Wikipedia rwwiki https://rw.wikipedia.org/wiki/Intangiriro MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Itangazamakuru Ibidasanzwe Ibiganiro Umukoresha Ibiganiro by'umukoresha Wikipedia Ibiganiro kuri Wikipedia Dosiye Ibiganiro kuri dosiye MediyaWiki Ibiganiro kuri MediyaWiki Inyandikorugero Ibiganiro ku nyandikorugero Ubufasha Ibiganiro ku bufasha Ikiciro Ibiganiro ku byiciro TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Ubwandu bwa Hantavirus 0 22606 131151 131113 2026-05-13T17:03:48Z ~2026-28702-27 18133 Avenge Ryouta and Kuroha. 131151 wikitext text/x-wiki '''Ubwandu bwa hantavirusi''' cyangwa '''indwara ya hantavirusi''' ni [[Indwara|indwara]] yandura. Iterwa na virusi zo mu bwoko bwa virusi za ''[[Orthohantavirus]]''. ==Ibihe by'ingenzi== *[[MV Hondius icyorezo cya hantavirusi|2026 MV ''Hondius'' icyorezo cya hantavirusi]] {{Stub}} [[Category:Virusi]] [[Category:Indwara zandurira mu mubiri]] ekdegzeexb54andwyojgawty0na28wu 131152 131151 2026-05-13T17:04:02Z ~2026-28702-27 18133 Avenge Ryouta and Kuroha. 131152 wikitext text/x-wiki Iterwa na virusi zo mu bwoko bwa virusi za ''[[Orthohantavirus]]''. ==Ibihe by'ingenzi== *[[MV Hondius icyorezo cya hantavirusi|2026 MV ''Hondius'' icyorezo cya hantavirusi]] {{Stub}} [[Category:Virusi]] [[Category:Indwara zandurira mu mubiri]] ni072o9vsl700wap8u31oi9b2dirbk1 131153 131152 2026-05-13T17:04:18Z ~2026-28702-27 18133 Avenge Ryouta and Kuroha. 131153 wikitext text/x-wiki {{Stub}} [[Category:Virusi]] [[Category:Indwara zandurira mu mubiri]] 8xlw6ophlv6e6dl54lzacii2vfqvf4j IBYARANZE TALIKI YA 8 MATA 1994 0 22621 131155 131146 2026-05-14T10:19:28Z Igiraneza Divine 15375 #Kwibuka32 131155 wikitext text/x-wiki Nyuma y'umunsi umwe Jenoside yakorewe Abatutsi itangiye mu Rwanda, taliki ya 8 Mata 1994 ubwicanyi bwarakomeje mu bice bitandukanye by'igihugu, ku rundi ruhande ingabo za FPR Inkotanyi nazo zakomeje urugamba zigamije guhagarika Jenoside.<ref name=":0">[https://amizero.rw/bimwe-mu-byaranze-tariki-ya-08-mata-1994/#:~:text=%E2%80%93%20Kuva%20ku%20itariki%20ya,Rutsiro%20muri%20Perefegitura%20ya%20Kibuye. https://amizero.rw/bimwe-mu-byaranze-tariki-ya-08-mata-1994/#:~:text=%E2%80%93%20Kuva%20ku%20itariki%20ya,Rutsiro%20muri%20Perefegitura%20ya%20Kibuye.]</ref> Kuri iyi taliki, Maj. Gen. Paul Kagame wari Umugaba Mukuru w'Ingabo za FPR Inkotanyi, yatangaje ko atangiye intambara kuri Leta yakoraga Jenoside kuko bitari bigishoboka kubahiriza amasezerano y'amahoro ya Arusha. Ingabo za FPR Inkotanyi zatangije urugamba mu Mujyi wa Kigali, ziyemeza guhagarika Jenoside mu maguru mashya. Nkuko tubikesha CNLG, izi ngabo zubuye imirwano mu duce twa Byumba na Ruhengeri kugira ngo zihagarike Jenoside yakorerwaga Abatutsi.<ref name=":0" /> Mu Karere ka Nyaruguru Abatutsi bari bahungiye mu ruganda rw'icyayi rwa Mata barishwe bose. Uwo munsi Abatutsi bageragezaga guhungira mu cyahoze ari Zaire, interahamwe zarabatangiraga, zikabakusanyiriza ahitwa Rusura, mu Murenge wa Bugeshi muri Gisenyi, zikabica. Abasirikare b'Abafaransa n'Ababiligi, batangiye igikorwa cyo gucyura abanyaburayi babaga mu Rwanda. Abafaransa bacyita Operation Amarylis naho Ababiligi bacyita Silver Back.<ref name=":1">[https://my250tv.com/2025/04/08/kwibuka31-ibyaranze-tariki-ya-8-mata-1994/#:~:text=Uwo%20munsi%20kandi%20nibwo%20Abatutsi,ku%20tariki%20ya%207%20barimburwa. https://my250tv.com/2025/04/08/kwibuka31-ibyaranze-tariki-ya-8-mata-1994/#:~:text=Uwo%20munsi%20kandi%20nibwo%20Abatutsi,ku%20tariki%20ya%207%20barimburwa.]</ref> Abatutsi bari bahungiye Mwiri ku musozi wa Nyawera (muri Kayonza)barishwe. Interahamwe n'abasirikare barindaga Perezida Habyarimana Juvenal bishe Abatutsi bari bahungiye kuri Paruwasi Gatolika yitiriwe Mutagatifu Karoli Lwanga no mu kigo cy'Abafureri b'Abayozefiti i Nyamirambo.<ref name=":1" /> -Abatutsi bari bahungiye mu Ishuri rya St Andre i Nyamirambo barishwe. Kuva ku italiki ya 8, 14, 25 Mata 1994, Abatutsi bari bahungiye kuri Paruwasi Gatolika ya Ruhuha, barishwe. Ubwicanyi bwibasiye Abatutsi bwatangiye muri Komini Rutsiro muri Perefegitura ya Kibuye.<ref name=":2">https://umuryango.rw/kwibuka/article/ibyaranze-tariki-ya-08-mata-1994-muri-jenoside-yakorewe-abatutsi</ref> Ingabo za FPR Inkotanyi zageze i Kigali, Kagame Paul amenyesha MINUAR ko agiye kohereza umutwe w'Ingabo gufatanya n'Ingabo za Leta mu guhagarika ubwicanyi bwakorwaga n'Abasirikare barindaga Perezida Habyarimana. Mu Kinigi, Koloneli Setako Ephrem yategetse Interahamwe kwica Abatutsi baho. Uwo munsi Ingabo za FPR Inkotanyi zahageze zibasha kurokora bake bari basigaye bataricwa.<ref name=":2" /> Abatutsi bagera ku 5000 bari bahungiye ku rusengero rw'Abadiventisite rwa Cyambara mu Murenge wa Bigogwe muri Perefegitura ya Gisenyi, ubu ni mu Karere ka Rubavu. Hishwe Abatutsi bari bahungiye mu Bitaro bya Shyira muri Perefegitura ya Ruhengeri, ubu ni mu Karere ka Nyabihu.<ref>[https://my250tv.com/2025/04/08/kwibuka31-ibyaranze-tariki-ya-8-mata-1994/#:~:text=Kwibuka31%3A%20Ibyaranze%20tariki%20ya%208,bukware%20Abatutsi%20aho%20bari%20hose. https://my250tv.com/2025/04/08/kwibuka31-ibyaranze-tariki-ya-8-mata-1994/#:~:text=Kwibuka31%3A%20Ibyaranze%20tariki%20ya%208,bukware%20Abatutsi%20aho%20bari%20hose.]</ref> Hishwe Abatutsi bari bahungiye ku rusengero rw'Adiventisiti rwa Mudende muri Perefegitura ya Gisenyi, ubu ni mu Karere ka Rubavu. Hishwe Abatutsi bari bahungiye ku rusengero rw'Adiventisiti rwa Bweramana muri Perefegitura ya Gisenyi, ubu ni mu Karere ka Rubavu. Abatutsi bari bahungiye ku rusengero rwa ADEPR Kabumba, Perefegitura ya Gisenyi barishwe. Abatutsi bari bahungiye muri Kaminuza y'Adiventisiti ya Mudende muri Perefegitura ya Gisenyi barishwe, ubu ni mu Karere ka Rubavu. Hishwe Abatutsi ku musozi wa Kesho muri Rubaya(Ngororero).<ref>[https://thechoicelive.com/kwibuka31-ibyaranze-itariki-ya-08-mata-1994#:~:text=Kwibuka31%3A%20Ibyaranze%20itariki%20ya%2008,Mata%201994&text=%2D%20Kuva%20tariki%20ya%2008%2C,Paruwasi%20Gatolika%20ya%20Ruhuha%20barishwe. https://thechoicelive.com/kwibuka31-ibyaranze-itariki-ya-08-mata-1994#:~:text=Kwibuka31%3A%20Ibyaranze%20itariki%20ya%2008,Mata%201994&text=%2D%20Kuva%20tariki%20ya%2008%2C,Paruwasi%20Gatolika%20ya%20Ruhuha%20barishwe.]</ref> Hishwe Abatutsi i Kavumu no mu nkengero zaho(mu yari Komini Ramba). Hishwe Abatutsi benshi muri Centre ya Gakenke. Hishwe Abatutsi i Bukeri(muri Komini Ndusu) ku mugezi wa Mukungwa ku gice kigana muri Vunga. Hishwe Abatutsi kuri Superefegitura ya Busengo.<ref name=":0" /> '''AMASHAKIRO;''' 796e50xrpve6q5vxhkhal58huxoxpov IBYARANZE TALIKI YA 9 MATA 1994 0 22622 131154 2026-05-14T09:32:03Z Igiraneza Divine 15375 #Kwibuka32 131154 wikitext text/x-wiki Taliki ya 9 Mata 1994, Ingabo z'Abafaransa zatereranye Abatutsi. Leta y'abicanyi yakomeje umugambi wayo mubisha wo gutsemba Abatutsi hirya no hino mu gihugu. Iyi nyandiko igaragaza hamwe mu hantu hashoboye kumenyekana hiciwe Abatutsi taliki ya 9 Mata 1994, Ingabo z'Abafaransa baje mu cyo bise Operation Amaryllis zatereranye Abatutsi mu maboko y'abicanyi.<ref name=":0">https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/article/bimwe-mu-byaranze-tariki-ya-09-mata-1994-muri-jenoside-yakorewe-abatutsi</ref> Taliki ya 9 Mata 1994, ni bwo icyo bise Operation Amaryllis yatangiye mu Rwanda kugera taliki 12 Mata. Igisobanuro cy'iyo operasiyo kwari ugucyura Abafaransa n'abanyamahanga bari mu Rwanda. Iyo Operasiyo yabaye igihe Abatutsi bicwaga cyane muri Kigali n'ahandi henshi mu gihugu, bicwa n'abasirikare n'interahamwe. Izo ngabo z'abafaransa zarebaga Abatutsi bicwaga nyamara ntibigeze babatabara, barabaretse baricwa bikomereza gucyura bene wabo.<ref name=":1">https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/article/bimwe-mu-byaranze-tariki-ya-09-mata-1994-muri-jenoside-yakorewe-abatutsi</ref> Abafaransa ntibashatse gutabara kugira ngo bahagarike ubwicanyi bwakorerwaga mu maso yabo, cyane cyane ku kibuga cy'indege cya Kanombe bahasize benshi babasigira interahamwe. Hari Abatutsi bari bashoboye kurira mu modoka z'Abasirikare b'Abafaransa zacyuraga abanyamahanga, ariko bagera kuri bariyeri bakabakuramo bakabicira imbere y'Ingabo z'Abafaransa. Imiryango yarimo abashakanye hagati y'Umufaransa n'Umunyarwanda barabatandukanije, abanza gutandukana barabasiga. Mu marira menshi abagore bashakanye n'Abanyarwanda basabye ko abo bashakanye n'abana babo, babatwara baranga. Abakozi ba ambasade y'u Bufaransa cyane cyane Abatutsi barasigaye, abenshi baricwa. Nyamara ambasade y'u Bufaransa yafunguriye imiryango yayo umuryango w'uwahoze ari perezida, abari mu mutwe w'abicanyi bashyizweho na Leta yariho, n'ibyegera bya Habyarimana Juvenal byari ku isonga ry'Akazu. Abatutsi bageragezaga kurira urukuta rwa ambasade y'u Bufaransa barakubitwaga bakabasubiza inyuma, interahamwe zirabica. Abakozi bo mu nzu yareraga imfubyi(Orphelinat Ste Agatha) yari iya Agathe Kanziga umugore wa Habyarimana Juvenal, barabatwaye, ariko u Bufaransa bwima ubuhungiro abana ba nyakwigendera Minisitiri w'Intebe Agathe Uwiringiyimana, wari umaze iminsi 2 yishwe n'abasirikare b'u Rwanda bayobowe na Majoro Bernard Ntuyahaga. Icyemezo cyo gucyura Abafaransa nticyafashwe indege ya Habyarimana ikimara guhanurwa cyangwa se iminsi 2 yakurikiyeho, icyo cyemezo cyafashwe n'Abanyepolitiki bashakaga guha ingufu ingabo z'u Rwanda zari ku rugamba. <ref name=":0" /> Uwo munsi, umuryango wa Hbyarimana n'abandi bahezanguni buriye indege z'Abafaransa bajyanwa i Bangui, bakomereza i Paris. Mu ntagondwa z'abajenosideri batwawe n'Ingabo z'Abafaransa harimo Felisiyani Kabuga wabaye umushoramari wa Jenoside na Ferdinard Nahimana wabaye umukangurambaga wa Jenoside. Bombi bari mu bashinze RTLM yakoreshejwe mu kwamamaza ikorwa rya Jenoside, ishyirwaho rya guverinoma y'abicanyi yari iyobowe na Kambanda. Mu gitondo cy'italiki ya 8 Mata, Bagosora yakoranyije abayobozi bagize Hutu-Power, kugira ngo bashyireho guverinoma, bose bavaga mu mashyaka y'abahezanguni. Ishyirwaho ry'iyo guverinoma ryabereye muri Ambasade y'Abafaransa. MRND yari ihagarariwe na Matayo Ngirumpatse,Edouard Karemera, visi perezida we na Joseph Nzirorera, umunyamabanga Mukuru, MDR ihagarariwe na Froduald Karamira, Donat Murego, PL ihagarariwe na Justin Mugenzi na Agnes Ntamabyariro, PSD yari ihagarariwe na Francois Ndungutse na Hyacinthe Nsengiyumva Rafiki, PDC ihagarariwe na Jean- Marie Vianney Sibomana, Celestin Kabanda na Gaspard Ruhumuriza. MRND yashyizweho na Dr Theodore Sindikubwabo nka Perezida wa Repubulika, Bagosora nawe ashyiraho Jean Kambanda ku mwanya wa Minisitiri w'intebe.<ref name=":1" /> Iyo guverinoma yari ifite gahunda imwe gusa; gutanga umurongo w'uko Jenoside igomba gukorwa mu gihugu cyose, gutanga intwaro, gukangurira abaturage gukora Jenoside no kuyisobanurira mu mahanga. Abatutsi biciwe kuri Paruwasi gatolika yitiriwe Mutagatifu Visenti wa Pallotti i Gikondo muri Kigali. Taliki ya 09 Mata 1994, interahamwe n'abasirikare barindaga Habyarimana, bishe Abatutsi bari bahungiye kuri paruwasi gatulika yitiriwe Mutagatifu Visenti wa Pallotti i Gikondo bagera kuri 500. Kuri uwo munsi, Ingabo za Loni zaboneye ubwicanyi bwakorewe Abatutsi biganjemo abana muri Kiliziya i Gikondo. Uwo munsi kandi ni nabwo abasirikare ba Leta batwitse Abatutsi bari bahungiye mu Mudugudu wa Nyakabanda II munsi ya Hoteli BAOBAB. Ikinyamakuru cy'Abafaransa Liberation ni cyo cya mbere cyise ubwo bwicanyi Jenoside, mu nyandiko yanditswe n'umunyamakuru Philippe Ceppi wari mu Rwanda mu gihe cya Jenoside. Abatutsi bakomeje kwicwa ahantu hanyuranye mu gihugu; muri Kibungo, Kigali, Ruhengeri, na Kibuye. Kuri uwo munsi kandi Abatutsi bari bahungiye ku misozi ya Murama, Murundi, Mwiri, Nyamirama, na Kabare mu Karere ka Kayonza, kimwe n'abari bahungiye kuri paruwasi gatolika ya Kabuye mu Murenge wa Jabana mu Karere ka Gasabo barishwe.<ref name=":2">[https://umuseke.rw/tariki-ya-09-mata-1994-umunsi-ingabo-zubufaransa-zitererana-abatutsi/#:~:text=Tariki%20ya%2009%20Mata%201994%2C,i%20Gikondo%20bagera%20kuri%20500. https://umuseke.rw/tariki-ya-09-mata-1994-umunsi-ingabo-zubufaransa-zitererana-abatutsi/#:~:text=Tariki%20ya%2009%20Mata%201994%2C,i%20Gikondo%20bagera%20kuri%20500.]</ref> Interahamwe zishe Abatutsi bari bahungiye muri Segiteri Nyagatare I mu Karere ka Nyagatare ndetse n'abari bahungiye kuri paruwasi ya Zaza muri Kibungo aho guhera taliki 09 Mata ubwo bwicanyi bwarakomeje, ababarirwa hagati ya 500 na 800 bishwe. Guhera taliki ya 09 Mata, Interahamwe zatangiye kwica Abatutsi bari bahungiye i Kiramuruzi mu Karere ka Gatsibo, hamwe n'abari bahungiye ku musozi wa Nyamagumba muri Komine Mabanza muri Perefegitura ya Kibuye. Mu minsi yakurikiyeho hishwe Abatutsi barenga 12000. Kuri uwo munsi na none, hishwe Abatutsi bari bahungiye i Nybikenke, ku biro byahoze ari iby'Umurenge wa Karama muri Bumbogo ndetse n'ahandi hantu hatandukanye harimo i Cyabingo muri Perefegitura ya Ruhengeri, muri centre y'ubucuruzi ya Karama no mu Mataba mu Karere ka Gakenke, ku rusengero rw'Ababatisita rwa Rusiza muri Kabumba, Perefegitura ya Gisenyi, muri Kiliziya ya Nyundo no mu nkengero zayo, ndetse no muri Maternite ya Nyundo muri Perefegitura ya Gisenyi, ubu ni mu Karere ka Rubavu. Ahitwa mu Kivuruga muri Komini Cyabingo hari huzuye abasirikare batangiraga Abatutsi bageragezaga guhunga. Uretse aho kuri bariyeri, Abatutsi biciwe i Cyabingo na Busengo. Interahamwe zabishe zazaga kuri kaburimbo ahitwa kuri Mukinga zifite ibiganza by'abo zamaze kwica; zigakomereza i Rwaza mu yari Komini Ruhondo kwica abandi Batutsi.<ref>[https://my250tv.com/2025/04/09/kwibuka31-guhungisha-kabuga-operation-amaryllisibyaranze-tariki-ya-9-mata-1994/#:~:text=Tariki%20ya%209%20Mata%2C%20nibwo,Abafaransa%20n'abanyamahanga%20bari%20mu%20Rwanda. https://my250tv.com/2025/04/09/kwibuka31-guhungisha-kabuga-operation-amaryllisibyaranze-tariki-ya-9-mata-1994/#:~:text=Tariki%20ya%209%20Mata%2C%20nibwo,Abafaransa%20n'abanyamahanga%20bari%20mu%20Rwanda.]</ref> Umusozo; Ubwicanyi bwibasiye Abatutsi bwarakomeje hirya no hino mu gihugu, bukorwa kimwe, ni ukuvuga ko uwitwa Umututsi wese yishwe, abenshi bishwe bahunga. Kuri iyi taliki abenshi biciwe mu nsengero na za kiliziya, kuko abantu bibeshyaga ko bashobora kuharokokera.<ref name=":2" /> == AMASHAKIRO; == pg1atpm1uucn4i4ibc5uckmqpy2s25t