Wikipedia
rwwiki
https://rw.wikipedia.org/wiki/Intangiriro
MediaWiki 1.46.0-wmf.24
first-letter
Itangazamakuru
Ibidasanzwe
Ibiganiro
Umukoresha
Ibiganiro by'umukoresha
Wikipedia
Ibiganiro kuri Wikipedia
Dosiye
Ibiganiro kuri dosiye
MediyaWiki
Ibiganiro kuri MediyaWiki
Inyandikorugero
Ibiganiro ku nyandikorugero
Ubufasha
Ibiganiro ku bufasha
Ikiciro
Ibiganiro ku byiciro
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Kigali
0
2024
130899
130709
2026-04-28T21:45:47Z
Niyigaba.05
17909
130899
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:My city kigali.jpg|thumb|Kigali city umurwa mukuru w' u rwanda]]
[[Dosiye:Kigali city Rwanda.jpg|thumb|Uyu ni umujyi wa Kigali mu masaha yumugoroba izuba riri kurenga. ]]
[[Dosiye:Kigali2018Cropped.jpg|thumb|Umujyi wa Kigali]]
[[Dosiye:Kigali_city_rwanda.jpg|thumb|Kigali - Rwanda]]
[[Dosiye:Buildings in Kigali CBD, Rwanda 4.jpg|thumb|ahakorera akarere ka Gasabo]]
Kigali ni [[umurwa mukuru]] w’u [[Rwanda]]. Uyu mujyi uherereye rwagati mu gihugu, ukaba ufite abaturage bagera kuri 1.095.000 (mu mwaka wa 2019). Kigali igizwe n’uturere dutatu ari two [[Gasabo]], [[Kicukiro]] na [[Nyarugenge]].Aho Nyarugenge ariyo nkingi nkuru ya kigali kuko niyo iyoboye mu byubucuruzi yaba imyenda ,ibiryo,ndetse n'ibikoresho bigiye bitandukanye yaba ibyikoranabuhanga ndetse nibindi bisanzwe byo mu rugo .
Niwo mujyi nkingi y’ubukungu n’umuco by’igihugu. Imihanda yose minini y’u Rwanda itangirira i Kigali, akaba ari ho nkingi y’ubwikorezi mu gihugu.
Ibiro bya za Ministeri zitandukanye n’ibya Perezida wa Repubulika biri muri uyu mujyi. Kigali kandi igizwe ahanini n’uduce tw’icyaro kuko 70% byawo ari uturere tw’icyaro.
== Amateka ya Kigali ==
[[Dosiye:Kigali Convention Center ( Rwanda ).jpg|thumb|Kigali Convention Center(KCC)]]
Kigali yashinzwe mu 1907 mu gihe cy'ubukoloni bw' [[Abadage]] ([[Ubudage]]) ushinzwe na Richard Kandt, ariko ntiwigeze uhinduka kapitali y'u [[Rwanda]] kugeza igihe ubukoloni bwarangiriye (indépendance) muri 1962 [[https://www.officeholidays.com/holidays/rwanda/rwanda-independence-day]]. [[Umurwa]] mukuru , akaba ari naho [[umwami]] yabaga muri icyo gihe wari Nyanza, ariko umugi mukuru w'abakoloni wari [[Butare]], icyo gihe yitwaga Astrida. Butare yabonwaga nk'aho ari wo mujyi wahinduka kapitali y' u Rwanda rwigenga ariko Kigali iza guhitwamo kubera ukuntu iherereye hagati mu gihugu.
Guhera taliki ya 7 Mata, 1994, Kigali yabaye isibaniro rya [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|Genocide]] cyangwa '''Ethnic Cleasing''', aho abatutsi barenga miliyoni bishwe bazira ubwoko bwabo . N'ubwo umugi washenywe mu gihe cya kera, ubu urimo kwiyubaka ku ntambwe ishimishije.
[[Dosiye:Kigali_title.jpg|thumb|ikirango(status) y umujyi wa kigali iherereye akarere ka nyarugenge]][[Kigali (umurenge)|Kigal]]<nowiki/>i ni umurwa mukuru w'u Rwanda kandi ni wo mujyi munini mu [[Rwanda]] washinzwe mu mwaka wa 1907 mu gihe cy'ubukoroni bw'abadage;hanyuma uza kuba umurwa mukuru igihe u Rwanda rwabonaga ubwigenge mu 1962. Kigali iri mu Burasirazuba bwo hagati bw'igihugu.Uyu mujyi ni wo mutima w'ubukungu, ubuyobozi n'umuco Nyarwanda. Kigali ikomeje gutera imbere mu bijyanye n'imyubakire igezweho ikoranabuhanga ndetse n'imiturire iteguwe neza bikayigira umwe mu mijyi igezweho kurusha indi muri Afurika yo hagati.
== Amashakiro ==
*[[https://populationstat.com/rwanda/kigali]]
* [[commons:Category:Kigali|Media Kigali]]
* [http://www.livinginkigali.com/ Living in Kigali]
* [https://web.archive.org/web/20140220121504/http://www.eatinginkigali.com/ Eating in Kigali]
* [http://www.kigalicity.gov.rw Official Website of Kigali City]
* [https://web.archive.org/web/20221219083632/https://discover.rw/kigali-city/ Kigali – The Bustling And Vibrant City]
* [http://maps.google.com/maps?q=kigali&sourceid=ie7&rls=com.microsoft:en-US&oe=utf8&um=1&ie=UTF-8&split=0&ei=TGq9SYnNCtaNsAakxLDoDg&sa=X&oi=geocode_result&resnum=1&ct=title Kigali Map]
* [http://www.buyrwcom Most popular Rwanda Ads website]
[[Category:Kigali| ]]
[[Ikiciro:Umujyi wa Kigali]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Rwanda geography]]
rhbvk27rntcn2bmgvwyfex2eu9ah1nc
Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti
0
2225
130933
127458
2026-04-29T08:39:41Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130933
wikitext
text/x-wiki
[[Image:IGF Rio 2007.png| thumb | right | 300px | Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti, Riyo do Janeyiro 2007]]
'''Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti''' ('''IGF''') ni urubuga ruhurirwamo n'abantu b'ingeri zinyuranye bafite aho bahurira n'ibikorwa bya IG baganira cyane ku bibazo by'ingamba za politiki y'[[Imicungire n'Imiyoborere ya Interineti]]<ref>[http://www.intgovforum.org/ Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF)<!-- Bot generated title -->]</ref>. Ishyirwaho rya IGF ryatangajwe ku mugaragaro n'Umunyamabanga Mukuru w'[[umuryango w'Abibumbye]] muri Nyakanga 2006 nyuma ritangira gukora mu Ukwakira/Ugushyingo 2006.
==Imiterere n'Imikorere==
Ishyirwaho ry'Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti was first recommended in the report of the [[Itsinda Rikurikirana iby'Imicungire n'Imiyoborere ya Interineti]] following a series of open consultations. This report was one of the inputs to the second phase of the [[World Summit on the Information Society]] in Tunis in 2005, which formally called for the creation of Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) and set out its mandate.<ref>[http://www.itu.int/wsis/docs2/tunis/off/6rev1.html Tunis Agenda for the Information Society, para 72]</ref>
Nyuma y'inama yari igamije kwegera uwo ariwe wese ufite icyo yamara muri iki gikorwa yahamagajwe muri Gashyantare 2006, Umunyamabanga Mukuru wa ONU yashyizeho Itsindangishwanama, MAG mu magambo ahinnye, n'Ubunyamabanga buhoraho n'inkingishingiro za IGF.
These organizational divisions should not be considered concrete since the organizational structures will continue to be adjusted and to be changed until they fit into the needs of the members.
===Itsindangishwanama rigizwe n'abantu b'ingeri zinyuranye bashishikajwe n'iki kibazo - MAG ===
Itsindangishwanama, now referred to as the MAG (Itsindangishwanama rigizwe n'abantu b'ingeri zinyuranye bashishikajwe n'iki kibazo) was set up by the former Umunyamabanga Mukuru of the United Nations, Mr [[Kofi Annan]] on Gicurasi 17, 2006<ref>{{Cite web |title=Press Release By the UN<!--Bot generated title--> |url=http://www.un.org/News/Press/docs//2006/sga1006.doc.htm |accessdate=2008-09-12 |archive-date=2008-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081226000307/http://www.un.org/News/Press/docs/2006/sga1006.doc.htm |deadurl=yes }}</ref>. The MAG was originally made up of 46 Members from international [[government]]s, the commercial private sector and public civil society, including [[academic]] and [[technical]] communities, and was chaired by [[Nitin Desai]], the Secretary-General’s Special Adviser for the World Summit on the Information Society. All stakeholders participate as equals. The purpose for which the MAG was set up was to assist the Umunyamabanga Mukuru in convening the Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti. On August 20, 2007 the mandate of the MAG was renewed<ref>{{Cite web |title=Press Release by the UN<!--Bot generated title--> |url=http://www.un.org/News/Press/docs//2007/pi1791.doc.htm |accessdate=2008-09-12 |archive-date=2008-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080805005418/http://www.un.org/News/Press/docs//2007/pi1791.doc.htm |deadurl=yes }}</ref> with a new structure of 47 members, and a Co-Chairmanship by Nitin Desai<ref name=autogenerated2>[http://www.intgovforum.org/ADG_members.htm List of Itsindangishwanama Members<!-- Bot generated title -->]</ref>, and [[Burezile|Burezili]] (Brazil)ian diplomat Hadil da Rocha Vianna<ref name=autogenerated2 />.The mandate of the MAG was further extended in Mata 30, 2008<ref>{{Cite web |title=Press Release By The UN<!--Bot generated title--> |url=http://www.un.org/News/Press/docs/2008/pi1829.doc.htm |accessdate=2008-09-12 |archive-date=2008-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917230048/http://www.un.org/News/Press/docs/2008/pi1829.doc.htm |deadurl=yes }}</ref> with a renewed one third of its members within each stakeholder group and Nitin Desai serving as the sole Chairman<ref name=autogenerated2 />.
MAG iterana inshuro eshatu buri mwaka - muri Gashyantare, Gicurasi no muri Nzeri. All three meetings take place in Jeneve kuri Paledenasiyo (Palais des Nations) and they are preceded by open consultations meeting.
Amakuru arambuye ku mahame y'imikorere ya MAG n'ibishingirwaho mu gutoranya abayigize bikubiye muri the summary report of its Gashyantare meeting available at [http://www.intgovforum.org/AGD/MAG.Summary.28.02.2008.pdf]<ref>www.intgovforum.org</ref>
'''Ivugururwa ry'ubunyamuryango bwa MAG'''
Ibiro by'Umuryango w'Abibumbye biri i Jeneve mu [[Ubusuwisi|Busuwisi]], ku wa 22 Kanama 2008, byavuguruye ubunyamuryango bwa MAG mu rwego rwo gutegura inama ku Rubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti izabera Hiderabadi (Hyderabad) mu Buhindi (India). A total of 50 members, 17 among them new have been appointed, which represents 1/3 of its membership. Nitin Desai continues to be the Chairman for Itsindangishwanama. (Source: UN Department of Public Information, United Nations Office in Jeneve. Kugira ubushobozi bwo kugera ku makuru wifuza (Access)ed online at:[http://www.unog.ch/unog/website/news_media.nsf/(httpNewsByYear_en)/417AFED5138FD8E5C12574AD002E6C13?OpenDocument]<ref>Renewal of MAG</ref>
===Ubunyamabanga===
Ubunyamabanga, bufite icyicaro ku biro by'Umuryango w'Abibumbye biri i Jeneve mu Busuwisi, assists and coordinates the work of the MAG, Itsindangishwanama rigizwe n'abantu b'ingeri zinyuranye bashishikajwe n'iki kibazo. The Ubunyamabanga is headed by Markus Kummer with the designation of Executive Coordinator and Chengetai Masango is Programme and Technology Manager. The Ubunyamabanga also hosts fellowships.<ref>{{Cite web |url=http://www.intgovforum.org/about.htm |title=About<!-- Bot generated title --> |access-date=2008-09-12 |archive-date=2008-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917021927/http://www.intgovforum.org/about.htm |url-status=dead }}</ref>, Markus Kummer has also been involved with the WGIG as its Executive Coordinator of the Ubunyamabanga<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.wgig.org/about.html |accessdate=2008-09-12 |archive-date=2008-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514002402/http://www.wgig.org/About.html |deadurl=yes }}</ref>.
==Amateka n'ishyirwaho ry'Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti==
===Gukurikirana imyanzuro yavuye muri WSIS===
Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) is considered an important development of the Inama mpuzamahanga kubyerekeye Umuryango Ukungahaye ku Makuru (WSIS). This important outcome was reaffirmed by paragraphs 37 and 38 of the Tunis 2005 Commitment. Paragraph 37 states that <i>“…goals can be accomplished through the involvement, cooperation and partnership of governments and other stakeholders, i.e. the private sector, civil society and international organizations, and that international cooperation and solidarity at all levels are indispensable if the fruits of the Information Society are to benefit all.”</i><ref name=autogenerated1>[http://www.itu.int/wsis/docs2/tunis/off/7.html World Summit on the Information Society. [2005]. The Tunis Commitment [online]. Available from: http://www.itu.int/wsis/docs2/tunis/off/7.html<!-- Bot generated title -->]</ref> Corollary to this commitment, paragraph 38 states, too, that all efforts from here on <i>“should not stop with the conclusion of the Summit…emergence of the global Information Society to which we all contribute provides increasing opportunities for all our peoples and for an inclusive global community…we must harness these opportunities today and support their further development and progress.”</i><ref>[http://www.itu.int/wsis/docs2/tunis/off/7.html Ibid.<!-- Bot generated title -->]</ref>
Inama Mpuzamahanga y'i Tunisi yo mu mwaka w'2005 made significant headway when the mandate of Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) was formulated. In paragraph 72 of the Tunis Agenda, the UN Secretary-General was asked to convene a meeting hagamijwe ku the new multi-stakeholder Urubuga, otherwise known as the IGF. In this mandate, different stakeholders are encouraged to strengthen engagement, particularly those from developing countries. In paragraph 72(h), the mandate focused on capacity-building for developing countries and the drawing out of local resources.<ref>[http://www.itu.int/wsis/docs2/tunis/off/6rev1.pdf World Summit on the Information Society. [2005]. Tunis Agenda for the Information Society [online]. Available from: http://www.itu.int/wsis/docs2/tunis/off/6rev1.pdf<!-- Bot generated title -->]</ref> This particular effort, for instance, has been reinforced through <i>Diplo Foundation’s</i> Imicungire n'Imiyoborere ya Interineti Kongerera Ubushobozi Abakoresha Interinet (Capacity Building) Programme (IGCBP) that allowed participants from different regions to benefit from valuable resources with the help of regional experts in IG. <ref>{{Cite web |url=http://www.diplomacy.edu/ig |title=Read further on Diplo's "Activities" on "Imicungire n'Imiyoborere ya Interineti" available from: <!-- Bot generated title --> |access-date=2008-09-12 |archive-date=2008-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080906212720/http://www.diplomacy.edu/ig/ |url-status=dead }}</ref>
The involvement of different stakeholders in the policy framework of Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) is a re-affirmation of commitment as per paragraph 39 of the Tunis Commitment. In this particular context, there is a deep resolve to <i>“…develop and implement an effective and sustainable response to the challenges and opportunities of building a truly global Information Society that benefits all our peoples.”</i> <ref name=autogenerated1 /> During the OECD Civil Society-Organized Labour Urubuga held last Kamena 16, 2008, in Seoul, Korea, Ambassador David A. Gross of the US Department of State talked about the transformation of the Internet in the social lives of people. He believed that this transformation made an impact in the free flow of information that politically drives challenges. Ambassador Gross commented on the 2005 WSIS because of the powerful language used on paragraph 4 of the Tunis agenda that reiterated on Kuba buri wese ashobora kuyagiraho uruhare (Openness). <ref>{{Cite web |title=Read further on the community blog of Diplo Foundation, specifically on OECD impressions: http://www.diplomacy.edu/ig/communityblog.asp<!-- Bot generated title --> |url=http://www.diplomacy.edu/ig/communityblog.asp |accessdate=2008-09-12 |archive-date=2008-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003034020/http://www.diplomacy.edu/ig/communityblog.asp |deadurl=yes }}</ref>
===Ishyirwaho rya IGF===
A multi-stakeholder’s approach was reiterated in ubuhuzabikorwa bwa international activities for the IGF. This adaptation was set from paragraphs 29 to 35 of the Tunis agenda. These stakeholders were defined as coming from governments, the private technical and economic sector, civil society, intergovernmental organizations, and international organizations. In paragraph 32, the UN Secretary-General was commended for his efforts in establishing the Itsinda Rikurikirana iby' Imicungire n'Imiyoborere ya Interineti (WGIG).
The suggested need of an organization like Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) was first pointed out in the WGIG Report. After reaching a clear consensus among its members the WGIG proposed in paragraph 40 of the Report that :
<blockquote>''"(t)he WGIG identified a vacuum within the context of existing structures, since there is no global multi-stakeholder Urubuga to address Internet-related public policy issues. It came to the conclusion that there would be merit in creating such a space for dialogue among all stakeholders. This space could address these issues, as well as emerging issues, that are cross-cutting and multidimensional and that either affect more than one institution, are not dealt with by any institution or are not addressed in a coordinated manner”.''</blockquote>
Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) was one of four proposals made in the report.
The idea of the Urubuga was also proposed by Argentina, as stated in its proposal <ref>[http://www.itu.int/wsis/docs2/pc3/working/dt18.html Argentina´s Urubuga Proposal in WSIS]</ref> made during the last Prepcom 3 in Tunis:
<blockquote>''"(t)In order to strengthen the global multistakeholder interaction and cooperation on public policy issues and developmental aspects relating to Imicungire n'Imiyoborere ya Interineti we propose a Urubuga. This Urubuga should not replace existing mechanisms or institutions but should build on the existing structures on Imicungire n'Imiyoborere ya Interineti, should contribute to the sustainability, stability and robustness of the Internet by addressing appropriately public policy issues that are not otherwise being adequately addressed excluding any involvement in the day to day operation of the Internet. It should be constituted as a neutral, non-duplicative and non-binding process to facilitate the exchange of information and best practices and to identify issues and make known its findings, to enhance awareness and build consensus and engagement. Recognizing the rapid development of technology and institutions, we propose thkuri Urubuga mechanism periodically be reviewed to determine the need for its continuation.”''</blockquote>
The convening of Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) was announced on 18 Nyakanga 2006, with the inaugural meeting of the Urubuga being held in [[Athens, Greece]] from 30 October to 2 Ugushyingo 2006.
===Kwegerana no kujya inama===
<i>HAbayeho amanama abiri yo kwegerana no kujya inama hagamijwe gutumiza IGF bwa mbere:</i>
[1] Kuva ku wa 16 – 17 Gashyantare 2006 – Inama ya mbere yo kwegerana no kujya inama yabereye i Jeneve. The transcripts of the two-day consultations are available in Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) site. <ref>[http://www.intgovforum.org 16 Gashyantare 2006 transcripts are available from: http://intgovUrubuga.org/contributions/IGF-1-0216.txt and http://intgovUrubuga.org/contributions/IGF-1-021606pm.txt <!-- Bot generated title -->]</ref> <ref>[http://www.intgovforum.org 17 Gashyantare 2006 transcripts are available from: http://intgovUrubuga.org/contributions/UN-IGF-AM-2-17-06.txt and http://intgovUrubuga.org/contributions/UN-IGF-PM-2-17-06.txt <!-- Bot generated title -->]</ref>
[2] Ku wa 19 Gicurasi 2006 – Inama ya kabiri yo kwegerana no kujya inama was open to all stakeholders and was coordinated for the preparations of the inaugural IGF meeting. The meeting chairman was <i> Nitin Desai </i> who is the Umuryango w'abibumbye Secretary-General's Special Adviser for Imicungire n'Imiyoborere ya Interineti. <ref>[http://www.intgovforum.org A summary of contributions is available from http://intgovUrubuga.org/Summary%20of%20discussions.htm <!-- Bot generated title -->]</ref>
<i>Inama ya kabiri ya IGF </i>
Consultations held in Jeneve last Gicurasi 23, 2007 were open to all stakeholders. This consultation was part of a cluster of related events of the WSIS that took place last 15-25 of Gicurasi 2007. <ref>[http://www.itu.int/wsis/follow-up/index.html Read further on the WSIS related events available from: http://www.itu.int/wsis/follow-up/index.html <!-- Bot generated title -->]</ref> An Itsindangishwanama was also facilitated for Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) meeting in Riyo do Janeyiro, Burezili (Brazil). Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) open Consultations held last 3 September 2007 was held in Jeneve. <ref>{{Cite web |url=http://www.intgovforum.org/IGF-03Sept07Consultation.txt |title=Transcript for 3 September 2007 open consultations is available from: <!-- Bot generated title --> |access-date=12 September 2008 |archive-date=22 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081122093343/http://www.intgovforum.org/IGF-03Sept07Consultation.txt |url-status=dead }}</ref>
For further information, a summary of Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) consultations and meetings can be found below:
{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto"
|+
! style="background: #ddffdd;"|Date
! style="background: #ddffdd;"|Event
|-
|-bgcolor="#EFEFEF"
| 16 - 18 Ugushyingo 2005
| Second Phase of the [[WSIS]] in [[Tunis]]
|-
| 16 – 17 Gashyantare 2006
| First Round of Consultations
|-bgcolor="#EFEFEF"
| 2 Werurwe 2006
| Ishingwa ry'Ubunyamabanga bwa IGF
|-
| 19 Gicurasi 2006
| Second Round of Consultations
|-bgcolor="#EFEFEF"
| 22 – 23 Gicurasi 2006
| Establishment and First Meeting of Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) Itsindangishwanama
|-
| 18 Nyakanga 2006
| Convening of the IGF
|-bgcolor="#EFEFEF"
| 7 – 8 Nzeri 2006
| Inama ya Kabiri of Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) Itsindangishwanama
|-
| 30 Ukwakira – 2 Ugushyingo 2006
| Inaugural Meeting of Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) in [[Athens]]
|-
|12 - 15 Ugushyingo 2007
|Inama ya Kabiri of Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) in [[Riyo do Janeyiro]], [[Burezili (Brazil)]]
|-
| 13 Gicurasi 2008
| Open Consultations
|-bgcolor="#EFEFEF"
| 14-15 Gicurasi 2008
| Inama y'Itsindangishwanama rya IGF rigizwe n'abantu b'ingeri zinyuranye bashishikajwe n'iki kibazo('''MAG''')
|+
|}
Inama ya gatatu ya IGF izabera i [[Hiderabadi]], mu [[Buhinde]] kuva ku wa 3-6 Ukuboza 2008.
Guverinoma ya [[Misiri]] yemeye kuzategura inama ya IGF yo mu 2009, mu gihe Guverinima ya [[Lituwaniya]] na [[Azerubayija]] zikiri gupiganirwa gutegura no kwakira inama yo mu 2010.
==Inshingano n'Ibyitezwe kuvamo==
The mandate of Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) is principally that of a discussion Urubuga for facilitating dialogue between the participants. Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) Gicurasi "identify emerging issues, bring them to the attention of the relevant bodies and the general public, and, where appropriate, make recommendations", but does not have any direct decision-making authority<ref>{{Cite web |url=http://www.intgovforum.org/mandate.htm |title=Mandate<!-- Bot generated title --> |access-date=2008-09-12 |archive-date=2009-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107040326/http://intgovforum.org/mandate.htm |url-status=dead }}</ref>.
== Ibikorwa kuri IGF ==
The following activities take place kuri IGF:
inama nyunguranabitekerezo, Best Practice Urubugas, Open Urubugas and meetings of the Dynamic Coalitions.
The main themes of IGF are: Kuba buri wese ashobora kuyagiraho uruhare (Openness), Umutekano w'amakuru yo kuri Interineti (Security), Kuhasanga amakuru anyuranye (Diversity) and Kugira ubushobozi bwo kugera ku makuru wifuza (Access). A new theme was introduced in IGF Burezili (Brazil): critical Internet resources being one of the most debatable topics in the IG field kuri moment.
=== Amatsinda y'abibumbiye hamwe ===
The most tangible results of the first IGF in [[Athens]] are a number of so-called ''Dynamic Coalitions''<ref>{{Cite web |title=Dynamic Coalitions<!-- Bot generated title --> |url=http://www.intgovforum.org/Dynamic%20Coalitions.php |accessdate=2008-09-12 |archive-date=2009-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212120241/http://intgovforum.org/Dynamic%20Coalitions.php |deadurl=yes }}</ref>. These coalitions are relatively informal, issue-specific groups consisting of stakeholders that are interested in the particular issue.
Most coalitions allow participation of anyone interested in contributing. Thus, these groups gather not only academics and representatives of governments, but also members of the civil society interested in participating on the debates and engaged in the coalition's works.
Kugeza ubu, Amatsinda y'abibumbiye hamwe akurikira yamenyeshejwe kandi azwi n'Ubunyamabanga bwa IGF:
* Abibumbiye guhagarika ubutumwarwivanga [https://web.archive.org/web/20080509135729/http://stopspamalliance.org/]
* Itsinda ry'abibumbiye gusuzuma iby'Ubushimusinkoranabuhanga [https://web.archive.org/web/20080518172016/http://wiki.igf-online.net/wiki/Privacy]
* Itsinda rya IGF ry'abibumbiye kwiga ku Mahame ngengabwisanzure (IGF DCOS) [https://web.archive.org/web/20080516180028/http://igf-dcos.org/]
* Itsinda ry'abibumbiye guteza imbere ukugera ku ikoranabuhanga no gufungurira amarembo ibice biherereye kure y'imijyi, ibyaro n'imiryango ituye itatanye [https://web.archive.org/web/20080807162511/http://www.pacificit.org/dc]
* Itsinda ry'abibumbiye gusuzuma iby'itike y'uburenganzira kuri Interineti [https://web.archive.org/web/20080526161014/http://www.internet-bill-of-rights.org/en/]
* Itsinda ry'abibumbiye kwiga kurunyurane rw'indimi [http://maayajo.org/spip.php?article27]
* Itsinda ry'abibumbiye gukurikirana ibya A2K@IGF [https://web.archive.org/web/20080605043429/http://www.a2k-igf.org/]
* Uburenganzira bwo kwisanzura mu kuvuga ibyo utekereza n'Ubwisanzure bw'Itangazamakuru kuri Interineti (FOEonline) [http://foeonline.wordpress.com/]
* Itsinda ry'abibumbiye kureba ibyo gukorera hamwe igikorwa runaka hakoreshejwe interineti [https://web.archive.org/web/20080724100448/http://wiki.igf-online.net/wiki/IGF-OCDC]
* Gender and Imicungire n'Imiyoborere ya Interineti (GIG)
* Umurongo w'amahame ngenderwaho kuri interineti
* Itsinda ry'abibumbiye ku mutekano w'abana bakoresha interineti
* Itsinda ry'abibumbiye ku "Kugera ku isoko y'amakuru n'Ubumuga" [http://www.itu.int/Kugira ubushobozi bwo kugera ku makuru wifuza (Access)ibility/DC]
* Itsinda ry'abibumbiye gusuzuma ibyo kwiga hakoreshejwe interineti
=== Inama nyunguranabitekerezo ===
Mu 2007, IGF yakoresheje amanama nyunguranabitekerezo [https://archive.is/20120904070250/http://www.intgovforum.org/Rio_Schedule_final.html] which attracted great interest of the public. In particular, the theme of child protection was one of the topics that raised much participation.
Ku bireba umwaka w'2008 Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) page stipulates that inama nyunguranabitekerezo[https://web.archive.org/web/20080919051830/http://www.intgovforum.org/workshop_info.htm] can be proposed on the draft main session headings:
* Universalization of the Internet - How to reach the next billion (Expanding the Internet)
* Ibiciro bito bituma umuntu agira ubushobozi bwo kugera ku makuru yifuza
* Ikoreshandimi zitandukanye
* Implications for development policy
* Imicungire ya Interineti (Ugukoresha Interineti)
* Critical Internet resources
* Arrangements for Imicungire n'Imiyoborere ya Interineti
* Global cooperation for Internet Umutekano w'amakuru yo kuri Interineti (Security) and stability
* Taking stock and the way forward
* Ibibazo bishya bivuka
The following inama nyunguranabitekerezo have been proposed as of 15 Gicurasi 2008, according to the Workshop page[http://www.intgovforum.org/inama nyunguranabitekerezo_08/wrkshplist.php]. These proposals will be reviewed, an attempt will be made to merge propositions into a manageable number of inama nyunguranabitekerezo.
{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto"
|+
! style="background: #ddffdd;"|Number Proposed
! style="background: #ddffdd;"|Workshop Theme
|-bgcolor="#EFEFEF"
| <div class="center">15</div>
| Kugira ubushobozi bwo kugera ku makuru wifuza (Access)
|-bgcolor="#EFEFEF"
| <div class="center">9</div>
| Kuhasanga amakuru anyuranye (Diversity)
|-bgcolor="#EFEFEF"
| <div class="center">15</div>
| Kuba buri wese ashobora kuyagiraho uruhare (Openness)
|-bgcolor="#EFEFEF"
| <div class="center">21</div>
| Umutekano w'amakuru yo kuri Interineti (Security)
|-bgcolor="#EFEFEF"
| <div class="center">13</div>
| Critical Internet Resources
|-bgcolor="#EFEFEF"
| <div class="center">9</div>
| Development
|-bgcolor="#EFEFEF"
| <div class="center">6</div>
| Kongerera Ubushobozi Abakoresha Interinet (Capacity Building)
|-bgcolor="#EFEFEF"
| <div class="center">17</div>
| Ibindi
|}
A revision of the Process and programme of the Hyderabad meeting is available at www.intgovforum.org.
== IGF ya I yabereye Atene (Athens) mu 2006 ==
Urubuga rwa interineti ruduha amakuru ashimishije arebana n'uburyo inama ya mbere ya IGF yateguwe kugeza ibaye.<ref>Twagusabaga kurusura aha hakurikira https://web.archive.org/web/20080605230440/http://www.igfgreece2006.gr/</ref>
== Inama ya II ya IGF yabereye i Riyo do Janeyiro mu 2007 ==
Icyo gihe hari ibikorwa 84 byaberaga igihe kimwe n'amasesiyo y'ingenzi, organized under the 5 main themes: (i) critical internet resources; (ii) Kugira ubushobozi bwo kugera ku makuru wifuza (Access); (iii) Kuhasanga amakuru anyuranye (Diversity); (iv) Kuba buri wese ashobora kuyagiraho uruhare (Openness) and (v) Umutekano w'amakuru yo kuri Interineti (Security). There were 36 inama nyunguranabitekerezo, 23 best practices Urubugas, 11 dynamic coalitions meetings, 8 Urubuga rwaguye n'ibikorwa 6 byigaga ku bindi bibazo (nk'Inama ya Giganetithe (Giganet Symposium)<ref>{{Cite web |title=GigaNet - Global Imicungire n'Imiyoborere ya Interineti Academic Network - IGLOO<!-- Bot generated title --> |url=http://www.igloo.org/giganet |accessdate=2008-09-12 |archive-date=2008-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080927164719/http://www.igloo.org/giganet |deadurl=yes }}</ref>) <ref name=autogenerated3>{{Cite web |url=http://www.intgovforum.org/Rio_Meeting/Chairman%20Summary.FINAL.16.11.2007.pdf |title=Archive copy |access-date=2008-09-12 |archive-date=2008-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081029174058/http://www.intgovforum.org/Rio_Meeting/Chairman%20Summary.FINAL.16.11.2007.pdf |url-status=dead }}</ref>
The host webpage keeps video and audio records from main sessions and some parallel events such as inama nyunguranabitekerezo, best practices and open Urubugas, as well as the tool for translation into Arabic.<ref>Please see http://www.igfBurezili (Brazil)2007.br/</ref>
Regarding the participation by region, around 35% of the attendees came from the Latin America and Caribbean of which 29% were from the host country (Burezili (Brazil)).
There are also some interesting statistics such as<ref>Full information available at http://www.intgovforum.org/rio_stats.htm</ref>:
{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto"
|+
! style="background: #ddffdd;"|Region
! style="background: #ddffdd;"|Participation
|-bgcolor="#EFEFEF"
| <div class="center">Latin America and Caribbean</div>
| 35%
|-bgcolor="#EFEFEF"
| <div class="center">Western Europe</div>
| 20%
|-bgcolor="#EFEFEF"
| <div class="center">North America</div>
| 13%
|-bgcolor="#EFEFEF"
| <div class="center">Asia</div>
| 13%
|-bgcolor="#EFEFEF"
| <div class="center">Africa</div>
| 10%
|-bgcolor="#EFEFEF"
| <div class="center">Eastern Europe</div>
| 7%
|-bgcolor="#EFEFEF"
| <div class="center">Oceania</div>
| 2%
|}
=== Amanama y'ingenzi ===
The main sessions were developed according the 5 themes chosen for this year: Critical Internet Resources, Kugira ubushobozi bwo kugera ku makuru wifuza (Access), Kuhasanga amakuru anyuranye (Diversity), Kuba buri wese ashobora kuyagiraho uruhare (Openness) and Umutekano w'amakuru yo kuri Interineti (Security).
Please see below the summary of the main sessions:
==== Opening Ceremony/Opening Session ====
The multistakeholder approach were highlighted by many speakers and panelists during the Opening Session, including the message from the UN Secretary-General Ban Ki-Moon, which was read by the UN Under-Secretary-General for Economic and Social Affairs, M. Sha Zukang.
M. Ban Ki-Moon assures that it is not a UN goal to take over Imicungire n'Imiyoborere ya Interineti but only offers an opportunity to get together people with the same interest in a global reach. <ref>Available at: https://web.archive.org/web/20080516065506/http://intgovforum.org/Rio_Meeting/IGF2-opening-12NOV07.txt (page 1)</ref>
M. Sha Zukang concludes thkuri IGF was a unique experience because “it brings together people who normally do not meet under the same roof”. <ref>Available at: https://web.archive.org/web/20080516065506/http://intgovforum.org/Rio_Meeting/IGF2-opening-12NOV07.txt (page 2)</ref>
Development were also a key discussion in IGF-RIO, as the theme chosen for this meeting, including the breaking of digital divide, which becomes the theme for the next IGF: ''Internet for All.''
The nature and prospective of Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti (IGF) were also discussed, as the Chairman properly summarizes<ref name=autogenerated3 />:
<blockquote> ''“Abantu benshi bitabiriye ubwo butumire bavuga ko IGF atari gusa urubuga rwo kuganira, ahubwo ari n'umuyoboro ushobora gutiza umurindi ihinduka ry'ingenzi ku rwego rw'ibanze mu rwego rwo kongerera abaturage ubushobozi, build capacity and skills enable the Internet`s expansion, thereby contributing to economic and social development.''"</blockquote>
==== Amakuru y'abasesenguzi b'ibya Interineti ====
==== Kugera ku makuru ====
==== Ibitekerezo binyuranye ====
==== Ubwisanzure ====
==== Umutekano ====
====Taking Stock and the Way Forward ====
====Ibibazo bishya byo kwigwaho====
This session aims to identify key issues in Imicungire n'Imiyoborere ya Interineti that should be addressed in the Urubuga. Ingorane ya mbere yabaye gutoranya zimwe mu ngingo zo kwigaho, bitewe n'uko hari ibitekerezo binyuranye bitashoboragwa kwigwaho ku buryo burambuye n'itsinda rimgana uko.
There were four themes proposed:
(i) '''demand and supply side initiatives''' (by Robert Pepper). He brought into debate the economic concept of demand and supply applied to Imicungire n'Imiyoborere ya Interineti. On the demand side, there were interesting proposals, such as the need for educating trough capacity-building Internet users, the ability of people controlling their web ID (part of educating the usage in Internet), local content in local languages (enforcing local community) and improving public policies (but not over regulating, such as prohibiting or limiting Kugira ubushobozi bwo kugera ku makuru wifuza (Access) to VoIP, which can suppress the demand). On the supply side, there were the common concern of extending Internet users/Kugira ubushobozi bwo kugera ku makuru wifuza (Access), but also considering ''“the opportunities created by the release of spectrum through the switch to digital broadcasting were highlighted. Some speakers suggested that such spectrum could be used to support new broadband networks and support new investment and innovative services, while Ibindis held the view that this would not be a sustainable solution.”'' <ref name=autogenerated3 />
(ii) '''ibibazo mbonezamubano, ibijyanye n'umuco na politiki bya Web 2.0''' (bizakorwa na Andrew Keen);
(iii) '''kugera ku isoko y'amakuru''' (by'umwihariko muri Afurika, bizakorwa na Nii Quaynor) na
(iv) '''guhanga ibishya, ubushakashatsi n'amajyambere''' (bizakorwa Robert Kahn).
AnIbindi challenge was to discuss emerging issues in a global Urubuga with different perspectives, for example, developed and developing countries realities; democratic and non-democratic political regimes, etc.
==== Igice gisoza ====
== Inama za IGF mu gihe kizaza ==
2008 Inama ya gatatu ya IGFizabera i Hiderabadi, mu Buhindi kuva ku wa 3-6 Ukuboza 2008. [https://web.archive.org/web/20090505134825/http://igf2008.in/]<br>
2009 Guverinoma ya Misiri yemeye kuzategura inama ya IGF yo mu 2009 IGF. <br>
2010 Guverinima ya Lituwaniya na Azerubayija ziri gupiganirwa gutegura no kwakira inama yo mu 2010.
==Inyandiko zifashishijwe==
{{reflist}}
==Imiyoboro ikugeza kuyandi masite==
*[http://www.intgovforum.org Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti]
*[https://web.archive.org/web/20090505134825/http://igf2008.in/ IGF - Hiderabadi (Hyderabad) 2008]
*[http://www.igfBurezili (Brazil)2007.br IGF - Burezili (Burezili (Brazil)) 2007]
*[https://web.archive.org/web/20080605230440/http://www.igfgreece2006.gr/ IGF - Ubugereki (Greece) 2006]
*[https://web.archive.org/web/20140517105111/http://igf-online.net/ IGF - Site y'Abanyamuryango]
*[https://web.archive.org/web/20080921032048/http://ipjustice.org/wp/campaigns/igf/ IP - Urubuga rwa IGF ku butabera]
*[https://web.archive.org/web/20081215181646/http://www.diplomacy.edu/Conferences/IG/default.asp Imicungire n'Imiyoborere ya Interineti: Ibigomba gukorwa]. An international conference organised by DiploFoundation discusses the objectives, multi-stakeholder composition, organisation and relevance of Urubuga ku micungire n'imiyoborere ya Interineti.
*Ibyavugiwe mu nama mpuzamahanga:[https://web.archive.org/web/20081029174058/http://www.diplomacy.edu/Conferences/MSD/papers/kurbalija.pdf "Imicungire n'Imiyoborere ya Interineti and Multistakeholder Diplomacy"]byakozwe na Jovan Kurbalija. The presentation reflects on the diplomatic dimension of internet management, the multistakeholder composition and inter-professional dimension of the Itsinda Rikurikirana iby' Imicungire n'Imiyoborere ya Interineti (WGIG).
[[Category: Imicungire n'Imiyoborere ya Interineti]]
[[Category: Ikoranabuhanga mu itumanaho n'isakazabumenyi mu majyambere]]
== Notes ==
<references/>
g8yy0vt9ssjkog482c02lfxqubcf1y9
Abülfaz Elçibay
0
3587
130940
130827
2026-04-29T11:04:47Z
CommonsDelinker
88
Removing [[:c:File:Abulfaz_Elchibey_portrait.jpg|Abulfaz_Elchibey_portrait.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: The original image the portrait was taken from belongs to VOA and
130940
wikitext
text/x-wiki
'''Abülfaz Elçibay''' (izina mu [[kinyazeribayijani]] ''Əbülfəz Elçibəy'' ) ([[24 Kamena]] [[1938]] – [[22 Kanama]] [[2000]]), [[Perezida]] wa [[Abaperezida b’Azeribayijani|2]] w’[[Azeribayijani]]. [[Dosiye:Flag of Azerbaijan (Pantone).svg|thumb|[[Azeribayijani|Ibendera rya Azeribayijani]].|center]]
[[Dosiye:Abulfaz Elchibey signature.png|center|thumb|Umukono wa Abulfaz Elchibey]]
[[Ikiciro:Abaperezida b’Azeribayijani]]
[[Ikiciro:Abaperezida]]
[[Ikiciro:Abagabo]]
73pna6vppaavca7pgolp4j2j8ecyf7r
Ikirunga cya Bisoke
0
6337
130881
107615
2026-04-28T20:15:02Z
MUCYO Ines
16551
130881
wikitext
text/x-wiki
Ikirunga cya Bisoke kiri muri pariki nasiyonali y'u [[Rwanda]] na pariki natiyonali ya [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]].
Umusozi wa Bisoke ni ikirunga gikora giherereye mu misozi ya Virunga mu gice cya Albertine Rift, ishami ry’iburengerazuba rya East African Rift. Uherereye ku mupaka w’u Rwanda na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo, ariko impinga yawo iri mu Rwanda.<ref>[https://www.explorerwandatours.com/attractions/mount-bisoke.html#:~:text=Mount%20Bisoke%20is%20one%20of,part%20of%20east%20African%20Rift. https://www.explorerwandatours.com/attractions/mount-bisoke.html#:~:text=Mount%20Bisoke%20is%20one%20of,part%20of%20east%20African%20Rift.]</ref>
[[Dosiye:Crater lake at the top of Bisoke volcano in Rwanda.jpg|center|thumb|Hejuru ku kirunga cya bisoke]]
[[Category:Ibirunga bya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]
[[Category:Ibirunga bya Rwanda]]
mo3daxlgobf3f5qgtfqa5ydvz02dkkj
Umusigiti wa Ashaghi Govhar aga
0
7855
130930
115806
2026-04-29T08:01:34Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130930
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ruins of the Govheraga Mosque, XVIII c..jpg|thumb|250px|<font color="grey">Umusigiti wa Ashaghi Govhar aga</font>]]
[[Dosiye:Shusha – Ashagi Govhar Agha mosque – minaret 4.jpg|thumb|umusigiti wa '''Ashaghi Govhar aga'''|256x256px]]
[[Dosiye:Ashaghi Govhar Agha Mosque under restoration, Shusha.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Shushi, Mosque Ashagi (Lower) Gevhar Aga, interior - panoramio.jpg|thumb]]
'''Umusigiti wa Ashaghi Govhar aga''' (izina mu [[kinyazeribayijani]]: ''Aşağı Gövhər ağa məscidi'') ni [[umusigiti]] i [[Shusha]] muri [[Azeribayijani]].
<gallery>
Shushi071.JPG|2010
Stamps of Azerbaijan, 2014-1183.jpg|2014
</gallery>
*[[Umusigiti wa Yukhari Govhar aga]]
==Imiyoboro==
*[https://web.archive.org/web/20110706131414/http://www.azermarka.az/en/search.php?misc=search&subaction=showfull&id=1130930823&archive=&cnshow=news&ucat=13&start_from=& Marks depicting Azerbaijani mosques, Govhar Agha among them]
*[https://web.archive.org/web/20190517121728/http://shusha.az/susa-rayonun-%C9%99razisi-v%C9%99-t%C9%99bii-ehtiyatlari/ Şuşa rayonunun ərazisi və təbii sərvətləri, tarixi və memarlıq abidələri.]
*{{cite news |title=Нагорный Карабах глазами москвичей. Мечеть Ашагы или Нижняя Говхар-аги. |author= |url=http://wild-hedgehogs.livejournal.com/248170.html?thread=3065706 |publisher=wild-hedgehogs.livejournal.com |date=2009-07-20 |accessdate=2015-04-19 |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150419085755/http://wild-hedgehogs.livejournal.com/248170.html?thread=3065706 |archivedate=2015-04-19}}
*Мешедиханым Неймет, доктор наук, член-корр. НАН Азербайджана [https://web.archive.org/web/20171009093158/http://anl.az/el/q/qarabag_4/q-22.htm Эпиграфические памятники Карабаха]
{{commons category|Ashaghi Govhar Agha Mosque}}
[[Category:Imisigiti y’Azeribayijani]]
[[Category:Shusha]]
qrqxdf0091eormoky12t7ac87eqz075
Akarere ka Gasabo
0
8380
130900
130352
2026-04-28T21:49:10Z
Niyigaba.05
17909
inzu y akarere ka gasabo
130900
wikitext
text/x-wiki
[[File:GasaboDist.png|thumb|akarere ka Gasabo]]
[[Dosiye:An aerial of Kigali Convention Center on June 19, 2019. Photo by Emmanuel Kwizera.jpg|thumb|U [[Rwanda|RWANDA]] RWA GASABO]]
[[Dosiye:Flag of Rwanda.svg|center|thumb|320x320px|rwanda]]
Gasabo ni akarere kari mu mujyi wa [[Kigali]], [[umurwa]] mukuru w'u [[Rwanda]]. Ibiro by' akarere ka Gasabo biherereye mu murenge wa Kimironko. Aka karere kandi karimo uduce twinshi twumujyi ubwawo, twavuga nka Kacyiru, [[Remera, Kigali|Remera]], Nyarutarama na [[Kimihurura]] n'ahandi henshi . Muraka karere niho hubatswe urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] rwa Gisozi, ahashyinguwe inzirakarengane zigera (300000) byazize jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Hari kandi bimwe mu bimenyetso bigize amateka ya jenoside yakorewe Abatutsi.
[[Dosiye:Buildings in Kigali CBD, Rwanda 4.jpg|thumb|Akarere ka Gasabo (Gasabo District)-Gishushu]]
Akarere ka Gasabo kandi, ni kamwe mu turere dutatu (3) tugize [[Kigali|umujyi wa Kigali]]. Gasabo igizwe n'imirenge cumi n'itanu (15)
ariyo<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://gasabo.gov.rw/index.php?id=83 |accessdate=2020-07-15 |archive-date=2020-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715201035/https://gasabo.gov.rw/index.php?id=83 |deadurl=yes }}</ref>;
'''AMWE MU MATEKA'''
Mu gihe cya jenoside yakorewe Abatutsi mu mwaka wa 1994, Akarere ka Gasabo kitwaga komini Gikomero. Yagabanyijwemo imirenge 10: Bumbogo, Gasabo, Gicaca, Gikomero, Gishaka, Kayanga, Nduba, Rutunga, Sha na Shango Ariko uyu munsi, akarere ka Gasabo kagabanijwemo imirenge 15 (imirenge): Bumbogo, Gatsata, Jali, Gikomero, Gisozi, Jabana, Kinyinya, Ndera, Nduba, Rusororo, Rutunga, Kacyiru, Kimihurura, Kimironko na Remera.
'''IMITERERE'''
[[Dosiye:Gasabo_morning_sunrise.jpg|thumb|Gasabo morning sunrise]]
Aka karere karangwa no kuvanga imisozi miremire ifite uburebure bwa metero 1.800 cyane cyane iherereye mu cyaro, ibibaya bigororotse n’ibibaya. Ifite ibishanga birenga 30 n' inzuzi nto zinyura mu mibande. [[Umugezi]] munini udasanzwe ufite uburebure bwa 50Km na 1.000M z'ubugari ni wo ukomoka mu kiyaga cya Muhazi ukanyura mu mibande y'ibishanga na boggy mbere yo kwisuka mu ruzi rwa Nyabugogo hanyuma ugahuza n'umugezi wa Nyabarongo. Na none, ikiyaga cya [[Umuhanzi Kamariza|Muhanzi]] mu majyaruguru no mu burasirazuba gihana imbibi n'akarere ka Gasabo. Mu buryo nk'ubwo, andi masoko y'amazi afite akamaro ni: Umugezi wa Rusumo muri Rugende urangirira mu ruzi rwa Akagera, uruzi rwa Buliza unyura mu bigo bya Karuruma, Umulindi na Rusine mbere yo kwisuka mu ruzi rwa Nyabugogo. Ibi bishanga cyangwa ibishanga bitanga amahirwe mukarere niba bigaruwe neza bishobora kuzamura cyangwa kongera umusaruro w' ubuhinzi, guteza imbere ubukerarugendo, guteza imbere ibidukikije .
Ifite ibihe bibiri byingenzi byikirere mu mwaka, aribyo ibihe byizuba nimvura. Ibihe bibiri by'ikirere bigenda bisimburana mu mwaka, bityo akarere kagira ibihe bibiri byumye n'ibihe by'imvura nkuko byasobanuwe hano habanza.
'''Imbibi z' akarere ka Gasabo'''
Gasabo iri mu burasirazuba bw'amajyaruguru y'Umujyi wa Kigali kandi ihana imbibi n'akarere ka [[Akarere ka Kicukiro|Kicukiro]] (Amajyepfo), Nyarugenge (Uburengerazuba bw'Amajyepfo), Rwamagana (Amajyepfo y'uburasirazuba), Rulindo (Amajyaruguru y'Uburengerazuba) na Gicumbi (Amajyaruguru y'Uburasirazuba). Ubuso bw'akarere ni 429.2 km2 muri bwo igice kinini ni icyaro (84%) mu gihe igice gito kigereranya umujyi wateye imbere (16%)
Ibikorwa remezo biherereye mu Karere ka Gasabo
Akarere ka Gasabo kagiye kuzamura no kuvugurura ibikorwa remezo by’akarere bijyanye n' igishushanyo mbonera cy’Umujyi wa Kigali nk’amashuri, imihanda, ibitaro, amazu, amatorero, uturere tw’ubukerarugendo, urwibutso, amasoko, [[Stade Amahoro]], etc...
1.[[Umurenge wa Bumbogo|Bumbogo]]
2.[https://web.archive.org/web/20200717043322/https://gasabo.gov.rw/index.php?id=158 Gatsata]
3.[https://web.archive.org/web/20200717044759/https://gasabo.gov.rw/index.php?id=159 Gikomero]
4.Gisozi
5.Jabana
6.Jali
7.Kimihurura
[[File:Cargo_Bike_rider_in_kigali.jpg|thumb|kacyiru umwe mu mirenge ibarizwa muri Gasabo]]
8.[[Umurenge wa Kacyiru|Kacyiru]]
[[Umurenge wa Mageragere|9.Kimironko]]
10.Kinyinya
11.Remera
12.Rutunga
13.Nduba
14.Ndera
15.Rusoro
= Ubukerarugendo mu Karere ka Gasabo =
== Amakuru y'ibanze ==
'''Akarere ka Gasabo''' ni kimwe mu turere 3 tugize '''Umujyi wa Kigali''', mu Rwanda. Ni akarere kagari kandi gifite abaturage benshi muri ako gahugu, gahuza imiturire y'umujyi, amateka, n'ibyiza bitandukanye. Gasabo ari ho haboneka ibigo by'ingenzi by'ubucuruzi, umuco, no [[ubukerarugendo mu Rwanda]].
== Ahantu h'ubukerarugendo mu Karere ka Gasabo ==
[[Dosiye:Buildings in Kigali CBD, Rwanda 4.jpg|thumb|ni inyubako nshya y[[Akarere ka Gatsibo|'akarere ka Gasabo]] iherereye ku Gishushu <ref>https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=akarere++ka+gasabo&title=Special%3AMediaSearch&type=image</ref>]]
=== 1. Urwibutso rwa Jenoside (Gisozi) ===
📍 ''Ahantu: Gisozi''
'''Urwibutso rwa Jenoside rwa kigali''' ni ahantu h'abanyarwanda benshi basura kugirango bibuke abazize yakorewe Abatutsi mu 1994. Hari amashusho yerekana amateka y'u Rwanda, jenoside, n'ingamba zo guhuza abanyarwanda.
=== 2. Umusozi wa Kigali ===
📍 ''Ahantu: Ndera''
'''Umusozi wa Kigali''' ni ahantu h'abantu basura kenshi bafite umwete wo gusiganwa. Abashaka gushaka ibishimishije bashobora gusiganwa, gutwara [[igare]], cyangwa gukina zip-line ku '''Kigali Heights'''.
=== 3. Inzu y'ubugeni ya Niyo ===
📍 ''Ahantu: Kacyiru''
Iyi zu y'ubugeni ishimangira abanyamakuru b'u Rwanda n'Abanyafurika, ifite amashusho, amahugurwa, n'amakinamico y'umuco.
=== 4. Inzu y'amateka y'Inteko ishinga amategeko (Kanombe) ===
📍 ''Ahantu: Kanombe''
Iyi zu yari inyubako y'Inteko ishinga amategeko [[Juvénal Habyarimana]], ubu ni musigo w'amateka werekana ibintu by'ingenzi byateye inkuru mu mateka y'u Rwanda n'ibyabaye mbere ya jenoside yo mu 1994.
=== 5. Pariki y'ibidukikije ya Nyandungu ===
📍 ''Ahantu: Kinyinya''
Ni pariki yahinduwe ikaba ifite inzira zo kugendera, ibyaro by'amagare, n'ahantu ho kureba inyoni, ishimangira kubungabunga ibidukikije.
=== 6. Inzu y'ibiganiro ya Kigali na Radisson Blu ===
📍 ''Ahantu: Kimihurura''
Iyi zu ni ikimenyetso cy'ubwubatsi bw'indege, ifite ibigo by'ibiganiro mpuzamahanga, amahoteli y'indege, n'ahantu ho kureba Kigali ku kirere.
== Amahoteli n'ubwizigame ==
Gasabo ifite amahoteli y'indege ('''Radisson Blu, Marriott, Serena'''), amazu y'ubukerarugendo, n'amahoteli y'abakene. Akarere niho haboneka n'ibyari bya kawa, amahoteli, n'ibyokurya bitandukanye mu turere twa '''Kimihurura''' na '''Remera'''.
== Uburyo bwo kugenda ==
* '''Akarere ka Kanombe''' gifite '''ikibuga cy'indege mpuzamahanga cya Kigali (KGL)'''.
* Imodoka z'abagenda mu mujyi zirimo '''moto-taxi''' na '''bisi z'umujyi'''.
* Gasabo ihuza neza n'andi turere yo mu Rwanda bikoresheje imihanda mikuru
*
*
* Gasabo, kamwe mu turere tw'ingenzi mu mujyi wa Kigali, umujyi mukuru w'u Rwanda, ni ahantu hatera imbere cyane mu bijyanye n'ubukerarugendo, kubera ubuhanga bwayo bwo guhon'ubwiza bw'ibidukikije, amateka akomeye, n'ibikoresho by'ikoranabuhanga. Abashyitsi basura Gasabo bashobora kuryoherwa n'ubwiza bw'akarere, ahantu h'ingenzi mu mateka, ndetse n'uburyo umuco w'u Rwanda uhora ugaragazwa mu buzima bwa buri munsi.
* '''<u>''<big>Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigal</big>''i</u>''' Ikintu cy'ingenzi mu bijyanye n'ubukerarugendo muri Gasabo ni '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali''' ruherereye mu gace ka Gisozi. uru ni urwibutso rwa amateka mabi ya Jenoside yo mu 1994, aho abantu barenga 1,000,000 bishwe mu gihe cy'iminsi ijana gusa. Ni ahantu ho kwibuka, gusobanukirwa no kwiga amateka y'iki gice cy'ubuzima bw'u Rwanda. Urwibutso rusobanura amateka y’ubuzima bw'abanyarwanda nyuma ya Jenoside, rugaragaza ubuzima bw'abacitse ku icumu ndetse n'ababashije kwiyubaka nyuma y’ibyabaye. Ni ahantu hashimangira imbaraga z'ubumwe no kwiyubaka u Rwanda rwabashije kugeraho nyuma ya Jenoside.
* '''<big><u>Ubwiza Nyaburanga n’Imisozi Isukuye</u></big>''' Gasabo izwi cyane ku bwiza bw’ibidukikije. Mu Rwanda, ruzwi nk'[[igihugu]] cy'imisozi ibihumbi, ubuzima bwiza bw'ubutaka bugaragara mu misozi, imirambi, n'ibiyaga byiza bya Gasabo. Abashyitsi bashobora kugenda mu masangano yo ku misozi bakishimira ibyiza by'ibiyaga n'ubushyuhe bw'ikirere, aho bashobora kubona ibyiza byo mu gihugu bitandukanye. Ibi bituma Gasabo iba ahantu heza ho kujya kureba ibyiza nyaburanga mu gihe umuntu ashaka kuruhuka no kwishimira ishusho nziza y’igihugu.
* '''<big><u>Imyidagaduro n’Umuco</u></big>''' Abashyitsi bashaka kwinjira mu muco w'u Rwanda bashobora kugirira ibihe byiza muri Gasabo, aho usanga imiryango y'ababyinnyi gakondo, igaragariza abanyamahanga imbyino n'imyidagaduro y'abanyarwanda. Iyo myidagaduro ikorwa n’abahanga mu buhanzi, bigaragaza umuco n’imihango gakondo y’u Rwanda. Gasabo kandi ifite amasoko menshi arimo ibikoresho by'ubugeni byakozwe n’abahanzi bo mu karere, imikandara, n'ibikoresho by'ubugeni bikunze kuba impano nziza ku bashyitsi. Abashyitsi bashobora kandi gusura resitora zitandukanye, aho bashobora gusangira ibiryo by’umwimerere birimo '''Isombe''' n’'''Ibihaza''', ibyo bivanze n’ibinyomoro byaho.
* '''<big><u>Ibikoresho by’Ikoranabuhanga n’Ubucuruzi</u></big>''' Muri Gasabo kandi, usanga amahoteli meza, amahoteri, n’ibigo by’ubucuruzi bya kijyambere bitanga serivisi nziza kandi zigezweho. Gasabo ifite ibikorwa byinshi by'ubucuruzi n'amaduka byorohereza abashyitsi kubona ibikenewe byose, yaba ku baherereye mu byiciro by'ubukungu butandukanye. Ibikorwa by’ubucuruzi n’amahoteli bishobora gutanga amahirwe yo kuryoherwa no gusurirwa mu buryo bworoshye.
* '''<big><u>Ubukungu bw’Ubukerarugendo</u></big>''' Ubukerarugendo muri Gasabo bufite uruhare runini mu bukungu bw’igihugu. Iki gice cyubaka ubukungu butanga akazi ku baturage bo mu karere, ndetse n’ishingiro ry’ubukungu bushya, birimo ibikorwa bya serivisi z’ubukerarugendo, gutanga ibisubizo ku buryo bwiza bw’imyidagaduro no kugaragaza umuco. Gahunda yo guteza imbere ubukerarugendo burambye mu Rwanda irimo kubungabunga ibidukikije n’ubuzima bwa [[Ikinyarwanda|kinyarwanda]] mu buryo bworoshye. '''<big><u>Ubukerarugendo Burambye</u></big>''' Ubukerarugendo burambye ni icyerekezo gikomeye muri Gasabo, ahantu hifashishwa ibikorwa byinshi byiza kandi byita ku kubungabunga ibidukikije no ku musaruro w’amateka y’u Rwanda. U Rwanda rwagiye rwemerwa ku rwego mpuzamahanga kubera gahunda rufite zo kurinda ibidukikije no kubungabunga ibinyabuzima bidasanzwe, cyane cyane [[ingagi zo mu birunga]]. Nubwo Gasabo itarimo ingagi, igice cy’amajyambere giha abashyitsi amahirwe yo kugera ku bikorwa nk'ibyo no gufasha kubungabunga umutekano w’ibidukikije.
* '''<big><u>Umwanzuro</u></big>''' Gasabo si ikicaro cy’ubukungu n’imiyoborere ya Kigali gusa, ahubwo ni n’ahantu hateguwe neza mu bijyanye n'ubukerarugendo, hatanga imiryango myiza y'ubukerarugendo bw'amateka, imyidagaduro, ndetse n'ibyo ushobora kwishimira. Ubukerarugendo muri Gasabo bugaragaza uburyo igihugu cyiyubatse nyuma y’amateka mabi, kikaba ikitegererezo cyiza ku bindi bihugu. Abashyitsi baturutse impande zose z'isi bazagerageza kumenya byinshi byerekeye amateka, umuco, ndetse n’ubwiza nyaburanga bw’u Rwanda binyuze mu guhura n’ibyo Gasabo ifite byose.
==Imiyoboro==
{{Reflist}}
[[Category:Akarere ka Gasabo| ]]
aed7feqltii33ehs406h49kom6rzz6g
Akarere ka Kayonza
0
8389
130879
122501
2026-04-28T15:49:21Z
Haki2000
17944
130879
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kayonza_district_map.jpg|thumb|ikarita y'akarere ka Kayonza]]
[[Dosiye:Rift Valley in Kayonza District.jpg|thumb|213x213px|'''Rift Valley in Kayonza District''']]
Akarere ka ''Kayonza'' ni kamwe mu turere 7 tugize Intara y'iburasirazuba mu Rwanda. Kakaba gafite umwihariko mubijyanye n’ubuhinzi, ubucuruzi, n’ubukerarugendo.
Akarere ka Kayonza ni akarere kamwe muri turindwi (7) tugize Intara y'Iburasirazuba, akarere ka kayonza ni akarere kambere kanini muturere tugize igihugu cy'urwanda.Wari uziko: Kayonza niko karere ka mbere kanini mu Rwanda – MUHAZI YACU. gafite ubuso bwa 1,935Km2,Gatuwe n'abaturage bagera kuri 457,156 (ibarura rusange ry'abaturage 2022) Kayonza (District, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location.
=== <u>ibisangwa mukarere ka kayonza</u> ===
Akarere ka kayonza kazwi cyane mu kugira ibyanya nyaburanga, nk'imisozi<ref>Kayonza District Mountains</ref>, ibiyaga, amashuri, n'ibiranga amateka.
=== <u>imirenge y'akarere ka kayonza</u> ===
Kayonza igizwe n'imirenge cumi n'ibiri (12) ariyo:
1.[[Umurenge wa Gahini]]
2.[[Umurenge wa Kabare]]
3.[[Umurenge wa Kabarondo]]
4.[[Umurenge wa Mukarange]]
5.[[Umurenge wa Murama]]
6.[[Umurenge wa Murundi]]
7.[[Umurenge wa Mwiri]]
8.[[Umurenge wa Ndego]]
9.[[Umurenge wa Nyamirama]]
10.[[Umurenge wa Rukara]]
11.[[Umurenge wa Ruramira]]
12.[[Umurenge wa Rwinkwavu]]
[[Dosiye:When it is raining this is the look of the farm in Rwanda.jpg|thumb|310x310px|imirima]]
<u>IBIJYANYE NU BUHINZI MUKARERE KA KAYONZA</u><ref name=":1">kabarondo</ref>
abahinzi basaga 2000 bo mukarere ka kayonza bagiye gutangira gukora ubushya bubungabunga ubutaka bakarwanya isuri bikorwa binyuze muguharura mumirima ahokurima nkuko bisanzwe
ni ubuhinzi bumaze igihe gito butagijwe mu rwand busanzwe bumenyerewe mu bihugu birimo [[zimbabwe]] n'ibindi.ku wagatanu,tariki ya 2 ukuboza 2020 nibwo abafashamyumvire29 basoje amahugurwa yo gushyira mubikorwa ubu buhinzi buhabwa inshingano zo gufasha abahinzi 2000 kubushyira mubikorwa.
[[Dosiye:Imirima.jpg|thumb|213x213px|imirima]]
ni amahugurwa bahawe n'umuryango MCC[mennonite central committee] ku bufatanye n'ishami ry'umuryango w'abibumbye rishinzwe ibiribwa,PAM.
<u>IBIJYANYE NI TERAMBERE MUKARERE KA KAYONZA</u><ref name=":2">kigali to day</ref>
* [[Dosiye:Gukoropa amashuri.jpg|thumb|111x111px|amashuri]]amashuri meza
* imihanda myiza
* amashyamba meza
* amabanke meza
* amavuriro meza
* imigezi mwinshi meza
<u>AMASHURI MU KARERE KA KAYONZA</u><ref>KABARODO</ref>
kayonza ifite amashuri yinshuke ayisumbuye menshi kandi meza harimo GS kabare,GSkabarondo,EPbarebereho,EScyinzovu.
<u>AMASHYAMBA MURI KAYONZA</u>
kayonza igira amashyamba meza kandi manini igira amashyamba kimeza na<ref>kabaronda</ref>
mashyamba ariya avangwa nimwaka ingero .
<u>AMAVURIRO MUKARERE KA KAYONZA</u>
[[Dosiye:Cow monument.jpg|thumb|kayonza]]
kayonza igira amavuriro menshi kandi meza kandi ayo mavuriro arimuduce twinshi
ndetse no mutugari twinshi nimirenge mwinshi.
<u>IMIHANDA MUKARERE KA KAYONZA</u><ref name=":0">kayonza</ref>
kayonza iri muterere tugira imihanda mwinshi ka kagira imihanda mike yibitaka
kayonza igira indabo zitatse imihanda ndetse n'amavaze atatse mumigi ndetse
nomumihanda.
<u>IBIKORWA REMEZO MUKARERE KA KAYONZA</u>
[[Dosiye:Xalq banki.jpg|thumb|banki]]
kayonza igira amasoko meza ageretse ikagira amashuri meza
ndetse ni mihanda mwiza itatse akarere ka kayonza igira ama
bank meza menshi.
<u>BANKI NIKI;</u><ref>kabarondo</ref>
banki naho babikiriza bakana bikuriza ndetse baka nakirayo
inguzanyo
<u>URUGERO RWA BANKI IBA MUKARERE KA KAYONZA</u>
* banki ya kigali
* mutanguha
harinizindi nyinshi ziriyo zirenze imwe kandi hari na masako
[[Dosiye:Amasako udal pilotalekua.jpg|thumb|amasako]]
<u>URUGERO RWA SAKO IBA MUKARERE KA KAYONZA</u>
* umwarimu sako
hari nandi ma sako menshi agiye ata ndukanye kandi meza .
<u>mukarere ka kayonza bigisha ubumenyi bwinshi harimo;</u><ref name=":0" />
* kudoda
* gusuka
* guteka
* kwigisha
* ubuganga bwa matungo
* ubuganga bwa bantu nibindi.
<u>KAYONZA UBUKERARUGENDO BUHANZE AMASO</u>
[[Dosiye:Bredevoort (NL), Parkbank -- 2016 -- 1398.jpg|thumb|hoteri]]
<ref>kayonza</ref>
kayonza ni akarere kaberanye nubu kerarugendo ndetse kakaba amarembo yapariki y'akagera,arinayonini murwanda aho icumbikiye inyamaswa eshanu z'inkazi arizo intare,inkura,igwe ni nzovu n'imbogo
muripariki irimbere ,habarizwamo hoteli enye zirimo; RUZZ tente lodge,magashi camp,karenge bush camp ndetse na kagera game lodge.hanze y'apariki hari nka'akagera RHINO lodge,akagera transit
[[Dosiye:Elephant in the wild.jpg|thumb|pariki]]
lodge akagera safari camp n'ahandi hantu ushobora kuruhukira.
<u>UBUCURUZI MUKARERE KA KAYONZA</u><ref>kayonza</ref>
mukarere ka kayonza hariyo amasoko aberanye nigihe turimo<ref name=":1" />
mukarere ka kayonza batanga umusoro nkuko bikwiye kandi
bakawutangira kugihe.
abantu badacururiza ahobikwiye baraba hagaritse ububasigaye bacururiza ahakwiye
[[Dosiye:Isoko ry'ibiribwa.jpg|thumb|amasoko]]
abatabikoze barahanwa.bagacibwa amande.
<u>IMIRENGE MUKARERE KA KAYONZA</u>
<u>UMURENGE WAKABARONDO</u>
umurenge wa kabarondo uherereye mukarere ka kayonza muburasirazuba bw'urwanda. akarere ka kayonza gakugahaye kubucuruzi ndetse nu buhinzi.<ref name=":2" />
[[Dosiye:Communes of Rwanda.svg|thumb|umurenge wa kabarondo]]
<ref>kigali to day</ref>
== Imiyoboro ==
{{Reflist}}
[[Category:Uturere tw’u Rwanda|Kayonza]]
[[Category:Akarere ka Kayonza| ]]
[[Category:Intara y'iburasirazuba]]
9uuijey0qtgwqc2n9t6v7gnvv3k0cdy
Urwibutso rwa jenocide rwa Nyamata
0
8899
130875
130635
2026-04-28T12:12:27Z
MUCYO Ines
16551
#Kwibuka32
130875
wikitext
text/x-wiki
[[File:Nyamata Genocide Herdenkingssite.jpg|thumb|Urwibutso rwa jenoside yakorewe abatutsi i Nyamata<ref>https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=Urwibutso+rwa+jenocide+rwa+Nyamata&title=Special%3AMediaSearch&type=image
</ref>]]
[[Dosiye:Delegates Arrive with Genocide Commemoration Bouquets - Catholic Church Memorial - Nyamata - Rwanda.jpg|thumb|Urwibutso rwa jenoside yakorewe abatutsi muri Nyamata]]
[[Dosiye:Interior of Catholic Church Genocide Memorial Site with Piled Clothes of Victims - Nyamata - Rwanda.jpg|thumb|urwibutso rwa jenoside yakorewe abatutsi rwa Nyamata]]
[[Dosiye:Rwandan Genocide Murambi skulls.jpg|thumb|Urwibutso]]{{Databox|excludeProperties=Q24964550}}
'''Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata''' rwubatswe ku cyahoze ari urusengero mu birometero 30 uvuye mu majyepfo ya [[Kigali]] mu [[Rwanda]], hibukirwa [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|itsembabwoko ryo]] mu [[Rwanda]] mu 1994. Imibiri y'abantu 50.000 yashyinguwe hano. <ref name="lp">[http://www.lonelyplanet.com/rwanda/sights/religious/nyamata-church Nyamata church], Lonely Planet, Retrieved 4 March 2016</ref>
[[Dosiye:Nyamata_Memorial_Site_Rwanda.JPG|thumb|Urwibutso rwa Nyamata Rwanda]]
== '''Aho ruherereye''' ==
Uru rwibutso ni rumwe mu hantu hatandatu hibukirwa [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|Jenoside yakorewe abatutsi]] mu [[Rwanda]]. Abandi ni Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi, [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]], [[Urwibutso rwa jenoside rwa Ntarama|Urwibutso rwa Jenoside rwa Ntarama]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigal]][[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|i]], n'Urwibutso rwa Nyarubuye. <ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5753/ Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Bisesero et Gisozi], UNESCO, Retrieved 4 March 2015</ref> Hariho nizindi nzibutso zisaga 250 zanditswe zibitse imibiri y'abatutsi benshi bishwe muri jenoside yo mu [[Rwanda]].
== Amateka ==
[[File:Nyamata_Memorial_Site_13.jpg|thumb| Ibisigazwa by'imibiri mu rwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata]]
[[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|Itsembabwoko mu Rwanda]] ryatangiye muri Mata 1994. Abatutsi benshi bahungiye mu byitwaga amatorero yafatwaga nk'ahantu abantu babonera umutekano mu by'ukuri hatavogerwa. Abantu bagera ku 10,000 bahungiye muri uru rusengero barifungirana. Inkuta z'iyi nzu yari urusengero yerekana uburyo abakoze genocide baciye umwobo mu rukuta rw'iyo nzu kugira ngo grenade zishobore kujugunywa muri uru rusengero maze zice imbaga yari yaruhungiyemo. Nyuma y'ibyo, abantu bari imbere bararashwe abandi bicishwa imihoro . Igisenge cy'itorero cyerekana imyobo y'amasasu kandi igitambaro cy'urutambiro kiracyafite amaraso. Ibyinshi mu bisigazwa byarashyinguwe ariko hasigaye imyenda n'indangamuntu. <ref name="archive">[https://web.archive.org/web/20200720072109/http://www.genocidearchiverwanda.org.rw/ Genocide Archive of Rwanda]</ref> Indangamuntu nizo zagaragazaga abantu nk'abatutsi cyangwa abahutu.
Abantu bo muri aka gace kegeranye n'urusengero nyuma y'ubwicanyi bwakorewe kuri iryo torero nabo barishwe. Ibisigazwa byabantu 50.000 byashyinguwe hano. <ref name="lp"/>
== Reba kandi ==
* [[Nyamata]]
== Ihuza ryo hanze ==
* [https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2014/jul/04/-sp-rwanda-genocide-nyamata-liberation-day-photography Umunsi wo Kwibohoza kwa Nyamata], urugendo rwa panoramic muri 2014, The Guardian
* [https://web.archive.org/web/20200720072109/http://www.genocidearchiverwanda.org.rw/ Ububiko bwa Jenoside yo mu Rwanda]
[[Category:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]]
[[Category:Rwanda]]
[[Category:Genocide]]
[[Category:Ubukerarugendo mu Rwanda]]
ayu72wsks5dif0wjz96s24pj5kjyw4z
Virunga (film)
0
9253
130936
121940
2026-04-29T09:20:02Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130936
wikitext
text/x-wiki
'''''Virunga''''' ni filime documentaire yo mu [[Ubwongereza|Bwongereza]] yakinwe muri 2014 iyobowe na Orlando von Einsiedel<ref>{{Cite web |url=https://www.rocoeducational.com/virunga |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111060015/https://www.rocoeducational.com/virunga |url-status=dead }}</ref> . Yibanze ku bikorwa byo kubungabunga abashinzwe parike muri pariki ya [[Pariki y’Ibirunga ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|Virunga ya]] [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|Kongo]] mu gihe havutse imyigaragambyo ikaze ya M23 mu mwaka wa 2012<ref>https://www.spiritualityandpractice.com/films/reviews/view/27525/virunga</ref>, kandi ikora iperereza ku bikorwa by’isosiyete ikora peteroli yo mu Bwongereza Soco International mu murage ndangamurage wa UNESCO<ref>https://variety.com/2020/film/news/leonardo-dicaprio-barry-jenkins-virunga-1234646865/</ref>. Soco International yarangije gushakisha peteroli muri Virunga muri Mata 2014<ref>https://www.indiewire.com/2014/11/review-virunga-will-change-your-perspective-on-the-crisis-in-congo-68395/</ref>. Iyi filime yerekanwe bwa mbere mu iserukiramuco rya sinema rya Tribeca ku ya 17 Mata 2014<ref>https://www.un.org/en/ccoi/virunga-screening</ref>. Nyuma yo gutambuka kuri Netflix, yatorewe igihembo cya Akademiki ya Best Documentary Feature <ref>https://www.filmplatform.net/product/virunga/</ref>.<ref>{{Cite web |url=https://berthafoundation.org/story/virunga-impact-report-2/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111063021/https://berthafoundation.org/story/virunga-impact-report-2/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Joanna_Natasegara_and_Orlando_von_Einsiedel_at_the_74th_Annual_Peabody_Awards.jpg|right|thumb| Joanna Natasegara na Orlando von Einsiedel mu birori bya 74 bya Peabody Awards]]
=== Ibihembo ===
''Virunga'' yatsindiye ibihembo byinshi harimo na Peabody Award .<ref>https://africasacountry.com/2015/04/virunga-is-an-important-film-even-if-it-doesnt-preference-perspectives-from-local-stakeholders</ref> Feature documentaire Award ku DOXA documentaire Festival mu Vancouver, [[Kanada|Canada]]; igihembo cy'umukinnyi mpuzamahanga wavutse muri Hot Docs i Toronto<ref>{{Cite web |url=https://www.africanews.com/2021/07/01/climate-activists-oppose-oil-exploration-call-for-a-fossil-free-virunga-in-new-film// |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111060016/https://www.africanews.com/2021/07/01/climate-activists-oppose-oil-exploration-call-for-a-fossil-free-virunga-in-new-film// |url-status=dead }}</ref>; Igihembo cya Zahabu ya Rock mu Iserukiramuco rya Filime Ntoya<ref>https://whc.unesco.org/en/news/1265</ref>; n'Ibikorwa no Guhinduka Hamwe (ACT Now) Igihembo cya Crested Butte Film Festival . Yatsindiye gongs ebyiri muri One World Media Awards muri BAFTA - Inyandiko nziza<ref>https://www.thehindu.com/entertainment/movies/barry-jenkins-leonardo-dicaprio-netflix-partner-for-feature-adaptation-of-virunga/article31904298.ece</ref>, . Iyi filime kandi yatorewe igihembo cyiza cya Documentaire nziza muri Tribeca Film Festival. Filime yatorewe igihembo cya Akademiki kubera ibihembo bya Documentaire Nziza ya 87 ya Osama Awards <ref>https://www.nytimes.com/2014/11/07/movies/virunga-a-searing-documentary-set-in-congo.html</ref>.
== references ==
<references />
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Filimi]]
f9dcvt0j6ofqhaqi8a410est701qar9
Zinabu
0
9361
130939
116762
2026-04-29T09:55:28Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130939
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ghana adm location map.svg|thumb|Ghana niho Zinabu yavukiye ninaho yakuriye]]
'''''Zinabu''''' ni filime yo muri [[Gana]] yo mu 1987 iyobowe na William Akuffo na Richard Quartey<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Zinabu-the-first-Ghanaian-film-to-be-shot-using-a-video-camera-827290</ref>.
== Umugambi ==
Zinabu avuga amateka ''y'umupfumu winjiye mu bukristo.''<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Zinabu-the-first-Ghanaian-film-to-be-shot-using-a-video-camera-827290?gallery=1</ref>
== Umusaruro ==
Filime yafashwe mu 1985 ikoresheje kamera ya videwo, aho kuba kamera ya firime<ref>{{Cite web |url=https://ghanaianmuseum.com/tag/william-akuffo/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-13 |archive-date=2021-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113065151/https://ghanaianmuseum.com/tag/william-akuffo/ |url-status=dead }}</ref> . Video yari igikoresho gishya muri kiriya gihe, ariko Akuffo yamenye ibyiza amashusho ya videwo yari afite kuri firime, kubera ko selile yari ihenze kandi itanga imbogamizi zo kuyikwirakwiza<ref>{{Cite web |url=https://www.ohioswallow.com/extras/9780896802865_toc_introduction.pdf |title=Archive copy |access-date=2021-11-13 |archive-date=2021-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130095003/https://www.ohioswallow.com/extras/9780896802865_toc_introduction.pdf |url-status=dead }}</ref>. ''Zinabu'' yabaye firime ya mbere yo muri Gana yakozwe kuri videwo<ref>https://www.sahistory.org.za/article/ghallywood-evolution-ghanas-film-industry</ref>.
== Ikwirakwizwa ==
Mu gihe cyo gutunganya ''Zinabu'', guverinoma ya [[Gana]] yashyizeho itegeko ribuza kureba amashusho, mu rwego rwo gukumira ingaruka mbi batekerezaga ko filime z’Abanyamerika n’Ubushinwa zitabifitiye uruhushya zigira ku muco wa [[Gana]]<ref>{{Cite web |url=https://marginalia.lareviewofbooks.org/witches-holy-spirit-christian-film-production-ghana-katrien-pype/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-13 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813134800/https://marginalia.lareviewofbooks.org/witches-holy-spirit-christian-film-production-ghana-katrien-pype/ |url-status=dead }}</ref>. Iri tegeko ryakuweho mu 1987, ahanini bitewe nakazi ka Akuffo. Filime yakiriye bwa mbere muri Globe Cinema. Kwerekanwa byari bigamije kwigana firime isanzwe: umukinnyi wa videwo ntabwo yabonaga abari aho, kandi Akuffo yari mucyumba cyo kwerekana<ref>https://www.culturalencyclopaedia.org/african-video-movies-and-global-desires.a-ghanaian-history-article</ref>.
== Umurage ==
''Zinabu'' nicyo kintu cya mbere cyerekana amashusho yo muri [[Gana]], gitangira uburyo bushya bwo gutunganya amafilime kavukire yakura mu ntangiriro ya za 90. Mu 1988, hasohotse filime ebyiri za videwo, ariko iyi zigera kuri zirindwi mu 1991, zirenga 50 muri 1993. Akuffo yakoze kandi ibisobanuro bitatu kuri ''Zinabu''<ref>{{Cite web |url=https://www.ghgossip.com/5-timeless-ghanaian-movies-you-probably-havent-seen-before/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-13 |archive-date=2021-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113065159/https://www.ghgossip.com/5-timeless-ghanaian-movies-you-probably-havent-seen-before/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.nova-cinema.org/prog/2003/409/africa-films/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-13 |archive-date=2020-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127171330/https://www.nova-cinema.org/prog/2003/409/africa-films/?lang=fr |url-status=dead }}</ref>.
== references ==
[[Ikiciro:Filimi zo muri Gana]]
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
mbpbc8fqwvjt32la6afg0p8ucjvn3iz
Urgent (film)
0
9378
130932
108529
2026-04-29T08:36:51Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130932
wikitext
text/x-wiki
'''''Urgent''''' ni filimi yasohotse 2018 ikorerwa muri [[Maroke]]<ref>{{Cite web |url=https://www.festivalmarrakech.info/en/film/urgent/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-13 |archive-date=2021-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113101239/https://www.festivalmarrakech.info/en/film/urgent/ |url-status=dead }}</ref>, yanditswe kandi iyoborwa na Mohcine Besri. filimi yagaragayemo Rachid Mustafa, Fatima Zahra Bennacer, Said Bey, Youssef Al-Alaoui, Ghalia Bin Zawia and Younes Bouab. Rachid Mustapha<ref>https://cineuropa.org/film/361207/</ref>. filimi yakozwe na Elisa Garbar, Lamia Chraibi na Michel Merkt. <ref>https://www.eyeforfilm.co.uk/feature/2018-12-09-mohcine-besri-talks-about-urgent-une-urgence-ordinaire-feature-story-by-amber-wilkinson</ref>Iyi filime yerekana uruhande rwijimye rw’ibitaro bya Leta bya Maroc, bigaragazwa n’ubwinshi bwa ruswa, kutita ku bantu, ubucucike bukabije n’intege nke, no gucuruza imitima y’abantu binubira ubukana bw’ububabare.<ref>https://www.screendaily.com/reviews/urgent-busan-review/5132986.article</ref>
== Umugambi ==
Umugabo ahagarara ku muyaga ku kiraro, ararusimbuka arangirira mu bitaro nyuma yo kuvunika. Idris n'umugore we Zahra bajya mu bitaro hamwe n'umuhungu wabo urwaye<ref>https://www.arabfilmnetwork.com/film/urgent/</ref>, kandi abo bashakanye barihebye kubera ko badashoboye gutanga amafaranga akenewe yo kubagwa. Hussain<ref>https://www.psfilmfest.org/2019-ps-film-festival/film-finder/urgent</ref>, umuvandimwe wa Idris ufite ibibazo, yahisemo kubaha amafaranga azabona ku bashakanye bo mu Busuwisi bazakira umwana we w'ejo hazaza<ref>http://africultures.com/films/?no=17832</ref>.
== Abakinnyi ==
* Rachid Mustapha
* Fatima Zahra Bennacer
* Youssef Alaoui
* Ayoub Layoussifi
* Ati Bey
* Youssef Al-Alaoui
* Ghalia Bin Zawia
* Younes Bouab
== Kwakira ==
Iyi filime yerekanwe bwa mbere mu iserukiramuco mpuzamahanga rya filime rya Marrakech 2018 (MIFF). Nyuma muri 2019, yerekanwe bwa mbere mu iserukiramuco mpuzamahanga rya sinema rya Palm Springs no mu iserukiramuco rya sinema rya Tangier National 2019<ref>https://mcutimes.com/Movies/people/589229/mohcine-besri</ref>.
== Ibihembo ==
Iyi filime yatsindiye igihembo cya Al Husseiny Abou-Deif igihembo cya Filime nziza y'Ubwisanzure mu iserukiramuco rya Filimi rya Luxor . Yakiriye nomination esheshatu muri 15th Africa Movie Academy Awards<ref>{{Cite web |url=http://www.africine.org/personne/mohcine-besri/10081 |title=Archive copy |access-date=2021-11-13 |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125162931/http://www.africine.org/personne/mohcine-besri/10081 |url-status=dead }}</ref> .
== References ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Maroke]]
[[Ikiciro:Filimi zo muri Maroke]]
nwgzh1ejyk9rmfc78aavqcvvbarwvnl
Uju Okeke
0
9445
130929
117924
2026-04-29T07:14:47Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130929
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nigeria - Anambra.svg|thumb|uju numukinnyi wa filime yavukiye muri nijeriya ninaho aba]]
'''Obianuju Blessing Okeke''', uzwi cyane ku izina rya '''Uju Okeke''', ni umukinnyi wa sinema muri [[Nigeriya]].<ref>{{Cite web |url=https://guardian.ng/tag/uju-okeke/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115133035/https://guardian.ng/tag/uju-okeke/ |url-status=dead }}</ref> Yagize uruhare muri ''Mission to No Where'' and ''the Barrister'' .<ref>https://www.imdb.com/name/nm2704195/</ref>
== Ubuzima bwite ==
Anyamele yavukiye muri Leta ya Anambra . Yize mu buhanzi bwa teatre yakuye muri Kaminuza ya Nnamdi Azikiwe<ref>{{Cite web |url=https://guardian.ng/saturday-magazine/honour-for-uju-okeke-from-her-alma-mater/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2020-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115004231/https://guardian.ng/saturday-magazine/honour-for-uju-okeke-from-her-alma-mater/ |url-status=dead }}</ref>. <ref>https://www.modernghana.com/nollywood/19945/nollywood-actress-uju-okeke-ties-the-knot.html</ref>Mu 2012, yashakanye n'umukunzi we kuva kera, Melekh. Ibirori byera byabereye mu rusengero rwa Saint Barth Anglican i Lagos.<ref>https://thenamesdictionary.com/meaning-of/uju-uat/meaning-of-uju-uat-name-means</ref>
== Umwuga ==
Mu 2006, Okeke yakinnye nk'umukozi muri firime ya Teco Benson ''yise Mission to No Where''<ref>https://www.researchgate.net/profile/Uju_Okeke</ref> . Mu 2007, yatsindiye igihembo cy’umukinnyi wa Nest uzaza muri Ibihembo bya African Movie Academy Awards (AMAA) kubera uruhare rwe rwiza muri iyo filime<ref>{{Cite web |url=http://www.africine.org/analyse/moviedom-2008-stuck-in-the-middle-of-nowhere/8578 |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2025-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250701064013/https://www.africine.org/analyse/moviedom-2008-stuck-in-the-middle-of-nowhere/8578 |url-status=dead }}</ref>. Muri 2018, yahawe icyubahiro n’ishami ry’ikinamico n’ubushakashatsi bwa firime, kaminuza ya Nnamdi Azikiwe, Awka, muri Leta ya Anambra<ref>{{Cite web |url=https://weddbook.com/entry/1978439/eikonworld-photography-presents-uju-and-obioratraditional-wedding-in-anambra-state |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115133033/https://weddbook.com/entry/1978439/eikonworld-photography-presents-uju-and-obioratraditional-wedding-in-anambra-state |url-status=dead }}</ref>.
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Year
!Film
!Role
!Genre
|-
|2006
|''The Barrister''
|Actress
|Film
|-
|2006
|''Mission to No Where''
|Actress: Maid
|Film
|}
== references ==
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
94i2nargirkz1unvpa19faky5uo4lir
Rokhaya Niang
0
9558
130923
116559
2026-04-29T02:59:06Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130923
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Senegal - Location Map (2011) - SEN - UNOCHA.svg|thumb|rokhaya niang yakuriye muri senegal ninaho yavukiye]]
'''Rokhaya Niang''', [[Senegali|numukinnyi]] wa [[Senegali|Sénégalese]]. Azwi cyane kubera uruhare rwamamaye muri firime ''Le prix du pardon'', ''L'Extraordinaire destin de Madame Brouette'' na ''Teranga Blues'' <ref>https://www.imdb.com/name/nm1110307/</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.casafrica.es/es/mediateca/coleccion/madame-brouette |title=Archive copy |access-date=2021-11-21 |archive-date=2021-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121131525/https://www.casafrica.es/es/mediateca/coleccion/madame-brouette |url-status=dead }}</ref>.
== Umwuga ==
Mu 2001, Niang yatangiye sinema ye ya mbere akina na film ''Le prix du pardon'' iyobowe na Mansour Sora Wade <ref>https://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=69571.html</ref>. Intsinzi ya firime, yatoranijwe muri film ''L'Extraordinaire destin de Madame Brouette'' mu 2002<ref>{{Cite web |url=https://chemonics.com/person/rokhaya-niang/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-21 |archive-date=2021-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121131515/https://chemonics.com/person/rokhaya-niang/ |url-status=dead }}</ref>. Filime zombi zatoranijwe mu Iserukiramuco rya Filime na Televiziyo bya Panafrican ya Ouagadougou (FESPACO) mu 2003<ref>https://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1537_whoswho/</ref>. Icyakora, filime yakunzwe cyane ya sinema yaje binyuze muri firime ya ''Teranga Blues yo'' mu 2007 iyobowe na Moussa Sene Absa ubwo yakinaga nka 'Rokhaya'.<ref>http://www.africine.org/personne/rokhaya-niang/4991</ref>
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Year
!Film
!Role
!Genre
|-
|2001
|''Le prix du pardon''
|Maxoye
|Film
|-
|2002
|''L'Extraordinaire destin de Madame Brouette''
|Mati
|Film
|-
|2007
|''Teranga Blues''
|Rokhaya
|Film
|-
|2010
|''The Erotic Man''
|Himself
|Film
|-
|2011
|''Un pas en avant - Les dessous de la corruption''
|Dovi
|Film
|-
|2012
|''Accusé de réception''
|
|Short film
|}
== references ==
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]]
2ncevm4j30s66krfl5o8zpug8d2m36l
Mohamed Habib Attia
0
9709
130922
110306
2026-04-29T00:39:05Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130922
wikitext
text/x-wiki
'''Mohamed Habib Attia''' (wavutse 1983), ni producer wa firime wo muri [[Tunisiya|Tuniziya]] . <ref>https://israelfilmcenterstream.org/film-role/mohamed-habib-attia/</ref> <ref>https://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=268837.html</ref> Azwi cyane nka producer wa firime zizwi cyane ''Falastine Stereo'',''It Was Better Tomorrow'' na ''Le Challat de Tunis'' . <ref>https://mubi.com/cast/mohamed-habib-attia</ref> <ref>https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bde6a157d</ref>
== Ubuzima bwite ==
Yavutse mu 1983 i Tuniziya, muri Tuniziya. <ref name="cinetelefilms">{{Cite web |url=http://www.cinetelefilms.net/en/who-we-are |title=Archive copy |access-date=2021-11-26 |archive-date=2021-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030001316/http://www.cinetelefilms.net/en/who-we-are |url-status=dead }}</ref>
== Umwuga ==
Muri 2009, yakoranye na firime ''Laila's Birthday'' nk'umusaruro mpuzamahanga hamwe na Palesitine n'Ubuholandi. Filime yayobowe na Rashid Masharawi. <ref>{{Cite web |url=https://apsa.bmstaging.com.au/films/lailas-birthday |title=Archive copy |access-date=2021-11-26 |archive-date=2021-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103200040/https://apsa.bmstaging.com.au/films/lailas-birthday |url-status=dead }}</ref> Mu mwaka wa 2011, Attia yakoze ''No No Fear'' iyobowe na Mourad Ben Cheikh yahisemo kumugaragaro mu iserukiramuco rya sinema rya Cannes hanyuma nyuma ya Busan, Taormina, Sheffield, ibirori bya firime bya Dubai. Mu mwaka wa 2012, filime ye ''It Was Better Tomorrow'' iyobowe na Hinde Boujemaa yerekanwe bwa mbere mu gutoranya ku mugaragaro mu iserukiramuco rya sinema rya Venice, kandi yegukana igihembo cy’umuyobozi w’abarabu witwaye neza mu iserukiramuco mpuzamahanga rya sinema rya Dubai . Muri 2013, yakoze firime ya ''Falastine Stereo ya'' Rashid Masharawi. Yatoranijwe kumugaragaro muri Toronto, Dubai na Chicago ibirori bya firime. <ref name="artify">https://artify.tn/professional/5bd9dfef1cdda267505b56ff</ref>
Muri 2016, yifatanije na ''Zaineb n'aime Pas la Neigh'' iyobowe na Kaouther Ben Hania. Iyi filime yagaragaye bwa mbere ku isi mu iserukiramuco mpuzamahanga rya Filimi rya Lokarno, kandi yegukana igihembo cya Tanit d'or mu minsi ya Carthage Cinematographic ndetse n’igihembo cya Documentaire Nziza muri Cinemed Montpellier. Muri 2014, ibihangano bye ''Le Challaat de Tunis'' byafunguye igice cya ACID mu iserukiramuco rya Cannes maze yegukana igihembo cya Filime Nziza ya mbere mu iserukiramuco rya Namur, ku muyobozi mwiza na Filime nziza i Beirut. <ref>https://www.tfiny.org/filmmakers/detail/habib</ref> Iyi filime yatoranijwe ku mugaragaro mu iserukiramuco rya sinema rya Dubai, San Sebastian na Busan kandi ikwirakwizwa mu makinamico mu bihugu birenga 15. <ref name="artify" />
Muri 2017, yakoranye nubundi bufatanye mpuzamahanga Ubwiza n'imbwa . Filime yerekanwe mu gice cya Un Certain Regard mu iserukiramuco rya sinema rya Cannes 2017 . <ref>{{Cite web |url=http://www.festival-cannes.com/en/actualites/articles/the-2017-official-selection |title=Archive copy |access-date=2021-11-26 |archive-date=2017-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170417035419/http://www.festival-cannes.com/en/actualites/articles/the-2017-official-selection |url-status=dead }}</ref> <ref>http://www.indiewire.com/2017/04/cannes-2017-lineup-list-film-festival-schedule-1201804813/</ref> Nyuma yaje gutoranywa nkuwinjira muri Tuniziya muri Filime Nziza Yindimi Zamahanga mu bihembo bya 91 bya Academy, ariko ntibyatoranijwe. <ref>{{Cite web |url=http://www.webdo.tn/2018/09/16/oscars-2019-le-film-tunisien-la-belle-et-la-meute-de-kaouther-ben-hania-representera-la-tunisie-a-la-preselection/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-26 |archive-date=2018-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916203721/http://www.webdo.tn/2018/09/16/oscars-2019-le-film-tunisien-la-belle-et-la-meute-de-kaouther-ben-hania-representera-la-tunisie-a-la-preselection/ |url-status=dead }}</ref> <ref>https://www.hollywoodreporter.com/news/oscars-tunisia-selects-beauty-dogs-foreign-language-category-1145416</ref> Nyuma yaje kubona igihembo cyo guhanga amajwi meza, nyuma yegukana igihembo cya film nziza muri Jury y'abanyeshuri mu iserukiramuco rya sinema rya Angoulême Francophone .
Ni umuyobozi mukuru wa sosiyete ikora firime, 'Cinétéléfilms' kuva 2007. Isosiyete yashinzwe mu 1983. <ref>https://en.unifrance.org/directories/person/369863/habib-attia</ref> Muri 2018, yakoze ''[[We Could Be Heroes|We Turashobora kuba Intwari]]'' iyobowe na Hind Bensari. Filime yatsindiye igihembo kinini muri Hot Docs yo muri Kanada .
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Umwaka
! Filime
! Uruhare
! Ubwoko
|-
| 2008
| ''Ikarita ya Carthage''
| Producer
| Filime
|-
| 2008
| ''Ikiringo Hagati y'Ijuru n'Ikuzimu''
| Producer
| Filime ngufi
|-
| 2008
| ''Indirimbo y'Ubukwe''
| Umuyobozi mukuru
| Filime
|-
| 2009
| ''Isabukuru y'amavuko ya Laila''
| Producer
| Filime
|-
| 2010
| ''Kuruhande''
| Producer
| Filime ngufi
|-
| 2011
| ''Nta bwoba bukiriho''
| Producer
| Inyandiko
|-
| 2011
| ''Viva Carthago''
| Producer
| Filime
|-
| 2012
| ''Havumwe Kuba Fosifate''
| Producer
| Inyandiko
|-
| 2012
| ''Byari byiza Ejo''
| Producer
| Inyandiko
|-
| 2013
| ''Demokarasi: Umwaka wa Zeru''
| Producer
| Inyandiko
|-
| 2013
| ''Falastine Stereo''
| Producer
| Filime
|-
| 2013
| ''Le Challat de Tunis''
| Producer
| Inyandiko
|-
| 2014
| ''Bobby''
| Producer
| Filime ngufi
|-
| 2016
| ''Zaineb Yanga Urubura''
| Producer
| Inyandiko
|-
| 2016
| ''Tumeze neza nkuyu''
| Producer
| Filime ngufi
|-
| 2016
| ''Avant Première''
| Producer
| Filime ngufi
|-
| 2017
| ''35 MM''
| Producer
| Filime ngufi
|-
| 2017
| ''Ubwiza n'imbwa''
| Producer
| Filime
|-
| 2017
| ''Kwandika kuri Urubura''
| Producer
| Filime
|-
| 2018
| ''Ubururu bwa Leila''
| Producer
| Filime ngufi
|-
| 2018
| ''Ubuvandimwe''
| Producer
| Filime ngufi
|-
| 2018
| ''Amazi ya Sheikh''
| Producer
| Filime ngufi
|-
| 2019
| ''Umwana''
| Producer
| Filime
|-
| 2019
| ''Fatariya, Inama y'Abarabu''
| Producer
| Filime
|-
| 2020
| ''Umugabo wagurishije uruhu rwe''
| Umuyobozi mukuru
| Filime
|}
== references ==
[[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]]
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
a6oldnbh5rhiv1grfjm9lpuvdsrx82d
Abdelhamid Bouchnak
0
9817
130898
116058
2026-04-28T21:39:12Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130898
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Abdelhamid Bouchnak TWA2014 Ceremony (16497189406) (cropped).jpg|thumb|Abdelhamid Bouchnak]]
'''Abdelhamid Bouchnak''' (wavutse 1984), ni umukinnyi ukunzwe cyane wa filimi muri [[Tunisiya|Tuniziya]] . Azwi cyane nk'umuyobozi wa filime ''iteye'' ubwoba yo muri Tuniziya Dachra. <ref name="abdel">http://cinematunisien.com/2019/05/22/abdelhamid-bouchnak/</ref> <ref>https://elcinema.com/en/person/2135534/</ref>
== Ubuzima bwite ==
Yavutse mu 1984 i Tunis, muri [[Tunisiya|Tuniziya]] . Se Lotfi Bouchnak numuririmbyi uzwi cyane wo muri Tuniziya umukinnyi wa Oud uzwi cyane. Abdelhamid yize mu Ishuri Rikuru ry'Ubumenyi n'Ikoranabuhanga Ryashushanyije muri Tuniziya (ESAC) i Gammarth. Nyuma yize muri kaminuza ya Montreal arangiza afite impamyabumenyi yo kwiga film. <ref name="abdel"/>
== Umwuga ==
Amaze kurangiza amashuri, yabaye umuyobozi muri sosiyete Shkoon Production. Ariko, ubanza yakoraga nka ''cinemateri'' murubuga rwa Ta7ana, hamwe na tereviziyo ya ''Hedhoukom'' . Yagiye kandi muri firime ngufi nk'umukinnyi wa sinema muri ''Alliance'' muri 2011 hanyuma ''Le Bonbon'' muri 2016. Nyuma yimyaka mike, yayoboye inyandiko zamateka, ''Jadis Kerkouane'' . <ref>http://africultures.com/films/?no=19465&utm_source=newsletter&utm_medium=email&utm_campaign=479</ref>
Muri 2018, Abdelhamid yayoboye filime ye yambere ''yumukobwa'', Dachra, film iteye ubwoba. <ref>{{Cite web |url=https://www.realites.com.tn/2018/03/le-fils-de-bouchnak-prepare-un-film-dhorreur-tunisien/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-30 |archive-date=2020-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919183317/https://www.realites.com.tn/2018/03/le-fils-de-bouchnak-prepare-un-film-dhorreur-tunisien/ |url-status=dead }}</ref> Iyi filime yakiriwe neza nyuma iza gutoranywa mu cyumweru mpuzamahanga cy’abanenga mu iserukiramuco rya sinema rya Venice . <ref>{{Cite web |url=http://www.webdo.tn/2018/07/23/dachra-de-abdelhamid-bouchnak-selectionne-a-la-semaine-de-la-critique-de-la-mostra-de-venise/#.X6FlbETPzIU |title=Archive copy |access-date=2021-11-30 |archive-date=2020-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201140417/http://www.webdo.tn/2018/07/23/dachra-de-abdelhamid-bouchnak-selectionne-a-la-semaine-de-la-critique-de-la-mostra-de-venise/#.X6FlbETPzIU |url-status=dead }}</ref> Nyuma yo gutsinda kwa filime, yayoboye igihembwe cya 1 cya televiziyo ''Nouba cyanyuze'' kuri Nessma mu kwezi kwa Ramadhan muri 2019. <ref>http://kapitalis.com/tunisie/2019/02/23/apres-dachra-abdelhamid-bouchnak-retrouve-la-television-avec-nouba/</ref> Hanyuma yayoboye Season 2 ''yuruhererekane rumwe, yise Ochèg Eddenia'' yatangajwe muri 2020. <ref>http://kapitalis.com/tunisie/2019/02/23/apres-dachra-abdelhamid-bouchnak-retrouve-la-television-avec-nouba/</ref>
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Umwaka
!Film
! Uruhare
! Ubwoko
|-
| 2010
|''Alliance''
| Umuyobozi, umwanditsi
| Filime ngufi
|-
| 2016
|''Hethoukom''
| Umuyobozi, umwanditsi, ukora kamera, umwanditsi, umukinnyi: Icyamamare
| Urukurikirane rwa TV
|-
| 2017
|''Once Kerkouane''
| Umuyobozi, umukinnyi wa sinema
| Inyandiko
|-
| 2018
|''Dachra''
| Umuyobozi, umwanditsi, umwanditsi
| Filime
|-
| 2018
|''Le Bonbon''
| Umuyobozi, umwanditsi, producer, umwanditsi
| Filime ngufi
|-
| 2019
|''Nouba''
| Umuyobozi, umwanditsi, producer
| Urukurikirane rwa TV
|-
| 2021
|''kan ye makanich''
| Umuyobozi, umwanditsi
| Urukurikirane rwa TV
|-
| 2021
|''Golden Butterfly''
|
|
|}
== references ==
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Filimi]]
hqlbiy5e6bnau6sbvfmux073uxhjxu3
Deolinda Kinzimba
0
9831
130903
126843
2026-04-28T22:13:17Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130903
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Deolinda Kinzimba no fundão.jpg|thumb|Deolinda Kinzimba ]]
[[Dosiye:Ano nov.jpg|thumb|deolinda ines]]
'''Deolinda Inês Caetano Kinzimba''' (yavutse ku ya 11 Gicurasi 1995) ni umukinnyi wa firime akaba aririmba ndetse ashobora kwandika indirimbo cyanwa filime [[Angola]].
== Ubuzima bwa Biografiya ==
[[Dosiye:Deolinda as meena.jpg|thumb|Deolinda Kinzimba muri filimi ]]
Kinzimba yavukiye i Luanda akurira muri Ingombota . Yavuze ko yagize ubuzima bwiza kandi ko ashishikajwe n'umuziki kuva akiri muto. Mubyo akora harimo Phyllis Hyman na Selena Quintanilla . <ref name="machado">{{Cite web |url=https://www.verangola.net/va/pt/122016/CulturaEducacao/6762/Deolinda-Kinzimba-%E2%80%9CSempre-acreditei-que-um-dia-conseguiria-mostrar-ao-mundo-aquilo-que-mais-amo-que-%C3%A9-cantar%E2%80%9D.htm?id=8 |title=Archive copy |access-date=2021-11-30 |archive-date=2020-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014035520/https://www.verangola.net/va/pt/122016/CulturaEducacao/6762/Deolinda-Kinzimba-%E2%80%9CSempre-acreditei-que-um-dia-conseguiria-mostrar-ao-mundo-aquilo-que-mais-amo-que-%C3%A9-cantar%E2%80%9D.htm?id=8 |url-status=dead }}</ref> Kinzimba yabaga muri [[Tanzaniya]] akiri ingimbi kuko yari afite mushiki we wakoraga kuri ambasade ya Angola. Yimukiye i Guimarães, Porutugali mu 2014 kwiga no kugira amahirwe meza. <ref>{{Cite web |url=http://ionline.sapo.pt/419137 |title=Archive copy |access-date=2021-11-30 |archive-date=2017-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906135410/https://ionline.sapo.pt/419137 |url-status=dead }}</ref> Kinzimba yize amategeko muri Porto . <ref name="machado" />
Muri 2016, yatsindiye igihembwe cya gatatu cya Ijwi rya [[Porutigali|Portugal]] . Kinzimba yiswe " Whitney Houston mushya" ubwo yakoraga indirimbo yakunzwe cyane ya Houston " "I Have Nothing " ashimwa cyane. Yakinnye " "I Will Always Love You " ya Mariah Carey na " A Moment Like This" na Kelly Clarkson kurangiza. Kinzimba yongeye guhura na nyina, uwo yari amaze imyaka ibiri atabona. <ref>{{Cite web |url=http://www.conexaolusofona.org/deolinda-kinzimba-a-diva-angolana-que-conquistou-portugal/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-30 |archive-date=2020-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014035600/http://www.conexaolusofona.org/deolinda-kinzimba-a-diva-angolana-que-conquistou-portugal/ |url-status=dead }}</ref> Kubera intsinzi, Kinzimba yasinyanye amasezerano na Universal . <ref>{{Cite web |url=https://www.flash.pt/atualidade/nacional/detalhe/nada-na-vida-acontece-por-acaso |title=Archive copy |access-date=2021-11-30 |archive-date=2020-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014035620/https://www.flash.pt/atualidade/nacional/detalhe/nada-na-vida-acontece-por-acaso |url-status=dead }}</ref> Muri Nzeri 2016, yakinnye mu gitaramo "Dentro". <ref>https://media.rtp.pt/thevoiceportugal/artigos/deolinda-kinzimba-canta-original-portugues-mostra-do-interprete/</ref>
Indirimbo ye ya mbere, "Primeira Vez", yasohotse mu Kwakira 2016. <ref>https://www.dn.pt/media/oica-o-single-de-estreia-de-deolinda-kinzimba-5433473.html</ref> Ugushyingo 2017, yashyize ahagaragara alubumu ye ya mbere yise. <ref>{{Cite web |url=https://radiocomercial.iol.pt/noticias/73537/taylor-swift-nos-lancamentos-de-hoje |title=Archive copy |access-date=2021-11-30 |archive-date=2020-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014035747/https://radiocomercial.iol.pt/noticias/73537/taylor-swift-nos-lancamentos-de-hoje |url-status=dead }}</ref> "Deolinda Kinzimba" yakiriye inyenyeri eshatu nigice ziva muri Sábado, ashima amarangamutima ya Kimzimba n'imikorere ye ariko anenga ibizaba byavuzwe. Nubwo bimeze bityo, iki kinyamakuru cyavuze ko ari umukino wambere hamwe nindirimbo nyinshi zikomeye. <ref>https://www.sabado.pt/gps/detalhe/critica-de-musica-deolinda-kinzimba</ref> Yitabiriye Iserukiramuco RTP da Canção 2017, ku butumire bw'umwanditsi w'indirimbo Rita Redshoes, agera ku mukino wa nyuma w'ibyo birori. <ref>https://www.vip.pt/deolinda-kinzimba-mostra-o-lado-sexy-vencedora-do-voice-deixa-de-ser-uma-mulher-timida</ref>
== Discography ==
== Amashusho ==
* 2016: ''Dentro'' (nka Raquel)
* 2016-2017: ''Sociedade Recreativa'' (nka we)
== references ==
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]]
jcs5ret5jscpiceoixd8tb3tgxlmmba
Mukankuranga Marie Jeanne
0
10236
130886
104153
2026-04-28T20:38:52Z
~2026-25952-03
18007
130886
wikitext
text/x-wiki
Mukankuranga Marie Jeanne dusazwe tuzi ku mazina y'ubuhanzi "Mariya Yohana", ni umwe mu Banyarwanda bagize uruhare rukomeye mu rugamba rwo kubohora Igihugu cyu [[Rwanda]], ndetse nawe ubwe akaba yari afite abana bagiye ku rugamba ny'irizina guhera mu ntangiriro za (1987 kugeza nyakanga 1990 ubwo ingabo za [[Ishyaka FPR-Inkotanyi|FPR Inkotanyi]] z'ahagarikana Genocide yakorerwaga [[Abatutsi]] z'ikanabohora u [[Rwanda]].<ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/muzika/article/amateka-ya-mukankuranga-marie-jeanne-mariya-yohana-wamamaye-mu-ndirimbo-intsinzi</ref>
=== UBUZIMA BWITE ===
Mukankuranga Marie Jeanne uzwi nka Mariya Yohana yavukiye mu cyahoze ari perefegitura ya Kibungo ubu ni karere ka [[Akarere ka Ngoma|Ngoma]], ubu ni mu [[Intara y’Iburasirazuba|intara y'uburasirazuba]], yavutse mu 1943 ubu afite imwaka 81 y'amavuko, aho yaje no kwitwa umuhanuzi.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/90819/mariya-yohani-si-umuhanzi-gusa-ahubwo-ni-numuhanuzi-mu-gitaramo-inkotanyi-ni-ubuzima-mariy-90819.html</ref>
==== IBYO YAKOZE ====
Mukankuranga Maria uzwi kw'izina ry'ubuhanzi nka Mariya Yohani ni umwe mu bahanzi nyarwanda b'indirimbo gakondo ufite ijwi ry'umwimerere, mu myaka myinshi amaze ku isi akaba yarakoze ibikorwa byinshi by'indashyikirwa byagiriye igihugu akamaro, haba mu buhanzi n'ubuvanganzo asigasira umuco, kurerera igihugu biciye mu bigo by'amashuri yanyuzemo yigisha akaba ari n'umwe mu batanze umusanzu mu kubohora igihugu aho yaje guhimba indirimbo yakuzwe na benshi yitwa Intsinzi.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/52077/mariya-yohana-agiye-kwizihiza-isabukuru-y-imyaka-70-amaze-ku-isi-52077.html</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.igihe.com/imyidagaduro/muzika/article/impamvu-yateye-mariya-yohana |title=Archive copy |access-date=2022-05-02 |archive-date=2022-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502085452/https://www.igihe.com/imyidagaduro/muzika/article/impamvu-yateye-mariya-yohana |url-status=dead }}</ref>
==== AHO WA BIREBERA ====
gvwmpehosbuwm5eup9o45byvfq2ekvf
DJ Marnaud
0
12686
130928
87055
2026-04-29T06:51:47Z
~2026-26073-14
18009
there is this western webiste from ghana which published Dj marnaud age badly and that lead to even wikipedia get it wrong i know dj marnaud for 10 in personal
130928
wikitext
text/x-wiki
Dj Marnaud ni umwe mubasore baamenyekanye cyane cyane mukuvangavanga imiziki hano mu [[Rwanda Mountain Tea|Rwanda]]. Magingo aya uy[[Umugano|umugabo]] ni umwe mubantu bazwiho [[Ubuvanganzo|ubuhanga]] buhanitse mukuvaganga imiziki mutubyiniriro mub
bir ndetse n'ii,ibitaramo bigiye bitandukanye hano [[Mugwaneza Pacifique|mu Rwa]]. nda<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/87446/bwa-mbere-dj-marnaud-agiye-gucuranga-mu-bubiligi-87446.html</ref>
== Amateka ==
Mugisha arnaud uzwi cyane kwizina ry'[[Ubuhinzi bw'ibigoli|ubuhanzi]] nka Dj marnaud , yavutse tariki 26 [[Ugushyingo]] 1995.
Kumyaka ye [[Itamu|Itanu]] [[Mugisha Emmanuel|Mugisha]] Arnaud yarafite ubumenyi kuri piyano kandi anakora ibyino na ma korigarafiya. Dj Marnaud mubwangavu bwe yabyinaga ibyino gakondo hamwe n'inganzo ngari culture troupe.<ref>https://profileability.com/dj-marnaud/#.YyRiAVPRY0N</ref>
== AMASHAKIRO ==
.
1ab7t0nqon0o5h4fo97qriauvjv9qn5
Selma Rosun
0
15710
130925
127014
2026-04-29T04:08:06Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130925
wikitext
text/x-wiki
'''Jessika Selma Rosun''' (wavutse ku ya 26 Mata 1991) ni umukinnyi umutera umuhunda ukomoka muri [[Morise|wa Morise]] .
Yatsindiye umudari wafeza muri Shampiyona ya furika ya batarengeje imyaka 2009, yegukana umwanya wa cumi muri shampiyona ny'afurika yo muri 2010, <ref>{{Cite web |url=http://www.dbresults.net/sitof/risultati/at/2010/Nairobi2807201001/at/indexframe.htm |title=Results |access-date=2023-03-24 |archive-date=2011-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723085134/http://www.dbresults.net/sitof/risultati/at/2010/Nairobi2807201001/at/indexframe.htm |url-status=dead }}</ref> aba uwa gatanu mu mikino y'abereye muri afurika muri 2011, aba uwa gatandatu muri shampiyona ny'afurika muri 2012, yegukana umudari wa feza mumikino yo muri 2013 yo mubufaransa, <ref name="bio" /> yegukanye umwanya wa cumi na kabiri mu mikino ya yabavuga icyongereza muri 2014, <ref name="CWG2014">{{Cite web |title=Athletics at the 2014 Commonwealth Games |url=http://results.glasgow2014.com/sports/at/athletics.html |access-date=22 July 2014 |website=Glasgow 2014}}</ref> yegukana umudari wa feza muri shampiyona ny'afurika yo muri 2014, y'egukana umwanya wa gatandatu mu mikino ny'afurika yo muri 2015, iya karindwi muri Shampiyona ny'afurika 2016, <ref name="bio" /> aba uwa kane muri 2017mu mikono yo mubufaransa, <ref>{{Cite web |url=http://84.33.2.63/jdf2017/pdf/Athl%C3%A9tisme.pdf |title=Full results |access-date=2023-03-24 |archive-date=2019-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608020105/http://84.33.2.63/jdf2017/pdf/Athl%25C3%25A9tisme.pdf |url-status=dead }}</ref> aba uwa karindwi mu mikino ybavuga icyongereza muri 2018, uwa gatanu muri shampiyona ny'afurika yo muri 2018 nuwa gatanu mu mikino ny'afurika yo muri 2019 . <ref name="bio" />
Umuntu we yitwaye neza ni metero 53,98, yagezweho muri Gicurasi 2019 i Savona .
== Reba ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Moritaniya]]
hjfv8jl1k63lp5kix4m6l2rb6rzozgu
Urugomero rw'Amashanyarazi rwa Nyabarongo I
0
17019
130934
130371
2026-04-29T08:45:36Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130934
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nyabugogo River Bridge.jpg|thumb|urugomero rwa nyabugogo]]
'''Amashanyarazi ya Nyabarongo Yambere (I)''' ni uruganda rutanga umuriro ugera kubushobozi bupimwa mumbaraga ibizwi nka megawate, aho zisaga 28 (28MW) . <ref name="2R">{{Cite journal|pages=27–37}}</ref>
== Aho biherereye ==
== Icyicaro cyamashanyarazi giherereye hakurya [[Umugezi wa Nyabarongo|y’umugezi wa Nyabarongo]], hafi y’umudugudu wa Mushishiro, [[Akarere ka Muhanga]], mu [[Intara y'amajyepfo|Ntara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. <ref>{{Cite web |last=The New Times |title=Nyabarongo Dam Located In Mushishiro Sector |url=http://www.newtimes.co.rw/news/index.php?i=14364&a=32902 |access-date=15 November 2014 |publisher= |archive-date=20 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320215730/http://www.newtimes.co.rw/news/index.php?i=14364&a=32902 |url-status=dead }}</ref> Aha hantu hareshya na kilometero 75 mu majyepfo y'uburengerazuba bwa [[Kigali]], [[Umurwa|umurwa mukuru]] wu Rwanda. <ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Kigali And Mushishiro With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Rwanda_Distance_Result.asp?fromplace=Kigali%20(Kigali)%20&toplace=Mushishiro%20(Gitarama)&fromlat=-1.9536111&tolat=-2.3&fromlng=30.0605556&tolng=29.65 |access-date=15 November 2014 |publisher=}}</ref> Mushishiro ifite uburebure bwa kilometero 35 mu majyepfo y'icyicaro cy'intara ya yamajyepfo i Gitarama . <ref>{{Cite web |title=Map Showing Gitarama And Mushishiro With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Rwanda_Distance_Result.asp?fromplace=Gitarama%20(Gitarama)%20&toplace=Mushishiro%20(Gitarama)&fromlat=-2.0744444&tolat=-2.3&fromlng=29.7566667&tolng=29.65 |access-date=15 November 2014 |publisher=}}</ref> ==
== Incamake ==
Urugomero rwa Nyabarongo I ni urugomero rw'amashanyarazi ruri mu Rwanda, rwuzuye mu Kwakira 2014, rukaba rwaratangiye gukoreshwa mu Gushyingo 2014. Biteganijwe ko kizatwara miliyoni 110 zamafaranga yu Rwanda hateganijwe kwishyiriraho ubushobozi ni MW 28. Uyu mushinga urimo urugomero, rufite igishushanyo mbonera cy’umugezi, hakurya y'Uruzi Mwogo, umwe mu masoko y'uruzi rwa [[Umugezi wa Nyabarongo|Nyabarongo]] . Uyu mushinga wakozwe na Angelique International Limited na Bharat Heavy Electricals Limited yo mu [[Ubuhinde|Buhinde]], niwo mushinga munini w'amashanyarazi mu [[Rwanda]], kugeza ubu. <ref>{{Cite web |last=Peter |date=22 October 2014 |title=Nyabarongo To Start Hydro Production In November |url=http://www.rwandaenergy.com/2014/10/nyabarongo-to-start-hydro-production-in-november/ |access-date=24 July 2015 |publisher=Rwanda Energy |archive-date=24 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724163219/http://www.rwandaenergy.com/2014/10/nyabarongo-to-start-hydro-production-in-november/ |url-status=dead }}</ref> Naresh Kapoor Sr., Umuyobozi mukuru ni Umuyobozi mukuru w’umushinga washyizweho na Angelique International Limited yo mu [[Ubuhinde|Buhinde]] . <ref>{{Cite web |last=Frank Kanyesigye |date=26 July 2011 |title=Rwanda: Nyabarongo Hydro Project To Be Completed By 2014 |url=http://allafrica.com/stories/201107261413.html |access-date=5 March 2015 |location=Kigali}}</ref> Bimwe mubikorwa byubwubatsi byanasezeranye nisosiyete yo muri [[Ositaraliya]] Snowy Mountains Engineering Corporation (SMEC). <ref>{{Cite web |last=Tiphomus Muyagu |date=24 March 2014 |title=Rwanda: Nyabarongo Hydro-Electric Plant to Significantly Boost Energy Supply |url=http://allafrica.com/stories/201403260453.html |access-date=5 March 2015 |location=Kigali}}</ref> Ibyo bice byombi byahujwe na gride yo mu Rwanda ku ya 27 Ukwakira 2014 na 30 Ukwakira 2014. Guverinoma y'u Rwanda yahaye rwiyemezamirimo igihe ntarengwa mu Kwakira 2014. <ref>{{Cite web |last=Ivan R. Mugisha |date=2 September 2014 |title=Nyabarongo Hydropower Contractor Given October Deadline |url=http://www.newtimes.co.rw/section/article/2014-09-02/345/ |access-date=15 November 2014 |location=Kigali}}</ref> Sitasiyo y’amashanyarazi yararangiye ishyikirizwa umukiriya ku ya 28 Ugushyingo 2014. Yafunguwe ku mugaragaro na [[Perezida wa Repubulika y’u Rwanda|perezida wa Repubulika y'u Rwanda]] ku ya 5 Werurwe 2015. <ref>{{Cite web |last=Government of Rwanda |date=6 March 2015 |title=Rwanda: President Kagame Inaugurates Nyabarongo I Hydro Plant to Power Economic Transformation |url=http://allafrica.com/stories/201503201410.html |access-date=24 July 2015 |website=[[Government of Rwanda]] |location=Kigali}}</ref><ref>https://www.northernprovince.gov.rw/ibindi/imirimo-yo-kubaka-urugomero-rwamashanyarazi-rwa-nyabarongo-ii-irarimbanyije</ref>
== Ibindi bitekerezo ==
* Gukoresha ibikoresho, nibindi byuzuye bya E&M byuzuye bya 2x14 MW Vertical Francis Hydro Yibyara Amashanyarazi ahitwa Nyaborongo HEP, Repubulika yu Rwanda, Afrika paketi ikorwa na FITWELL Power Projects isosiyete yo mubuhinde nkumushinga wungirije wa BHEL.<ref>https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/hasabwe-ko-urugomero-rwa-nyabarongo-ii-rwazaba-rwuzuye-bitarenze-intangiriro-za</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/baganiriye-ku-kibazo-cy-abatarishyurwa-ingurane-y-ahubakwa-urugomero-rwa-nyabarongo-ii</ref>
== Reba kandi ==
* Urutonde rw'amashanyarazi mu Rwanda
* Urutonde rwamashanyarazi muri Afrika
* Urutonde rwamashanyarazi
* [[Umujyi wa Rubavu|Gisenyi]]
== Reba ==
{{Reflist}}
== Ihuza ryo hanze ==
[[Ikiciro:Intara y’Amajyepfo y’U Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Muhanga]]
[[Ikiciro:Umuriro]]
psw3ur17ik9empv3zas963940hagz5p
Uwanyiligira Marie Chantal
0
18124
130935
117092
2026-04-29T09:09:01Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130935
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kigali city.jpg|thumb|uwanyiligila numukobwa uvuka mumujyi wa kigali mugihugu cyurwanda]]
'''Uwanyiligira Marie Chantal,''' ni umunyarwandakazi uyobora [[Banki y'Isi]] muri [[Kote Divuwari|Côte d'Ivoire]], [[Bene|Benin]], [[Gineya]], na [[Togo]] kuva ku ya 1 Nyakanga 2023.<ref name=":0">https://www.worldbank.org/en/about/people/m/marie-chantal-uwanyiligira</ref><ref>https://app.swapcard.com/event/european-humanitarian-forum/person/RXZlbnRQZW9wbGVfMTM4MzY0NDI=</ref>Mbere, Marie Chantal yari Umuyobozi wa Banki y'Isi mu gihugu cya [[Madagasikari]] imyaka ine (4).<ref name=":0" /><ref>https://www.africaintelligence.com/west-africa/2023/04/14/world-bank-to-appoint-new-country-director-for-abidjan-office,109945314-bre</ref><ref>https://www.sikafinance.com/marches/marie-chantal-uwanyiligira-nouvelle-representante-de-la-banque-mondiale-en-cote-divoire_41799</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.republiquetogolaise.com/banque/1907-8258-marie-chantal-uwanyiligira-nouvelle-directrice-des-operations-de-la-banque-mondiale-pour-le-togo |title=Archive copy |access-date=2024-03-25 |archive-date=2024-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325152648/https://www.republiquetogolaise.com/banque/1907-8258-marie-chantal-uwanyiligira-nouvelle-directrice-des-operations-de-la-banque-mondiale-pour-le-togo |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.togofirst.com/fr/gouvernance-economique/1907-12270-banque-mondiale-visite-de-marie-chantal-uwanyiligira-nouvelle-directrice-des-operations-pour-le-togo</ref>
== Amateka ==
[[Dosiye:World Bank H building, Washington.jpg|thumb|Banki y'isi|295x295px]]
'''Uwanyiligira''' yinjiye muri [[Banki y'Isi]] mu 1995 nk'umuyobozi ushinzwe ibikorwa mu biro by'igihugu cy' u [[Rwanda]] mu [[Kigali|mujyi wa Kigali]].<ref name=":0" /> Kuva icyo gihe yagiye akora imirimo itandukanye, harimo nk'umuyobozi mukuru wungirije mu biro bya Perezida, Umuhuzabikorwa wa gahunda z’igihugu mu ishami rishinzwe imicungire y’igihugu cya [[Senegali]], Umuyobozi ushinzwe imyitozo mu mazi y’amazi n’umuyobozi w’ibiro by’umuyobozi mukuru wa [[Banki y'Isi|Banki y’isi]].<ref name=":0" /><ref>https://24heureinfo.com/tag/marie-chantal-uwanyiligira/</ref>
== Amashuri ==
Marie Chantal Afite impamyabumenyi ihanitse mu by'ubukungu no gucunga ubucuruzi ([[icyongereza]]: master’s degree in economics and business administration).<ref name=":0" />
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abagore ba abayobozi]]
[[Ikiciro:Abagore babanyapolitike]]
[[Ikiciro:Abagore mu bucuruzi]]
[[Ikiciro:Banki]]
[[Ikiciro:Isi]]
5zntkl08sqblfwa9w62ox1ymdo2ofxd
YIGIZE SYOLI
0
18377
130938
104861
2026-04-29T09:35:27Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130938
wikitext
text/x-wiki
'''<u>YIGIZE SYOLI</u>'''
Uyu mugani baca ngo: "Yigize syoli", bawuca iyo babonye umuntu wese wigize umushirasoni kabuhariwe, akaba ikinani muri byose; ni bwo bagira, bati: "Uno mwana cyangwa uno muntu yigize syoli!"
Byakomotse kuri Syoli w' i Nyagahanga (Byumba); ahagana mu mwaka w' i 1600
Syoli yabyirukiye ku Cyuru (Byumba), ku ngoma ya Mutara Semugeshi; abyiruka akunda umuhigo, aba umuhigi w'umukogoto; akica inyamaswa z'ishyamba ndetse ntakangwe n'iz'inkazi: nk'intare, ingwe, imbogo n'izindi. <ref>{{Cite web |url=https://rwiyemeza.com/kn/mordet.php?titID=189bafd9f11af977f27c57fdf0de0c043da&vario=11282fbfeb1d5ccb63947013be1dc02475&titNm=Yigize%20syoli%20: |title=Archive copy |access-date=2024-05-17 |archive-date=2024-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517091708/https://rwiyemeza.com/kn/mordet.php?titID=189bafd9f11af977f27c57fdf0de0c043da&vario=11282fbfeb1d5ccb63947013be1dc02475&titNm=Yigize%20syoli%20%3A |url-status=dead }}</ref>
jevrhct9qasnbz7bef9mvaueb5knb1b
Basshunter
0
19505
130941
120167
2026-04-29T11:32:19Z
Eurohunter
1368
/* Indirimbo */ +"Ja eller nej" with [[Käärijä]]
130941
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Basshunter, 20 april 2008 in Halmstad.jpg|thumb|240px|Basshunter (2008)]]
'''Basshunter''' yavutse yitwa '''Jonas Erik Altberg''' (22 Ukuboza 1984, [[Halmstad]]) ni umuproducer, umuririmbyi, DJ wo muri [[Suwede]].
== Disikogarafi ==
=== Alubumu za studio ===
* ''[[The Bassmachine]]'' (2004)
* ''[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]'' (2006)
* ''[[Now You're Gone – The Album]]'' (2008)
* ''[[Bass Generation]]'' (2009)
* ''[[Calling Time]]'' (2013)
=== Indirimbo ===
* "The Big Show" (2004)
* "[[Welcome to Rainbow]]" (2006)
* "[[Boten Anna]]" (2006)
* "[[Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA]]" (2006)
* "[[Jingle Bells]]" (2006)
* "[[Vifta med händerna]]" (2006)
* "[[Now You're Gone]]" (2007)
* "[[Please Don't Go]]" (2008)
* "[[All I Ever Wanted]]" (2008)
* "[[Angel in the Night]]" (2008)
* "Russia Privjet (Hardlanger Remix)" (2008)
* "[[I Miss You]]" (2008)
* "[[Walk on Water]]" (2009)
* "Al final" (2009)
* "[[Every Morning]]" (2009)
* "[[I Promised Myself]]" (2009)
* "[[Saturday]]" (2010)
* "[[Fest i hela huset]]" (2011)
* "[[Northern Light]]" (2012)
* "[[Dream on the Dancefloor]]" (2012)
* "[[Crash & Burn]]" (2013)
* "Calling Time" (2013)
* "Elinor" (2013)
* "Masterpiece" (2018)
* "Home" (2019)
* "Angels Ain't Listening" (2020)
* "Life Speaks to Me" (2021)
* "End the Lies" <small>(& Alien Cut)</small> (2022)
* "[[Boten Anna|Ingen kan slå (Boten Anna)]]" <small>([[Victor Leksell]])</small> (2023)
* "Ja eller nej" <small>(x [[Käärijä]])</small> (2026)
== Imiyoboro ==
{{Commonscat}}
* [https://basshunter.se basshunter.se]
[[Ikiciro:Suwede]]
[[Ikiciro:Abagabo]]
[[Ikiciro:Abaririmbyi]]
r68zo53klhv9siwqkw9sg582npjn6mj
Wiki Clubs Mu Rwanda
0
19634
130937
120444
2026-04-29T09:29:53Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130937
wikitext
text/x-wiki
== Amatsinda ya Wiki mu Rwanda ==
=== Iriburiro ===
Amatsinda ya Wiki mu Rwanda ni gahunda y’uburezi yatangijwe n’itsinda rya Wikimedia User Group Rwanda mu mwaka wa 2023. Iyi gahunda igamije kwigisha abanyeshuri b’amashuri yisumbuye uburyo bwo gutunganya no kwandika kuri Wikipedia mu rwego rwo guteza imbere ubumenyi rusange no gushyigikira icyerekezo cya Wikimedia mu karere k’ibiyaga bigari bya Afurika.<ref>{{Cite web |url=https://wikimedia.rw/ |title=Archive copy |access-date=2024-12-17 |archive-date=2024-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240815133208/https://wikimedia.rw/ |url-status=dead }}</ref>
=== Amavu n’amavuko ===
Amatsinda ya Wiki yatangiriye mu ntara y’Iburasirazuba, ahitwa Rwamagana, no mu ntara y’Amajyaruguru, mu kigo cya Rulindo TVET Kageyo Secondary School. Aya matsinda yatoranyijwe hagendewe ku bushake bwo kwitabira gahunda z’uburezi n’imishinga y’iterambere mu baturage.
== Intego nyamukuru ==
Intego z’ibanze z’aya matsinda ni izi zikurikira:
Kwigisha abanyeshuri b’amashuri yisumbuye uburyo bwo gutunganya Wikipedia.
Gukangurira urubyiruko gukwirakwiza ubumenyi bwerekeye umuco n’amateka y’u Rwanda.
Gushyigikira ishyirwaho ry’ubufatanye mu muryango wa Wikimedia mu Rwanda.
Guteza imbere ubuyobozi bw’urubyiruko binyuze mu bayobozi b’aya matsinda mu turere dutandukanye.
Imiterere n’ubuyobozi
Buri tsinda ry’Amatsinda ya Wiki rifite abayobozi mu mashuri n’uturere bakorana mu bikorwa byayo. Ubu buryo bwo kuyoborwa n’urubyiruko butuma gahunda ziba iz’abaturage kandi zigashyigikira imikorere irambye.
Ingaruka nziza
Iyi gahunda yashoboye kumenyekanisha uburyo bwo gutunganya Wikipedia mu rubyiruko rwo mu mashuri yisumbuye, binatanga amahirwe yo kumenyekanisha uburyo bwo gukwirakwiza ubumenyi rusange mu Rwanda. Binyuze mu kwigisha abanyeshuri, iyi gahunda ihuje n’intego nyamukuru za Wikimedia zo kugera kure hashoboka no gufasha abantu badafite amahirwe yo gutanga ibitekerezo byabo.
Ibyifuzo by’ahazaza
Ubushake n’ubushobozi byagaragaye mu matsinda ya Rwamagana na Rulindo byerekana ko iyi gahunda ishobora kwaguka no mu tundi turere no mu zindi ntara z’u Rwanda.
== Inkomoko ==
b46ft5exs2jxyi9hupee6pcrdbg3i85
MINUBUMWE
0
19756
130882
120747
2026-04-28T20:16:43Z
Niyigaba.05
17909
130882
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:ASC Leiden - Rwanda 2021 - 008 - A view from Hôtel des Mille Collines - Kigali.jpg|thumb|Ministeri]]
'''MINUBUMWE''' ni [[Minisiteri ishinzwe imicungire y'ibiza n'impunzi|mininiteri]] guteza imbere umuco w’ubumwe n’amahoro mu [[Rwanda|Banyarwanda]] binyuze mu burezi bwo mu mashuri no mu biganiro ku rwego rw’umuryango .<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/icyo-wamenya-ku-nshingano-nyamukuru-za-minubumwe-minisiteri-yahurijwemo-ibigo</ref> MINIUBUMWE iherereye kacyiru munsi yagare ya kacyiru,hamwe n' ikigo cy ' igihugu cy' itangazamakuru mu rwanda(RBA) .<ref>https://www.google.com/search?q=minubumwe+location&oq=minubumwe&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqBwgJEAAYgAQyBggAEEUYOTIOCAEQRRgnGDsYgAQYigUyDQgCEC4YrwEYxwEYgAQyBwgDEAAYgAQyBwgEEAAYgAQyBwgFEAAYgAQyBwgGEAAYgAQyBwgHEAAYgAQyBwgIEAAYgAQyBwgJEAAYgATSAQoxNDMwNWowajE1qAIIsAIB8QVQ-E3TKqp4Lg&sourceid=chrome&ie=UTF-8</ref>
== MINUBUMWE ==
MINUBUMWE yashyizweho n'inama y’Abaminisitiri yateranye ku itariki ya 14 Nyakanga ni yo yemeje ko habaho iyi Minisiteri nshya maze muri Nzeri inshingano z’ibigo bya leta birimo Komisiyo y’Ubumwe n’Ubwiyunge (NURC), Komisiyo y’Igihugu yo Kurwanya Jenoside (CNLG), Komisiyo y’Igihugu y’Itorero n’Ikigega cya Leta Gishinzwe Gutera Inkunga Abarokotse Jenoside Batishoboye (FARG) zihurizwa muri yo<ref>https://www.minubumwe.gov.rw/mandate/departments-1</ref>.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
ky71ra385lmrv8yzbmsckcbmucr69td
130883
130882
2026-04-28T20:24:32Z
Niyigaba.05
17909
130883
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:ASC Leiden - Rwanda 2021 - 008 - A view from Hôtel des Mille Collines - Kigali.jpg|thumb|Ministeri]]
'''MINUBUMWE''' ni [[Minisiteri ishinzwe imicungire y'ibiza n'impunzi|mininiteri]] guteza imbere umuco w’ubumwe n’amahoro mu [[Rwanda|Banyarwanda]] binyuze mu burezi bwo mu mashuri no mu biganiro ku rwego rw’umuryango .<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/icyo-wamenya-ku-nshingano-nyamukuru-za-minubumwe-minisiteri-yahurijwemo-ibigo</ref> MINIUBUMWE ( minisiteri y' ubumwe ni inshingano mboneragihugu)iherereye kacyiru munsi yagare ya kacyiru,hamwe n' ikigo cy ' igihugu cy' itangazamakuru mu rwanda(RBA) .<ref>https://www.google.com/search?q=minubumwe+location&oq=minubumwe&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqBwgJEAAYgAQyBggAEEUYOTIOCAEQRRgnGDsYgAQYigUyDQgCEC4YrwEYxwEYgAQyBwgDEAAYgAQyBwgEEAAYgAQyBwgFEAAYgAQyBwgGEAAYgAQyBwgHEAAYgAQyBwgIEAAYgAQyBwgJEAAYgATSAQoxNDMwNWowajE1qAIIsAIB8QVQ-E3TKqp4Lg&sourceid=chrome&ie=UTF-8</ref>
== MINUBUMWE ==
MINUBUMWE yashyizweho n'inama y’Abaminisitiri yateranye ku itariki ya 14 Nyakanga ni yo yemeje ko habaho iyi Minisiteri nshya maze muri Nzeri inshingano z’ibigo bya leta birimo Komisiyo y’Ubumwe n’Ubwiyunge (NURC), Komisiyo y’Igihugu yo Kurwanya Jenoside (CNLG), Komisiyo y’Igihugu y’Itorero n’Ikigega cya Leta Gishinzwe Gutera Inkunga Abarokotse Jenoside Batishoboye (FARG) zihurizwa muri yo<ref>https://www.minubumwe.gov.rw/mandate/departments-1</ref>.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
i6s0pcdt5aucuvyd7xgh8vkx8saxqxd
130884
130883
2026-04-28T20:30:24Z
Niyigaba.05
17909
MINUBUMWE KACYIRU
130884
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:ASC Leiden - Rwanda 2021 - 008 - A view from Hôtel des Mille Collines - Kigali.jpg|thumb|Ministeri]]
'''MINUBUMWE'''
[[Dosiye:MINUBUMWE.jpg|thumb|AHO MINUBUMWE IKORERA .KACYIRU-KIGALI]]
ni [[Minisiteri ishinzwe imicungire y'ibiza n'impunzi|mininiteri]] guteza imbere umuco w’ubumwe n’amahoro mu [[Rwanda|Banyarwanda]] binyuze mu burezi bwo mu mashuri no mu biganiro ku rwego rw’umuryango .<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/icyo-wamenya-ku-nshingano-nyamukuru-za-minubumwe-minisiteri-yahurijwemo-ibigo</ref> MINIUBUMWE ( minisiteri y' ubumwe ni inshingano mboneragihugu)iherereye kacyiru munsi yagare ya kacyiru,hamwe n' ikigo cy ' igihugu cy' itangazamakuru mu rwanda(RBA) .<ref>https://www.google.com/search?q=minubumwe+location&oq=minubumwe&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqBwgJEAAYgAQyBggAEEUYOTIOCAEQRRgnGDsYgAQYigUyDQgCEC4YrwEYxwEYgAQyBwgDEAAYgAQyBwgEEAAYgAQyBwgFEAAYgAQyBwgGEAAYgAQyBwgHEAAYgAQyBwgIEAAYgAQyBwgJEAAYgATSAQoxNDMwNWowajE1qAIIsAIB8QVQ-E3TKqp4Lg&sourceid=chrome&ie=UTF-8</ref>
== MINUBUMWE ==
MINUBUMWE yashyizweho n'inama y’Abaminisitiri yateranye ku itariki ya 14 Nyakanga ni yo yemeje ko habaho iyi Minisiteri nshya maze muri Nzeri inshingano z’ibigo bya leta birimo Komisiyo y’Ubumwe n’Ubwiyunge (NURC), Komisiyo y’Igihugu yo Kurwanya Jenoside (CNLG), Komisiyo y’Igihugu y’Itorero n’Ikigega cya Leta Gishinzwe Gutera Inkunga Abarokotse Jenoside Batishoboye (FARG) zihurizwa muri yo<ref>https://www.minubumwe.gov.rw/mandate/departments-1</ref>.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
8kujdg0k309938oe21ukkwrww3lx9jf
Urwibutso rwa genocide rwa nyarubuye
0
20182
130876
130867
2026-04-28T15:14:04Z
MUCYO Ines
16551
#Kwibuka32
130876
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:1994 Rwandan Genocide.jpg|thumb|385x385px|jenoside yakorewe abatutsi mu rwanda 1994.]]
Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye ni [[Urwibutso rwa Jenoside|urwibutso]] ruherereye mu karere ka Kirehe mu murenge wa Nyarubuye ruherereye hafi ya [[Kiliziya Gatolika|kiriziya]] gatorika paruwasi ya Nyarubuye.
== ABATUTSI BARUHUKIYE MURI URU RWIBUTSO ==
Muri uru rwibutso haruhukiyemo imibiri y'inzirakarengane z'abatutsi zazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] yakorewe Abatutsi mu 1994 mu Rwanda.Imibiri iruhukiye muri uru rwibutso rwa Nyarubuye,isaga ibihumbi 60. Abarokokeye muri iyi paruwasi ya Nyarubuye bavuga ko [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] yaho yakoranywe ubugome bukabije kuko Abatutsi baho bishwe bakaribwa imitima,impinja zigasekurwa mu isekuru ndetse zigakubitwa ku nkuta z[[Urusengero|'urusengero]].<ref>[https://muhaziyacu.rw/amakuru/i-nyarubuye-jenoside-yakoranwe-ubugome-bwindengakamere/ I Nyarubuye Jenoside yakoranwe ubugome bw’indengakamere – MUHAZIYACU]</ref>
== AMATEKA Y'URWIBUTSO RWA NYARUBUYE ==
Abantu baza gusura uru rwibutso rwa Nyarubuye berekwa bimwe mu bimenyetso bigaragaza ubwicanyi ndengakamere bwakozwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi yabereye muri paruwasi ya Nyarubuye aho babereka ifuru yokerezwagaho imitima y'Abatutsi,berekwa amasekuru bakoreshaga basekura impinja ndetse n'ibikuta zakubitagwaho,mivure yategwagamo amaraso y'Abatutsi bishwe kugira ngo barebe ko ahinduka amata gusa mu by'ukuri ntabwo byari gushoboka ntibibaho.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=atKGEdsGIgc</ref>
Abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 mu Rwanda bashimye RPF inkotanyi ndetse n'abandi baturage batahigwaga(abahutu)babafashije kurokoka ndetse no guhisha Abatutsi babasaba gukomeza umutima w'ubutwari ari byo bizaca inzangano n'amacakubiri yagejeje igihugu cy'u Rwanda mu icuraburindi.<ref>[https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/amateka-y-urwibutso-rwa-nyarubuye-abera-ndengakamere-ku-barusura Amateka y’urwibutso rwa Nyarubuye abera ndengakamere ku barusura - Kigali Today]</ref>
== AMASHAKIRO ==
3gcrz029a0jqo4n2m21mxj32ja7sxbz
130877
130876
2026-04-28T15:14:31Z
MUCYO Ines
16551
#Kwibuka32
130877
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:1994 Rwandan Genocide.jpg|thumb|385x385px|Jenoside yakorewe abatutsi mu rwanda 1994.]]
Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye ni [[Urwibutso rwa Jenoside|urwibutso]] ruherereye mu karere ka Kirehe mu murenge wa Nyarubuye ruherereye hafi ya [[Kiliziya Gatolika|kiriziya]] gatorika paruwasi ya Nyarubuye.
== ABATUTSI BARUHUKIYE MURI URU RWIBUTSO ==
Muri uru rwibutso haruhukiyemo imibiri y'inzirakarengane z'abatutsi zazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] yakorewe Abatutsi mu 1994 mu Rwanda.Imibiri iruhukiye muri uru rwibutso rwa Nyarubuye,isaga ibihumbi 60. Abarokokeye muri iyi paruwasi ya Nyarubuye bavuga ko [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] yaho yakoranywe ubugome bukabije kuko Abatutsi baho bishwe bakaribwa imitima,impinja zigasekurwa mu isekuru ndetse zigakubitwa ku nkuta z[[Urusengero|'urusengero]].<ref>[https://muhaziyacu.rw/amakuru/i-nyarubuye-jenoside-yakoranwe-ubugome-bwindengakamere/ I Nyarubuye Jenoside yakoranwe ubugome bw’indengakamere – MUHAZIYACU]</ref>
== AMATEKA Y'URWIBUTSO RWA NYARUBUYE ==
Abantu baza gusura uru rwibutso rwa Nyarubuye berekwa bimwe mu bimenyetso bigaragaza ubwicanyi ndengakamere bwakozwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi yabereye muri paruwasi ya Nyarubuye aho babereka ifuru yokerezwagaho imitima y'Abatutsi,berekwa amasekuru bakoreshaga basekura impinja ndetse n'ibikuta zakubitagwaho,mivure yategwagamo amaraso y'Abatutsi bishwe kugira ngo barebe ko ahinduka amata gusa mu by'ukuri ntabwo byari gushoboka ntibibaho.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=atKGEdsGIgc</ref>
Abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 mu Rwanda bashimye RPF inkotanyi ndetse n'abandi baturage batahigwaga(abahutu)babafashije kurokoka ndetse no guhisha Abatutsi babasaba gukomeza umutima w'ubutwari ari byo bizaca inzangano n'amacakubiri yagejeje igihugu cy'u Rwanda mu icuraburindi.<ref>[https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/amateka-y-urwibutso-rwa-nyarubuye-abera-ndengakamere-ku-barusura Amateka y’urwibutso rwa Nyarubuye abera ndengakamere ku barusura - Kigali Today]</ref>
== AMASHAKIRO ==
s657kt0qw0ndsbhzlxn6p8kr1ve2h5i
Bisate Lodge
0
20213
130889
123856
2026-04-28T20:44:49Z
Niyigaba.05
17909
130889
wikitext
text/x-wiki
Bisate lodge ni Hoteli iherereye mu Majyaruguru y' uRwanda mu karere ka [[Musanze Cycling Club|Musanze]], 6hafi ya Pariki y' igihugu y' ibirunga, ikaba imwe mu mahoteli afite ibiciro byihagazeho ndetse n' ubwiza bwihariye doreko ibarizwa mu ruhererekane rw' amahoteli y' abashoramari ba Wilderness bafite amahoteli menshi muri afrika.<ref>https://www.africanmeccasafaris.com/travel-guide/rwanda/accommodation/volcanoes/bisate-lodge/room-rates</ref>
== AMATEKA ==
Bisate Lodge ni hateli yatangiye kandi yamamara mu mwaka 2018, yakorewe ingigo cyangwa imbata na [[Nicolas Plewman]], aho igizwe n' amazu yo mw' ishyamba ibyo bakunze kwita '''<span lang="en" dir="ltr">Forest villas</span>''' witegereje ubona ko izo nzu zubatse neza nk' inzu z' abami bo hambere mu [[Rwanda]] mbese nkizo wasanga murugo ry' [[umwami]] i [[Butare]] ho mu karere ka [[Akarere ka Huye|Huye]]. <ref name=":0">https://www.expertafrica.com/rwanda/volcanoes-national-park/bisate-lodge</ref> <ref>https://www.micemag.com/bisate-lodge-a-hidden-gem-in-rwanda/</ref>
== SERIVISE WAHASANGA ==
Muri Bisate lodge nka hoteli igezweho ndetse iherereye ahantu nyaburanga usanga bafite serivise nyinshi utabona ahandi hose kandi zinihagazeho mubiciro:<ref name=":0" />
* Gusura ingagi, inkende n' impundu <span lang="en" dir="ltr">Primate trekking</span>
* Kureba Inyoni <span lang="en" dir="ltr">Birdwatching</span>
* Gutwara ubwato <span lang="en" dir="ltr">Canoeing</span>
* Gutembera muri kajugujugu <span lang="en" dir="ltr">Helicopter</span><span lang="en" dir="ltr">.</span>
== Vuga ==
<references />
__FORCETOC__
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Africa wildlife]]
[[Ikiciro:Ubukerarugendo mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubukungu bw’Afurika]]
82aiwzczn36r02fe330n7b9uiukw3ev
130890
130889
2026-04-28T20:45:17Z
Niyigaba.05
17909
130890
wikitext
text/x-wiki
Bisate lodge ni Hoteli iherereye mu Majyaruguru y' uRwanda mu karere ka [[Musanze Cycling Club|Musanze]], hafi ya Pariki y' igihugu y' ibirunga, ikaba imwe mu mahoteli afite ibiciro byihagazeho ndetse n' ubwiza bwihariye doreko ibarizwa mu ruhererekane rw' amahoteli y' abashoramari ba Wilderness bafite amahoteli menshi muri afrika.<ref>https://www.africanmeccasafaris.com/travel-guide/rwanda/accommodation/volcanoes/bisate-lodge/room-rates</ref>
== AMATEKA ==
Bisate Lodge ni hateli yatangiye kandi yamamara mu mwaka 2018, yakorewe ingigo cyangwa imbata na [[Nicolas Plewman]], aho igizwe n' amazu yo mw' ishyamba ibyo bakunze kwita '''<span lang="en" dir="ltr">Forest villas</span>''' witegereje ubona ko izo nzu zubatse neza nk' inzu z' abami bo hambere mu [[Rwanda]] mbese nkizo wasanga murugo ry' [[umwami]] i [[Butare]] ho mu karere ka [[Akarere ka Huye|Huye]]. <ref name=":0">https://www.expertafrica.com/rwanda/volcanoes-national-park/bisate-lodge</ref> <ref>https://www.micemag.com/bisate-lodge-a-hidden-gem-in-rwanda/</ref>
== SERIVISE WAHASANGA ==
Muri Bisate lodge nka hoteli igezweho ndetse iherereye ahantu nyaburanga usanga bafite serivise nyinshi utabona ahandi hose kandi zinihagazeho mubiciro:<ref name=":0" />
* Gusura ingagi, inkende n' impundu <span lang="en" dir="ltr">Primate trekking</span>
* Kureba Inyoni <span lang="en" dir="ltr">Birdwatching</span>
* Gutwara ubwato <span lang="en" dir="ltr">Canoeing</span>
* Gutembera muri kajugujugu <span lang="en" dir="ltr">Helicopter</span><span lang="en" dir="ltr">.</span>
== Vuga ==
<references />
__FORCETOC__
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Africa wildlife]]
[[Ikiciro:Ubukerarugendo mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubukungu bw’Afurika]]
9zgy7f5llapqduguxd53yxskgdk590v
130891
130890
2026-04-28T20:46:07Z
Niyigaba.05
17909
130891
wikitext
text/x-wiki
Bisate lodge ni Hoteli iherereye mu Majyaruguru y' uRwanda mu karere ka [[Musanze Cycling Club|Musanze]], hafi ya Pariki y' igihugu y' ibirunga, ikaba imwe mu mahoteli afite ibiciro byihagazeho ndetse n' ubwiza bwihariye doreko ibarizwa mu ruhererekane rw' amahoteli y' abashoramari ba Wilderness bafite amahoteli menshi muri afrika.<ref>https://www.africanmeccasafaris.com/travel-guide/rwanda/accommodation/volcanoes/bisate-lodge/room-rates</ref>
== AMATEKA ==
Bisate Lodge ni hoteli yatangiye kandi yamamara mu mwaka 2018, yakorewe ingigo cyangwa imbata na [[Nicolas Plewman]], aho igizwe n' amazu yo mw' ishyamba ibyo bakunze kwita '''<span lang="en" dir="ltr">Forest villas</span>''' witegereje ubona ko izo nzu zubatse neza nk' inzu z' abami bo hambere mu [[Rwanda]] mbese nkizo wasanga murugo ry' [[umwami]] i [[Butare]] ho mu karere ka [[Akarere ka Huye|Huye]]. <ref name=":0">https://www.expertafrica.com/rwanda/volcanoes-national-park/bisate-lodge</ref> <ref>https://www.micemag.com/bisate-lodge-a-hidden-gem-in-rwanda/</ref>
== SERIVISE WAHASANGA ==
Muri Bisate lodge nka hoteli igezweho ndetse iherereye ahantu nyaburanga usanga bafite serivise nyinshi utabona ahandi hose kandi zinihagazeho mubiciro:<ref name=":0" />
* Gusura ingagi, inkende n' impundu <span lang="en" dir="ltr">Primate trekking</span>
* Kureba Inyoni <span lang="en" dir="ltr">Birdwatching</span>
* Gutwara ubwato <span lang="en" dir="ltr">Canoeing</span>
* Gutembera muri kajugujugu <span lang="en" dir="ltr">Helicopter</span><span lang="en" dir="ltr">.</span>
== Vuga ==
<references />
__FORCETOC__
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Africa wildlife]]
[[Ikiciro:Ubukerarugendo mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubukungu bw’Afurika]]
3a1suj9taoa4u68q7hp0crlity6sje4
130892
130891
2026-04-28T20:47:24Z
Niyigaba.05
17909
130892
wikitext
text/x-wiki
Bisate lodge ni Hoteli iherereye mu Majyaruguru y' uRwanda mu karere ka [[Musanze Cycling Club|Musanze]], hafi ya Pariki y' igihugu y' ibirunga, ikaba imwe mu mahoteli afite ibiciro byihagazeho ndetse n' ubwiza bwihariye doreko ibarizwa mu ruhererekane rw' amahoteli y' abashoramari ba Wilderness bafite amahoteli menshi muri afrika.<ref>https://www.africanmeccasafaris.com/travel-guide/rwanda/accommodation/volcanoes/bisate-lodge/room-rates</ref>
== AMATEKA ==
Bisate Lodge ni hoteli yatangiye kandi yamamara mu mwaka 2018, yakorewe ingigo cyangwa imbata na [[Nicolas Plewman]], aho igizwe n' amazu yo mw' ishyamba ibyo bakunze kwita '''<span lang="en" dir="ltr">Forest villas</span>''' witegereje ubona ko izo nzu zubatse neza nk' inzu z' abami bo hambere mu [[Rwanda]] mbese nkizo wasanga murugo ry' [[umwami]] i [[Butare]] ho mu karere ka [[Akarere ka Huye|Huye]]. <ref name=":0">https://www.expertafrica.com/rwanda/volcanoes-national-park/bisate-lodge</ref> <ref>https://www.micemag.com/bisate-lodge-a-hidden-gem-in-rwanda/</ref>
== SERIVISE WAHASANGA ==
Muri Bisate lodge nka hoteli igezweho ndetse iherereye ahantu nyaburanga usanga bafite serivise nyinshi utabona ahandi hose kandi zinihagazeho mubiciro:<ref name=":0" />
* Gusura ingagi, inkende n' impundu (<span lang="en" dir="ltr">Primate trekking)</span>
* Kureba Inyoni (<span lang="en" dir="ltr">Birdwatching)</span>
* Gutwara ubwato (<span lang="en" dir="ltr">Canoeing)</span>
* Gutembera muri kajugujugu( <span lang="en" dir="ltr">Helicopter)</span><span lang="en" dir="ltr">.</span>
== Vuga ==
<references />
__FORCETOC__
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Africa wildlife]]
[[Ikiciro:Ubukerarugendo mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubukungu bw’Afurika]]
o35ylal6xvzlcydqlxn0iorhj9svy1g
130893
130892
2026-04-28T20:49:21Z
Niyigaba.05
17909
bisate ifoto
130893
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:5676u6i.jpg|thumb|bisate lodge - musanze]]
Bisate lodge ni Hoteli iherereye mu Majyaruguru y' uRwanda mu karere ka [[Musanze Cycling Club|Musanze]], hafi ya Pariki y' igihugu y' ibirunga, ikaba imwe mu mahoteli afite ibiciro byihagazeho ndetse n' ubwiza bwihariye doreko ibarizwa mu ruhererekane rw' amahoteli y' abashoramari ba Wilderness bafite amahoteli menshi muri afrika.<ref>https://www.africanmeccasafaris.com/travel-guide/rwanda/accommodation/volcanoes/bisate-lodge/room-rates</ref>
== AMATEKA ==
Bisate Lodge ni hoteli yatangiye kandi yamamara mu mwaka 2018, yakorewe ingigo cyangwa imbata na [[Nicolas Plewman]], aho igizwe n' amazu yo mw' ishyamba ibyo bakunze kwita '''<span lang="en" dir="ltr">Forest villas</span>''' witegereje ubona ko izo nzu zubatse neza nk' inzu z' abami bo hambere mu [[Rwanda]] mbese nkizo wasanga murugo ry' [[umwami]] i [[Butare]] ho mu karere ka [[Akarere ka Huye|Huye]]. <ref name=":0">https://www.expertafrica.com/rwanda/volcanoes-national-park/bisate-lodge</ref> <ref>https://www.micemag.com/bisate-lodge-a-hidden-gem-in-rwanda/</ref>
== SERIVISE WAHASANGA ==
Muri Bisate lodge nka hoteli igezweho ndetse iherereye ahantu nyaburanga usanga bafite serivise nyinshi utabona ahandi hose kandi zinihagazeho mubiciro:<ref name=":0" />
* Gusura ingagi, inkende n' impundu (<span lang="en" dir="ltr">Primate trekking)</span>
* Kureba Inyoni (<span lang="en" dir="ltr">Birdwatching)</span>
* Gutwara ubwato (<span lang="en" dir="ltr">Canoeing)</span>
* Gutembera muri kajugujugu( <span lang="en" dir="ltr">Helicopter)</span><span lang="en" dir="ltr">.</span>
== Vuga ==
<references />
__FORCETOC__
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Africa wildlife]]
[[Ikiciro:Ubukerarugendo mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubukungu bw’Afurika]]
p6l7lvglan61t9y478rrgheez6wzuhp
Umusozi wa Rwenzori
0
20300
130931
123794
2026-04-29T08:06:21Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130931
wikitext
text/x-wiki
'''Rwenzori''' ni imisozi miremire yo muri Afurika y’iburasirazuba bw’uburinganire, iherereye ku mupaka uhuza [[Ubugande|Uganda]] na [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] . Impinga ndende ya Ruwenzori ifite uburebure bwa {{Convert|5109|m|ft}}, ni umusozi ukunda kugaragaraho ibicu ndetse n'urubura. Inzuzi zigaburirwa ninzuzi zo mumisozi zigize imwe mumasoko ya [[Nili]] . <ref>https://www.theguardian.com/environment/gallery/2012/jun/02/africa-forgotten-glaciers-in-pictures</ref> Kubera iyo mpamvu, abashakashatsi b’i [[Burayi]] bahujije Ruwenzori n’imisozi y’imigani y’ukwezi, byavuzwe n’intiti y’[[Ubugereki]] Ptolémée nk’isoko ya Nili. [[Pariki y’Ibirunga ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|Pariki y'igihugu ya Virunga]] mu burasirazuba bwa DR Congo na Parike ya Rwenzori yo mu majyepfo y'uburengerazuba bwa Uganda iherereye muri urwo rwego.
Imisozi yashinzwe ahagana mumyaka miriyoni eshatu ishize mugihe cyanyuma cya Pliocene kandi ni ibisubizo byazamuye amabuye ya kristaline harimo gneiss, amphibolite, granite na quartzite . <ref name="ucl">{{Cite web |date=15 September 2007 |title=Climate Change and the Aquatic Ecosystems of the Rwenzori Mountains |url=http://www.geog.ucl.ac.uk/about-the-department/people/academic-staff/richard-taylor/research/climate-change-and-the-aquatic-ecosystems-of-the-rwenzori-mountains |access-date=2 February 2014 |publisher=[[Makerere University]] and [[University College London]] |archive-date=23 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223062133/http://www.geog.ucl.ac.uk/about-the-department/people/academic-staff/richard-taylor/research/climate-change-and-the-aquatic-ecosystems-of-the-rwenzori-mountains |url-status=dead }}</ref>
Rwenzori ifite imisozi miremire itari ibirunga, idafite orogene ku isi. <ref>{{Cite web |date=20 February 2021 |title=The Mountains of the Moon |url=https://www.volcanocafe.org/the-mountains-of-the-moon/ |access-date=30 July 2025 |archive-date=24 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250524011315/https://www.volcanocafe.org/the-mountains-of-the-moon/ |url-status=dead }}</ref>
== Amateka ya Rwenzori ==
Rimwe na rimwe imisozi igaragazwa n’imigani uyu musozi wo bawitiriye " Umusozi w'ukwezi ", ivugwa mu bihe bya kera nk'isoko y'uruzi [[Nili|rwa Nili]] . Abashakashatsi bo mu Burayi bwa none barebye intera yatangiye guhera mu mpera z'ikinyejana cya <ref>https://www.crisisgroup.org/africa/understanding-new-us-terrorism-designations-africa</ref>, Samuel Baker avuga icyo yise "Imisozi y'Ubururu" yegereye intera mu 1864, naho Henry M. Stanley asura intera mu 1875 na 1888, ubwo yandikaga izina nka "Ruwenzori".
Mu 1906,umushakashatsi Duke wa Abruzzi yakoze urugendo rugana i Ruwenzori, iyo nkuru ikaba yarasohowe na Filippo De Filippi . Urwo rugendo rwapimye impinga ndende cyane y’urwo rwego, inyinshi muri zo zikaba zaritiriwe umutware, naho umusozi wa Luigi di Savoia witwa izina rye. Aherekejwe na duke yari umufotozi Vittorio Sella, wari wasuye imisozi mbere. <ref>https://www.ucl.ac.uk/geography/~rtaylor/data_disk/rwenzori/rwenzori.htm</ref><ref name="rwenzoriabruzzi">{{Cite web |year=2006 |title=Vittorio Sella |url=http://rwenzoriabruzzi.com/sella.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508223804/http://www.rwenzoriabruzzi.com/sella.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=2008-05-08 |access-date=2008-08-09 |publisher=Rwenzori Abruzzi Centenary Celebrations}}</ref> Igikorwa cyo gufotora Sella kibitswe kuri Museo Nazionale della Montagna muri Turin no kuri Istituto di Fotografia Alpina Vittorio Sella muri Biella, haba mu [[Ubutaliyani|Butaliyani]]. Kaminuza ya Makerere, muri Uganda, nayo ifite guhitamo amashusho ye.<ref>https://www.fao.org/4/ad910e/AD910E30.htm</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
o8e79hfl7bjf5dn0iws1ox655ihrl10
Tekno
0
21328
130927
129911
2026-04-29T05:29:40Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130927
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Musical Artist
| name = Tekno
| image = Tekno.jpg
| image_size =
| landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank -->
| alt =
| caption = Alhaji Tekno chilling at home
| birth_name = Augustine Miles Kelechi Okechukwu
| alias = {{flatlist|
*Golden Boy of Africa
*Slim Daddy
*Alhaji Tekno
}}
| birth_date = {{birth date and age|1992|12|17|df=yes}}
| birth_place = [[Bauchi (city)|Bauchi]], [[Bauchi State]], Nigeria
| origin = <!-- Origin field is not for biological origin -->
| death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date 1st) -->
| genre = {{flatlist|
*[[Afrobeats]]
*[[Hip hop music|hip-hop]]
*[[R&B]]}}
| occupation = {{hlist|Singer|songwriter|producer}}
| instrument = {{flatlist|
*Vocals
*[[Musical keyboard|keyboard]]
}}
| years_active = 2012–present
| label = *[[Island Records|Island]] (Former)
*[[Universal Music Group|Universal]] (Former)
*Cartel (Current)
*Made Men Music Group (Former)
*K-Money Entertainment (Former)
| associated_acts = * [[Ice Prince]]
* [[Davido]]
* [[Lola Rae]]
* [[Tiwa Savage]]
* [[Zlatan]].
* [[Flavour N'abania]]
* [[Timaya]]
* [[Phyno]]
}}
Augustine Miles Kelechi Okechukwu (wavutse ku wa 17 Ukuboza 1992), uzwi cyane ku izina rya '''Tekno''', ni umuririmbyi, umwanditsi w’indirimbo ndetse n’utunganya imiziki wo muri Nijeriya. <ref name="ecomium">{{Cite web |last=Fayemi |first=Daniel |date=9 November 2013 |title=I snubbed Jim Iyke, others to join Iyanya's Triple MG, TEKNO reveals |url=http://www.encomium.ng/i-snubbed-jim-iyke-others-to-join-iyanyas-triple-mg-tekno-reveals/ |access-date=15 February 2016 |website=Ecomium Weekly |archive-date=24 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224040852/http://encomium.ng/i-snubbed-jim-iyke-others-to-join-iyanyas-triple-mg-tekno-reveals/ |url-status=dead }}</ref> Indirimbo ye “Enjoy” niyo film yuruhererekana inyura kuri TV Winning Emmy Ted Lasso (Igice cya gatatu n'igice cya karindwi).
== Amavu n'amavuko ==
Kelechi akomoka mu karere ka Ivo, Intara ya Ebonyi, mu majyepfo y'uburasirazuba bwa [[Nijeriya]] . <ref name="onlinedailys.com">{{Cite web |date=4 November 2015 |title=TOP NIGERIAN MUSICIANS FROM EBONYI Online Dailies |url=http://www.onlinedailys.com/top-nigeria-musicians-ebonyi-state/ |access-date=19 December 2017 |archive-date=22 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051727/http://www.onlinedailys.com/top-nigeria-musicians-ebonyi-state/ |url-status=dead }}</ref> Yavukiye muri Leta ya Bauchi mu muryango w'abana batandatu - abahungu batanu n'umukobwa umwe. <ref>{{Cite web |last=O.S |first=Sherif |date=12 June 2016 |title=Tekno Miles Biography Net worth Age Date of Birth |url=https://naijaquest.com/tekno-miles-biography-and-songs/ |access-date=22 December 2017}}</ref> ] <ref>{{Cite web |last=Detect |first=Mind |date=12 November 2022 |title=Tekno Miles Net worth, Biography & More |url=https://www.detectmind.com/tekno-miles-net-worth-biography-age-height-girlfriend-career-songs-more/ |access-date=22 October 2022}}</ref>[[Abuja|]]Yakuriye mu bice bitandukanye by’igihugu birimo '''Nasarawa State''', '''Kaduna''' ([[umurwa]] mukuru wa Kaduna State), ndetse na '''Abuja''' (umurwa mukuru w’Igihugu cya Nijeriya), kubera ko se yakoraga mu gisirikare cya Nijeriya <ref name="pulse">{{Cite web |last=Okafor |first=Onnaedo |date=23 October 2014 |title=Tekno Miles: 10 Minutes With The 'Dance' Crooner |url=http://www.pulse.ng/celebrities/tekno-miles-10-minutes-with-the-dance-crooner-id3217446.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224030316/http://pulse.ng/celebrities/tekno-miles-10-minutes-with-the-dance-crooner-id3217446.html |archive-date=24 February 2016 |access-date=15 February 2016 |website=Pulse Nigeria}}</ref> Tekno Miles afite imyaka 8, yiyandikishije mu ishuri ry’umuziki aho yize kandi akaba n'umuhanga wo gucuranga piyano na gitari. <ref name="pulse" /> Ni umuvandimwe mukuru wundi [[Umuhanzi Kamariza|muhanzi]] muri nijeriya witwa spotless <ref>{{Cite web |date=21 April 2017 |title=Meet Spotless, Tekno's younger brother who avoids him because of his success |url=https://www.pulse.ng/tekno-meet-spotless-teknos-younger-brother-who-avoids-him-because-of-his-success/rktvc93 |access-date=6 September 2019 |website=www.pulse.ng |language=en-US |archive-date=30 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130102905/https://www.pulse.ng/tekno-meet-spotless-teknos-younger-brother-who-avoids-him-because-of-his-success/rktvc93 |url-status=dead }}{{Dead link|date=August 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>
== Umwuga wa muzika ==
Tekno Miles niwe wambere wasinyishijwe na K-Money Entertainment. Indirimbo ye yise "Holiday",yasohowe ku izina rya Imprint, kandi irimo '''ijwi ry’umuhanzi w’icyamamare [[Davido]]''', "Holiday" yakiriwe neza kandi Ibona amajwi menshi. <ref>{{Cite news |date=18 April 2013 |title=PREMIERE: Tekno ft Davido – Holiday (Prod by Gospel) |url=http://www.notjustok.com/2013/04/18/premiere-tekno-ft-davido-holiday-prod-by-gospelondebeatz/ |access-date=15 February 2016 |work=[[NotJustOk]]}}</ref>
Mu mwaka wa 2012, Tekno Miles yagaragaye n’umunyarwenya uzwi cyane wo muri Nijeriya witwa Julius Agwu mu birori byabereye i Abuja, nyuma yuko Tekno Miles yakiriye amashyi menshi nyuma yo gukora indirimbo yise "Onye Ne Kwu", remix ye yise "Oleku". Muri ibyo birori niho yahuye na Iyanya na Ubi Franklin, umuyobozi wa Made Men Music Group maze baba inshuti. Ubi na Iyanya amaherezo bashishikarije Tekno Miles kwimukira i [[:en:Lagos|Lagos]] kugirango ateze imbere umwuga we wa muzika.
Ku ya 5 Ukwakira 2013, yasinyanye amasezerano yo gufata amajwi na Made Men Music Group ''(MMMG)'', <ref>{{Cite web |date=18 December 2013 |title=Made Men Music Group Officially Sign Tekno On His Birthday |url=http://www.informationng.com/2013/12/made-men-music-group-officially-sign-tekno-on-his-birthday.html |access-date=15 February 2016 |website=Information Nigeria}}</ref> aho yasohoye indirimbo nka "Dance" na "Anything". Aba baseribateri bamuhesheje igihembo mu cyiciro cya "Best New act of the Year" mu birori byo kwidagadura muri Nigeria 2014 . <ref>{{Cite news |last=Abimboye |first=Micheal |date=31 May 2014 |title=Pop duo, Skuki, reject Nigerian Entertainment Awards nomination |url=http://www.premiumtimesng.com/arts-entertainment/161770-pop-duo-skuki-reject-nigerian-entertainment-awards-nomination.html |access-date=15 February 2016 |work=[[Premium Times]]}}</ref> Ku ya 18 Kamena 2015, Tekno Miles yasohoye indirimbo ye yise "Duro", yakozwe na DJ Coublon . "Duro" yakiriwe neza haba muri Afurika ndetse no muri Amerika. <ref>{{Cite web |title=Will Tekno Be the Next Nigerian Pop Star to Break In North America? |url=http://www.billboard.com/articles/news/7736653/tekno-pana-interview |access-date=10 September 2017 |website=billboard.com}}</ref> Remix yagaragayemo [[:en:Phyno|Phyno]] na [[:en:Flavour_(musician)|Flavour N'abania]] yasohotse ku ya <ref>{{Cite web |date=5 September 2015 |title=Afrobeats Chart: Top 10 (September 2015) |url=http://www.capitalxtra.com/radio/afrobeats/chart/september-2015/ |access-date=15 February 2016 |website=[[Capital XTRA]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=16 November 2015 |title=REVIEW: Wizkid – Final (Baba Nla) + Tekno – Duro (Remix) ft. Flavour & Phyno |url=http://www.videowheels.tv/review-wizkid-final-baba-nla-tekno-duro-remix-ft-flavour-phyno/ |access-date=15 February 2016 |publisher=Video Wheels |archive-date=23 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160223075129/http://www.videowheels.tv/review-wizkid-final-baba-nla-tekno-duro-remix-ft-flavour-phyno/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Song Review: Tekno – Duro |url=https://www.adimsongs.com/music/tekno-duro/ |access-date=23 April 2022 |publisher=Adimsongs |archive-date=19 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519030138/https://www.adimsongs.com/music/tekno-duro/ |url-status=dead }}</ref> Indirimbo yakozwe na DJ Coublon hamwe na video iyobowe na AJE Filmworks. Ku <ref>{{Cite news |date=3 December 2015 |title=VIDEO: Tekno – Wash |url=http://tooxclusive.com/videodownload/video-tekno-wash/ |access-date=15 February 2016 |work=[[tooXclusive]]}}</ref> Ukuboza 2016, Tekno yagizwe umwe mu mpano icumi za mbere za hip-hop na R&B kureba muri Amerika muri 2017 na Billboard . <ref>{{Cite web |date=27 December 2016 |title=10 Hip-Hop and R&B Artists to Watch In 2017 |url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/rb-hip-hop-artists-to-watch-in-2017-7633323/ |access-date=22 April 2022 |website=Billboard}}</ref> tekno izwi kandi nka Pana shobuja yahinduye izina ayita [https://web.archive.org/web/20230801102616/https://xclusivetones.com/tekno-changes-his-stage-name-to-big-tek/ Big Tek]
Mu mwaka wa 2016, Elton John yakinnye indirimbo ya Tekno yise 'Diana' kuri kimwe mu bice bye bya radiyo Isaha ya Radio kuri [[:en:Apple_Music|Apple Music]] . <ref>{{Cite web |title=Elton John closes 2016 with Kungs, Desert, Tekno, The xxx and more |url=https://music.apple.com/us/station/the-xx/ra.1187670619 |access-date=22 April 2022 |website=Apple music}}</ref>
Icyakora, ku wa 13 Ukwakira 2017, Tekno yagaragaye na DJ Cuppy ku ndirimbo yise ''Green Light'', iyi ikaba yari indirimbo ya mbere ya DJ Cuppy. <ref>{{Cite web |title=Download mp3 DJ Cuppy & Tekno – Green Light |url=https://lenovibes.com/music/dj-cuppy-tekno-green-light/ |access-date=7 September 2021 |publisher=Lenovibes.com |archive-date=7 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907053905/https://lenovibes.com/music/dj-cuppy-tekno-green-light/ |url-status=dead }}</ref>
Ku ya 12 Ukuboza 2017, <ref>{{Cite web |date=12 December 2017 |title=Drake & Tekno Might Have New Music on the Way |url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/drake-tekno-new-music-8070323/ |access-date=22 April 2022 |website=Billboard}}</ref> Umuraperi wo muri [[Kanada]] Drake yashyize amashusho ye hamwe na Tekno ku rubuga rwe rwa Instagram, yandikaho ngo "Igi fata igihe " <ref>{{Cite web |date=12 December 2017 |title=Nigerians react to Tekno's meeting with US rapper, Drake |url=https://punchng.com/nigerians-react-to-teknos-meeting-with-us-rapperdrake/ |access-date=22 April 2022 |website=Punch}}</ref> <ref>{{Cite web |date=11 December 2017 |title=Wetin Drake and Tekno dey cook? |url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-42311146 |access-date=22 April 2022 |website=Bbc}}</ref>
Ku wa 10 Kanama 2018, <ref>{{Cite web |date=10 August 2018 |title=TEKNO FEATURES IN CIARA’S "FREAK ME" |url=https://guardian.ng/life/music/tekno-features-in-ciaras-freak-me/ |access-date=22 April 2022 |website=Guardian}}</ref> Umuhanzi w’umunyamerika Ciara, yifatanyije na Tekno, mu bufatanye bwiswe "Freak Me." Kuri uyu wa <ref>{{Cite web |date=10 August 2018 |title=Ciara releases new single with Tekno |url=https://punchng.com/ciara-releases-new-single-with-nigerian-singer-tekno/ |access-date=22 April 2022 |website=Punch}}</ref> Tekno yatangaje ko iyi ndirimbo yasohotse kandi agaragaza ibihangano bitwikiriye kuri konte ye ya Instagram @teknoofficial.kuwa gatanu <ref>{{Cite web |title=Tekno Releases New Single, Features American Singer, Ciara |url=https://leadership.ng/tekno-releases-new-single-features-american-singer-ciara/ |access-date=22 April 2022 |website=Leadership}}</ref>
Ku wa 15 Kanama 2019, <ref>{{Cite web |date=16 August 2019 |title=Tekno produces 'Won't Be Late,' a new song for Swae Lee and Drake |url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/tekno-produces-wont-be-late-a-new-song-for-swae-lee-and-drake/ybx3c4m |access-date=22 April 2022 |website=Pulse Nigeria}}</ref> Tekno yatangajwe nk'umwe mu batunganya 'Won't Be Late' na Swae Lee uafatanyije na Drake
Muri Kamena 2018, Tekno yasinyanye amasezerano yo gukwirakwiza na Universal Music Group Nigeriya (UMGN), ishami ry’umuziki wa Universal Music Group ishinzwe Afurika y’iburengerazuba, ndetse n’ikirwa cyitwa Records cyitwa UK. Muri <ref>{{Cite news |date=3 June 2018 |title=Tekno signs deal with Universal Music Group, Island Records |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/music/270858-tekno-signs-deal-with-universal-music-group-island-records.html |access-date=10 October 2019 |work=premiumtimesng.com}}</ref>, Tekno yagaragaye kuri Beyoncé ' ''[[:en:The_Lion_King:_The_Gift|The Lion King: The gift]]'' y'amajwi y'indirimbo "Don't Jealous Me". <ref>{{Cite web |title=Beyoncé: THE LION KING: THE GIFT (2019) |url=https://beyonce.com/album/thegift/songs/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720054338/https://www.beyonce.com/album/thegift/songs/ |archive-date=20 July 2019 |access-date=12 August 2020 |website=Beyonce.com}}</ref>
Ku wa 6 Ukuboza 2020, Tekno yashyize ahagaragara urutonde rwa alubumu ye ya mbere yari itegerejwe na benshi, ''Old Romance'' . <ref>{{Cite web |last=Leight |first=Elias |date=11 December 2020 |title='Old Romance' Shows Tekno Is Ready for His Spotlight |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/tekno-old-romance-1100820/ |access-date=20 February 2021 |website=Rolling Stone}}</ref> Mu 2022, yagaragaye muri ' '''[[:en:Buga_(song)|Buga]] '''' afataniyije na Kizz Daniel, inzira yabaye injyana ya mbere ya shazamed mu mwaka umwe. <ref>{{Cite web |date=22 June 2022 |title=Kizz Daniel Drops Visuals For Buga Featuring Tekno Miles |url=https://editor.guardian.ng/life/music/kizz-daniel-drops-visuals-to-buga-featuring-tekno-miles/ |access-date=14 August 2022 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625200306/https://editor.guardian.ng/life/music/kizz-daniel-drops-visuals-to-buga-featuring-tekno-miles/ |url-status=dead }}</ref> Nanone, muri uwo mwaka, [[Davido]] yerekanye uburyo Tekno yagize uruhare mu kubyutsa umwuga we mu gihe gikomeye cyane ubwo yari akeneye imbaraga nshya. <ref>{{Cite web |last=Silas |first=Don |date=17 April 2022 |title=What Tekno did to me – Davido |url=https://dailypost.ng/2022/04/17/what-tekno-did-to-me-davido/ |access-date=14 August 2022 |website=Daily Post Nigeria |language=en-US}}</ref>
Umuhanzi Tekno wo muri Afro-pop yashyize ahagaragara amashusho yindirimbo ye yise "Puttin". <ref>{{Cite web |title=Tekno Archives |url=https://guardian.ng/tag/tekno/ |access-date=2023-01-23 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> Inyuma ya alubumu ye yamenyekanye cyane mu 2023, The More The Better, igihembo -gutsindira umucuranzi wa producer wo muri Nigeriya akaba na producer, Tekno, yatangije ibihe bishya bya muzika n'indirimbo ye aheruka kwitwa Wayo. Iyi ndirimbo nshya niyambere itanga ubufatanye bwe bushya na emPawa Afrika ya Mr Eazi, izabona Tekno abaye umushoramari nabafatanyabikorwa muri label. <ref>{{Cite web |last=Mamo |first=Heran |date=23 May 2024 |title=Tekno Joins Mr. Eazi’s emPawa Africa as Investor & Partner |url=https://www.billboard.com/business/business-news/tekno-joins-mr-eazi-empawa-africa-investor-partner-1235690241/ |access-date=9 September 2024 |website=Billboard}}</ref>
== Ubuzima bwite ==
Muri Gicurasi 2018, umukunzi wa Tekno yibarutse umwana w'umukobwa. <ref>{{Cite news |date=27 May 2018 |title=Tekno, pretty girlfriend, Lola Rae blessed with baby girl |url=https://www.vanguardngr.com/2018/05/tekno-lola-blessed-baby/amp/ |access-date=10 January 2022 |work=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref> Muri 2020, Tekno yatangaje ko yimukiye muri Amerika. <ref>{{Cite web |last=Nwosu |first=Annie |date=4 July 2021 |title=Why I relocated to US - Tekno |url=https://dailypost.ng/2021/07/04/why-i-relocated-to-us-tekno/ |access-date=23 November 2021 |website=Daily Post Nigeria |language=en-US}}</ref> Iki cyari igisubizo ku makuru y’icyifuzo cyatanzwe mu Nteko ishinga amategeko ya Nijeriya yo guhindura izina ry’igihugu muri UAR, kikaba cyari amagambo ahinnye y’igihugu cya Afurika yunze ubumwe cyangwa Repubulika yunze ubumwe ya Alkebulan ku ya 2 Kamena.
Muri 2017, Tekno yamenyesheje rubanda ko afite aside irike. Ibintu byari bimaze kuba ingorabahizi kandi amaherezo byagize ingaruka ku ijwi rye. Yagombaga kubagwa kugira ngo akemure icyo kibazo. <ref>{{Cite web |last= |first= |date=19 May 2017 |title=MUSIC: "I have been sick for over a month with Acid Reflux" -Tekno Reveals as He Goes to America for Treatment |url=https://www.bellanaija.com/2017/04/i-have-been-sick-for-over-a-month-with-acid-reflux-tekno-reveals-as-he-goes-to-america-for-treatment/ |access-date=9 January 2022 |website=[[BellaNaija]] |language=en-US}}</ref>
== Urutonde rw'indirimbo ==
'''Album za studio'''
* ''Urukundo Rushaje'' (2020)
* ''Ibindi Byiza'' (2023)
=== ku Giti cye ===
{| class="wikitable sortable"
!Year
!Track
!Album
|-
| rowspan="2" |2013
|"Holiday"
|rowspan="37" {{N/A|Non-album single}}
|-
|"Onye Ne Kwu"<span style="font-size:85%; ">(featuring Ice Prince)</span>
|-
| rowspan="7" |2014
|"Dance"
|-
|"Shoki"<span style="font-size:85%; ">(featuring B-Red)</span>
|-
|"Go Low"
|-
|"Mess"
|-
|"Zima"
|-
|"Jonzing"
|-
|"Anything" <ref>{{Cite web |title=Tekno – Pounds Dollars |url=https://tunesflow.com.ng/tekno-pounds-dollars/ |access-date=14 June 2024 |website=TunesFlow |language=en-US |archive-date=12 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112164200/https://tunesflow.com.ng/tekno-pounds-dollars/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| rowspan="3" |2015
|"Duro"
|-
|"Maria" <ref>{{Cite web |title=Tekno – Jogodo |url=https://www.pulsebeatz.com/tekno-no-forget/ |access-date=12 March 2021 |website=Pulsebeatz |language=en-US}}</ref>
|-
|"Wash" <ref>{{Cite web |title=Tekno – Alhaji |url=https://maskahub.com/tekno-alhaji/ |access-date=26 June 2024 |website=MaskaHub |language=en-US}}</ref>
|-
| rowspan="4" |2016
|"Where"
|-
|"Pana" <ref>{{Cite web |title=Tekno – Jogodo |url=https://olahitz.com/tekno-jogodo/ |access-date=16 Oct 2024 |website=Olahitz |language=en-US}}</ref>
|-
|"Rara"
|-
|"Diana"
|-
| rowspan="6" |2017
|"Yawa"
|-
|"Be"
|-
|"Samantha"<ref>{{Cite web |title=Tekno –Samantha |url=https://www.v100music.com/nigeria/tekno-samantha/ |access-date=21 March 2024 |website=V100music |language=en-US |archive-date=21 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421094430/https://www.v100music.com/nigeria/tekno-samantha/ |url-status=dead }}</ref>
|-
|"Go"<ref>{{Cite web |title=Tekno – Gon Gon |url=https://fakazas.co.za/takno-gon-gon/ |access-date=16 November 2022 |website=Fakazas |language=en-US}}</ref>
|-
|"Mama"<span style="font-size:85%; ">(featuring [[Wiz kid|Wizkid]])</span>
|-
|"Only One"
|-
| rowspan="4" |2018
|"Your Luv"
|-
|"Jogodo" <ref>{{Cite web |title=Tekno - Pana |url=https://tuneshiphop.com/music/tekno-pana/ |access-date=12 July 2025 |website=TunesHipHop |language=en-US}}</ref>
|-
|"Choko" <ref>{{Cite web |title=Tekno presents a new song “Choko” |url=https://www.entloaded.com/tekno-presents-a-new-song-choko/ |access-date=24 June 2023 |website=Entloaded |language=en-US |archive-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624111639/https://www.entloaded.com/tekno-presents-a-new-song-choko/ |url-status=dead }}</ref>
|-
|"On You" <ref>{{Cite web |title=Tekno – On You |url=https://www.voxnaija.com/songs/tekno-on-you/ |access-date=8 February 2024 |website=Voxnaija |language=en-US}}</ref>
|-
| rowspan="5" |2019
|"Woman" <ref>{{Cite web |title=Tekno – Woman |url=https://www.thexclusivepop.com/music/tekno-woman/ |access-date=26 June 2024 |website=Xclusivepop |language=en-US |archive-date=21 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421142935/https://www.thexclusivepop.com/music/tekno-woman/ |url-status=dead }}</ref>
|-
|"Uptempo" <ref>{{Cite web |title=Tekno – Uptempo |url=https://www.val9ja.com/tekno-uptempo/ |access-date=13 March 2021 |website=Val9ja |language=en-US}}</ref>
|-
|"Skeletun"
|-
|"Surulere" <ref>{{Cite web |title=Tekno – Surulere |url=https://www.rap9ja.com/music/nigeria/tekno-suru/ |access-date=9 May 2025 |website=Rap9ja |language=en-US}}</ref>
|-
|"Agege"<span style="font-size:85%; ">(featuring Zlatan Ibile)</span>
|-
| rowspan="3" |2020
|"Beh Beh"<span style="font-size:85%; ">(featuring Masterkraft)</span>
|-
|"PuTTin" <ref>{{Cite web |last=Naijapals |date=6 April 2020 |title=Tekno (Prod. By Phantom) - Kata (With Lyrics) |url=http://www.naijapals.com/music/Kata_Tekno__Prod__By_Phantom_-105709 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406233107/http://www.naijapals.com/music/Kata_Tekno__Prod__By_Phantom_-105709 |archive-date=6 April 2020 |access-date=6 April 2020 |website=Naijapals : Nigerian Music |language=en-US}}</ref>
|-
|"Enjoy" <ref>{{Cite web |title=Tekno – Enjoy |url=https://www.melodyflash.com/songs/tekno-enjoy/ |access-date=14 May 2024 |website=Melodyflash |language=en-US}}</ref>
|-
| rowspan="3" |2022
|"Mufasa"
|-
|"JINJA" <ref>{{Cite web |title=Tekno – Jinja |url=https://buzzmyear.com/tekno-jinja/ |access-date=20 November 2022 |website=Buzzmyear |language=en-US |archive-date=20 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120212811/https://buzzmyear.com/tekno-jinja/ |url-status=dead }}</ref>
|-
|"Pay" <ref>{{Cite web |title=Tekno – Pay |url=https://dopexclusive.com/tekno-pay/ |access-date=20 November 2022 |website=Dopexclusive |language=en-US |archive-date=20 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120212813/https://dopexclusive.com/tekno-pay/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| rowspan="5" |2023
|"Freetown"<ref>{{Cite web |last=BellaNaija.com |date=2023-02-25 |title=Tekno addresses the State of The Nation on “Freetown” |url=https://www.bellanaija.com/2023/02/tekno-drops-freetown/ |access-date=2024-06-15 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref>
| rowspan="6" |
|-
|"Peace Of Mind"<ref>{{Cite web |last=Elmalawx |date=2025-05-10 |title=Tekno - Peace Of Mind (mp3 Download) |url=https://ratedsongs.com/tekno-peace-of-mind-mp3-download/ |access-date=2025-05-10 |language=en-US}}</ref>
|-
|"Peppermint" <ref>{{Cite web |title=Tekno – Peppermint |url=https://www.xclusivesongs.africa/tekno-peppermint/ |access-date=26 June 2024 |website=Xclusivesongs |language=en-US}}</ref>
|-
|"So What?" <span style="font-size:85%; ">(featuring Shallipopi)</span>
|-
|"Away"<ref>{{Cite web |last=Alake |first=Motolani |date=2020-12-15 |title=‘Old Romance’ is a lot of ‘Tekno’ [Pulse Album Review] |url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/tekno-old-romance-album-review/lx3x4wf |access-date=2024-06-15 |website=Pulse Nigeria |language=en}}</ref>
|-
|2024
|"Wayo"<ref>{{Cite web |last=Amadi |first=Harrison |date=2024-04-19 |title=Tekno released yet another hit song, “Wayo” |url=https://www.ojapiano.com/entertainment/music/tekno-released-yet-another-hit-song-wayo/ |access-date=2025-02-27 |website=Ojapiano |language=en |archive-date=2025-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325120437/https://www.ojapiano.com/entertainment/music/tekno-released-yet-another-hit-song-wayo/ |url-status=dead }}</ref>
|-
|2025
|"Ikebe" <ref>{{Cite web |last=Elmalawx |date=2025-03-11 |title=Tekno - Ikebe (Mp3 Download) |url=https://ratedsongs.com/tekno-ikebe/ |access-date=2025-05-10 |language=en-US}}</ref>
|
|}
=== Inyandiko zakozwe ===
{| class="wikitable sortable"
!Umwaka
! Umutwe
! Album
|-
| 2014
| "Erekana" <span style="font-size:85%;">( Victoria Kimani )</span>|rowspan="3" {{N/A|Non-album single}}
|-
| rowspan="3" |2015
| "Ndakumva" <span style="font-size:85%;">(Rima irimo Tekno)</span>
|-
| "Sengera" <span style="font-size:85%;">( Lynxxx irimo Tekno)</span>
|-
| "Boss" <span style="font-size:85%;">( Ice Prince )</span>
| ''Jos ku Isi''
|-
| 2016
| "Sitasiyo Yanyuma" <span style="font-size:85%;">( Stonebwoy irimo Tekno)</span>|{{N/A|Non-album single}}
|-
| rowspan="5" | 2017
| "Niba" <span style="font-size:85%;">( [[Davido]] )</span>
| ''Igihe Cyiza''
|-
| "Gufata" <span style="font-size:85%;">( Flavour )</span>
| ''Ijele Umugenzi''
|-
| "Silika" <span style="font-size:85%;">(Madee irimo Tekno)</span>|rowspan="6" {{N/A|Non-album single}}
|-
| "Genda" <span style="font-size:85%;">(Tekno)</span>
|-
| "Icyatsi kibisi" <span style="font-size:85%;">( DJ Cuppy irimo Tekno)</span>
|-
| 2018
| "Jogodo"
|-
| rowspan="2" | 2019
| "Agege" <span style="font-size:85%;">( Zlatan Ibile irimo Tekno)</span>
|-
| " Ntuzatinda " <span style="font-size:85%;">( Swae Lee arimo Drake )</span>
|}
"Ikigo cy'Abanyeshuri cya Nijeriya " <span style="font-size:85%;">(Tekno)</span>
== Ibihembo ==
{| class="wikitable"
!Umwaka
! Umuhango wo gutanga ibihembo
! Igihembo
! Uwakiriye / Akazi katoranijwe
! Igisubizo
! Réf
|-
| 2014
| 2014 Nigeriya Imyidagaduro
| Igikorwa Cyiza Cyumwaka
| We ubwe|{{nom}}
| <ref>{{Cite web |last=Deolu |date=3 September 2014 |title=Full List Of Winners For The Nigerian Entertainment Awards 2014 |url=https://www.informationng.com/2014/09/full-list-of-winners-for-the-nigerian-entertainment-awards-2014.html |access-date=6 September 2019 |website=Information Nigeria |language=en-US}}</ref>
|-
| 2015
| Ibihembo bya 9 bya Nigeria Music Video Awards
| Amashusho meza ya pop
| rowspan="3" | "Duro"|{{won}}
| <ref>{{Cite news |last=Adedayo Showemimo |date=13 September 2016 |title=1 year after, NMVA announce 2015 winners |url=https://thenet.ng/1-year-after-nmva-announce-2015-winners/ |access-date=13 September 2016 |work=[[Nigerian Entertainment Today]]}}</ref>
|-
| rowspan="3" | 2016
| rowspan="3" | 2016 Nigeriya Imyidagaduro
| Bishyushye cyane|{{nom}}
| <ref name="bell">{{Cite news |date=16 June 2016 |title=Nominations are Here! Find out who Made the 2016 Nigerian Entertainment Awards Nominees List |url=https://www.bellanaija.com/2016/06/nominations-are-here-find-out-who-made-the-2016-nigerian-entertainment-awards-nominees-list/ |access-date=13 September 2016 |work=[[BellaNaija]]}}</ref>
|-
| Amashusho meza yumuziki wumwaka|{{nom}}
| <ref name="bell" />
|-
| Afropop Umuhanzi wumwaka
| We ubwe|{{nom}}
| <ref name="bell" />
|-
| rowspan="“4”" | 2016
| MTV Africa Music Awards 2016
| Amategeko mashya meza
| We ubwe|{{Won}}
| <ref>{{Cite web |last=Alyssa Klein |date=22 October 2016 |title=The Full List of MTV Africa Music Awards 2016 Winners |url=http://www.okayafrica.com/in-brief/mtv-africa-music-awards-2016-winners-mtvmama2016/ |access-date=15 May 2017 |publisher=OkayAfrica |archive-date=6 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170206021849/http://www.okayafrica.com/in-brief/mtv-africa-music-awards-2016-winners-mtvmama2016/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=23 October 2016 |title=Nigerian Acts Win Big At 2016 MAMA Awards |url=https://www.channelstv.com/2016/10/23/nigerian-acts-win-big-at-2016-mama-awards/ |access-date=22 April 2022 |website=Channels}}</ref>
|-
| WatsUp TV Afurika Yumuziki Amashusho Yigihembo
| Amashusho nyafurika yumwaka<br /><br /><br /><br />
Video nziza yumugabo wumugabo Video nziza yo muri Afrika yuburengerazuba Video nziza ya Afro Pop
| Pana
| We ubwe|{{nom}}
| <ref>{{Cite web |last=Mawuli |first=David |title=WAMVA 2016: Bisa Kdei, Shatta Wale, Sarkodie, Wizkid, Flavour, others nominated |url=http://pulse.com.gh/music/wamva-2016-bisa-kdei-shatta-wale-sarkodie-wizkid-flavour-others-nominated-id5557711.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161020124008/http://pulse.com.gh/music/wamva-2016-bisa-kdei-shatta-wale-sarkodie-wizkid-flavour-others-nominated-id5557711.html |archive-date=20 October 2016 |access-date=23 March 2017 |website=pulse.com.gh}}</ref>
|-
| 2016
| Ibirori byo gutanga amajwi MVP
| Indirimbo y'umwaka
| We ubwe|{{Won}}
| <ref>{{Cite web |date=30 December 2016 |title=Tekno, Wizkid, Yemi Alade, Mr Eazi, Kiss Daniel Crowned @ #SoundcityMVP2016 Full Winners List |url=https://notjustok.com/news/tekno-wizkid-yemi-alade-mr-eazi-kiss-daniel-crowned-soundcitymvp2016-full-winners-list/ |access-date=22 April 2022}}</ref> <ref>{{Cite web |date=30 December 2016 |title=Wizkid, Yemi Alade Named Africa Best At Soundcity Mvp Awards Festival |url=https://dailytrust.com/wizkid-yemi-alade-named-africa-best-at-soundcity-mvp-awards-festival |access-date=22 April 2022 |archive-date=29 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429172713/https://dailytrust.com/wizkid-yemi-alade-named-africa-best-at-soundcity-mvp-awards-festival |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=30 December 2016 |title=WIZKID, YEMI ALADE NAMED AFRICA BEST AT SOUNDCITY MVP AWARDS FESTIVAL |url=https://guardian.ng/life/music/wizkid-yemi-alade-named-africa-best-at-soundcity-mvp-awards-festival/ |access-date=22 April 2022}}</ref>
|-
| rowspan="2" | 2017
| BET Igihembo 2017
| Amategeko mpuzamahanga meza
| We ubwe|{{Nominated}}
| <ref>{{Cite web |date=26 June 2017 |title=BET Awards 2017: Complete List of Nominees and Winners |url=https://www.usmagazine.com/entertainment/news/bet-awards-2017-complete-list-of-nominees-winners-w489566/ |access-date=6 September 2019 |website=Us Weekly |language=en-US}}</ref>
|-
| Ibihembo bya Nigeriya
| Umwaka mwiza wumwaka
| We ubwe|{{Nominated}}
| <ref>{{Cite web |title=Wizkid, Davido, Tiwa Savage, Jidenna and More Nominated For 2017 Nigeria Entertainment Awards |url=https://www.okayafrica.com/nigerian-entertainment-awards-2017-wizkid-davido/ |access-date=22 April 2022}}</ref>
|}
== Reba kandi ==
* Urutonde rwabantu Igbo
* Urutonde rwabacuranzi ba Nigeriya
== Reba ==
{{Reflist}}{{Authority control}}
[[Ikiciro:Short description is different from Wikidata]]
t8qwubv93pn7uc9qyihb8yal6bbnlz8
Sport in Kenya
0
21736
130926
128946
2026-04-29T05:05:46Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
130926
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:David_Rudisha_Daegu_2011.jpg|thumb|David Rudisha, ufite agahigo k'isi muri metero 800 akaba na shampiyona y'isi.]]
'''Siporo''' nikintu cy'ingenzi mu muco wa Kenya . Siporo gakondo zitandukanye zaranzwe mumuco wa Kenya kuva mu mateka yayo ya kera. Imwemumikino gakondo n'imikino yamenyekanye muri Kenya kuva kera harimo imikino yo gusiganwa, imyitozo ngororamubiri yogusiganwa, imirwano y'inkoni, guhiga (gukoresha amacumu n'imyambi), imikino yokukibaho, imikino y'ibimasa n'imbyino.
Imikino myinshi igezweho muri Kenya yatangiye mu gihe cy'ubukoloni bw'Abongereza . Amakipe y'abahanga mu buryo bw'amatsinda yateguwe n'abimukira b'Abongereza bakolonijwe n'abafatanyabikorwa b'Abanyaziya kuva mu 1922, mbere y'uko amashuri yemewe ashingwa. Siporo yatangijwe mumashuri mu 1925. Gahunda yokwigisha siporo binyuze mumyitozo ngororamubiri mumashuri (ibikorwa byo hanze y'amasomo) yateguwe mu 1935. Umupira w'amaguru na siporo (gusiganwa ku maguru) niyo mikino ya mbere yateguwe muburyo bw'umwuga.
Murikigihe, imikinomyinshi ikunzwe muri Kenya, ikorwa haba muburyo bw'umwuga ndetse nomu kwidagadura. Umukino ukunzwe cyane muri Kenya numupira w'amaguru. Imikino ikinirwa muri Kenya murikigihe irimo siporo (gusiganwa kumaguru n'ibindi bikorwa byo kwiruka), cricket, hockey yo mu kibuga, imikino yo gutwara imodoka, [[Umupira w’amaguru|umupira w'amaguru w'ishyirahamwe]], rugby union, [[Wasan kwallon raga|volleyball]], [[Umupira w’agatebo|basketball]], koga no kwibira, [[Umupira w’intoke|umupira w'intoki w'ikipe]], netball, rounders, baseball, kurasa, softball, gusiganwa ku magare, imikino yo kurwana ( iteramakofe, karate ya Shotokan, karate ya Goju Ryu, karate ya Shorin Ryu, kickboxing, judo, Mantis kenPo na taekwondo ), [[Tenisi|Tennis yo mu gasozi]], Tennis yo ku meza, [[Squash]], Badminton, [[Umupira w’agakoni|Golf]], Canoeing, Chess, Goal Ball, Kugendera ku mafarashi/Equestrianism, Polo, Kuterura ibiremereye, Gukina, Kurasa imiheto, Roller Sports, Hockey yo mu rubura na Siporo yo mu misozi - Kenya.
Kwisi yose, Kenya izwi cyane cyane kubera kwiganza mu masiganwa yo hagati n'ay'intera ndende .
== Siporo (imikino yo gusiganwa ku maguru no kwiruka) ==
Siporo (gusiganwa ku maguru) yari imwe mu mikino ibiri igezweho (hamwe n'umupira w'amaguru) yateguwe ku mugaragaro muri Kenya. Kenya yagiye itanga igikombe cy'imikino Olempike na Commonwealth mu mikino itandukanye yo kwiruka, cyane cyane mu myaka 800 ishize. m, 1,500 m, 3,000 m steeplechase, 5,000 m, 10.000 m na marato. Abakinnyi ba Kenya (cyane cyane Kalenjin ) bakomeje kwigarurira isi yo kwiruka intera ndende, nubwo amarushanwa ya [[Maroke|Maroc]] na [[Etiyopiya]] yagabanyije ubu buhanga. Abakinnyi bazwi cyane muri Kenya barimo Catherine Ndereba wegukanye Marato ya Boston inshuro enye mubagore, akaba n'uwatwaye igikombe cy'isi inshuro ebyiri, Paul Tergat wahoze afite agahigo kwisi muri Marato, na John Ngugi . Ikibazo cy'impamvu Abanyakenya aribobitwaye cyane mukwiruka intera ndende cyatumye habaho ibisobanuro bitandukanye bijyanye n'imiterere y'ubutaka, cyangwa imiterere y'amagufwa, cyangwa indyo.
=== Kurikirana ibikorwa ===
Kipchoge Keino, wegukanye igikombe cya Olempike n'imikino ya Commonwealth mukiruhuko cy'izabukuru, yafashije mugutangiza ingoma ya Kenya yomumyakaya 1970, hanyuma akurikirwa na Henry Rono, wegukanye igikombe cya Commonwealth, watsinze agahigo k'isi.
Kenya yegukanye imidari myinshi mumikino Olempike ya Beijing, imidari 6 ya zahabu, imidari 4 ya feza n'imidari 4 ya bronze, bitumibigihugu cyatsinzecyane mur'Afurika mumikino Olempike yo mu 2008. Abakinnyi bashya bakunze kwitabwaho, nka Pamela Jelimo, wegukanyumudari wa zahabu mubagore wa metero 800 watsindiye igihembo cya Golden League, na Samuel Wanjiru wegukanye marathon y'abagabo.
=== Ibirori byo mu kibuga ===
Julius Yego yabayumukinnyi wambere w’umunyakenya utsindiyumudari wa zahabu mumikino ya Commonwealth ubwoyegukanagigikombe cyogusiganwa kumacumu mwirushanwa rya 2014 ryabereye i Glasgow (umunyakenya mugenzi we John Makaya yari yatwaye umudari wa bronze mu irushanwa nk’iryo imyaka mirongo ine mbereyaho mumarushanwa ya Commonwealth yo mu 1974 i Christchurch ). <ref>{{Cite web |last=Whittington |first=Jessica |date=3 August 2014 |title=Julius Yego defies injury to win historic javelin gold in Glasgow |url=http://www.athleticsweekly.com/featured/julius-yego-defies-injury-win-historic-javelin-gold-glasgow-8717/ |access-date=21 May 2016 |website=[[Athletics Weekly]] |archive-date=8 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808045841/http://www.athleticsweekly.com/featured/julius-yego-defies-injury-win-historic-javelin-gold-glasgow-8717/ |url-status=dead }}</ref> Umwaka wakurikiyeho yatwaye umudari wambere wa zahabu mu irushanwa rya shampiyona y’isi ya Kenya mwirushanwa rya shampiyona y’isi ya 2015 mu mikino ngororamubiri i Beijing, aho yashyizeho agahigo gashya ka miliyoni 92.72 mugihe yaragiye gutsinda. <ref>{{Cite web |last=Gittings |first=Paul |date=27 August 2015 |title=2015 World Athletics Championships: YouTube thrower strikes gold in Beijing |url=https://edition.cnn.com/2015/08/26/sport/athletics-bolt-gatlin-yego/ |access-date=21 May 2016 |website=[[cnn.com]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=26 August 2015 |title=World Championships: YouTube-inspired Julius Yego enjoys win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/athletics/34067780 |access-date=21 May 2016 |website=[[bbc.co.uk]]}}</ref>
=== Inzira y'amaguru ===
Abakinnyi b'abanyakenya bitwaye neza mwirushanwa rya IAAF World Cross Country Championship mumyaka 25 ishize, bakomeje gutsindira Etiyopiya; kuvamu 1986 kugeza 2011, umwaka ushize iryo siganwa ryabaga burimwaka, ikipey'abagabo ya Kenya yegukanye ibikombe 24 by'isi, harimo 18 byikurikiranya kugeza Etiyopiya yegukanye mu 2004-05. Ikipey'abagabo bato yegukanye ibikombe 23 kuva mu 1988, nahwikipe y'abagore yegukanye ibikombe bine byikurikiranya kuvamu 2009. Abanyekenyabato ba Kenya begukanye ibikombe 15 by'isi. Inshuro eshanu - mu 1991 (Ububiligi), 1993 (Esipanye), 1995 (Ubwongereza), 1996 (Afurika y'Epfo) na 2010 (Polonye) - Kenya yagize igikombe mu marushanwa y'abagabo n'abagore y'abakuze n'abato.
Abagabo batatubo muri Kenya nibobonyine begukanye ibikombe by'isi byogusiganwa kumaguru kurwego rw'abagabo, kandibabiri muribobegukanye amakamba menshi. John Ngugi yabayuwa mbere wegukanye igikombe cy'isi inshureshanu (1986–89, 1992). Paul Tergat, ukina mugihugu, yabaye uwa mbere wegukanye ibikombe bitanu yikurikiranya (1995–1999). Edith Masai yegukanye isiganwa rigufi ry'abagore rya kilometero 4 inshuro eshatu zikurikiranya (2003–2004).
=== Marato ===
Abasiganwa baturutse muri Kenya birutse inshuro zirindwi munshuro 10 zihutacyane mukwiruka ibirometero 26.2 . Banabaye bamwe mubatsinzecyane mwisiganwa rya Marato ku isi : Boston, New York, Londres, Berlin, Chicago na [[Tokyo]]. Umubare udasanzwe w’abatsinze marato ni Kalenjin .
==== Marato ya Boston ====
Ibrahim Hussein yegukanyintsinzi yambere muntsinzi eshatu za Marato ya Boston mu 1988, mu gihekitarenze umwakumwe nyumayogutsinda Marato ya New York City . Hussein yatsinze intsinzi zikurikiranye i Boston mu 1991-92. Abagabo b'Abanyakenya baciye agahigo muri Marato ya Boston inshuro 20 kuvamu 1988, hariminshuro 10 zikurikiranya kuvamu 1991 kugezamu 2000. [[Umugore|Abagore]] b'Abanyakenya batsinze i Boston inshuro 10, enye murizo zigatsindwa n'umugore umwe. Abatsinze bazwi:
* Cosmas Ndeti, watsinze ibitego bitatu yikurikiranya kuvamu 1993 kugeza mu 1995, akoresheje agahigo k'amanota 2:07:15 mu 1994;
* Moses Tanui, wegukanye intsinzi inshuro ebyiri mu 1996 na 1998;
* Robert Kipkoech Cheruiyot, watsinze intsinzi enye (2003, 2006–08) zimugira we na Bill Rodgers aba wegukanye intsinzi enye gusa mwirushanwa ry'abagabo;
* Catherine Ndereba, wegukanye intsinzi inshuro enye mucyiciro cy’abagore;
* Geoffrey Mutai, watsinze iminota 2:03:02 mu 2011, akaba ariwe watsinzimikino yamarato yihuta kurushiyindiyose.
* [https://web.archive.org/web/20140819133459/http://registration.baa.org/2013/cf/Public/iframe_TopFinishers.htm Rita Jeptoo] Archived , watsinze mu 2013 mberey'igitero
==== Marato yo mu Mujyi wa New York ====
Intsinzi ya Hussein muri Marato ya New York City mugihe cy'impeshyi ya 1987 yari iya mbere yakozwe n'umwirutsi ufite inkomoko mur'Afurika muri iri rushanwa. Nyuma y'imyaka itatu, Douglas Wakiihuri yatsinzisiganwa ritangirira muri Staten Island rigaca muri Queens, Brooklyn na Bronx, rigasozwa muri Pariki Nkuru ya Manhattan. Abagabo b'Abanyakenya batsinze irisiganwa inshuro umunani, naho abagore b'Abanyakenya batsinda batandatu mucyiciro cyabose. Muri bo:
* John Kagwe, wegukanye ibikombe bikurikirana (1997–98);
* Tegla Loroupe, watsinze mu 1994 yongera kuba umukinnyi wambere mumwaka wakurikiyeho;
* Martin Lel, we watsinze i New York mumyaka ine itandukanye (2003, 2007);
* Geoffrey Mutai, umukinnyi wihuta cyanekurusha abandibose wa marato, washyizeho agahigo kogutsinda isiganwa ryomu 2011 (2:05:06);
* Margaret Okayo, watsinzemu 2001 na 2003 nk'amateka y'ibibuga.
==== Marato ya London ====
Douglas Wakiihuri yatsinzisiganwa mu 1989; byarigufata imyaka 15 mberey'uko undimunya Kenya witwa Evans Rutto atsinda i Londres . Martin Lel yatsinze intsinzi eshatu muriirirushanwa kandi yashyizeho agahigo kogukoresha iminota 2:05:15 mu 2008. Mary Keitany yatwaye ibikombe bikurikirana mu 2011-12.
==== Marato ya Chicago ====
Marato ya Chicago yabaye bwambere mu 1977. Abasiganwa baturutse muri Kenya batsinze irushanwa ry’abagabo inshuro 12, harimo icyenda zikurikiranya kuvamu 2003 kugeza 2011.
* Evans Rutto (2003–04) nanyakwigendera Samuel Wanjiru (2009–10) bongeye kuba abatsinze muri icyo gihe.
* Joyce Chepchumba (1998–99) yatwayibikombe byikurikiranya mucyiciro cy’abagore; Catherine Ndereba yatwayibikombe mu 2000, yongerakubitwara mu 2001 afitagahigo k’abagore kwisi (2:18.47).
==== Marato ya Berlin ====
Abagabo b'Abanyakenya batsinze amasiganwa atatu ashize ya Marathon ya Berlin (kuvamu 2012) n'andi 12 murirusange, harimintsinzi zirindwi zikurikiranya kuvamu 1999 kugeza 2005. Patrick Makau Musyoki yatsinze mumyaka yikurikiranya mu 2010 na 2011, ayayanyuma akaba yarayatsinze mu gihe cy'amasaha 2 n'iminota 3 n'iminota 38 ku isi.
==== Marato ya Tokyo ====
Irushanwa rishya rya Marato y'Isi, Marato ya mbere ya Tokyo yabayemu 2007. Daniel Njenga yatsinzisiganwa ryambere akoresheje iminota 2:09:45. Abakinnyi b'Abanyakenya batsinze iri siganwa inshuro enye, harimo na Dennis Kimetto watwaye igikombe cya 2013, washyizeho agahigo ko kwiruka (2:06:50).
==== Imikino Olempike ====
Samuel Wanjiruyabaye umunyakenya wambere wabayumukinnyi wambere mumikino Olempike muri marathon ubwoyirukaga agahigo k'imikino Olempike kunshuro ya 2:06:32 atsindirumudari wa zahabu i Beijing mu 2008.
* Douglas Wakiihuri yegukanye umudari wambere wa marato mugihugu, umudari wa feza mu mikinoyabereye i Seoul mu 1988. Erick Wainaina yegukanye imidari ibiri, umudari wa bronze mu mikino yabereye i Atlanta mu 1996 n'umudari wa feza mumikino yabereye i Sydney mu 2000.
* Catherine Ndereba yegukanye imidari ya feza yikurikiranya muri marato y'abagore, i Athens (2004) na Beijing (2008).
=== Impinduka mu bwenegihugu ===
Muminsi ishize, habayehimpaka mumakipe y’imikino ngororamubiri ya Kenya, aho abakinnyi benshi ba Kenya bagiye guhagararira ibindi bihugu, cyanecyane [[Bahirayini|Bahrain]] na [[Katari|Qatar]] . Minisiteri ya Siporo ya Kenya yagerageje guhagarika abakinnyi bashya, ariko bakomeje, Bernard Lagat ari we uheruka, ahitamo guhagararira [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika|Leta Zunze Ubumwe za Amerika]] . <ref name="IAAF" /> Ibyinshi muri ibi bishya bibaho bitewe n’ubukungu cyangwa amikoro, arikobamwe mubakinnyi b’abahanga ba Kenya badashobora kwinjira mwikipe ikomeye y’igihugu cyabonabo biroroshye kuzuzibisabwa binyuze mukwiyamamariza ibindibihugu.
== Siporo y'umupira ==
=== Umupira w'amaguru w'ishyirahamwe ===
[[Umupira w’amaguru|Umupira w'amaguru]] numukino ukunzwecyane muri Kenya. Kenya yarigihugu gikomeye mukarere k'umupira w'amaguru, arikimbaragazayo zarasenyutse kuberamakimbirane arimu Ishyirahamwe ry'Umupira w'Amaguru rya Kenya . Ibibyatumye FIFA ihagarikwa muri Werurwe 2007. <ref>{{Cite web |title=Kenya Culture & Cultural events | Kenya Safari and Travel |url=http://www.enhols.com/kenya_safari/kenya_culture.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120903162346/http://www.enhols.com/kenya_safari/kenya_culture.aspx |archive-date=2012-09-03 |access-date=2012-08-29}}</ref> Umupira w'amaguru muri Kenya ubu ugenzurwa n'Ishyirahamwe ry'Umupira w'Amaguru rya Kenya . Kombii Betty Nanjalah umwe mubashinze Ishyirahamwe ry'Urubyiruko rwa Siporo rya Mathere (MYSA) - Kenya, Urugendo rwambere muri Noruveje mu 1991, arikumwe n'itsinda ry'abakinnyi 16 baturutse mumihanda ya Nairobi. Yatojwe nk'umusifuzi w'Umupira w'Amaguru.
=== Ishyirahamwe ry'abakina rugby ===
Kenya irimo kwihesha izina mwikipe ya rugby . Irakunzwe cyane muri Kenya cyanecyane mu irushanwa rya Safari Sevens ngarukamwaka. Ikipe ya Kenya sevens yaje kumwanya wa 9 mu mikino y’isi ya IRB Sevens mu mwaka wa 2006.
reba kandi:
* Ishyirahamwe ry'abakina umupira w'amaguru muri Kenya
* Ishyirahamwe ry'umupira w'amaguru rya Rugby muri Kenya
* Ikipe y'igihugu ya rugby ya Kenya
* Ikipe y'igihugu y'abagore ya rugby ya Kenya
* Ikipe y'igihugu ya Kenya ya rugby sevens
* Ishyirahamwe ry'Umupira w'Amaguru rya Rugby muri Afurika y'Iburasirazuba
* Ikipe y'ishyirahamwe ry'umupira w'amaguru rya Afurika y'Iburasirazuba
* Shampiyona ya Rugby muri Kenya
=== Volleyball ===
Kenya kandiyabaye ikipikomeye muri [[Wasan kwallon raga|Volleyball]] y'abagore mur'Afurika, ahwamakipe yomuri Kenya yegukanye amarushanwa 13 y'Afurika, <ref>{{Cite web |title=Kenya Prisons Women's African Champions for fourth time running {{!}} FIVB - Press release |url=http://www.fivb.org/viewPressRelease.asp?No=37841&Language=en#.V85FtTVyzic |access-date=2019-09-20 |website=www.fivb.org}}</ref> kandi ikipe y'igihugu iyoboye shampiyona y'umugabane w'Afurika ifite ibikombe 9 kuva mu 1991. <ref>{{Cite web |title=Kenya beat Algeria for ninth African women's crown {{!}} FIVB - Press release |url=http://www.fivb.org/viewPressRelease.asp?No=53364&Language=en#.V85E9TVyzic |access-date=2019-09-20 |website=www.fivb.org}}</ref> Ikipey'abagore nayoyagiyeyitabira imikino Olempike na Shampiyona y'Isi ariko nta ntsinzi igaragara yatsinze. <ref>{{Cite web |title=FIVB Women's World Grand Prix 2014 |url=http://www.fivb.org/EN/volleyball/competitions/WorldGrandPrix/2014/Teams3.asp?Team=KEN |access-date=2019-09-20 |website=www.fivb.org}}</ref>
=== Umupira w'amaguru ===
Umukino wa Basketball numukinukunzwecyane muri Kenya, cyane cyane murubyiruko. Iki gihugu gisanzwe gicumbikiye abakinnyi benshi batsinze ba NCAA yomur'Amerika, ifatwa nk'itsinda rikomeye ku isi rya basketball ku banyeshuri ba Kaminuza na Kaminuza. Abakinnyi bazwi cyane barimo '''''Joel Awich''''' (Cal Poly), '''''Tylor Ongwae''''' (LA-Monroe) na '''''Tom Wamukota''''' (State ya Wichita). Nyamara, umubare w'Abanyakenya bakina nk'ababigize umwuga mu makipe akomeye mu Burayi no muri Aziya uracyari muto.
Ikipey'igihugu ya Kenya yagizimyaka myizacyane hagatiya za 80 na 90 ubwoyemererwaga kwitabira Shampiyona ya Basketball y'Afurika inshuro nyinshindetse inagera nomuri Final Four mu 1993 ubwo i Nairobi yakiraga irirushanwa.
Muri Mutarama 2021, Liz Mills yafashe ikipey'igihugu ya Kenya y'abagabo . Iyobowe na Mills, Kenya yegukanye igikombe cyayo cya mbere cya AfroBasket mumyaka 28. Mumarushanwa ya AfroBasket 2021, Kenya yatsinze Angola yatwayigikombe cy'Afurika inshuro 11 kunshuro ya mberemumateka. Mumakipe [https://www.fiba.basketball/afrobasket/2021 ya 2021 FIBA AfroBasket] Kenya yarangije irikumwanya wa 9 muri 16. <ref>{{Cite web |title=Final standings of the FIBA AfroBasket 2021 |url=https://www.fiba.basketball/afrobasket/2021/groups}}</ref>
=== Cricket ===
Cricket nundimukino ukunzwe kandutsindacyane mwikipe. Kenya yitabiriye igikombe cy'isi cya Cricket kuvamu 1996. Yatsinze amwe mumakipe akomeye kwisi ndetse igera murikimwe cya kabiri cy'irushanwa ryomu 2003. Yanatsinze igikombe cyambere cy'isi cya Cricket League cyabereye i Nairobi ndetseyitabira imikino ya T20 y'isi. Guhera muri Mutarama 2018, kapiteni wabo ni Rakep Patel .
=== Hoki yo mu kibuga ===
Hockey yomu kibuga nayikinirwa muri Kenya. Ikipe y'igihugu ya Hockey y'abagabo ya Kenya yagize amanota meza cyane mu gikombe cy'isi cya Hockey mu 1971, ubwoyarangizaga ku mwanya wa kane.
[[Dosiye:Roshan_Ali.jpg|thumb|Roshan Ali, wahoze ari umunyezamu w'ikipe ya Kenya ya Hockey.]]
Iyikipe kandiyitabiriye imikino Olempike y'impeshyi inshurondwi, irangiza kumwanya wa 6 mu 1964. Ikipibarizwa muri sitade ya City Park Hockey i [[Nairobi]] . Umukino wa Hockey muri Kenya ugenzurwa n'Ishyirahamwe ry'Umukino wa Hockey rya Kenya (KHU).
=== Lacrosse ===
Guhera muri Mata 2021, Kenya nimwe mubihugu bine by'Afurika bigize Ishyirahamwe Mpuzamahanga rya Lacrosse ririmogukuravuba.
Kunshuro yambere, Kenya izakina n'ikipe y'igihugu mwirushanwa rya Lacrosse ry'isi ry'abatarengeje imyaka 19 ryo mu 2022.
=== Umupira wa baseball ===
Ishyirahamwe ry’umukino wa Baseball muri Kenya (BFK) na Kenya Little League (KLL) byakomeje guteza imbere umukino wa baseball muri Kenya kuva mu 1992 na 2010. Uyumukino wakomeje guterimbere mumyaka ya za 90 mbereyokugabanuka mumyaka ya za 2000. Kenya yarimaze kwitabira imikino ya All Africa Games, imikino ya Kenko muri Zambiya, n’iserukiramuco ry’abana rya Baseball kwisi mu Buyapani (inshuro 4). Kenya yakiriye imikino yoguhatanira itike y’igikombe cy’isi cya Afurika y’abatarengeje imyaka 18 muri kaminuza ya Meru y’ubumenyi n’ikoranabuhanga (MUST) kuva kuya 15 kugeza ku ya 20 Ukuboza 2014. Uyumukino ukunzwe cyane i Nairobi, Meru, Migori na Makueni. Ukinwa mumashuri abanza n’ayisumbuye, muriza kaminuza na za kaminuza biyobowe na MUST. Solomon Gacece niwe wari perezida umaze igihe kinini, naho George Mahinda akaba Umunyamabanga Mukuru.
Ikipe ya Kenya Little League yashinzwe na Little League Baseball i Williamsport, muri leta ya Pennsylvania muri Amerika mu 2010, ikaba yarakoreraga i Meru mbereyuko ikwirakwira i Nairobi na Mombasa. Ubu Uturere tugera kuri 24 dufite baseball, naho Akarere ka Meru kitwa kwari ko gatuye Baseball muri Afurika.
Umukino wa Baseball urimogutangira mubihugu by'Afurika y'Iburasirazuba nka Kenya, Uganda, Tanzaniya, Etiyopiya n'u Rwanda. Shampiyona ngarukamwaka y'Afurika y'Iburasirazuba yabereye i Migori ku nshuro yambere kandi byitezwe kwizongera kuba. Kenya yitabiriye imikino Olempike yabereye mu Buyapani mu 2020.
=== Umupira wa Softball ===
Ishyirahamwe ry’imikino ya softball rya Kenya Little League ririmogutezimbere imikinoya softball usibye baseball muturere nka Meru, Nairobi na Mombasa, naho Nairobi ikabari indimikino ya softball ikunzwecyane.
Ishyirahamwe ry’umukino wa Softball muri Kenya ririguteza imbere uyumukino cyanecyane muri za kaminuza.
== Siporo y'imodoka ==
Siporo y'imodoka muri Kenya iyoborwa n'Ishyirahamwe [http://www.motorsportkenya.com/ ry'Imikino y'Amamodoka rya Kenya] (KMSF). [http://www.motorsportkenya.com/ KMSF] ifitanyisano n'inzego zitandukanye zigenga siporo y'imodoka kwisi zirimo Ishyirahamwe Mpuzamahanga ry'Abatwara Moto (FIM) rigenga isiganwa rya moto, n'Ishyirahamwe Mpuzamahanga ry'Abatwara Moto (FIA) rigenzura amashyirahamwe y'abatwara imodoka, abakoresha imodoka, kandirikanategura Shampiyona y'Isi y'Amarushanwa y'Amamodoka (WRC).
=== Guterana ===
Siporo yambere y’ababigize umwuga mugutwara imodoka muri Kenya, East African Coronation Safari, yateguwe murwego rwokwizihiza ishingwa ry’Umwamikazi Elizabeth wa II ku ya 2 Kamena 1953. Irirushanwa ngarukamwaka ryahinduriwe izina rya East African Safari Rally kuva mu 1954 kugeza mu 1975, na Safari Rally kuva mu 1975 kugezubu. Safari Rally ifitibyiciro 13 yashyizwe mu irushanwaryambere ryateguwe na FIA World Rally Championships (WRC) nk'icyiciro cya kane mu byiciro 13 byari bigize igihembwe cya WRC mu 1973. Ian Duncan niwe Munyakenya wenyine watsinze irushanwa rya WRC, Safari Rally mu 1994.
Irushanwa ry'Afurika ry’Imikino y’Amagare (ARC) nikigo cy’akarere cya FIA kandi gikoresha ibihembo ngarukamwaka by’imikino y’amagare, ahwimikino y’amarushanwa ibumunani mubihugu umunani ( [[Zimbabwe]], [[Afurika y’Epfo]], [[Zambiya]], [[Kenya]], [[Ubugande|Uganda]], [[Tanzaniya]], [[Rwanda|u Rwanda]] na [[Madagasikari]] ) kuvamuri Werurwe kugeza Ugushyingo, uretse mu Ukwakira. Safari Rally yemejwe nk'imwe mu mikino ikomeye kwisi. Umunyakenya w’icyamamare, Shekhar Mehta / Nissan, yegukanye igihembwecyambere cya ARC (1981) mu gihe [[Davis Horsey]] / Peugeot ari we Munyakenya wa nyuma wegukanye ARC mu 1984.
Mugace ka Kenya, umukinnyi wa Kenya National Rally Champion atoranywa mumanota yakusanyijwe mu byiciro byinshi byatewe inkunga na KCB . Ian Duncan ni we watwaye igikombe cya KNR cya 2011. Patrick Njiru /David Williamson niwe mushoferi wambere w’umunyafurika wegukanye [[Kenya National Rally Championship|igikombe cya Kenya National Rally Championship]] . Yakinnye muburyo buheruka mu 2002 mbere yo gusezera mu marushanwa. Ariko Njiru yakomeje guteguranokwitabira amarushanwa y’abagiraneza. Ian Duncan ni we mushoferi watsinze cyane muri Kenya ukomeje kugaragara mu marushanwa atandukanye y’imodoka kugezubu. Urupapuro rwerw'ibanze ni uru rukurikira: 1) Umunyakenya wenyine watsinzirushanwa rya WRC (Trust Bank Safari Rally ya 42, 1994), 2) Yatwaye [[Kenyan Rally Championship]] inshuro esheshatu (1987, 1988, 1989, 1991, 2000, na 2011), 3) Yatwaye [[East African Classic Safari Rally]] mu 2009 (yasiganwaga mwirushanwa rimwemu Ugushyingo 2011), 4) Yatwaye [[Guru Nanak Rally Championship]] inshuro 11, na 5) Yatwaye umukinnyi w’imikino wa Motorsport w’umwaka wa 2010!
Abashoferi b'ibyamamare bavukiyemuri Kenya murururukurikirane rwa WRC: Joginder Singh (1973–1980), Shekhar Mehta (1973–1987), Patrick Njiru (1983–1998), na Ian Duncan (1983–1999).
Abandibashoferi bakomeyebatwara imodoka muri Kenya uyumunsi: Carl Tundo, [[Azar Anwar]], [[Lee Rose (rally driver)|Lee Rose]], [[Jas Mangat]], na [[Ben Muchemi]] .
Bamwemubashoferi ba [[Kenya National Rally Championship|KNRC]] bafitibizigabibiri: James Kirimi, Patrick Kibara, Joe Muchiri, Adnan Suhail, na Niaz Bashir.
=== Motocross ===
Muri Kenya, motocross ifititsinda rinini ry’abakinnyi mumikino yose y’imodoka. Haribyiciro bitandatu muri motocross: MX50, MX65, MX85, MX125, MX2, n’icyiciro cy’abasohoka, MX1. Bamwe mu bakinnyi bakomeye ba Kenya Motocross barimo [[Shivam Vinayak]], Charles Mugo, Cruze Muigai, [[Anthony Nielsen]], Mohammed Anwar, na Tutu Maina. Shivam niwemukinnyi wa motocross ufite imitako myinshi muri Kenya, afite ibikombe nka MXI National Champion, FIM Central African Motocross Champion, na Kenyan Motorcycle Cross Champion. Ku ya 28 Kanama 2011, ubwo habaga [[Africa Motocross Championship|shampiyona ya FIM Africa Motocross]] i [[Harare|Harare, muri Zimbabwe]], Kenya yari ihagarariwe n'abakinnyi batatu (Tutu Maina (MX125), Dekker Kihara (MX50), na Rolf Kihara (MX65) kandi yarangije ari iya 4 mu bihugu bitandatu byari bihagarariwe. Kuva kuya 14 kugeza ku ya 16 Ukwakira 2011, Kenya yakiriye shampiyona ya FIM Africa Cross Country Bike na Quad Team muri [http://soysambuconservancy.org/ Soysambu Conservancy nziza cyane i Nakuru] .
=== Enduros na cross country ===
Kenya ifitamarushanwa ya Enduro burimwaka nka Shampiyona y'Igihugu ya Enduro, JCB/Ganatra Plant and Equipment Cross Country Rally Challenge. Kenya kandiyitabira amarushanwa ya FIM [[Africa Enduro Championships]] . [[Shivam Vinayak]] numwe mubakinnyi b'amagare bakomeye ba Enduro muri Kenya, akabanakina muri motocross . Amarushanwa ya Enduro kandakurura amagare ane y'amapine ane azwi nka All Terrain Vehicles ( ATV ) afitabakinnyi b'abahanga nka Shazar Anwar, Murage Waigwa, Abid Ganatra, na Gurraj Singh. Enduro kandi ishimira Buggy Racing ikurura abashoferi b'inararibonye nka Ian Duncan na Samir Khan.
=== Autocross ===
Imodoka zombi zitwarabantu n'imodoka zitwara abagenzi zirushanwa mur'Autocross muri Kenya. Shampiyona ikomeye ni Shampiyona y'Igihugu ya Autocross. [[Keith Henrie]] ni we watwaye igikombe cya National Autocross mu 2011. Abandi bakinnyibakina autocross muri Kenya barimo [[Charles Mugo]], [[Samir Khan Kenya|Samir Khan]], na [[Rajbir Rai]] . Abashoferi ba Rally nka [[Ben Muchemi]] w'icyamamare na bagenzi be [[Stella Macharia]] na Onkar Rai bakunze kwitabira irushanwa rya Autocross.
=== Grand Prix karting ===
Ikinicyo cyiciro cyanyuma cy’amasiganwa y’imodoka muri Kenya. [http://www.gpkarting.co.ke/ Isiganwa rya Grand Prix] rya Kenya rikoresha go-karts mumasiganwa yokwidagadura, irushanwa rya metero 500. Abategura Karting bakira abantu kugiticyabo, ibigo, n’amashuri mumarushanwa atandukanye. Ariko muri Kenya, gutembera mumagare hibandwa cyane kukwishimisha nokubunararibonye bw’amasiganwa y’imodoka.
== Siporo yo mu mazi ==
=== Koga no koga ===
Kenya yagizintsinzi ikomeye mukoga ukurikije ko ari umukino w’umuntu kugiticye.
=== Gutembera mu bwato ===
Ibikorwa byogusiganwa mubwato bwa Canoe-kayak byatangiriye muri Kenya munsi y’ishyirahamwe rya Kenya Rowing and Canoe Association, nyumayokwinjira mwishyirahamwe mpuzamahanga rya Canoe (ICF) mu 2003 nyuma y’uko Seifudin Patwa yitabiriye icyicaro gikuru cya ICF mu 2003 i [[Madrid]], muri Esipanye.
=== Gutwara ubwato ===
Ubucuruzi bwokumazi bwashinzwe muri Kenya mugihe cy'ubukoloni, ubwo Mombasa Rowing Club yashingwaga mu myaka ya 1930 i Liwatoni, Mombasa. Iyi Club yakoraga nk'ikipe y'imyidagaduro, rimwe na rimwe irushanwa ry'amato y'intambara yazaga mu mazi cyane cyane British Navy, nyuma ifatanyije na Kenya Navy, ariko iyi Club n'ibikorwa byo ku mazi byahagaze mu 1991 kubera amakimbirane y'ubutaka n'ikigo cy'uburobyi cyari hafi aho. Ubushake bwongeye kubyutswa muntangiriro za 1995, ubwohashingwaga ishyirahamwe ry'abarobyi bokumazi rya Kenya, urwego rw'igihugu rwarirushinzwe, rwashinzwe na Seifudin Patwa na Alisdair Macdonald, rwari rufitanye isano n'ishyirahamwe mpuzamahanga ry'abarobyi bokumazi (FISA) <ref>{{Cite web |date= |title=worldrowing.org |url=http://www.worldrowing.org/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613151328/http://www.worldrowing.org/ |archive-date=2021-06-13 |access-date=2021-11-19}}</ref> na Komite y'igihugu y'imikino Olempike n'ibikorwa byo ku mazi byatangiye gushyamirana muri Tudor Creek, Mombasa.
Ubushake bwo gutemberera mumazi bwaragarutse muri Kenya Navy mugihe Mombasa Rowing Club yimukiye muri Tudor Creek. Mu 2000, ikipeya The Rowing yahatanye bwa mbere hanze ya Kenya mu irushanwa rya 4th Africa Rowing Championship ryabereye i Pretoria mur'Afurika y'Epfo n'abasare 8, bose baturutse muri Kenya Navy. Mu 2003, Canoeing yongeweho nk'igikorwa mu ishyirahamwe ry'igihugu ryaje guhinduka Kenya Rowing and Canoe Association nyumayokuba yari ifitanye isano n'ishyirahamwe mpuzamahanga ry'abasare (ICF) <ref>{{Cite web |title=Home |url=https://www.canoeicf.com/home |access-date=2019-09-20 |website=ICF - Planet Canoe |language=en}}</ref> muruwomwaka.
Mu 2003, Kenya yegukanyitike yambere mwirushanwa ryogusiganwa kumazi (Rowing) mu mikino Olempike yabereye i Athens mu mwaka wa 2004 mu cyiciro cya Single Scull binyuze kuri Ibragim Githiga, umusirikare wo mu ngabo za Kenya. Nubwo umusaruro wewanyuma utarimwiza cyane, wari intambwe nziza mwiterambere ry’abasiganwa ku mazi muri Kenya. Kenya yongeye kwegukana itike ya Single scull mumikino Olempike ya Beijing mu 2008.
== Siporo yo kurasa ==
=== Gurasa intego ===
Nubwo Kenya yohereje abarashe mumikino Olempike kuva mu 1956 (hamwe n'ibibazo), iki gikorwa cyakomeje kuba umukino w'abantu bake. Kuva mumyaka ya 1970, abarashe muri Kenya ubu babarirwa muri kimwe cya kabiri cy'Abanyafurika n'igice cy'Abahinde. Abakinnyi bazwi cyane mu mateka ya kera n'abatsinze Olempike ni John Harun Mwau (ubunumunyapolitiki) n'uwarashe imbunda zomubwoko bwa pistolet Shuaib Adam. Uwarashe imbunda zomubwoko bwa ISSF muri Kenya yagaragaye mu mahanga mu mikino ya Commonwealth Games 2010 nomumikino ya Afurika 2011. Uyumukino ufite ibibazobyo kudatera inkunga, kubura amakipe, kuburabatoza n'itegeko rishaje ryo kugaba intwaro, arikufite urwegorugezweho i Nairobi, n'impano zikomeye zitaratera imbereneza.
=== Ubusasu bwo kurasa ===
Muri Kenya, gukoresha imiheto byakoreshejwe muburyo bwa gakondo. Byakoreshejwe muguhiga, muntambara nomumikino. Mu 2002, ishyirahamwe ry’abarashibo muri Kenya ryafunguwe kugira ngorikemure ikibazo cy’aho abarashi bashobora gukinira mumikino mpuzamahanga cyari kiri kwiyongera. Ibibyaje nogushinga itsinda ry’abarashi bomuri Kenya.
== Siporo zo mu misozi ==
Siporo yomu misozi niyo siporo nshya muri [[Kenya]] . Nimikino ihuriweho ifitanyisano n'abantu ku giti cyabo n'ikipe irimo kwiruka intera ndende, Ishuri ry'Imigozi miremire, Kuzamuka imisozi no Kumanuka mu ishyamba, byose bikorerwa mwishyamba. [http://www.kesal.co.ke Ishuri ry'Ubukerarugendo n'Ubuyobozi rya Mt. Kenya] (KESAL) ryakoze Siporo yo mu misozi ku ya 22 Ukwakira 2011. Abatsinze mu irushanwa rya mbere ni [[Benard Waweru]] – Abagabo 21 km Isiganwa ry'ishyamba ry'abakuze mu gihe 21 z'abagore bakuze km yegukanwe n'umukinnyi w'umuhanga mukwiruka mumuhanda [[Pauline Wangui|witwa Pauline Wangui]] . [[Sammy Ndungu]] yegukanye igihembo cya Sky Marathon naho Kaminuza ya Methodiste ya Kenya (KEMU) yegukana igihembo cya Extreme Adventure. Reba kwipaji ya Mountain Sport-Kenya kugira ngo umenye byinshi.
== Indi mikino ku giti cye ==
=== Iteramakofe ===
Waruinge Nakayama numwe mubakinnyi b'iteramakofe bakomeye muri Kenya. Yavukiye muri Philip Warunige, yahinduye izinarye nyumayo kwimukira mu [[Ubuyapani|Buyapani]] . Wairunge yegukanye umudari wa feza nk'umukinnyi wa Bantamweight mu mikino Olempike yo mu mpeshyi yo mu 1972 yabereye i Munich mu Budage <ref>{{Cite web |title=Waruinge Nakayama - Box-am profile |url=https://boxrec.com/en/box-am/13990 |website=boxrec.com}}</ref> nk'umukinnyi utarabigize umwuga, mbere y'uko atangira umwuga wabigize umwuga watumye hafiyegukana igikombe cy'isi, atsindwa kabiri, kugikombe cy'isi cya WBC cya Super-Bantamweight akina na Rigoberto Riasco, ndetse nyuma, kugikombe cy'isi cya Bantamweight ikina na Carlos Zarate . <ref>{{Cite web |title=Waruinge Nakayama - Box-pro profile |url=https://boxrec.com/en/box-pro/13990 |website=boxrec.com}}</ref> Yanatwaye kandi shampiyona y'igihugu y'Ubuyapani ya Super-Bantamweight.
=== Kugendera ku igare ===
Uyumukinnyi w’amagare wavukiye muri Kenya, Chris Froome, yagaragaye muntangiriro za 2010 nk'umwe mu bakinnyi b’amagare bakomeye ku isi, atsinda irushanwa rya Vuelta a Espagne ryo mu 2011 na Tour de France yo mu 2012 mbereyokwegukana umudari wa bronze mu irushanwa ry’igihe mu mikino Olempike yo mu 2012 na Tour de France yo mu 2013, aba umukinnyi wa mbere w’umunyafurika wavukiye muri Afurika wegukanye iri siganwa. Froome yatwaye igare nk’umunyakenya mbere yo guhindura ubwenegihugu bwe kugira ngahagarariye Ubwongereza mbere ya Tour de France yo mu 2008. <ref>{{Cite web |last=Bevan |first=Chris |date=21 July 2013 |title=Tour de France: Chris Froome's rocky road to glory in Paris |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cycling/23397238 |access-date=11 August 2013 |website=[[bbc.co.uk]]}}
</ref> Yatwayirushanwa ryeryakabiri rya Tour mu 2015 <ref>{{Cite news |last=Austen |first=Ian |date=18 August 2015 |title=Chris Froome Gives Britain and Africa a Tour de France Win |url=https://www.nytimes.com/2015/07/27/sports/chris-froome-gives-britain-and-africa-a-tour-de-france-win.html |access-date=18 August 2015 |work=[[nytimes.com]]}}</ref> n’irya gatatu mu mwaka wakurikiyeho, <ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=24 August 2016 |title=Tour de France 2016: Chris Froome completes third race victory |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cycling/36879128 |access-date=25 August 2016 |website=[[bbc.co.uk]]}}</ref> akurikirwa n’irindi rushanwa rya bronze mumikino Olempike yo mu 2016. <ref>{{Cite web |last=Collis |first=Simon |date=10 August 2016 |title=Olympic time trial: Chris Froome salutes 'unbeatable' Cancellara |url=http://www.cyclingweekly.co.uk/news/racing/olympics/olympic-time-trial-chris-froome-salutes-unbeatable-cancellara-273387 |access-date=25 August 2016 |website=[[Cycling Weekly]]}}</ref> Froome yatojwe n’umunyakenya w’umwuga w’amagare witwa David Kinjah mumyaka yeyambere. <ref>{{Cite web |last=Chadband |first=Ian |date=22 July 2013 |title=Tour de France 2013: Kenya cherishes a 'great day for Africa' with Chris Froome's triumph |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/cycling/tour-de-france/10193700/Tour-de-France-2013-Kenya-cherishes-a-great-day-for-Africa-with-Chris-Froomes-triumph.html |access-date=11 August 2013 |website=[[telegraph.co.uk]]}}</ref>
Ikipe y’abasiganwa kumagareyo muri Kenya, Kenyan Riders, yashinzwe mu 2009 n’umufotozi w’umunya-Singapur Nicholas Leong nyuma yokubona abasiganwa b’amagare bo muri Kenya bigaruriye isiganwa rya Marathon rya Singapore . Mu 2016, Kenyan Riders yifatanyije n’ikipe y’abahanga muri Downunder bakora Kenyan Riders Downunder, ikipe yambere ya UCI Continental yiyandikishije mur'Afurika y’Iburasirazuba. <ref>{{Cite web |title=Nicholas Leong |url=https://www.linkedin.com/in/nicholas-leong-0581383a |access-date=2 April 2016 |website=[[LinkedIn]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Lee |first=Aaron S. |date=10 January 2016 |title=Epic solo ride earns Bobridge second Australian road title |url=http://www.eurosport.co.uk/cycling/epic-solo-ride-earns-bobridge-second-australian-road-title_sto5054362/story.shtml |access-date=2 April 2016 |website=[[Eurosport]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ingle |first=Sean |author-link=Sean Ingle |date=12 December 2014 |title=Kenyan Riders maintain Tour de France dream despite death of leader |url=https://www.theguardian.com/sport/2014/dec/12/kenyan-riders-cycle-team-tour-de-france |access-date=2 April 2016 |website=[[theguardian.com]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Woodpower |first=Zeb |date=28 January 2016 |title=Kenyan Riders Down Under continue progression with Cadel Evans Great Ocean Road Race and Sun Tour starts |url=http://www.cyclingnews.com/news/kenyan-riders-down-under-continue-progression-with-cadel-evans-great-ocean-road-race-and-sun-tour-st/ |access-date=2 April 2016 |website=[[cyclingnews.com]]}}</ref> René van Velhuijzen yateje imbere 1000 Urugendo rw'amagare rushingiye kuri Safari km, bityorukururabanyamagare bomu misozi muri Kenya kugira ngobagire ubuzimabwiza. [https://web.archive.org/web/20170818005226/https://africacycling.info/ Urugendo rw'amagare rwo muri Kenya.] Archived
=== Siporo yo mu bwoko bwa roller ===
Siporo yogusiganwa kumaguru, cyanecyane gusiganwa kumaguru muri Kenya, iyoborwa [[Roller Sports Kenya Federation|n’ishyirahamwe rya Roller Sports Kenya]] (RSKF). <ref>{{Cite web |title=Inline Skating |url=https://www.liveabout.com/inline-skating-4688036 |access-date=2022-11-08 |website=LiveAbout |language=en |archive-date=2022-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108164845/https://www.liveabout.com/inline-skating-4688036 |url-status=dead }}</ref> Irishyirahamwe ryashinzwe mu 1997, ritegura ibyiciro bitandukanye by’amasiganwa nko gusiganwa kumaguru ku maguru, no gusiganwa ku maguru ku maguru. KSKF ifitanye isano n’ishyirahamwe mpuzamahanga rya siporo yo gusiganwa ku maguru . Amasiganwa/ibikorwa by’ishyirahamwe biberacyane cyane muri Moi International Sports Complex, Kasarani. Hariho amarushanwa 3 kugeza kuri 4 buri mwaka harimo n’ayo ishyirahamwe rikoreramo, abera i Bomet, Rift Valley (2011). <ref>{{Cite web |title=Roller Skating open day at Kasarani Stadium |url=http://kenyakidz.com/index.php?option=com_content&view=article&id=319:roller-skating-open-day-at-kasarani-stadium&catid=75:small-children&Itemid=195 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425124551/http://kenyakidz.com/index.php?option=com_content&view=article&id=319:roller-skating-open-day-at-kasarani-stadium&catid=75:small-children&Itemid=195 |archive-date=2012-04-25}}</ref>
Reba kandi:
* Urubuga rwemewe rwa FIRS: [https://web.archive.org/web/20150510141157/http://www.rollersports.org/RollerSports/content/index.html]
== Ikigo cy'igihugu cy'imikino ==
Minisiteri ya Siporo, Umuco n'Ubuhanzi niyifite urwegorwo hejuru mumiterere y'imikino muri Kenya. Minisitiri wa Siporo ashyira mubikorwa politiki zijyanye n'iterambere rya siporo, kandi akaganira ku mishinga y'amategeko ya siporo munteko ishinga amategeko. Komiseri wa siporo, muri Minisiteri ya Siporo, akora nk'umujyanama wa leta kubibazo bya siporo, agashushanya kandi agasuzuma politiki, kandi agakomeza amahame ngenderwaho mwishami rya siporo. Burikarere gafite abahagarariye guverinoma bashinzwe siporo muri guverinoma.
[[Kenya National Sports Council|Inama y'Igihugu ya Siporo ya Kenya]] ishyirwaho n'abanyamuryango batowe baturutse mu mikino yose muri Kenya kugirango barebe kwimikino yose ingana mu iterambere, mu kuzamura no guhagararirwa mu marushanwa akomeye, haba mugihugu nomumahanga ndetse nomu yindi mirimo. [https://web.archive.org/web/20111026082112/http://www.olympickenya.org/ Komite y'Igihugu ya Olempike ya Kenya] (NOCK) itegura abakinnyi ba Kenya bazitabira imikino Olempike kandi ikorana n'izindi nzego za siporo muguteza imbere noguteza imbere imikino muri icyo gihugu.
== Umuryango w'imikino muri kaminuza ==
Ishyirahamwe ry’imikino ya za Kaminuza za Kenya niryo shyirahamwe riyoboramashuri makuru na za kaminuza muri Kenya.
== Ikigo cy'imikino y'amashuri ==
Ishyirahamwe ry’imikino y’amashuri abanza ya Kenya (KPSA) n’Ishyirahamwe ry’imikino y’amashuri yisumbuye ya Kenya ni zonzego ziyobora imikino mumashuri abanza (icyiciro cya 1 kugeza kucya 8) n’amashuri yisumbuye (icyiciro cya 1 kugeza kucya 4)
== Siporo y'urubyiruko ==
Iterambere ry’amashyirahamwe y’urubyiruko mumikino muri Kenya ryakurikiye itsindwa ry’uburezi bw’imyitozo ngororamubiri mumashuri. Gahunda yambere y’urubyiruko mumikino, Ishyirahamwe ry’Urubyiruko mu mikino ya Mathare ryashinzwe mu 1987. Kuva icyo gihe, inzego za leta, imiryango itari iya leta (imiryango itegamiye kuri leta), n’amatsinda mpuzamahanga nka Loni, yakomeje gushyiraho gahunda z’urubyiruko mumijyi ituwe cyane, bihabanabenshi bo muri Kenya amahirweyo kwitabira siporo. <ref>{{Cite web |last=Bardgett, M. |last2=Bowers, J. |last3=Sokoloff, D. |last4=Wells, J. |year=2009 |title=Playing for the future: An inside look at a social network affecting youth development in Kenya (Capstone Reports 2009) |url=http://elliott.gwu.edu/academics/grad/ids/capstone_reports.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405220504/http://elliott.gwu.edu/academics/grad/ids/capstone_reports.cfm |archive-date=2012-04-05 |publisher=George Washington University, Elliott School of International Affairs}}</ref>
== Amareferensi ==
{{Reflist|30em}}{{Sports venues in Kenya}}{{Kenya topics}}{{Sport in Africa}}
[[Ikiciro:Pages with unreviewed translations]]
42n6ai4fzg17nex70mma8nncynrelzw
Kubatizwa
0
22273
130880
130767
2026-04-28T18:19:47Z
Peace Batuma
11826
Ikosora nyandiko
130880
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kubatizwa.jpg|thumb|Kubatizwa]]
'''Kubatizwa''' ni umuhango w'abakirisitu muri rusange<ref name=":0" /> , kubatizwa kandi birimo amako menshi bitewe n'amatorero cyangwa imyizerere, kwibizwa mu mazi menshi ku bavutse ubwakabiri/abarokore, cyangwa se gusukwa amazi mugahanga kuri [[Kiliziya Gatolika|kiriziya gatolika]], akaba ari igikorwa cy'ingenzi mubuzima bwa gikristo kigaragaza ko umuntu yiyeguriye [[Imana]], kandi akiyemeza gukurikira inyigisho za [[Yezu Kirisitu|Yesu Kristo]]. Ijambo "kubatizwa" rikomoka mu rurimi rw'Ikigiriki risobanura kwibiza mu [[Amazi|mazi]].<ref name=":0">https://www.jw.org/rw/isomero/ibitabo/ishimire-ubuzima-iteka-ryose/igice-2/isomo-23/</ref>
== Kubatizwa ==
Kubatizwa ni iri jambo rikomoka ku rurimi rw'Ikigiriki risobanura '''kwibiza''' mu mazi, akaba ari nayo mpamvu imyizerere myinshi ishingiye kuri Bibiliya ishimangira ko umubatizo nyakuri ari uwo kwibizwa wese mu mazi menshi.<ref name=":1">https://www.bbc.com/gahuza/articles/c6209j9rmymo</ref>
Kubatizwa kandi ni umuhango wo gutanga izina mu madini amwe namwe nka gatolika ,kuko iyo utabatijwe akenshi usanga umuntu afite izina rimwe atemerewe kugira irya kabiri ugasanga rero umuntu afite ipfunwe ko adafite izina rya kabiri ndetse bakamwita ko ari umupagani.<ref name=":1" />
[[Dosiye:Baptism of the baby.jpg|thumb|kubatizwa muri Gatolika ]]
Tukiri ku myizerere hari na batisimu ya Mwukawera/Roho mutagatifu bivugwa ko ari ugusabana n'imana kurwego rwo hejuru ndetse bakagira n'umwanya wo kuvuga mu ndimi zitamenyekana nkuko byabaye ku ntumwa kubantu bizera bibiliya.<ref name=":1" />
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Rite]]
[[Ikiciro:Amadini gakondo]]
o3tnegecvmfflq6xpr0g0syo1445nh9
Urwibutso rwa jenocide rwa mutete
0
22512
130878
130854
2026-04-28T15:25:25Z
MUCYO Ines
16551
#Kwibuka32
130878
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Mutete genocide memorial 2.jpg|thumb|urwibutso rwa jenocide rwa mutete mu karere ka Gicumbi]]
{{Databox|excludeProperties=Q130760046|useImage=[[File:Mutete genocide memorial 2.jpg|Mutete_genocide_memorial_2]]}}Urwibutso rwa Jenoside rwa [[Umurenge wa mutete|Mutete]] <ref name=":0">https://kigalitoday.com/kwibuka/article/gicumbi-imirimo-yo-kwagura-urwibutso-rwa-jenoside-rwa-mutete-igeze-ku-musozo</ref>ni urwibutso rushyingurwemo imibiri 1,095 ya abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]].<ref name=":1">[https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/gicumbi-huzuye-urwibutso-rwatwaye-asaga-miliyari-y-amanyarwanda#:~:text=bibangamiye%20imibereho%20yabo.-,Minisitiri%20w'Ubutegetsi%20bw'igihugu%2C%20Jean%20Claude%20Musabyimana,rwibutso%20rwa%20Mutete%20ni%201095. https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/gicumbi-huzuye-urwibutso-rwatwaye-asaga-miliyari-y-amanyarwanda#:~:text=bibangamiye%20imibereho%20yabo.-,Minisitiri%20w'Ubutegetsi%20bw'igihugu%2C%20Jean%20Claude%20Musabyimana,rwibutso%20rwa%20Mutete%20ni%201095.]</ref>
[[Dosiye:Mutete genocide memorial 7.jpg|thumb|'''Mutete genocide memorial'''<ref>https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=+mutete+genocide+memorial&title=Special%3AMediaSearch&type=image</ref>]]
== '''Aho ruherereye''' ==
Urwibutso rwa Jenoside rwa Mutete ruherereye mu [[Umurenge wa mutete|murenge wa Mutete]], mu Karere ka [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]], mu ntara y’Amajyaruguru y’u [[Rwanda]].<ref name=":1" />
== '''Amateka''' ==
Amateka y'urwibutso rwa Jenoside rwa Mutete mbere y’uko ruvugururwa agaragaza ko rwari rushyinguwemo imibiri 1,049 y'abazize jenocide ya mu buryo bworoheje imibiri y’abazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 biciwe mu murenge wa Mutete n’inkengero zaho.<ref>https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/gicumbi-huzuye-urwibutso-rwatwaye-asaga-miliyari-y-amanyarwanda</ref> Mu gihe cya Jenoside n’imyaka ya mbere yakurikiyeho, abaharokokeye n’abaturage bashyinguye ababo mu mva rusange zitari zifite ibikorwa remezo bihagije cyangwa imiterere ijyanye n’icyubahiro gikwiye<ref name=":0" />. Uru rwibutso rwabanje kuba rudafite inyubako zihagije, rutunganijwe neza cyangwa ibisobanuro birambuye ku mateka, bikagabanya ubushobozi bwo kwakira abarusura no gutanga inyigisho zihagije ku mateka ya Jenoside. Nyuma, Leta n’abafatanyabikorwa batangiye ibikorwa byo kuruvugurura no kurushyira ku rwego rushimangira icyubahiro cy’abahashyinguye no kurufasha kuba ahantu hizewe ho kwibukira no kwigira ku mateka<ref>[https://mobile.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/gicumbi-imibiri-46-y-abishwe-muri-jenoside-yakorewe-abatutsi-yashyinguwe-mu#:~:text=Abashyinguwe%20mu%20cyubahiro%20bashyizwe%20mu,y'Abatutsi%20bishwe%20muri%20Jenoside. https://mobile.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/gicumbi-imibiri-46-y-abishwe-muri-jenoside-yakorewe-abatutsi-yashyinguwe-mu#:~:text=Abashyinguwe%20mu%20cyubahiro%20bashyizwe%20mu,y'Abatutsi%20bishwe%20muri%20Jenoside.]</ref>.
== Ivurugurura ryur'urwibutso ==
Uru rwibutso rwa Mutete rwari rusanzwe rushyinguwemo imibiri 1,049 ariko rutaravugururwa, muri iyo 33 yavanywe mu ngo z'abantu aho yari ishyinguwe naho 13 yavanywe mu rundi rwibutso rwa Nyamiyaga aho bita mataba, ubu uru rwibutso ruruhukiyemo imibiri igera ku 1095<ref>https://ijambo.net/content/GicumbiImibiri-46-yAbazize-Jenoside-yakorewe-Abatutsi-yashyinguwe-mu-rwibutso-rwa-Mutete.php</ref>.
Amateka yaranze Mutete mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 ni amateka akomeye kandi ababaje, agaragaza ubwicanyi bukabije, ubuhunzi n’ingaruka zikomeye ku baturage.
Mutete ni agace kari mu Majyaruguru y’u Rwanda (mu Karere ka Gicumbi ubu). Jenoside itangiye muri Mata 1994, ubwicanyi bwahise butangira no muri aka gace, cyane cyane bwibasira Abatutsi.
Ibyabaye muri Mutete Abatutsi benshi bo muri Mutete barishwe mu buryo bw’agashinyaguro n’interahamwe. Hari abagerageje guhungira mu misozi no mu mashyamba, ariko benshi baricwaga bakurikiranywe. Abaturage bamwe bashatse guhungira ku mipaka ya Uganda kubera ko Mutete yegereye umupaka, ariko si bose bahageze neza. Abari abayobozi cyangwa abari bafite ububasha muri ako gace bagize uruhare mu gutegura no gushyigikira ubwicanyi.
Ubutabazi n’ihagarikwa rya Jenoside. Jenoside yaje guhagarikwa n’ingabo za Rwanda Patriotic Front, zagiye zifata uduce dutandukanye tw’igihugu harimo n’aka gace ka Mutete. Ibi byatumye ubwicanyi buhagarara, nubwo hari hashize iminsi myinshi abantu bamaze kwicwa.
Ingaruka ku baturage ba Mutete Abantu benshi bahasize ubuzima. Hari imiryango yatsembwe burundu. Abacitse ku icumu basigaye bafite ibikomere byo ku mubiri no ku mutima. Abaturage benshi bahungiye mu bihugu by’abaturanyi mbere yo kugaruka nyuma. 5. Kwibuka no kubaka ubumwe Uyu munsi, Mutete kimwe n’ahandi mu Rwanda, hibandwa ku: Kwibuka Jenoside buri mwaka mu gihe cya Kwibuka. Kwigisha amateka nyayo kugira ngo Jenoside itazongera kubaho ukundi. Kubaka ubumwe n’ubwiyunge hagati y’Abanyarwanda.
== '''Inkomoko''' ==
de77n9ahtanpexqqwzmmeohizstlwpy
Singita Kwitonda Lodge and Kataza House
0
22521
130885
130720
2026-04-28T20:37:02Z
Niyigaba.05
17909
130885
wikitext
text/x-wiki
'''Singita Kwitonda Lodge and Kataza House:''' ni amahoteli y' ubukerarugendo aherereye mu karere ka musanze,mu murenge wa kinigi ,kumbibi z'ibirunga.<ref>https://singita.com/lodge/singita-kataza-house/</ref>
iyi hoteli ifatwa nkiyi icyiciro cyo hejuru cyane bimenyerewe nka hoteli y' inyenyeri 5 (5-star hotel)
uyu mushinga wa amahoheli watangijwe ni umuyobozi mukuru luke bailes .singita kwitonda lodge and kataza house yafunguwe kumugaragaro tariki 1 kanama 2019 na perezida wa repubulika
paul kagame.
dn025dzwsg84d6fnxwlanpbpfb8kb4p
130887
130885
2026-04-28T20:39:07Z
Niyigaba.05
17909
paul kagame afungura kumugaragaro singita kwitonda lodge and kataza house.musanze
130887
wikitext
text/x-wiki
'''Singita Kwitonda Lodge and Kataza House:''' ni amahoteli y' ubukerarugendo aherereye mu karere ka musanze,mu murenge wa kinigi ,kumbibi z'ibirunga.<ref>https://singita.com/lodge/singita-kataza-house/</ref>
iyi hoteli ifatwa nkiyi icyiciro cyo hejuru cyane bimenyerewe nka hoteli y' inyenyeri 5 (5-star hotel)
uyu mushinga wa amahoheli watangijwe ni umuyobozi mukuru luke bailes .singita kwitonda lodge and kataza house yafunguwe kumugaragaro tariki 1 kanama 2019 na perezida wa repubulika
paul kagame.<ref>https://www.flickr.com/photos/paulkagame/albums/72157710032753112/</ref>
kl8k5inv09lfj0evof6fsyo1ucc9lcc
130888
130887
2026-04-28T20:43:57Z
Niyigaba.05
17909
130888
wikitext
text/x-wiki
'''Singita Kwitonda Lodge and Kataza House:''' ni amahoteli y' ubukerarugendo aherereye mu karere ka musanze,mu murenge wa kinigi ,kumbibi z'ibirunga.<ref>https://singita.com/lodge/singita-kataza-house/</ref>
iyi hoteli ifatwa nkiyi icyiciro cyo hejuru cyane bimenyerewe nka hoteli y' inyenyeri 5 (5-star hotel).ikaba ifite ibyumba 13 bose hamwe .uyu mushinga wa amahoheli watangijwe ni umuyobozi mukuru luke bailes .singita kwitonda lodge and kataza house yafunguwe kumugaragaro tariki 1 kanama 2019 na perezida wa repubulika
paul kagame.<ref>https://www.flickr.com/photos/paulkagame/albums/72157710032753112/</ref>
2zshicqmwuv1i2xhstm0fs0yj48v09c
Iradukunda Michele
0
22527
130924
130814
2026-04-29T03:52:41Z
EmausBot
1282
Correction d’une double redirection depuis [[Michelle Iradukunda]] vers [[Michele Iradukunda]]
130924
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Michele Iradukunda]]
6q1jbk78fpauabt7lbk033boer4egfc
Rwanda broadcasting agency (RBA)
0
22535
130894
2026-04-28T21:22:46Z
Niyigaba.05
17909
amakuru mashya
130894
wikitext
text/x-wiki
RBA ni ikigo cya leta gishinzwe gutangaza amakuru .rba ubu umaze imyaka 63 ifunguye imiryango aho yafunguye muri 1963 .RBA mbere yahoze yitwa ORINFOR( Office rwandais d' information). ubu ikigo cya rba gifite televiziyo 2 arizo televiziyo y igihugu (RTV),hamwe na KC2 .amaradiyo rwavugamo nka RADIYO RWANDA ,MAGIC FM hamwe na amaradiyo yo muntara.
== AHO IHEREREYE ==
RBA(Ikigo cy'igihugu cy' itangazamakuru mu rwanda) ihererye mu mujyi wa kigali ,akarere ka gasabo kacyiru.iyi rba ikaba ihererye mugace kari ibikorwa bikomeye nka za minisiteri urugero MINUBUMWE,MINISITERI Y ' UBUREZI(REB), ibindi rwavuga nka za ambasade nka :ambasade y' america ,ambasade y 'ubuyapani,ambasade ya libya ndetse nibindi nikorwaremezo nk isomero rya kigali (KPL:KIGALI PUBLIC LIBRARY).
3ekwze1cxwkiazvpyxizf1itwhmbbvw
130895
130894
2026-04-28T21:29:19Z
Niyigaba.05
17909
130895
wikitext
text/x-wiki
RBA ni ikigo cya leta gishinzwe gutangaza amakuru .<ref>https://www.rba.co.rw/</ref>rba ubu umaze imyaka 63 ifunguye imiryango aho yafunguye muri 1963 .RBA mbere yahoze yitwa ORINFOR( Office rwandais d' information). ubu ikigo cya rba gifite televiziyo 2 arizo televiziyo y igihugu (RTV),hamwe na KC2 .amaradiyo rwavugamo nka RADIYO RWANDA ,MAGIC FM hamwe na amaradiyo yo muntara.
== AHO IHEREREYE ==
RBA(Ikigo cy'igihugu cy' itangazamakuru mu rwanda) ihererye mu mujyi wa kigali ,akarere ka gasabo kacyiru.iyi rba ikaba ihererye mugace kari ibikorwa bikomeye nka za minisiteri urugero MINUBUMWE,MINISITERI Y ' UBUREZI(REB), ibindi rwavuga nka za ambasade nka :ambasade y' america ,ambasade y 'ubuyapani,ambasade ya libya ndetse nibindi nikorwaremezo nk isomero rya kigali (KPL:KIGALI PUBLIC LIBRARY).
q1ficcdq2y54yymncbxslhll4aelgln
130896
130895
2026-04-28T21:29:45Z
Niyigaba.05
17909
130896
wikitext
text/x-wiki
RBA ni ikigo cya leta gishinzwe gutangaza amakuru .<ref>https://www.rba.co.rw/</ref>rba ubu umaze imyaka 63 ifunguye imiryango aho yafunguye muri 1963 .RBA mbere yahoze yitwa ORINFOR( Office rwandais d' information). ubu ikigo cya rba gifite televiziyo 2 arizo televiziyo y igihugu (RTV),hamwe na KC2 .amaradiyo rwavugamo nka RADIYO RWANDA ,MAGIC FM hamwe na amaradiyo yo muntara.<ref>https://www.youtube.com/@RwandanTVRBAHafiYawe</ref>
== AHO IHEREREYE ==
RBA(Ikigo cy'igihugu cy' itangazamakuru mu rwanda) ihererye mu mujyi wa kigali ,akarere ka gasabo kacyiru.iyi rba ikaba ihererye mugace kari ibikorwa bikomeye nka za minisiteri urugero MINUBUMWE,MINISITERI Y ' UBUREZI(REB), ibindi rwavuga nka za ambasade nka :ambasade y' america ,ambasade y 'ubuyapani,ambasade ya libya ndetse nibindi nikorwaremezo nk isomero rya kigali (KPL:KIGALI PUBLIC LIBRARY).
3zba98a9i27kbdzr4imz16jcdswybix
130897
130896
2026-04-28T21:34:01Z
Niyigaba.05
17909
130897
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda television 23.png|thumb|271x271px|Logo (RTV) RBA-RWANDA]]
RBA ni ikigo cya leta gishinzwe gutangaza amakuru .<ref>https://www.rba.co.rw/</ref>rba ubu umaze imyaka 63 ifunguye imiryango aho yafunguye muri 1963 .RBA mbere yahoze yitwa ORINFOR( Office rwandais d' information). ubu ikigo cya rba gifite televiziyo 2 arizo televiziyo y igihugu (RTV),hamwe na KC2 .amaradiyo rwavugamo nka RADIYO RWANDA ,MAGIC FM hamwe na amaradiyo yo muntara.<ref>https://www.youtube.com/@RwandanTVRBAHafiYawe</ref>
== AHO IHEREREYE ==
RBA(Ikigo cy'igihugu cy' itangazamakuru mu rwanda) ihererye mu mujyi wa kigali ,akarere ka gasabo kacyiru.iyi rba ikaba ihererye mugace kari ibikorwa bikomeye nka za minisiteri urugero MINUBUMWE,MINISITERI Y ' UBUREZI(REB), ibindi rwavuga nka za ambasade nka :ambasade y' america ,ambasade y 'ubuyapani,ambasade ya libya ndetse nibindi nikorwaremezo nk isomero rya kigali (KPL:KIGALI PUBLIC LIBRARY).
agk1yhe2ujygpuk6xrgfyv97tpmmb08
Kigali Golf Club
0
22536
130901
2026-04-28T21:53:55Z
Niyigaba.05
17909
kigali golf
130901
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kigali Golf Club.jpg|thumb|345x345px|ikibuga cya gorufe (kigali golf club)-kigali -kacyiru]]
crbcs4uzy2dupmwtsttqve1batwq6cn
130902
130901
2026-04-28T21:54:05Z
Quinlan83
10173
Requesting deletion
130902
wikitext
text/x-wiki
{{delete|Test page}}[[Dosiye:Kigali Golf Club.jpg|thumb|345x345px|ikibuga cya gorufe (kigali golf club)-kigali -kacyiru]]
mga8a2amj84kam25mf9yj6gqysvqiy1
Inyandikorugero:Taxonomy/Phragmoplastophyta
10
22537
130904
2026-04-28T22:45:18Z
~2026-26097-08
18008
Created page with "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Phragmoplastophyta |parent=Streptophyta |extinct=<!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs=<!--{{Cite journal|last=Adl|first=Sina M.|last2=Bass|first2=David|last3=Lane|first3=Christopher E.|last4=Lukeš|first4=Julius|last5=Schoch|first5=Conrad L.|last6=Smirnov|first6=Alexey|last7=Agatha|first7=Sabine|last8=Berney|first8=Cedric|last9=Brown|first9=Matthew W.|date=201..."
130904
wikitext
text/x-wiki
{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Phragmoplastophyta
|parent=Streptophyta
|extinct=<!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" -->
|refs=<!--{{Cite journal|last=Adl|first=Sina M.|last2=Bass|first2=David|last3=Lane|first3=Christopher E.|last4=Lukeš|first4=Julius|last5=Schoch|first5=Conrad L.|last6=Smirnov|first6=Alexey|last7=Agatha|first7=Sabine|last8=Berney|first8=Cedric|last9=Brown|first9=Matthew W.|date=2019|title=Revisions to the Classification, Nomenclature, and Diversity of Eukaryotes|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/jeu.12691|journal=Journal of Eukaryotic Microbiology|language=en|volume=66|issue=1|pages=4–119|doi=10.1111/jeu.12691|issn=1550-7408|pmid=30257078|pmc=6492006}}-->
}}
t5czvf11n2elzvf88zno6pduznah56b
Inyandikorugero:Taxonomy/Streptophyta
10
22538
130905
2026-04-28T22:45:58Z
~2026-26097-08
18008
Created page with "<noinclude>{{pp-template}}{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Streptophyta |parent=Plantae |refs={{Cite journal|last1=Adl|first1=Sina M.|last2=Bass|first2=David|last3=Lane|first3=Christopher E.|last4=Lukeš|first4=Julius|last5=Schoch|first5=Conrad L.|last6=Smirnov|first6=Alexey|last7=Agatha|first7=Sabine|last8=Berney|first8=Cedric|last9=Brown|first9=Matthew W.|date=2019|title=Revisions to the Classification, Nomenclature,..."
130905
wikitext
text/x-wiki
<noinclude>{{pp-template}}{{High-use}}
</noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Streptophyta
|parent=Plantae
|refs={{Cite journal|last1=Adl|first1=Sina M.|last2=Bass|first2=David|last3=Lane|first3=Christopher E.|last4=Lukeš|first4=Julius|last5=Schoch|first5=Conrad L.|last6=Smirnov|first6=Alexey|last7=Agatha|first7=Sabine|last8=Berney|first8=Cedric|last9=Brown|first9=Matthew W.|date=2019|title=Revisions to the Classification, Nomenclature, and Diversity of Eukaryotes|journal=Journal of Eukaryotic Microbiology|language=en|volume=66|issue=1|pages=4–119|doi=10.1111/jeu.12691|issn=1550-7408|pmid=30257078|pmc=6492006}}
}}
ttsa3mhg3s3yb66vrwkjuanrs7oc6zd
Inyandikorugero:Taxonomy/Mammaliaformes/skip
10
22539
130906
2026-04-28T22:48:06Z
~2026-26097-08
18008
Created page with "<noinclude><!--The skip here is needed to avoid Class Mammalia appearing below Order Therapsida. --></noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |same as=Mammaliaformes |parent=Synapsida |always_display=true }}"
130906
wikitext
text/x-wiki
<noinclude><!--The skip here is needed to avoid Class Mammalia appearing below Order Therapsida. --></noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|same as=Mammaliaformes
|parent=Synapsida
|always_display=true
}}
520plckf6i7qqsvwdoq7so6ii35aou4
Inyandikorugero:Taxonomy/Synapsida
10
22540
130907
2026-04-28T22:48:41Z
~2026-26097-08
18008
Created page with "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Synapsida |parent=Amniota |always_display=yes }}"
130907
wikitext
text/x-wiki
{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Synapsida
|parent=Amniota
|always_display=yes
}}
e70tabduzekdt7me1bx8wvrmqz04yst
Inyandikorugero:Taxonomy/Eucrocopoda
10
22541
130908
2026-04-28T22:51:41Z
~2026-26097-08
18008
Created page with "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Eucrocopoda |parent=Archosauriformes |extinct=<!--leave blank for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }}"
130908
wikitext
text/x-wiki
{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Eucrocopoda
|parent=Archosauriformes
|extinct=<!--leave blank for "not extinct"; put "yes" for "extinct" -->
|refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags -->
}}
fki927qxy2soiej26lu387aazpp55px
Inyandikorugero:Taxonomy/Archosauriformes
10
22542
130909
2026-04-28T22:52:18Z
~2026-26097-08
18008
Created page with "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Archosauriformes |parent=Crocopoda |always_display= }}<noinclude>{{pp-semi-indef}}</noinclude>"
130909
wikitext
text/x-wiki
{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Archosauriformes
|parent=Crocopoda
|always_display=
}}<noinclude>{{pp-semi-indef}}</noinclude>
ovy6ox3sqyi5zhro6dfxewzme48asap
Inyandikorugero:Taxonomy/Crocopoda
10
22543
130910
2026-04-28T22:53:15Z
~2026-26097-08
18008
Created page with "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Crocopoda |parent=Archosauromorpha |extinct=<!--leave blank for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }}"
130910
wikitext
text/x-wiki
{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Crocopoda
|parent=Archosauromorpha
|extinct=<!--leave blank for "not extinct"; put "yes" for "extinct" -->
|refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags -->
}}
lu7ta9olsioy72mwxz0kx6kgc83gkff
Inyandikorugero:Taxonomy/Archosauromorpha
10
22544
130911
2026-04-28T22:53:52Z
~2026-26097-08
18008
Created page with "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Archosauromorpha |parent=Archelosauria |always_display= }}<noinclude>{{pp-semi-indef}}</noinclude>"
130911
wikitext
text/x-wiki
{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Archosauromorpha
|parent=Archelosauria
|always_display=
}}<noinclude>{{pp-semi-indef}}</noinclude>
m05cqa45pey5og48gh9qyqt1z3fzrj8
Inyandikorugero:Taxonomy/Archelosauria
10
22545
130912
2026-04-28T22:54:34Z
~2026-26097-08
18008
Created page with "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Archelosauria |parent=Sauria |extinct= |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }}"
130912
wikitext
text/x-wiki
{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Archelosauria
|parent=Sauria
|extinct=
|refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags -->
}}
lg1k9sbfzhidmlvguvq929buclyhci2
Inyandikorugero:Taxonomy/Sauria
10
22546
130913
2026-04-28T22:55:23Z
~2026-26097-08
18008
Created page with "<noinclude>{{pp-template}}{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Sauria |parent=Neodiapsida }}"
130913
wikitext
text/x-wiki
<noinclude>{{pp-template}}{{High-use}}
</noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Sauria
|parent=Neodiapsida
}}
5llg9b8lzhopblk2qotzntk7mt72exz
Inyandikorugero:Taxonomy/Neodiapsida
10
22547
130914
2026-04-28T22:56:08Z
~2026-26097-08
18008
Created page with "<noinclude>{{pp-template}}{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=cladus |link=Neodiapsida |parent=Parapleurota }}"
130914
wikitext
text/x-wiki
<noinclude>{{pp-template}}{{High-use}}
</noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=cladus
|link=Neodiapsida
|parent=Parapleurota
}}
gn6f7t96mb1yb9357fz4b4l220i456k
Inyandikorugero:Taxonomy/Parapleurota
10
22548
130915
2026-04-28T22:57:56Z
~2026-26097-08
18008
Created page with "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Parapleurota |parent=Neoreptilia |extinct=no |refs={{cite journal |last1=Jenkins |first1=Xavier A |last2=Benson |first2=Roger BJ |last3=Ford |first3=David P |last4=Browning |first4=Claire |last5=Fernandez |first5=Vincent |last6=Dollman |first6=Kathleen |last7=Gomes |first7=Timothy |last8=Griffiths |first8=Elizabeth |last9=Choiniere |first9=Jonah N |last10=Peecook |first10=Brandon R |title=Evolutionary assembly..."
130915
wikitext
text/x-wiki
{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Parapleurota
|parent=Neoreptilia
|extinct=no
|refs={{cite journal |last1=Jenkins |first1=Xavier A |last2=Benson |first2=Roger BJ |last3=Ford |first3=David P |last4=Browning |first4=Claire |last5=Fernandez |first5=Vincent |last6=Dollman |first6=Kathleen |last7=Gomes |first7=Timothy |last8=Griffiths |first8=Elizabeth |last9=Choiniere |first9=Jonah N |last10=Peecook |first10=Brandon R |title=Evolutionary assembly of crown reptile anatomy clarified by late Paleozoic relatives of Neodiapsida |journal=Peer Community Journal |date=28 August 2025 |volume=5 |article-number=e89 |doi=10.24072/pcjournal.620 |eissn=2804-3871 |s2cid=274305322 |doi-access=free}}
}}
81qxtc1420h9rlwiy6l7g2q6kb0sye8
Inyandikorugero:Taxonomy/Neoreptilia
10
22549
130916
2026-04-28T22:59:32Z
~2026-26097-08
18008
Created page with "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Neoreptilia |parent=Diapsida |extinct=no |refs={{cite journal |last1=Ford |first1=David P. |last2=Benson |first2=Roger B. J. |year=2020 |title=The phylogeny of early amniotes and the affinities of Parareptilia and Varanopidae |journal=Nature Ecology & Evolution |volume=4 |pages=57-65 |doi=10.1038/s41559-019-1047-3}} }}"
130916
wikitext
text/x-wiki
{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Neoreptilia
|parent=Diapsida
|extinct=no
|refs={{cite journal |last1=Ford |first1=David P. |last2=Benson |first2=Roger B. J. |year=2020 |title=The phylogeny of early amniotes and the affinities of Parareptilia and Varanopidae |journal=Nature Ecology & Evolution |volume=4 |pages=57-65 |doi=10.1038/s41559-019-1047-3}}
}}
2w004gv0sazyfdq5140e13jk95e14ii
Inyandikorugero:Taxonomy/Diapsida
10
22550
130917
2026-04-28T23:00:22Z
~2026-26097-08
18008
Created page with "<noinclude>{{pp-template}}{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Diapsid|Diapsida |parent=Romeriida }}"
130917
wikitext
text/x-wiki
<noinclude>{{pp-template}}{{High-use}}
</noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Diapsid|Diapsida
|parent=Romeriida
}}
42meufvrn5owwolnaa47ruzh2lgcmpl
Inyandikorugero:Taxonomy/Romeriida
10
22551
130918
2026-04-28T23:01:13Z
~2026-26097-08
18008
Created page with "<noinclude>{{pp-template}}{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Romeriida |parent=Eureptilia }}"
130918
wikitext
text/x-wiki
<noinclude>{{pp-template}}{{High-use}}
</noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Romeriida
|parent=Eureptilia
}}
h6aolzw5fmfv799q7od54j3mbk9bv5t
Inyandikorugero:Taxonomy/Eureptilia
10
22552
130919
2026-04-28T23:03:09Z
~2026-26097-08
18008
Created page with "<noinclude>{{pp-template}}{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=cladus |link=Eureptilia |parent=Reptilia }}"
130919
wikitext
text/x-wiki
<noinclude>{{pp-template}}{{High-use}}
</noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=cladus
|link=Eureptilia
|parent=Reptilia
}}
o490sp8rym9sgt7ny0m9p5im8o8jzbo
Inyandikorugero:Taxonomy/Reptilia
10
22553
130920
2026-04-28T23:03:58Z
~2026-26097-08
18008
Created page with "<noinclude>{{pp-template}}{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=classis |parent=Sauropsida |link=Reptile|Reptilia }}"
130920
wikitext
text/x-wiki
<noinclude>{{pp-template}}{{High-use}}
</noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=classis
|parent=Sauropsida
|link=Reptile|Reptilia
}}
915eibe5hrdqudsv03ylkhm1y2k1ct3
Inyandikorugero:Pp-semi-indef
10
22554
130921
2026-04-28T23:09:18Z
~2026-26097-08
18008
Created page with "<includeonly>{{#invoke:Protection banner|main}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude>"
130921
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:Protection banner|main}}</includeonly><noinclude>
{{documentation}}
<!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. -->
</noinclude>
5t6lal9n9hcpwsso2obr7pcyjbg26xc