal|pages=95–108}}</ref>
Muri 2015 ibihugu byose by’umuryango w’abibumbye byaganiriye n’amasezerano y'i Paris, agamije gukomeza ubushyuhe bw’isi munsi ya 2.0 ° C kandi ikubiyemo intego yo gukomeza gushyuha munsi ya 1.5 ° C. [316] Amasezerano yasimbuye Protokole ya Kyoto. Bitandukanye na Kyoto, nta ntego zoguhumanya ikirere zashyizweho mu masezerano y'i Paris. Ahubwo, urutonde rwibikorwa byakozwe bihuza. Ibihugu bigomba guhora byishyiriraho intego zikomeye kandi bigasubiramo intego buri myaka itanu. Amasezerano y'i Paris yasubiyemo ko ibihugu biri mu nzira y'amajyambere bigomba gushyigikirwa n'amafaranga. As of October 2021 , Ibihugu 194 n’umuryango [[Umuryango w’Ubumwe bw’Ibihugu by’i Burayi|w’ubumwe bw’ibihugu by’Uburayi]] byashyize umukono kuri ayo masezerano naho ibihugu 191 kandi Umuryango w’ubumwe bw’ibihugu by’Uburayi byemeje cyangwa byemera ayo masezerano.
Amasezerano mpuzamahanga ya Montreal yo mu 1987, amasezerano mpuzamahanga yo guhagarika kohereza imyuka yangiza ozone, ashobora kuba yarabaye ingirakamaro mu gukumira ibyuka bihumanya ikirere kuruta amasezerano ya Kyoto yagenewe kubikora. Ivugurura rya Kigali ryo mu mwaka wa 2016 ry’amasezerano ya Montreal rigamije kugabanya ibyuka bihumanya ikirere cya hydrofluorocarbone, itsinda ry’imyuka ihumanya ikirere yabaye umusimbura wa gaze ya ozone yabujijwe. Ibi byatumye Protokole ya Montreal amasezerano akomeye yo kurwanya imihindagurikire y’ikirere. <ref>{{Cite web |last=Yeo |first=Sophie |date=10 October 2016 |title=Explainer: Why a UN climate deal on HFCs matters |url=https://www.carbonbrief.org/explainer-why-a-un-climate-deal-on-hfcs-matters |access-date=10 January 2021 |website=Carbon Brief |archive-date=22 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220722162400/https://www.carbonbrief.org/explainer-why-a-un-climate-deal-on-hfcs-matters/ |url-status=live }}</ref>
Muri 2019, inteko ishinga amategeko y’Ubwongereza ibaye guverinoma ya mbere y’igihugu yatangaje ko ibihe byihutirwa. Ibindi bihugu nubutabera byakurikiranye. Muri uwo mwaka, Inteko ishinga amategeko y’Uburayi yatangaje "ikirere cyihutirwa n’ibidukikije". Komisiyo y’Uburayi yerekanye amasezerano y’ibihugu by’i Burayi hagamijwe guhindura Umuryango w’ubumwe bw’ibihugu by’Uburayi mu 2050. Ibihugu bikomeye muri Aziya byiyemeje imihigo nk'iyi: Koreya y'Epfo n'Ubuyapani byiyemeje kutagira aho bibogamiye muri 2050, n'Ubushinwa mu 2060. Mu 2021, Komisiyo y’Uburayi yashyize ahagaragara gahunda y’amategeko “ Fit for 55 ”, ikubiyemo amabwiriza agenga inganda z’imodoka ; imodoka zose nshya ku isoko ry’iburayi zigomba kuba imodoka zeru ziva mu 2035. Mu gihe [[Ubuhinde]] bufite imbaraga zo kongera ingufu, burateganya kandi kwagura amakara muri iki gihugu. <ref>{{Cite web |date=15 September 2021 |title=India |url=https://climateactiontracker.org/countries/india/ |access-date=3 October 2021 |website=Climate Action Tracker |archive-date=4 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004183827/https://climateactiontracker.org/countries/india/ |url-status=live }}</ref>
Kugeza mu 2021, hashingiwe ku makuru aturuka muri gahunda 48 z’ikirere z’igihugu, zihagarariye 40% by’amasezerano y’i Paris, byagereranijwe ko ibyuka bihumanya ikirere bizaba biri munsi ya 0.5% ugereranije n’urwego rwa 2010, munsi y’intego zo kugabanya 45% cyangwa 25% kugeza gabanya ubushyuhe bwisi kuri 1.5 ° C cyangwa 2 ° C.
== Sosiyete ==
=== Guhakana no gutanga amakuru atariyo ===
[[Dosiye:20200327_Climate_change_deniers_cherry_picking_time_periods.gif|right|thumb|Ibyatoranijwe byatoranijwe kuva mugihe gito kugirango bibeshye ko ubushyuhe bwisi butiyongera. Ibara ry'ubururu ryerekana ibihe bigufi byerekana ubushyuhe bwigihe kirekire (red redlines). Utudomo twubururu twerekana icyo bita ubushyuhe bwisi . [330]]]
Impaka rusange zerekeye imihindagurikire y’ikirere zagize ingaruka zikomeye ku guhakana imihindagurikire y’ikirere no gutanga amakuru atari yo, byaturutse muri Amerika kandi kuva ubwo bikwira mu bindi bihugu, cyane cyane [[Kanada]] na Ositaraliya. Abagize uruhare mu guhakana imihindagurikire y’ikirere bagize ihuriro ryatewe inkunga kandi ihuriweho n’amasosiyete y’ibikomoka kuri peteroli, amatsinda y’inganda, ibitekerezo by’ibitekerezo byita ku bidukikije, hamwe n’abahanga mu bya siyansi. Kimwe n'inganda z'itabi, ingamba nyamukuru z'aya matsinda kwari ugushidikanya ku makuru ya siyansi n'ibisubizo. Benshi bahakana, bakirukana, cyangwa bashidikanya ku buryo budashidikanywaho ku bwumvikane bwa siyansi ku bijyanye n’imihindagurikire y’ikirere bwiswe "abakekeranya n’imihindagurikire y’ikirere", abahanga benshi bavuga ko ari amakosa .
Hariho uburyo butandukanye bwo guhakana ikirere: bamwe bahakana ko ubushyuhe bubaho na gato, bamwe bakemera ubushyuhe ariko bakavuga ko ari ingaruka kamere, ndetse bamwe bagabanya ingaruka mbi z’imihindagurikire y’ikirere. Gukora ibintu bidashidikanywaho kuri siyanse nyuma byaje kuba impaka zakozwe : bitera kwizera ko hari ugushidikanya gukomeye ku bijyanye n’imihindagurikire y’ikirere mu bumenyi bwa siyansi hagamijwe gutinza impinduka za politiki. Ingamba zo guteza imbere ibyo bitekerezo zirimo kunenga ibigo bya siyansi, no kwibaza impamvu abahanga ku giti cyabo. <ref name="Björnberg 2017" /> Urugereko rwerekana imbuga nkoranyambaga n’itangazamakuru byateje ikibazo cyo kutumva neza imihindagurikire y’ikirere.
=== Kumenyekanisha rubanda n'ibitekerezo ===
[[Dosiye:20220629_Public_estimates_of_scientific_consensus_on_climate_change_-_horizontal_bar_chart.svg|thumb| Abaturage basuzugura cyane urugero rw'ubwumvikane bwa siyansi bwerekana ko abantu batera imihindagurikire y’ikirere. <ref name="KingsCollegeReport_20220629">{{Cite web |date=June 2022 |title=Public perceptions on climate change |url=https://peritia-trust.eu/wp-content/uploads/2022/06/4-Climate-change_EU.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220715062933/https://peritia-trust.eu/wp-content/uploads/2022/06/4-Climate-change_EU.pdf |archive-date=15 July 2022 |website=PERITIA Trust EU - The Policy Institute of Kings College London |page=4}}</ref> Ubushakashatsi bwakozwe kuva 2019 kugeza 2021 <ref name="Powell_2019">{{Cite journal|pages=183–184}}</ref> bwerekanye ko ubumenyi bwa siyanse buri hagati ya 98.7 na 100%.]]
Imihindagurikire y’ibihe yaje kumenyeshwa n’amahanga mu mpera za 1980. Bitewe n’itangazamakuru mu ntangiriro ya za 90, abantu bakunze kwitiranya imihindagurikire y’ikirere n’ibindi bibazo by’ibidukikije nko kubura ozone. Mu muco uzwi cyane, filime y’impimbano y’ikirere ''Umunsi ukurikira ejo'' (2004) hamwe na documentaire ya Al Gore ''Ukuri kutorohewe'' (2006) yibanze ku mihindagurikire y’ikirere. <ref name=":3" />
Intara zikomeye z’akarere, uburinganire, imyaka n’itandukaniro rya politiki zirahari haba mu kwita ku baturage no gusobanukirwa n’imihindagurikire y’ikirere. Abantu benshi bize cyane, ndetse no mu bihugu bimwe na bimwe, abagore n’urubyiruko, wasangaga babona ko imihindagurikire y’ikirere ari ikibazo gikomeye. Ikinyuranyo cy’amashyaka kibaho no mu bihugu byinshi, kandi ibihugu bifite imyuka ihumanya ikirere ya CO usanga bititaweho cyane. Ibitekerezo ku mpamvu z’imihindagurikire y’ikirere biratandukanye cyane hagati y’ibihugu. Impungenge ziyongereye igihe, <ref name="auto1" /> kugeza aho mu 2021 abaturage benshi mu bihugu byinshi bagaragaza impungenge nyinshi z’imihindagurikire y’ikirere, cyangwa bakabona ko ari ibintu byihutirwa ku isi. Inzego zo hejuru zo guhangayikishwa no gushyigikira abaturage muri politiki zita ku mihindagurikire y’ikirere.
==== Imihindagurikire y’ibihe ====
Imyigaragambyo y’ibihe isaba abayobozi ba politiki gufata ingamba zo gukumira imihindagurikire y’ikirere. Bashobora gufata uburyo bwo kwerekana imyigaragambyo rusange, kugabanya ibicanwa bya fosile, kuburana nibindi bikorwa. Imyiyerekano ikomeye irimo imyigaragambyo yishuri ryikirere . Muri iki gikorwa, urubyiruko rwo ku isi rwigaragambyaga kuva mu 2018 rusiba ishuri ku wa gatanu, ruyobowe n’umwangavu wo muri Suwede Greta Thunberg . Ibikorwa rusange byo kutumvira kwabaturage byakozwe nitsinda nka Extinction Rebellion bigaragambije bahagarika imihanda no gutwara abantu. Imanza zikoreshwa cyane nk'igikoresho cyo gushimangira ibikorwa by'ikirere bituruka mu bigo bya Leta n'ibigo. Abaharanira inyungu kandi batangiza imanza zireba guverinoma kandi bagasaba ko bafata ingamba zikomeye cyangwa kubahiriza amategeko ariho yerekeye imihindagurikire y’ikirere. Imanza ziregwamo amasosiyete y’ibikomoka kuri peteroli muri rusange arasaba indishyi z’igihombo n’ibyangiritse
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Pages with unreviewed translations]]
g3ay5j1i9cik2pdueb66vrcqu3pvtso
Urugomero rw'Amashanyarazi rwa Nyabarongo I
0
17019
130371
130330
2026-04-16T17:08:56Z
Rutagengwa Aimee
17543
130371
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nyabugogo River Bridge.jpg|thumb|urugomero rwa nyabugogo]]
'''Amashanyarazi ya Nyabarongo Yambere (I)''' ni uruganda rutanga umuriro ugera kubushobozi bupimwa mumbaraga ibizwi nka megawate, aho zisaga 28 (28MW) . <ref name="2R">{{Cite journal|pages=27–37}}</ref>
== Aho biherereye ==
== Icyicaro cyamashanyarazi giherereye hakurya [[Umugezi wa Nyabarongo|y’umugezi wa Nyabarongo]], hafi y’umudugudu wa Mushishiro, [[Akarere ka Muhanga]], mu [[Intara y'amajyepfo|Ntara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. <ref>{{Cite web |last=The New Times |title=Nyabarongo Dam Located In Mushishiro Sector |url=http://www.newtimes.co.rw/news/index.php?i=14364&a=32902 |access-date=15 November 2014 |publisher= |archive-date=20 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320215730/http://www.newtimes.co.rw/news/index.php?i=14364&a=32902 |url-status=dead }}</ref> Aha hantu hareshya na kilometero 75 mu majyepfo y'uburengerazuba bwa [[Kigali]], [[Umurwa|umurwa mukuru]] wu Rwanda. <ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Kigali And Mushishiro With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Rwanda_Distance_Result.asp?fromplace=Kigali%20(Kigali)%20&toplace=Mushishiro%20(Gitarama)&fromlat=-1.9536111&tolat=-2.3&fromlng=30.0605556&tolng=29.65 |access-date=15 November 2014 |publisher=}}</ref> Mushishiro ifite uburebure bwa kilometero 35 mu majyepfo y'icyicaro cy'intara ya yamajyepfo i Gitarama . <ref>{{Cite web |title=Map Showing Gitarama And Mushishiro With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Rwanda_Distance_Result.asp?fromplace=Gitarama%20(Gitarama)%20&toplace=Mushishiro%20(Gitarama)&fromlat=-2.0744444&tolat=-2.3&fromlng=29.7566667&tolng=29.65 |access-date=15 November 2014 |publisher=}}</ref> ==
== Incamake ==
Urugomero rwa Nyabarongo I ni urugomero rw'amashanyarazi ruri mu Rwanda, rwuzuye mu Kwakira 2014, rukaba rwaratangiye gukoreshwa mu Gushyingo 2014. Biteganijwe ko kizatwara miliyoni 110 zamafaranga yu Rwanda hateganijwe kwishyiriraho ubushobozi ni MW 28. Uyu mushinga urimo urugomero, rufite igishushanyo mbonera cy’umugezi, hakurya y'Uruzi Mwogo, umwe mu masoko y'uruzi rwa [[Umugezi wa Nyabarongo|Nyabarongo]] . Uyu mushinga wakozwe na Angelique International Limited na Bharat Heavy Electricals Limited yo mu [[Ubuhinde|Buhinde]], niwo mushinga munini w'amashanyarazi mu [[Rwanda]], kugeza ubu. <ref>{{Cite web |last=Peter |date=22 October 2014 |title=Nyabarongo To Start Hydro Production In November |url=http://www.rwandaenergy.com/2014/10/nyabarongo-to-start-hydro-production-in-november/ |access-date=24 July 2015 |publisher=Rwanda Energy}}</ref> Naresh Kapoor Sr., Umuyobozi mukuru ni Umuyobozi mukuru w’umushinga washyizweho na Angelique International Limited yo mu [[Ubuhinde|Buhinde]] . <ref>{{Cite web |last=Frank Kanyesigye |date=26 July 2011 |title=Rwanda: Nyabarongo Hydro Project To Be Completed By 2014 |url=http://allafrica.com/stories/201107261413.html |access-date=5 March 2015 |location=Kigali}}</ref> Bimwe mubikorwa byubwubatsi byanasezeranye nisosiyete yo muri [[Ositaraliya]] Snowy Mountains Engineering Corporation (SMEC). <ref>{{Cite web |last=Tiphomus Muyagu |date=24 March 2014 |title=Rwanda: Nyabarongo Hydro-Electric Plant to Significantly Boost Energy Supply |url=http://allafrica.com/stories/201403260453.html |access-date=5 March 2015 |location=Kigali}}</ref> Ibyo bice byombi byahujwe na gride yo mu Rwanda ku ya 27 Ukwakira 2014 na 30 Ukwakira 2014. Guverinoma y'u Rwanda yahaye rwiyemezamirimo igihe ntarengwa mu Kwakira 2014. <ref>{{Cite web |last=Ivan R. Mugisha |date=2 September 2014 |title=Nyabarongo Hydropower Contractor Given October Deadline |url=http://www.newtimes.co.rw/section/article/2014-09-02/345/ |access-date=15 November 2014 |location=Kigali}}</ref> Sitasiyo y’amashanyarazi yararangiye ishyikirizwa umukiriya ku ya 28 Ugushyingo 2014. Yafunguwe ku mugaragaro na [[Perezida wa Repubulika y’u Rwanda|perezida wa Repubulika y'u Rwanda]] ku ya 5 Werurwe 2015. <ref>{{Cite web |last=Government of Rwanda |date=6 March 2015 |title=Rwanda: President Kagame Inaugurates Nyabarongo I Hydro Plant to Power Economic Transformation |url=http://allafrica.com/stories/201503201410.html |access-date=24 July 2015 |website=[[Government of Rwanda]] |location=Kigali}}</ref><ref>https://www.northernprovince.gov.rw/ibindi/imirimo-yo-kubaka-urugomero-rwamashanyarazi-rwa-nyabarongo-ii-irarimbanyije</ref>
== Ibindi bitekerezo ==
* Gukoresha ibikoresho, nibindi byuzuye bya E&M byuzuye bya 2x14 MW Vertical Francis Hydro Yibyara Amashanyarazi ahitwa Nyaborongo HEP, Repubulika yu Rwanda, Afrika paketi ikorwa na FITWELL Power Projects isosiyete yo mubuhinde nkumushinga wungirije wa BHEL.<ref>https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/hasabwe-ko-urugomero-rwa-nyabarongo-ii-rwazaba-rwuzuye-bitarenze-intangiriro-za</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/baganiriye-ku-kibazo-cy-abatarishyurwa-ingurane-y-ahubakwa-urugomero-rwa-nyabarongo-ii</ref>
== Reba kandi ==
* Urutonde rw'amashanyarazi mu Rwanda
* Urutonde rwamashanyarazi muri Afrika
* Urutonde rwamashanyarazi
* [[Umujyi wa Rubavu|Gisenyi]]
== Reba ==
{{Reflist}}
== Ihuza ryo hanze ==
[[Ikiciro:Intara y’Amajyepfo y’U Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Muhanga]]
[[Ikiciro:Umuriro]]
27xnx7bj53upjv4asyhek8le5pzz4n8