Wikipedia rwwiki https://rw.wikipedia.org/wiki/Intangiriro MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Itangazamakuru Ibidasanzwe Ibiganiro Umukoresha Ibiganiro by'umukoresha Wikipedia Ibiganiro kuri Wikipedia Dosiye Ibiganiro kuri dosiye MediyaWiki Ibiganiro kuri MediyaWiki Inyandikorugero Ibiganiro ku nyandikorugero Ubufasha Ibiganiro ku bufasha Ikiciro Ibiganiro ku byiciro TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Rwanda 0 775 131727 131340 2026-06-12T13:30:57Z Abanyarwanda 18366 131727 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Repubulika y'u Rwanda<br />Republic of Rwanda<br />République du Rwanda<br />Jamhuri ya Rwanda'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of Rwanda.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[File:Coat of arms of Rwanda.svg|125px]] |- | align="center" width="140px" | [[Ibendera rya Repubulika y’u Rwanda|<span style="color:grey">Ibendera rya Repubulika y’u Rwanda</span>]] | align="center" width="140px" | [[Ikimenyetso mpamo cy’inyandiko za Leta y’u Rwanda|<span style="color:grey">Ikimenyetso mpamo cy’inyandiko za Leta y’u Rwanda</span>]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Rwanda (orthographic projection with locator).svg|300px]] |} = U Rwanda = '''[[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]]''' ni igihugu giherereye muri Afurika y'uburengerazuba, mu karere k’ibiyaga bigari. Umurwa mukuru akaba ari '''[[Kigali]]'''. [[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] n'igihugu gifite ubuso bwa km² 26,338, rukaba rutuwe n’abaturage barenga miliyoni 14 (2024). U Rwanda ni kimwe mu bihugu bifite ubucucike bw’abaturage buri hejuru muri Afurika.<ref>https://www.google.com/search?q=abaturage+b%27u+Rwanda&oq=abaturage+b%27u+Rwanda&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIICAEQABgWGB4yCggCEAAYogQYiQUyBwgDEAAY7wUyBwgEEAAY7wUyBwgFEAAY7wUyBwgGEAAY7wXSAQkxNjcxN2owajeoAgCwAgA&sourceid=chrome&ie=UTF-8</ref> == Imiterere n’Imipaka == [[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] ntirukora ku nyanja. ruhana imbibi na: * '''Burundi''' mu majyepfo, * '''Tanzaniya''' mu burasirazuba, * '''Uganda''' mu majyaruguru, * '''Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo''' mu burengerazuba. Igihugu gifite ibirunga, ibiyaga (nk’ikiyaga cya Kivu, Rweru, Ruhondo, Muhazi,...) n’imigezi myinshi, imwe muri yo ikaba ari inkomoko y’uruzi rwa Nil. umusozi muremure kurusha indi ni '''Kalisimbi''' ifite ubutumburuke bwa (m 4,519), naho hato ni '''Rusizi Valley''' (m 950).<ref> '''Amakuru rusange''' U Rwanda ruherereye muri Afurika y'uburengerazuba, mu karere k’ibiyaga bigari. Umurwa mukuru ni Kigali. Abaturage barenga miliyoni 14 (2024). '''Imiterere n’imipaka''' Ubuso: km² 26,338. Gihana imbibi na: Uganda, Tanzaniya, Burundi na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo. Ahantu harehare ni Kalisimbi (m 4,519), ahato Rusizi Valley (m 950). '''Ubuyobozi n’imiterere y’igihugu''' Repubulika iyoborwa na Perezida. Intara 4 n’Umujyi wa Kigali, bigabanyijemo uturere 30. Itegeko nshinga ryatowe mu 2003. '''Indimi''' Ikinyarwanda, Icyongereza, Igifaransa, Igiswayire. '''Ibimenyetso by’igihugu''' Ibendera: ubururu, umuhondo, icyatsi. Intego: Ubumwe, Umurimo, Gukunda Igihugu. Indirimbo: ''Rwanda Nziza''. '''Ubukungu''' Ubuhinzi: ikawa, icyayi, ibitoki, imyumbati, ibirayi. Amatungo: inka, ihene, intama. '''Ubukerarugendo''' Pariki y’Akagera, Pariki ya Nyungwe, Pariki y’Ibirunga. Inyamaswa n’umuco w’Abanyarwanda. '''Idini''' Abakirisitu (Gatolika, Angilikani, Abaporotesitanti), Abayisilamu n’amadini mato.</ref> == Ubuyobozi == U Rwanda ni '''Repubulika''' iyoborwa na Perezida utorwa n'abaturage binyuze mu matora . Ubuyobozi bugendera ku '''itegeko nshinga ryatowe mu 2003'''. Igihugu kigizwe n’'''intara enye (4)''' n’'''Umujyi wa Kigali.''' Igihugu cy' u Rwanda kigizwe n'uturere mirongo itatu (30 districts) n'imirenge maganane na cumi n'itandatu n'utugari ibihumbi bibiri n'ijana na mirongo ine n'umunani (2148) n'imidugudu ibihumbi icumi na bine maganinani mirongo itatu n'irindwi (14837).<ref>https://www.westernprovince.gov.rw/en/intara-1/uturere</ref> == Ururimi == [[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] nk'igihugu , abaturage b'[[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] bakoresha ururimi rumwe ari rwo rubaranga, rukabahuza kandi rukabaranga aho bari hose.Kugeza ubu mu Rwanda hemewe gukoreshwa indimi zitandukanye z'amahanga ariko ku isonga haza: * '''Ikinyarwanda''' (ururimi gakondo), * '''Icyongereza''', * '''Igifaransa''', * '''Igiswayire'''. == Ibimenyetso by’Igihugu == Nk'igihugu kigendera ku mahame ya demokarasi, u Rwanda rufite ibirango bitatu biruranga aho ruzwi hose mu ruhando rw'ibindi bihugu.Ibyo birango ( ibimenyetso) ni ibi bikurikira:<ref>https://x.com/lyvine_rwanda/status/1854124418471256089</ref> * '''Ibendera''': Ibendera ry' u Rwanda rigaragara mu mabara atatu avugwa uhereye hejuru ugana hasi: '''ubururu, umuhondo, icyatsikibisi'''. Ibendera ry' u Rwanda rifite ishusho y'izuba mu ibara ry'ubururu iryo zuba rigizwe n'imirasire ya zahabu makumyabiri n'ine isobanura urumuri rumurikira abanyarwanda, abaturarwanda n'inshuti zarwo. ibi kand bisobanura gukorera hamwe nta vangura mu banyarwanda no kurwanya ubujiji. Ibara ry'ubururu risobanura Amahoro n'umutekano urambye by'abanyarwanda.Ibara ry'umuhondo risobanura iterambere ry'ubukungu n'imbaraga biturutse ku banyarwanda. Ibara ry'icyatsikibisi risobanura icyizere kirambye cy'abanyarwanda. * * '''Ikirangantego''': Mu kirangantego cy'u Rwanda habonekamo amagambo akurikira: Ubumwe, '''Ubumwe,umurimo, no gukunda ukunda igihugu'''. * * '''Indirimbo yubahiriza igihugu''': Indirimbo yubahiriza cy'u yitwa ''Rwanda Nziza''.Iyi ndirimbo ikaba igizwe n'ibitero cyangwa ibika bine. == Ubukungu == Ubukungu bushingiye ku '''buhinzi''', cyane cyane ikawa n’icyayi. Ibindi bihingwa ni ibitoki, imyumbati, amasaka n’ibirayi. Amatungo (inka, [[ihene]], intama) na yo ni ingenzi mu mibereho y’abaturage. == Ubukerarugendo == [[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] rwamenyekanye cyane ku '''bukerarugendo bushingiye ku nyamaswa n’umurage w’umuco'''. Pariki zikomeye ni: * [[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga|Pariki y’Ibirunga]], * [[Pariki ya Nyungwe]], * [[Pariki y'Akagera|Pariki y’Akagera.]] == Idini == Abaturage benshi ni '''abakirisitu''' (Gatolika, Angilikani, Abaporotesitanti), hakiyongeraho Abayisilamu n’amadini mato atandukanye.[[Dosiye:View from Virunga Lodge in Rwanda of Mount Muhavura.jpg|thumb|281x281px|Uku niko urwanda rugaragara uri mumisozi.]] [[File:Rwanda (rw) pronunciation.ogg|thumb|Rwanda (rw) pronunciation]] [[Dosiye:Kigali Arena|thumb|Aho u Rwanda rugeze mu iterambere]] [[Umuceli|U]] '''[[Rwanda]]''' ni [[igihugu]] giherereye muri [[Afurika]] y'uburengerazuba mu karere k’ibiyaga bigari, munsi y'umurongo wa Koma y'isi. [[Dosiye:Communes_of_Rwanda_in_1994.svg|thumb|Intara n'Uture muri 1994]] [[Umurwa]] mukuru w’u Rwanda witwa [[Kigali]]. Iki gihugu gikunze kwitwa icy'imisozi igihumbi gikoresha indimi enye: [[Ikinyarwanda]], [[Icyongereza]], [[Igifaransa]] n'[[igiswahili|Igiswayire]]. Ururimi gakondo rw'Abanyarwanda ni Ikinyarwanda. Ubutegetsi bw'u Rwanda burigenga, u buyobozi bufite intego igamije guteza imbere abaturage, kandi imiyoborere y'igihugu ntabwo ishingiye ku idini. [[Ibirango by’igihugu]] cy’u [[Rwanda]] ni [[ibendera|i]]<nowiki/>nkingi, ikimenyetso mpamo cy’inyandiko z' ubuyobozi, intego n’indirimbo y’Igihugu. [[Intego ya Repubulika|Intego y'Umutegetsi]] ni [[Ubumwe]], [[Umurimo]], [[Gukunda Igihugu]]. [[Indirimbo y’Igihugu]] ni [[Rwanda Nziza]].U [[Rwanda]] rugizwe n' uturere 30, intara 5, n'imirenge 416. U Rwanda kandi rufite abaturage million zisaga14 z'abaturage. == [[Amateka]] == [[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] ruri mu bihugu 10 bya mbere bikungahaye k'ubukerarugendo bushingiye k'umuco n'umurage Ndangamateka. == "Ubumenyi bw'isi" == [[File:Map of Rwanda.png|300px|Map of Rwanda]] Ni igihugu kidakora ku nyanja, kiri muri Afurika y'uburengerazuba mu karere bita ak’ibiyaga bigari. [[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] rufite [[Ikirunga|ibirunga]] bitanu, ibiyaga makumyabiri na bitatu n’imigezi myinshi, imwe akaba ariyo soko y’uruzi rwa [[Nili|Nil.]] U Rwanda rufite ubuso bwa 26,338 km² ubutaka bukaba bwihariye 24,948 km² amazi agafata 1,390 km². Abaturage babarirwa hafi ya 11,533,446 (National Institute of Statistics of Rwanda, 2016), ubwo rero ni abantu 438 kuri buri km², u Rwanda rubarirwa mu bihugu bituwe cyane kurusha ibindi muri Afurika. [[File:Rwanda Gitarama landscape.JPG|thumb|250px|<span style="color:grey;"></span>]] Imipaka n’ibihugu by’ibituranyi bikurikira ni 893 km: [[Burundi]] mu majyepfo (290km), [[Tanzaniya]] mu burasirazuba (217km), [[Uganda]] mu majyaruguru(169km) na [[Repubulika iharanira Demokarasi ya Kongo|Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] (217km). U Rwanda rufite ibihe by’imvura bibiri Itumba-kuva Gashyantare kugera muri Gicurasi, Umuhindi-kuva muri Nzeli kugera muri Mutarama. Mu misozi ibihe biri mu rugero hajya haba ubutita rimwe na rimwe hakaza n’urubura rw’imbonekarimwe. Igihugu gifite imiterere y’ubutaka itandukanye yiganjemo ibirunga mu majyaruguru kikaba gikikijwe [[Ikiyaga cya Kivu|n’ikiyaga cya Kivu]] [[https://rw.m.wikipedia.org/wiki/Ikiyaga_cya_Kivu]] mu burengerazuba. Parike National y’ibirunga iri mu birunga mu misozi miremire n’amashyamba biri mu majyaruguru, iyo pariki ifite ingangi zizwi cyane kw’isi nk'[[inyamaswa]] nini cyane zizwi ku kwita ku miryango yazo. Hari inyamaswa nini n’into, naho ikiyaga cya Kivu mu burengerazuba kikaba gifite umusenyi mwiza mu nkengero zacyo ku Kibuye, Kivu ikaba itatswe n’uturwa twinshi. Ahantu ha mbere haciye bugufi mu [[Rwanda]] ni mu kibaya cya Rusizi kikaba kiri ku butumburuke bwa metero 950 uhereye ku nyanja. Naho ahantu harehare cyane gusumba ahandi ni ikirunga cya Kalisimbi gifite ubutumburuke bwa metero 4,519. MUDASIRU Pariki Nasiyonali * [[Pariki ya Nyungwe]] * [[Pariki y'Akagera]] * [[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga]][[File:Tour_du_Rwanda_2020.png|thumb|Tour du Rwanda 2020]] == Intara == Igihugu cy’[[U Rwanda nicyo gihugu cya mbere cya Africa cyahawe inkunga ya miliyoni $319 y’urwego rushya rwa FMI|u Rwanda]] kigabanyijemo intara 4 n’umujyi wa Kigali. Intara zigabanyijemo uturere, imijyi, imirenge n’utugari. Umujyi wa Kigali ugabanyijemo uturere 30, imirenge 416 n’utugari. Kugeza muri [[2005]], [[U Rwanda nicyo gihugu cya mbere cya Africa cyahawe inkunga ya miliyoni $319 y’urwego rushya rwa FMI|u Rwanda]] rwari rugabanyijemo intara cumi n’ebyiri (12) na Komini ijana na cumi n’esheshatu (116). Izi zari: Umujyi wa Kigali,9 intara ya Kigali Ngali,10 intara ya Gitarama,11 intara ya Butare,12 intara ya Gikongoro,13 [[intara ya Cyangugu]],14 intara ya Kibuye,15 intara ya Gisenyi,16 intara ya Ruhengeri,17 intara ya Byumba,18 intara y’Umutara,19 intara ya Kibungo. Ariko ibi byarahindutse kuva ku itariki ya [[1 Mutarama]] [[2006]]. Muri porogaramu yo kwegereza ubuyobozi abaturage no kuvugurura ubutegetsi muri rusange mu gihugu, ubutegetsi bwite bwa leta bwagabanyijwe mu matsinda matoya [[U Rwanda nicyo gihugu cya mbere cya Africa cyahawe inkunga ya miliyoni $319 y’urwego rushya rwa FMI|u Rwanda]] 13rugabanywamo intara eshanu (5) zagabanyijwemo nazo [[Uturere tw’u Rwanda|uturere]] mirongo itatu (30). Uturere natwo tugabanyijwemo imirenge Magana ane na cumi n’itandatu (416) n’[[utugali]] ibihumbi bibiri n’ijana mirongo ine n’umunani (2148). Igihugu cy’[[U Rwanda nicyo gihugu cya mbere cya Africa cyahawe inkunga ya miliyoni $319 y’urwego rushya rwa FMI|u Rwanda]] kigabanyijemo Intara enye ( 4) n’Umujyi wa Kigali. Amazina, umubare n’ibyicaro by’intara n’iby’Umujyi wa Kigali bigaragara mu mbonerahamwe ikurikira: [[Dosiye:RwandaGeoProvinces.png|thumb|200px|<span style="color:grey;">Intara n’Uturere</span>]] {| border="0" cellpadding="5" cellspacing="5" |- bgcolor="#aaaaaa" |N° |Izina |Icyicaro |Akarere karimo icyicaro |- bgcolor="#dddddd" |1 |[[Intara y’Amajyaruguru]] |[[Kinihira]] |[[Akarere ka Rulindo]] |- bgcolor="#dddddd" |2 |[[Intara y’Amajyepfo]] |[[Busasamana]] |[[Akarere ka Nyanza]] |- bgcolor="#dddddd" |3 |[[Intara y'Uburasirazuba]] |[[Kigabiro]] |[[Akaere ka Rwamagana]] |- bgcolor="#dddddd" |4 |[[Intara y'Uburengerazuba]] |[[Bwishyura]] |[[Akarere ka Karongi]] |- bgcolor="#dddddd" |5 |[[Umujyi wa Kigali]] |[[Nyarugenge]] |[[Akarere ka Nyarugenge]] |} == [[Iyobokamana]] == [[Dosiye:RwamaganaChurch.jpg|thumb|left|100px|]] [[Abanyarwanda]] benshi ni abayoboke b'amadini 2 akomeye ariyo [[Ubukirisitu]] ([[Abagatolika]], [[Abaporoso]], [[Abapresibuteliyani]] n’[[abangilikani]]) n’[[ubuyislamu]], n'[[Abahamya ba Yehova]] [[Kiliziya]] cyane cyane [[Kiliziya Gatolika]] niyo yashinze imizi mu Rwanda. Abanyarwanda benshi ni abagatolika. Rero Kiliziya ifite uruhare runini mu buzima bwa buri munsi. Hari andi madini nayo y’abakirisitu mu Rwanda, ariko ntabwo akomeye nka Kiliziya Gatorika. Iri dini niryo rya mbere ryinjiye mu Rwanda riyobowe na Musenyeri Hirth wo mu muryango w’abapadiri bera 27 mu w’1900. Abapadiri bera bazanywe mu Rwanda n’abadage, bayobora icyo gihe bategekaga u Rwanda, u Burundi na Tanzaniya y’icyo gihe. Abadage barindaga abapadiri bera bizera ko naho bazashyigikira ubutegetsi bw’Abadage (irohat) mu Rwanda. Ibarura ry’abaturage rya 2002 ryagaragaje ko amadini ahagaze mu buryo bukurikira muri iki gihe: Abagatolika (49.5%), Abaporotesitanti bari mu madini atandukanye (27.2%), Abadivantisite (12.2%);Abahamya ba Yehova Andi madini ya gikirisito (4%), Abatagira idini (3.6%) N’Abayisilamu (1.8%), indi myemerere 1.7%. Iri barura riragaragaza ko 98.3% by abatuye u Rwanda biyemerera ko bafite idini babarizwamo. Ibi biratwereka ko amadini ari rumwe mu nzego z’imiyoborere ihuza abantu benshi kuko amenshi muri ayo madini atandukanye cyane n’idini gakondo kuko yo ahuza abayoboke bayo kandi akabaha gahunda y’imitekerereze ndetse n’imyitwarire. <ref>{{Cite web |title=Ishami Rishinzwe Uburere Mboneragihugu, Ukwakire, 2006 |url=http://www.nurc.gov.rw/documents/researches/Syllabus_Ingando.pdf |accessdate=2010-12-25 |archive-date=2012-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029113019/http://www.nurc.gov.rw/documents/researches/Syllabus_Ingando.pdf |deadurl=yes }}</ref> == [[Ibendera rya Repubulika y’u Rwanda]] == [[Dosiye:Secretary Kerry and Rwandan President Kagame Pose for A Photo With Rwandan Foreign Minister Musikiwabo and U.S. Ambassador Barks-Ruggles in Kigali (30326383225).jpg|center|thumb|480x480px|KAGAME PAUL perezida wa repubulika y' u Rwanda. (uwa kabiri uhereye iburyo )]] [[Ibendera]] ry’Igihugu rigizwe n’amabara atatu: icyatsi kibisi, umuhondo, n’ubururu. == [[Ubukungu bw’u Rwanda]] == Ubukungu bw’u Rwanda bugizwe ahanini n’ubuhinzi abenshi mu bahinzi batunzwe n’ibyo bahinga. Ubukungu bukaba buhura n’icyibazo cy’uko abantu ari benshi kurusha ubutaka buhari. Kuba u Rwanda rudakora ku nyanjya bikaba byongera ibyo bibazo kubera ko bituma igihugu kitagera ku masoko mpuzamahanga cyangwa kibagerayo bigoranye. Ibihingwa ngengabukungu bya mbere ni [[ikawa]], [[icyayi]] n’ibireti. Ibi n’ibyamasoko mpuzamahanga. Mu gihugu, ibihingwa bihaboneka muri byo ni ibitoki, imyumbati, amasaka, [[imboga]], n’ibirayi. Ariko ntibihagije ku isoko ryo mu Rwanda ibindi bitumizwa mu mahanga. Ibindi byongera ku ntungamubiri ku banyarwanda ni amatungo- [[inka]], ihene n’intama.<ref>[http://www.kituochakatiba.org/index2.php?option=com_docman&task=doc_view&gid=1199&Itemid=36 Ugushakisha Ukuri n’Ubumuntu, Kituo Cha Katiba, Nyakanga, 2004 – Gashyantare, 2006]</ref> '''AHO U RWANDA RUGEZE MU ITERAMBERE''' Iterambere ry' u Rwanda rireberwa mu bihe bibiri bitandukanye; hagati 1962 na 1994 ndetse n'igihe cy'imyaka 30 kiri hagati 1995 na 2025. Kuva ku gusabiriza kugera ku bukungu bugabye amashami: Mu 1989, u Rwanda rwohereje mu mahanga amabuye y'agaciro yinjije amadovize angana na miliyoni 2.5, ariko mu 2023, u Rwanda rwakubye uyu musaruro inshuro amagana, aho rwinjije amadovize miliyari 1.1 y'amadolari. Iterambere nk'iri rigaragaza ko [[Ubukungu bw'U Rwanda|ubukungu bw'u Rwanda]] bwagabye amashami. Mu byerekeye u burezi, mbere abasozaga amashuri ya kaminuza bari ku kigero cyo hasi aho mu 1994 abasoje kaminuza bari 2870 ariko mu 2022 uwo mubare wikubye inshuro magana ugera ku 431,606. Mu busanzwe, iyo igihugu kidafite uburyo bunoze bwo kugenderana haba mu gihugu mu imbere cyangwa no hanze y'igihugu bidindiza iterambere ry'igihugu.Mu 1993, u Rwanda rwari rufite ibirometero 530 by’imihanda ya kaburimbo. Uyu munsi, imihanda ya kaburimbo yariyongereye igera ku birometero 2,652 ibi bikaba byoroshya ubuhahirane n'iterambere. Kuva kera kugera mu myaka ya 1994, ubuvuzi mu Rwanda bwari ku kigero cyo hasi aho 2.6% ari bo bari bafite ubwishingizi mu kwivuza. Ibi bisobanuye ko iyo umuntu yagiraga uburwayi bukomeye yashoboraga gukira agasiga umuryango we mu bukene bukabije cyangwa n'ubuvuzi ntabubonere igihe bikaba byatuma abura ubuzima. Uyu munsi , Abanyarwanda 97.3% bafite ubwishingizi mu kwivuza bisobanuye ko ntawe ugihura n'ingaruka nk'izavuzwe haruguru.Kuba serivisi z'ubuvuzi zariyongereye ndetswe zikegerezwa abaturage bisobanuye ubuzima buzira umuze n'icyizere kirambye cy'ubuzima bw'ejo hazaza.<ref>Raporo z’Ikigega cy’Isi cy’Imari</ref> == Amashyaka ya Politiki == [[Dosiye:Kagame.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Paul Kagame</span>]] U Rwanda ni igihugu kigendera kuri [[demokarasi]] y’amashyaka menshi. Amashyaka ya politike mu gihugu n’abayayobora ni aya: [[Parti Démocratique Chrétien]] (PDC) iyobowe na [[Alfred Mukezamfura]] ; [[Parti Social Démocratique]] (PSD) iyobowe na [[Vincent Biruta]] ; [[Union Démocratique du Peuple Rwandais]] (UDPR) iyobowe na [[Adrien Rangira]] ; [[Mouvement Démocratique Républicain]] (MDR) yasheshwe ikaba yarayoborwaga na [[Kabanda Célestin]] ; [[Parti Démocratique Islamique]] (PDI) iyobowe na [[André Bumaya]] ; [[Parti Libéral]] (PL) iyobowe na [[Prosper Higiro]] ; na [[Front Patriotique Rwandais]] (FPR) iyobowe na [[Paul Kagame]]. Hari n’andi mashyaka yahagaritswe kubera ko atemewe n’amategekop. Ayo ni [[Parti Socialiste Rwandais]] (PSR), na [[Parti pour le Progres et la Concorde]] (PPC) na Parti pour le Renouveau Démocratique === Amashyaka yo mu wa 1959 === Ayo mashyaka ari ukubiri: hari ayo bamwe bita "partis nationaux", ni ukuvuga amashyaka yari afite abayoboke benshi, yari asakaye mu gihugu cyangwa mu duce tunini, akagira n'uburyo bugaragara bwo kwamamaza ibitekerezo byayo n'abayobozi batwaye bagaragara. Tuvuge ayo mashyaka ayo ari yo n'igihe yavukiye: <ref>{{Cite web |url=http://www.grandslacs.net/doc/2529.pdf |title=Ubumwe bw'Abanyarwanda, Kigali, Kanama 1999 |access-date=2010-12-24 |archive-date=2010-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100704012542/http://www.grandslacs.net/doc/2529.pdf |url-status=dead }}</ref> :1. '''APROSOMA''' [[Association pour la Promotion Sociale de la Masse]] 15/02/1959 :2. '''UNAR''' [[Union Nationale Rwandaise]] 13/09/1959 :3. '''RADER''' [[Rassemblement Democratique Rwandaise]] 14/09/1959 :4. '''PARMEHUTU''' [[Parti du Mouvement de l’Emancipation des Bahutu]] 09/10/1959 Hari n'andi mashyaka akabakaba makumyabiri ataragize uburemere byayo tumaze kuvuga. Ndetse urebye neza, amwe n'amwe muri ayo mashyaka mato yegamiye ayo ane manini. Ayo mashyaka matoya ni aya: :1) '''ABAKI''' [[Alliance des Bakiga]] :2) '''ABESC''' [[Association des Bahutu evuluant pour la suppression des castes]] :3) '''ACR''' [[Association des Cultivateurs du Rwanda]] :4) '''APADEC''' [[Association du Parti Democrate Chretien]] :5) '''APROCOMIN''' [[Association des Commerçants Indigenes]] :6) '''AREDETWA''' [[Association pour le Relevement Democratique des Batwa]] :7) '''ARUCO''' [[Alliance du Ruanda - Urundi et du Congo]] :8) '''ASSERU''' [[Association des Eleveurs du Rwanda]] :9) '''MOMOR''' [[Mouvement Monarchiste Rwandais]] :10) '''MUR''' [[Mouvement pour 1'Union Rwandaise]] :11) '''PAMOPRO''' [[Parti Monarchiste Progressiste]] :12) '''PSCR''' [[Parti Social Chrétien du Rwanda]] :13) '''UAARU''' [[Union des Aborozi Africains du Rwanda]] :14) '''UMAR''' [[Union des Masses Rwandaises]] :15) '''UNAFREUROP''' [[Union Afro-Europeenne]] :16) '''UNINTERCOKI''' [[Union des Intérêts Communs du Kinyaga]] == == * [[Banki Nkuru y'u Rwanda|Banki y’Amajyamabere y’u Rwanda]] (BRD) * [[Ofisi y’Ubukerarugendo na Pariki Nasiyonali mu Rwanda]] (ORTPN) * [[Perezidansi ya Repubulika]] * [[Ibiro Bikuru by’Ishoramari rya Leta n’Inkunga Ituruka Hanze y’Igihugu]] (CEPEX) * [[Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Guteza Imbere Ishoramari n'Ibicuruzwa byoherezwa mu Mahanga]] (RIEPA) * [[Urugaga Nyarwanda rw’Abikorera ku Giti cyabo]] (RPSF) [[Dosiye:I&M Bank Rwanda plc logo.png|thumb|BANKI Y' UBUCURUZI MU RWANDA]] == Amabanki == * Banque de Kigali (BK) * Banque Rwandaise de Développement (BRD) * I&M bank Rwanda * Compagnie Générale de Banque (COGEBANQUE) * Banque Commerciale du Rwanda (BCR) * Ecobank Rwanda * Banque de l'Habitat du Rwanda (BHR) * Banque Populaire du Rwanda (BPR) * Urwego Opportunity Microfinance Bank (UOMB) * BANCOR SA * Banque Populaire du Rwanda SA *[[Kenya]] commercial bank (KCB) *Equity bank *Urwego Opportunity Bank(UOB) *Zigama CSS *Co-operative Bank Rwanda == Sosiyete Sivile mu Rwanda == [[File:OLPC classroom teaching.JPG|thumbnail|[[:en:One Laptop per Child|OLPC]] classroom teaching]] Iki gice kiraganira kuri sosiyete sivile yo mu Rwanda, ariko irashimangira ku mateka yayo, uko iteye, n’amashami yayo aba mu Rwanda. Iki gice kiranagaragaza imibereho ya sosiyete sivile, imigenderane ifitanye na leta y'u Rwanda ndetse n’abaterenkunga, ingorane ihura nazo. Iki gice kandi kiranagaragaza imbogamizi uwo muryango uhura nazo. Urebye ibibazo uyu muryango uhura nabyo mu byerekeye kumvisha akamaro kawo, ni umuryango w’ubukorerabushake ufata umwanya hagati y’umuryango nyarwanda na leta. Hari amashyirahamwe atandukanye yigenga, yashizweho n’abantu ku giti cyabo kugira ngo babungabunge amahame n’imico yabo. Ubundi inshingano z’uwo muryango ni kuwinjizamwo imiryango y’abakozi bo mu nzego zose, baba abunganira (avocats), za kiriziya, koperative, amashyirahamwe y’abana n’abagore n’andi mashyirahamwe ashinzwe imibereho myiza y’abaturage. <ref>[http://www.kituochakatiba.org/index2.php?option=com_docman&task=doc_view&gid=1199&Itemid=36 Ugushakisha Ukuri n’Ubumuntu, Kituo Cha Katiba, Nyakanga, 2004 – Gashyantare, 2006] </ref> * [[Kituo Cha Katiba]] * [[Avega Agahozo]] * [[Haguruka]] == Notes == <references/> == Imiyoboro == * http://www.presidency.gov.rw/ * http://www.livinginkigali.com * https://web.archive.org/web/20230113062710/https://discover.rw/ {{Afurika}} {{commons|category:Rwanda}} [[Category:Rwanda]] [[Category:Ibihugu]] [[Category:Afurika]] rcbdwzrrdhq42im4m8z2z25uvk1b1by 131728 131727 2026-06-12T13:31:58Z Abanyarwanda 18366 131728 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Repubulika y'u Rwanda<br />Republic of Rwanda<br />République du Rwanda<br />Jamhuri ya Rwanda'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of Rwanda.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[File:Coat of arms of Rwanda.svg|125px]] |- | align="center" width="140px" | [[Ibendera rya Repubulika y’u Rwanda|<span style="color:grey">Ibendera rya Repubulika y’u Rwanda</span>]] | align="center" width="140px" | [[Ikimenyetso mpamo cy’inyandiko za Leta y’u Rwanda|<span style="color:grey">Ikimenyetso mpamo cy’inyandiko za Leta y’u Rwanda</span>]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Rwanda (orthographic projection with locator).svg|300px]] |} = U Rwanda = '''[[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]]''' ni igihugu giherereye muri Afurika y'uburengerazuba, mu karere k’ibiyaga bigari. Umurwa mukuru akaba ari '''[[Kigali]]'''. [[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] n'igihugu gifite ubuso bwa km² 26,338, rukaba rutuwe n’abaturage barenga miliyoni 14 (2024). U Rwanda ni kimwe mu bihugu bifite ubucucike bw’abaturage buri hejuru muri Afurika.<ref>https://www.google.com/search?q=abaturage+b%27u+Rwanda&oq=abaturage+b%27u+Rwanda&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIICAEQABgWGB4yCggCEAAYogQYiQUyBwgDEAAY7wUyBwgEEAAY7wUyBwgFEAAY7wUyBwgGEAAY7wXSAQkxNjcxN2owajeoAgCwAgA&sourceid=chrome&ie=UTF-8</ref> == Imiterere n’Imipaka == [[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] ntirukora ku nyanja. ruhana imbibi na: * '''[[Uburundi|Burundi]]''' mu majyepfo, * '''[[Tanzaniya]]''' mu burasirazuba, * '''[[Uganda]]''' mu majyaruguru, * '''[[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]''' mu burengerazuba. Igihugu gifite ibirunga, ibiyaga (nk’ikiyaga cya Kivu, Rweru, Ruhondo, Muhazi,...) n’imigezi myinshi, imwe muri yo ikaba ari inkomoko y’uruzi rwa Nil. umusozi muremure kurusha indi ni '''Kalisimbi''' ifite ubutumburuke bwa (m 4,519), naho hato ni '''Rusizi Valley''' (m 950).<ref> '''Amakuru rusange''' U Rwanda ruherereye muri Afurika y'uburengerazuba, mu karere k’ibiyaga bigari. Umurwa mukuru ni Kigali. Abaturage barenga miliyoni 14 (2024). '''Imiterere n’imipaka''' Ubuso: km² 26,338. Gihana imbibi na: Uganda, Tanzaniya, Burundi na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo. Ahantu harehare ni Kalisimbi (m 4,519), ahato Rusizi Valley (m 950). '''Ubuyobozi n’imiterere y’igihugu''' Repubulika iyoborwa na Perezida. Intara 4 n’Umujyi wa Kigali, bigabanyijemo uturere 30. Itegeko nshinga ryatowe mu 2003. '''Indimi''' Ikinyarwanda, Icyongereza, Igifaransa, Igiswayire. '''Ibimenyetso by’igihugu''' Ibendera: ubururu, umuhondo, icyatsi. Intego: Ubumwe, Umurimo, Gukunda Igihugu. Indirimbo: ''Rwanda Nziza''. '''Ubukungu''' Ubuhinzi: ikawa, icyayi, ibitoki, imyumbati, ibirayi. Amatungo: inka, ihene, intama. '''Ubukerarugendo''' Pariki y’Akagera, Pariki ya Nyungwe, Pariki y’Ibirunga. Inyamaswa n’umuco w’Abanyarwanda. '''Idini''' Abakirisitu (Gatolika, Angilikani, Abaporotesitanti), Abayisilamu n’amadini mato.</ref> == Ubuyobozi == U Rwanda ni '''Repubulika''' iyoborwa na Perezida utorwa n'abaturage binyuze mu matora . Ubuyobozi bugendera ku '''itegeko nshinga ryatowe mu 2003'''. Igihugu kigizwe n’'''intara enye (4)''' n’'''Umujyi wa Kigali.''' Igihugu cy' u Rwanda kigizwe n'uturere mirongo itatu (30 districts) n'imirenge maganane na cumi n'itandatu n'utugari ibihumbi bibiri n'ijana na mirongo ine n'umunani (2148) n'imidugudu ibihumbi icumi na bine maganinani mirongo itatu n'irindwi (14837).<ref>https://www.westernprovince.gov.rw/en/intara-1/uturere</ref> == Ururimi == [[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] nk'igihugu , abaturage b'[[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] bakoresha ururimi rumwe ari rwo rubaranga, rukabahuza kandi rukabaranga aho bari hose.Kugeza ubu mu Rwanda hemewe gukoreshwa indimi zitandukanye z'amahanga ariko ku isonga haza: * '''Ikinyarwanda''' (ururimi gakondo), * '''Icyongereza''', * '''Igifaransa''', * '''Igiswayire'''. == Ibimenyetso by’Igihugu == Nk'igihugu kigendera ku mahame ya demokarasi, u Rwanda rufite ibirango bitatu biruranga aho ruzwi hose mu ruhando rw'ibindi bihugu.Ibyo birango ( ibimenyetso) ni ibi bikurikira:<ref>https://x.com/lyvine_rwanda/status/1854124418471256089</ref> * '''Ibendera''': Ibendera ry' u Rwanda rigaragara mu mabara atatu avugwa uhereye hejuru ugana hasi: '''ubururu, umuhondo, icyatsikibisi'''. Ibendera ry' u Rwanda rifite ishusho y'izuba mu ibara ry'ubururu iryo zuba rigizwe n'imirasire ya zahabu makumyabiri n'ine isobanura urumuri rumurikira abanyarwanda, abaturarwanda n'inshuti zarwo. ibi kand bisobanura gukorera hamwe nta vangura mu banyarwanda no kurwanya ubujiji. Ibara ry'ubururu risobanura Amahoro n'umutekano urambye by'abanyarwanda.Ibara ry'umuhondo risobanura iterambere ry'ubukungu n'imbaraga biturutse ku banyarwanda. Ibara ry'icyatsikibisi risobanura icyizere kirambye cy'abanyarwanda. * * '''Ikirangantego''': Mu kirangantego cy'u Rwanda habonekamo amagambo akurikira: Ubumwe, '''Ubumwe,umurimo, no gukunda ukunda igihugu'''. * * '''Indirimbo yubahiriza igihugu''': Indirimbo yubahiriza cy'u yitwa ''Rwanda Nziza''.Iyi ndirimbo ikaba igizwe n'ibitero cyangwa ibika bine. == Ubukungu == Ubukungu bushingiye ku '''buhinzi''', cyane cyane ikawa n’icyayi. Ibindi bihingwa ni ibitoki, imyumbati, amasaka n’ibirayi. Amatungo (inka, [[ihene]], intama) na yo ni ingenzi mu mibereho y’abaturage. == Ubukerarugendo == [[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] rwamenyekanye cyane ku '''bukerarugendo bushingiye ku nyamaswa n’umurage w’umuco'''. Pariki zikomeye ni: * [[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga|Pariki y’Ibirunga]], * [[Pariki ya Nyungwe]], * [[Pariki y'Akagera|Pariki y’Akagera.]] == Idini == Abaturage benshi ni '''abakirisitu''' (Gatolika, Angilikani, Abaporotesitanti), hakiyongeraho Abayisilamu n’amadini mato atandukanye.[[Dosiye:View from Virunga Lodge in Rwanda of Mount Muhavura.jpg|thumb|281x281px|Uku niko urwanda rugaragara uri mumisozi.]] [[File:Rwanda (rw) pronunciation.ogg|thumb|Rwanda (rw) pronunciation]] [[Dosiye:Kigali Arena|thumb|Aho u Rwanda rugeze mu iterambere]] [[Umuceli|U]] '''[[Rwanda]]''' ni [[igihugu]] giherereye muri [[Afurika]] y'uburengerazuba mu karere k’ibiyaga bigari, munsi y'umurongo wa Koma y'isi. [[Dosiye:Communes_of_Rwanda_in_1994.svg|thumb|Intara n'Uture muri 1994]] [[Umurwa]] mukuru w’u Rwanda witwa [[Kigali]]. Iki gihugu gikunze kwitwa icy'imisozi igihumbi gikoresha indimi enye: [[Ikinyarwanda]], [[Icyongereza]], [[Igifaransa]] n'[[igiswahili|Igiswayire]]. Ururimi gakondo rw'Abanyarwanda ni Ikinyarwanda. Ubutegetsi bw'u Rwanda burigenga, u buyobozi bufite intego igamije guteza imbere abaturage, kandi imiyoborere y'igihugu ntabwo ishingiye ku idini. [[Ibirango by’igihugu]] cy’u [[Rwanda]] ni [[ibendera|i]]<nowiki/>nkingi, ikimenyetso mpamo cy’inyandiko z' ubuyobozi, intego n’indirimbo y’Igihugu. [[Intego ya Repubulika|Intego y'Umutegetsi]] ni [[Ubumwe]], [[Umurimo]], [[Gukunda Igihugu]]. [[Indirimbo y’Igihugu]] ni [[Rwanda Nziza]].U [[Rwanda]] rugizwe n' uturere 30, intara 5, n'imirenge 416. U Rwanda kandi rufite abaturage million zisaga14 z'abaturage. == [[Amateka]] == [[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] ruri mu bihugu 10 bya mbere bikungahaye k'ubukerarugendo bushingiye k'umuco n'umurage Ndangamateka. == "Ubumenyi bw'isi" == [[File:Map of Rwanda.png|300px|Map of Rwanda]] Ni igihugu kidakora ku nyanja, kiri muri Afurika y'uburengerazuba mu karere bita ak’ibiyaga bigari. [[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] rufite [[Ikirunga|ibirunga]] bitanu, ibiyaga makumyabiri na bitatu n’imigezi myinshi, imwe akaba ariyo soko y’uruzi rwa [[Nili|Nil.]] U Rwanda rufite ubuso bwa 26,338 km² ubutaka bukaba bwihariye 24,948 km² amazi agafata 1,390 km². Abaturage babarirwa hafi ya 11,533,446 (National Institute of Statistics of Rwanda, 2016), ubwo rero ni abantu 438 kuri buri km², u Rwanda rubarirwa mu bihugu bituwe cyane kurusha ibindi muri Afurika. [[File:Rwanda Gitarama landscape.JPG|thumb|250px|<span style="color:grey;"></span>]] Imipaka n’ibihugu by’ibituranyi bikurikira ni 893 km: [[Burundi]] mu majyepfo (290km), [[Tanzaniya]] mu burasirazuba (217km), [[Uganda]] mu majyaruguru(169km) na [[Repubulika iharanira Demokarasi ya Kongo|Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] (217km). U Rwanda rufite ibihe by’imvura bibiri Itumba-kuva Gashyantare kugera muri Gicurasi, Umuhindi-kuva muri Nzeli kugera muri Mutarama. Mu misozi ibihe biri mu rugero hajya haba ubutita rimwe na rimwe hakaza n’urubura rw’imbonekarimwe. Igihugu gifite imiterere y’ubutaka itandukanye yiganjemo ibirunga mu majyaruguru kikaba gikikijwe [[Ikiyaga cya Kivu|n’ikiyaga cya Kivu]] [[https://rw.m.wikipedia.org/wiki/Ikiyaga_cya_Kivu]] mu burengerazuba. Parike National y’ibirunga iri mu birunga mu misozi miremire n’amashyamba biri mu majyaruguru, iyo pariki ifite ingangi zizwi cyane kw’isi nk'[[inyamaswa]] nini cyane zizwi ku kwita ku miryango yazo. Hari inyamaswa nini n’into, naho ikiyaga cya Kivu mu burengerazuba kikaba gifite umusenyi mwiza mu nkengero zacyo ku Kibuye, Kivu ikaba itatswe n’uturwa twinshi. Ahantu ha mbere haciye bugufi mu [[Rwanda]] ni mu kibaya cya Rusizi kikaba kiri ku butumburuke bwa metero 950 uhereye ku nyanja. Naho ahantu harehare cyane gusumba ahandi ni ikirunga cya Kalisimbi gifite ubutumburuke bwa metero 4,519. MUDASIRU Pariki Nasiyonali * [[Pariki ya Nyungwe]] * [[Pariki y'Akagera]] * [[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga]][[File:Tour_du_Rwanda_2020.png|thumb|Tour du Rwanda 2020]] == Intara == Igihugu cy’[[U Rwanda nicyo gihugu cya mbere cya Africa cyahawe inkunga ya miliyoni $319 y’urwego rushya rwa FMI|u Rwanda]] kigabanyijemo intara 4 n’umujyi wa Kigali. Intara zigabanyijemo uturere, imijyi, imirenge n’utugari. Umujyi wa Kigali ugabanyijemo uturere 30, imirenge 416 n’utugari. Kugeza muri [[2005]], [[U Rwanda nicyo gihugu cya mbere cya Africa cyahawe inkunga ya miliyoni $319 y’urwego rushya rwa FMI|u Rwanda]] rwari rugabanyijemo intara cumi n’ebyiri (12) na Komini ijana na cumi n’esheshatu (116). Izi zari: Umujyi wa Kigali,9 intara ya Kigali Ngali,10 intara ya Gitarama,11 intara ya Butare,12 intara ya Gikongoro,13 [[intara ya Cyangugu]],14 intara ya Kibuye,15 intara ya Gisenyi,16 intara ya Ruhengeri,17 intara ya Byumba,18 intara y’Umutara,19 intara ya Kibungo. Ariko ibi byarahindutse kuva ku itariki ya [[1 Mutarama]] [[2006]]. Muri porogaramu yo kwegereza ubuyobozi abaturage no kuvugurura ubutegetsi muri rusange mu gihugu, ubutegetsi bwite bwa leta bwagabanyijwe mu matsinda matoya [[U Rwanda nicyo gihugu cya mbere cya Africa cyahawe inkunga ya miliyoni $319 y’urwego rushya rwa FMI|u Rwanda]] 13rugabanywamo intara eshanu (5) zagabanyijwemo nazo [[Uturere tw’u Rwanda|uturere]] mirongo itatu (30). Uturere natwo tugabanyijwemo imirenge Magana ane na cumi n’itandatu (416) n’[[utugali]] ibihumbi bibiri n’ijana mirongo ine n’umunani (2148). Igihugu cy’[[U Rwanda nicyo gihugu cya mbere cya Africa cyahawe inkunga ya miliyoni $319 y’urwego rushya rwa FMI|u Rwanda]] kigabanyijemo Intara enye ( 4) n’Umujyi wa Kigali. Amazina, umubare n’ibyicaro by’intara n’iby’Umujyi wa Kigali bigaragara mu mbonerahamwe ikurikira: [[Dosiye:RwandaGeoProvinces.png|thumb|200px|<span style="color:grey;">Intara n’Uturere</span>]] {| border="0" cellpadding="5" cellspacing="5" |- bgcolor="#aaaaaa" |N° |Izina |Icyicaro |Akarere karimo icyicaro |- bgcolor="#dddddd" |1 |[[Intara y’Amajyaruguru]] |[[Kinihira]] |[[Akarere ka Rulindo]] |- bgcolor="#dddddd" |2 |[[Intara y’Amajyepfo]] |[[Busasamana]] |[[Akarere ka Nyanza]] |- bgcolor="#dddddd" |3 |[[Intara y'Uburasirazuba]] |[[Kigabiro]] |[[Akaere ka Rwamagana]] |- bgcolor="#dddddd" |4 |[[Intara y'Uburengerazuba]] |[[Bwishyura]] |[[Akarere ka Karongi]] |- bgcolor="#dddddd" |5 |[[Umujyi wa Kigali]] |[[Nyarugenge]] |[[Akarere ka Nyarugenge]] |} == [[Iyobokamana]] == [[Dosiye:RwamaganaChurch.jpg|thumb|left|100px|]] [[Abanyarwanda]] benshi ni abayoboke b'amadini 2 akomeye ariyo [[Ubukirisitu]] ([[Abagatolika]], [[Abaporoso]], [[Abapresibuteliyani]] n’[[abangilikani]]) n’[[ubuyislamu]], n'[[Abahamya ba Yehova]] [[Kiliziya]] cyane cyane [[Kiliziya Gatolika]] niyo yashinze imizi mu Rwanda. Abanyarwanda benshi ni abagatolika. Rero Kiliziya ifite uruhare runini mu buzima bwa buri munsi. Hari andi madini nayo y’abakirisitu mu Rwanda, ariko ntabwo akomeye nka Kiliziya Gatorika. Iri dini niryo rya mbere ryinjiye mu Rwanda riyobowe na Musenyeri Hirth wo mu muryango w’abapadiri bera 27 mu w’1900. Abapadiri bera bazanywe mu Rwanda n’abadage, bayobora icyo gihe bategekaga u Rwanda, u Burundi na Tanzaniya y’icyo gihe. Abadage barindaga abapadiri bera bizera ko naho bazashyigikira ubutegetsi bw’Abadage (irohat) mu Rwanda. Ibarura ry’abaturage rya 2002 ryagaragaje ko amadini ahagaze mu buryo bukurikira muri iki gihe: Abagatolika (49.5%), Abaporotesitanti bari mu madini atandukanye (27.2%), Abadivantisite (12.2%);Abahamya ba Yehova Andi madini ya gikirisito (4%), Abatagira idini (3.6%) N’Abayisilamu (1.8%), indi myemerere 1.7%. Iri barura riragaragaza ko 98.3% by abatuye u Rwanda biyemerera ko bafite idini babarizwamo. Ibi biratwereka ko amadini ari rumwe mu nzego z’imiyoborere ihuza abantu benshi kuko amenshi muri ayo madini atandukanye cyane n’idini gakondo kuko yo ahuza abayoboke bayo kandi akabaha gahunda y’imitekerereze ndetse n’imyitwarire. <ref>{{Cite web |title=Ishami Rishinzwe Uburere Mboneragihugu, Ukwakire, 2006 |url=http://www.nurc.gov.rw/documents/researches/Syllabus_Ingando.pdf |accessdate=2010-12-25 |archive-date=2012-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029113019/http://www.nurc.gov.rw/documents/researches/Syllabus_Ingando.pdf |deadurl=yes }}</ref> == [[Ibendera rya Repubulika y’u Rwanda]] == [[Dosiye:Secretary Kerry and Rwandan President Kagame Pose for A Photo With Rwandan Foreign Minister Musikiwabo and U.S. Ambassador Barks-Ruggles in Kigali (30326383225).jpg|center|thumb|480x480px|KAGAME PAUL perezida wa repubulika y' u Rwanda. (uwa kabiri uhereye iburyo )]] [[Ibendera]] ry’Igihugu rigizwe n’amabara atatu: icyatsi kibisi, umuhondo, n’ubururu. == [[Ubukungu bw’u Rwanda]] == Ubukungu bw’u Rwanda bugizwe ahanini n’ubuhinzi abenshi mu bahinzi batunzwe n’ibyo bahinga. Ubukungu bukaba buhura n’icyibazo cy’uko abantu ari benshi kurusha ubutaka buhari. Kuba u Rwanda rudakora ku nyanjya bikaba byongera ibyo bibazo kubera ko bituma igihugu kitagera ku masoko mpuzamahanga cyangwa kibagerayo bigoranye. Ibihingwa ngengabukungu bya mbere ni [[ikawa]], [[icyayi]] n’ibireti. Ibi n’ibyamasoko mpuzamahanga. Mu gihugu, ibihingwa bihaboneka muri byo ni ibitoki, imyumbati, amasaka, [[imboga]], n’ibirayi. Ariko ntibihagije ku isoko ryo mu Rwanda ibindi bitumizwa mu mahanga. Ibindi byongera ku ntungamubiri ku banyarwanda ni amatungo- [[inka]], ihene n’intama.<ref>[http://www.kituochakatiba.org/index2.php?option=com_docman&task=doc_view&gid=1199&Itemid=36 Ugushakisha Ukuri n’Ubumuntu, Kituo Cha Katiba, Nyakanga, 2004 – Gashyantare, 2006]</ref> '''AHO U RWANDA RUGEZE MU ITERAMBERE''' Iterambere ry' u Rwanda rireberwa mu bihe bibiri bitandukanye; hagati 1962 na 1994 ndetse n'igihe cy'imyaka 30 kiri hagati 1995 na 2025. Kuva ku gusabiriza kugera ku bukungu bugabye amashami: Mu 1989, u Rwanda rwohereje mu mahanga amabuye y'agaciro yinjije amadovize angana na miliyoni 2.5, ariko mu 2023, u Rwanda rwakubye uyu musaruro inshuro amagana, aho rwinjije amadovize miliyari 1.1 y'amadolari. Iterambere nk'iri rigaragaza ko [[Ubukungu bw'U Rwanda|ubukungu bw'u Rwanda]] bwagabye amashami. Mu byerekeye u burezi, mbere abasozaga amashuri ya kaminuza bari ku kigero cyo hasi aho mu 1994 abasoje kaminuza bari 2870 ariko mu 2022 uwo mubare wikubye inshuro magana ugera ku 431,606. Mu busanzwe, iyo igihugu kidafite uburyo bunoze bwo kugenderana haba mu gihugu mu imbere cyangwa no hanze y'igihugu bidindiza iterambere ry'igihugu.Mu 1993, u Rwanda rwari rufite ibirometero 530 by’imihanda ya kaburimbo. Uyu munsi, imihanda ya kaburimbo yariyongereye igera ku birometero 2,652 ibi bikaba byoroshya ubuhahirane n'iterambere. Kuva kera kugera mu myaka ya 1994, ubuvuzi mu Rwanda bwari ku kigero cyo hasi aho 2.6% ari bo bari bafite ubwishingizi mu kwivuza. Ibi bisobanuye ko iyo umuntu yagiraga uburwayi bukomeye yashoboraga gukira agasiga umuryango we mu bukene bukabije cyangwa n'ubuvuzi ntabubonere igihe bikaba byatuma abura ubuzima. Uyu munsi , Abanyarwanda 97.3% bafite ubwishingizi mu kwivuza bisobanuye ko ntawe ugihura n'ingaruka nk'izavuzwe haruguru.Kuba serivisi z'ubuvuzi zariyongereye ndetswe zikegerezwa abaturage bisobanuye ubuzima buzira umuze n'icyizere kirambye cy'ubuzima bw'ejo hazaza.<ref>Raporo z’Ikigega cy’Isi cy’Imari</ref> == Amashyaka ya Politiki == [[Dosiye:Kagame.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Paul Kagame</span>]] U Rwanda ni igihugu kigendera kuri [[demokarasi]] y’amashyaka menshi. Amashyaka ya politike mu gihugu n’abayayobora ni aya: [[Parti Démocratique Chrétien]] (PDC) iyobowe na [[Alfred Mukezamfura]] ; [[Parti Social Démocratique]] (PSD) iyobowe na [[Vincent Biruta]] ; [[Union Démocratique du Peuple Rwandais]] (UDPR) iyobowe na [[Adrien Rangira]] ; [[Mouvement Démocratique Républicain]] (MDR) yasheshwe ikaba yarayoborwaga na [[Kabanda Célestin]] ; [[Parti Démocratique Islamique]] (PDI) iyobowe na [[André Bumaya]] ; [[Parti Libéral]] (PL) iyobowe na [[Prosper Higiro]] ; na [[Front Patriotique Rwandais]] (FPR) iyobowe na [[Paul Kagame]]. Hari n’andi mashyaka yahagaritswe kubera ko atemewe n’amategekop. Ayo ni [[Parti Socialiste Rwandais]] (PSR), na [[Parti pour le Progres et la Concorde]] (PPC) na Parti pour le Renouveau Démocratique === Amashyaka yo mu wa 1959 === Ayo mashyaka ari ukubiri: hari ayo bamwe bita "partis nationaux", ni ukuvuga amashyaka yari afite abayoboke benshi, yari asakaye mu gihugu cyangwa mu duce tunini, akagira n'uburyo bugaragara bwo kwamamaza ibitekerezo byayo n'abayobozi batwaye bagaragara. Tuvuge ayo mashyaka ayo ari yo n'igihe yavukiye: <ref>{{Cite web |url=http://www.grandslacs.net/doc/2529.pdf |title=Ubumwe bw'Abanyarwanda, Kigali, Kanama 1999 |access-date=2010-12-24 |archive-date=2010-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100704012542/http://www.grandslacs.net/doc/2529.pdf |url-status=dead }}</ref> :1. '''APROSOMA''' [[Association pour la Promotion Sociale de la Masse]] 15/02/1959 :2. '''UNAR''' [[Union Nationale Rwandaise]] 13/09/1959 :3. '''RADER''' [[Rassemblement Democratique Rwandaise]] 14/09/1959 :4. '''PARMEHUTU''' [[Parti du Mouvement de l’Emancipation des Bahutu]] 09/10/1959 Hari n'andi mashyaka akabakaba makumyabiri ataragize uburemere byayo tumaze kuvuga. Ndetse urebye neza, amwe n'amwe muri ayo mashyaka mato yegamiye ayo ane manini. Ayo mashyaka matoya ni aya: :1) '''ABAKI''' [[Alliance des Bakiga]] :2) '''ABESC''' [[Association des Bahutu evuluant pour la suppression des castes]] :3) '''ACR''' [[Association des Cultivateurs du Rwanda]] :4) '''APADEC''' [[Association du Parti Democrate Chretien]] :5) '''APROCOMIN''' [[Association des Commerçants Indigenes]] :6) '''AREDETWA''' [[Association pour le Relevement Democratique des Batwa]] :7) '''ARUCO''' [[Alliance du Ruanda - Urundi et du Congo]] :8) '''ASSERU''' [[Association des Eleveurs du Rwanda]] :9) '''MOMOR''' [[Mouvement Monarchiste Rwandais]] :10) '''MUR''' [[Mouvement pour 1'Union Rwandaise]] :11) '''PAMOPRO''' [[Parti Monarchiste Progressiste]] :12) '''PSCR''' [[Parti Social Chrétien du Rwanda]] :13) '''UAARU''' [[Union des Aborozi Africains du Rwanda]] :14) '''UMAR''' [[Union des Masses Rwandaises]] :15) '''UNAFREUROP''' [[Union Afro-Europeenne]] :16) '''UNINTERCOKI''' [[Union des Intérêts Communs du Kinyaga]] == == * [[Banki Nkuru y'u Rwanda|Banki y’Amajyamabere y’u Rwanda]] (BRD) * [[Ofisi y’Ubukerarugendo na Pariki Nasiyonali mu Rwanda]] (ORTPN) * [[Perezidansi ya Repubulika]] * [[Ibiro Bikuru by’Ishoramari rya Leta n’Inkunga Ituruka Hanze y’Igihugu]] (CEPEX) * [[Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Guteza Imbere Ishoramari n'Ibicuruzwa byoherezwa mu Mahanga]] (RIEPA) * [[Urugaga Nyarwanda rw’Abikorera ku Giti cyabo]] (RPSF) [[Dosiye:I&M Bank Rwanda plc logo.png|thumb|BANKI Y' UBUCURUZI MU RWANDA]] == Amabanki == * Banque de Kigali (BK) * Banque Rwandaise de Développement (BRD) * I&M bank Rwanda * Compagnie Générale de Banque (COGEBANQUE) * Banque Commerciale du Rwanda (BCR) * Ecobank Rwanda * Banque de l'Habitat du Rwanda (BHR) * Banque Populaire du Rwanda (BPR) * Urwego Opportunity Microfinance Bank (UOMB) * BANCOR SA * Banque Populaire du Rwanda SA *[[Kenya]] commercial bank (KCB) *Equity bank *Urwego Opportunity Bank(UOB) *Zigama CSS *Co-operative Bank Rwanda == Sosiyete Sivile mu Rwanda == [[File:OLPC classroom teaching.JPG|thumbnail|[[:en:One Laptop per Child|OLPC]] classroom teaching]] Iki gice kiraganira kuri sosiyete sivile yo mu Rwanda, ariko irashimangira ku mateka yayo, uko iteye, n’amashami yayo aba mu Rwanda. Iki gice kiranagaragaza imibereho ya sosiyete sivile, imigenderane ifitanye na leta y'u Rwanda ndetse n’abaterenkunga, ingorane ihura nazo. Iki gice kandi kiranagaragaza imbogamizi uwo muryango uhura nazo. Urebye ibibazo uyu muryango uhura nabyo mu byerekeye kumvisha akamaro kawo, ni umuryango w’ubukorerabushake ufata umwanya hagati y’umuryango nyarwanda na leta. Hari amashyirahamwe atandukanye yigenga, yashizweho n’abantu ku giti cyabo kugira ngo babungabunge amahame n’imico yabo. Ubundi inshingano z’uwo muryango ni kuwinjizamwo imiryango y’abakozi bo mu nzego zose, baba abunganira (avocats), za kiriziya, koperative, amashyirahamwe y’abana n’abagore n’andi mashyirahamwe ashinzwe imibereho myiza y’abaturage. <ref>[http://www.kituochakatiba.org/index2.php?option=com_docman&task=doc_view&gid=1199&Itemid=36 Ugushakisha Ukuri n’Ubumuntu, Kituo Cha Katiba, Nyakanga, 2004 – Gashyantare, 2006] </ref> * [[Kituo Cha Katiba]] * [[Avega Agahozo]] * [[Haguruka]] == Notes == <references/> == Imiyoboro == * http://www.presidency.gov.rw/ * http://www.livinginkigali.com * https://web.archive.org/web/20230113062710/https://discover.rw/ {{Afurika}} {{commons|category:Rwanda}} [[Category:Rwanda]] [[Category:Ibihugu]] [[Category:Afurika]] 40wvz4qz07tfkjzjc5iexzko1yzpx0h Kigali 0 2024 131754 131118 2026-06-13T06:16:18Z CommonsDelinker 88 Removing [[:c:File:Buildings_in_Kigali_CBD,_Rwanda_4.jpg|Buildings_in_Kigali_CBD,_Rwanda_4.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: [[:c:Commons:Deletion requests/File:Buildings in Kigali CBD, Rwanda 4.jpg|]]. 131754 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:My city kigali.jpg|thumb|Kigali city umurwa mukuru w' u rwanda]] [[Dosiye:Kigali city Rwanda.jpg|thumb|Uyu ni umujyi wa Kigali mu masaha yumugoroba izuba riri kurenga. ]] [[Dosiye:Kigali2018Cropped.jpg|thumb|Umujyi wa Kigali]] [[Dosiye:Kigali_city_rwanda.jpg|thumb|Kigali - Rwanda]] Kigali ni [[umurwa mukuru]] w’u [[Rwanda]]. Uyu mujyi uherereye rwagati mu gihugu, ukaba ufite abaturage bagera kuri 1.095.000 (mu mwaka wa 2019). Kigali igizwe n’uturere dutatu ari two [[Gasabo]], [[Kicukiro]] na [[Nyarugenge]].Aho Nyarugenge ariyo nkingi nkuru ya kigali kuko niyo iyoboye mu byubucuruzi yaba imyenda ,ibiryo,ndetse n'ibikoresho bigiye bitandukanye yaba ibyikoranabuhanga ndetse nibindi bisanzwe byo mu rugo . Niwo mujyi nkingi y’ubukungu n’umuco by’igihugu. Imihanda yose minini y’u Rwanda itangirira i Kigali, akaba ari ho nkingi y’ubwikorezi mu gihugu. Ibiro bya za Ministeri zitandukanye n’ibya Perezida wa Repubulika biri muri uyu mujyi. Kigali kandi igizwe ahanini n’uduce tw’icyaro kuko 70% byawo ari uturere tw’icyaro. == Amateka ya Kigali == Kigali yashinzwe mu 1907 mu gihe cy'ubukoloni bw' [[Abadage]] ([[Ubudage]]) ushinzwe na Richard Kandt, ariko ntiwigeze uhinduka kapitali y'u [[Rwanda]] kugeza igihe ubukoloni bwarangiriye (indépendance) muri 1962 [[https://www.officeholidays.com/holidays/rwanda/rwanda-independence-day]]. [[Umurwa]] mukuru , akaba ari naho [[umwami]] yabaga muri icyo gihe wari Nyanza, ariko umugi mukuru w'abakoloni wari [[Butare]], icyo gihe yitwaga Astrida. Butare yabonwaga nk'aho ari wo mujyi wahinduka kapitali y' u Rwanda rwigenga ariko Kigali iza guhitwamo kubera ukuntu iherereye hagati mu gihugu. Guhera taliki ya 7 Mata, 1994, Kigali yabaye isibaniro rya [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|Genocide]] cyangwa '''Ethnic Cleasing''', aho abatutsi barenga miliyoni bishwe bazira ubwoko bwabo . N'ubwo umugi washenywe mu gihe cya kera, ubu urimo kwiyubaka ku ntambwe ishimishije. [[Dosiye:Kigali_title.jpg|thumb|ikirango(status) y umujyi wa kigali iherereye akarere ka nyarugenge]][[Kigali (umurenge)|Kigal]]<nowiki/>i ni umurwa mukuru w'u Rwanda kandi ni wo mujyi munini mu [[Rwanda]] washinzwe mu mwaka wa 1907 mu gihe cy'ubukoroni bw'abadage;hanyuma uza kuba umurwa mukuru igihe u Rwanda rwabonaga ubwigenge mu 1962. Kigali iri mu Burasirazuba bwo hagati bw'igihugu.Uyu mujyi ni wo mutima w'ubukungu, ubuyobozi n'umuco Nyarwanda. Kigali ikomeje gutera imbere mu bijyanye n'imyubakire igezweho ikoranabuhanga ndetse n'imiturire iteguwe neza bikayigira umwe mu mijyi igezweho kurusha indi muri Afurika yo hagati. == Amashakiro == *[[https://populationstat.com/rwanda/kigali]] * [[commons:Category:Kigali|Media Kigali]] * [http://www.livinginkigali.com/ Living in Kigali] * [https://web.archive.org/web/20140220121504/http://www.eatinginkigali.com/ Eating in Kigali] * [http://www.kigalicity.gov.rw Official Website of Kigali City] * [https://web.archive.org/web/20221219083632/https://discover.rw/kigali-city/ Kigali – The Bustling And Vibrant City] * [http://maps.google.com/maps?q=kigali&sourceid=ie7&rls=com.microsoft:en-US&oe=utf8&um=1&ie=UTF-8&split=0&ei=TGq9SYnNCtaNsAakxLDoDg&sa=X&oi=geocode_result&resnum=1&ct=title Kigali Map] * [http://www.buyrwcom Most popular Rwanda Ads website] [[Category:Kigali| ]] [[Ikiciro:Umujyi wa Kigali]] [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Rwanda geography]] irfpgbtm45ha2syz4qcw59x57j67x7y Akarere ka Gasabo 0 8380 131755 130900 2026-06-13T06:16:21Z CommonsDelinker 88 Removing [[:c:File:Buildings_in_Kigali_CBD,_Rwanda_4.jpg|Buildings_in_Kigali_CBD,_Rwanda_4.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: [[:c:Commons:Deletion requests/File:Buildings in Kigali CBD, Rwanda 4.jpg|]]. 131755 wikitext text/x-wiki [[File:GasaboDist.png|thumb|akarere ka Gasabo]] [[Dosiye:An aerial of Kigali Convention Center on June 19, 2019. Photo by Emmanuel Kwizera.jpg|thumb|U [[Rwanda|RWANDA]] RWA GASABO]] [[Dosiye:Flag of Rwanda.svg|center|thumb|320x320px|rwanda]] Gasabo ni akarere kari mu mujyi wa [[Kigali]], [[umurwa]] mukuru w'u [[Rwanda]]. Ibiro by' akarere ka Gasabo biherereye mu murenge wa Kimironko. Aka karere kandi karimo uduce twinshi twumujyi ubwawo, twavuga nka Kacyiru, [[Remera, Kigali|Remera]], Nyarutarama na [[Kimihurura]] n'ahandi henshi . Muraka karere niho hubatswe urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] rwa Gisozi, ahashyinguwe inzirakarengane zigera (300000) byazize jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Hari kandi bimwe mu bimenyetso bigize amateka ya jenoside yakorewe Abatutsi. Akarere ka Gasabo kandi, ni kamwe mu turere dutatu (3) tugize [[Kigali|umujyi wa Kigali]]. Gasabo igizwe n'imirenge cumi n'itanu (15) ariyo<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://gasabo.gov.rw/index.php?id=83 |accessdate=2020-07-15 |archive-date=2020-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715201035/https://gasabo.gov.rw/index.php?id=83 |deadurl=yes }}</ref>; '''AMWE MU MATEKA''' Mu gihe cya jenoside yakorewe Abatutsi mu mwaka wa 1994, Akarere ka Gasabo kitwaga komini Gikomero. Yagabanyijwemo imirenge 10: Bumbogo, Gasabo, Gicaca, Gikomero, Gishaka, Kayanga, Nduba, Rutunga, Sha na Shango Ariko uyu munsi, akarere ka Gasabo kagabanijwemo imirenge 15 (imirenge): Bumbogo, Gatsata, Jali, Gikomero, Gisozi, Jabana, Kinyinya, Ndera, Nduba, Rusororo, Rutunga, Kacyiru, Kimihurura, Kimironko na Remera. '''IMITERERE''' [[Dosiye:Gasabo_morning_sunrise.jpg|thumb|Gasabo morning sunrise]] Aka karere karangwa no kuvanga imisozi miremire ifite uburebure bwa metero 1.800 cyane cyane iherereye mu cyaro, ibibaya bigororotse n’ibibaya. Ifite ibishanga birenga 30 n' inzuzi nto zinyura mu mibande. [[Umugezi]] munini udasanzwe ufite uburebure bwa 50Km na 1.000M z'ubugari ni wo ukomoka mu kiyaga cya Muhazi ukanyura mu mibande y'ibishanga na boggy mbere yo kwisuka mu ruzi rwa Nyabugogo hanyuma ugahuza n'umugezi wa Nyabarongo. Na none, ikiyaga cya [[Umuhanzi Kamariza|Muhanzi]] mu majyaruguru no mu burasirazuba gihana imbibi n'akarere ka Gasabo. Mu buryo nk'ubwo, andi masoko y'amazi afite akamaro ni: Umugezi wa Rusumo muri Rugende urangirira mu ruzi rwa Akagera, uruzi rwa Buliza unyura mu bigo bya Karuruma, Umulindi na Rusine mbere yo kwisuka mu ruzi rwa Nyabugogo. Ibi bishanga cyangwa ibishanga bitanga amahirwe mukarere niba bigaruwe neza bishobora kuzamura cyangwa kongera umusaruro w' ubuhinzi, guteza imbere ubukerarugendo, guteza imbere ibidukikije . Ifite ibihe bibiri byingenzi byikirere mu mwaka, aribyo ibihe byizuba nimvura. Ibihe bibiri by'ikirere bigenda bisimburana mu mwaka, bityo akarere kagira ibihe bibiri byumye n'ibihe by'imvura nkuko byasobanuwe hano habanza. '''Imbibi z' akarere ka Gasabo''' Gasabo iri mu burasirazuba bw'amajyaruguru y'Umujyi wa Kigali kandi ihana imbibi n'akarere ka [[Akarere ka Kicukiro|Kicukiro]] (Amajyepfo), Nyarugenge (Uburengerazuba bw'Amajyepfo), Rwamagana (Amajyepfo y'uburasirazuba), Rulindo (Amajyaruguru y'Uburengerazuba) na Gicumbi (Amajyaruguru y'Uburasirazuba). Ubuso bw'akarere ni 429.2 km2 muri bwo igice kinini ni icyaro (84%) mu gihe igice gito kigereranya umujyi wateye imbere (16%) Ibikorwa remezo biherereye mu Karere ka Gasabo Akarere ka Gasabo kagiye kuzamura no kuvugurura ibikorwa remezo by’akarere bijyanye n' igishushanyo mbonera cy’Umujyi wa Kigali nk’amashuri, imihanda, ibitaro, amazu, amatorero, uturere tw’ubukerarugendo, urwibutso, amasoko, [[Stade Amahoro]], etc... 1.[[Umurenge wa Bumbogo|Bumbogo]] 2.[https://web.archive.org/web/20200717043322/https://gasabo.gov.rw/index.php?id=158 Gatsata] 3.[https://web.archive.org/web/20200717044759/https://gasabo.gov.rw/index.php?id=159 Gikomero] 4.Gisozi 5.Jabana 6.Jali 7.Kimihurura [[File:Cargo_Bike_rider_in_kigali.jpg|thumb|kacyiru umwe mu mirenge ibarizwa muri Gasabo]] 8.[[Umurenge wa Kacyiru|Kacyiru]] [[Umurenge wa Mageragere|9.Kimironko]] 10.Kinyinya 11.Remera 12.Rutunga 13.Nduba 14.Ndera 15.Rusoro = Ubukerarugendo mu Karere ka Gasabo = == Amakuru y'ibanze == '''Akarere ka Gasabo''' ni kimwe mu turere 3 tugize '''Umujyi wa Kigali''', mu Rwanda. Ni akarere kagari kandi gifite abaturage benshi muri ako gahugu, gahuza imiturire y'umujyi, amateka, n'ibyiza bitandukanye. Gasabo ari ho haboneka ibigo by'ingenzi by'ubucuruzi, umuco, no [[ubukerarugendo mu Rwanda]]. == Ahantu h'ubukerarugendo mu Karere ka Gasabo == === 1. Urwibutso rwa Jenoside (Gisozi) === 📍 ''Ahantu: Gisozi'' '''Urwibutso rwa Jenoside rwa kigali''' ni ahantu h'abanyarwanda benshi basura kugirango bibuke abazize yakorewe Abatutsi mu 1994. Hari amashusho yerekana amateka y'u Rwanda, jenoside, n'ingamba zo guhuza abanyarwanda. === 2. Umusozi wa Kigali === 📍 ''Ahantu: Ndera'' '''Umusozi wa Kigali''' ni ahantu h'abantu basura kenshi bafite umwete wo gusiganwa. Abashaka gushaka ibishimishije bashobora gusiganwa, gutwara [[igare]], cyangwa gukina zip-line ku '''Kigali Heights'''. === 3. Inzu y'ubugeni ya Niyo === 📍 ''Ahantu: Kacyiru'' Iyi zu y'ubugeni ishimangira abanyamakuru b'u Rwanda n'Abanyafurika, ifite amashusho, amahugurwa, n'amakinamico y'umuco. === 4. Inzu y'amateka y'Inteko ishinga amategeko (Kanombe) === 📍 ''Ahantu: Kanombe'' Iyi zu yari inyubako y'Inteko ishinga amategeko [[Juvénal Habyarimana]], ubu ni musigo w'amateka werekana ibintu by'ingenzi byateye inkuru mu mateka y'u Rwanda n'ibyabaye mbere ya jenoside yo mu 1994. === 5. Pariki y'ibidukikije ya Nyandungu === 📍 ''Ahantu: Kinyinya'' Ni pariki yahinduwe ikaba ifite inzira zo kugendera, ibyaro by'amagare, n'ahantu ho kureba inyoni, ishimangira kubungabunga ibidukikije. === 6. Inzu y'ibiganiro ya Kigali na Radisson Blu === 📍 ''Ahantu: Kimihurura'' Iyi zu ni ikimenyetso cy'ubwubatsi bw'indege, ifite ibigo by'ibiganiro mpuzamahanga, amahoteli y'indege, n'ahantu ho kureba Kigali ku kirere. == Amahoteli n'ubwizigame == Gasabo ifite amahoteli y'indege ('''Radisson Blu, Marriott, Serena'''), amazu y'ubukerarugendo, n'amahoteli y'abakene. Akarere niho haboneka n'ibyari bya kawa, amahoteli, n'ibyokurya bitandukanye mu turere twa '''Kimihurura''' na '''Remera'''. == Uburyo bwo kugenda == * '''Akarere ka Kanombe''' gifite '''ikibuga cy'indege mpuzamahanga cya Kigali (KGL)'''. * Imodoka z'abagenda mu mujyi zirimo '''moto-taxi''' na '''bisi z'umujyi'''. * Gasabo ihuza neza n'andi turere yo mu Rwanda bikoresheje imihanda mikuru * * * Gasabo, kamwe mu turere tw'ingenzi mu mujyi wa Kigali, umujyi mukuru w'u Rwanda, ni ahantu hatera imbere cyane mu bijyanye n'ubukerarugendo, kubera ubuhanga bwayo bwo guhon'ubwiza bw'ibidukikije, amateka akomeye, n'ibikoresho by'ikoranabuhanga. Abashyitsi basura Gasabo bashobora kuryoherwa n'ubwiza bw'akarere, ahantu h'ingenzi mu mateka, ndetse n'uburyo umuco w'u Rwanda uhora ugaragazwa mu buzima bwa buri munsi. * '''<u>''<big>Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigal</big>''i</u>''' Ikintu cy'ingenzi mu bijyanye n'ubukerarugendo muri Gasabo ni '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali''' ruherereye mu gace ka Gisozi. uru ni urwibutso rwa amateka mabi ya Jenoside yo mu 1994, aho abantu barenga 1,000,000 bishwe mu gihe cy'iminsi ijana gusa. Ni ahantu ho kwibuka, gusobanukirwa no kwiga amateka y'iki gice cy'ubuzima bw'u Rwanda. Urwibutso rusobanura amateka y’ubuzima bw'abanyarwanda nyuma ya Jenoside, rugaragaza ubuzima bw'abacitse ku icumu ndetse n'ababashije kwiyubaka nyuma y’ibyabaye. Ni ahantu hashimangira imbaraga z'ubumwe no kwiyubaka u Rwanda rwabashije kugeraho nyuma ya Jenoside. * '''<big><u>Ubwiza Nyaburanga n’Imisozi Isukuye</u></big>''' Gasabo izwi cyane ku bwiza bw’ibidukikije. Mu Rwanda, ruzwi nk'[[igihugu]] cy'imisozi ibihumbi, ubuzima bwiza bw'ubutaka bugaragara mu misozi, imirambi, n'ibiyaga byiza bya Gasabo. Abashyitsi bashobora kugenda mu masangano yo ku misozi bakishimira ibyiza by'ibiyaga n'ubushyuhe bw'ikirere, aho bashobora kubona ibyiza byo mu gihugu bitandukanye. Ibi bituma Gasabo iba ahantu heza ho kujya kureba ibyiza nyaburanga mu gihe umuntu ashaka kuruhuka no kwishimira ishusho nziza y’igihugu. * '''<big><u>Imyidagaduro n’Umuco</u></big>''' Abashyitsi bashaka kwinjira mu muco w'u Rwanda bashobora kugirira ibihe byiza muri Gasabo, aho usanga imiryango y'ababyinnyi gakondo, igaragariza abanyamahanga imbyino n'imyidagaduro y'abanyarwanda. Iyo myidagaduro ikorwa n’abahanga mu buhanzi, bigaragaza umuco n’imihango gakondo y’u Rwanda. Gasabo kandi ifite amasoko menshi arimo ibikoresho by'ubugeni byakozwe n’abahanzi bo mu karere, imikandara, n'ibikoresho by'ubugeni bikunze kuba impano nziza ku bashyitsi. Abashyitsi bashobora kandi gusura resitora zitandukanye, aho bashobora gusangira ibiryo by’umwimerere birimo '''Isombe''' n’'''Ibihaza''', ibyo bivanze n’ibinyomoro byaho. * '''<big><u>Ibikoresho by’Ikoranabuhanga n’Ubucuruzi</u></big>''' Muri Gasabo kandi, usanga amahoteli meza, amahoteri, n’ibigo by’ubucuruzi bya kijyambere bitanga serivisi nziza kandi zigezweho. Gasabo ifite ibikorwa byinshi by'ubucuruzi n'amaduka byorohereza abashyitsi kubona ibikenewe byose, yaba ku baherereye mu byiciro by'ubukungu butandukanye. Ibikorwa by’ubucuruzi n’amahoteli bishobora gutanga amahirwe yo kuryoherwa no gusurirwa mu buryo bworoshye. * '''<big><u>Ubukungu bw’Ubukerarugendo</u></big>''' Ubukerarugendo muri Gasabo bufite uruhare runini mu bukungu bw’igihugu. Iki gice cyubaka ubukungu butanga akazi ku baturage bo mu karere, ndetse n’ishingiro ry’ubukungu bushya, birimo ibikorwa bya serivisi z’ubukerarugendo, gutanga ibisubizo ku buryo bwiza bw’imyidagaduro no kugaragaza umuco. Gahunda yo guteza imbere ubukerarugendo burambye mu Rwanda irimo kubungabunga ibidukikije n’ubuzima bwa [[Ikinyarwanda|kinyarwanda]] mu buryo bworoshye. '''<big><u>Ubukerarugendo Burambye</u></big>''' Ubukerarugendo burambye ni icyerekezo gikomeye muri Gasabo, ahantu hifashishwa ibikorwa byinshi byiza kandi byita ku kubungabunga ibidukikije no ku musaruro w’amateka y’u Rwanda. U Rwanda rwagiye rwemerwa ku rwego mpuzamahanga kubera gahunda rufite zo kurinda ibidukikije no kubungabunga ibinyabuzima bidasanzwe, cyane cyane [[ingagi zo mu birunga]]. Nubwo Gasabo itarimo ingagi, igice cy’amajyambere giha abashyitsi amahirwe yo kugera ku bikorwa nk'ibyo no gufasha kubungabunga umutekano w’ibidukikije. * '''<big><u>Umwanzuro</u></big>''' Gasabo si ikicaro cy’ubukungu n’imiyoborere ya Kigali gusa, ahubwo ni n’ahantu hateguwe neza mu bijyanye n'ubukerarugendo, hatanga imiryango myiza y'ubukerarugendo bw'amateka, imyidagaduro, ndetse n'ibyo ushobora kwishimira. Ubukerarugendo muri Gasabo bugaragaza uburyo igihugu cyiyubatse nyuma y’amateka mabi, kikaba ikitegererezo cyiza ku bindi bihugu. Abashyitsi baturutse impande zose z'isi bazagerageza kumenya byinshi byerekeye amateka, umuco, ndetse n’ubwiza nyaburanga bw’u Rwanda binyuze mu guhura n’ibyo Gasabo ifite byose. ==Imiyoboro== {{Reflist}} [[Category:Akarere ka Gasabo| ]] hnwnya0iablcks7exfpq5uptdej0p4l Akarere ka Nyabihu 0 8417 131733 127686 2026-06-13T00:15:59Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131733 wikitext text/x-wiki [[File:NyabihuDist.png|thumb|346x346px|ikarita y'akarere ka Nyabihu]] [[Dosiye:Special Tea.jpg|thumb|I Nyabihu]] [[Dosiye:Ibere rya bigogwe as Rwanda natural and historical heritage site by turahayo.jpg|thumb|Ibere rya bigogwe riherereye mukarere ka Nyabihu]] [[Dosiye:Nyabihu image.jpg|thumb|Nyabihu]] '''Nyabihu''' ni akarere kamwe mu turere tugize u Rwanda gaherereye mu [[Intara y'Uburengerazuba|ntara y'Iburengerazuba]],kakaba gakora ku [[igihugu]] cya Congo ndetse kazwiho umukamo mwinshi w'amata kubera inka ziba muri aka karere . [[Umurwa|Umurwa mukuru]] wako ni Mukamira. Akarere ka Nyabihu kagabanijwemo [[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] cumi na kabiri (12) ( ''imirenge'' ) <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> : Bigogwe, Jenda, Jomba, Kabatwa, Karago, Kintobo, Mukamira, Muringa, Rambura, Rugera, Rurembo na Shyira. Iyi mirenge ubwayo yatandukanijwe mu tugari 73 n'imidugudu(imidugudu) 474<ref>https://www.nyabihu.gov.rw/</ref> [[Dosiye:Flag of Rwanda.svg|center|thumb|320x320px|Rwanda]] * '''Ubuso''' :  531.5 Km2 * '''Umubare w'abaturage''' : 314195 (hashingiwe ku ibarura rusange rya 2012) * '''Ubucucike bw'abaturage''' :556 /Km2<ref>http://www.statistics.gov.rw/publication/eicv-3-nyabihu-district-profile</ref> '''Ibyo abantu bazi cyane ku karere''' : Ahantu nyaburanga, [[Umusozi|imisozi]], [[Ibiyaga Bigari|ibiyaga,]] amashuri menshi, [[Ibiranga amateka,…|ibiranga amateka,.]] <ref>{{Cite web |url=http://lwh-rssp.minagri.gov.rw/index.php?id=76 |title=Archive copy |access-date=2020-08-04 |archive-date=2021-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801175506/http://lwh-rssp.minagri.gov.rw/index.php?id=76 |url-status=dead }}</ref> == Ubumenyi bw'isi == Akarere gahana imbibi mu majyepfo n'[[Akarere ka Ngororero]] , mu burengerazuba n'akarere ka [[Rubavu]], mu burasirazuba n' [[Akarere ka Gakenke]] no mu majyaruguru n' [[Akarere ka Musanze]] na [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]. Nubwo imvura nyinshi igwa, ako gace rwose kibasiwe no kubura amasoko y'amazi bitewe n'umuyoboro mubi wa idorogarafiya. Umuva w'amazi aturuka myiyindi [[Umugezi|migezi]] . Ahantu hahanamye cyane hejuru harasobanura ko ari itorenti. Impande [[Ikirunga|z'ibirunga]] zihanamye zifite impuzandengo irenga 60 %, hejuru ya metero 2 200. Iyo imvura iguye, amazi yirukanwa kumpande kumuvuduko mwinshi werekeza kuri pidmont, akurura ibintu byose muburyo bwayo: [[inyamaswa]], abagabo, ibibari bya lava, nibindi. Amazi ava mumigezi myinshi yiruka ahamanuka atera ibyangiritse byinshi (umwuzure, umucanga no gufata banki). Imibiri y'amazi ngo ni menshi kandi amazi ni menshi, ariko iyo mibiri igera kuri ubujyakuzimu bwa metero 100. Turakeka ko biherereye mubihe bishaje byo munsi yo munsi bitwikiriwe n'amazi y'ibirunga. == Imihanda == [[File:Bananas_on_bike.jpg|thumb|167x167px| Igitoki ku igare mu Rwanda-Umuhanda]] Mu [[Akarere ka Nyabihu]] imihanda iratandukanye, hari imibi, hari n'imyiza. Imihanda igera kuri 66.0% iracyari mibi cyane, 25.3% ni mibi na 8.2% ni bagendwa. 0.5% gusa byimihanda imeze neza. Imyinshi muriyi mihanda igomba kuvugururwa mugihe izindi zisaba kubungabungwa. Gahunda y’iterambere ry’akarere ka 2013 yerekana ko [[Akarere ka Nyabihu]] gafite kilometro 290 z’imihanda muri yo 88% ni imihanda y'igitaka naho 12% ni kaburimbo. Akarere gafite imihanda itatu ya kaburimbo ariyo [[Kigali]] - [[Rubavu]], Mukamira - [[Muhanga (Akarere)|Muhanga]] - [[Huye (Akarere)|Huye]] - [[Burundi]] cyangwa [[Huye (Akarere)|Huye]]- [[Akarere ka Rusizi|Rusizi]], Mukamira - Ngororero - [[Muhanga (Akarere)|Muhanga]] - [[Karongi (Akarere)|Karongi]]. Ifite kandi umuhanda ugaburira ibiryo uhora umeze nabi kubera [[Umusozi|imisozi miremire]] n'imvura nyinshi. Nyamara, mu mirenge imwe n'imwe, abantu bagenda iminota irenga 30 kugirango bagere kumuhanda wegereye. Imihanda itari myiza no kubura imihanda ihuza ahakorerwa isoko hamwe nicyegeranyo ni ikibazo gihangayikishije. Mugihe cyimvura, imwe muriyi mihanda iba idashoboka, mugihe mugihe cyizuba, hari umukungugu mwinshi ugira ingaruka ku bwiza bw'amata . Byongeye kandi, ibiciro bihabwa abahinzi n'aborozi n'abacuruzi bo hagati ntabwo ari bike bityo bikagabanya amafaranga yabo. == Demogarafiya == [[Dosiye:Urutare rutangaje ibere rya bigogwe.jpg|thumb|Imisozi yo mukarere ka nyabihu]] Mu mwaka wa 2012, Ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire, ryagaragaje ko abaturage b’[[Akarere ka Nyabihu]] babarirwa ku baturage 295.580 bafite ubwiyongere bw’abaturage 1%, akaba ari yo hasi cyane mu gihugu. Nubwo bimeze bityo ariko, [[Akarere ka Nyabihu]] gafite ubucucike buri hejuru bugera ku baturage 558 kuri kilometero kare ukurikije isoko imwe. Ku bijyanye n'uburumbuke bwose, [[Akarere ka Nyabihu]] gafite impuzandengo ya 4.9 iri hejuru ugereranije n'ikigereranyo cy'igihugu ari 4.6. Impuzandengo yimyaka mu gukora ubukwe bwa mbere ni imyaka 21.5 ku bakobwa bafite imyaka 23 kubahungu. 62.5% by'ingo zifite [[Umwana|abana]] munsi yimyaka 7 naho ingo 53.2% ziyobowe nabagore . Iki kibazo kirimo ishoramari rikomeye murwego rwuburezi na gahunda zihariye zo gutera inkunga abagore. == Ubuhinzi == [[Dosiye:Special Tea.jpg|thumb|Igihembo cyahawe uruganda rw'icyayi rwo muri Nyabihu kubera umusaruro mwiza.]] Muri kano karere, ubukungu bushingiye cyane ku buhinzi , aho usanga ingo nyinshi ari aborozi bato . Abagera kuri 74%, ni ukuvuga abantu 105.672 mu baturage 143 000 b’akarere, bakura amafaranga yabo mu gukoresha ubutaka . Ariko, harabura ubutaka kuko; ukurikije EICV3, 50% by'abaturage bafite ubuso buri munsi ya 0.3ha. Uku kubura ubutaka gusunika abahinzi gukora impuzandengo yamasaha 5 kumunsi aho gukora byibuze amasaha 8. Ibi birerekana ko hari ubushomeri mubantu bakora mubukungu cyane cyane mu rubyiruko . Ibiribwa bikomoka ku buhinzi, ibihingwa nganda n’imitako bihingwa cyane. Ku biryo, hari ibirayi bya [[Irilande]], [[Ikigori|ibigori]], ibishyimbo, ingano [[Umuneke|n'ibitoki]] [[Imboga|n'imboga]] . Ibirayi, [[Ikigori|ibigori]] n'ibishyimbo byo muri Irilande bihingwa na 76,6% by'ingo ugereranije ni ingo 51.000. Ibirayi byo muri Irilande bihingwa cyane hamwe na 83.7% bikurikirwa [[Ikigori|n'ibigori]] (74.3%) n'ibishyimbo (71.9%). Umusaruro w'ibigori uhagarariye 47.3% by'umusaruro w'ubuhinzi mu karere urwanya ingano 8.9%. [[File:PivotWithDrops.JPG|thumb|175x175px| Kuhira]] Mu gihe cy'ubushyuhe, hakenewe kuhira.Ubukungu bw'akarere ntibagakwiye kwishingikiriza ku buhinzi gusa, ariko kandi ku zindi serivisi. Mu myaka yashize, Guverinoma y'u [[Rwanda]] yashyize mu bikorwa gahunda nyinshi zo kongera umusaruro w'urwego rw'ubuhinzi . Impamvu iri inyuma yibi bikorwa igaragarira mu cyerekezo cya Minisiteri y’ubuhinzi : Ibikorwa by’iterambere ry’ubukungu by’ibanze (LED) bishingiye ku guteza imbere ubuhinzi: [[File:Potato_plants.jpg|thumb|171x171px| Ibirayi]] - Ibirayi byo muri Irilande bituruka muri Kabatwa, Jenda, Mukamira, Bigogwe, Rambura (selile 3), Karago (selile 4), Mulinga (selile 2), na Kintobo (selile 3) [[File:Corn_blooming.jpg|thumb|167x167px| Ibigori]] - [[Ikigori|Ibigori]] muri Rugera, Shyira, Mulinga, Jomba, Rurembo, Bigogwe, Mukamira, Karago, Kintobo, Rambura na Jenda - [[Imboga]]: karoti muri Jenda, Mukamira, Bigogwe na Karago: amasu muri Jenda, Mukamira, Bigogwe na Rugera - [[Urubuto|Imbuto]]: ibinyomoro i Rambura, Mulinga, Bigigwe, Kabatwa, Karago, Jenda na Kintobo - [[Ikawa]]: RugeraShyira, Jomba na Rurembo - Pacuuli: muri Rugera na Shyira - [[Umuneke|Imineke]]:muri Rugera na Shyira - [[Icyayi]]: muri Mukamira, Karago, Mulinga, Rambura, Jomba na Jenda. - [[Ingano]]: Jmoba, Mulinga, Rurembo, Kintobo naKarago. - Piteramu: Kabatwa, Jenda, Bigogwe na Mukamira. Akarere gafite imbaraga nyinshi mu buhinzi, cyane cyane mu guhinga ibirayi, ibigori n'ingano kimwe [[Imboga|n'imboga]] z'ubwoko bwose. Nyamara, nta gihingwa gitunganya ibyo bihingwa. Akarere karashaka kubona ishami ritunganya ibirayi kimwe n’ibigo bikusanya [[Ubuki]] n’amata. Silosi yo guhunika ibihingwa nayo irakenewe mukurinda ibiribwa no guhagarara neza . Imbonerahamwe iri hasi ya hano ni iy'ibihingwa bimwe nkibigori, ibirayi bya Irilande, ibishyimbo bisanzwe, igitoki, kuzamuka ibishyimbo bigaragara ko bifite akamaro kanini mu [[Akarere ka Nyabihu]] ku bijyanye n’umugabane w’ibihingwa byahinzwe mu gihembwe cya 2013.<ref>https://www.kigalitoday.com/Nyabihu</ref> == Iterambere == Amashanyarazi aboneka kandi yizewe mumirenge ya Shyira yatejwe imbere nogushiraho urugomero rw'amashanyarazi rwa Rubagabaga 445kW. Uyu mushinga wegukanye ibihembo nyafurika by’ingufu, Ingufu n’amazi muri 2019 ku mushinga wa mbere w’ingufu ntoya urambye (munsi ya 5MW).<ref>{{Cite web |url=https://www.hydroreview.com/hydro-industry-news/we-need-to-focus-on-getting-affordable-modern-electricity-to-everybody-in-africa/#gref |title=“We need to focus on getting affordable, modern electricity to everybody in Africa” |website=hydroreview.com |date=2019-07-11 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2021-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211227054043/https://www.hydroreview.com/hydro-industry-news/we-need-to-focus-on-getting-affordable-modern-electricity-to-everybody-in-africa/#gref |url-status=dead }}</ref> == Reba == * [https://web.archive.org/web/20180517152931/http://www.minaloc.gov.rw/events/Inzego.doc Inzego.doc] - Intara, Uturere ''nUmurenge amakuru ya MINALOC'', minisiteri yu Rwanda yubutegetsi bwibanze. [[Category:Uturere tw’u Rwanda]] <references /> [[Category:Rwanda]] [[Ikiciro:Ubuhinzi]] == '''Imiyoboro''' == [[File:Ibere_rya_bigogwe_as_Rwanda_natural_and_historical_heritage_site_by_turahayo.jpg|thumb|Ibere rya bigogwe ]]<references /> [[Category:Intara y'uburengerazuba]] [[Category:Uturere tw’u Rwanda]] [[Category:Nyabihu]] [[Category:Akarere ka Nyabihu| ]] cc57y9y9yspv1pb575ojvpkgpxlltck Umugezi wa Nyabarongo 0 8681 131761 127819 2026-06-13T08:07:42Z Muzehe Pontien 18356 131761 wikitext text/x-wiki [[File:Nyabarongo river rwanda.jpg|thumb|Ishusho igaragaza umugezi wa Nyabarongo|220x220px]] [[Dosiye:Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda.jpg|thumb|Nyabarongo]] [[Dosiye:Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda taken at top of Karama.jpg|thumb|Umugezi wa Nyabarongo]] [[Dosiye:Nyabarongo bridge photo.JPG|thumb|Umugezi wa Nyabarongo]] [[Dosiye:Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda.jpg|thumb|Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda]] [[Dosiye:Nyabarongo RIVER, Bugesera-Kicukiro bridge.jpg|thumb|Nyabarongo RIVER, Bugesera-Kicukiro bridge]] [[Dosiye:View of River Nyabarongo cropped.jpg|thumb|View of River Nyabarongo cropped]] [[Dosiye:An aerial of Nyabarongo River from Nyungwe National Park to River Nile. Emmanuel Kwizera.jpg|thumb|An aerial of Nyabarongo river from Nyungwe National Park to River Nile]] [[Dosiye:Panorama of Nyabarongo River - Where Tutsi Victims Were Thrown in 1994 - Outside Kigali - Rwanda.jpg|thumb|Nyabarongo River ]] [[Dosiye:Nyabarongo river.jpg|thumb|Nyabarongo river]] [[Dosiye:View of Nyabarongo River.jpg|thumb|View of Nyabarongo river]] [[Dosiye:View of River Nyabarongo.jpg|thumb|View of River Nyabarongo]] [[Dosiye:A view of Nyabarongo river.jpg|thumb|View of River Nyabarongo]] [[Dosiye:Bugesera road to River Nyabarongo in Rwanda.jpg|thumb|Bugesera road to river Nyabarongo in Rwanda]] Umugezi wa Nyabarongo niwo mugezi munini mu [[Rwanda]], amazi yawo menshi ava mu isoko ya [[Nili]] mu majyaruguru ya [[Afurika]]. Umugezi wa nyabarongo ufite uburebure bungana na kilometero magana atatu mirongo itanu nimwe(351KM) niwo mugezi munini kandi mugari mu [[Rwanda]]. Umugezi wa Nyabugogo nawo wisuka muri Nyabarongo byose bikisuka mu mugezi w' Akagera iyo migezi yose ica mu ishyamba rya kimeza rya [[Pariki ya Nyungwe]] ari naho habarirwa isoko ya Nili. Ese wari uziko umugezi wa Nyabarongo wahoze uca mumajyaruguru? Nkuko tubisanga mu gitabo cy'amateka cyanditswe na Celestin Kanimba Misago,Iki gitabo cy’Amateka y’u Rwanda kigira kiti “Isesengura ryakozwe ku mihiro y’ubutaka ryerekana ko mu ntangiriro umugezi wa Nyabarongo watembaga ugana mu majyaruguru, nyuma habaho iruka ry’ibirunga". Kiti "Amazi yabuze aho amenera akora ikiyaga cyangwa indeko ahahurira imigezi ya Nyabugogo na Mukungwa, buhoro buhoro yishakira indi nzira afata ikerekezo cyo mu majyepfo ashyira uburasirazuba bw’u Rwanda”.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-mateka/article/wari-uzi-ko-nyabarongo-yahoze-inyura-mu-majyaruguru-y-u-rwanda</ref> == Inkomoko == [[File:An aerial of Nyabarongo River from Nyungwe National Park to River Nile. Emmanuel Kwizera.jpg|thumb|Ifoto y'umugezi wa Nyabarongo inyura muri pariki ya Nyungwe]] Umugezi wa Nyabarongo wavutse mbere yuko [[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga]] ivuka aho witwaga Nyawarungu, uwo mugezi ukaba waratembaga ujya i [[Ubugande]], ukanyura mu nzira dusanzwe tuzi ya Mukungwa yari mu kibaya kinini cyaje kuzimira nyuma yivuka ry'ibirunga. Ibirunga bimaze kuvuka amazi yaranyanyagiye abyara ibiyaga nka Burera na Ruhondo. Nyabarongo rero Ibuze inzira igice cyayo kimwe cyahindutse Mukungwa ikindi gikomeza mu majyepfo y'urwanda ahahoze ari Gitarama, ubu [[Akarere ka Muhanga]]. Ibi byabaye hashize imyaka irenga miliyoni enye U [[Rwanda]] rubayeho, Nyabarongo yomeje inzira yayo igaruka i [[Kigali]], nyuma yaho yarakomeje mu burasirazuba ihura n'akanyaru byisuka mu mugezi w' [[Akagera Aviation School|Akagera]]<ref>http://veritas2010.over-blog.fr/2014/12/inkomoko-y-igihugu-cy-u-rwanda-n-abanyarwanda-igice-cya-mbere.html</ref> == Isano na jenocide == Umugezi wa Nyabarongo ufitanye isano ikomeye na jenocide yakorewe abatutsi mu 1994, aho abatutsi benshi bishwe bagiye bajugunywa muri uyu mugezi,hari abajugunywagamo ari bazima babatemye ariko batarapfa, abandi kakajugunywamo bapfuye cyane cyane abari mu turere dukora kuri Nyabarongo nka [https://web.archive.org/web/20210202113247/http://cnlg.gov.rw/index.php?L=1&cHash=3e83af147dd7bf7611d5139f77516c39&id=87&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Bnews%5D=4106 Runda]abo mu murenge wa Mwogo wo mu [[Akarere ka Bugesera]]<ref>https://www.rba.co.rw/post/HIBUTSWE-ABATUTSI-BAJUGUNYWE-MU-MUGEZI-WA-NYABARONGO</ref>ndetse nahandi henshi. si ibyo gusa ahubwo buri mwaka uko ushize hakabaho kwibuka [[Jenoside mu Rwanda]] yakorewe abatutsi mu kwezi kwa kane, abantu benshi bajya kwibuka ababo baguye muri Nyabarongo bakahashyira indabo dore ko hari na benshi baharokokeye bakaba basaba ko hakubakwa n'urwibutso nk'ikimenyetso cyo gusigasira amateka<ref>{{Cite web |url=https://www.intyoza.com/kamonyi-abarokotse-jenoside-yakorewe-abatutsi-barasaba-urwibutso-kuri-nyabarongo/ |title=Archive copy |access-date=2021-01-26 |archive-date=2021-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204083438/https://www.intyoza.com/kamonyi-abarokotse-jenoside-yakorewe-abatutsi-barasaba-urwibutso-kuri-nyabarongo/ |url-status=dead }}</ref> == Inyamswa ziba muri Nyabarongo == [[File:Nyabarongo River Scene - Outside Kigali - Rwanda - 02.jpg|left|thumb|Imirimo y'uburobyi ikorerwa kuri Nyabarongo]] Mu mugezi wa Nyabarongo, kimwe n'indi migezi myinshi hororotsemo [[inyamaswa]] nyinshi harimo ingona, imvubu, amafi ndetse nizindi nyamaswa nyinshi. Hakunze kumvikana abaturage benshi bavuga ko bariwe n'ingona bagiye kuvoma cyangwa gushaka amafi muri Nyabarongo<ref>https://www.bbc.com/gahuza/52031135</ref> ibi byatumye abaturage batangira guhiga ingona bukware nabo bashaka kuzica kuko imwe muri zo yarishwe, ariko ibi byamaganywe n'ikigo k'igihugu gishinzwe kubungabunga ibidukikije ([[Rema|REMA]])[https://www.rema.gov.rw/index.php?id=2] kivuga ko kwica inyamaswa atari cyo gisubizo ko ahubwo guha abaturage amazi meza aricyo gisubizo kirambye kugirango harindwe burundu impanuka nkizo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.fonerwa.org/blog/green-rwanda-media-review-%E2%80%8B25-august-2017 |accessdate=2021-01-26 |archive-date=2021-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130200059/http://www.fonerwa.org/blog/green-rwanda-media-review-%E2%80%8B25-august-2017 |deadurl=yes }}</ref> Izi ngona kandi zihisha mu rufunzo rwegereye uyu mugezi kuburyo hateye amakenga kuhakorera imirimo yose nk'uburobyi nibindi. == Mu gihe cy'itumba == [[File:Canoing in Nyabarongo.jpg|thumb|Abantu bambuka Nyabarongo n'ubwato]] Igishanga cy'umugezi wa Nyabarongo mu gihe cy'itumba n'imvura nyinshi kijya cyuzura kuburyo imwe mu mihanda ifunga ingendo zigahagarara harimo n'umuhanda uzwi cyane nka [[Kigali]] - [[Akarere ka Muhanga]]<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/68776/nyabarongo-yuzuye-umuhanda-kigali-muhanga-urafungwa-ingendo-68776.html#!</ref> sibyo gusa ahubwo no munkengero ibiraro bikunda kuzura ku buryo ushaka kwambuka bamushyira ku mugongo bakamwambutsa abasore b'intarumikwa baba babonye akazi muri ibyo bihe.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/Atunzwe-no-kwambutsa-abantu-ku-mugongo-we-igihe-Nyabarongo-yuzuye</ref> Abantu benshi iyo bagerageje kwambuka umugezi wa Nyabarongo, bakoresha ubwato kuko ubwinshi bw'amazi menshi aba muri uyu mugezi atakwemerera kuwambuka n'amaguru.[http://www.ukwezi.rw/?page=recherche&recherche=%20Nyabarongo] Leta y'U [[Rwanda]] kandi yatangije umushinga mu mwaka wa 2018 wo kubaka umuhanda mushya n'ikiraro gihuza umujyi wa [[Kigali]] n'Intara y'amajyepfo, uwo mushinga ukazaza ari igisubizo cyo kwirinde ko amazi ya Nyabarongo yakomeza guhagarika ingendo<ref>{{Cite web |url=https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/hagiye-kubakwa-undi-muhanda-n-ikiraro-bizakemura-ikibazo-cy-amazi-ya-nyabarongo |title=Archive copy |access-date=2021-01-27 |archive-date=2021-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205080639/https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/hagiye-kubakwa-undi-muhanda-n-ikiraro-bizakemura-ikibazo-cy-amazi-ya-nyabarongo |url-status=dead }}</ref>, uwo mushinga ukaba wariswe Nyabarongo bridge project<ref>http://wikimapia.org/22655990/Nyabarongo-Bridge</ref>. Uwo muhanda ukaba uzaca mu murenge wa Karama ugatunguka i Nyamirambo<ref>https://web.facebook.com/igihe/posts/10157353310982114?_rdc=1&_rdr</ref>. == Umuriro w'amashanyarazi == [[Dosiye:Water body in Agbozume.jpg|thumb|Nyabarongo]] Umugezi wa Nyabarongo n'umwe mu migezi ifite ingufu cyane kandi ifite amazi menshi ibi rero byatumye leta y'U [[Rwanda]] itangiza ikiswe (Nyabarongo Hydropower project) bishatse kuvuga ko Nyabarongo yatangiye kwifashishwa mu gukora ingufu z'amashanyarazi harimo nk'uruganda rwubatswe i Shyorongi mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|ntara y'amajyaruguru]] mu [[Akarere ka Rulindo|Karere ka Rulindo]].<ref>https://www.nsenergybusiness.com/projects/nyabarongo-ii-hydropower-project/</ref> Sibyo gusa ahubwo hari n'urundi rugomera rw'umuriro w'amashanyarazi rw'ubatswe mu [[Akarere ka Muhanga]] na sosiyete yitwa Angelique International Limited ifatanije na sosiyete yo mu [[:en:Nyabarongo_Power_Station|buhinde]] yitwa Bharat Heavy Electricals Limited<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nyabarongo_Power_Station</ref> == Uturere Inyuramo == Umugezi wa Nyabarongo Unyura mu turere nk'umugi wa [[Kigali]] [[Akarere ka Nyarugenge]], ikanyura mu [[Akarere ka Muhanga]], Ikagera muri [[Akarere ka Karongi|Karongi]]<ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/Hakomeje-gushakishwa-uburyo-habungabungwa-icyogogo-cya-Nyabarongo</ref>,aho ni mu majyepfo y'uburengerazuba bw'u [[Rwanda]]. Iyo ugarutse mu ntara y'u burasirazuba inyura mu [[Akarere ka Bugesera]],[[Akarere ka Ngoma]], [[Akarere ka Kirehe]] na Rusumo aho yisukira mu mugezi wa Akagera. Umugezi wa Nyabarongo usa naho ukora ku mupaka hagati y'Intara y'Amajyarugu, [[Intara y'amajyepfo]], [[Kigali]] ndetse n'Intara y'Uburasirazuba.<ref>https://x.com/Umuseke/status/2036765120009802207</ref> == Ibihugu Inyuramo == [[Dosiye:Nyabarongo RIVER, Bugesera-Kicukiro bridge.jpg|thumb|Umugezi wa Nyabarongo]] Umugezi wa Nyabarongo unyura mu bihugu bitatu bihana imbibi n'U [[Rwanda]] aribyo [[Uburundi]], [[Tanzaniya]] na [[Ubugande]] aho yisuka mu [[Ikiyaga cya Victoriya|kiyaga cya Victoria]], ariyo ikomeza nk'isoko ya [https://www.kigalitoday.com/amakuru/muri-afurika/Ibihugu-binyurwamo-n-uruzi-rwa-Nile-bigiye-gushyiraho-uburyo-bwo-kubungabunga Nili] == Reba kandi == Isoko y'Uruzi rwa Nyabarongo<ref>http://www.telegraph.co.uk/travel/main.jhtml?xml=/travel/2006/04/01/etnile01.xml&sSheet=/travel/2006/04/01/ixtrvhome.html</ref> Abavumbuye isoko ya Nile mu Rwanda<ref>http://www.abc.net.au/news/newsitems/200604/s1606427.htm</ref> Rwanda Energy Group<ref>https://www.reg.rw/what-we-do/projects/project-details/view/nyabarongo-ii-multipurpose-project/category/generation/</ref> == Reba == <references /> [[Category:Rwanda]] [[Category:Kigali]] [[Category:Ubumenyahantu]] [[Category:Imigabane y’Isi]] [[Category:Imigezi]] gf03n4olnpflsz3edqfauyqo8od9fl7 131767 131761 2026-06-13T08:34:26Z Muzehe Pontien 18356 131767 wikitext text/x-wiki [[File:Nyabarongo river rwanda.jpg|thumb|Ishusho igaragaza umugezi wa Nyabarongo|220x220px]] [[Dosiye:Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda.jpg|thumb|Nyabarongo]] [[Dosiye:Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda taken at top of Karama.jpg|thumb|Umugezi wa Nyabarongo]] [[Dosiye:Nyabarongo bridge photo.JPG|thumb|Umugezi wa Nyabarongo]] [[Dosiye:Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda.jpg|thumb|Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda]] [[Dosiye:Nyabarongo RIVER, Bugesera-Kicukiro bridge.jpg|thumb|Nyabarongo RIVER, Bugesera-Kicukiro bridge]] [[Dosiye:View of River Nyabarongo cropped.jpg|thumb|View of River Nyabarongo cropped]] [[Dosiye:An aerial of Nyabarongo River from Nyungwe National Park to River Nile. Emmanuel Kwizera.jpg|thumb|An aerial of Nyabarongo river from Nyungwe National Park to River Nile]] [[Dosiye:Panorama of Nyabarongo River - Where Tutsi Victims Were Thrown in 1994 - Outside Kigali - Rwanda.jpg|thumb|Nyabarongo River ]] [[Dosiye:Nyabarongo river.jpg|thumb|Nyabarongo river]] [[Dosiye:View of Nyabarongo River.jpg|thumb|View of Nyabarongo river]] [[Dosiye:View of River Nyabarongo.jpg|thumb|View of River Nyabarongo]] [[Dosiye:A view of Nyabarongo river.jpg|thumb|View of River Nyabarongo]] [[Dosiye:Bugesera road to River Nyabarongo in Rwanda.jpg|thumb|Bugesera road to river Nyabarongo in Rwanda]] Umugezi wa Nyabarongo niwo mugezi munini mu [[Rwanda]], amazi yawo menshi ava mu isoko ya [[Nili]] mu majyaruguru ya [[Afurika]]. Umugezi wa nyabarongo ufite uburebure bungana na kilometero magana atatu mirongo itanu nimwe(351KM) niwo mugezi munini kandi mugari mu [[Rwanda]]. Umugezi wa Nyabugogo nawo wisuka muri Nyabarongo byose bikisuka mu mugezi w' Akagera iyo migezi yose ica mu ishyamba rya kimeza rya [[Pariki ya Nyungwe]] ari naho habarirwa isoko ya Nili. Ese wari uziko umugezi wa Nyabarongo wahoze uca mumajyaruguru? Nkuko tubisanga mu gitabo cy'amateka cyanditswe na Celestin Kanimba Misago,Iki gitabo cy’Amateka y’u Rwanda kigira kiti “Isesengura ryakozwe ku mihiro y’ubutaka ryerekana ko mu ntangiriro umugezi wa Nyabarongo watembaga ugana mu majyaruguru, nyuma habaho iruka ry’ibirunga". Kiti "Amazi yabuze aho amenera akora ikiyaga cyangwa indeko ahahurira imigezi ya Nyabugogo na Mukungwa, buhoro buhoro yishakira indi nzira afata ikerekezo cyo mu majyepfo ashyira uburasirazuba bw’u Rwanda”.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-mateka/article/wari-uzi-ko-nyabarongo-yahoze-inyura-mu-majyaruguru-y-u-rwanda</ref> == Inkomoko == [[File:An aerial of Nyabarongo River from Nyungwe National Park to River Nile. Emmanuel Kwizera.jpg|thumb|Ifoto y'umugezi wa Nyabarongo inyura muri pariki ya Nyungwe]] Umugezi wa Nyabarongo wavutse mbere yuko [[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga]] ivuka aho witwaga Nyawarungu, uwo mugezi ukaba waratembaga ujya i [[Ubugande]], ukanyura mu nzira dusanzwe tuzi ya Mukungwa yari mu kibaya kinini cyaje kuzimira nyuma yivuka ry'ibirunga. Ibirunga bimaze kuvuka amazi yaranyanyagiye abyara ibiyaga nka Burera na Ruhondo. Nyabarongo rero Ibuze inzira igice cyayo kimwe cyahindutse Mukungwa ikindi gikomeza mu majyepfo y'urwanda ahahoze ari Gitarama, ubu [[Akarere ka Muhanga]]. Ibi byabaye hashize imyaka irenga miliyoni enye U [[Rwanda]] rubayeho, Nyabarongo yomeje inzira yayo igaruka i [[Kigali]], nyuma yaho yarakomeje mu burasirazuba ihura n'akanyaru byisuka mu mugezi w' [[Akagera Aviation School|Akagera]]<ref>http://veritas2010.over-blog.fr/2014/12/inkomoko-y-igihugu-cy-u-rwanda-n-abanyarwanda-igice-cya-mbere.html</ref> == Isano na jenocide == Umugezi wa Nyabarongo ufitanye isano ikomeye na jenocide yakorewe abatutsi mu 1994, aho abatutsi benshi bishwe bagiye bajugunywa muri uyu mugezi,hari abajugunywagamo ari bazima babatemye ariko batarapfa, abandi kakajugunywamo bapfuye cyane cyane abari mu turere dukora kuri Nyabarongo nka [https://web.archive.org/web/20210202113247/http://cnlg.gov.rw/index.php?L=1&cHash=3e83af147dd7bf7611d5139f77516c39&id=87&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Bnews%5D=4106 Runda]abo mu murenge wa Mwogo wo mu [[Akarere ka Bugesera]]<ref>https://www.rba.co.rw/post/HIBUTSWE-ABATUTSI-BAJUGUNYWE-MU-MUGEZI-WA-NYABARONGO</ref>ndetse nahandi henshi. si ibyo gusa ahubwo buri mwaka uko ushize hakabaho kwibuka [[Jenoside mu Rwanda]] yakorewe abatutsi mu kwezi kwa kane, abantu benshi bajya kwibuka ababo baguye muri Nyabarongo bakahashyira indabo dore ko hari na benshi baharokokeye bakaba basaba ko hakubakwa n'urwibutso nk'ikimenyetso cyo gusigasira amateka<ref>{{Cite web |url=https://www.intyoza.com/kamonyi-abarokotse-jenoside-yakorewe-abatutsi-barasaba-urwibutso-kuri-nyabarongo/ |title=Archive copy |access-date=2021-01-26 |archive-date=2021-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204083438/https://www.intyoza.com/kamonyi-abarokotse-jenoside-yakorewe-abatutsi-barasaba-urwibutso-kuri-nyabarongo/ |url-status=dead }}</ref> == Inyamswa ziba muri Nyabarongo == [[File:Nyabarongo River Scene - Outside Kigali - Rwanda - 02.jpg|left|thumb|Imirimo y'uburobyi ikorerwa kuri Nyabarongo]] Mu mugezi wa Nyabarongo, kimwe n'indi migezi myinshi hororotsemo [[inyamaswa]] nyinshi harimo ingona, imvubu, amafi ndetse nizindi nyamaswa nyinshi. Hakunze kumvikana abaturage benshi bavuga ko bariwe n'ingona bagiye kuvoma cyangwa gushaka amafi muri Nyabarongo<ref>https://www.bbc.com/gahuza/52031135</ref> ibi byatumye abaturage batangira guhiga ingona bukware nabo bashaka kuzica kuko imwe muri zo yarishwe, ariko ibi byamaganywe n'ikigo k'igihugu gishinzwe kubungabunga ibidukikije ([[Rema|REMA]])[https://www.rema.gov.rw/index.php?id=2] kivuga ko kwica inyamaswa atari cyo gisubizo ko ahubwo guha abaturage amazi meza aricyo gisubizo kirambye kugirango harindwe burundu impanuka nkizo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.fonerwa.org/blog/green-rwanda-media-review-%E2%80%8B25-august-2017 |accessdate=2021-01-26 |archive-date=2021-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130200059/http://www.fonerwa.org/blog/green-rwanda-media-review-%E2%80%8B25-august-2017 |deadurl=yes }}</ref> Izi ngona kandi zihisha mu rufunzo rwegereye uyu mugezi kuburyo hateye amakenga kuhakorera imirimo yose nk'uburobyi nibindi. == Mu gihe cy'itumba == [[File:Canoing in Nyabarongo.jpg|thumb|Abantu bambuka Nyabarongo n'ubwato]] Igishanga cy'umugezi wa Nyabarongo mu gihe cy'itumba n'imvura nyinshi kijya cyuzura kuburyo imwe mu mihanda ifunga ingendo zigahagarara harimo n'umuhanda uzwi cyane nka [[Kigali]] - [[Akarere ka Muhanga]]<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/68776/nyabarongo-yuzuye-umuhanda-kigali-muhanga-urafungwa-ingendo-68776.html#!</ref> sibyo gusa ahubwo no munkengero ibiraro bikunda kuzura ku buryo ushaka kwambuka bamushyira ku mugongo bakamwambutsa abasore b'intarumikwa baba babonye akazi muri ibyo bihe.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/Atunzwe-no-kwambutsa-abantu-ku-mugongo-we-igihe-Nyabarongo-yuzuye</ref> Abantu benshi iyo bagerageje kwambuka umugezi wa Nyabarongo, bakoresha ubwato kuko ubwinshi bw'amazi menshi aba muri uyu mugezi atakwemerera kuwambuka n'amaguru.[http://www.ukwezi.rw/?page=recherche&recherche=%20Nyabarongo] Leta y'U [[Rwanda]] kandi yatangije umushinga mu mwaka wa 2018 wo kubaka umuhanda mushya n'ikiraro gihuza umujyi wa [[Kigali]] n'Intara y'amajyepfo, uwo mushinga ukazaza ari igisubizo cyo kwirinde ko amazi ya Nyabarongo yakomeza guhagarika ingendo<ref>{{Cite web |url=https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/hagiye-kubakwa-undi-muhanda-n-ikiraro-bizakemura-ikibazo-cy-amazi-ya-nyabarongo |title=Archive copy |access-date=2021-01-27 |archive-date=2021-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205080639/https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/hagiye-kubakwa-undi-muhanda-n-ikiraro-bizakemura-ikibazo-cy-amazi-ya-nyabarongo |url-status=dead }}</ref>, uwo mushinga ukaba wariswe Nyabarongo bridge project<ref>http://wikimapia.org/22655990/Nyabarongo-Bridge</ref>. Uwo muhanda ukaba uzaca mu murenge wa Karama ugatunguka i Nyamirambo<ref>https://web.facebook.com/igihe/posts/10157353310982114?_rdc=1&_rdr</ref>. == Umuriro w'amashanyarazi == [[Dosiye:Water body in Agbozume.jpg|thumb|Nyabarongo]] Umugezi wa Nyabarongo n'umwe mu migezi ifite ingufu cyane kandi ifite amazi menshi ibi rero byatumye leta y'U [[Rwanda]] itangiza ikiswe (Nyabarongo Hydropower project) bishatse kuvuga ko Nyabarongo yatangiye kwifashishwa mu gukora ingufu z'amashanyarazi harimo nk'uruganda rwubatswe i Shyorongi mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|ntara y'amajyaruguru]] mu [[Akarere ka Rulindo|Karere ka Rulindo]].<ref>https://www.nsenergybusiness.com/projects/nyabarongo-ii-hydropower-project/</ref> Sibyo gusa ahubwo hari n'urundi rugomera rw'umuriro w'amashanyarazi rw'ubatswe mu [[Akarere ka Muhanga]] na sosiyete yitwa Angelique International Limited ifatanije na sosiyete yo mu [[:en:Nyabarongo_Power_Station|buhinde]] yitwa Bharat Heavy Electricals Limited<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nyabarongo_Power_Station</ref> == Uturere Inyuramo == Umugezi wa Nyabarongo Unyura mu turere, umugi wa [[Kigali]] [[Akarere ka Nyarugenge]], ikanyura mu [[Akarere ka Muhanga]], Ikagera muri [[Akarere ka Karongi|Karongi]]<ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/Hakomeje-gushakishwa-uburyo-habungabungwa-icyogogo-cya-Nyabarongo</ref>,aho ni mu majyepfo y'uburengerazuba bw'u [[Rwanda]]. Iyo ugarutse mu ntara y'u burasirazuba inyura mu [[Akarere ka Bugesera]],[[Akarere ka Ngoma]], [[Akarere ka Kirehe]] na Rusumo aho yisukira mu mugezi wa Akagera. Umugezi wa Nyabarongo usa naho ukora ku mupaka hagati y'Intara y'Amajyarugu, [[Intara y'amajyepfo]], [[Kigali]] ndetse n'Intara y'Uburasirazuba.<ref>https://x.com/Umuseke/status/2036765120009802207</ref> == Ibihugu Inyuramo == [[Dosiye:Nyabarongo RIVER, Bugesera-Kicukiro bridge.jpg|thumb|Umugezi wa Nyabarongo]] Umugezi wa Nyabarongo unyura mu bihugu bitatu bihana imbibi n'U [[Rwanda]] aribyo [[Uburundi]], [[Tanzaniya]] na [[Ubugande]] aho yisuka mu [[Ikiyaga cya Victoriya|kiyaga cya Victoria]], ariyo ikomeza nk'isoko ya [https://www.kigalitoday.com/amakuru/muri-afurika/Ibihugu-binyurwamo-n-uruzi-rwa-Nile-bigiye-gushyiraho-uburyo-bwo-kubungabunga Nili] == Reba kandi == Isoko y'Uruzi rwa Nyabarongo<ref>http://www.telegraph.co.uk/travel/main.jhtml?xml=/travel/2006/04/01/etnile01.xml&sSheet=/travel/2006/04/01/ixtrvhome.html</ref> Abavumbuye isoko ya Nile mu Rwanda<ref>http://www.abc.net.au/news/newsitems/200604/s1606427.htm</ref> Rwanda Energy Group<ref>https://www.reg.rw/what-we-do/projects/project-details/view/nyabarongo-ii-multipurpose-project/category/generation/</ref> == Reba == <references /> [[Category:Rwanda]] [[Category:Kigali]] [[Category:Ubumenyahantu]] [[Category:Imigabane y’Isi]] [[Category:Imigezi]] sd6bqucsxz59wsh4opufgkrs6jzbnj0 131769 131767 2026-06-13T08:43:41Z Muzehe Pontien 18356 131769 wikitext text/x-wiki [[File:Nyabarongo river rwanda.jpg|thumb|Ishusho igaragaza umugezi wa Nyabarongo|220x220px]] [[Dosiye:Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda.jpg|thumb|Nyabarongo]] [[Dosiye:Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda taken at top of Karama.jpg|thumb|Umugezi wa Nyabarongo]] [[Dosiye:Nyabarongo bridge photo.JPG|thumb|Umugezi wa Nyabarongo]] [[Dosiye:Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda.jpg|thumb|Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda]] [[Dosiye:Nyabarongo RIVER, Bugesera-Kicukiro bridge.jpg|thumb|Nyabarongo RIVER, Bugesera-Kicukiro bridge]] [[Dosiye:View of River Nyabarongo cropped.jpg|thumb|View of River Nyabarongo cropped]] [[Dosiye:An aerial of Nyabarongo River from Nyungwe National Park to River Nile. Emmanuel Kwizera.jpg|thumb|An aerial of Nyabarongo river from Nyungwe National Park to River Nile]] [[Dosiye:Panorama of Nyabarongo River - Where Tutsi Victims Were Thrown in 1994 - Outside Kigali - Rwanda.jpg|thumb|Nyabarongo River ]] [[Dosiye:Nyabarongo river.jpg|thumb|Nyabarongo river]] [[Dosiye:View of Nyabarongo River.jpg|thumb|View of Nyabarongo river]] [[Dosiye:View of River Nyabarongo.jpg|thumb|View of River Nyabarongo]] [[Dosiye:A view of Nyabarongo river.jpg|thumb|View of River Nyabarongo]] [[Dosiye:Bugesera road to River Nyabarongo in Rwanda.jpg|thumb|Bugesera road to river Nyabarongo in Rwanda]] Umugezi wa Nyabarongo niwo mugezi munini mu [[Rwanda]], amazi yawo menshi ava mu isoko ya [[Nili]] mu majyaruguru ya [[Afurika]]. Umugezi wa nyabarongo ufite uburebure bungana na kilometero magana atatu mirongo itanu nimwe(351KM) niwo mugezi munini kandi mugari mu [[Rwanda]]. Umugezi wa Nyabugogo nawo wisuka muri Nyabarongo byose bikisuka mu mugezi w' Akagera iyo migezi yose ica mu ishyamba rya kimeza rya [[Pariki ya Nyungwe]] ari naho habarirwa isoko ya Nili. Ese wari uziko umugezi wa Nyabarongo wahoze uca mumajyaruguru? Nkuko tubisanga mu gitabo cy'amateka cyanditswe na Celestin Kanimba Misago,Iki gitabo cy’Amateka y’u Rwanda kigira kiti “Isesengura ryakozwe ku mihiro y’ubutaka ryerekana ko mu ntangiriro umugezi wa Nyabarongo watembaga ugana mu majyaruguru, nyuma habaho iruka ry’ibirunga". Kiti "Amazi yabuze aho amenera akora ikiyaga cyangwa indeko ahahurira imigezi ya Nyabugogo na Mukungwa, buhoro buhoro yishakira indi nzira afata ikerekezo cyo mu majyepfo ashyira uburasirazuba bw’u Rwanda”.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-mateka/article/wari-uzi-ko-nyabarongo-yahoze-inyura-mu-majyaruguru-y-u-rwanda</ref> == Inkomoko == [[File:An aerial of Nyabarongo River from Nyungwe National Park to River Nile. Emmanuel Kwizera.jpg|thumb|Ifoto y'umugezi wa Nyabarongo inyura muri pariki ya Nyungwe]] Umugezi wa Nyabarongo wavutse mbere yuko [[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga]] ivuka aho witwaga Nyawarungu, uwo mugezi ukaba waratembaga ujya i [[Ubugande]], ukanyura mu nzira dusanzwe tuzi ya Mukungwa yari mu kibaya kinini cyaje kuzimira nyuma yivuka ry'ibirunga. Ibirunga bimaze kuvuka amazi yaranyanyagiye abyara ibiyaga nka Burera na Ruhondo. Nyabarongo rero Ibuze inzira igice cyayo kimwe cyahindutse Mukungwa ikindi gikomeza mu majyepfo y'urwanda ahahoze ari Gitarama, ubu [[Akarere ka Muhanga]]. Ibi byabaye hashize imyaka irenga miliyoni enye U [[Rwanda]] rubayeho, Nyabarongo yomeje inzira yayo igaruka i [[Kigali]], nyuma yaho yarakomeje mu burasirazuba ihura n'akanyaru byisuka mu mugezi w' [[Akagera Aviation School|Akagera]]<ref>http://veritas2010.over-blog.fr/2014/12/inkomoko-y-igihugu-cy-u-rwanda-n-abanyarwanda-igice-cya-mbere.html</ref> == Isano na jenocide == Umugezi wa Nyabarongo ufitanye isano ikomeye na jenocide yakorewe abatutsi mu 1994, aho abatutsi benshi bishwe bagiye bajugunywa muri uyu mugezi,hari abajugunywagamo ari bazima babatemye ariko batarapfa, abandi kakajugunywamo bapfuye cyane cyane abari mu turere dukora kuri Nyabarongo nka [https://web.archive.org/web/20210202113247/http://cnlg.gov.rw/index.php?L=1&cHash=3e83af147dd7bf7611d5139f77516c39&id=87&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Bnews%5D=4106 Runda] abo mu murenge wa Mwogo wo mu [[Akarere ka Bugesera]]<ref>https://www.rba.co.rw/post/HIBUTSWE-ABATUTSI-BAJUGUNYWE-MU-MUGEZI-WA-NYABARONGO</ref>ndetse nahandi henshi. si ibyo gusa ahubwo buri mwaka uko ushize hakabaho kwibuka [[Jenoside mu Rwanda]] yakorewe abatutsi mu kwezi kwa kane, abantu benshi bajya kwibuka ababo baguye muri Nyabarongo bakahashyira indabo dore ko hari na benshi baharokokeye bakaba basaba ko hakubakwa n'urwibutso nk'ikimenyetso cyo gusigasira amateka<ref>{{Cite web |url=https://www.intyoza.com/kamonyi-abarokotse-jenoside-yakorewe-abatutsi-barasaba-urwibutso-kuri-nyabarongo/ |title=Archive copy |access-date=2021-01-26 |archive-date=2021-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204083438/https://www.intyoza.com/kamonyi-abarokotse-jenoside-yakorewe-abatutsi-barasaba-urwibutso-kuri-nyabarongo/ |url-status=dead }}</ref> == Inyamswa ziba muri Nyabarongo == [[File:Nyabarongo River Scene - Outside Kigali - Rwanda - 02.jpg|left|thumb|Imirimo y'uburobyi ikorerwa kuri Nyabarongo]] Mu mugezi wa Nyabarongo, kimwe n'indi migezi myinshi hororotsemo [[inyamaswa]] nyinshi harimo ingona, imvubu, amafi ndetse nizindi nyamaswa nyinshi. Hakunze kumvikana abaturage benshi bavuga ko bariwe n'ingona bagiye kuvoma cyangwa gushaka amafi muri Nyabarongo<ref>https://www.bbc.com/gahuza/52031135</ref> ibi byatumye abaturage batangira guhiga ingona bukware nabo bashaka kuzica kuko imwe muri zo yarishwe, ariko ibi byamaganywe n'ikigo k'igihugu gishinzwe kubungabunga ibidukikije ([[Rema|REMA]])[https://www.rema.gov.rw/index.php?id=2] kivuga ko kwica inyamaswa atari cyo gisubizo ko ahubwo guha abaturage amazi meza aricyo gisubizo kirambye kugirango harindwe burundu impanuka nkizo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.fonerwa.org/blog/green-rwanda-media-review-%E2%80%8B25-august-2017 |accessdate=2021-01-26 |archive-date=2021-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130200059/http://www.fonerwa.org/blog/green-rwanda-media-review-%E2%80%8B25-august-2017 |deadurl=yes }}</ref> Izi ngona kandi zihisha mu rufunzo rwegereye uyu mugezi kuburyo hateye amakenga kuhakorera imirimo yose nk'uburobyi nibindi. == Mu gihe cy'itumba == [[File:Canoing in Nyabarongo.jpg|thumb|Abantu bambuka Nyabarongo n'ubwato]] Igishanga cy'umugezi wa Nyabarongo mu gihe cy'itumba n'imvura nyinshi kijya cyuzura kuburyo imwe mu mihanda ifunga ingendo zigahagarara harimo n'umuhanda uzwi cyane nka [[Kigali]] - [[Akarere ka Muhanga]]<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/68776/nyabarongo-yuzuye-umuhanda-kigali-muhanga-urafungwa-ingendo-68776.html#!</ref> sibyo gusa ahubwo no munkengero ibiraro bikunda kuzura ku buryo ushaka kwambuka bamushyira ku mugongo bakamwambutsa abasore b'intarumikwa baba babonye akazi muri ibyo bihe.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/Atunzwe-no-kwambutsa-abantu-ku-mugongo-we-igihe-Nyabarongo-yuzuye</ref> Abantu benshi iyo bagerageje kwambuka umugezi wa Nyabarongo, bakoresha ubwato kuko ubwinshi bw'amazi menshi aba muri uyu mugezi atakwemerera kuwambuka n'amaguru.[http://www.ukwezi.rw/?page=recherche&recherche=%20Nyabarongo] Leta y'U [[Rwanda]] kandi yatangije umushinga mu mwaka wa 2018 wo kubaka umuhanda mushya n'ikiraro gihuza umujyi wa [[Kigali]] n'Intara y'amajyepfo, uwo mushinga ukazaza ari igisubizo cyo kwirinde ko amazi ya Nyabarongo yakomeza guhagarika ingendo<ref>{{Cite web |url=https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/hagiye-kubakwa-undi-muhanda-n-ikiraro-bizakemura-ikibazo-cy-amazi-ya-nyabarongo |title=Archive copy |access-date=2021-01-27 |archive-date=2021-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205080639/https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/hagiye-kubakwa-undi-muhanda-n-ikiraro-bizakemura-ikibazo-cy-amazi-ya-nyabarongo |url-status=dead }}</ref>, uwo mushinga ukaba wariswe Nyabarongo bridge project<ref>http://wikimapia.org/22655990/Nyabarongo-Bridge</ref>. Uwo muhanda ukaba uzaca mu murenge wa Karama ugatunguka i Nyamirambo<ref>https://web.facebook.com/igihe/posts/10157353310982114?_rdc=1&_rdr</ref>. == Umuriro w'amashanyarazi == [[Dosiye:Water body in Agbozume.jpg|thumb|Nyabarongo]] Umugezi wa Nyabarongo n'umwe mu migezi ifite ingufu cyane kandi ifite amazi menshi ibi rero byatumye leta y'U [[Rwanda]] itangiza ikiswe (Nyabarongo Hydropower project) bishatse kuvuga ko Nyabarongo yatangiye kwifashishwa mu gukora ingufu z'amashanyarazi harimo nk'uruganda rwubatswe i Shyorongi mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|ntara y'amajyaruguru]] mu [[Akarere ka Rulindo|Karere ka Rulindo]].<ref>https://www.nsenergybusiness.com/projects/nyabarongo-ii-hydropower-project/</ref> Sibyo gusa ahubwo hari n'urundi rugomera rw'umuriro w'amashanyarazi rw'ubatswe mu [[Akarere ka Muhanga]] na sosiyete yitwa Angelique International Limited ifatanije na sosiyete yo mu [[:en:Nyabarongo_Power_Station|buhinde]] yitwa Bharat Heavy Electricals Limited<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nyabarongo_Power_Station</ref> == Uturere Inyuramo == Umugezi wa Nyabarongo Unyura mu turere, umugi wa [[Kigali]] [[Akarere ka Nyarugenge]], ikanyura mu [[Akarere ka Muhanga]], Ikagera muri [[Akarere ka Karongi|Karongi]]<ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/Hakomeje-gushakishwa-uburyo-habungabungwa-icyogogo-cya-Nyabarongo</ref>,aho ni mu majyepfo y'uburengerazuba bw'u [[Rwanda]]. Iyo ugarutse mu ntara y'u burasirazuba inyura mu [[Akarere ka Bugesera]],[[Akarere ka Ngoma]], [[Akarere ka Kirehe]] na Rusumo aho yisukira mu mugezi wa Akagera. Umugezi wa Nyabarongo usa naho ukora ku mupaka hagati y'Intara y'Amajyarugu, [[Intara y'amajyepfo]], [[Kigali]] ndetse n'Intara y'Uburasirazuba.<ref>https://x.com/Umuseke/status/2036765120009802207</ref> == Ibihugu Inyuramo == [[Dosiye:Nyabarongo RIVER, Bugesera-Kicukiro bridge.jpg|thumb|Umugezi wa Nyabarongo]] Umugezi wa Nyabarongo unyura mu bihugu bitatu bihana imbibi n'U [[Rwanda]] aribyo [[Uburundi]], [[Tanzaniya]] na [[Ubugande]] aho yisuka mu [[Ikiyaga cya Victoriya|kiyaga cya Victoria]], ariyo ikomeza nk'isoko ya [https://www.kigalitoday.com/amakuru/muri-afurika/Ibihugu-binyurwamo-n-uruzi-rwa-Nile-bigiye-gushyiraho-uburyo-bwo-kubungabunga Nili] == Reba kandi == Isoko y'Uruzi rwa Nyabarongo<ref>http://www.telegraph.co.uk/travel/main.jhtml?xml=/travel/2006/04/01/etnile01.xml&sSheet=/travel/2006/04/01/ixtrvhome.html</ref> Abavumbuye isoko ya Nile mu Rwanda<ref>http://www.abc.net.au/news/newsitems/200604/s1606427.htm</ref> Rwanda Energy Group<ref>https://www.reg.rw/what-we-do/projects/project-details/view/nyabarongo-ii-multipurpose-project/category/generation/</ref> == Reba == <references /> [[Category:Rwanda]] [[Category:Kigali]] [[Category:Ubumenyahantu]] [[Category:Imigabane y’Isi]] [[Category:Imigezi]] rudoc01xfnw3t52n9c8ojc9kw86n7j1 131770 131769 2026-06-13T08:46:45Z Muzehe Pontien 18356 131770 wikitext text/x-wiki [[File:Nyabarongo river rwanda.jpg|thumb|Ishusho igaragaza umugezi wa Nyabarongo|220x220px]] [[Dosiye:Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda.jpg|thumb|Nyabarongo]] [[Dosiye:Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda taken at top of Karama.jpg|thumb|Umugezi wa Nyabarongo]] [[Dosiye:Nyabarongo bridge photo.JPG|thumb|Umugezi wa Nyabarongo]] [[Dosiye:Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda.jpg|thumb|Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda]] [[Dosiye:Nyabarongo RIVER, Bugesera-Kicukiro bridge.jpg|thumb|Nyabarongo RIVER, Bugesera-Kicukiro bridge]] [[Dosiye:View of River Nyabarongo cropped.jpg|thumb|View of River Nyabarongo cropped]] [[Dosiye:An aerial of Nyabarongo River from Nyungwe National Park to River Nile. Emmanuel Kwizera.jpg|thumb|An aerial of Nyabarongo river from Nyungwe National Park to River Nile]] [[Dosiye:Panorama of Nyabarongo River - Where Tutsi Victims Were Thrown in 1994 - Outside Kigali - Rwanda.jpg|thumb|Nyabarongo River ]] [[Dosiye:Nyabarongo river.jpg|thumb|Nyabarongo river]] [[Dosiye:View of Nyabarongo River.jpg|thumb|View of Nyabarongo river]] [[Dosiye:View of River Nyabarongo.jpg|thumb|View of River Nyabarongo]] [[Dosiye:A view of Nyabarongo river.jpg|thumb|View of River Nyabarongo]] [[Dosiye:Bugesera road to River Nyabarongo in Rwanda.jpg|thumb|Bugesera road to river Nyabarongo in Rwanda]] Umugezi wa Nyabarongo niwo mugezi munini mu [[Rwanda]], amazi yawo menshi ava mu isoko ya [[Nili]] mu majyaruguru ya [[Afurika]]. Umugezi wa nyabarongo ufite uburebure bungana na kilometero magana atatu mirongo itanu nimwe(351KM) niwo mugezi munini kandi mugari mu [[Rwanda]]. Umugezi wa Nyabugogo nawo wisuka muri Nyabarongo byose bikisuka mu mugezi w' Akagera iyo migezi yose ica mu ishyamba rya kimeza rya [[Pariki ya Nyungwe]] ari naho habarirwa [[Isoko ya nil|isoko ya Nili.]] Ese wari uziko umugezi wa Nyabarongo wahoze uca mumajyaruguru? Nkuko tubisanga mu gitabo cy'amateka cyanditswe na Celestin Kanimba Misago,Iki gitabo cy’Amateka y’u Rwanda kigira kiti “Isesengura ryakozwe ku mihiro y’ubutaka ryerekana ko mu ntangiriro umugezi wa Nyabarongo watembaga ugana mu majyaruguru, nyuma habaho iruka ry’ibirunga". Kiti "Amazi yabuze aho amenera akora ikiyaga cyangwa indeko ahahurira imigezi ya Nyabugogo na Mukungwa, buhoro buhoro yishakira indi nzira afata ikerekezo cyo mu majyepfo ashyira uburasirazuba bw’u Rwanda”.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-mateka/article/wari-uzi-ko-nyabarongo-yahoze-inyura-mu-majyaruguru-y-u-rwanda</ref> == Inkomoko == [[File:An aerial of Nyabarongo River from Nyungwe National Park to River Nile. Emmanuel Kwizera.jpg|thumb|Ifoto y'umugezi wa Nyabarongo inyura muri pariki ya Nyungwe]] Umugezi wa Nyabarongo wavutse mbere yuko [[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga]] ivuka aho witwaga Nyawarungu, uwo mugezi ukaba waratembaga ujya i [[Ubugande]], ukanyura mu nzira dusanzwe tuzi ya Mukungwa yari mu kibaya kinini cyaje kuzimira nyuma yivuka ry'ibirunga. Ibirunga bimaze kuvuka amazi yaranyanyagiye abyara ibiyaga nka Burera na Ruhondo. Nyabarongo rero Ibuze inzira igice cyayo kimwe cyahindutse Mukungwa ikindi gikomeza mu majyepfo y'urwanda ahahoze ari Gitarama, ubu [[Akarere ka Muhanga]]. Ibi byabaye hashize imyaka irenga miliyoni enye U [[Rwanda]] rubayeho, Nyabarongo yomeje inzira yayo igaruka i [[Kigali]], nyuma yaho yarakomeje mu burasirazuba ihura n'akanyaru byisuka mu mugezi w' [[Akagera Aviation School|Akagera]]<ref>http://veritas2010.over-blog.fr/2014/12/inkomoko-y-igihugu-cy-u-rwanda-n-abanyarwanda-igice-cya-mbere.html</ref> == Isano na jenocide == Umugezi wa Nyabarongo ufitanye isano ikomeye na jenocide yakorewe abatutsi mu 1994, aho abatutsi benshi bishwe bagiye bajugunywa muri uyu mugezi,hari abajugunywagamo ari bazima babatemye ariko batarapfa, abandi kakajugunywamo bapfuye cyane cyane abari mu turere dukora kuri Nyabarongo nka [https://web.archive.org/web/20210202113247/http://cnlg.gov.rw/index.php?L=1&cHash=3e83af147dd7bf7611d5139f77516c39&id=87&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Bnews%5D=4106 Runda] abo mu murenge wa Mwogo wo mu [[Akarere ka Bugesera]]<ref>https://www.rba.co.rw/post/HIBUTSWE-ABATUTSI-BAJUGUNYWE-MU-MUGEZI-WA-NYABARONGO</ref>ndetse nahandi henshi. si ibyo gusa ahubwo buri mwaka uko ushize hakabaho kwibuka [[Jenoside mu Rwanda]] yakorewe abatutsi mu kwezi kwa kane, abantu benshi bajya kwibuka ababo baguye muri Nyabarongo bakahashyira indabo dore ko hari na benshi baharokokeye bakaba basaba ko hakubakwa n'urwibutso nk'ikimenyetso cyo gusigasira amateka<ref>{{Cite web |url=https://www.intyoza.com/kamonyi-abarokotse-jenoside-yakorewe-abatutsi-barasaba-urwibutso-kuri-nyabarongo/ |title=Archive copy |access-date=2021-01-26 |archive-date=2021-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204083438/https://www.intyoza.com/kamonyi-abarokotse-jenoside-yakorewe-abatutsi-barasaba-urwibutso-kuri-nyabarongo/ |url-status=dead }}</ref> == Inyamswa ziba muri Nyabarongo == [[File:Nyabarongo River Scene - Outside Kigali - Rwanda - 02.jpg|left|thumb|Imirimo y'uburobyi ikorerwa kuri Nyabarongo]] Mu mugezi wa Nyabarongo, kimwe n'indi migezi myinshi hororotsemo [[inyamaswa]] nyinshi harimo ingona, imvubu, amafi ndetse nizindi nyamaswa nyinshi. Hakunze kumvikana abaturage benshi bavuga ko bariwe n'ingona bagiye kuvoma cyangwa gushaka amafi muri Nyabarongo<ref>https://www.bbc.com/gahuza/52031135</ref> ibi byatumye abaturage batangira guhiga ingona bukware nabo bashaka kuzica kuko imwe muri zo yarishwe, ariko ibi byamaganywe n'ikigo k'igihugu gishinzwe kubungabunga ibidukikije ([[Rema|REMA]])[https://www.rema.gov.rw/index.php?id=2] kivuga ko kwica inyamaswa atari cyo gisubizo ko ahubwo guha abaturage amazi meza aricyo gisubizo kirambye kugirango harindwe burundu impanuka nkizo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.fonerwa.org/blog/green-rwanda-media-review-%E2%80%8B25-august-2017 |accessdate=2021-01-26 |archive-date=2021-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130200059/http://www.fonerwa.org/blog/green-rwanda-media-review-%E2%80%8B25-august-2017 |deadurl=yes }}</ref> Izi ngona kandi zihisha mu rufunzo rwegereye uyu mugezi kuburyo hateye amakenga kuhakorera imirimo yose nk'uburobyi nibindi. == Mu gihe cy'itumba == [[File:Canoing in Nyabarongo.jpg|thumb|Abantu bambuka Nyabarongo n'ubwato]] Igishanga cy'umugezi wa Nyabarongo mu gihe cy'itumba n'imvura nyinshi kijya cyuzura kuburyo imwe mu mihanda ifunga ingendo zigahagarara harimo n'umuhanda uzwi cyane nka [[Kigali]] - [[Akarere ka Muhanga]]<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/68776/nyabarongo-yuzuye-umuhanda-kigali-muhanga-urafungwa-ingendo-68776.html#!</ref> sibyo gusa ahubwo no munkengero ibiraro bikunda kuzura ku buryo ushaka kwambuka bamushyira ku mugongo bakamwambutsa abasore b'intarumikwa baba babonye akazi muri ibyo bihe.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/Atunzwe-no-kwambutsa-abantu-ku-mugongo-we-igihe-Nyabarongo-yuzuye</ref> Abantu benshi iyo bagerageje kwambuka umugezi wa Nyabarongo, bakoresha ubwato kuko ubwinshi bw'amazi menshi aba muri uyu mugezi atakwemerera kuwambuka n'amaguru.[http://www.ukwezi.rw/?page=recherche&recherche=%20Nyabarongo] Leta y'U [[Rwanda]] kandi yatangije umushinga mu mwaka wa 2018 wo kubaka umuhanda mushya n'ikiraro gihuza umujyi wa [[Kigali]] n'Intara y'amajyepfo, uwo mushinga ukazaza ari igisubizo cyo kwirinde ko amazi ya Nyabarongo yakomeza guhagarika ingendo<ref>{{Cite web |url=https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/hagiye-kubakwa-undi-muhanda-n-ikiraro-bizakemura-ikibazo-cy-amazi-ya-nyabarongo |title=Archive copy |access-date=2021-01-27 |archive-date=2021-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205080639/https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/hagiye-kubakwa-undi-muhanda-n-ikiraro-bizakemura-ikibazo-cy-amazi-ya-nyabarongo |url-status=dead }}</ref>, uwo mushinga ukaba wariswe Nyabarongo bridge project<ref>http://wikimapia.org/22655990/Nyabarongo-Bridge</ref>. Uwo muhanda ukaba uzaca mu murenge wa Karama ugatunguka i Nyamirambo<ref>https://web.facebook.com/igihe/posts/10157353310982114?_rdc=1&_rdr</ref>. == Umuriro w'amashanyarazi == [[Dosiye:Water body in Agbozume.jpg|thumb|Nyabarongo]] Umugezi wa Nyabarongo n'umwe mu migezi ifite ingufu cyane kandi ifite amazi menshi ibi rero byatumye leta y'U [[Rwanda]] itangiza ikiswe (Nyabarongo Hydropower project) bishatse kuvuga ko Nyabarongo yatangiye kwifashishwa mu gukora ingufu z'amashanyarazi harimo nk'uruganda rwubatswe i Shyorongi mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|ntara y'amajyaruguru]] mu [[Akarere ka Rulindo|Karere ka Rulindo]].<ref>https://www.nsenergybusiness.com/projects/nyabarongo-ii-hydropower-project/</ref> Sibyo gusa ahubwo hari n'urundi rugomera rw'umuriro w'amashanyarazi rw'ubatswe mu [[Akarere ka Muhanga]] na sosiyete yitwa Angelique International Limited ifatanije na sosiyete yo mu [[:en:Nyabarongo_Power_Station|buhinde]] yitwa Bharat Heavy Electricals Limited<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nyabarongo_Power_Station</ref> == Uturere Inyuramo == Umugezi wa Nyabarongo Unyura mu turere, umugi wa [[Kigali]] [[Akarere ka Nyarugenge]], ikanyura mu [[Akarere ka Muhanga]], Ikagera muri [[Akarere ka Karongi|Karongi]]<ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/Hakomeje-gushakishwa-uburyo-habungabungwa-icyogogo-cya-Nyabarongo</ref>,aho ni mu majyepfo y'uburengerazuba bw'u [[Rwanda]]. Iyo ugarutse mu ntara y'u burasirazuba inyura mu [[Akarere ka Bugesera]],[[Akarere ka Ngoma]], [[Akarere ka Kirehe]] na Rusumo aho yisukira mu mugezi wa Akagera. Umugezi wa Nyabarongo usa naho ukora ku mupaka hagati y'Intara y'Amajyarugu, [[Intara y'amajyepfo]], [[Kigali]] ndetse n'Intara y'Uburasirazuba.<ref>https://x.com/Umuseke/status/2036765120009802207</ref> == Ibihugu Inyuramo == [[Dosiye:Nyabarongo RIVER, Bugesera-Kicukiro bridge.jpg|thumb|Umugezi wa Nyabarongo]] Umugezi wa Nyabarongo unyura mu bihugu bitatu bihana imbibi n'U [[Rwanda]] aribyo [[Uburundi]], [[Tanzaniya]] na [[Ubugande]] aho yisuka mu [[Ikiyaga cya Victoriya|kiyaga cya Victoria]], ariyo ikomeza nk'isoko ya [https://www.kigalitoday.com/amakuru/muri-afurika/Ibihugu-binyurwamo-n-uruzi-rwa-Nile-bigiye-gushyiraho-uburyo-bwo-kubungabunga Nili] == Reba kandi == Isoko y'Uruzi rwa Nyabarongo<ref>http://www.telegraph.co.uk/travel/main.jhtml?xml=/travel/2006/04/01/etnile01.xml&sSheet=/travel/2006/04/01/ixtrvhome.html</ref> Abavumbuye isoko ya Nile mu Rwanda<ref>http://www.abc.net.au/news/newsitems/200604/s1606427.htm</ref> Rwanda Energy Group<ref>https://www.reg.rw/what-we-do/projects/project-details/view/nyabarongo-ii-multipurpose-project/category/generation/</ref> == Reba == <references /> [[Category:Rwanda]] [[Category:Kigali]] [[Category:Ubumenyahantu]] [[Category:Imigabane y’Isi]] [[Category:Imigezi]] ej1xcuudjk22m75xdbvijwihmontpwo Umuco nyarwanda 0 8683 131732 123697 2026-06-12T13:47:00Z Abanyarwanda 18366 131732 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Inzu za kinyarwanda.jpg|thumb|inzu za kinyarwanda]] '''Umuco nyarwanda''' ni imibereho, imigenzo, imyemerere imyambari, imivugire, n'uburyo aba nyarwanda batuye igihugu bibana bikabererekana nk'abantu bakomeye ku isi ku isonga ryabo.<ref>https://www.google.com/search?sca_esv=b80a8cdde4dd043f&rlz=1C1KNTJ_enRW1133RW1134&sxsrf=AE3TifNdklydVHEzDA5caRftCvp1jxG7Yg:1756202236966&q=umuco+nyarwanda+ni+iki&source=lnms&fbs=AIIjpHxU7SXXniUZfeShr2fp4giZ1Y6MJ25_tmWITc7uy4KIeuYzzFkfneXafNx6OMdA4MQRJc_t_TQjwHYrzlkIauOKzdwwhoIZKJrCQTbRbErprPDqhqGfHcOcsQSxEAeABklaJVEszEvxPeJyeQPZx1hW0Gz0MoHLUwfeos5D6p5bBu6RrON6sdi6QETnpI9X3jF6V0WV7nK1AMv3mEiz5rjTscMOAQ&sa=X&ved=2ahUKEwjn0fOTm6iPAxVMKvsDHc6rA_0Q0pQJegQICRAB&biw=911&bih=427&dpr=1.5</ref>[[Dosiye:Ikibindi.jpg|thumb|Ikibindi cyirimo inzoga ]] [[Dosiye:Ingoma.png|thumb|Ingoma]] [[Dosiye:WikiIndaba 2022 - Day 1 Kigali Rwanda 04.jpg|thumb|imbyino ]] Umuco nyarwanda ugizwe n'ibintu byinshi. Mu buryo butandukanye n’ibindi bihugu byinshi byo muri Afurika, [[Rwanda|u Rwanda]] ni igihugu cyunze ubumwe kuva mu bihe bya mbere y’ubukoloni, gituwe n’abaturage b'[[:en:Banyarwanda|Abanyarwanda]] basangiye ururimi rumwe rw'[[Ikinyarwanda]] n’umurage ndangamuco. <ref>Prunier (1995), p. 15</ref> Mu [[Rwanda Nziza|Rwanda]] hizihizwa Iminsi mikuru inyuranye izwi buri mwaka ndetse n'indi rimwe na rimwe leta yinjizamo. [[Dosiye:Rwandan culture food.jpg|thumb|Ibiryo bya kinyarwanda]] Guhera ku wa 07 Mata kugeza ku wa 14 Mata buri mwaka ni Icyumweru cy'icyunamo cyo Kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi muri Mata 1994.<ref name=":0">https://www.minubumwe.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=95056&token=2b00b7df4305c5ad57713666859436b957193588</ref> Ku wa Gatandatu wa nyuma wa buri kwezi ho haba [[:en:Umuganda|Umuganda]] rusange mu Gihugu hose. Uwo munsi wibanda ku bikorwa bigamije iterambere n'imibereho y'abaturage muri rusange kandi serivisi nyinshi zisanzwe zikora zirafunga kugeza umuganda urangiye.<ref>https://www.burera.gov.rw/soma-ibindi/umuganda-usoza-ukwezi-mu-mafoto-witabiriwe-na-mos-muri-minaloc</ref> == Umuziki n'imbyino == [[File:Rwanda_IntoreDancers.jpg|thumb|221x221px| Ababyinnyi gakondo b'abanyarwanda b'Intore]] [[File:Traditional_dance_in_Rwanda.jpg|thumb| Imbyino gakondo mu Rwanda]] [[UMUZIKI|Umuziki]] n'imbyino ni ibice bikomeye bigize imihango y'u [[Rwanda]], iminsi mikuru, guhurira hamwe, hamwe no kubara inkuru. Imbyino gakondo izwi cyane ni ''Intore'', umwiyereko uzwi cyane ugizwe n'ibice bitatu -'''Itorero''', ribyinwamo abagore; '''imbyino y'intwari''', ikorwa n'abagabo n''''ingoma'''. Ubusanzwe, umuziki uhererekanywa hagati y'abantu mu buryo nyamvugo. Ingoma ni ingirakamaro cyane, abakaraza b'i Bwami babaga bafite agaciro gakomeye mu rugo rw'[[Umwami]]. Mu busanzwe, abakaraza bavuza ingoma bari mu matsinda agizwe n'abantu bari hagati ya barindwi n'umunani.<ref name=":1">commons.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles?limit=50&user=Peace+Batuma&ilshowall=1</ref> Uruganda rw'umuziki mu [[Rwanda]] rurakura cyane muri iki gihe, rufatiye ku njyana zo muri Afurika y'Iburasirazuba, iz'abakongomani ndetse n'izo muri Amerika. Injyana zizwi cyane ni hip-hop, R&B ndetse rimwe na rimwe ragga na dance-pop. Abahanzi bazwi cyane bo mu Rwanda barimo : ''The Ben, [[:en:Meddy|Meddy]]'', bombi bagiye babona ibihembo binyuranye, n'abandi benshi nka [[:en:Miss_Shanel|Miss Shanel]], [[:en:Kitoko|Kitoko]], [[:en:Riderman_(rapper)|Riderman]], [[:en:Tom_Close|Tom Close]], [[:en:King_James_(singer)|King James]], [[:en:Mani_Martin|Mani Martin]], [[:en:Knowless_(singer)| Knowless]], na[[:en:Charly_na_Nina_(singers)| Charly na Nina]].<ref name=":1" /> == Igikoni == [[File:Teke_bottle.JPG|thumb|300x300px| [[Inzoga]] zanywebwaga mu gicuma cyangwa ikibindi nk'iki mu mihango n'ibirori.]] Ibiryo byo mu [[Rwanda]] bishingiye ku biribwa by’ibanze bikomoka ku buhinzi gakondo. Mu mateka, ibijyanye n'imirire bigenda bihinduka bitewe n'ubwoko butandukanye bw'abantu. Amafunguro yo mu Rwanda usanga akenshi arimo [[Umuneke|imineke]],ibitoki,amashaza, [[ibijumba]], ibishyimbo, n'imyumbati. Abanyarwanda benshi barya [[inyama]] inshuro zitari nyinshi mu kwezi. Ku batuye hafi y'ibiyaga kandi bafite uko babona amafi, bakunze kurya iyitwa tilapiya.<ref name=":2">https://www.kigalitoday.com/inkuru-zicukumbuye/Igikoni-cy-umudugudu-kibafasha-kurwanya-imirire-mibi</ref> Ibirayi, bikekwa ko byinjijwe mu [[Rwanda]] n’abakoloni b’[[Abadage]] n’Ababiligi, ubu na byo birakunzwe cyane. [[Ubugari]] busonze mu myumbati cyangwa ibigori na bwo bukunze kuribwa cyane kimwe no bice bya Afurika y'Iburasirazuba. ''Isombe'' isekuye iva mu mababi y'imyumbati ''ikaranze'' ikunze kugaburwa hamwe n'amafi yumutse.<ref name=":2" /> Ifunguro rya saa sita ni imvange igizwe nibintu byavuzwe haruguru bishobora kwiyongeraho inyama. Burusheti y'[[ihene]], [[inka]], inyama z'ingurube cyangwa amafi, ni byo bikunze kuribwa abantu batembereye. Mu cyaro, utubari twinshi tugira umucuruzi wa burusheti uba waguze ihene, akayibaga kandi akayotsa. Izo nyama azigaburana n'ibitoki bikaranze. Amata, cyane cyane ''ikivuguto'', akunze kunyobwa mu gihugu cyose. Ibindi binyobwa birimo inzoga gakondo yitwa ''urwagwa'' yenze mu bitoki n'ikigage cyo mu masaka, igaragara mu mihango n'ibirori gakondo. Inzoga zicuruzwa mu [[Rwanda]] zirimo Primus, Mützig, Amstel,Skol ndetse n'ibindi....... == Ubuhanzi n'ubukorikori == Ibikorwa by'Ubukorikori gakondo byagaragaraga mu gihugu hose, nubwo ibyinshi byifashishwaga mu mirimo inyuranye kuruta uko byari umuteguro.Ibitebo n'imbehe ni bimwe mu byari rusange mu [[Rwanda]]. Amajyepfo ashyira iburasirazuba bw'u [[Rwanda]] azwiho imigongo, ubuhanzi budasanzwe bufitanye isano n'inka aho iyo migongo ikorwa mu mase yazo; amateka avuga ko iyi migongo yadutse igihe Gisaka yari ikiri ubwami bwigenga. Amase avanze n'ubutaka karemano bw'amabara atandukanye kandi asize mu tuntu dusa n'imisozi ishushanyije, bikora ishusho nziza.<ref name=":2" /> Ubundi buhanzi n'ubukorikori burimo ububumbyi, gushushanya no kubaza ibiti bikorwa ahanini n’abanyeshuri biga iby'ubuhanzi n'ubugeni bo mu Ishuri ry'Ubugeni ryo ku Nyundo, ishuri rukumbi ryabayeho mu [[Rwanda]] kuva mu 1959 kugeza na n'ubu. Gusa muri iyi minsi hari andi mashuri agenda ashingwa agamije guteza imbere ubuhanzi bw'iyumvabona.<ref name=":2" /> == Amazu == Hirya no hino ubona amazu ateye imbere atari yaba menshi cyane kandi n'igiciro ubwacyo cy'inzu usanga kiri hejuru ugereranyije n'ubushobozi bw'abaturage. Abanshi mu bari mu migi usanga birwanaho ngo babone aho batura kuko hatari hajyaho uburyo buhamye bwo kubonera abantu bose amazu yo kubamo.<ref name=":3">https://turaheza.com/</ref> Kugeza ubu, abatuye muri Kigali bihariye kimwe cya kabiri cy'abatuye mu mijyi muri rusange mu [[Rwanda]]. Ubushakashatsi ku isoko ry'amazu muri Kigali (2012-22) buvuga ko ugereranyije hakenewe muri rusange amazu 458,256, harimo amashya 344,068 akwiye kubakwa. Ibi bivuze ko hakenewe: -Amazu 43.436 yagenewe ibikorwa by'imibereho rusange (12,6%); -Amazu 186.163 ahendutse (54.1%); -Amazu 112.867 aciriritse (32.8%); -Amazu meza 1.601 ahwanye na (0.5%) muri Kigali honyine. Mu gihugu hose, nta bushakashatsi bwari bwakorwa ariko burimo gutegurwa. Ariko biteganyijwe ko hashobora kuba ubwikube kabiri bw'uburyo bihagaze muri [[Kigali]].<ref name=":3" /> [[Dosiye:Tradition house 2.jpg|thumb|Inzu ya Kinyarwanda]] Ibyagezweho ubu byerekana ko hari ukwivugurura mu bijyanye n'igenamigambi, gukoresha ibikorerwa imbere mu gihugu cyane cyane ibikoresho bikenerwa mu bwubatsi, uburenganzira bungana kuri buri wese. Bimwe mu byatumye kandi bigerwaho birimo: Kumenyekanisha ibikorwa, gukora inyigo, kugerageza imishinga imwe n'imwe ijyanye n'imiturire.<ref name=":4">https://www.rba.co.rw/post/Umujyi-wa-Kigali-wasabwe-kunoza-serivizi-zimiturire</ref> Guteza imbere igenamigambi ry'imiturire n'imishinga igamije gutunganya imijyi bikomeje gushyirwamo ingufu kandi bizatuma hirindwa ihuzagurika mu gucunga imishinga y'iterambere n'igenamigambi rinozwe.<ref name=":4" /> N'ubwo hari imbogamizi zikiriho mu bijyanye n’amafaranga agenewe imiturire, uburyo bwo gutanga inguzanyo bwateye imbere binyuze mu gushyiraho inguzanyo z'igihe kirekire, kugabanya gato inyungu, uburyo bunyuranye kandi bworoshye mu bijyanye no kwishyura mbere, no kunoza Politiki yimiturire y'igihugu.<ref name=":5">https://www.lands.rw/home</ref> == Guteza imbere imiturire == Guverinoma yihaye intego kongera urwego rujyanye n'ubufatanye n’iterambere ry’imiturire hagamijwe iterambere rirambye. Hatangiye kandi gahunda yo kubaka inzu nshya zigezweho.<ref name=":4" /> Kwikorera ibikoresho bikenerwa mu bwubatsi ni bimwe mu ngamba za leta, aha harimo nko gukora sima, amatafari atangiza ibidukikije, kwihaza mu bintu bitandukanye n'ibindi. [[Dosiye:Burn Brick.jpg|thumb|kubumba amatafari]] Mu [[Rwanda]], Inzego zishinzwe imiturire n’ubwutatsi zikomeje kwiyubaka.<ref name=":5" /> == Ubuvanganzo na firime == U [[Rwanda]] ntirufite amateka maremare ajyanye n'[[Ubuvanganzo]] bwanditse, ariko hari ubuvangazo nyemvugo bikomeye bishingiye ku [[:en:Poetry|busizi.]] Mu buryo bwihariye mbere y'Ubukoloni, U [[Rwanda]] rwateje imbere [[Ibitekerezo]] (ubusizi n'umuziki gakondo), Ubucurabwenge (ibisekuruza by'abami bikunze ''kuvugwa'' mu mihango y'iyimikwa), Ibisigo (Ibisigo by'i Bwami). Ubundi indangagaciro n'ibindi bijyanye n'amateka byagiye hirerekanywa uko ibihe bigenda bisimburana. Umuntu uzwi cyane nk'umwanditsi w'amateka mu [[Rwanda]] ni [[:en:Alexis_Kagame|Alexis Kagame]] (1912 &#x2013; 1981), wakoze kandi atangaza ubushakashatsi ku muco gakondo ndetse no kwandika imivugo ye.<ref name=":0" /> Jenoside yakorewe Abatutsi mu [[Rwanda]] yatumye haboneka ibitabo by’inkuru z’abatangabuhamya, inyandiko n’ibitekerezo byanditswe n’igisekuru gishya cy’abanditsi nka Benjamin Sehene . Hakozwe amafilime atari make yerekeranye na [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|jenoside]], harimo nka Golden Globe yiswe ''[[Hotel Rwanda]]'' na ''Shooting Dogs''. == Reba kandi == * [[:en:Languages_of_Rwanda|Indimi zo mu Rwanda]] * [[:en:List_of_Rwandan_writers|Urutonde rwabanditsi b'Abanyarwanda]] == Inyandiko == {{Reflist|3}} * [[Category:Rwanda]] [[Category:Umuco w' U Rwanda]] k44s3nmty3cpy7s9bw9g8c29pwkwxw4 Ikigo gishinzwe iterambere mu Rwanda 0 8701 131750 131133 2026-06-13T06:16:01Z CommonsDelinker 88 Removing [[:c:File:Photo2_Cars_and_Motorbikes_at_RDB_Office_Road.jpg|Photo2_Cars_and_Motorbikes_at_RDB_Office_Road.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: [[:c:Commons:Deletion requests/File:Photo2 Cars and Motorbikes at RD 131750 wikitext text/x-wiki {{Databox|excludeProperties=Q39060572}} Ikigo gishinzwe Iterambere ry’u Rwanda, kizwi nka '''Rwanda Development Board''' (RDB), ni urwego rwa Leta rwashyizweho mu mwaka wa 2008 hagamijwe kwihutisha iterambere ry’ubukungu bw’u Rwanda binyuze mu guteza imbere urwego rw’abikorera, gukurura ishoramari no korohereza ibikorwa by’ubucuruzi. Iki kigo cyashinzwe nyuma yo guhuza inzego umunani za Leta zari zifite inshingano zijyanye n’ishoramari, ubukerarugendo, iterambere ry’inganda, n’ikorwa ry’ubucuruzi, hagamijwe gushyiraho “One Stop Center” ifasha abashoramari kubona serivisi zose ahantu hamwe <ref name=":0">https://rdb.rw/</ref> == Aho giherereye == Icyicaro gikuru cya RDB giherereye ku muhanda wa KG 220, i [[Kigali]] ku Gishushu, [[Umurwa|mu murwa mukuru]] n'umujyi munini w'u Rwanda. Ubutabire bw'icyicaro gikuru cya RDB ni: 01 ° 57'10.0 "S, 30 ° 06'10.0" E (Ubunini: -1.952778; Uburebure: 30.102778).<ref name=":0" /> == Incamake == [[Dosiye:Kigali_city_rwanda.jpg|thumb|223x223px|Umujyi wa Kigali Rwanda aho ikigo cy'iterambere cyubatse]] Ikigo gishinzwe iterambere ry’u Rwanda cyashinzwe mu 2009 kugira ngo gihuze kandi giteze imbere iterambere ry’ubukungu bw’igihugu. RDB ikubiyemo ibigo bishinzwe " ''kwandikisha ubucuruzi, guteza imbere ishoramari, kubungabunga ibidukikije, kwegurira abikorera ku giti cyabo ndetse n’ibigo by’inzobere bishyigikira urwego rw’ibanze rwa ICT n’ubukerarugendo kimwe na SMEs no guteza imbere ubushobozi bw’abantu mu bikorera''<ref>https://businessprocedures.rdb.rw/media/new%20company%20law.pdf</ref> ". Umwanya w'Umuyobozi Nshingwabikorwa, ni umwanya wo [[Inama y’Abaminisitiri|ku rwego rw'abaminisitiri]] kandi uwari usanzweho ashyirwaho ndetse agatanga raporo kuri [[Perezida wa Repubulika y’u Rwanda|Perezida w'u Rwanda]] . RDB ipima ibyo imaze kugeraho mu (a) ishoramari ry’amahanga n’imbere mu gihugu, (b) kongera ibicuruzwa byoherezwa mu mahanga na (c) umubare w’imirimo ihanga.<ref>https://rdb.rw/wp-content/uploads/2020/07/RG-Instruction-Mortgage-OG_N___Special_of_12.05.2020.pdf</ref> == Ubuyobozi == Kuva muri Nzeri 2017, abayobozi bakuru muri RDB barimo aba bakurikira: 1. [[Clare Akamanzi]], umuyobozi mukuru wa RDB 2. Emmanuel Hategeka, umuyobozi mukuru ushinzwe ibikorwa bya RDB 3. Mark Nkurunziza, umuyobozi mukuru ushinzwe imari 4. Belise Kariza, umuyobozi mukuru ushinzwe ubukerarugendo 5. Winifred Ngangure, umuyobozi w'agateganyo w'ishami rishinzwe guteza imbere ishoramari 6. Eugene Mutangana, umuyobozi w'ishami rishinzwe kubungabunga ibidukikije na 7. Louise Kanyonga, umwanditsi mukuru . Muri 13 Mutarama 2025 Umukuru W'igihugu cy'u Rwanda [[Paul Kagame]] Yashyizemo Umuyobozi Mushya wo Kuyobora iki Ikigo Ari We '''Jean Guy Afrika''' Ari Ukiyoboye kugeza uyu munsi<ref>https://www.ktpress.rw/2025/01/afdbs-jean-guy-afrika-appointed-new-rdb-ceo/</ref> == Reba kandi == * [[Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda]] == Amashakiro == * [http://www.rdb.rw/ Urubuga rwubuyobozi bushinzwe iterambere ryu Rwanda] * <ref>https://rdb.rw/investment-opportunities/invest-in-tourism/</ref> [[Category:Kigali]] [[Category:Guverinoma y'u Rwanda]] [[Category:Ubukerarugendo mu Rwanda]] [[Category:Pariki z'u Rwanda]] p5rqxke7jugvf3bpzumj3cgp07rhhpe Ikiyaga cya Burera 0 8936 131759 127580 2026-06-13T07:52:28Z !Mura$ma1234 18372 131759 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Ikiyaga_cya_burera_na_RUHONDO_1.jpg|thumb|Ikiyaga cya burera |282x282px]] [[Dosiye:Beautiful_view_of_the_lake_burera.jpg|thumb|Ikiyaga cya burera]] [[Dosiye:Burera.jpg|thumb|Burera]] '''Ikiyaga cya Burera''' cyangwa '''Bulera''' ni ikiyaga cyo mu majyaruguru y'uburengerazuba bw'u [[Rwanda]],<ref>https://www.burera.gov.rw/about/menya-akarere</ref> ku mupaka na [[Ubugande|Uganda]]. Ubuso bwa pf 55 km2 (20 sq mi), ni ikiyaga cya kabiri kinini cyane mu Rwanda nyuma yikiyaga cya Ihema (100 km2 (40 sq mi)). Urebye ibindi biyaga byose byo mu gihugu (harimo ibiyaga bisangiwe n’ibindi bihugu), bizaba ku mwanya wa 5 mu bunini nyuma y’[[ikiyaga cya Kivu]] km2 2.700 km2 (1,040 sq mi) hagati yu Rwanda na [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]], ikiyaga cya Rweru hagati y’u Rwanda n’[[Uburundi]] kuri 133 km2 (50 sq mi) muri zo 47 km2 gusa (20 sq mi) ziri mu Rwanda, Ikiyaga cya Ihema n’ikiyaga cya Cyohoha 74 km2 (30 sq mi) nazo zisangiwe n’Uburundi muri zo 19 km2 gusa (10 sq mi) ziri mu Rwanda. Ikiyaga giherereye mu majyaruguru y’igihugu gituwe cyane mu [[Akarere ka Burera|Karere ka Burera]] cyabonye izina ryacyo muri iki kiyaga. Umujyi munini wubatswe ni umujyi wa Musanze km 25 (16 mi) Iburengerazuba bwikiyaga. Ikiyaga cya Burera gihana ibishanga bya Uganda mu misozi y’Amajyepfo y’umusozi wa Muhavura kuri metero 1.860 (6,102). Iherereye mu burasirazuba bw'amajyaruguru y’impanga yayo Ikiyaga cya Ruhondo aho gisohoka binyuze mu mugezi witwa Ntaruka. Burera ifite ubunini bwikubye kabiri ikiyaga cya Ruhondo kandi nubwo itandukanijwe na metero 600 gusa, ibiyaga byombi bitandukanijwe nigabanuka rikabije ryuburebure bwa metero 100 (328 ft). Ntaruka ni metero 600 (1,969 ft) z'umugezi muremure uhuza ibiyaga byombi n'ibitonyanga bya metero 100 muri. Kubera iri gabanuka rikabije, hubatswe urugomero rw'amashanyarazi rwubatswe kuri uyu mugezi kandi rutanga MW 11,5 == AMASHAKIRO == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Burera]] 44rnwhvfz3u3t85fazquhi5mq1d37kv 131760 131759 2026-06-13T07:59:07Z !Mura$ma1234 18372 131760 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Ikiyaga_cya_burera_na_RUHONDO_1.jpg|thumb|Ikiyaga cya burera |282x282px]] [[Dosiye:Beautiful_view_of_the_lake_burera.jpg|thumb|Ikiyaga cya burera]] [[Dosiye:Burera.jpg|thumb|Burera]] '''Ikiyaga cya Burera''' cyangwa '''Bulera''' ni ikiyaga cyo mu majyaruguru y'uburengerazuba bw'u [[Rwanda]],<ref>https://www.burera.gov.rw/about/menya-akarere</ref> ku mupaka na [[Ubugande|Uganda]]. Ubuso bwa pf 55 km2 (20 sq mi), ni ikiyaga cya kabiri kinini cyane mu Rwanda nyuma yikiyaga cya Ihema (100 km2 (40 sq mi)). Urebye ibindi biyaga byose byo mu gihugu (harimo ibiyaga bisangiwe n’ibindi bihugu), bizaba ku mwanya wa 5 mu bunini nyuma y’[[ikiyaga cya Kivu]] km2 2.700 km2 (1,040 sq mi) hagati yu Rwanda na [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]], ikiyaga cya Rweru hagati y’u Rwanda n’[[Uburundi]] kuri 133 km2 (50 sq mi) muri zo 47 km2 gusa (20 sq mi) ziri mu Rwanda, Ikiyaga cya Ihema n’ikiyaga cya Cyohoha 74 km2 (30 sq mi) nazo zisangiwe n’Uburundi muri zo 19 km2 gusa (10 sq mi) ziri mu Rwanda. Ikiyaga giherereye mu majyaruguru y’igihugu gituwe cyane mu [[Akarere ka Burera|Karere ka Burera]] <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/burera-barasabwa-kureka-kuvoma-amazi-y-ikiyaga-bakayoboka-ayo-begerejwe-meza</ref>cyabonye izina ryacyo muri iki kiyaga. Umujyi munini wubatswe ni umujyi wa Musanze km 25 (16 mi) Iburengerazuba bwikiyaga. Ikiyaga cya Burera gihana ibishanga bya Uganda mu misozi y’Amajyepfo y’umusozi wa Muhavura kuri metero 1.860 (6,102). Iherereye mu burasirazuba bw'amajyaruguru y’impanga yayo Ikiyaga cya Ruhondo aho gisohoka binyuze mu mugezi witwa Ntaruka. Burera ifite ubunini bwikubye kabiri ikiyaga cya Ruhondo kandi nubwo itandukanijwe na metero 600 gusa, ibiyaga byombi bitandukanijwe nigabanuka rikabije ryuburebure bwa metero 100 (328 ft). Ntaruka ni metero 600 (1,969 ft) z'umugezi muremure uhuza ibiyaga byombi n'ibitonyanga bya metero 100 muri. Kubera iri gabanuka rikabije, hubatswe urugomero rw'amashanyarazi rwubatswe kuri uyu mugezi kandi rutanga MW 11,5 == AMASHAKIRO == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Burera]] khl0osc8yfnydfvl3x5iexsivi6mezj 131768 131760 2026-06-13T08:40:48Z !Mura$ma1234 18372 131768 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Ikiyaga_cya_burera_na_RUHONDO_1.jpg|thumb|Ikiyaga cya burera |282x282px]] [[Dosiye:Beautiful_view_of_the_lake_burera.jpg|thumb|Ikiyaga cya burera]] [[Dosiye:Burera.jpg|thumb|Burera]] '''Ikiyaga cya Burera''' cyangwa '''Burera''' ni ikiyaga cyo mu majyaruguru y'uburengerazuba bw'u [[Rwanda]],<ref>https://www.burera.gov.rw/about/menya-akarere</ref> ku mupaka na [[Ubugande|Uganda]]. Ubuso bwa pf 55 km2 (20 sq mi), ni ikiyaga cya kabiri kinini cyane mu Rwanda nyuma yikiyaga cya Ihema (100 km2 (40 sq mi)). Urebye ibindi biyaga byose byo mu gihugu (harimo ibiyaga bisangiwe n’ibindi bihugu), bizaba ku mwanya wa 5 mu bunini nyuma y’[[ikiyaga cya Kivu]] km2 2.700 km2 (1,040 sq mi) hagati yu Rwanda na [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]], ikiyaga cya Rweru hagati y’u Rwanda n’[[Uburundi]] kuri 133 km2 (50 sq mi) muri zo 47 km2 gusa (20 sq mi) ziri mu Rwanda, Ikiyaga cya Ihema n’ikiyaga cya Cyohoha 74 km2 (30 sq mi) nazo zisangiwe n’Uburundi muri zo 19 km2 gusa (10 sq mi) ziri mu Rwanda. Ikiyaga giherereye mu majyaruguru y’igihugu gituwe cyane mu [[Akarere ka Burera|Karere ka Burera]] <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/burera-barasabwa-kureka-kuvoma-amazi-y-ikiyaga-bakayoboka-ayo-begerejwe-meza</ref>cyabonye izina ryacyo muri iki kiyaga. Umujyi munini wubatswe ni umujyi wa Musanze km 25 (16 mi) Iburengerazuba bwikiyaga. Ikiyaga cya Burera gihana ibishanga bya Uganda mu misozi y’Amajyepfo y’umusozi wa Muhavura kuri metero 1.860 (6,102). Iherereye mu burasirazuba bw'amajyaruguru y’impanga yayo Ikiyaga cya Ruhondo aho gisohoka binyuze mu mugezi witwa Ntaruka. Burera ifite ubunini bwikubye kabiri ikiyaga cya Ruhondo kandi nubwo itandukanijwe na metero 600 gusa, ibiyaga byombi bitandukanijwe nigabanuka rikabije ryuburebure bwa metero 100 (328 ft)<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/sobanukirwa-byinshi-ku-biyaga-by-impanga-burera-ruhondo</ref>. Ntaruka ni metero 600 (1,969 ft) z'umugezi muremure uhuza ibiyaga byombi n'ibitonyanga bya metero 100 muri. Kubera iri gabanuka rikabije, hubatswe urugomero rw'amashanyarazi rwubatswe kuri uyu mugezi kandi rutanga MW 11,5 == AMASHAKIRO == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Burera]] srchz6zf7o7ionrj6ec026jqnxfdap6 131773 131768 2026-06-13T09:23:52Z !Mura$ma1234 18372 131773 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Ikiyaga_cya_burera_na_RUHONDO_1.jpg|thumb|Ikiyaga cya burera |282x282px]] [[Dosiye:Beautiful_view_of_the_lake_burera.jpg|thumb|Ikiyaga cya burera]] [[Dosiye:Burera.jpg|thumb|Burera]] '''Ikiyaga cya Burera''' cyangwa '''Burera''' ni ikiyaga cyo mu majyaruguru y'uburengerazuba bw'u [[Rwanda]],<ref>https://www.burera.gov.rw/about/menya-akarere</ref> ku mupaka na [[Ubugande|Uganda]]. Ubuso bwa pf 55 km2 (20 sq mi), ni ikiyaga cya kabiri kinini cyane mu Rwanda nyuma yikiyaga cya Ihema (100 km2 (40 sq mi)). Urebye ibindi biyaga byose byo mu gihugu (harimo ibiyaga bisangiwe n’ibindi bihugu), bizaba ku mwanya wa 5 mu bunini nyuma y’[[ikiyaga cya Kivu]] km2 2.700 km2 (1,040 sq mi) hagati yu Rwanda na [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]], ikiyaga cya Rweru hagati y’u Rwanda n’[[Uburundi]] kuri 133 km2 (50 sq mi) muri zo 47 km2 gusa (20 sq mi) ziri mu Rwanda, Ikiyaga cya Ihema n’ikiyaga cya Cyohoha 74 km2 (30 sq mi) nazo zisangiwe n’Uburundi muri zo 19 km2 gusa (10 sq mi) ziri mu Rwanda. Ikiyaga giherereye mu majyaruguru y’igihugu gituwe cyane mu [[Akarere ka Burera|Karere ka Burera]] <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/burera-barasabwa-kureka-kuvoma-amazi-y-ikiyaga-bakayoboka-ayo-begerejwe-meza</ref>cyabonye izina ryacyo muri iki kiyaga. Umujyi munini wubatswe ni umujyi wa Musanze km 25 (16 mi) Iburengerazuba bwikiyaga. Ikiyaga cya Burera gihana ibishanga bya Uganda mu misozi y’Amajyepfo y’umusozi wa Muhavura kuri metero 1.860 (6,102). Iherereye mu burasirazuba bw'amajyaruguru y’impanga yayo Ikiyaga cya Ruhondo aho gisohoka binyuze mu mugezi witwa Ntaruka. Burera ifite ubunini bwikubye kabiri ikiyaga cya Ruhondo kandi nubwo itandukanijwe na metero 600 gusa, ibiyaga byombi bitandukanijwe nigabanuka rikabije ryuburebure bwa metero 100 (328 ft)<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/sobanukirwa-byinshi-ku-biyaga-by-impanga-burera-ruhondo</ref>. Ntaruka ni metero 600 (1,969 ft) z'umugezi muremure uhuza ibiyaga byombi n'ibitonyanga bya metero 100 muri. Kubera iri gabanuka rikabije, hubatswe urugomero rw'amashanyarazi rwubatswe kuri uyu mugezi kandi rutanga MW 11,5 Ikiyaga cya Burera gifite akamaro kanini mu iterambere ry'akarere n'igihugu muri rusange harimo gutanga amashanyarazi, Ubukerarugendo, Uburobyi, ndetse no gutanga amazi meza <ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/rema-yatangiye-kubungabunga-ikiyaga-cya-burera-gikikizwa-amaterasi-atangira</ref> == AMASHAKIRO == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Burera]] 6vikbp8p4wuer6sodkrkzism5rql4a5 Claire Kamanzi 0 9192 131751 130420 2026-06-13T06:16:05Z CommonsDelinker 88 Removing [[:c:File:Photo2_Cars_and_Motorbikes_at_RDB_Office_Road.jpg|Photo2_Cars_and_Motorbikes_at_RDB_Office_Road.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: [[:c:Commons:Deletion requests/File:Photo2 Cars and Motorbikes at RD 131751 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Richard Quest & Clare Akamanzi - 2023 World Economic Forum (52693412440).jpg|thumb|Former Leader of RDB Claire Kamanzi with Richard Quest in 2023 Word Economic Forum]] claire kamanzi nu munyarwanda kazi uhagarariye RDB <ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/18418</ref> == Amateka == claire Akamanzi afite impamyabumyenyi yikirenga yakuye ur kaminuza yo mur [[Amerika|america]] havard. == imirimo == yateje imbere visit [[Rwanda]] korana namakipe yohanze kugirango abakerarunjyendo baze aribenshi<ref>{{Cite web |url=https://en.igihe.com/news/article/who-appoints-clare-akamanzi-as-board-member-of-who-foundation |title=Archive copy |access-date=2021-10-20 |archive-date=2021-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020114308/https://en.igihe.com/news/article/who-appoints-clare-akamanzi-as-board-member-of-who-foundation |url-status=dead }}</ref> == REBERA HANO == n1bghjj093rqz80k22bov6qn7gub8p5 Anne Kansiime 0 9217 131735 126999 2026-06-13T00:51:21Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131735 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Ann kansiime1.jpg|thumb|405x405px|ANNE Kansiime.]] '''Kansiime Kubiryaba Anne''' (yavutse ku ya 13 Mata 1986) kandi uzwi cyane ku izina rya Anne Kansiime, ni [[Uganda|Umugande]] w'umunyarwenya, akaba n'umukinnyi wa filime. Bimwe mu bitangazamakuru byo muri Afurika byamwise "Umwamikazi wa Afurika wo gusetsa"<ref>{{Cite web |url=https://hdsentertainment.co.za/anne-kansiime/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111132554/https://hdsentertainment.co.za/anne-kansiime/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://chimpreports.com/anne-kansiime-pays-glowing-tribute-to-fallen-mother/</ref>. == Amavu n'amavuko == Yavukiye i Mparo mu gake ka Rukiga y'ubu, mu burengerazuba bwa [[Uganda]] . Igihe yavukaga, Mparo yari mu gace ka Kabale<ref>https://mbu.ug/2021/06/06/anne-kansiime-mourns-the-loss-of-her-mother/</ref>. Se ni umunyamabanki uri mu kiruhuko cy'izabukuru, naho nyina ni umugore wo mu rugo. '''Kansiime''' yize amashuri abanza i Kabale<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/218615</ref>. Amashuri ye yisumbuye, yize mu ishuri ry'isumbuye ry'abakobwa rya Bweranyangi i Bushenyi <ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/67195</ref> . Afite impamyabumenyi y'isumbuye mu buhanzi n’imibereho yakuye muri kaminuza ya Makelele, kaminuza ya kera ya [[Uganda]] kandi nini muri Leta.<ref>{{Cite web |url=https://answersafrica.com/things-you-didnt-know-about-the-hilarious-ugandan-comedian-ann-kansiime.html |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111132551/https://answersafrica.com/things-you-didnt-know-about-the-hilarious-ugandan-comedian-ann-kansiime.html |url-status=dead }}</ref> == Umwuga == l Dukurikije ibibazo byafashwe amajwi yatanze mu 2014, Anne yatangiye gushyira kuri YouTube amashusho yerekana udukino dusetsa. Yakiriye ibitekerezo byiza kandi bimutera inkunga yo kohereza izindi videwo. Icyerekezo cye cyerekanwe kuri tv y'abaturage muri [[Kenya]] ituranye na [[Uganda]] yamuhaye umwanya wo gukora, gukina no kwerekana ikiganiro gisetsa rimwe mucyumweru<ref>{{Cite web |url=https://www.boom.ug/entertainment/8398/grief-anne-kansiimes-mother-breathes-her-last/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111132603/https://www.boom.ug/entertainment/8398/grief-anne-kansiimes-mother-breathes-her-last/ |url-status=dead }}</ref>. Nibwo yazanye na Don't mess with Kansiime yerekana urwenya. Kugeza mu Gushyingo 2014, umuyoboro wa YouTube umaze gukusanya abantu barenga miliyoni 15<ref>{{Cite web |url=https://buzzcentral.co.ke/2021/06/comedian-anne-kansiimes-mother-laid-to-rest/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111132552/https://buzzcentral.co.ke/2021/06/comedian-anne-kansiimes-mother-laid-to-rest/ |url-status=dead }}</ref>. Amashusho ye yo kuri YouTube yakira ibihumbi n'ibihumbi kandi yagaragaye kuri BBC yibanze kuri Afrika. Yakinnye mu nzu zuzuye abafana muri Blantyre, [[Gaborone]], [[Kigali]], Kuala Lumpur, Lagos, Lilongwe, London, [[Lusaka]] na Harare<ref>https://www.jiosaavn.com/artist/kansiime-anne-kubiryaba-songs/4RZesmV7AaQ_</ref>. == Amashusho == {| class="wikitable" !Umwaka ! Filime / Filime / Urukurikirane rwa TV ! Uruhare ! Inyandiko |- | 2018 |''Girl From Mparo'' | Anne Kansiime | Sitcom |- | 2014 |''Don't Mess With Kansiime'' | Kansiime - Intwari | |- |} Ibihembo * Honorary recognition by the SIIKETV Rising Star Academy Awards, the "Queen of Comedy" 2018 * Comedy YouTube Sub-Saharan Africa Creator Award 2016 * Outstanding Female Comedian 2016 * Teeniez Funniest Comedian 2016 * African Entertainment Awards USA, Best Comedian's Award 2015 * Rising Star – Comedian of the Year 2015 * African Oscar Award for favorite comedian 2015 * Nollywood & African People's Choice Award for favorite comedian 2015<ref>{{cite web|url=http://chano8.com/anne-kansiime-wins-the-nollywood-african-peoples-choice-award-for-favorite-comedian/|title=Anne Kansiime Wins The Nollywood & African People's Choice Award For Favorite Comedian|date=4 August 2015|access-date=29 October 2021|archive-date=29 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029140230/https://chano8.com/anne-kansiime-wins-the-nollywood-african-peoples-choice-award-for-favorite-comedian/|url-status=dead}}</ref> * YouTube silver play button 2015<ref>{{cite web|url=https://pctechmag.com/2015/04/youtube-rewards-anne-kansiime-following-100000-subscribers-milestone/|title=YouTube Rewards Anne Kansiime with a Silver Play Button|date=9 April 2015|access-date=29 October 2021|archive-date=7 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207181013/https://pctechmag.com/2015/04/youtube-rewards-anne-kansiime-following-100000-subscribers-milestone/|url-status=dead}}</ref> * AIRTEL Women of Substance Awards 2014<ref>{{cite web|url=http://bigeye.ug/top-women-receive-airtel-women-of-substance-awards/|title=Top Women receive Airtel Women of Substance Awards|date=14 March 2014|access-date=29 October 2021|archive-date=29 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029135518/https://bigeye.ug/top-women-receive-airtel-women-of-substance-awards/|url-status=dead}}</ref> * BEFFTA 2013 (Best Comedian) Winner<ref>{{cite web|url=http://bigeye.ug/ugandas-anne-kansiime-and-dr-jose-chameleone-win-beffta-2013-awards-in-london/|title=Uganda's Anne Kansiime and Dr. Jose Chameleone Win BEFFTA Awards|date=26 October 2013|access-date=29 October 2021|archive-date=1 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211101171155/https://bigeye.ug/ugandas-anne-kansiime-and-dr-jose-chameleone-win-beffta-2013-awards-in-london/|url-status=dead}}</ref> * Lagos International Festival 2013 (Best Actress) Winner<ref>{{cite web|url=http://kansiimeanne.ug/meeee-winner-of-the-lagos-international-film-festival-best-actress-2013-award/|title=Anne Kansiime, the winner of The Lagos International Film Festival Best Actress|date=20 September 2013|access-date=29 October 2021|archive-date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129140522/http://kansiimeanne.ug/meeee-winner-of-the-lagos-international-film-festival-best-actress-2013-award/|url-status=dead}}</ref> * Social Media Awards (Favorite Celebrity) winner<ref>{{cite web|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=28642:awards-honour-social-media-enthusiasts|title=Awards honour social media enthusiasts|date=17 November 2013|access-date=29 October 2021|archive-date=1 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211101171148/https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=28642:awards-honour-social-media-enthusiasts|url-status=dead}}</ref> * African Social Awards Malaysia (ASAM) – 2013<ref>{{cite web|url=http://m.howwe.biz/256/kansiime-to-scoop-award-in-malaysia.html|title=Kansiime To Scoop Award in Malaysia|date=26 November 2013|access-date=29 October 2021|archive-date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129004902/http://m.howwe.biz/256/kansiime-to-scoop-award-in-malaysia.html|url-status=dead}}</ref> == Ubugiraneza == Anne Kansiime abinyujije mumuryango we utanga imfashanyo, The Kansiime Foundation, ashyigikira abana batishoboye ariko bafite umucyo mubakomeza mwishuri. Ubu afasha abana barenga 35 haba mu mashuri abanza n'ayisumbuye. == Ubucuruzi == Anne Kansiime nawe ari mubucuruzi bwo kwidagadura. Ayobora Kansiime Backpackers kandi iherereye ku nkombe z'ikiyaga cya Bunyonyi, ikagenzura neza ikiyaga cya Bunyonyi mu Karere ka Kabale, muri Uganda. * [https://web.archive.org/web/20210731091224/https://kansiimeanne.ug/ Urubuga rwemewe] * [https://www.youtube.com/user/KansiimeAnne/about Anne Kansiime kuri YouTube] * [https://web.archive.org/web/20171216201328/http://kansiimeanne.ug/kansiime-backpackers/ Kansiime] * [https://web.archive.org/web/20180709150053/http://kansiimeanne.ug/the-kansiime-foundation/ Fondasiyo ya Kansiime] * [https://web.archive.org/web/20151019015426/http://www.afrikanmbiu.com/keeping-up-with-kansiime/ Gukomeza hamwe na Kansiime] * [https://web.archive.org/web/20170719053130/http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/Habits-that-keep-me-focused-and-effective/-/689842/2749606/-/item/0/-/11leab5z/-/index.html Ingeso eshatu za Kansiime zo gutsinda] * [https://web.archive.org/web/20141113001734/http://bigeye.ug/kansiime-anne%ef%bb%bfs-london-interview-on-the-sporah-show-video/ Ikiganiro cya Kansiime Anne i Londres kuri The Sporah Show (VIDEO)] == references == <references /> [[Ikiciro:Ubugande]] [[Ikiciro:Abahanzi]] [[Ikiciro:Filimi]] [[Ikiciro:Afurika]] [[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]] 0juz7n0llfpo46i6dsd3fgz3rq2xpy3 Chinedu Ikedieze 0 9222 131741 119088 2026-06-13T02:21:04Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131741 wikitext text/x-wiki [[Category:Articles with hCards]] [[Dosiye:Chinedu Ikedieze at AMA Award 24.jpg|thumb|Chinedu Ikedieze muri AMA Award 24]] '''Chinedu Ikedieze''', (yavutse 12 Ukuboza 1977) ni umukinnyi wa filimi muri Nigeriya, rwiyemezamirimo n'umushoramari udasanzwe<ref>{{Cite web |url=https://www.carmart.ng/public/blog/about-chinedu-ikedieze/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111102832/https://www.carmart.ng/public/blog/about-chinedu-ikedieze/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://buzznigeria.com/chinedu-ikedieze-biography-facts/</ref>. Azwi cyane mu gukina na [[Osita Iheme]] muri firime nyinshi nyuma yo gutera imbere nka bombi muri filime ''Aki na Ukwa'' 2002<ref>https://africamagic.dstv.com/actor/chinedu-ikedieze</ref>. Yagaragaye muri firime zirenga 150 mu mwuga umaze imyaka 20. Yakinnye mu ruhare rw'umwana muri filime nyinshi mu buzima bwe akiri muto kubera igihagararo ndetse n'imiterere y'umubiri<ref>https://www.celebheightwiki.com/chinedu-ikedieze-height</ref>. Azwi nka Aki kubera ibikorwa bye muri film ''Aki na Ukwa'' . Mu 2011, yashakanye n'umuhanga mu kwerekana imideli Nneoma Nwaijah maze bombi babyarana umwana wabo wa mbere mu 2012<ref>https://guardian.ng/tag/chinedu-ikedieze/</ref> == Umwuga == Chinedu yize amashuri abanza n'ayisumbuye muri Aba, muri Leta ya Abia. Amaze kurangiza amashuri yisumbuye yakurikiranye Impamyabumenyi ihangane mu buhanzi bwa tiyatere ndetse n'impamyabumeny mu itumanaho rusange yakuye mu kigo gishinzwe imiyoborere n'ikoranabuhanga, Enugu (IMT)<ref>{{Cite web |url=https://austinemedia.com/chinedu-ikedieze-aki-biography-daughter-lifestyle-success-story/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111102832/https://austinemedia.com/chinedu-ikedieze-aki-biography-daughter-lifestyle-success-story/ |url-status=dead }}</ref>. Amaze kurangiza amasomo ye muri IMT, yabanje gushaka kuba umunyamategeko ariko akomeza umwuga we wo gukina filime mu 1998, abanza kugaragara mu nshingano nto. Yatangiye gukina bwa mbere muri filime Evil Men 1998<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2021/10/22/chinedu-ikedieze-building-legacy-projects-touching-lives/</ref>. Yiyandikishije mu ishuri rya Flimi rikomeye rya New York mu 2004<ref>https://www.independent.co.ug/tag/chinedu-ikedieze/</ref>. [[File:Chinedu Ikedieze at AMA Award 35.jpg|thumb|Chinedu Ikedieze at AMA Award 35]] === Ibyo yakoranye na Osita Iheme === Yinjiye muri Nollywood muri 2000 maze azamuka cyane muri filime ''Aki na Ukwa'' mu 2002 aho yakinnye cyane muri Aki ari kumwe n’undi mukinnyi muto Osita Iheme<ref>{{Cite web |url=https://www.ghanaweb.com/person/Chinedu-Ikedieze-4849 |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111102831/https://www.ghanaweb.com/person/Chinedu-Ikedieze-4849 |url-status=dead }}</ref>. Aba bombi bakunze kwitwa "Aki Paw Paw" kuva iyi filime isohoka kandi bagaragaye hamwe muri firime nyinshi mu bakinnyi ba mbere. Chinedu na Osita bombi bakomeje kubungabunga chimie ya ecran na offscreen ishimwa cyane na Nollywood<ref>{{Cite web |url=https://9jatoday.com/chinedu-ikedieze/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111102831/https://9jatoday.com/chinedu-ikedieze/ |url-status=dead }}</ref>. == Icyubahiro == Mu 2007, Ikedieze yahawe igihembo cya ''Lifetime Achievement Award'' muri African Movie Academy Awards<ref>https://www.entrepreneurs.ng/chinedu-ikedieze-biography/</ref> . Yahawe kandi icyubahiro n'Iteka rya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Repubulika ryatanzwe na Perezida wa Nijeriya icyo gihe Goodluck Jonathan kubera uruhare yagize muri Nollywood no mu kuzamura ubukungu bw'igihugu<ref>https://www.pulse.ng/entertainment/movies/chinedu-ikedieze-and-osita-iheme-in-fatty-and-sons/y8zyjml</ref>.  == Umurage == Imyitwarire ye hamwe nabakinnyi bato bakinnyi ba filime Osita Iheme muri film ya ''Aki na Ukwa yo'' mu 2002 iracyavugwa cyane kandi aba bombi cyane cyane imico ya Osita yagiye agaragara muri memes kuva muri 2019 kurubuga rwa Twitter ndetse nizindi mbuga nkoranyambaga ku isi<ref>https://dnbstories.com/2021/06/full-details-of-chinedu-ikediezes-marriage-wife-and-children.html</ref>. Osita yashyizwe ku rutonde rw'abakinnyi bakize muri Nijeriya<ref>{{Cite web |url=https://thexplorion.com/chinedu-ikedieze/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111102836/https://thexplorion.com/chinedu-ikedieze/ |url-status=dead }}</ref>. [[Dosiye:Aki_and_Paw_Paw.jpg|right|thumb| Aki na Paw Paw]] == Amashusho yagayemo == {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! style="background:#B0C4DE;" |Year ! style="background:#B0C4DE;" |Film ! style="background:#B0C4DE;" |Role ! style="background:#B0C4DE;" |Notes |- | rowspan="3" |2002 |''Spanner'' |Spanner |with Nkem Owoh |- |''Okwu na uka'' | |with [[Osita Iheme]] & Patience Ozokwor |- |''Aka Gum'' | |with [[Osita Iheme]] |- | rowspan="14" |2003 |''The Tom and Jerry'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''The Catechist'' | |with John Okafor |- |''Show Bobo: The American Boys'' |Kizzito |with [[Osita Iheme]] |- |''School Dropouts'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Pipiro'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Onunaeyi: Seeds of Bondage'' | |with Pete Edochie, [[Osita Iheme]], Patience Ozokwor & Clem Ohameze |- |''Lagos Boys'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Family Crisis'' | | |- |''Charge & Bail'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Back from America'' | |with Rita Dominic |- |'''am in Love'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Akpu-Nku'' | | |- |''Aki na ukwa'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''2 Rats'' | |with [[Osita Iheme]], Patience Ozokwor and Amaechi Muonagor |- | rowspan="5" |2004 |''Spanner Goes to Jail'' | |with Nkem Owoh |- |''Not by Height'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Igbo Made'' | | |- |''Big Daddies'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Across the Niger'' | |with Pete Edochie, Kanayo O. Kanayo & Ramsey Nouah |- | rowspan="8" |2005 |''Village Boys'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Spoiler'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Secret Adventure'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Reggae Boys'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''One Good Turn'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''I Think Twice'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Final World Cup'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Colours of Emotion'' |Ebony |with [[Osita Iheme]] |- | rowspan="15" |2006 |''Young Masters'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Winning Your Love'' | |with [[Osita Iheme]] & Patience Ozokwor |- |'''U' General'' | |with [[Osita Iheme]] & Patience Ozokwor |- |''Sweet Money'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Royal Messengers'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Magic Cap'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Last Challenge'' | |with Kanayo O. Kanayo & [[Osita Iheme]] |- |''Kadura'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Jadon'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Games Men Play'' | |with Chioma Chukwuka, Kate Henshaw-Nuttal, Ini Edo, Mike Ezuruonye & Jim Iyke |- |''Criminal Law'' |Hippo |with [[Osita Iheme]] |- |''Brain Masters'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Brain Box'' | |with Kanayo O. Kanayo & [[Osita Iheme]] |- |''Boys from Holland'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Blessed Son'' | |with [[Osita Iheme]] |- | rowspan="7" |2007 |''Thunder Storm'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Stubborn Flies'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Spirit of a Prophet'' | |with [[Osita Iheme]] & Clem Ohameze |- |''Powerful Civilian'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Power as of Old'' | |with [[Osita Iheme]] & Clem Ohameze |- |''Escape to Destiny'' | |with [[Osita Iheme]] |- |''Cain & Abel'' | |with [[Osita Iheme]] |- |} == references == <references /> [[Ikiciro:Afurika]] [[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]] kuadp9j04mfiwrr47h2ge5uz66o9xyt Hamid Bénani 0 9422 131748 120686 2026-06-13T04:55:20Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131748 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Flag of Morocco (blue green).svg|thumb|hamid ni umunya marocco niho yavukiye ninaho yakuriye]] '''Hamid Bénani''' ( yavutse ku ya 5 Ugushyingo 1940), ni [[Maroke|umuyobozi wa firime muri Maroc]]<ref>https://www.archilovers.com/hamid-benani/</ref>, umwanditsi wa sinema akaba n'umukinnyi wa sinema. Umwe mu bahanzi bubahwa cyane muri [[Maroc]], Bénani yakoze filime nyinshi zamamaye cyane nka ''Wechma'', ''La prière des absents'' na ''L'enfant Cheïkh'' . Ni n'umuproducer, umwanditsi n'umwanditsi.<ref>https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b9fa47b44</ref><ref>{{Cite web |url=https://frankensaurus.com/Hamid_B%C3%A9nani |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115083852/https://frankensaurus.com/Hamid_B%C3%A9nani |url-status=dead }}</ref> [[Dosiye:-_Hamid_Bénani_1.tif|thumb|right|Hamid Bénani]] == Ubuzima bwite == Yavutse ku ya 5 Ugushyingo 1940 iMeknes, muri [[Maroke|Maroc]] . Yize idini mu ishuri rya Koran. Nyuma, yarangije amashuri yisumbuye muri Poeymirau na Moulay Ismaïl yisumbuye<ref>https://web.archive.org/web/20211115083853/https://www.lecteurs.com/auteur/hamid-benani/4355502</ref>. == Umwuga == Mu 1958, Bénani yakiriye imyitozo mu ikinamico n'amahugurwa yo guhanga no kwandika yateguwe na Minisiteri y'Urubyiruko na Siporo<ref>https://web.archive.org/web/20211115083852/http://www.mapmarrakech.ma/fr/tag/hamid-benani/</ref>. Hanyuma mu 1964, yagiye mu ishami ry’amabaruwa ya [[Rabat]] kugira ngo abone uruhushya muri filozofiya<ref>{{Cite web |url=https://www.ccm.ma/fnf13/lenfant.html |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115083910/https://www.ccm.ma/fnf13/lenfant.html |url-status=dead }}</ref>. Mu 1965, yatangiye kwiga amafilime muri Institut des hautes études cinématographiques (IDHEC) aho yahawe mu 1967 mu gice cyitwa "Direction, production and management<ref>https://viadeo.journaldunet.com/p/hamid-benani-106469</ref>". Hagati aho, yitabiriye amahugurwa y’ikinamico yabereye i Sorbonne no muri EPHE2 yakozwe nabafilozofe Jacques Derrida,Roland Barthes na Paul Ricœur<ref>{{Cite web |url=https://cmpf.net/comite-des-sages/hamid-benani/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125233902/https://cmpf.net/comite-des-sages/hamid-benani/ |url-status=dead }}</ref> Mu 1968, Bénani yinjiye kuri Televiziyo ya [[Maroc]]. Nyuma yaje kuba umuyobozi w'ishami rishinzwe ububanyi n'amahanga. Mu 1969,<ref>https://www.jstor.org/stable/10.2979/blackcamera.12.2.24</ref> yeguye kuri Société Nationale de Radiodiffusion et de Télévision (RTM). Mu 1970, yashinze isosiyete ikora ibicuruzwa yitwa ''Sigma 3'' ku bufatanye na Ahmed Bouanani,Mohamed Abderrahman Tazi na Mohamed Sekkat. Muri uwo mwaka, isosiyete ikora ibicuruzwa yakoze firime yambere ya ''Wechma'' <ref>https://archivesbouanani.wordpress.com/filmographie/filmographie-non-exhaustive-dahmed-bouanani/</ref>. Iyi filime yerekanwe muri federasiyo y’amahuriro y’amafirime ya [[Maroc]] (FMCC) kandi yegukana ibihembo byinshi ndetse n’ishimwe mu minsi mikuru ya firime, aho iyi filime ifatwa nk’amafilime yashinze ya sinema ya [[Maroc]].<ref>https://www.nonfiction.fr/article-10919-le-grand-roman-du-cinema-marocain.htm</ref> Nubwo iyi filime yakunzwe cyane mu banegura, Bénani yagombaga gutegereza imyaka igera kuri makumyabiri kugira ngo ayobore filime ye ya kabiri yakinnye, ''La prière des absents (Isengesho'' ry'Abadahari), ku ikubitiro yiswe 'Amabanga y'inzira y'amata'<ref>https://cinemamarocain.wordpress.com/2017/04/28/histoire-du-cinema-marocain/</ref>. Iyi filime yakuwe mu gitabo kizwi cyane cyanditswe n'umwanditsi Tahar Ben Jelloun. Mu 2011, yayoboye filime ''L'enfant Cheïkh'' . Iyi filime yerekanwe bwa mbere mu iserukiramuco rya Tangier kandi ryakiriwe neza n’abari bitabiriye ibirori. Kandi film yatsindiye igihembo kumashusho meza.<ref>{{Cite web |url=http://confluence.nc/ttrg/compte-rendu-d%27un-film-marocain |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115083856/http://confluence.nc/ttrg/compte-rendu-d%27un-film-marocain |url-status=dead }}</ref> Usibye icyerekezo, yasohoye igitabo yise "Le dernier chant des insoumises" (Indirimbo ya nyuma y'inyeshyamba) munsi y'ibendera rya Editions du Sirocco. [[Igitabo]] cyatsindiye igihembo cya Grand Atlas muri 2019.<ref>https://www.franceculture.fr/cinema/nuits-de-france-culture-du-samedi-27-janvier-au-vendredi-2-fevrier-2018</ref> == Amashusho == {| class="wikitable" !Year !Film !Role |- |1967 |''Les Bonnes'' |Director |- |1967 |''Coeur à Coeur'' (Heart to Heart) |Director |- |1970 |''Wechma'' (Traces) |Director |- |1993 |''La prière des absents'' (The Prayer of the Absent) |Director |- |2012 |''L'enfant Cheïkh'' (The Cheïkh Child) |Director |- |2017 |''La Nuit ardente'' (Burning Night) |Director |} == references == [[Ikiciro:Filimi]] [[Ikiciro:Afurika]] 92vu5xtvqktnddpn0lqxn4hbfgeoywk Hélène Diarra 0 9733 131749 126867 2026-06-13T05:17:58Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131749 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Ivory Coast-Mali border.png|thumb|umujyi wo muri mali mugihugu helene yavukiyemo]] '''Maïmouna Hélène Diarra''', na '''Helena Diarra''' <ref name="Fin">https://m.imdb.com/title/tt0121287/?ref_=m_nm_knf_act_i10</ref> (yavutse 1955 - yapfuye ku ya 10 Kamena 2021) yari umukinnyi wa filime wo muri [[Mali]] <ref>{{Cite web |url=http://bamada.net/maison-des-cineastes-du-mali-cima-le-groupe-jamakan-remporte-le-concours-de-videos |title=Archive copy |access-date=2021-11-28 |archive-date=2021-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507034854/http://bamada.net/maison-des-cineastes-du-mali-cima-le-groupe-jamakan-remporte-le-concours-de-videos |url-status=dead }}</ref> uzwiho gukina inshingano z’abagore bakuze kuva akiri muto. Ni umuyobozi mukuru w'ikigega mpuzamahanga gishinzwe iterambere ry'izabukuru (FIDRA). <ref>{{Cite web |url=https://news.abidjan.net/h/662842.html |title=Archive copy |access-date=2021-11-28 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028232848/https://news.abidjan.net/h/662842.html |url-status=dead }}</ref> <ref>https://www.fratmat.info/article/204547/%C3%89conomie/lutte-contre-le-covid-19-le-fidra-remet-plus-de-40-millions-fcfa-de-kits-sanitaires-aux-associations-de-retraites</ref> <ref>https://news.abidjan.net/h/623155.html</ref> <ref>https://www.linfodrome.com/societe-culture/51439-6eme-edition-de-la-retraite-active-une-fondation-pour-bien-vieillir-en-afrique-voit-le-jour</ref> <ref>https://www.fratmat.info/article/200786/Politique/Hamed%20Bakayoko/reconversion-des-militaires--les-partenaires-et-le-ministere-de-la-defense-finalisent-le-projet</ref> Ni Visi Perezida w'ishyirahamwe ry'umwuga rya gahunda yo kwegereza abaturage ubuyobozi bwa [[Kote Divuwari|Côte d'Ivoire]] (Apsfd-CI). <ref>https://www.financialafrik.com/2020/03/07/en-cote-divoire-la-microfinance-a-accorde-300-milliards-de-fcfa-de-prets/</ref> <ref>{{Cite web |url=https://news.abidjan.net/h/678469.html |title=Archive copy |access-date=2021-11-28 |archive-date=2020-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200822143841/https://news.abidjan.net/h/678469.html |url-status=dead }}</ref> == Ubuzima bwambere nuburere == Diarra yavutse mu 1955 i Segou, muri [[Mali]] ariko aba impfubyi akiri muto kandi arerwa na nyirarume na nyirakuru. Mu 1975, yinjiye mu kigo cy’igihugu gishinzwe uburezi cya Diplome y’ubushakashatsi bwibanze (DEF) mu mwuga wo kwigisha. Nyuma yo guhindura siporo, hagati ya 1975 na 1977 yakiniye ikipe ya basketball ya [[Bamako]] Reds. Mu 1981, yabonye impamyabumenyi mu buhanzi bw'ikinamico mu kigo cy'igihugu gishinzwe ubuhanzi (INA). <ref>{{Cite web |url=https://maliactu.net/mali-que-sont-ils-devenus-maimouna-helene-diarra-sous-les-vivats-de-la-rue-publique/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-28 |archive-date=2021-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121185426/https://maliactu.net/mali-que-sont-ils-devenus-maimouna-helene-diarra-sous-les-vivats-de-la-rue-publique/ |url-status=dead }}</ref> == Umwuga == Mu 2000, yagaragaye nka "Aminate" muri firime yikinamico ya Michael Haneke, ''Code Unknown'' . Abandi bakinnyi barimo: Aïssa Maïga, Juliette Binoche, Thierry Neuvic, Josef Bierbichler n'abandi. <ref name="CUDb">https://m.imdb.com/title/tt0216625/?ref_=m_nm_knf_i1</ref> Mu 2004, yagaragaye muri filime y'ururimi rwa Bambara ya Ousmane Sembène , Moolaadé, akina nka "Hadjatou". <ref>https://www.planocritico.com/critica-moolaade/</ref> <ref>https://www.albany.edu/writers-inst/webpages4/archives/cfseries/cfs28.html</ref> Abandi bakinnyi barimo: Fatoumata Coulibaly na Salimata Traoré. Filime yerekanwe muri Ebertfest 2007. <ref>https://editorial.rottentomatoes.com/guide/roger-eberts-great-movies/</ref> Yatorewe igihembo cya "Filime Nziza" mu iserukiramuco rya sinema rya Cannes . <ref>{{Cite web |url=https://m.filmaffinity.com/us/awards-history.php?award_id=cannes&cat_id=un_certain_regard_best_film |title=Archive copy |access-date=2021-11-28 |archive-date=2021-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121205341/https://m.filmaffinity.com/us/awards-history.php?award_id=cannes&cat_id=un_certain_regard_best_film |url-status=dead }}</ref> Mu 2006, yakinnye muri filime y’ikinamico ya Abderrahmane Sissako, Bamako (film), aho yakinnye nka "Saramba". <ref name="Bam">https://m.imdb.com/title/tt0814666/?ref_=m_nm_knf_act_i3</ref> <ref>{{Cite web |url=https://m.chicagoreader.com/chicago/bamako/Film?oid=5779914 |title=Archive copy |access-date=2021-11-28 |archive-date=2019-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021081838/https://m.chicagoreader.com/chicago/bamako/Film?oid=5779914 |url-status=dead }}</ref> Abandi bakinnyi bagaragaye barimo: Aïssa Maïga na Tiécoura Traoré . <ref>https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/64149</ref> <ref>https://geekvibesnation.com/art-house-cinema-streaming-platform-ovid-tv-announces-november-release-slate/</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.frenchfilmfestival-archives.us/wp-content/archives_festivals/2007/bamako.html |title=Archive copy |access-date=2021-11-28 |archive-date=2021-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121172046/http://www.frenchfilmfestival-archives.us/wp-content/archives_festivals/2007/bamako.html |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" ! style="background:#B0C4DE;" |Umwaka ! style="background:#B0C4DE;" | Filime ! style="background:#B0C4DE;" | Uruhare ! style="background:#B0C4DE;" | Inyandiko |- | 2011 |''Toiles d'araignées'' | Umukinnyi ( ''Nah'' ) | Ikinamico |- | 2007 | ''Faro: Ikimanakazi Cyamazi'' | Umukinnyi wa filime ( ''Kouta'' ) | Ikinamico |- | 2006 | ''Bamako'' | Umukinnyi wa filime ( ''Saramba'' ) | Ikinamico |- | 2004 | ''Moolaadé'' | Umukinnyi wa filime ( ''Hadjatou'' ) | Ikinamico |- | 2000 | ''Kode Ntamenyekana'' | Umukinnyi ( ''Aminate'' ) | Ikinamico |- | 1999 | ''Itangiriro ("La Genèse")'' | Umukinnyi ( ''Lea'' ) | Ikinamico |- | 1997 | ''Imbaraga'' Zijipo ("Taafé Fanga") | Umukinnyi wa filime ( ''Timbé'' ) | Urwenya, Ikinamico |- | 1996 | ''Macadam tribu'' | Umukinnyi wa filime ( ''muka Macho'' ) | Urwenya, Ikinamico |- | 1995 | ''Guimba Umunyagitugu'' | Umukinnyi ( ''Meya'' ) | Urwenya, Ikinamico, Ibitekerezo |- | 1989 | ''Finzan'' | Umukinnyi (nka Helena Diarra) | Ikinamico |} == references == [[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]] [[Ikiciro:Afurika]] [[Ikiciro:Filimi]] ejre1qiw7ay9zv4x6mtjh3hln1ov7bh Marina Niava 0 9828 131777 120018 2026-06-13T09:49:29Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131777 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Ivory Coast - Location Map (2013) - CIV - UNOCHA.svg|thumb|umujyi marina niava yakuriyemo cote d'ivoire]] '''Marina Niava''' (wavutse 1985) ni umuyobozi wa firime ya Cote d'Ivoire, utunganya firime, n'umwanditsi. == Ubuzima bwa Biografiya == Niava ni umukobwa muto wa Pierre na Cécile Niava, bombi bigisha indimi. <ref>https://ayanawebzine.com/en-vedette/marina-niava-realisatrice-cineaste-notre-cinema-est-vegetatif-et-ici-il-nexiste-pas-dindustrie-du-cinema/</ref> Yatangiye gukunda ubuhanzi nubuvanganzo kandi yatsindiye ibihembo byinshi byubuvanganzo. Yarangije muri Lycée Sainte Marie d'Abidjan ahabwa igihembo cya Series A Excellence Award. Niava amaze kubona impamyabumenyi ye mu itangazamakuru no gutunganya amajwi n'amashusho yakuye muri Institut des Science et Techniques de la Communication, Niava yatsindiye amarushanwa ayobowe na Radio JAM i Abidjan maze atangira umwuga we nk'umutoza. Nyuma yaje kuba umunyamakuru muri Afurika 24. <ref name="cineaste">{{Cite web |url=https://www.abidjan.net/qui/profil.asp?id=981 |title=Archive copy |access-date=2021-11-30 |archive-date=2021-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513125613/http://abidjan.net/qui/profil.asp?id=981 |url-status=dead }}</ref> Niava yateje imbere sinema mugihe cyo gufata amashusho yamamaza. <ref name="topsuccess">https://web.archive.org/web/20160229053440/https://www.africatopsuccess.com/2014/08/12/marina-niava-la-cineaste-ivoirienne-qui-perce-aux-usa/</ref> Kuva mu 2009 kugeza 2010, Niava yabaye umwanditsi umwe mu gihembwe cya 1 cya ''serivise Teenager'', yakiriye igihembo cy’uruhererekane rwiza rwa Afurika mu iserukiramuco rya Vues d'Afrique ryabereye i Montreal. Yimukiye i Oslo, muri Noruveje mu 2010 aba umuyobozi ushinzwe itumanaho mu kigo ndangamuco nyafurika. Niava yagenzuye ibirori bya firime ya Kino Afrika 2010 na 2011 muri Oslo. Yabaye igihembo cya BENIANH International Foundation cyatsindiye igihembo cya buruse muri 2012. <ref>{{Cite web |url=https://news.abidjan.net/h/624792.html |title=Archive copy |access-date=2021-11-30 |archive-date=2021-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505072903/https://news.abidjan.net/h/624792.html |url-status=dead }}</ref> Mu Kwakira 2012, yayoboye documentaire ye ya mbere, ''Noirs au soleil levant'', ivuga ku buzima bw’abanyeshuri bo muri Afurika i Tsukuba, mu Buyapani. Filime ya mbere ya Niava ngufi, ''21'', yarangiye mu Kuboza 2013. Yatewe inkunga n'amafaranga yatanzwe n'Umuryango mpuzamahanga de la Francophonie. <ref>https://www.lemonde.fr/afrique/article/2018/02/28/television-les-series-africaines-crevent-l-ecran_5263576_3212.html</ref> ''21'' ivuga kubyerekeye umukobwa ukiri muto udashobora kwihanganira umukunzi wa nyina kandi niwe filime yonyine yo muri Afrika yerekanwe mu iserukiramuco mpuzamahanga rya firime rya Oakland. Niava yarayoboye gito mahano ''Worse'' muri 2014. Yakoze nkumuhuzabikorwa wihariye wa firime ''Advantageous'' 2015. <ref>https://www.commdev.org/young-media-professionals/#toggle-id-5</ref> Niava yarangije icyiciro cya gatatu cya kaminuza cya Filime na Televiziyo muri Academy ya Art University . <ref>{{Cite web |url=http://pressecotedivoire.ci/article/3918-portraitmarina-niava-ecrivaine-et-cineaste-dans-lame |title=Archive copy |access-date=2021-11-30 |archive-date=2020-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018184716/http://pressecotedivoire.ci/article/3918-portraitmarina-niava-ecrivaine-et-cineaste-dans-lame |url-status=dead }}</ref> Muri 2017, Niava yanditse igitabo cye cya mbere, ''American Dreamer''. Yabaye finale ya 10 Prix Ivoire pour la Littérature Africaine d'Expression Francophone. <ref>{{Cite web |url=https://lifemag-ci.com/la-liste-des-ouvrages-finalistes-du-prix-ivoire-2017/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-30 |archive-date=2021-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130134520/https://lifemag-ci.com/la-liste-des-ouvrages-finalistes-du-prix-ivoire-2017/ |url-status=dead }}</ref> == Igice cya firime == * 2009-2010: ''Umwangavu'' (urukurikirane rwa TV, dufatanije kwandika) * 2012: ''Noirs au soleil levant'' (film ngufi, umuyobozi) * 2013: ''21'' (film ngufi, umwanditsi / umuyobozi) * 2014: ''Ikibi'' (film ngufi, umwanditsi / umuyobozi) == references == [[Ikiciro:Filimi]] [[Ikiciro:Afurika]] [[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]] 7g01yrfp9y4g56f0r7v2hrkl6jy5nn4 Ariane Uwamahoro 0 10258 131736 121869 2026-06-13T00:55:13Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131736 wikitext text/x-wiki Ariane Uwamahoro umunyamakurukazi ukunzwe na benshi mu biganiro akora bya siporo kuri radiyo na televiziyo zitandukanye. == Amavuka == Ariane Uwamahoro w'imyaka 29 wavukiye ku Mumena,i [[Nyamirambo]] mu [[Akarere ka Nyarugenge|karere ka Nyarugenge]] mu mujyi wa Kigali <ref><nowiki>http://ninyampinga.com/en/sections/english-translation-of-amakuru-yabo/english-translation-of-umwuga-nkunda/</nowiki></ref> == Umwuga == Ariane Uwamahoro yatangiye itangazamakuru mu mwaka wa 2009 atangira uwo mwuga kuri radiyo Mariya [[Rwanda]] mu 2010 Ariane Uwamahoro nibwo yatangiye kwibanda ku makuru y'imikino. Aho yaje kuva kuri radiyo Mariya [[Rwanda]] akajya kuri radiyo Huguka, ahava ajya gukora mu kigo k'igihugu cy'itangazamakuru mu [[Rwanda Nziza|Rwanda]] [https://www.rba.co.rw/ RBA]<ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/umunyamakuru-ariane-uwamahoro-yasezeranye-n-umukunzi-we-imbere-y-amategeko</ref>. Ariane Uwamahoro umunyamakurukazi ukora itangazamakuru kandi wanaryize muri ishuri rikuru gaturika rya Kabgayi riherereye mu [[akarere ka Muhanga]] ([https://uck.ac.rw/ ICK]) aho yakuye impamyabumenyi y'icyiciro cya kabiri cya kaminuza mu itangazamakuru.<ref><nowiki>https://www.newtimes.co.rw/sports/who-are-top-female-sports-journalists-rwanda-meet-women-runningthe-show</nowiki></ref> <ref name=":0">https://www.linkedin.com/in/ariane-uwamahoro-911625171/?originalSubdomain=ca</ref> Ariane kandi yakomereje kwiga ibijyanye n'itangazamakuru mu gihugu cya [[kanada]] ( [https://web.archive.org/web/20220506173124/https://www.acfas.ca/media/3191?gclid=CjwKCAjwjtOTBhAvEiwASG4bCIHv9n0FyGx0NV5QtdlyDE_wG6zVhBdBh26SNRkDJwsjMuirJP5FPBoCIU0QAvD_BwE Univerisité Laval] ) aho yakuye impamyabumenyi y'icyiciro cya gatatu cya kaminuza mu itangazamakuru ryambukiranya imipaka ( international journalism ).<ref name=":0" /> == Ubuzima bwite == Ariane Uwamahoro yasezeranye n'umukunzi Bananeza Raymond kuwa 2 Mata 2022 basezerana kubana nk'umugabo n'umugore akaramata. <ref>https://mobile.igihe.com/abantu/kubaho/urukundo/article/ariane-uwamahoro-wa-rba-yasezeranye-mu-mategeko</ref> == Amashakiro == 4dqwz6lrng541zc0mger9qerw3we53u Rica Rwigamba 0 10467 131752 108327 2026-06-13T06:16:08Z CommonsDelinker 88 Removing [[:c:File:Photo2_Cars_and_Motorbikes_at_RDB_Office_Road.jpg|Photo2_Cars_and_Motorbikes_at_RDB_Office_Road.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: [[:c:Commons:Deletion requests/File:Photo2 Cars and Motorbikes at RD 131752 wikitext text/x-wiki Rica Rwigamba ni umunyarwandakazi, inzobere mubijyanye n'ubukerarugendo<ref>https://www.cnbcafrica.com/latest-video/rica%20rwigamba/</ref><ref>https://www.washingtontimes.com/topics/rica-rwigamba/</ref>yabaye umuyobozi mu ishami ry'ubukerarugendo mu ikigo k'igihugu gishinzwe iterambere RDB<ref name=":0">https://inyarwanda.com/inkuru/63123/umubyeyi-rica-rwigamba-wahoze-ayobora-ubukerarugendo-muri-rdb-yashyize-hanze-igitabo-yise--63123.html</ref>. == Amashuri == Rica Rwigamba yize amashuri yisumbuye ku ikigo cy'amashuri cya St Marys School kuva 1995 kugera 1997 mu ishami ry'[[Ubukungu bw'Afurika|ubukungu]]-[[icyongereza]] n'[[igifaransa]] ( Economy-English literature and French), nyuma yakomereje amasomo ye muri kaminuza ya Makerere muri [[Ubugande|Uganda]] kuva 1998 kugera 2001 mu ishami ry'ububanyi n'amahanga. Nyuma yo gusoza kaminuza yakomerejeho ikiciro cya gatatu cya kaminuza (Master of Business administration) muri Kaminuza ya [https://www.oc.edu/ Oklahoma Christian University] kuva 2014 kugera 2016. == Amateka y'umuryango ahagarariye == [[Dosiye:MCF Logo.jpg|thumb|Rica yabaye umuyobozi mukuru wagateganyo wa mastercard foundation mu Rwanda]] Rica ubu ni umuyobozi mukuru wa gateganyo wa [https://mastercardfdn.org/ Mastercard Foundation] mu Rwanda; ikomatanya ubuyobozi, kwihangira imirimo n'imibereho myiza. Ibi byagize ingaruka nziza ku rugendo rwe ubwo yakoraga muri guverinoma, abikorera ndetse n’imiryango mpuzamahanga ishyigikira guhanga imirimo ku rubyiruko. Intandaro ya byose, ni rwiyemezamirimo kumutima. Rica yihatira kwerekana ibyiza mu bantu itanga ubuyobozi, inkunga no kubatera inkunga mu rugendo rwabo rugana ku ntsinzi.Rica usanzwe ari igihugu Umuyobozi wa Mastercard Foundation mu Rwanda; ikomatanya ishyaka ry'ubuyobozi, kwihangira imirimo n'ingaruka z'imibereho. Ibi byagize ingaruka ku rugendo rwe ubwo yakoraga muri guverinoma, abikorera ndetse n’imiryango mpuzamahanga ishyigikira guhanga imirimo ku rubyiruko. Intandaro ya byose, ni rwiyemezamirimo kumutima. Rica yihatira kwerekana ibyiza mu bantu aho atanga ubujyanama m'ubuyobozi, inkunga n'ibitekerezo bibafasha kugera ku ntsinzi.<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/224781</ref> == Umwuga == Ugushyingo 2017 kugera Werurwe 2019 ya umuyobozi wa gahunda (Program manager) muri Mastercard foundation Rwanda, uyu mwanya yawukozeho umwaka n'amezi atanu. Muri Mata 2019 kugera Kanama 2019 yabaye umuyobozi mukuru wa gahunda (Senior Program manager) muri mastercard foundation, umwanya yamazeho amezi atanu gusa. Kanama 2019 nyuma yo gusoza inshingano yari afite zo kuba umuyobozi mukuru wa gahunda muri mastercard foundation, Rica yatangiye izindi nshingano muri uyu muryango nk'umuyobozi mukuru (country director of Mastercard Foundation), amaze imyaka ibiri kuri uyu mwanya. Mu biganiro byahuje Mastercard foundation n'ikigo cy'igihugu gishinzwe iterambere n'ubukerarugendo RDB, Rica Rwigamba yagize ati; "Ubufatanye dufitanye na RDB ni intambwe igaragara mu cyerekezo cyiza cyo kugera ku ntsinzi ya gahunda ya Hanga Ahazaza no gufasha urubyiruko gutera imbere mu bukerarugendo no mu kwakira abashyitsi mu Rwanda"<ref>https://rdb.rw/rdb-mastercard-foundation-sign-strategic-partnership-to-connect-young-rwandans-to-dignified-work-in-tourism-and-hospitality/</ref> == Ibyagezweho == Rica Rwigamba wamenyekanye cyane ayobora ishami ry'ubukerarugendo muri '''RDB''', yanditse igitabo kitwa "'''Kibuno mpa amaguru'''" iki gitabo kiri mu bwoko bw'ibitabo byo gufasha abana kwidagadura hakoreshejwe ibishushanyo byinshi n'amagambo make.<ref name=":0" /> == Indanganturo == [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Abagore]] [[Ikiciro:Abagore ba abayobozi]] [[Ikiciro:Imiryango idaharanira inyungu]] [[Ikiciro:Ubukungu bw’Afurika]] [[Ikiciro:Ubukungu bw’u Rwanda]] d4fdr81gkdwu63icljrkwlm69wbraci Kariza Belise 0 10527 131753 108324 2026-06-13T06:16:11Z CommonsDelinker 88 Removing [[:c:File:Photo2_Cars_and_Motorbikes_at_RDB_Office_Road.jpg|Photo2_Cars_and_Motorbikes_at_RDB_Office_Road.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: [[:c:Commons:Deletion requests/File:Photo2 Cars and Motorbikes at RD 131753 wikitext text/x-wiki '''Kariza Belise''' ni umunyarwandakazi akaba yari umuyobozi w'ishami ry'ubukerarugendo muri RDB ( ikigo cy'igihugu cyu [[Rwanda]] gishinzwe iterambere).<ref>https://www.kigalitoday.com/ubukerarugendo/pariki/article/the-ben-agiye-gukora-igitaramo-kizavamo-amafaranga-yo-kwagura-icyanya-cy-ingagi</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/204019</ref> Belise Kariza ubu ni umuyobozi w’Ikigo Nyafurika gishinzwe kwita ku binyabuzima biba mu mashyamba, AWF .<ref>https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/belise-kariza-yifashishije-indirimbo-nywe-mu-kwerekana-umusaruro-w-icyuya-u</ref> == Ibiganiro yatanze == Belise Kariza yavuzeko nubwo u [[Rwanda]] rukomeje gutera imbere mu bukerarugendo, hakenewe gutekerezwa izindi nzego bwakorerwamo kugirango bukomeze guteza imbere [[igihugu]]. Yavibuze taliki 03 [[ukuboza]] 2020 ubwo yatahaga inzu mberabyombi iri mumudugudu ndangamuco wa [[Kigali]] ([[Kigali]] Cultural Village) wubatswe i Rebero mumujyi wa [[Kigali]][https://kiny.taarifa.rw/dukeneye-gukomeza-kwagura-inzego-zubukerarugendo-belize-kariza/ .]<ref>https://kiny.taarifa.rw/dukeneye-gukomeza-kwagura-inzego-zubukerarugendo-belize-kariza/</ref> == Ibindi == Belise Kariza avugako urwego rw’ubukerarugendo kandi rushobora rwose gutera imbere cyane mu gihe Abanyarwanda ubwabo bafite ubushake bwo kumenya, kwiga no gusangira ubwiza igihugu cyu Rwanda giha isi, nkuko umuyobozi mukuru ushinzwe ubukerarugendo mu kigo gishinzwe iterambere ry’u Rwanda (RDB) yabivuze.<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/134037/News/rwandans-urged-to-visit-tourist-attractions</ref> == Amashakiro == [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Abagore ba abayobozi]] bxi2s1vpts9aklsr3t300wulbxxz09y Umugezi wa Mbirurume 0 10623 131792 83635 2026-06-13T10:38:17Z Philemon Niyomwungeli 11747 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1015392569|Mbirurume River]]" 131792 wikitext text/x-wiki {{Infobox river|name=Mbirurume River|image=|image_size=|image_alt=|image_caption=|map=|map_size=|map_alt=|map_caption=|source1_location=|mouth_location=|mouth_coordinates={{coord|-2.204875|29.559917|display=inline,title}}|progression=|subdivision_type1=Country|subdivision_name1=[[Rwanda]]|location=|etymology=|length=|source1_elevation=|mouth_elevation=|discharge1_avg=|basin_size=|river_system=[[Nyabarongo River]]|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=}}'''Mbirurume''' (izwi Bilirume, Biruruma, Birurume, Bitirume) ni uruzi mu burengerazuba bw'u [[Rwanda]] ni [[Umugezi wa Nyabarongo|uruzi rw'umugezi wa Nyabarongo]] . Umugezi wa Mbirurume uturuka mu gace k’amashyamba kari mu majyepfo y’u Rwanda, mu burasirazuba bw’Ikiraro cy’Amazi cya bw’igice cya Kongo-Nile . [ 1 ]Umugezi wa Mbirurume uturuka mu majyaruguru ya kure ya Pariki y’Igihugu ya Nyungwe, mu Karere ka Nyamagabe. Utemba ugana mu majyaruguru y’iburasirazuba, ukinjira mu Karere ka Karongi, ugaca mu burengerazuba bwa Mukungu. Nyuma ukomeza gutemba werekeza mu majyaruguru y’iburasirazuba ukurikira umupaka ugabanya Uturere twa Nyamagabe na Karongi. Hanyuma uhindukira ugana mu majyepfo y’iburasirazuba mbere gato yo guhura n’Umugezi wa Mwogo, uwinjiramo uturutse ibumoso. [ 2 ] [ 3 ] Imigezi ihuriweho igize uruzi rwa Nyabarongo, rutemba mu majyaruguru ku nkengero z’iburasirazuba bw’igice cya Nili-Kongo. [ 1 ] == Amashakiro == <templatestyles src="Refbegin/styles.css" />  '''Amasoko''' q1bjomscp31r59ny0dwdj54ulrro8zt 131794 131792 2026-06-13T10:39:01Z Philemon Niyomwungeli 11747 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1015392569|Mbirurume River]]" 131794 wikitext text/x-wiki {{Infobox river|name=Mbirurume River|image=|image_size=|image_alt=|image_caption=|map=|map_size=|map_alt=|map_caption=|source1_location=|mouth_location=|mouth_coordinates={{coord|-2.204875|29.559917|display=inline,title}}|progression=|subdivision_type1=Country|subdivision_name1=[[Rwanda]]|location=|etymology=|length=|source1_elevation=|mouth_elevation=|discharge1_avg=|basin_size=|river_system=[[Nyabarongo River]]|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=}}'''Mbirurume''' (izwi Bilirume, Biruruma, Birurume, Bitirume) ni uruzi mu burengerazuba bw'u [[Rwanda]] ni [[Umugezi wa Nyabarongo|uruzi rw'umugezi wa Nyabarongo]] . Umugezi wa Mbirurume uturuka mu gace k’amashyamba kari mu majyepfo y’u Rwanda, mu burasirazuba bw’Ikiraro cy’Amazi cya bw’igice cya Kongo-Nile . [ 1 ]Umugezi wa Mbirurume uturuka mu majyaruguru ya kure ya Pariki y’Igihugu ya Nyungwe, mu Karere ka Nyamagabe. Utemba ugana mu majyaruguru y’iburasirazuba, ukinjira mu Karere ka Karongi, ugaca mu burengerazuba bwa Mukungu. Nyuma ukomeza gutemba werekeza mu majyaruguru y’iburasirazuba ukurikira umupaka ugabanya Uturere twa Nyamagabe na Karongi. Hanyuma uhindukira ugana mu majyepfo y’iburasirazuba mbere gato yo guhura n’Umugezi wa Mwogo, uwinjiramo uturutse ibumoso. [ 2 ] [ 3 ] Imigezi ihuriweho igize uruzi rwa Nyabarongo, rutemba mu majyaruguru ku nkengero z’iburasirazuba bw’igice cya Nili-Kongo. [ 1 ] == Amashakiro == '''Incamake'''<templatestyles src="Refbegin/styles.css" />  '''Amasoko'''  {{Rivers of Rwanda}} qa10cpdgv48v2z456kpebz5kmqhvj3r 131802 131794 2026-06-13T10:50:06Z Philemon Niyomwungeli 11747 addding reference 131802 wikitext text/x-wiki '''Mbirurume''' (izwi Bilirume, Biruruma, Birurume, Bitirume) ni uruzi mu burengerazuba bw'u [[Rwanda]] ni [[Umugezi wa Nyabarongo|uruzi rw'umugezi wa Nyabarongo]] . {{Databox|excludeProperties=Q15252477}} Umugezi wa Mbirurume uturuka mu gace k’amashyamba kari mu majyepfo y’u Rwanda, mu burasirazuba bw’Ikiraro cy’Amazi cya bw’igice cya Kongo-Nile . <ref>https://waterportal.rwb.rw/location_ng_info/WQ61#:~:text=Location%20name%3A%20Mbirurume%20River%20Downstream,Field%20visits</ref> Umugezi wa Mbirurume uturuka mu majyaruguru ya kure ya Pariki y’Igihugu ya Nyungwe, mu Karere ka Nyamagabe. Utemba ugana mu majyaruguru y’iburasirazuba, ukinjira mu Karere ka Karongi, ugaca mu burengerazuba bwa Mukungu. Nyuma ukomeza gutemba werekeza mu majyaruguru y’iburasirazuba ukurikira umupaka ugabanya Uturere twa Nyamagabe na Karongi. Hanyuma uhindukira ugana mu majyepfo y’iburasirazuba mbere gato yo guhura n’Umugezi wa Mwogo, uwinjiramo uturutse ibumoso. <ref>https://grokipedia.com/page/mbirurume_river</ref> <ref>https://grokipedia.com/page/mbirurume_river</ref> Imigezi ihuriweho igize uruzi rwa Nyabarongo, rutemba mu majyaruguru ku nkengero z’iburasirazuba bw’igice cya Nili-Kongo. == Amashakiro == '''Incamake'''<templatestyles src="Refbegin/styles.css" />  '''Amasoko'''  {{Rivers of Rwanda}} 2p0dm2y84j32e15bn4pdfylktqqbpfl 131805 131802 2026-06-13T10:50:36Z Philemon Niyomwungeli 11747 131805 wikitext text/x-wiki '''Mbirurume''' (izwi Bilirume, Biruruma, Birurume, Bitirume) ni uruzi mu burengerazuba bw'u [[Rwanda]] ni [[Umugezi wa Nyabarongo|uruzi rw'umugezi wa Nyabarongo]] . {{Databox|excludeProperties=Q15252477}} Umugezi wa Mbirurume uturuka mu gace k’amashyamba kari mu majyepfo y’u Rwanda, mu burasirazuba bw’Ikiraro cy’Amazi cya bw’igice cya Kongo-Nile . <ref>https://waterportal.rwb.rw/location_ng_info/WQ61#:~:text=Location%20name%3A%20Mbirurume%20River%20Downstream,Field%20visits</ref> Umugezi wa Mbirurume uturuka mu majyaruguru ya kure ya Pariki y’Igihugu ya Nyungwe, mu Karere ka Nyamagabe. Utemba ugana mu majyaruguru y’iburasirazuba, ukinjira mu Karere ka Karongi, ugaca mu burengerazuba bwa Mukungu. Nyuma ukomeza gutemba werekeza mu majyaruguru y’iburasirazuba ukurikira umupaka ugabanya Uturere twa Nyamagabe na Karongi. Hanyuma uhindukira ugana mu majyepfo y’iburasirazuba mbere gato yo guhura n’Umugezi wa Mwogo, uwinjiramo uturutse ibumoso. <ref>https://grokipedia.com/page/mbirurume_river</ref> <ref>https://grokipedia.com/page/mbirurume_river</ref> Imigezi ihuriweho igize uruzi rwa Nyabarongo, rutemba mu majyaruguru ku nkengero z’iburasirazuba bw’igice cya Nili-Kongo.<ref>https://www.mindat.org/feature-203159.html</ref> == Amashakiro == '''Incamake'''<templatestyles src="Refbegin/styles.css" />  '''Amasoko'''  {{Rivers of Rwanda}} oip1pmk1wb9j8wovsvxw0z7ckosxlba Umugezi wa Sebeya 0 10633 131781 99013 2026-06-13T09:58:44Z Munyurwe 17550 131781 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Travo-fleuve-inférieur.JPG|thumb|Umugezi wa sebeya]] '''Umugezi wa Sebeya''' ni uruzi ruri mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'Iburengerazuba]], u [[Rwanda]] rusohoka mu [[Ikiyaga cya Kivu|kiyaga cya Kivu]] giherereye mu majyepfo y'umujyi wa Gisenyi. Umugezi wa Sebeya ukomoka mu misozi y'[[akarere ka Rutsiro]].Ipima kilometero 110 z'uburebure bwamazi irimo kilometero kare 286 y'[[Akarere ka Rutsiro|aturere ka Rutsiro]], [[Akarere ka Ngororero|Ngororero]] na [[Akarere ka Rubavu|Rubavu]].<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Sebeya_River</ref> == Sebeya yuzuye == [[Dosiye:Stream between Maeganeku and Moon Beach 2.jpg|thumb|Sebeya]] [[Umugezi wa Sebeya]] iyo wuzuye usenyera amazu, igatwara imyaka  twahinze bikaduteza inzara,  sebeya iteje ikibazo cyane, kuko itwara ibintu n’abantu.<ref>https://www.rwandayacu.com/rubavu-abaturiye-umugezi-wa-sebeya-babangamiwe-nuko-ubangiriza-imitungo-ukanabatwara-abantu/</ref><ref>https://igihe.com/ibidukikije/ibungabunga/article/rubavu-umugezi-wa-sebeya-wimuraga-abaturage-umaze-kuba-ishingiro-ry-ubuzima</ref> uganiriye na abaturage bo mumurenge wa kamana rugerero na nyundo yo mukarere ka Rubavu bakkubwirako, uyumugezi wa sebeya wari warababereye ikibazo gikomeye kuko iyo wuzuraga wabateraga ibiza bitandukanye harimo; gutwara ibihingwa, amazu ndetse nibintu.<ref>https://www.rwb.rw/actualites/info-details/sebeya-project-media-tour-beneficiaries-witness-their-livelihoods-transformation</ref> == REBA == [[Ikiciro:Umugezi]] [[Ikiciro:Imigezi]] [[Ikiciro:Uruzi]] ewn9uz942wn8uy4m5e34n6wrwm942g5 Umugezi wa Rubyiro 0 10635 131788 99011 2026-06-13T10:34:16Z Tugirimana 17699 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/918768927|Rubyiro River]]" 131788 wikitext text/x-wiki '''Umugezi wa Rubyiro''' ni umugezi uri mu majyepfo y'uburengerazuba bw'u [[Rwanda]] ukaba uherereye ibumoso [[Umugezi wa Rusizi|bw'umugezi wa Ruzizi]] . Uhura na Ruzizi, bigakora umupaka utandukanya u Rwanda na [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]], mu ntera ya 2 kilometero hejuru y'aho [[Umugezi wa Ruhwa|uruzi rwa Ruhwa]], rukora umupaka utandukanya u Rwanda n'u [[Uburundi|Burundi]], rwinjirira muri Ruzizi. [ 1 ] == Amareferensi == {{Reflist|30em}}  o3brap7xva3stl6ea8rfpj499az8x4g Eric Senderi 0 12934 131745 122975 2026-06-13T03:38:40Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131745 wikitext text/x-wiki AMATEKA YA SENDERI HIT ... Ni muntu ki? Eric Senderi Nzaramba ni umuhanzi nyarwanda uririmba injyana ya Afro Beat, wamenyekanye cyane ku mazina ya "Eric Senderi" cyangwa "Senderi International Hit"<ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/muzika/article/senderi-international-hit-agarukanye-indirimbo-nshya</ref> . uyu muhanzi akaba ari umwe mu bakunze kwifashishwa mu bitaramo birimo gahunda za Leta n'ibindi bitaramo.<ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/avoka-y-indushyi-imanuka-ihiye-kandi-ibiryo-by-umunyamujyi-ntibibura-senderi</ref> Eric Senderi Nzaramba, yavukiye mu Ntara y’I Burasirazuba mu Karere ka Kirehe, Umurenge wa Nyarubuye, Akagari ka Nyarutunga ubu akaba atuye mu mujyi wa Kigali. Yavutse ku itariki ya 15 Werurwe 1977. Avuka mu muryango w’abana icyenda, ubu hasigaye babiri. Se yitwa Ndikumwami Yohana, Nyina akitwa Mukaderevu Esperanse. Amashuri abanza yayigiye I Nyarubuye n’ay’imyuga atatu.<ref group="Ni umuhanzi">Ni amakuru yakusanyijwe n'umunyamakuru wa www.mamb1.com</ref> Nyuma yaje kujya mu gisirikare cy’inkotanyi gutabara, yaje kuva mu gisirikare mu 2007.<ref>ww.mambo1.com ikinyamakuru kizewe mu Rwanda gitangaza amakuru</ref> Yinjiye mu buhanzi akiri muto ari mu itorero ry’aho yari atuye hitwa Nyarutunga gusa no mu gisirikare yari utera indirimbo (Ossi Morale) ari nabyo byaje kumufasha mu buhanzi bwe. Atangira guhimba indirimbo zivuga kuri Jenoside yakorewe Abatutsi 1994.<ref>ww.mambo1.com ikinyamakuru kizewe mu Rwanda gitangaza amakuru</ref> Yakoze nk’iyitwa "Intimba y’Intore z’Imana, Humura ntibizongera, Nyarubuye Iwacu, Twigirire Icyizere" n’izindi nyinshi zigera kuri 42. Izi ndirimbo zikaba zinafite amashusho yazo. <ref group="ww.mambo1.com ikinyamakuru kizewe mu Rwanda gitangaza amakuru">ww.mambo1.com ikinyamakuru kizewe mu Rwanda gitangaza amakuru</ref> Nyuma yaje gukora n'indirimbo zivuga ku buzima busanzwe, nk’iyitwa "Turi mu muvuduko, Cyimbagira, Abanyamujyi, Abanyarwanda Twaribohoye, Abasore Bariho Nta Cash, Reka Jarousie, Ndanyuzwe, Sofia, Umunyana, Kora, Abareyo, APR Fc, Sukura Umujyi," n’izindi nyinshi.<ref group="Ni umuhanzi">ww.mambo1.com ikinyamakuru kizewe mu Rwanda gitangaza amakuru</ref> Yahawe ibikombe Senderi yagiye hegukana ibikombe harimo icyo yahawe n’Umujyi wa Kigali cy’indirimbo yitwa Sukura Umujyi. Iki gikombe cyamuhesheje itike yo gutembera muri Afurika y’Epfo na Madagascar. Yaje no gutoranywa mu bahanzi batatu muri Afurika bafite indirimbo zishobora guhoza abana bahuye n’imitingito ku isi, imyuzure, Jenoside n’ibindi biza.<ref group="ww.mambo1.com ikinyamakuru kizewe mu Rwanda gitangaza amakuru">ww.mambo1.com ikinyamakuru kizewe mu Rwanda gitangaza amakuru</ref> Yahawe igihembo na Perezida wa Repubulika Paul Kagame cyo kujya muri America(muri Mexico) gushyigikira ikipe y’igihugu y’abatarengeje imyaka 17 aho yari iri mu gikombe cy’isi. Aha yahawe n'umwanya wo kuririmba muri icyo gikombe cy'isi.<ref>ww.mambo1.com ikinyamakuru kizewe mu Rwanda gitangaza amakuru</ref> Senderi ni umwe mu bahanzi bitabiriye irushanwa rya 'Primus Guma Guma Super Star' inshuro eshatu zikurikiranya. Yitabiriye itangwa ry'ibihembo bya 'Salax Awards' abyegukana inshuro eshatu.<ref>ww.mambo1.com ikinyamakuru kizewe mu Rwanda gitangaza amakuru</ref> Yabashije no kwegukana ibihembo nk'umuhanzi ukunzwe cyane n'abaturage muri 'Kalisimbi Awards' naho yacyegukanye inshuro eshatu.<ref group="ww.mambo1.com ikinyamakuru kizewe mu Rwanda gitangaza amakuru">ww.mambo1.com ikinyamakuru kizewe mu Rwanda gitangaza amakuru</ref> Kugeza ubu ni umwe mu bahanzi Nyarwanda babashije kuririmba muri Stade Amahoro ivuguruye yakira abantu ibihumbi 45.<ref group="ww.mambo1.com ikinyamakuru kizewe mu Rwanda gitangaza amakuru">ww.mambo1.com ikinyamakuru kizewe mu Rwanda gitangaza amakuru</ref> Senderi ni umuhanzi wagiye arangwa n'udushya twinshi haba mu bitaramo ndetse no mu buzima busanzwe harimo no kuba yarigeze kwitwa musaza wa Miss Rwanda 2015 Kundwa Doriane.<ref group="ww.mambo1.com ikinyamakuru kizewe mu Rwanda gitangaza amakuru">ww.mambo1.com ikinyamakuru kizewe mu Rwanda gitangaza amakuru</ref> = amashakiro = <references />https://web.archive.org/web/20250702120437/https://mambo1.com/udushya-nibyaranze-ubuzima-bwa-senderi-mu-muziki-ugiye-kwizihiza-imyaka-20-aririmba/ [[Ikiciro:Umunyarwanda]] [[Ikiciro:Umunyamwuga]] [[Ikiciro:Entertainment]] [[Ikiciro:Umuhanzi]] [[Ikiciro:Rwandan artists]] joc7bzol45fq9qejeurn02ao0xskpkv KVC 0 14726 131762 127983 2026-06-13T08:13:18Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131762 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Match de volley ball.jpg|thumb|kvc|330x330px]] '''KVC''' ( Kigali Volleyball Club ) ni ikipe yabigize umwuga mu mukino w'amaboko wa volleyball, KVC ikina shampiyona itegurwa n '[[Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball mu Rwanda|Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball]] mu [[Rwanda]] (The Rwanda Volleyball Federation[[FRVB|, FRVB)]]. KVC igira amakipe abili, ikipe ya [[Umugabo|bagabo]] ndetse ni kipe [[Umugore|bagore]] na [[Umugore|bakobwa]]. <ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/article/nyuma-y-imyaka-ine-kvc-yarasenyutse-yagarutse</ref><ref>https://betsapi.com/r/1514224/KVC-Women-vs-IPRC-Huye-Women</ref><ref>https://moovitapp.com/index/en/public_transit-KVC_Hawaii_Volleyball_Club_Kealahou_Volleyball_Club-Honolulu_HI-site_150980915-1144</ref><ref>{{Cite web |url=https://volleybox.net/clubs/RW |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307162221/https://volleybox.net/clubs/RW |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newvision.co.ug/news/1029953/kigali</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.umusarenews.com/story/rwanda-shampiyona-y%E2%80%99umukino-wa-volleyball-igiye-gukinwa-mu-mezi-abiri |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307162221/https://www.umusarenews.com/story/rwanda-shampiyona-y%E2%80%99umukino-wa-volleyball-igiye-gukinwa-mu-mezi-abiri |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/110007</ref><ref>http://isimbi.rw/siporo/article/volleyball-marshal-wakiniraga-reg-vc-yahagaritse-gukina-agirwa-umutoza-mukuru-wa-gisagara-vc</ref><ref>https://www.newvision.co.ug/news/1294541/kavc-collapse-kigali-burundi</ref><ref>https://www.africa-press.net/rwanda/sport/volleyball-league-set-to-start-on-july-16</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.umusarenews.com/story/rwanda-shampiyona-y%E2%80%99umukino-wa-volleyball-igiye-gukinwa-mu-mezi-abiri |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307162221/https://www.umusarenews.com/story/rwanda-shampiyona-y%E2%80%99umukino-wa-volleyball-igiye-gukinwa-mu-mezi-abiri |url-status=dead }}</ref><ref>https://finixsports.wordpress.com/tag/kigali-volleyball-club-kvc/</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/55571/Sports/volleyball-league-throws-off</ref><ref>https://www.ktpress.rw/2021/11/volleyball-federation-resumes-sports-activities-with-new-tournament/</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ktpress.rw/2018/02/rra-gisagara-clubs-win-heroes-volleyball-tournament/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307162221/https://www.ktpress.rw/2018/02/rra-gisagara-clubs-win-heroes-volleyball-tournament/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/71512/volleyball-ikipe-y-igihugu-y-abakobwa-71512.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/08/umujyi-wa-kigali-wemeje-ko-ufasha-gasogi-united/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307162222/https://umuseke.rw/2022/08/umujyi-wa-kigali-wemeje-ko-ufasha-gasogi-united/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://menyanibi.rw/mukunzi-wahawe-shampiyona-yigihugu-ya-volleyball-ni-muntu-ki/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307162222/https://menyanibi.rw/mukunzi-wahawe-shampiyona-yigihugu-ya-volleyball-ni-muntu-ki/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://rushyashya.net/shampiyona-ya-volleyball-iratangira-inatek-vc-ifite-igikombe-yakira-iprc-south/</ref> * yitabiriye [[Irushanwa ry’Intwari|Irushanwa ry'intwali]] .<ref>{{Cite web |url=https://www.ktpress.rw/2018/02/rra-gisagara-clubs-win-heroes-volleyball-tournament/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307162221/https://www.ktpress.rw/2018/02/rra-gisagara-clubs-win-heroes-volleyball-tournament/ |url-status=dead }}</ref> * Shampiyona ya volleyball mu Rwanda.<ref>https://allafrica.com/stories/202205170281.html</ref> === Amashakiro === [[Ikiciro:Siporo]] [[Ikiciro:Siporo ya volleyball]] cq7rvzezxaxz9d92nsu2i1xdufc8sxz Isoko ya nil 0 15385 131771 109334 2026-06-13T08:51:55Z Muzehe Pontien 18356 131771 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Aswan bateaux sur le Nil (19).jpg|thumb|NIL]] '''Isoko ya Nile''' ni isoko yumugezi wa Nil, ukaba ariwo mu nini ku isi, ikaba iri mu ishyamba kimeza na parike ya Nyungwe mu [[Rwanda]]. Hari abavuga ko isoko ya Nile iri mu gihugu cyu [[Uburundi|Burundi]] ku mugezi wa Ruvyironza. hai abandi bavugako inkomoko muri [[Ubugande|Uganda]] mu kiyaga cya Victoria. isoko ya Nile ituruka mu Rwanda, ikambukiranya ibihugu birimo u Burundi, Tanzania, Uganda, Sudan y’Amajyepfo, Sudan, Ethiopia na Misiri.<ref name=":0">https://igihe.com/ibidukikije/article/nile-ibisobanuro-ku-isoko-y-uru</ref> [[Dosiye:River_Nile,_Murchison_Falls_National_Park,_Uganda_32.jpg|thumb|umugeze wa Nili uca muri Murchison Falls National Park, Uganda ]] == '''Nile Kuva ku isoko kugera ku Nyanja ya Mediterane''' == Nile ifite inkomoko muri Nyungwe mu mugezi wa Rukarara ukomeza ukivanga na Mwogo, bikabyara Nyabarongo ikomeza ikisukamo indi migezi bigatanga Akanyaru, nako kavamo Akagera kakisuka mu kiyaga cya Victoria muri Uganda, ahitwa Ripon Falls hafi ya Jinja, aho amazi asohoka yitwa Victoria Nile. Igenda ikisuka mu kiyaga cya Kyoga n’icya Albert.<ref name=":0" /><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/98182/nil-isoko-yubuzima-ibaye-isoko-yamakimbirane-hagati-ya-ethiopia-sudan-na-misiri-98182.html</ref> == '''Nile yatangiye gukoresha mu myaka 4000 mbere ya Yezu''' == Umugezi wa Nile ukoreshwa mu buhinzi no mu bikorwa by’ingufu zibyara amashanyarazi cyane cyane mu bihugu by’amajyaruguru y’uburasirazuba bwa Afurika ahari ubutayu.Kuhira imyaka n’uruzi rwa Nilie byatangiye mu myaka 4000 mbere ya Yezu Kristu mu gihugu cya Misiri. Ubu iki gihugu kibarizwamo ingomero zo kuhira nyinshi.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-56686651</ref><ref>{{Cite web |url=http://jkanya.free.fr/nil200209.html |title=Archive copy |access-date=2023-03-20 |archive-date=2010-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100623093408/http://jkanya.free.fr/nil200209.html |url-status=dead }}</ref> [[Dosiye:Cairo-Nile-2020(2).jpg|thumb|Umugezi wa Nilli uca muri Egypt -Cairo]] Uru ruzi rwa Nile rwanatunganyijwemo ibidamu bibyazwamo amashanyarazi kuva mu 1902, hakorwa ikidamu ya Aswan aricyo cya mbere cyabayeho muri iki gihugu, nyuma haza kubakwa n’izindi ngomero nyinshi ku buryo na [[Etiyopiya]] iherutse gushoza intambara hagati yayo na Misiri bapfa urugomero Ethiopia ishaka kubaka kuri Nile Misiri ikavuga ko rwatuma amazi ajya muri Nile agabanuka cyane.<ref>https://kiny.taarifa.rw/u-rwanda-rweretse-amahanga-raporo-yo-kubungabunga-uruzi-rwa-nil/</ref> ==== Reba ==== <references /> [[Ikiciro:Ibidukikije]] h0e4fuv96l43r2ab8xj6305gti1c53u 131772 131771 2026-06-13T08:53:57Z Muzehe Pontien 18356 131772 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Aswan bateaux sur le Nil (19).jpg|thumb|NIL]] '''Isoko ya Nile''' ni isoko yumugezi wa Nil, ukaba ariwo mu nini ku isi, ikaba iri mu ishyamba kimeza na parike ya Nyungwe mu [[Rwanda]]. Hari abavuga ko isoko ya Nile iri mu gihugu cyu [[Uburundi|Burundi]] ku mugezi wa Ruvyironza. hari abandi bavugako inkomoko muri [[Ubugande|Uganda]] mu kiyaga cya Victoria. isoko ya Nile ituruka mu Rwanda, ikambukiranya ibihugu birimo u Burundi, Tanzania, Uganda, Sudan y’Amajyepfo, Sudan, Ethiopia na Misiri.<ref name=":0">https://igihe.com/ibidukikije/article/nile-ibisobanuro-ku-isoko-y-uru</ref> [[Dosiye:River_Nile,_Murchison_Falls_National_Park,_Uganda_32.jpg|thumb|umugeze wa Nili uca muri Murchison Falls National Park, Uganda ]] == '''Nile Kuva ku isoko kugera ku Nyanja ya Mediterane''' == Nile ifite inkomoko muri Nyungwe mu mugezi wa Rukarara ukomeza ukivanga na Mwogo, bikabyara Nyabarongo ikomeza ikisukamo indi migezi bigatanga Akanyaru, nako kavamo Akagera kakisuka mu kiyaga cya Victoria muri Uganda, ahitwa Ripon Falls hafi ya Jinja, aho amazi asohoka yitwa Victoria Nile. Igenda ikisuka mu kiyaga cya Kyoga n’icya Albert.<ref name=":0" /><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/98182/nil-isoko-yubuzima-ibaye-isoko-yamakimbirane-hagati-ya-ethiopia-sudan-na-misiri-98182.html</ref> == '''Nile yatangiye gukoresha mu myaka 4000 mbere ya Yezu''' == Umugezi wa Nile ukoreshwa mu buhinzi no mu bikorwa by’ingufu zibyara amashanyarazi cyane cyane mu bihugu by’amajyaruguru y’uburasirazuba bwa Afurika ahari ubutayu.Kuhira imyaka n’uruzi rwa Nilie byatangiye mu myaka 4000 mbere ya Yezu Kristu mu gihugu cya Misiri. Ubu iki gihugu kibarizwamo ingomero zo kuhira nyinshi.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-56686651</ref><ref>{{Cite web |url=http://jkanya.free.fr/nil200209.html |title=Archive copy |access-date=2023-03-20 |archive-date=2010-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100623093408/http://jkanya.free.fr/nil200209.html |url-status=dead }}</ref> [[Dosiye:Cairo-Nile-2020(2).jpg|thumb|Umugezi wa Nilli uca muri Egypt -Cairo]] Uru ruzi rwa Nile rwanatunganyijwemo ibidamu bibyazwamo amashanyarazi kuva mu 1902, hakorwa ikidamu ya Aswan aricyo cya mbere cyabayeho muri iki gihugu, nyuma haza kubakwa n’izindi ngomero nyinshi ku buryo na [[Etiyopiya]] iherutse gushoza intambara hagati yayo na Misiri bapfa urugomero Ethiopia ishaka kubaka kuri Nile Misiri ikavuga ko rwatuma amazi ajya muri Nile agabanuka cyane.<ref>https://kiny.taarifa.rw/u-rwanda-rweretse-amahanga-raporo-yo-kubungabunga-uruzi-rwa-nil/</ref> ==== Reba ==== <references /> [[Ikiciro:Ibidukikije]] owl5167t9j17msgfev1w5n5jtdpjx3z Umugezi wa Kwango 0 15510 131810 93445 2026-06-13T10:53:22Z AGIRANEZA 18375 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1305668367|Kwango River]]" 131810 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  Uruzi rwa Cuango cyangwa Kwango (mu Giporutugali: Rio Cuango; mu Gifaransa: Rivière Kwango; mu Giholandi: Kwango Rivier) ni uruzi runyura mu bihugu bibiri, ari yo Angola na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo. Ni umugezi munini kurusha indi winjira mu ruzi rwa Kasaï uturutse i buryo bw'ibumoso (left bank tributary), mu kibaya cy'uruzi rwa Kongo. Runyura mu ntara ya Malanje muri Angola. Ikibaya cy'uruzi rwa Kwango gifite ubutunzi bunini bw'amabuye y'agaciro (diyama, cyane cyane mu karere ka Chitamba-Lulo Kimberlite Cluster mu ntara ya Lunda Norte, wavumbuwe mu mugezi nyamukuru ndetse no mu mibande n'ahantu hatambutsa amazi (flood plains) hegereye uruzi. Mu kinyejana cya 19, uruzi rwa Kwango rwitwaga Quango, cyane cyane mu nyandiko z'umushakashatsi David Livingstone . <ref name="livingstone">{{Cite web |last=Livingstone |first=Justin D. |date=2019 |title=Glossary of Key Terms in the Missionary Travels Manuscript |url=https://livingstoneonline.org/in-his-own-words/missionary-travels-manuscript/glossary-key-terms-in-the-missionary-travels-manuscript |access-date=6 April 2025 |website=Livingstone Online}}</ref> Ubwami bwa Rund, bwagutse buhinduka ubwami bwa Lunda, bwari bugizwe n'uturere twavaga ku ruzi rwa Kwango kugeza ku [[Umugezi wa Luapula|ruzi rwa Luapula]] . Abategetsi babwo bitabiriye ubucuruzi bw'abacakara . <ref name="Ogot1992">{{Cite book |last=Bethwell A. Ogot |date=July 1992 |title=Africa from the sixteenth to the eighteenth century |url=https://books.google.com/books?id=WAQbp7aLpZkC&pg=PA601 |publisher=UNESCO |isbn=978-92-3-101711-7 |pages=580, 601, 605 |access-date=24 January 2011}}</ref> Kwaguka kwa Lunda mu kibaya byateje imbere umurage wa politiki n'umuco rusange, ndetse binateza imbere ubucuruzi bw'abacakara, bitewe n'ubucucike bw'abaturage buri hagati y'imigezi ya Kwango na [[Umugezi wa Kwilu|Kwilu]] . Abanyaporutugali bakoroneje ikibaya cy'uruzi rwa Kwango, banyaga ubwami bwa Kasanje. Uruzi rwa Kwango rwarebwaga n'amasezerano y'Ubuporutugali yashyiriweho umukono i Lisbonne ku itariki ya 25 Gicurasi 1891, ndetse n'Itangazo ryo ku itariki ya 24 Werurwe. 1894.<ref name="BrownlieBurns1979">{{Cite book |last=Brownlie |first=Ian |year=1979 |title=African boundaries: a legal and diplomatic encyclopaedia |url=https://books.google.com/books?id=A8Du4k0udx4C&pg=PA492 |last2=Burns |first2=Ian R. |publisher=C. Hurst |isbn=978-0-903983-87-7 |page=492 |access-date=25 January 2011}}</ref> Cuango, iherereye mu Ntara ya Lunda Norte mu kibaya cy'uruzi rwa Cuango, ifatwa nk' "iri mu mutima w'amabuye y'agaciro mu majyaruguru y'uburasirazuba bwa Angola", agace ka diyama gakungahaye cyane muri Angola. Uyu mujyi wagize uruhare runini mu ntambara y'abenegihugu ya Angola, kuko ingabo za Uniao National zombi zagerageje gufata no gufata umujyi. UNITA yashyikirije guverinoma umujyi ku ya 30 Nzeri 1997, nk'igice cy'amasezerano ya Lusaka . <ref name="JamesBroadhead2004">{{Cite book |last=James |first=W. Martin |year=2004 |title=Historical dictionary of Angola |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000jame |last2=Broadhead |first2=Susan Herlin |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-4940-2 |pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000jame/page/41 41]– |access-date=25 January 2011 |url-access=registration}}</ref> 3pnp0qedeb2ffbpsauww1lql1w55ah5 131812 131810 2026-06-13T10:55:01Z AGIRANEZA 18375 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1305668367|Kwango River]]" 131812 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  Uruzi rwa Cuango cyangwa Kwango (mu Giporutugali: Rio Cuango; mu Gifaransa: Rivière Kwango; mu Giholandi: Kwango Rivier) ni uruzi runyura mu bihugu bibiri, ari yo Angola na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo. Ni umugezi munini kurusha indi winjira mu ruzi rwa Kasaï uturutse i buryo bw'ibumoso (left bank tributary), mu kibaya cy'uruzi rwa Kongo. Runyura mu ntara ya Malanje muri Angola. Ikibaya cy'uruzi rwa Kwango gifite ubutunzi bunini bw'amabuye y'agaciro (diyama, cyane cyane mu karere ka Chitamba-Lulo Kimberlite Cluster mu ntara ya Lunda Norte, wavumbuwe mu mugezi nyamukuru ndetse no mu mibande n'ahantu hatambutsa amazi (flood plains) hegereye uruzi. Mu kinyejana cya 19, uruzi rwa Kwango rwitwaga Quango, cyane cyane mu nyandiko z'umushakashatsi David Livingstone . <ref name="livingstone">{{Cite web |last=Livingstone |first=Justin D. |date=2019 |title=Glossary of Key Terms in the Missionary Travels Manuscript |url=https://livingstoneonline.org/in-his-own-words/missionary-travels-manuscript/glossary-key-terms-in-the-missionary-travels-manuscript |access-date=6 April 2025 |website=Livingstone Online}}</ref> Ubwami bwa Rund, bwagutse buhinduka ubwami bwa Lunda, bwari bugizwe n'uturere twavaga ku ruzi rwa Kwango kugeza ku [[Umugezi wa Luapula|ruzi rwa Luapula]] . Abategetsi babwo bitabiriye ubucuruzi bw'abacakara . <ref name="Ogot1992">{{Cite book |last=Bethwell A. Ogot |date=July 1992 |title=Africa from the sixteenth to the eighteenth century |url=https://books.google.com/books?id=WAQbp7aLpZkC&pg=PA601 |publisher=UNESCO |isbn=978-92-3-101711-7 |pages=580, 601, 605 |access-date=24 January 2011}}</ref> Kwaguka kwa Lunda mu kibaya byateje imbere umurage wa politiki n'umuco rusange, ndetse binateza imbere ubucuruzi bw'abacakara, bitewe n'ubucucike bw'abaturage buri hagati y'imigezi ya Kwango na [[Umugezi wa Kwilu|Kwilu]] . Abanyaporutugali bakoroneje ikibaya cy'uruzi rwa Kwango, banyaga ubwami bwa Kasanje. Uruzi rwa Kwango rwarebwaga n'amasezerano y'Ubuporutugali yashyiriweho umukono i Lisbonne ku itariki ya 25 Gicurasi 1891, ndetse n'Itangazo ryo ku itariki ya 24 Werurwe. 1894.<ref name="BrownlieBurns1979">{{Cite book |last=Brownlie |first=Ian |year=1979 |title=African boundaries: a legal and diplomatic encyclopaedia |url=https://books.google.com/books?id=A8Du4k0udx4C&pg=PA492 |last2=Burns |first2=Ian R. |publisher=C. Hurst |isbn=978-0-903983-87-7 |page=492 |access-date=25 January 2011}}</ref> Cuango, iherereye mu Ntara ya Lunda Norte mu kibaya cy'uruzi rwa Cuango, ifatwa nk' "iri mu mutima w'amabuye y'agaciro mu majyaruguru y'uburasirazuba bwa Angola", agace ka diyama gakungahaye cyane muri Angola. Uyu mujyi wagize uruhare runini mu ntambara y'abenegihugu ya Angola, kuko ingabo za Uniao National zombi zagerageje gufata no gufata umujyi. UNITA yashyikirije guverinoma umujyi ku ya 30 Nzeri 1997, nk'igice cy'amasezerano ya Lusaka . <ref name="JamesBroadhead2004">{{Cite book |last=James |first=W. Martin |year=2004 |title=Historical dictionary of Angola |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000jame |last2=Broadhead |first2=Susan Herlin |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-4940-2 |pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000jame/page/41 41]– |access-date=25 January 2011 |url-access=registration}}</ref> Cuango ituruka mu misozi miremire ya Alto Chicapa mu ntara ya Lunda Sul muri Angola, ikamanuka mu majyepfo y'amajyaruguru y'uburengerazuba, ikambuka umupaka na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo, ikanahurira n'uruzi rwa Kasai hafi y'umujyi wa Bandundo . Nyuma yaho, isuka mu [[Umugezi wa Congo|ruzi rwa Kongo]] . <ref name="JamesBroadhead2004">{{Cite book |last=James |first=W. Martin |year=2004 |title=Historical dictionary of Angola |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000jame |last2=Broadhead |first2=Susan Herlin |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-4940-2 |pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000jame/page/41 41]– |access-date=25 January 2011 |url-access=registration}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFJamesBroadhead2004">James, W. Martin; Broadhead, Susan Herlin (2004). <span class="id-lock-registration" title="Free registration required">[[iarchive:historicaldictio0000jame|''Historical dictionary of Angola'']]</span>. Scarecrow Press. pp.&nbsp;[[iarchive:historicaldictio0000jame/page/41|41]]–. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8108-4940-2|<bdi>978-0-8108-4940-2</bdi>]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 January</span> 2011</span>.</cite></ref> Uruzi ruzamuka mu [[Lunda plateau|kibaya cya Lunda]], rukora ikibaya kinini. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">Icyitonderwa kirakenewe</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Uruzi rwa Kwango rufite {{Convert|1100|km}} uburebure kuva aho isoko yacyo iherereye kugeza aho ihurira n'uruzi rwa Kongo, muri rwo hakaba {{Convert|855|km}} iherereye muri Angola. <ref name="Brit">{{Cite web |title=Kwango River |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/325813/Kwango-River. |access-date=24 January 2011 |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> <ref name="Great">{{Cite web |title=Kwango |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River |access-date=24 January 2011 |publisher=The Free Dictionary by Farlex of The Great Soviet Encyclopedia}}</ref> Uruzi rutemba amazi ku buso bwose bwa {{Convert|263500|km2}} . Inkombe yayo y'iburyo ni imigezi ya Wamba na Kwilu. <ref name="Free">{{Cite web |title=Kwango |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River |access-date=24 January 2011}}</ref> Cuango ifite amasumo menshi n'imigezi myinshi. <ref name="Free">{{Cite web |title=Kwango |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River |access-date=24 January 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River "Kwango"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 January</span> 2011</span>.</cite></ref> Uburyo bwo kugenda buboneka cyane cyane mu nkengero zo hasi z'uruzi, bufite uburebure bwa {{Convert|307|km}} kuva ku kanwa kayo kugera ku mugezi wa Kingushi. Uburyo bwo kugenda igice burashoboka no hagati mu ruzi hagati ya Kingushi n'amazi ya Franz Josef mu ntera ya {{Convert|300|km}} . <ref name="Free" /> Imvura igwa mu ruzi mu gihe cy'amezi make iba mu kwezi kwa Kanama. Impuzandengo y'amazi asohoka mu mwaka mu nkengero z'uruzi ni {{Convert|2700|m3/s|spell=us}} <ref name="Free">{{Cite web |title=Kwango |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River |access-date=24 January 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River "Kwango"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 January</span> 2011</span>.</cite></ref> Ikibaya cy'uruzi gituwe n'imiryango ya Yaka, Abasuku, [[Mbala people|Abambala]], n'Abapende . Ubuhanga bwabo mu bukorikori bugaragara mu buryo bw'udupfukamunwa mu miterere y'ibishushanyo, n'ibindi bintu bibajwe. <ref name="Kwango">{{Cite web |title=Kwango River |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/325813/Kwango-River. |access-date=24 January 2011 |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> Nubwo uruzi rukoreshwa mu kuroba, <ref name="Free">{{Cite web |title=Kwango |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River |access-date=24 January 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River "Kwango"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 January</span> 2011</span>.</cite></ref> ikibaya cyaratunganyijwe ku buryo gitanga ubuhinzi bwo kwibeshaho gusa. Icyagaragaye mu mateka ni umusaruro w'amavuta y'amapamu na kawucu. <ref name="FishFish2001">{{Cite book |last=Fish |first=Bruce |date=May 2001 |title=The Congo |url=https://books.google.com/books?id=8qxA7unER3MC&pg=PA14 |last2=Fish |first2=Becky Durost |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0-7910-6198-5 |page=14 |access-date=25 January 2011}}</ref> <ref name="Heintze2008">{{Cite book |last=Heintze |first=Beatrix |year=2008 |title=Angola on the move: transport routes, communications and history |url=https://books.google.com/books?id=jkEN9mvNbRQC&pg=PA85 |publisher=Verlag Otto Lembeck |isbn=978-3-87476-553-4 |page=85 |access-date=25 January 2011}}</ref> Ibikorwa by'ingenzi mu bukungu n'amafaranga [[Angola|Leta ya Angola]] yinjiza biva mu gucukura diyama mu kibaya. Ikibaya cy'uruzi gifite isoko ryinshi rya diyama mu itsinda rya Chitamba-Lulo Kimberlite Cluster mu Ntara ya Lunda Norte, ryavumbuwe mu muyoboro munini w'uruzi no ku materase yo mu kibaya cyuzuyemo imyuzure. Intara za Lunda Norte na Lund Sul mu kibaya cy'uruzi zigize umubare munini w'ibirombe bya diyama mu kibaya no muri Angola. <ref name="Dockstock">{{Cite web |title=De Beers, diamonds and Angola developing an understanding |url=http://www.docstoc.com/docs/49105357/De-Beers-diamonds-and-Angola-developing-an-understanding-of |access-date=24 January 2011 |publisher=Dockstock – Documents for Special Business and Professionals |pages=37–39}}</ref> Impushya zo gushakisha zahawe BRC, zigera ku buso bwa {{Convert|2150|km}} hagati ya Tembo na Kasonga Lunda hejuru y'uruzi rwa Kwango rufite uburebure bwa {{Convert|185|km}} . <ref name="Project">{{Cite web |title=Kwango River Project |url=http://www.afdevinfo.com/htmlreports/org/org_55754.html |access-date=24 January 2011 |publisher=BRC Congo Development S.P.R.L.; Kwango Mining S.P.R.L.}}</ref> Dukurikije uruhushya rwo gucukura amabuye y'agaciro rufitwe na Soiadale de Desenvolvimento Mineiro (SDM), uturere dukorerwamo imirimo y’ubucukuzi turi ku miyoboro ya Tazua na Ginge River kuri Cuango. <ref>{{Cite web |year=2003 |title=Technical Review Of Diamond Concessions On The Cuango River, Northern Angola |url=http://www.infomine.com/index/pr/Pa145202.PDF |publisher=A C A Howe International Limited |page=8}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Alphabetical Locality Index – T |url=http://www.mindat.org/locindex-T0.html |publisher=mindat.org |quote=Tazua Mine, Luzamba, Cuango City Council, Lunda Norte Province, Angola}}</ref><templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}}{{Rivers of Angola}}{{Rivers of the Democratic Republic of the Congo}}{{Authority control}} [[Ikiciro:Pages with unreviewed translations]] d3vp52z318nioi5ahk9nrmx5o4cmfc9 131813 131812 2026-06-13T10:55:58Z AGIRANEZA 18375 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1305668367|Kwango River]]" 131813 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  Uruzi rwa Cuango cyangwa Kwango (mu Giporutugali: Rio Cuango; mu Gifaransa: Rivière Kwango; mu Giholandi: Kwango Rivier) ni uruzi runyura mu bihugu bibiri, ari yo Angola na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo. Ni umugezi munini kurusha indi winjira mu ruzi rwa Kasaï uturutse i buryo bw'ibumoso (left bank tributary), mu kibaya cy'uruzi rwa Kongo. Runyura mu ntara ya Malanje muri Angola. Ikibaya cy'uruzi rwa Kwango gifite ubutunzi bunini bw'amabuye y'agaciro (diyama, cyane cyane mu karere ka Chitamba-Lulo Kimberlite Cluster mu ntara ya Lunda Norte, wavumbuwe mu mugezi nyamukuru ndetse no mu mibande n'ahantu hatambutsa amazi (flood plains) hegereye uruzi. Mu kinyejana cya 19, uruzi rwa Kwango rwitwaga Quango, cyane cyane mu nyandiko z'umushakashatsi David Livingstone . <ref name="livingstone">{{Cite web |last=Livingstone |first=Justin D. |date=2019 |title=Glossary of Key Terms in the Missionary Travels Manuscript |url=https://livingstoneonline.org/in-his-own-words/missionary-travels-manuscript/glossary-key-terms-in-the-missionary-travels-manuscript |access-date=6 April 2025 |website=Livingstone Online}}</ref> Ubwami bwa Rund, bwagutse buhinduka ubwami bwa Lunda, bwari bugizwe n'uturere twavaga ku ruzi rwa Kwango kugeza ku [[Umugezi wa Luapula|ruzi rwa Luapula]] . Abategetsi babwo bitabiriye ubucuruzi bw'abacakara . <ref name="Ogot1992">{{Cite book |last=Bethwell A. Ogot |date=July 1992 |title=Africa from the sixteenth to the eighteenth century |url=https://books.google.com/books?id=WAQbp7aLpZkC&pg=PA601 |publisher=UNESCO |isbn=978-92-3-101711-7 |pages=580, 601, 605 |access-date=24 January 2011}}</ref> Kwaguka kwa Lunda mu kibaya byateje imbere umurage wa politiki n'umuco rusange, ndetse binateza imbere ubucuruzi bw'abacakara, bitewe n'ubucucike bw'abaturage buri hagati y'imigezi ya Kwango na [[Umugezi wa Kwilu|Kwilu]] . Abanyaporutugali bakoroneje ikibaya cy'uruzi rwa Kwango, banyaga ubwami bwa Kasanje. Uruzi rwa Kwango rwarebwaga n'amasezerano y'Ubuporutugali yashyiriweho umukono i Lisbonne ku itariki ya 25 Gicurasi 1891, ndetse n'Itangazo ryo ku itariki ya 24 Werurwe. 1894.<ref name="BrownlieBurns1979">{{Cite book |last=Brownlie |first=Ian |year=1979 |title=African boundaries: a legal and diplomatic encyclopaedia |url=https://books.google.com/books?id=A8Du4k0udx4C&pg=PA492 |last2=Burns |first2=Ian R. |publisher=C. Hurst |isbn=978-0-903983-87-7 |page=492 |access-date=25 January 2011}}</ref> Cuango, iherereye mu Ntara ya Lunda Norte mu kibaya cy'uruzi rwa Cuango, ifatwa nk' "iri mu mutima w'amabuye y'agaciro mu majyaruguru y'uburasirazuba bwa Angola", agace ka diyama gakungahaye cyane muri Angola. Uyu mujyi wagize uruhare runini mu ntambara y'abenegihugu ya Angola, kuko ingabo za Uniao National zombi zagerageje gufata no gufata umujyi. UNITA yashyikirije guverinoma umujyi ku ya 30 Nzeri 1997, nk'igice cy'amasezerano ya Lusaka . <ref name="JamesBroadhead2004">{{Cite book |last=James |first=W. Martin |year=2004 |title=Historical dictionary of Angola |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000jame |last2=Broadhead |first2=Susan Herlin |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-4940-2 |pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000jame/page/41 41]– |access-date=25 January 2011 |url-access=registration}}</ref>   Cuango ituruka mu misozi miremire ya Alto Chicapa mu ntara ya Lunda Sul muri Angola, ikamanuka mu majyepfo y'amajyaruguru y'uburengerazuba, ikambuka umupaka na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo, ikanahurira n'uruzi rwa Kasai hafi y'umujyi wa Bandundo . Nyuma yaho, isuka mu [[Umugezi wa Congo|ruzi rwa Kongo]] . <ref name="JamesBroadhead2004">{{Cite book |last=James |first=W. Martin |year=2004 |title=Historical dictionary of Angola |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000jame |last2=Broadhead |first2=Susan Herlin |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-4940-2 |pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000jame/page/41 41]– |access-date=25 January 2011 |url-access=registration}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFJamesBroadhead2004">James, W. Martin; Broadhead, Susan Herlin (2004). <span class="id-lock-registration" title="Free registration required">[[iarchive:historicaldictio0000jame|''Historical dictionary of Angola'']]</span>. Scarecrow Press. pp.&nbsp;[[iarchive:historicaldictio0000jame/page/41|41]]–. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8108-4940-2|<bdi>978-0-8108-4940-2</bdi>]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 January</span> 2011</span>.</cite></ref> Uruzi ruzamuka mu [[Lunda plateau|kibaya cya Lunda]], rukora ikibaya kinini. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">Icyitonderwa kirakenewe</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Uruzi rwa Kwango rufite {{Convert|1100|km}} uburebure kuva aho isoko yacyo iherereye kugeza aho ihurira n'uruzi rwa Kongo, muri rwo hakaba {{Convert|855|km}} iherereye muri Angola. <ref name="Brit">{{Cite web |title=Kwango River |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/325813/Kwango-River. |access-date=24 January 2011 |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> <ref name="Great">{{Cite web |title=Kwango |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River |access-date=24 January 2011 |publisher=The Free Dictionary by Farlex of The Great Soviet Encyclopedia}}</ref> Uruzi rutemba amazi ku buso bwose bwa {{Convert|263500|km2}} . Inkombe yayo y'iburyo ni imigezi ya Wamba na Kwilu. <ref name="Free">{{Cite web |title=Kwango |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River |access-date=24 January 2011}}</ref> Cuango ifite amasumo menshi n'imigezi myinshi. <ref name="Free">{{Cite web |title=Kwango |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River |access-date=24 January 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River "Kwango"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 January</span> 2011</span>.</cite></ref> Uburyo bwo kugenda buboneka cyane cyane mu nkengero zo hasi z'uruzi, bufite uburebure bwa {{Convert|307|km}} kuva ku kanwa kayo kugera ku mugezi wa Kingushi. Uburyo bwo kugenda igice burashoboka no hagati mu ruzi hagati ya Kingushi n'amazi ya Franz Josef mu ntera ya {{Convert|300|km}} . <ref name="Free" /> Imvura igwa mu ruzi mu gihe cy'amezi make iba mu kwezi kwa Kanama. Impuzandengo y'amazi asohoka mu mwaka mu nkengero z'uruzi ni {{Convert|2700|m3/s|spell=us}} <ref name="Free">{{Cite web |title=Kwango |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River |access-date=24 January 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River "Kwango"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 January</span> 2011</span>.</cite></ref> Ikibaya cy'uruzi gituwe n'imiryango ya Yaka, Abasuku, [[Mbala people|Abambala]], n'Abapende . Ubuhanga bwabo mu bukorikori bugaragara mu buryo bw'udupfukamunwa mu miterere y'ibishushanyo, n'ibindi bintu bibajwe. <ref name="Kwango">{{Cite web |title=Kwango River |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/325813/Kwango-River. |access-date=24 January 2011 |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> Nubwo uruzi rukoreshwa mu kuroba, <ref name="Free">{{Cite web |title=Kwango |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River |access-date=24 January 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River "Kwango"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 January</span> 2011</span>.</cite></ref> ikibaya cyaratunganyijwe ku buryo gitanga ubuhinzi bwo kwibeshaho gusa. Icyagaragaye mu mateka ni umusaruro w'amavuta y'amapamu na kawucu. <ref name="FishFish2001">{{Cite book |last=Fish |first=Bruce |date=May 2001 |title=The Congo |url=https://books.google.com/books?id=8qxA7unER3MC&pg=PA14 |last2=Fish |first2=Becky Durost |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0-7910-6198-5 |page=14 |access-date=25 January 2011}}</ref> <ref name="Heintze2008">{{Cite book |last=Heintze |first=Beatrix |year=2008 |title=Angola on the move: transport routes, communications and history |url=https://books.google.com/books?id=jkEN9mvNbRQC&pg=PA85 |publisher=Verlag Otto Lembeck |isbn=978-3-87476-553-4 |page=85 |access-date=25 January 2011}}</ref> Ibikorwa by'ingenzi mu bukungu n'amafaranga [[Angola|Leta ya Angola]] yinjiza biva mu gucukura diyama mu kibaya. Ikibaya cy'uruzi gifite isoko ryinshi rya diyama mu itsinda rya Chitamba-Lulo Kimberlite Cluster mu Ntara ya Lunda Norte, ryavumbuwe mu muyoboro munini w'uruzi no ku materase yo mu kibaya cyuzuyemo imyuzure. Intara za Lunda Norte na Lund Sul mu kibaya cy'uruzi zigize umubare munini w'ibirombe bya diyama mu kibaya no muri Angola. <ref name="Dockstock">{{Cite web |title=De Beers, diamonds and Angola developing an understanding |url=http://www.docstoc.com/docs/49105357/De-Beers-diamonds-and-Angola-developing-an-understanding-of |access-date=24 January 2011 |publisher=Dockstock – Documents for Special Business and Professionals |pages=37–39}}</ref> Impushya zo gushakisha zahawe BRC, zigera ku buso bwa {{Convert|2150|km}} hagati ya Tembo na Kasonga Lunda hejuru y'uruzi rwa Kwango rufite uburebure bwa {{Convert|185|km}} . <ref name="Project">{{Cite web |title=Kwango River Project |url=http://www.afdevinfo.com/htmlreports/org/org_55754.html |access-date=24 January 2011 |publisher=BRC Congo Development S.P.R.L.; Kwango Mining S.P.R.L.}}</ref> Dukurikije uruhushya rwo gucukura amabuye y'agaciro rufitwe na Soiadale de Desenvolvimento Mineiro (SDM), uturere dukorerwamo imirimo y’ubucukuzi turi ku miyoboro ya Tazua na Ginge River kuri Cuango. <ref>{{Cite web |year=2003 |title=Technical Review Of Diamond Concessions On The Cuango River, Northern Angola |url=http://www.infomine.com/index/pr/Pa145202.PDF |publisher=A C A Howe International Limited |page=8}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Alphabetical Locality Index – T |url=http://www.mindat.org/locindex-T0.html |publisher=mindat.org |quote=Tazua Mine, Luzamba, Cuango City Council, Lunda Norte Province, Angola}}</ref><templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}}{{Rivers of Angola}}{{Rivers of the Democratic Republic of the Congo}}{{Authority control}} [[Ikiciro:Pages with unreviewed translations]] fbezl1wzlk92sjiqj4y5hewbncnlgie Ikiraro cya Rusumo 0 15511 131784 114119 2026-06-13T10:27:42Z Musindi250 11200 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1284813140|Rusumo Bridge]]" 131784 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>'''Ikiraro cya Rusumo''' ni ikiraro mpuzamahanga cyambukiranya [[Umugezi wa Kagera|uruzi rw'Akagera]] gihuza [[Rwanda|u Rwanda]] na [[Tanzaniya]] . <ref>{{Cite web |date= |title=The Study for Facilitation of Trade and Transportation on the Central Corridor between Rwanda and Tanzania including Rusumo Bridge |url=http://www.jica.go.jp/english/our_work/social_environmental/archive/grantaid/pdf/rwanda_1.pdf |access-date=16 March 2013 |website= |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]] |format=[[PDF]]}}</ref> == Amateka == Igishushanyo cyakozwe na Luigi Corradi kandi cyateranyirijwe i Turin [[Ubutaliyani|mu Butaliyani]] mbere. Iki kiraro cyuzuye mu 1972 nk'ikiraro cy'icyuma gifite uburebure bwa {{Convert|64|m|ft}} . Inyubako yari ikiraro cya mbere cy’umuhanda cyambukiranya umugezi wa Kagera mu gace ka Rusumo. Iki kiraro ni ikiraro cy’umurambararo cyatangiye kubakwa mu 1966. Ku itariki ya 28 Mata 1994,muri [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]], abantu barenga 200,000 bambutse ikiraro cyo ku Rusumo Falls binjira muri Tanzaniya mu masaha 24 mu gikorwa abakozi bo mu murima bitaga " ''ubuhunzi bwihuse kandi bunini mu bihe bya none'' ". <ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |first2= |date=1 December 1997 |title=Issue 110 (Crisis in the Great Lakes) - Cover Story: Heart of Darkness |url=http://www.unhcr.org/3b6925384.html |access-date=27 December 2014 |website= |publisher=UNHCR}}</ref> Bitewe n’imbogamizi ku mutwaro w’imodoka zitwara imizigo no gukoresha umurongo umwe gusa icyarimwe, ikiraro gishya, ikiraro mpuzamahanga cya Rusumo, kiri hafi y’ikiraro cy’inzira imwe, cyafunguwe mu 2014 kugira ngo gihangane n’ubwiyongere bw’imodoka hagati y’u Rwanda na Tanzaniya mu myaka iri imbere. * Urutonde rw'ibiraro mpuzamahanga == Reba == {{Reflist}} <references /> q5p48sfhc081l1vmdntdb5heve7v9xa Umugezi wa Lubue 0 15652 131787 93711 2026-06-13T10:33:53Z AGIRANEZA 18375 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/964560096|Lubue River]]" 131787 wikitext text/x-wiki {{Infobox river|name=Lubue River|image=|image_size=|image_alt=|image_caption=|map=|map_size=|map_alt=|map_caption=|source1_location=|mouth_location=|mouth_coordinates={{coord|-4.1714|19.8792|display=inline,title}}|progression=|subdivision_type1=Country|subdivision_name1=[[Democratic Republic of the Congo]]|location=|length=|source1_elevation=|mouth_elevation=|discharge1_avg=|basin_size=|river_system=[[Kasai River]]|tributaries_left=|tributaries_right=}}'''Uruzi rwa Lubue''' ruturuka mu majyepfo rugana mu majyaruguru runyura mu karere ka Idiofa, intara ya Kwilu, [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] . Hafi y'aho rukomoka mu majyepfo, aho uruzi rwa Musanga rwinjirira uturutse ibumoso, ni uruzi ruto rugoramye, rufite ubugari bwa metero 12 (ubunini bwa 39 ft), rufite amabuye n'imigezi y'amazi yihuta (rapids) ruhagaze. Rutangira gukoreshwa n'amato ahitwa Mulasa, kandi nyuma y'aho, runyura mu kibaya kinini cyuzuye amashyamba. Yinjira muri Kasai hafi y'umujyi wa Dibaya Lubue . <ref>{{Cite web |year=1923 |title=Le territoire de la Kamtsha-Lubue (district du Kasai) |url=http://lib.itg.be/open/ASBMT/1924/1924asbm0073.pdf |access-date=2012-02-07}}</ref>{{Reflist}} [[Ikiciro:Short description is different from Wikidata]] ohsfhfux6ilbo8fox0e2v8lxabljd5l 131791 131787 2026-06-13T10:36:39Z AGIRANEZA 18375 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/964560096|Lubue River]]" 131791 wikitext text/x-wiki {{Infobox river|name=Lubue River|image=|image_size=|image_alt=|image_caption=|map=|map_size=|map_alt=|map_caption=|source1_location=|mouth_location=|mouth_coordinates={{coord|-4.1714|19.8792|display=inline,title}}|progression=|subdivision_type1=Country|subdivision_name1=[[Democratic Republic of the Congo]]|location=|length=|source1_elevation=|mouth_elevation=|discharge1_avg=|basin_size=|river_system=[[Kasai River]]|tributaries_left=|tributaries_right=}}'''Uruzi rwa Lubue''' ruturuka mu majyepfo rugana mu majyaruguru runyura mu karere ka Idiofa, intara ya Kwilu, [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] . Hafi y'aho rukomoka mu majyepfo, aho uruzi rwa Musanga rwinjirira uturutse ibumoso, ni uruzi ruto rugoramye, rufite ubugari bwa metero 12 (ubunini bwa 39 ft), rufite amabuye n'imigezi y'amazi yihuta (rapids) ruhagaze. Rutangira gukoreshwa n'amato ahitwa Mulasa, kandi nyuma y'aho, runyura mu kibaya kinini cyuzuye amashyamba.Rusohokera mu ruzi rwa Kasaï hafi y'umujyi Dibaya Lubue . <ref>{{Cite web |year=1923 |title=Le territoire de la Kamtsha-Lubue (district du Kasai) |url=http://lib.itg.be/open/ASBMT/1924/1924asbm0073.pdf |access-date=2012-02-07}}</ref>{{Reflist}} [[Ikiciro:Short description is different from Wikidata]] g1rehefzl3rh4qflpxeglzkzvhmt9up Aminata Kamissoko 0 15702 131734 124221 2026-06-13T00:38:48Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131734 wikitext text/x-wiki '''Aminata Kamissoko''' (wavutse ku ya 9 Nyakanga 1985) ni umukinnyi usiganwa ku maguru ukomoka [[Moritaniya|muri Moritaniya]]. Mu 2003, Kamissoko yitabiriye amarushanwa y'isi muri 2003 yaberaga mu mikino ngororamubiri yabereye mu [[Ubufaransa|Bufaransa]], yiruka muri metero 100 aho yirutse mu gihe cya masegonda 13.70 akaza ku mwanya wa 7 ku buryo atujuje ibisabwa mu cy'iciro gikurikira, <ref>{{Cite web |title=Aminata Kamissoko IAAF Profile |url=http://www.iaaf.org/athletes/mauritania/aminata-kamissoko-197465#honours |access-date=18 July 2015 |website=iaaf.org |publisher=IAAF}}</ref> amezi 12 nyuma yaje kuba uwa kabiri mu bahatana, mu gitsina gore bahagarariye igihugu cye mu mikino olempike yo mu mpeshyi, ubwo yitabiriye imikino olempike yo mu 2004 muri metero 100, yiruka akoresha ibihe bya masegonda 13.49 akaza ku mwanya wa 8, bityo ntibujuje ibisabwa mukuhya mu cyiciro gikurikira. <ref>{{Cite web |title=Aminata Kamissoko Bio, Stats, and Results |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ka/aminata-kamissoko-1.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418094952/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ka/aminata-kamissoko-1.html |archive-date=2020-04-18 |access-date=2018-05-14 |website=Olympics at Sports-Reference.com |language=en}}</ref><ref>https://www.nextplz.fr/telerealite/229681-sarah-fraisou-donne-son-avis-par-rapport-au-fait-de-voir-eventuellement-ahmed-dans-10-couples-parfaits</ref><ref>https://guineenews.org/retrospective-en-2020-le-secteur-culturel-aura-ete-doublement-eprouve/</ref><ref>https://justinmorel.info/2017/07/21/jeannot-williams-ma-part-de-temoignage-sur-kemo-kouyate/</ref><ref>{{Cite web |url=https://224infos.org/arts-et-culture/11668/culture-le-gouvernement-vole-au-secours-des-structures-organisatrices-d-evenement-impactees-par-le-covid-19.html |title=Archive copy |access-date=2023-03-24 |archive-date=2020-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806063340/https://224infos.org/arts-et-culture/11668/culture-le-gouvernement-vole-au-secours-des-structures-organisatrices-d-evenement-impactees-par-le-covid-19.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ziama.info/2020/06/15/page-noire-petit-conde-un-autre-tenor-de-la-musique-guineenne-nest-plus-par-aly-leno/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-24 |archive-date=2023-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324131109/https://www.ziama.info/2020/06/15/page-noire-petit-conde-un-autre-tenor-de-la-musique-guineenne-nest-plus-par-aly-leno/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://aminata.com/culture-tidjane-word-music-devoile-programme-annuel-de-activites/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-24 |archive-date=2023-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324131113/https://aminata.com/culture-tidjane-word-music-devoile-programme-annuel-de-activites/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230324141118/http://malijet.com/actualite_sportive_au_mali/87024-f%C3%A9d%C3%A9ration-nationale-d%E2%80%99athl%C3%A9tisme-:-mme-sangar%C3%A9-aminata-k%C3%A9ita-pr.html</ref><ref>https://guineenews.org/obseques-de-mory-kante-les-hommages-emouvants-de-fode-baro-et-sekouba-kandia/</ref><ref>{{Cite web |url=https://aminata.com/culture-lenfance-de-mariame-sako-hall-konate-reconstituee-musique/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-24 |archive-date=2023-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324131109/https://aminata.com/culture-lenfance-de-mariame-sako-hall-konate-reconstituee-musique/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://aminata.com/culture-lenfance-de-mariame-sako-hall-konate-reconstituee-musique/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-24 |archive-date=2023-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324131109/https://aminata.com/culture-lenfance-de-mariame-sako-hall-konate-reconstituee-musique/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230324194214/http://malijet.com/la_societe_malienne_aujourdhui/80901-probl%C3%A8me-d%E2%80%99%C3%A9lectricit%C3%A9-%C3%A0-bamako-:-l%E2%80%99edm-sa-met-des-milliers-de-t.html</ref> == Reba == {{Reflist}} [[Ikiciro:Umukinnyi wa Moritaniya]] s1duodo3r2f0qhbhcwz41gx8mkyqifn Bobosi Byaruhanga 0 15843 131738 130191 2026-06-13T01:44:00Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131738 wikitext text/x-wiki '''Bobosi Byaruhanga''' (wavutse ku ya 3 Ukuboza 2001) ni [[Umupira w’amaguru|umukinnyi w’umupira w'amaguru]] uvuka muri Uganda usanzwe ukina nku mukinnyi wo hagati mu ikipe ya Austin FC II yo muri Amerika, ku nguzanyo ya Vyškov . == Umwuga wa ikipe == Byaruhanga yatangiye umwuga we muri Vipers, agenda atera imbere muri iryo shuri, aza gutwara ibikombe bibiri bya shampiyona ndetse n’umukinnyi w’umwaka wa 2021 Airtel FUFA. <ref>{{Cite web |last=Nsubuga |first=Danito |date=20 June 2022 |title=Bobosi Byaruhanga braced for Vipers exit |url=https://swiftsportsug.com/blog/bobosi-byaruhanga-braced-for-vipers-exit/ |access-date=23 February 2023 |website=swiftsportsug.com |archive-date=23 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230223220646/https://swiftsportsug.com/blog/bobosi-byaruhanga-braced-for-vipers-exit/ |url-status=dead }}</ref> Muri Kamena 2022, yari afite kuva muri iyo kipe, maze muri Kanama 2022, yimukira muri Repubulika ya Ceki, yinjira mu ikipe ya Vyškov yo mu gihugu cya Ceki . <ref>{{Cite web |date=13 September 2022 |title=Bobosi Byaruhanga exits Vipers, joins European top side |url=https://sports-bee.com/2022/09/13/bobosi-byaruhanga-exits-vipers-joins-european-top-side/ |access-date=23 February 2023 |website=sports-bee.com |archive-date=23 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230223220641/https://sports-bee.com/2022/09/13/bobosi-byaruhanga-exits-vipers-joins-european-top-side/ |url-status=dead }}</ref> Muri Mutarama 2023, yimukiye mu ikipe ya Amerika Austin FC II ku ntizanyo yi gihembwe, aho ashobora no kugurwa. <ref>{{Cite web |date=5 January 2023 |title=Austin FC II Announces First-Ever Player Signings |url=https://www.austinfc.com/news/austin-fc-ii-announces-first-ever-player-signings |access-date=23 February 2023 |website=austinfc.com}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Shero |first=Kamardin |date=8 January 2023 |title=Bobosi Byaruhanga: Former Vipers midfielder completes move to USA |url=https://thetouchlinesports.com/bobosi-byaruhanga-former-vipers-midfielder-completes-move-to-usa/ |access-date=23 February 2023 |website=thetouchlinesports.com |archive-date=23 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230223220642/https://thetouchlinesports.com/bobosi-byaruhanga-former-vipers-midfielder-completes-move-to-usa/ |url-status=dead }}</ref> == Imibare yumwuga == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+Ibigaragara n'intego by club, ibihe n'amarushanwa ! rowspan="2" | ikipe ! rowspan="2" | Igihe ! colspan="3" | Urutonde ! colspan="2" | Igikombe ! colspan="2" | Umugabane ! colspan="2" | Ibindi ! colspan="2" | Igiteranyo |- ! Igabana ! Porogaramu ! Intego ! Porogaramu ! Intego ! Porogaramu ! Intego ! Porogaramu ! Intego ! Porogaramu ! Intego |- | rowspan="3" | vipers | 2019–20 | rowspan="2" | shampiyona ya Uganda | 14 | 1 | 0 | 0 | colspan="2" | - | 0 | 0 | 14 | 1 |- | [[2020–21 Uganda Premier League|2020–21]] | 12 | 2 | 0 | 0 | colspan="2" | - | 0 | 0 | 12 | 2 |- ! colspan="2" | '''Igiteranyo''' ! 26 ! 3 ! 0 ! 0 ! 0 ! 0 ! 0 ! 0 ! 26 ! 3 |- | Vyškov | 2022-23 | Fortuna národní liga | 0 | 0 | 0 | 0 | colspan="2" | - | 0 | 0 | 0 | 0 |- | Austin FC II (intizanyo) | 2023 | MLS Ibikurikira | 0 | 0 | colspan="2" | - | colspan="2" | - | 0 | 0 | 0 | 0 |- ! colspan="3" | '''Umwuga wose''' ! 26 ! 3 ! 0 ! 0 ! 0 ! 0 ! 0 ! 0 ! 26 ! 3 |} === Mpuzamahanga === == Icyubahiro == '''Inzoka''' * Uganda Premier League : yabaye uwatwaye champiyona: 2022 * Igikombe cya Uganda : yabaye uwatwaye champiyona: 2021 '''Uganda yabatarengeje 20''' == Reba == {{Reflist}} [[Ikiciro:Umukinnyi wa Uganda]] jpbebjwmo129rvkw8v1eadvhfoskmq4 Chancellor House (sosiyete) 0 16861 131740 108763 2026-06-13T02:13:28Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131740 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Chancellor House.JPG|thumb|Chancellor house]] [[Dosiye:Kgalema Motlanthe, World Economic Forum 2009 Annual Meeting.jpg|thumb|Kgalema Motlanthe Wabaye umunyamabanga wa ANC]] [[Dosiye:Chancellor House Smithville Texas 2020.jpg|thumb|351x351px|'''Chancellor House Smithville Texas 2020''']] '''Chancellor House''' ni isosiyete iherereye muri [[Afurika y’Epfo|Afurika yepfo]] ikora ishoramari mu bisata bitandukanye harimo ubucukuzi bw'amabuye y'agaciro, ubwubatsi, ingufu n’ikoranabuhanga mu itumanaho. <ref>{{Cite web |last=Robinson |first=Vicki |last2=Brmmer |first2=Stefaans |date=10 November 2006 |title=The ANC’s new funding front |url=https://mg.co.za/article/2006-11-10-the-ancs-new-funding-front/ |access-date=28 October 2021 |website=Mail & Guardian}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Staff Writer |date=10 November 2006 |title=Other Chancellor House investments |url=https://mg.co.za/article/2006-11-10-other-chancellor-house-investments/ |access-date=28 October 2021 |website=Mail & Guardian}}</ref> Yiswe Chancellor House, bashingiye ku nyubako ikigo cy’amategeko cya Nelson Mandela na Oliver Tambo cyari giherereye. Nyuma yo kuba cyarashyizwe ahagaragara nk’umuterankunga w'imena w'shyaka ryitwa Kongere y’igihugu nyafurika (ANC) yaje kwemerwa nk'ikigo cy’ishoramari mu gihugu kubera iryo shyaka. <ref>{{Cite web |last=Brmmer |first=Stefaans |date=26 January 2007 |title=ANC admits it used BEE funding front |url=https://mg.co.za/article/2007-01-26-anc-admits-it-used-bee-funding-front/ |access-date=28 October 2021 |website=Mail & Guardian}}</ref> Birazwi cyane kubera impaka zijyanye no guhabwa igihembo cyo kungura ubukungu bw'abirabura bw'unguka hamwe n'amasezerano ya parastatal. [[Dosiye:Eskom board at cape town.jpg|thumb|Eskom board at cape town]] == Amateka == Kuba iyi sosiyete yaramenyekanye bwa mbere mu mwaka wa 2006. Ikinyamakuru ''Mail & Guardian'' kivuga ko iyi sosiyete yashinzwe mu mwaka wa 2003 kubushake bwa Mendi Msimang, akaba ariwe wahoze ari umubitsi mukuru wa ANC, icyo gihe yari agamije gukusanya inkunga y'ishyaka. <ref>{{Cite web |last=Robinson |first=Vicki |last2=Brmmer |first2=Stefaans |date=10 November 2006 |title=The ANC’s new funding front |url=https://mg.co.za/article/2006-11-10-the-ancs-new-funding-front/ |access-date=28 October 2021 |website=Mail & Guardian}}</ref> Mbere y'amakuru yatangajwe n'ikinyamakuru iyi sosiyete ntago yari izwi; Kgalema Motlanthe, icyo gihe wari umunyamabanga mukuru w’ishyaka, ngo yabanje kubimenya ubwo yavuganaga n’ikinyamakuru kugira ngo agire icyo abivugaho. <ref>{{Cite web |last=Paton |first=Carol |date=19 January 2007 |title=Financing the ANC: Untold Millions |url=http://secure.financialmail.co.za/07/0119/cover/coverstoryd.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511094503/http://secure.financialmail.co.za/07/0119/cover/coverstoryd.htm |archive-date=11 May 2011 |access-date=28 October 2021 |website=Financial Mail}}</ref> Muri Nzeri mu mwaka wa 2021, iyi sosiyete ubwayo yemeye ko yabaye icyambu cyo gutera inkunga ishyaka rya ANC. <ref>{{Cite web |last=Cowan |first=Kyle |date=11 September 2021 |title='Yes, we fund the ANC' says Chancellor House after more than a decade of denials of ANC influence on major deals |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/investigations/yes-we-fund-the-anc-says-chancellor-house-after-more-than-a-decade-of-denials-of-anc-influence-on-major-deals-20210911 |access-date=28 October 2021 |website=News24}}</ref> Ku ya 10 Ugushyingo mu mwaka wa 2021, Mamatho Netsianda na Zwelibanzi Nzama, umuyobozi mukuru nshingwabikorwa, bagize uruhare mu mushinga wo guteza imbere politiki y'ibikorwa by'imitungo itimukanwa guhera mu mwaka wa 2008. Isambu iri hejuru ya sitasiyo ya Sandton yari yarahinduwe n'Umujyi wa Johannesburg, ariko ntabwo bigeze bakira ubyishyu bwabyo. <ref>{{Cite web |last=Comrie |first=Susan |date=10 November 2021 |title=The R280m Joburg ‘crime scene’: Strategic friends (part two) |url=https://amabhungane.org/stories/211110-the-r280m-joburg-crime-scene-part-2/ |access-date=10 November 2021 |website=amaBhungane |archive-date=10 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211110032755/https://amabhungane.org/stories/211110-the-r280m-joburg-crime-scene-part-2/ |url-status=dead }}</ref> == Amasezerano ya Eskom == [[Dosiye:Duisburg Hitachi Power Office 2011.jpg|thumb|Hitachi Power Africa]] Mu Gushyingo mu mwaka wa 2007, ikigo gisakaza amashanyarazi ya parastatal cyitwa Eskom cyahawe imashini esheshatu zitunganya amashanyarazi zifite agaciro ka miliyari 20 yamarandi ifaranga rikoreshwa mu gihugu cya [[Afurika y’Epfo|Afurika y'epfo]], mu ihuriro harimo na Hitachi Power Africa. Mugihe cyo gutanga ibihembo iyo sosiyete yari ifite imigabane ingana nka 25% yose ikaba yari ifitwe na Chancellor House. <ref>{{Cite web |last=Creamer |first=Terence |date=7 December 2007 |title=Hitachi Power Africa assures relationship with ANC-linked company is above board |url=https://www.engineeringnews.co.za/article/hitachi-power-africa-assures-relationship-with-anclinked-company-is-above-board-2007-12-07/rep_id:4136 |access-date=28 October 2021 |website=Engineering News}}</ref> Muri Gashyantare mu mwaka wa 2008, ishyaka rya ANC ryavuze ko rizashyiraho abajyanama hagamijwe gusohoka mu mucyo kubera ibibazo by'imiyoborere. <ref>{{Cite web |date=21 February 2008 |title=Chancellor House to exit Eskom deal |url=https://www.iol.co.za/business-report/companies/chancellor-house-to-exit-eskom-deal-709370 |access-date=28 October 2021 |publisher=IOL}}</ref> Muri Werurwe mu mwaka wa 2008, ibiro by’Umurinzi rusange byavuze ko iperereza kuri ubwo bucuruzi ririmo gukorwa. <ref>{{Cite web |last=Staff Reporter |date=10 March 2008 |title=Public Protector eyes Eskom-Chancellor House issue |url=https://mg.co.za/article/2008-03-10-public-protector-eyes-eskomchancellor-house-issue/ |access-date=28 October 2021 |publisher=Mail & Guardian}}</ref> Nyuma y’ibirego bikubiye mu itegeko rigenga ruswa mu mahanga ryashyizweho na komisiyo ishinzwe umutekano no kugurizanya, Hitachi yemeye kwishyurwa miliyoni 19 z’amadolari muri Nzeri mu mwaka wa 2015. <ref>{{Cite web |date=28 September 2015 |title=SEC Charges Hitachi With FCPA Violations |url=https://www.sec.gov/news/pressrelease/2015-212.html |access-date=28 October 2021 |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref> Iyi myumvire mibi yo kutabazwa inshingano bashinzwe, gukorera mu mucyo no gucunga umutungo bifitanye isano na ishyaka rya ANC yanashamikiyeho kunengwa na Ishyaka riharanira demokarasi, ishyaka ritavuga rumwe n’ubutegetsi. <ref>{{Cite web |last=Nicholson |first=Greg |date=8 October 2015 |title=Maimane takes corruption fight to Chancellor House |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2015-10-08-maimane-takes-corruption-fight-to-chancellor-house/ |access-date=28 October 2021 |website=Daily Maverick}}</ref> == Reba == {{Reflist}} [[Ikiciro:Ubukungu]] [[Ikiciro:Ubukungu bw’Afurika]] pjvc9douqnlkfsckb1tgebbmvqtvhst Bassim-swé Hugues Bamass 0 16884 131737 131449 2026-06-13T01:22:36Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131737 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Jean-Hugues Anglade Cannes 2019.jpg|thumb|bassim-swishé Hugues Bamass]] Bassim-swé Hugues BAMASSI, rwiyemezamirimo wimyaka 21 ukomoka muri [[Togo]], yavutse k'umubyeyi w'umushoferi wa Tagisi na nyina w'umutetsi. Yabuze se akiri muto, byamutwaye ubwana kuko yagombaga gukora nk'umucuruzi utwara ambilansi kugira ngo abone ibimutunga. Yakundaga ubuvuzi kandi abona inzozi ze zihinduka kwihangira imirimo nyuma yo kurwara mu mwaka we wa Mbere w'ishuri. <ref>{{Cite web |url=https://anzishaprize.com/ |title=Archive copy |access-date=2023-06-10 |archive-date=2023-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819020628/http://anzishaprize.com/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://gnatepe.com/prix-anzisha-2022-le-top-30-des-jeunes-entrepreneurs-inspirants-devoile/</ref> H-Express yoherejwe ni isosiyete itwara abantu itwara amafunguro, ipaki, nibicuruzwa murugo. Kugira uruhare mu kurengera ibidukikije, ikoresha amagare mu gutanga amafunguro n'ibipaki bipima munsi ya 15kg; kuri parcelle ipima ibiro birenga 15, ikoreshwa rya moto cyangwa trikipiki. Bakoresha WhatsApp kugirango bahuze abakiriya babo muri serivisi zabo kuko igera kubantu benshi.<ref>{{Cite web |url=https://anzishaprize.org/fellows/bassim-swe-hugues-bamass/ |title=Archive copy |access-date=2023-06-10 |archive-date=2023-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610044536/https://anzishaprize.org/fellows/bassim-swe-hugues-bamass/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://anzishaprize.org/milestones/22-year-old-zim-entrepreneur-nominated-for-the-mastercard-foundation-african-leadership-academy-top-20-list-for-youngest-entrepreneurs-in-africa/ |title=Archive copy |access-date=2023-06-10 |archive-date=2023-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610044536/https://anzishaprize.org/milestones/22-year-old-zim-entrepreneur-nominated-for-the-mastercard-foundation-african-leadership-academy-top-20-list-for-youngest-entrepreneurs-in-africa/ |url-status=dead }}</ref> == Indanganturo == [[Ikiciro:Afurika]] [[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]] [[Ikiciro:Ubukungu bwa afurika]] [[Ikiciro:Iterambere rya Afurica]] [[Ikiciro:Imibereho myiza]] [[Ikiciro:Ubucuruzi]] obnq0ihhoawc9d2mem3u5xpk5y4mqg9 David Asiamah 0 17236 131742 101691 2026-06-13T02:54:39Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131742 wikitext text/x-wiki Dr. Asiamah ni inzobere mu by'imitekerereze ya muntu ukorana cyane cyane n’abaturage badafite uburenganzira kandi bahejejwe inyuma kugira ngo bagabanye itandukaniro ry’ubuzima binyuze mu mpinduka za buri muntu na sisitemu. Umwizera ushishikaye muburyo bwinshi bwo kumenya, yizera ko bigira ingaruka kumpinduka zifatika binyuze mumuryango mwiza, gufata ibyemezo hamwe no kubaka umubano. David yarakoze kandi abona intsinzi mubice bitandukanye kuva mubigo kugeza kudaharanira inyungu. Yigisha kandi mu ishami ry’ubuzima rusange muri kaminuza ya Leta ya Montclair. David azobereye mubuzima bwabaturage, ubushakashatsi bwibikorwa byabigizemo uruhare, ibikorwa rusange byimibereho, iterambere ryumuryango no gucunga no kugisha inama inyungu.<ref>https://www.davidasiamah.com/</ref><ref>https://www.howwemadeitinafrica.com/tag/david-asiamah/</ref><ref>https://www.howwemadeitinafrica.com/tag/david-asiamah/</ref><ref>{{Cite web |url=https://noguchi.ug.edu.gh/fellows/david-asiamah/ |title=Archive copy |access-date=2023-06-21 |archive-date=2023-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621052148/https://noguchi.ug.edu.gh/fellows/david-asiamah/ |url-status=dead }}</ref> == Amashuri == David afite impamyabumenyi y'ikirenga. muri Clinical-Community Psychology yo muri kaminuza ya Carolina yepfo.<ref>https://web.archive.org/web/20230621050642/https://coachingforeveryone.org/project/david-asiamah/</ref> == Ishakiro == [[Ikiciro:Afurika]] [[Ikiciro:Ubukungu bw’Afurika]] [[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]] [[Ikiciro:Iterambere rya Afurica]] 6ca0fgcile3x296ska7dwu45tj97bzd Inganzo ngari 0 17375 131757 106377 2026-06-13T06:56:53Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131757 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Umuhamirizo Dande.jpg|thumb|Intore zo mu Itsinda Inganzo ngari]] == Inganzo Ngari<ref>{{Cite web |url=https://hdsentertainment.co.za/inganzo-ngari/ |title=Archive copy |access-date=2023-08-21 |archive-date=2023-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821092433/https://hdsentertainment.co.za/inganzo-ngari/ |url-status=dead }}</ref> == Inganzo Ngari ni itsinda ribyina imbyino gakondo rikorera mu [[Rwanda]] ryashinzwe mu mwaka wa 2006 [[Dosiye:Guhamiriza by'intore.jpg|thumb|Ababyinnyi bo mu Nganzo Ngari]] ni Itsinda ryemewe n'amategeko<ref>https://www.musicinafrica.net/directory/inganzo-ngari</ref> [[Dosiye:Ingamba.jpg|thumb|Inganzo ngari]] == Imirimo n'ibihembo<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ukuri-mpamo-ku-itoroka-ry-ababyinnyi-umunani-b-itorero-inganzo-ngari</ref> == Iri tsinda ni rimwe mu matsinda abyina imbyino gakondo mu [[Rwanda]] rimaze kwigarurira imitima yabenshi mu [[Rwanda]] ndettse no hanze yarwo ni itsinda rimaze kwitabira amaserukiramuco atari make kwisi hose == Andimakuru == Mu 2019 Itororero Inganzo ngari ryasohokeye mugihu cyiburayi (USA ) bamwe muribo 8 batorokerayo abandi 20 bururikira Ikigali tariki ya 15 Gicurasi 2019 == Reba == py8r9yyyym1lb2kg0esdel0d1w7hvi4 CE Mobility 0 17694 131739 131094 2026-06-13T01:54:32Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131739 wikitext text/x-wiki CE Mobility yashinzwe hashize imyaka irenga 70. Muri iki gihe twungutse ubumenyi bwinshi nuburambe kubyerekeye amagare y’ibimuga, kwicara hamwe nibintu byose bijyana nayo. Twishimiye kuba uruganda runini rw’ibimuga n’ibicuruzwa muri [[Afurika y’Epfo|Afurika y'epfo]]. Twabaye isosiyete ya mbere muri [[Afurika y’Epfo|Afrika y'epfo]] yakoresheje Occupational Therapist kandi twabaye abashoramari mu ikoranabuhanga rya Pressure Mapping. Kuyobora inzira nibyo twahoraga dukora kandi tuzakomeza gukora.<ref>{{Cite web |url=https://cemobility.co.za/about/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-21 |archive-date=2024-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403132543/https://cemobility.co.za/about/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.wholesurgical.co.za/manufacturer/ce-mobility |title=Archive copy |access-date=2024-01-21 |archive-date=2022-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809145654/https://www.wholesurgical.co.za/manufacturer/ce-mobility |url-status=dead }}</ref><ref>https://cloud.procureactiv.co.za/procurement/suppliers/view/ce-mobility</ref><ref>https://www.medpages.info/sf/index.php?page=organisation&orgcode=84431</ref><ref>https://buype.co.za/a/ce-mobility/</ref><ref>https://www.zoominfo.com/c/ce-mobility/429615051</ref> == Amateka == CE Mobility yatangiye kwicisha bugufi mu 1949 nkigicuruzwa gito, icururizwamo kimwe mumuhanda wa Bree, Johannesburg rwagati. Mu myaka 70 ishize twayoboye inzira mu nganda hamwe n’ibishushanyo mbonera by’ibimuga hamwe nudushya. Uyu munsi, CE Mobility ifite amashami 8 mugihugu hose hamwe nitsinda ryinzobere zirimo Occupational Therapist, Physiotherapiste, abakoresha amagare y’ibimuga, ba injeniyeri ninzobere mu kwicara kugirango bagufashe guhitamo ibikoresho bikwiye bijyanye nibyo ukeneye na bije yawe. CE Mobility niyo itumiza mu magare y’ibimuga n’ibindi bikoresho kimwe n’uruganda runini rutanga akazi ku Banyafurika yepfo barenga 150. Sura ibyumba byerekana muri Roodepoort, Sandton, Pretoria, Durban, Cape Town, Port Elizabeth, George cyangwa Bloemfontein kugirango urebe ibikoresho byinshi byimodoka.<ref>{{Cite web |url=https://www.medicaldirectory.co.za/home/company/7598886 |title=Archive copy |access-date=2024-01-21 |archive-date=2025-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219122423/https://www.medicaldirectory.co.za/home/company/7598886 |url-status=dead }}</ref> == Uburezi == Muri CE Mobility bemera "Ubumenyi n'imbaraga". Amahugurwa yubumenyi nubuhanga nibyingenzi kubitsinda ryacu ryabavuzi ba Occupational Therapist hamwe ninzobere zo kwicara. Wige byinshi hano kubyerekeranye na tekinike yintebe yimuga yawe hamwe nabayobozi bicaye bicaye Reba hepfo kumakuru yingirakamaro kumpande zose zo Kwicara, Guhagarara no gushyiraho igare ryibimuga kugirango bikore neza CE Mobility niyo itumiza mu magare y’ibimuga n’ibindi bikoresho kimwe n’uruganda runini rutanga akazi ku Banyafurika yepfo barenga 150. Sura ibyumba byerekana muri Roodepoort, Sandton, Pretoria, Bloemfontein, George, Durban, Cape Town cyangwa Port Elizabeth kugirango urebe ibikoresho byinshi byimodoka. == Ishakiro == <references /> [[Ikiciro:Ubumuga]] 9ig3jvzs09el1h1rqqzefc76c1j9uys Kabasinga Florida 0 18085 131763 122082 2026-06-13T08:17:39Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131763 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Certa Logo - Blue.jpg|thumb|Ikirango cya Certa foundation]] Kabasinga ni umunyarwandakazi w'umunyamategeko ni we washinze Fondasiyo ya [https://certalaw.rw/ CERTA] akaba n'Umuyobozi mukuru. Nkumuyobozi mukuru wurwego rwamategeko rwa Certa, Florida nitsinda rye basanze bakira kandi baburana imanza za SRHR n’ihohoterwa rishingiye ku gitsina pro bono. Bitewe no gukorana bya hafi n’indi miryango y’igihugu ndetse n’amahanga muri uru rwego, harimo n’umuhuza w’abagore ku isi hose, Florida yafashe icyemezo cyo gutangiza Fondasiyo kugira ngo iki gikorwa gikorwe mu rwego rw’inshingano z’imibereho ya Law Firm. Florida azana uburambe bukomeye haba mumahanga ndetse no mugihugu. Ni Perezida wa Komite ishinzwe gukemura amakimbirane y’umuryango w’ibihugu by’Afurika y’iburasirazuba akaba n'umwe mu bagize Urugaga rw’Abavoka muri Amerika.<ref name=":0">https://www.newtimes.co.rw/article/3030/news/africa/rwandan-lawyer-elected-secretary-general-of-east-africa-law-society</ref><ref>https://www.iap-association.org/FICJ/In-Profile/Florida-Kabasinga</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/11386/news/law/the-supreme-court-ruling-that-triggered-a-review-of-sentencing-laws</ref><ref>{{Cite web |url=https://lexafrica.com/countries/rwanda/ |title=Archive copy |access-date=2024-03-22 |archive-date=2024-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322091207/https://lexafrica.com/countries/rwanda/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://fr.igihe.com/Kabasinga-Florida-elue-par-ses-pairs-pour-diriger-le-barreau-d-EAC.html</ref> == Amashuri == [[Dosiye:Administration block (Ivory Tower) at Makerere University.jpg|thumb|Kaminuza ya Makerere aho Florida yakuye impamyabumenyi mubijyanye n'amategeko]] Madamu Florida afite impamyabumenyi y'ikirenga (Magna cum Laude) mu mategeko mpuzamahanga y’uburenganzira bwa muntu yakuye muri kaminuza ya Notre Dame ([[Ubuhinde|Indiana]], [[Amerika]]) na Bachelor of Laws Degree (LLB Hons) wo muri kaminuza ya Makerere (Kampala, [[Ubugande|Uganda]]). Yakiriye kandi amahugurwa atandukanye mu bigo bizwi cyane, kaminuza ya Pretoriya, Afurika y'Epfo, kaminuza ya Erasimusi, La Haye, mu Buholandi, ndetse n'ikigo gishinzwe ubukemurampaka, London.<ref name=":1">https://www.certafoundation.rw/our-team</ref> == Amateka y'Akazi == [[Dosiye:Plaque of International Criminal Tribunal for Rwanda-ICTR - Kimironko District - Kigali - Rwanda.jpg|thumb|ICTR Aho Madam Florida yakoze]] Afite uburambe bwimyaka 20 nkumushinjacyaha no mubikorwa byemewe n'amategeko, harimo no kuburana ingamba no kuburana inyungu rusange. Ni n'umuhuza wemejwe n'Ikigo Mpuzamahanga gishinzwe gukemura no gukemura amakimbirane akaba n'umukemurampaka ukomeye mu kigo mpuzamahanga gishinzwe ubukemurampaka cya [[Kigali]] aho yari ahagarariye abakiriya mpuzamahanga ndetse n'ab'imbere mu gihugu, barimo Umuryango mpuzamahanga uharanira kubungabunga ibidukikije (IUCN).<ref name=":1" /> <ref>https://www.newtimes.co.rw/article/2023/news/business/competent-business-lawyers-crucial-in-rwandas-economic-voyage-experts</ref> Yigishije, mu bihe bitandukanye, Amategeko mpanabyaha mpuzamahanga, Inkiko za Moot hamwe n’amahame rusange y’imanza n’ubuhanga, hamwe n’izindi, muri za kaminuza zitandukanye zo mu Rwanda ndetse no mu mahanga, harimo no mu kigo gishinzwe amategeko n’iterambere mu Rwanda (ILPD). Usibye kwigisha, ni n'umutoza aho ahora akora amahugurwa y’abavoka bunganira abategarugori bayobowe n’Urugaga rw’Abavoka mu Rwanda rugamije gushishikariza no kuzamura ubushobozi bwabo ndetse n’umwirondoro wabo mu bikorwa by’amategeko mu Rwanda no mu muryango w’Afurika y’iburasirazuba. Madamu Florida yabanje gukorera guverinoma y'u Rwanda nk'umujyanama mukuru mu by'amategeko ku mushinjacyaha mukuru ndetse n'ishami mpuzamahanga rishinzwe ibyaha, ikigo cy'igihugu gishinzwe ubushinjacyaha, mu [[Rwanda]]. [[Dosiye:ICTR in Kigali.jpg|thumb|Inzu ikoreramo ICTR]] Ku rwego mpuzamahanga, Madamu Florida na we agaragara neza aho yakoraga nk'umujyanama w’ubujurire, umujyanama wungirije w’ubujurire akaba n’umuyobozi ushinzwe imanza mu biro by’ubushinjacyaha, Urukiko mpuzamahanga mpanabyaha rw’umuryango w’abibumbye mu Rwanda (ICTR). Madamu Florida ni umunyamuryango w’Urugaga rw’Abavoka mu Rwanda, Umuryango w’Amategeko y’Afurika y’iburasirazuba, Urugaga rw’Abavoka muri Amerika, Ishyirahamwe Mpuzamahanga ry’Abashinjacyaha, akaba n'umwe mu bagize Ikigo gishinzwe ubukemurampaka mu kigo cy’ubukemurampaka cya Kigali. Avuga mu nama zitandukanye ku bijyanye n’amategeko mpuzamahanga arengera ikiremwamuntu n’amategeko mpuzamahanga mpanabyaha ku isi, vuba aha i [[Amerika|Washington DC]], Michigan, [[Nairobi]], na San Diego. == Izindi nshingano == Umunyamategeko w’u Rwanda, Florida Kabasinga yatorewe kuba umunyamabanga mukuru w’umuryango w’amategeko muri Afurika y'Iburasirazuba (EALS). Umuryango w'Amategeko EA urimo amashyirahamwe y'abavoka mu gihugu yose ya EAC, harimo Umuryango w'Amategeko muri [[Kenya]], Umuryango w'Amategeko wa Tanganyika, Umuryango w'Amategeko wa Uganda, Umuryango w'Amategeko wa Zanzibar, Urugaga rw'Abavoka mu Rwanda, Urugaga rw'Abavoka mu [[Uburundi|Burundi]] n'Urugaga rw'Abavoka muri Sudani y'Amajyepfo.<ref name=":0" /> == Indimi akoresha == Avuga indimi enye arizo [[Ikinyarwanda|Kinyarwanda]], [[Igifaransa]], [[Icyongereza]] n[[Igiswahili|'Igiswahili.]] == Indanganturo == ‍ [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Abagore]] [[Ikiciro:Abagore babanyapolitike]] [[Ikiciro:Abagore ba abayobozi]] [[Ikiciro:Abanyamategeko]] dp1y9ktiu69yum9334fi6yc6hkxg4yy Abanyarwanda 0 18801 131729 128748 2026-06-12T13:43:53Z Abanyarwanda 18366 131729 wikitext text/x-wiki "A'''banyarwanda'''" ni zina rikubiyemo abaturage b'u [[Rwanda]] n'abaturarwanda kandi rifitanye isano ya bugufi n'umuco n'amateka by'abanyarwanda n' u Rwanda ubwarwo. Abanyarwanda bavuga ururimi rw'ikinyarwanda nk'ururimi kavukire. Mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]], [[inka]] ifatwa nk'ikimenyetso cy'ubukungu ndetse igahabwa agaciro gakomeye aho ihabwa n'amazina ndetse ikagenerwa imvugo yihariye ariyo ubwayo n'ibijyanye nayo nk'ibyansi n' amata... * [[Dosiye:GUCUNDA AMATA M'UGISABO.jpg|thumb|'''GUCUNDA AMATA M'UGISABO''']]'''Abaturage b'u [[Rwanda]]:''' "Abanyarwanda" ni abanyarwanda n' abaturarwanda( abantu bose baba mu Rwanda ari badafite ubwenegihugu bw'u Rwanda bitewe n'impamvu zitandukanye zabazanye cyangwa zihababesheje. * '''Abakomoka mu Rwanda:''' ni abantu bose bafite inkomoko mu Rwanda bashobora kuba bahatuye cyangwa batahatuye ku bw'impamvu zitandukanye aho baba bari hose ku isi. * '''Umuco n'amateka:''' Ubusobanuro bw'ijambo "Abanyarwanda" ntibwerekeye ku bantu gusa, ahubwo burimo umuco n' amateka. .<ref>https://www.google.com/search?sca_esv=0fe16c1f02c217b7&rlz=1C1CHBD_enRW1029RW1029&sxsrf=AE3TifNP7eCAElxTnpkMANZIquIkYHfu2Q:1762615762213&q=ubusobanuro+Abanyarwanda&source=lnms&fbs=AIIjpHxU7SXXniUZfeShr2fp4giZ1Y6MJ25_tmWITc7uy4KIeoJTKjrFjVxydQWqI2NcOhYPURIv2wPgv_w_sE_0Sc6QWTHL-H2NSq4u-TeM1nI9C45vpc5Y8upl07QH2sk3JCwvHXCCFgF4K_fKlBJnnBavWA6ZhF8dgqIQjfsNjscgcuhYewu1mbldN_0jjD3Xr1OUF37xSlKlE476xqJTnjy-A7_41Q&sa=X&ved=2ahUKEwitkYez7-KQAxVTQ6QEHaI7DAgQ0pQJegQIChAB&biw=911&bih=427&dpr=1.5</ref> == Reba == * Nest, Michael, hamwe na Francois Grigno na Emizet F. Kisangani (2006). "[[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]: Ibipimo by'ubukungu by'intambara n'amahoro" Lynne Rienner Publishers, Boulder, CO (pp.&nbsp;20-24) * http://www.unhcr.org/publ/PUBL/46dbd79a2.html [[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]] <references /> [[Ikiciro:Afurika yacu]] ia5tak3lwynqbihv0sagor1sjy2bmj5 131730 131729 2026-06-12T13:44:32Z Abanyarwanda 18366 131730 wikitext text/x-wiki "A'''banyarwanda'''" ni zina rikubiyemo abaturage b'u [[Rwanda]] n'abaturarwanda kandi rifitanye isano ya bugufi n'umuco n'amateka by'abanyarwanda n' u Rwanda ubwarwo. Abanyarwanda bavuga ururimi rw'ikinyarwanda nk'ururimi kavukire. Mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]], [[inka]] ifatwa nk'ikimenyetso cy'ubukungu ndetse igahabwa agaciro gakomeye aho ihabwa n'amazina ndetse ikagenerwa imvugo yihariye ariyo ubwayo n'ibijyanye nayo nk'ibyansi n' amata... * [[Dosiye:GUCUNDA AMATA M'UGISABO.jpg|thumb|'''GUCUNDA AMATA M'UGISABO''']]'''Abaturage b'u [[Rwanda]]:''' "Abanyarwanda" ni abanyarwanda n' abaturarwanda( abantu bose baba mu Rwanda ari badafite ubwenegihugu bw'u Rwanda bitewe n'impamvu zitandukanye zabazanye cyangwa zihababesheje. * '''Abakomoka mu Rwanda:''' ni abantu bose bafite inkomoko mu Rwanda bashobora kuba bahatuye cyangwa batahatuye ku bw'impamvu zitandukanye aho baba bari hose ku isi. * '''Umuco n'amateka:''' Ubusobanuro bw'ijambo "Abanyarwanda" ntibwerekeye ku bantu gusa, ahubwo burimo umuco n' amateka<ref>https://www.google.com/search?sca_esv=0fe16c1f02c217b7&rlz=1C1CHBD_enRW1029RW1029&sxsrf=AE3TifNP7eCAElxTnpkMANZIquIkYHfu2Q:1762615762213&q=ubusobanuro+Abanyarwanda&source=lnms&fbs=AIIjpHxU7SXXniUZfeShr2fp4giZ1Y6MJ25_tmWITc7uy4KIeoJTKjrFjVxydQWqI2NcOhYPURIv2wPgv_w_sE_0Sc6QWTHL-H2NSq4u-TeM1nI9C45vpc5Y8upl07QH2sk3JCwvHXCCFgF4K_fKlBJnnBavWA6ZhF8dgqIQjfsNjscgcuhYewu1mbldN_0jjD3Xr1OUF37xSlKlE476xqJTnjy-A7_41Q&sa=X&ved=2ahUKEwitkYez7-KQAxVTQ6QEHaI7DAgQ0pQJegQIChAB&biw=911&bih=427&dpr=1.5</ref> == Reba == * Nest, Michael, hamwe na Francois Grigno na Emizet F. Kisangani (2006). "[[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]: Ibipimo by'ubukungu by'intambara n'amahoro" Lynne Rienner Publishers, Boulder, CO (pp.&nbsp;20-24) * http://www.unhcr.org/publ/PUBL/46dbd79a2.html [[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]] <references /> [[Ikiciro:Afurika yacu]] foam9yrnclvjwqx2iem12hpi07bf5cz 131731 131730 2026-06-12T13:45:57Z Abanyarwanda 18366 131731 wikitext text/x-wiki "A'''banyarwanda'''" ni zina rikubiyemo abaturage b'u [[Rwanda]] n'abaturarwanda kandi rifitanye isano ya bugufi n'umuco n'amateka by'abanyarwanda n' u Rwanda ubwarwo. Abanyarwanda bavuga ururimi rw'ikinyarwanda nk'ururimi kavukire. Mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]], [[inka]] ifatwa nk'ikimenyetso cy'ubukungu ndetse igahabwa agaciro gakomeye aho ihabwa n'amazina ndetse ikagenerwa imvugo yihariye ariyo ubwayo n'ibijyanye nayo nk'ibyansi n' amata... * [[Dosiye:GUCUNDA AMATA M'UGISABO.jpg|thumb|'''GUCUNDA AMATA M'UGISABO''']]'''Abaturage b'u [[Rwanda]]:''' "Abanyarwanda" ni abanyarwanda n' abaturarwanda( abantu bose baba mu Rwanda ari badafite ubwenegihugu bw'u Rwanda bitewe n'impamvu zitandukanye zabazanye cyangwa zihababesheje. * '''Abakomoka mu Rwanda:''' ni abantu bose bafite inkomoko mu Rwanda bashobora kuba bahatuye cyangwa batahatuye ku bw'impamvu zitandukanye aho baba bari hose ku isi. * '''Umuco n'amateka:''' Ubusobanuro bw'ijambo "Abanyarwanda" ntibwerekeye ku bantu gusa, ahubwo burimo umuco n' amateka.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cn9zw3gnz7xo</ref> == Amashakiro == * Nest, Michael, hamwe na Francois Grigno na Emizet F. Kisangani (2006). "[[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]: Ibipimo by'ubukungu by'intambara n'amahoro" Lynne Rienner Publishers, Boulder, CO (pp.&nbsp;20-24) * http://www.unhcr.org/publ/PUBL/46dbd79a2.html [[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]] <references /> [[Ikiciro:Afurika yacu]] itjmp1m9a3xp0mc1dum2pgs9z6mj8aq Imihanda ya kaburimbo yubatswe mu Karere ka Rwamagana 0 19238 131756 130240 2026-06-13T06:42:32Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131756 wikitext text/x-wiki '''Umuhanda''' n'ibikorwa remezo byihutisha iterambere ry’abatuye [[Akarere ka Rwamagana|Umujyi wa Rwamagana]]. Uyu Mujyi usanzwe ubarizwamo imihanda ireshya na kilometero 20. Mu myaka itanu ishize hubatswe imihanda ireshya na kilometero zirindwi mu kwita kuri uyu Mujyi. <ref name=":0">https://www.igihe.com/ubukungu/article/imishinga-itandatu-iri-guhindura-isura-n-imibereho-y-abatuye-rwamagana</ref><ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-hatashywe-imihanda-ya-kaburimbo-ifite-agaciro-ka-miliyari-6-frw/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-23 |archive-date=2025-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224160745/https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-hatashywe-imihanda-ya-kaburimbo-ifite-agaciro-ka-miliyari-6-frw/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.isangostar.rw/umunsi-wintwari-hatashwe-ibikorwaremezo-birimo-imihanda-9-ya-kaburimbo</ref><ref>{{Cite web |url=https://rwandaforyou.org/2024/02/02/rwamagana-abaturage-barishimira-imihanda-ya-kaburimbo-bubakiwe/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-23 |archive-date=2024-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240823144851/https://rwandaforyou.org/2024/02/02/rwamagana-abaturage-barishimira-imihanda-ya-kaburimbo-bubakiwe/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/imihanda-isoko-rigezweho-n-agakiriro-byahinduye-isura-y-ubucuruzi-i-rwamagana</ref> == Ubuhamya == '''Gahigi Emmanuel''' atuye mu Kagari ka Cyanya mu [[Umurenge wa Kigabiro|Murenge wa Kigabiro]], agira ati; "Ubu mbere hano ntuye umuntu yashoboraga kumpa miliyoni icumi akanyimura ariko aho hubakiwe kaburimbo nibura wampa miliyoni 20 Frw kubera iriya kaburimbo. Nta vumbi rikitugeraho, nta bajura bakihisha mu mwijima ngo batwambure.” '''Mujawamariya Emelithe''' we utuye mu Kagari ka Nyagasenyi yagize ati “Hari ahantu wategaga igare bakakwaka 200 Frw cyangwa 300 Frw none habaye 100 Frw, hari aho moto yagenderaga 500 Frw none yabaye 300 Frw kubera kaburimbo".<ref name=":0" /> == Ibiteganwa == Ubuyobozi buvuga ko kuri ubu bugiye kubaka indi mihanda ireshya na kilometero 4,6 izuzura itwaye miliyari 4 na miliyoni 200 Frw. == Indanganturo == [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]] [[Ikiciro:Umuhanda]] 96h42hc7thxjeo3qvp4g85sa2r8s0vl Eraser: Reborn 0 20556 131744 124531 2026-06-13T03:38:11Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131744 wikitext text/x-wiki '''''Eraser: Reborn''''' ni film yibikorwa yabanyamerika yomuri 2022, imeze nka reboot ya ''Eraser'' yomuri 1996, kandi isobanurwa nkigice gikurikira muri francise. <ref name="Reborn_BD">{{Cite web |last=Squires, John |date=March 15, 2022 |title='Eraser: Reborn' – Reboot of the Arnold Schwarzenegger Movie Releasing in June |url=https://bloody-disgusting.com/movie/3707096/eraser-reborn-reboot-of-the-arnold-schwarzenegger-movie-releasing-in-june/ |access-date=March 16, 2022 |website=Bloddy Disgusting}}</ref> Bayobowe na John Pogue agendeye ku nyandiko yanditswe na Michael D. Weiss, umugambi wibanze kukigo cyibanga kizobereye mu buhanga bw’ubuhanga bw’urupfu rw’impimbano zabatangabuhamya bakeneye gusiga ibimenyetso byabo. Umukinnyi wumukinnyi wumwongereza Dominic Sherwood mumwanya wambere nka Marshal Mason Pollard w’umunyamerika, abaterankunga barimo Jacky Lai, McKinley Belcher III na Eddie Ramos. <ref name="Reborn_Deadline">{{Cite web |last=Wiseman, Andreas |date=September 13, 2021 |title='Shadowhunters' Star Dominic Sherwood Leads Warner Bros Reboot Of Arnie Action Pic 'Eraser' |url=https://deadline.com/2021/09/shadowhunters-dominic-sherwood-eraser-warner-bros-reboot-1234832158/ |access-date=March 16, 2022 |website=Deadline}}</ref> == Umugambi == Marshal wmunyamerika Mason Pollard kabuhariwe mu "Erasing" abantu - bahimba impfu zabatangabuhamya baba bafite ibyago byinshi. Iterambere ryikoranabuhanga mu myaka 25 ishize, umukino warazamutse, wari undi munsi kubiro ubwoyahawe Rina Kimura, umugore wa shebuja w'icyaha wafashe icyemezo cyoguhindura ibimenyetso bya leta. Ubwo bombi bahungiraga i Cape Town, [[Afurika y’Epfo|muri Afurika y'Epfo]], hamwe nitsinda ry'abicanyi batagira impuhwe mu nzira yabo, Pollard yavumbuye ko yashinzwe. Kabiri-yambutse kandi yongerewe na adrenaline, agomba kuba ku isonga ryumukino we, cyangwa niwe uzahanagurwa. Iteka. == Abakinnyi ==   == Ukoyakozwe == Muri Nzeri 2021, urukurikirane rwabaye reboot of ''Eraser'' aho, rwatangajwe koruri mumajyambere hamwena Dominic Sherwood ku mwanya wambere. <ref>{{Cite web |last=Editorial Staff |date=September 14, 2021 |title=Eraser sequel in the works; Sherwood not Schwarzenegger |url=https://moviehole.net/eraser-sequel-in-the-works-sherwood-not-schwarzenegger-stars/ |access-date=May 15, 2022 |website=[[MovieHole]] |archive-date=November 30, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130210728/https://moviehole.net/eraser-sequel-in-the-works-sherwood-not-schwarzenegger-stars/ |url-status=dead }}</ref> yatangajwe nkumuyobozi ufite inyandiko yanditswe na Michael D. Weiss. Jacky Lai bafatanije gukina filime, mugihe abaterankunga barimo McKinley Belcher III na Eddie Ramos. Guhiga Lowry na Patty Reed babaye abaproducer. Umushinga ni umusaruro uhuriweho na Warner Bros. Home Home Entertainment Group na Roserock Films. Umusaruro wabaye rwihishwa hamwe nifoto nyamukuru yatangiye hagati ya 2021, mugihe cyorezo cya COVID-19 . Filime yatanzwe na Warner Bros. Imyidagaduro yo <ref>{{Cite web |last=Lind |first=Anthony |date=March 23, 2022 |title=Eraser Reborn Trailer Gives First Look a Schwarzenegger Action Movie Reboot |url=https://movieweb.com/eraser-reborn-trailer/ |access-date=September 8, 2023 |website=MovieWeb}}</ref> <ref name="Reborn_Deadline"/> == Kurekura == === Ikinamico === ''Eraser: Reborn'' yerekanwe bwa mbere mu makinamico [[Ubudage|yo mu Budage]] ku ya 31 Werurwe <ref name="area">{{Cite web |last=Serck |first=Karsten |date=16 May 2022 |title=Warner: ''Eraser: Reborn''-Remake des Schwarzenegger-Klassikers im Juni auf Blu-ray Disc (Update) |url=https://www.areadvd.de/news/warner-erster-eraser-reborn-trailer-fuer-schwarzenegger-remake-online/ |access-date=6 September 2022 |website=areadvd.de |language=de}}</ref> === Itangazamakuru ryo murugo no gutambuka === Imbere mu Gihugu, ''Eraser: Reborn'' yarekuwe mu bitangazamakuru byo mu rugo ku ya 7 Kamena 2022. Nyuma yaje gusohoka kuri HBO Max ku ya 5 Ukwakira 2022. <ref>{{Cite web |last=Dela Paz |first=Maggie |date=October 1, 2022 |title=HBO Max October 2022 Schedule: New TV & Movie Release Dates |url=https://www.comingsoon.net/movies/news/1241178-hbo-max-october-2022 |access-date=September 11, 2023 |website=ComingSoon.net}}</ref> == Reba == {{Reflist}} == Inyandiko == a. yasohokeye mubudage isohowe na Warner Bros.picyures == Ihuza ryo hanze == * Eraser: Reborn at IMDb sdr58tnfrq1zyvx2sub1wrjrbe6axy5 Finding Hillywood 0 20729 131746 127906 2026-06-13T04:04:43Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131746 wikitext text/x-wiki '''''Finding Hillywood''''' ni film mbarankuru yakozwe muri 2013 yerekana gukura kwa firime mu Rwanda (ubu zizwi cyane nka Hillywood). <ref>{{Cite web |date=2014-08-21 |title=The Academy Explores Rwanda Film Industry With &quot;Finding Hillywood&quot; Screening In NYC |url=https://www.oscars.org/news/academy-explores-rwanda-film-industry-finding-hillywood-screening-nyc |access-date=2022-08-05 |website=Oscars.org {{!}} Academy of Motion Picture Arts and Sciences |language=en}}</ref> == Inyandiko == Iyifilime yereka abayireba mwitangiriro ryurunganda rwa firime mu Rwanda, abanyamuryango bingenzi ba Hillywood nka Ayuub Kasasa Mago, na [[Kabera Eric|Eric Kabera]] . <ref>{{Cite web |title=Leah Warshawski, 'Finding Hillywood' {{!}} The Business |url=https://www.kcrw.com/culture/shows/the-business/documentary-filmmakers-on-ill-be-me-finding-hillywood/leah-warshawski-finding-hillywood |access-date=2022-08-05 |website=KCRW |language=en |archive-date=2022-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805225833/https://www.kcrw.com/culture/shows/the-business/documentary-filmmakers-on-ill-be-me-finding-hillywood/leah-warshawski-finding-hillywood |url-status=dead }}</ref> hamwe ningaruka zabyo ku Rwanda. <ref>{{Cite web |title=Africiné - Seattle International Film Festival - SIFF 2013 |url=http://www.africine.org/evenement/seattle-international-film-festival-siff-2013/28895 |access-date=2022-08-05 |website=Africiné |language=fr}}</ref> == Ibihembo == * Inyandiko Nziza, Imvura Yigenga ya Fest Fest (2014) <ref>{{Cite web |title=Awards |url=https://rainier.film/awards |access-date=2022-08-05 |website=RAINIER INDEPENDENT FILM FESTIVAL |language=en-US}}</ref> * Igihembo cy'abumva, Iserukiramuco rya Filime rya Napa (2013) <ref>{{Cite web |title=Finding Hillywood {{!}} Inflatable Film {{!}} Feature Documentary |url=https://www.inflatablefilm.com/finding-hillywood/ |access-date=2022-08-05 |website=Inflatable Film |language=en-US}}</ref> * Igihembo cya Critic mu iserukiramuco rya documentaire rya Sebastopol <ref>{{Cite web |title=Finding Hillywood {{!}} African Film Festival, Inc. |url=https://africanfilmny.org/films/finding-hillywood/ |access-date=2022-08-05 |language=en-US}}</ref> * Filime nziza ya Pasifika y'Amajyaruguru, Eugene International Film Fest (2013) <ref>{{Cite web |last=Lyons |first=Emily |date=2016-07-21 |title=Finding Hillywood |url=https://www.eugenefilmfest.org/blog/finding-hollywood/ |access-date=2022-08-05 |website=Eugene International Film Festival |language=en-US}}</ref> * Ibyiza Byiza-Hagati, Doc [[Iserukiramuco mpuzamahanga rya firime ryabirabura|ya Montreal Yumukino wa Fest]] (2013) <ref>{{Cite web |date=2013-09-29 |title=The retrieval and Small small thing receive top honnor at the 9th Montreal International Black Film Festival |url=https://www.newswire.ca/news-releases/the-retrieval-and-small-small-thing-receive-top-honnor-at-the-9th-montreal-international-black-film-festival-513025211.html |access-date=2022-08-14 |publisher=Newswire.ca}}</ref> * Igihembo cya 3, Iserukiramuco ry'uburenganzira bwa muntu muri Afuganisitani (2013) <ref>{{Cite web |date=2013-10-10 |title=Second Afghanistan Human Rights Film Festival ends with awards and prizes ceremony |url=https://unama.unmissions.org/second-afghanistan-human-rights-film-festival-ends-awards-and-prizes-ceremony |access-date=2022-08-05 |website=UNAMA |language=en |archive-date=2022-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805225834/https://unama.unmissions.org/second-afghanistan-human-rights-film-festival-ends-awards-and-prizes-ceremony |url-status=dead }}</ref> == Iminsi mikuru == * 2013: Iserukiramuco mpuzamahanga rya sinema rya Seattle <ref>{{Cite web |title=SIFF Announces First Lineup of Films From the 2013 Festival |url=https://www.siff.net/news/press/press-releases/siff-announces-first-lineup-of-films-from-the-2013-festival |access-date=2022-08-05 |website=www.siff.net |language=en}}</ref> * 2013: Iserukiramuco mpuzamahanga rya firime rya Bahamas <ref>{{Cite web |last=Robbins |first=Caryn |title=Bahamas Int'l Film Festival 2013 Lineup Revealed |url=https://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/Bahamas-Intl-Film-Festival-2013-Lineup-Revealed-2013111458 |access-date=2022-08-05 |website=BroadwayWorld.com |language=en}}</ref> * 2014: Iserukiramuco rya FilmAid == Reba == {{Reflist}} 671y1g7cwrjk68olqotkczgptitc78z GreenPeak Technologies 0 21061 131747 125813 2026-06-13T04:43:32Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131747 wikitext text/x-wiki   '''GreenPeak Technologies''' yari Utrecht, mu Buholandi ishingiye kuri fabless ikora ibicuruzwa na semiconductor hamwe na software ya IEEE 802.15.4 na Zigbee igice cyisoko ridafite umugozi. Ikoranabuhanga rya Zigbee rikoreshwa itumanaho ry'amakuru mu ngo zigezweho Smart Home no korohereza interineti yibintu (loT), ijambo rikaba risobanura ibikoresho byagenewe gukorerwa no gucungwa n'ibikoresho cyangwa sisitemu zigenzurwa n'itumanaho tya internet. == Ibipimo nganda == Porogaramu z'ibyuma by'amaradiyo bidakoresha insinga (wireless sensor applications) akenshi zishingiye ku bipimo ngenderwaho by'inganda, bishyiraho ibisabwa ku mikoranire y'ibikoresho (interoperability)kandi bigatuma ibice bitandukanye byavuye ku bacuruzi batandukanye bikora hamwe mu nzego nk'iyubakwa ry'amazu no mu bwikorezi bw'inganda (industrial automation). Iterambere rya GreenPeak rishingiye ku nganda zifunguye hiyongereyeho IEEE 802.15.4 . GreenPeak ni umunyamuryango wa Global Semiconductor Alliance kandi ishyigikira amahame afunguye yisi yose ya Zigbee . <ref>{{Cite web |title=Global Zigbee Enabled Devices Market 2016-2020 – MilTech |url=https://www.military-technologies.net/2018/02/03/global-zigbee-enabled-devices-market-2016-2020/ |access-date=2018-02-15 |website=www.military-technologies.net |language=en-US |archive-date=2018-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180216025524/https://www.military-technologies.net/2018/02/03/global-zigbee-enabled-devices-market-2016-2020/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Members – Global Semiconductor Alliance |url=https://www.gsaglobal.org/gsa-membership/members/ |access-date=2018-02-15 |website=Global Semiconductor Alliance}}</ref> == Ibicuruzwa == GreenPeak ikubiyemo ibyuma bigenzura itumanaho rya Zigbee Smart Home hamwe na IoT ya IEEE 802.15.4. <ref>{{Cite web |date=2007-10-03 |title=GreenPeak releases Lime CM-08 wireless module |url=https://www.automation.com/en-us/products/product19/greenpeak-releases-lime-cm-08-wireless-module |access-date=2024-03-05 |publisher=automation.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2017-07-24 |title=GreenPeak chips are networking-protocol agnostic for wireless smart-home communications |url=https://www.ledsmagazine.com/company-newsfeed/article/16685119/greenpeak-chips-are-networking-protocol-agnostic-for-wireless-smart-home-communications |access-date=2024-03-05 |publisher=ledsmagazine.com |archive-date=2024-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240522103029/https://www.ledsmagazine.com/company-newsfeed/article/16685119/greenpeak-chips-are-networking-protocol-agnostic-for-wireless-smart-home-communications |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=2009-03-04 |title=GreenPeak Offers RF4CE-Compliant Software and Reference Designs |url=https://www.fierceelectronics.com/components/greenpeak-offers-rf4ce-compliant-software-and-reference-designs |access-date=2024-03-05 |publisher=fierceelectronics.com}}</ref> == Kugurwa na Qorvo == Ku ya 17 Mata 2016, hatangajwe ko GreenPeak yemeye kugurwa na Qorvo . <ref>{{Cite web |title=Qorvo to Acquire IoT Solution Provider GreenPeak Technologies - Qorvo |url=https://www.qorvo.com/newsroom/news/2016/qorvo-to-acquire-iot-solution-provider-greenpeak-technologies |access-date=2018-04-25 |website=www.qorvo.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Clarke |first=Peter |title=Qorvo Buys Wireless IoT Specialist Greenpeak |url=https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1329471 |website=EETimes}}</ref> Nyuma yo kugura, GreenPeak yakomeza gukorera mu Buholandi, mu Bubiligi no muri Hong Kong nk'ishami ry’ubucuruzi rya "Low-power Wireless Systems" mu bucuruzi bw’ibikorwa Remezo n’Ingabo (IDP) bya Qorvo. Cees Links, wahoze ari umuyobozi mukuru wa GreenPeak Technologies, yatangaje ko azatangira kuba umuyobozi mukuru w’ishami ry’ubucuruzi rya Wireless Connectivity. syhy3fg96fad1cwr5a2sdf4zuzg1bh7 Dorcy Rugamba 0 21382 131743 126817 2026-06-13T03:16:52Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131743 wikitext text/x-wiki Dorcy RUGAMBA Yavutse mu kwa cyenda 1969 Yavukiye i Kigali Ubwenegihugu: Rwanda Ishuri yizemo: National University of Rwanda Ishuri yarangirijemo: Catholic University of Louvain Akazi akora: Umukinnyi wa filime Ibindi akora: Umuyobozi w'ubuhanzi Abana afite: 3 '''Dorcy Rugamba''' (yavutse mu 1969) ni umwanditsi wo mu Rwanda, umukinnyi, umubyinnyi, n’umuyobozi wa stage. Kubera ko yarokotse [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|itsembabwoko ryo mu Rwanda ryo]] mu 1994, aho ababyeyi be ndetse n'umuryango we benshi biciwe, imirimo ye myinshi y'ibanze kuri iyi na jenoside. Yakinnye kandi muri firime. Yashinze u Rwanda Arts Initiative na Kigali Triennial. Memoire ye yo muri 2024 yeguriwe umuryango we udahari, ''Hewa Rwanda, une lettre aux absents(ibaruwa ku badahari) aboneka'' irimo gutangwa mu buhinduzi bw'icyongereza nk'igitaramo cyaherekejwe n'umuziki, cyiswe ''Hewa Rwanda, Ibaruwa yandikiwe abadahari(Letter to the absent)'', cyerekanwe muri Gashyantare 2025 mu iserukiramuco rya Adelaide muri Ositaraliya. == Ubuzima bwa mbere n'uburezi == Dorcy Rugamba yavukiye mu Rwanda mu mwaka wa 1969, <ref name="africities">{{Cite web |title=Dorcy Rugamba Archives |url=https://africities.org/speakers/dorcy-rugamba/ |access-date=26 February 2025 |website=Africities The most important democratic gathering in Africa |archive-date=26 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226015228/https://africities.org/speakers/dorcy-rugamba/ |url-status=dead }}</ref> umuhungu wa Sipiriyani na Daphrose Rugamba . Sipiriyani Rugamba (umugabo w’Abahutu ) yari umwanditsi, umunyabukorikori, umuhimbyi, n’umuyobozi ushinzwe ingoro ndangamurage, naho Daphrose yari umugore [[Abatutsi|w’umututsi]] . <ref name="automne">{{Cite web |title=Dorcy Rugamba |url=https://www.festival-automne.com/en/artists/dorcy-rugamba |access-date=26 February 2025 |website=Festival d'Automne}}</ref> Aba bashakanye bamenyesheje u Rwanda Rwiza Gatolika n’umuryango wa Emmanuel mu 1990. <ref name="lacroix2015">{{Cite web |last=Lesegretain |first=Claire |date=16 September 2015 |title=L'Église se penche sur la sainteté d'un couple rwandais |url=https://www.la-croix.com/Religion/Actualite/L-Eglise-se-penche-sur-la-saintete-d-un-couple-rwandais-2015-09-16-1357038 |access-date=26 February 2025 |website=[[La Croix (newspaper)|La Croix]] |language=fr}}</ref> Dorcy yamenyekanye mu buhanzi bwo gukora na se. <ref name="automne"/> Yatoje kubyina gakondo yu Rwanda, [[Intore]] . <ref name="africities"/> Yabanje kwiga mu ishami rya farumasi muri [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda|kaminuza nkuru y'u Rwanda]] . <ref name="africities"/>[a]Mu gihe Rugamba yari afite imyaka nka 25 icyo gihe, yasuye nyirasenge mu majyepfo y’u Rwanda, saa kumi za mu gitondo ku ya 7 Mata 1994 inzu y’umuryango we i Kigali yibasiwe n’interahamwe z’Abahutu. Uyu wari umunsi umwe nyuma y’iyicwa rya perezida, ryaranze itangira rya[[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yo mu Rwanda]] . <ref name="lacroix2015"/> Icyo gihe abasirikare bakusanyije abantu bose bari mu ngo: abana batandatu ba Sipiriyani na Daphrose, barimo abakobwa babiri bafite imyaka icyenda n'irindwi, na mubyara wabo w'imyaka itandatu, hamwe n'umukozi w'umuryango hamwe n'ababyeyi be. Bose bishwe n'imbunda, usibye umwe mu bavandimwe b'ingimbi ba Rugamba, wari utwikiriwe n'imirambo y'abandi. Abasirikare bamaze kugenda, umuhungu yerekeje kuri telefone ahamagara Rugamba. Amaze kubwirwa uko byagenze, yahunze igihugu, abanza kujya mu [[Uburundi|Burundi]], nyuma yaho ajya i [[Paris]], nyuma ajya mu [[Ububiligi|Bubiligi]]. Mu minsi irenga 100, abantu bagera kuri miliyoni barishwe. Yirengagije impamyabumenyi ye ya farumasi (atigeze yishimira nubundi), Rugamba yerekeje mu buhanzi kugira ngo bimufashe gukira no kumva ibyabaye. Yize muri Royal de Liège ya Conservatoire mu Bubiligi, aho yatsindiye igihembo cya mbere mu buhanzi bw'ikinamico. <ref name="automne"/> <ref name="africities"/> == Umwuga == Rugamba yashinze isosiyete ye ya mbere y'indirimbo n'imbyino yise Isango; ayishinga i Butare mu ntara y'amajyepfo y'u Rwanda mu 1992. <ref name="africities"/> Yabaye umwe mu bandiitsi b'igitabo rusange ''cy’u Rwanda 94'', cyakozwe mu 1998 itsinda ry’abahanzi baturutse mu bice bitandukanye ndetse n’ibihugu bitandukanye bikorera mu Bubiligi ryitwa Groupov. Rugamba yari umwe mu banditsi kandi yanakinnye amasaha atandatu. ''U Rwanda 94'' rwerekanwe bwa mbere mu 1999 mu iserukiramuco rya d'Avignon mu Bufaransa, ruzenguruka isi yose, kandi ryegukana ibihembo byinshi mu Bubiligi ndetse no mu Bufaransa. Mu 2004, mu rwego rwo kwizihiza imyaka 10 nyuma ya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yo mu Rwanda]], imirimo yabo yerekaniwe i [[Butare]], [[Kigali]], na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]], mu Rwanda. <ref name="africities"/> Mu 2001, yashinze Amahugurwa ya "Urw'intore" i Kigali, agamije kwigisha ubuhanzi, guhanga, n'ubushakashatsi. <ref name="africities"/> Mu 2005, yabaye umwe mu bakinnye banayobora muri ''L'Instruction'', ikinamico ya Peter Weiss ishingiye ku rubanza rw’abakoze Auschwitz. <ref name="automne"/><ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref>Uyu murimo wakorewe mu Rwanda, Ubufaransa, Ububiligi, Ubwongereza, Ubuyapani, na Amerika. <ref name="africities"/> Rugamba yakoranye na sosiyete ya Peter Brook, <ref name="ispa">{{Cite web |title=ISPA 2025 New York Congress – Dorcy Rugamba |url=https://www.ispa.org/page/congress_ny25_speaker_dorcy |access-date=26 February 2025 |website=International Society for the Performing Arts}}</ref> ndetse na Rosa Gasquet n’umuyobozi w’[[Ubusuwisi]] Milo Rau, hagati ya 2004 na 2008. <ref name="africities"/> Yakoranye kandi n’ikinamico y’Ababiligi. Mu 2007 yanditse kandi akora ''Iperereza'', ashingiye kuri [[Itsembabwoko ry’Abayahudi|Jenoside yakorewe Abayahudi]], asobanura uburyo igihugu gikemura ibibazo by'ihungabana. Harimo abakinnyi b’Abanyarwanda gusa, ikinamico yateguwe ku rwego mpuzamahanga, harimo Bruxelles, [[Paris]], New York, Chicago, na [[Yokohama]] . Rugamba yanditse ikinamico yitwa Bloody ''Niggers!'', yakozwe mu 2007 muri Théâtre y'igihugu ya Wallonie-Bruxelles <ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref> <ref name="africities"/> kandi yerekanwa mu 2016 i Hamburg, mu Budage. <ref>{{Cite web |last=McEwen |first=Isabelle |date=23 September 2019 |title=Bloody Niggers! |url=https://mcewen.eu/en/portfolio/bloody-niggers/ |access-date=26 February 2025 |website=Isabelle McEwen}}</ref> Yanditse kandi ''Retour de Kigali'' . Mu mwaka wa 2010, yateguye umukino yise ''Gusubira muri paradizo'' mu isambu i Yvelines, mu Bufaransa. Impapuro zerekana, zitwa ''Isoko'', zatanzwe muri uwo mwaka umwe nubundi. Yayoboye umurimo mushya, ''Abakina urusimbi: cyangwa Intambara ya nyuma y’umusirikare ushonje'', yerekanwe muri Mata 2011 muri Zuiderspershuis i Antwerp, mu Bubiligi. <ref name="africities"/> <ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref> Rwanda Arts Initiative, yashinzwe na Rugamba mu 2012, yateguye imishinga ye myinshi. <ref name="ispa"/> Mu mwaka wa 2018, yateje imbere, ari kumwe n'abahanzi Yolander Gutiérrez na Jens Dietrich, igitaramo kihariye cyiswe ''Planet Kigali'', yasobanuye "Guhuza imigenzo y'u Rwanda n'imbyino zigezweho z'iki gihe". Iki gitaramo cyerekanywe ku ya 12 Ukuboza 2018 i Kampnagel i Hamburg, mu Budage. <ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref> Muri 2019 yakoze opera ''Umurinzi'' ("umurinzi"), kugira ngo yibuke imyaka 25 y'itsembabwoko ry'abatutsi, kandi yatewe inkunga n’umuco wo mu Rwanda witwa "Gutereka". ''Umurunzi'' yakiniwe mu [[Kigali Convention Centre|kigo cya Kigali]] (Kigali Convention Centre). Inyandiko ishingiye ku buhamya bw'abacitse ku icumu rya Jenoside. Ikinamico yakozwe mu ndimi enye: [[Ikinyarwanda|Kinyarwanda]] (ururimi rwemewe rw'u Rwanda), Icyongereza, Igifaransa, na [[Igiswahili|Kiswahili]], ururimi rwa Afurika y'Iburasirazuba. Opera yerekanwe no kuri Televiziyo y'u Rwanda, kandi igice cyayo kiraboneka kuri YouTube. Muri 2019 yari amaze gukina ikinamico zigera muri zirindwi zerekeye itsembabwoko. Muri Werurwe 2020, yashyizeho ''Les restes suprêmes'', yibanda ku murage nyafurika w’ingoro ndangamurage z’i Burayi, ayikora kandi ayikinira muri Dakar Biennale mu 2022. <ref name="automne"/> <ref name="ispa"/> Mu Kwakira 2020, muri Théâtre du Châtelet i Paris, yatangiye ubufatanye n’umuyobozi wa filime wa Mauritania Abderrahmane Sissako gutegura opera ''Le vol du Boli'', hamwe n’umuziki wakozwe n'umucuranzi w’umwongereza Damon Albarn . <ref name="ispa"/> === ''Hewa Rwanda'' === Muri Werurwe 2024, inyandiko ye yeguriye umuryango we udahari <ref name="automne"/> kandi nk'impano ku bana be, ''Hewa Rwanda, une lettre aux absents(ibaruwa ku badahari)'', yasohowe na Éditions JC Lattès . <ref name="automne" />Yishimiwe cyane, kandi itorwa muri Prix Renaudot . <ref name="ispa"/> Igitabo cyasohotse mu Cyongereza nka ''Hewa Rwanda, Ibaruwa yandikiwe abadahari'' . <ref name="tnwb2024">{{Cite web |date=17 October 2024 |title=Hewa Rwanda Lettre aux absents • Dorcy Rugamba Majnun |url=https://www.theatrenational.be/en/activities/3823-hewa-rwanda-lettre-aux-absents-o-dorcy-rugamba-majnun |access-date=26 February 2025 |website=[[Théâtre national Wallonie-Bruxelles|Théâtre National]]}}</ref> <ref name="theaterformen2024">{{Cite web |date=23 June 2024 |title=Hewa Rwanda |url=https://www.theaterformen.de/en/programme-2024/hewa-rwanda |access-date=26 February 2025 |website=[[Festival Theaterformen]] |archive-date=26 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226055342/https://www.theaterformen.de/en/programme-2024/hewa-rwanda |url-status=dead }}</ref>​​ <ref name="theaterformen2024" />​Muri Kamena 2024, yamuritse umukino witwa kimwe n'uwa Großes Haus muri Braunschweig, mu Ukwakira mu mukino wa Bouffes du Nord nk'agace ka Festival d'automne à Paris [fr]<ref name="nord">{{Cite web |title=Hewa Rwanda |url=https://www.bouffesdunord.com/en/season-section/hewa-rwanda-en |access-date=26 February 2025 |website=[[Théâtre des Bouffes du Nord]]}}</ref> afatanije n'abanya Senegal bacuranga ibikoresho byinshi bitwa Majnun, izina ryabo risobanura "umusazi" [[Icyarabu|mu Cyarabu]] . Ku ya 18 Mutarama 2025, <ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref> mbere yo gutangwa mu iserukiramuco rya Adelaide ryabereye i Adelaide , muri Ositaraliya, muri Werurwe 2025. <ref name="tnwb2024" /> <ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref> iki gitabo, akoresha ubuhanzi nk'uburyo bwo gukiza. <ref name="abc2025">{{Cite web |last=Kelsey-Sugg |first=Anna |last2=Ellen |first2=Rosa |date=24 February 2025 |title=Dorcy Rugamba shares a story both devastating and hopeful in Hewa Rwanda: Letter to the Absent |url=https://www.abc.net.au/news/2025-02-25/hewa-rwanda-letter-to-the-absent-adelaide-festival-dorcy-rugamba/104966770 |access-date=26 February 2025 |website=[[ABC News (Australia)|ABC News]]}}</ref> Yanditse kuri iki gitabo: "Mu gihe ''Hewa Rwanda, Ibaruwa yandikiwe Abadahari'' ivuga ku itsembabwoko, ibibazo by’icyunamo, ndetse n’umuryango wari hafi kurimbuka, nashakaga mbere na mbere ko bitaba inyandiko yo kwibuka ahubwo ko ari indirimbo y'ubuzima, bityo imvugo y’inyandiko ikubiyemo nkana umucyo, urwenya, imivugo, umuziki, ndetse n’ubuzima mu bice byose". Akazi nigikorwa cyu Rwanda Arts Initiative. <ref>{{Cite web |last=McEwen |first=Isabelle |date=23 September 2019 |title=Bloody Niggers! |url=https://mcewen.eu/en/portfolio/bloody-niggers/ |access-date=26 February 2025 |website=Isabelle McEwen}}</ref> Iki gitaramo kandi kirimo gutegurwa inshuro eshatu mu rwego rwa WOMADelaide, n’umunsi mukuru w’umuziki n'imbyino zo hanze biri mu birori bya Adelayide. <ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref> Muri iki kiganiro, avuga ku byo yigiye ku babyeyi be n’ibyo yabonye, ndetse n’igihe byamutwaye "kwemera ibitemewe". Mu kwerekana ibikorwa nk'ibi, akomeza kuba hafi y'abadahari, yubahiriza ubuzima bwabo kandi akabona ubwiza n'ubusizi ku isi. <ref name="nord" /> === Filime === Rugamba kandi yagaragaye kuri ecran, haba nka we ndetse n'umukinnyi. Ni we uvuga mu nkuru (narrator) mu ikinamico-nyakuri yo mu 2016 yerekeye ababyeyi be, ''J’entrerai au ciel en dansant'' (Nzajya mu ijuru mpamiriza).<ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |last=McEwen |first=Isabelle |date=23 September 2019 |title=Bloody Niggers! |url=https://mcewen.eu/en/portfolio/bloody-niggers/ |access-date=26 February 2025 |website=Isabelle McEwen}}</ref> Yakinnye ari inzirakarengane muri filime yo muri 2021 ya AfrofUrist ''Nephost'', iyobowe na Playwright Falowright n'Umukinnyi wa Filimenia [[Uwizeyimana Anisziya|Uzeyman]] n'umucuranzi wa Amerika na Multimediya Sawuli Williams (wanditse amashusho). <ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref> == Ibindi bikorwa == Mu mwaka wa 2012, Rugamba yashinze ikigo cy’ubuhanzi cy’u Rwanda. <ref name="ispa"/> Yagaragaye mu nama [[Africities|y’Abanyafurika]] yabereye i Kisumu, muri Kenya, <ref name="africities"/> ibirori by’Abanyafurika bikorwa buri myaka itatu ikabera muri kamwe mu turere dutanu twa Afurika, muri Gicurasi 2022, <ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref> Muri Gashyantare 2024 yashinze kandi aba n'umuyobozi w'ubuhanzi wa Kigali Triennial, isoko ry'ubuhanzi rya Kigali. <ref name="automne"/> <ref name="ispa"/> ''Marembo'' avuga iminsi ya nyuma y'umuryango we mu Rwanda mu bisigo, <ref name="africities"/>kandi yakorewe muri Triennial ya Kigali. <ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref> Rugamba yavugiye muri ISPA (Umuryango mpuzamahanga ushinzwe ubuhanzi) mu 2025 muri Kongere yabereye New York. <ref name="ispa"/> == Ubuzima bwe bwite == Kugeza ubu muri 2025, Rugamba atuye muri Brussels, mu Bubiligi ariko akaba amara igihe kinini mu Rwanda.<ref name="automne"/><ref name="nord"/> Avuga Igifaransa neza cyane "nk'ururimi rwe kavukire ", kandi yandika mu gifaransa. Afite urugo; arubatse, afite abahungu babiri n'umukobwa umwe, bavukiye mu Bubiligi bajya mu ishuri "risanzwe" ryaho. Abavandimwe be barokotse hamwe n'abana babo baracyaba mu Rwanda, aho "bidashoboka kubarinda amateka yacu", mu gihe abana be bwite bashobora kwishimira ubuto bw'umwere. == Akajambo k'epfo == <nowiki>.mw-parser-output .reflist{margin-bottom:0.5em;list-style-type:decimal}@media screen{.mw-parser-output .reflist{font-size:90%}}.mw-parser-output .reflist .references{font-size:100%;margin-bottom:0;list-style-type:inherit}.mw-parser-output .reflist-columns-2{column-width:30em}.mw-parser-output .reflist-columns-3{column-width:25em}.mw-parser-output .reflist-columns{margin-top:0.3em}.mw-parser-output .reflist-columns ol{margin-top:0}.mw-parser-output .reflist-columns li{page-break-inside:avoid;break-inside:avoid-column}.mw-parser-output .reflist-upper-alpha{list-style-type:upper-alpha}.mw-parser-output .reflist-upper-roman{list-style-type:upper-roman}.mw-parser-output .reflist-lower-alpha{list-style-type:lower-alpha}.mw-parser-output .reflist-lower-greek{list-style-type:lower-greek}.mw-parser-output .reflist-lower-roman{list-style-type:lower-roman}</nowiki> == Reba == # {{Reflist}} [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 121gzm9apx6qbd8mtotwkc7w2ykfp7f Mara Sugar 0 21872 131776 128834 2026-06-13T09:43:08Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131776 wikitext text/x-wiki '''Mara Sugar Football Club''' nikipe [[Umupira w’amaguru|y'umupira w'amaguru ifite icyicaro]] mu Karere ka Narok, [[Kenya|muri Kenya]] . Iyikipe ubiri mu irushanwa rya shampiyona ya Kenya, <ref name="mozzartsport">{{Cite web |date=2025-02-12 |title=Mara Sugar coach praises new signings after dominant display against FC Talanta {{pipe}} MozzartSportKe |url=https://www.mozzartsport.co.ke/football/news/mara-sugar-coach-praises-new-signings-after-dominant-display-against-fc-talanta/50746 |access-date=2025-02-14 |website=mozzartsport.co.ke}}</ref> ikinira imikino yayo yambere ku [[Sony Awendo Green Stadium|kibuga cya sitade ya Sony Awendo Green]] kandi iterwa inkunga na [[Transmara Sugar Company]] . <ref name="alteo">{{Cite web |title=Transmara Sugar Company Limited sponsors a local football squad in the South Rift Provincial League in Kenya |url=https://alteo.mu/transmara-sugar-company-limited-sponsors-a-local-football-squad-in-the-south-rift-provincial-league-in-kenya/ |access-date=2025-02-14 |website=Alteo}}</ref> == Amareferensi == {{Reflist}} == Amasano yo hanze == * [https://web.archive.org/web/20250808043847/https://transmarasugar.com/meet-mara-sugar-fc/ Isosiyete y'isukari ya Transmara] od18azf2bjj9hitwfarur8fgwkcwonj Ishyirahamwe ry'imikino ngororamubiri muri Nijeriya 0 22013 131758 129164 2026-06-13T07:34:41Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 131758 wikitext text/x-wiki '''Ishyirahamwe ry’imikino ngororamubiri muri Nijeriya''' niryoriyobora siporo y’imikino ngororamubiri muri [[Nijeriya]] . Numunyamuryango w’Ishyirahamwe ry’Imikinongororamubiri muri Afurika n’Ishyirahamwe Mpuzamahanga ry’Imikino ngororamubiri . Yashinzwe nk'Inama '''Nkuru y'Ishyirahamwe ry'Imikino y'Abakinnyi b'Amaguru muri Nijeriya''' mu 1944. <ref name="athleticsnigeria">{{Cite web |title=About AFN &#124; The Athletics Federation of Nigeria &#124; AFN |url=http://athleticsnigeria.org/afn/content/about-afn |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120801143507/http://www.athleticsnigeria.org/afn/content/about-afn |archive-date=2012-08-01 |access-date=2012-05-27 |publisher=Athleticsnigeria.org}}</ref> AFN itegura irushanwa ngarukamwaka rya AFN Golden League, rikaba ari irushanwa ry'imbere mu gihugu rifite imiterere isa n'iya IAAF Golden League ubwitakibaho. Mu 2017, Ibrahim Shehu Gusau yatorewekuba perezida w'iryo shyirahamwe. <ref name="athleticsnigeria" /> Kugezamuri Nyakanga 2024, Tonobok Okowa niwe perezida wa AFN. <ref>{{Cite web |title=AFN Board |url=https://www.athleticsnigeria.org/afn/afn-board/ |access-date=2024-07-09 |website=The Athletics Federation of Nigeria {{!}} AFN |language=en-US |archive-date=2024-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709085810/https://www.athleticsnigeria.org/afn/afn-board/ |url-status=dead }}</ref> Icyicaro cya AFN kirikuri Sitade y'Igihugu ya Nijeriya i Garki, Abuja. <ref>{{Cite web |title=The Athletics Federation of Nigeria &#124; AFN &#124; Welcome to the official home of Athletics in Nigeria |url=http://athleticsnigeria.org/afn/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110624153340/http://www.athleticsnigeria.org/afn/ |archive-date=2011-06-24 |access-date=2012-05-27 |publisher=Athleticsnigeria.org}}</ref> == Amareferensi == {{Reflist}} == Amasano yo hanze == * [https://web.archive.org/web/20110624153340/http://www.athleticsnigeria.org/afn/ Ishyirahamwe ry'imikino ngororamubiri muri Nijeriya] itznjfvv66dzsn6ca05u2fxiwvs4uy7 Guca mu irembo 0 22776 131720 2026-06-12T12:18:23Z NDNT 13628 Created page with "Guca mu irembo byakorwaga n’umusore washyingiwe n’umugeni we, ubwo basuraga iwabo w’umukobwa. Uyu muhango wabaga nyuma y’igihe runaka abashyingiwe baramenyereye urugo kandi baratangiye kurukorera, umusore akajya gukura ubwatsi.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cy0p6g6n3ydo</ref> == Amashakiro == [[Ikiciro:Rwanda]] Ikicir..." 131720 wikitext text/x-wiki Guca mu irembo byakorwaga n’umusore washyingiwe n’umugeni we, ubwo basuraga iwabo w’umukobwa. Uyu muhango wabaga nyuma y’igihe runaka abashyingiwe baramenyereye urugo kandi baratangiye kurukorera, umusore akajya gukura ubwatsi.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cy0p6g6n3ydo</ref> == Amashakiro == [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Afurika yacu]] de4qrqv8npwa84wk1urwnvuzwka7ew0 Imihango y’ubukwe mu muco w’Abanyarwanda 0 22777 131721 2026-06-12T12:20:24Z NDNT 13628 Created page with "Mu Rwanda rwo ha mbere, ubukwe bwari ubw’umuryango. Imiryango iyo yabonaga ko umusore cyangwa inkumi bakuze kandi ko bageze igihe cyo gushinga urugo, yatangiraga gutera intambwe zagenwaga n’umuco. Umugeni yasabwaga umuryango kandi agahabwa umuryango w’umusore bityo amakimbirane n’ibindi bibazo byashoboraga kuvuka muri urwo rugo rushya byakemurwaga n’umuryango uhurije hamwe (Kwirinda no Gukemura amakimbirane mu miryango).<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fi..." 131721 wikitext text/x-wiki Mu Rwanda rwo ha mbere, ubukwe bwari ubw’umuryango. Imiryango iyo yabonaga ko umusore cyangwa inkumi bakuze kandi ko bageze igihe cyo gushinga urugo, yatangiraga gutera intambwe zagenwaga n’umuco. Umugeni yasabwaga umuryango kandi agahabwa umuryango w’umusore bityo amakimbirane n’ibindi bibazo byashoboraga kuvuka muri urwo rugo rushya byakemurwaga n’umuryango uhurije hamwe (Kwirinda no Gukemura amakimbirane mu miryango).<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cg4kl4r4p9do</ref> == Amashakiro == [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Afurika yacu]] pcuzsmrhvlecxrty3dp355b4dgvqh15 Guca mu irembo no kuramukanya 0 22778 131722 2026-06-12T12:24:22Z NDNT 13628 Created page with "Guca mu irembo byakorwaga n’umusore washyingiwe n’umugeni we, ubwo basuraga iwabo w’umukobwa. Uyu muhango wabaga nyuma y’igihe runaka abashyingiwe baramenyereye urugo kandi baratangiye kurukorera, umusore akajya gukura ubwatsi. <ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref> Muri uyu muhango bajyanaga na se w’umuhungu, umuranga cyangwa se undi muntu washoboraga kubavugira i..." 131722 wikitext text/x-wiki Guca mu irembo byakorwaga n’umusore washyingiwe n’umugeni we, ubwo basuraga iwabo w’umukobwa. Uyu muhango wabaga nyuma y’igihe runaka abashyingiwe baramenyereye urugo kandi baratangiye kurukorera, umusore akajya gukura ubwatsi. <ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref> Muri uyu muhango bajyanaga na se w’umuhungu, umuranga cyangwa se undi muntu washoboraga kubavugira ijambo. Bajyanaga inzoga basangira kandi bakaganira hagamijwe gushimira umuryango w’umukobwa ko watanze umugeni mwiza. <ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cg4kl4r4p9do</ref> Muri uyu muhango dusangamo indangagaciro yo gushima no gushimira kubera ko urugo rushya rwafataga umwanya rukajya gushimira umuryango wabashyingiye. Ibi byatumaga imiryango irushaho kubana neza n’umurunga wayo ugakomera. == Amashakiro == [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Afurika yacu]] 25jfo3ynym6hoaw48cjrehyivyedv5l Inama zigirwa abateganya gushinga ingo 0 22779 131723 2026-06-12T12:26:48Z NDNT 13628 Created page with "Ibibazo bigaragara mu bukwe muri iki gihe, ahanini biterwa n’uko umuryango utagiha agaciro umuco n’intego nyamukuru y’ubukwe. Ibi bituma umusore, inkumi n’imiryango bakomokamo muri rusange bavanga ibyo umuco w’u Rwanda ugena n’ibiva mu mahanga mu mihango y’ubukwe. <ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref> Umuco urakura, uratanga kandi ukakira. Ariko mu mihango nda..." 131723 wikitext text/x-wiki Ibibazo bigaragara mu bukwe muri iki gihe, ahanini biterwa n’uko umuryango utagiha agaciro umuco n’intego nyamukuru y’ubukwe. Ibi bituma umusore, inkumi n’imiryango bakomokamo muri rusange bavanga ibyo umuco w’u Rwanda ugena n’ibiva mu mahanga mu mihango y’ubukwe. <ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref> Umuco urakura, uratanga kandi ukakira. Ariko mu mihango ndangamuco nk’iy’ubukwe haba hakwiriye guhabwa agaciro indangagaciro zawo kubera akamaro kazo mu kubaka no gushimangira uwo muhango n’icyo ugamije mu kubaka umuryango nyarwanda. Kugira ngo ibi bikemuke, ni ngombwa ko buri wese abigiramo uruhare, akamenya indangagaciro dusanga mu mihango y’ubukwe zadufasha kubaka umuryango uhamye kandi ukomeye.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cg4kl4r4p9do</ref> == Amashakiro == [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Afurika yacu]] tai2tftm5kc0vpc06m0yafv1ww5y3s0 Umurimo 0 22780 131724 2026-06-12T12:30:41Z NDNT 13628 Created page with "umurimo ni igikorwa gikoreshejwe imbaraga z’umubiri cyangwa z’ubwonko kugira ngo umuntu agere ku ntego cyangwa ibisubizo . Umurimo rero ni inkingi ya mwamba, ituma umuntu agera ku ntego yihaye zose akoresheje ubwenge cyangwa imbaraga z’amaboko ye.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref> Ni na yo mpamvu Leta y’u Rwanda yawushyize mu bigomba kuranga Abanyarwanda kugira n..." 131724 wikitext text/x-wiki umurimo ni igikorwa gikoreshejwe imbaraga z’umubiri cyangwa z’ubwonko kugira ngo umuntu agere ku ntego cyangwa ibisubizo . Umurimo rero ni inkingi ya mwamba, ituma umuntu agera ku ntego yihaye zose akoresheje ubwenge cyangwa imbaraga z’amaboko ye.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref> Ni na yo mpamvu Leta y’u Rwanda yawushyize mu bigomba kuranga Abanyarwanda kugira ngo bazagere ku ntego bihaye, biteze imbere, bashobore kwihaza mu ngo ndetse banasagurire amasoko. Ikindi kandi iyo wakoze bigutera kugira ubuzima bwiza, umubiri wawe ukubakika kandi ibyo ukura mu murimo ukora bikagufasha kubaho neza. Dushishikarizwa kudasuzugura akazi kuko burya ngo Nta kazi k’umunyagara kabaho” ikindi ngo Udakora ntakarye.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cg4kl4r4p9do</ref> == Amashakiro == [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Afurika yacu]] isd2yumrfx7xzd53ubp7yhp4000tp79 Gukunda Igihugu 0 22781 131725 2026-06-12T12:34:02Z NDNT 13628 Created page with "Gukunda Igihugu ni amagambo abiri abumbye ijambo rimwe. Gukunda bivuga kumva ubwuzu bwimbitse ufitiye umuntu cyangwa kwishimira cyane. Bamwe bajya bavuga ngo urukundo ni impumyi abandi ngo urukundo ni ukurindagira k’umutima, gutuma ubona umuntu mu buryo butandukanye n’ubwo abandi bamubonamo, ukanishyiramo ko afite uruhare rukomeye mu buzima bwawe”. Aha rero si kimwe no gukunda igihugu.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Pu..." 131725 wikitext text/x-wiki Gukunda Igihugu ni amagambo abiri abumbye ijambo rimwe. Gukunda bivuga kumva ubwuzu bwimbitse ufitiye umuntu cyangwa kwishimira cyane. Bamwe bajya bavuga ngo urukundo ni impumyi abandi ngo urukundo ni ukurindagira k’umutima, gutuma ubona umuntu mu buryo butandukanye n’ubwo abandi bamubonamo, ukanishyiramo ko afite uruhare rukomeye mu buzima bwawe”. Aha rero si kimwe no gukunda igihugu.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cg4kl4r4p9do</ref> == Amashakiro == [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Afurika yacu]] sjkrlp8rcj608ol3c3qs38d2nnrzbl4 Indangasoko 0 22782 131726 2026-06-12T12:48:31Z NDNT 13628 Created page with "Indangasoko ni ibigaragaza aho wakuye ibyo wanditse.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cg4kl4r4p9do</ref> == Amashakiro == [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Afurika yacu]]" 131726 wikitext text/x-wiki Indangasoko ni ibigaragaza aho wakuye ibyo wanditse.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cg4kl4r4p9do</ref> == Amashakiro == [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Afurika yacu]] speczceh7iyoln4gn9vz541xs18kgvh Belmont Cameli 0 22783 131764 2026-06-13T08:22:55Z Srutunda 16896 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358727325|Belmont Cameli]]" 131764 wikitext text/x-wiki   '''Philip Belmont Cameli''' (wavutse ku ya 28 Gashyantare 1998) ni umukinnyi wa filime w’umunyamerika, uzwi cyane kubera filime yakinnye yitwa Jamie Spano muri filime ''Saved by the Bell'' reboot (2020–2021), Eli muri filime ya Netflix ''yitwa [[:en:Along_for_the_Ride_(film)|Along for the Ride]]'' (2022) na Garrett Graham muri serivise ya Amazon Prime Video ''Off Campus'' (2026–Kugeza ubu). == Akiri muto == Phillip Belmont Cameli yavukiye i Naperville, muri leta ya Illinois . Ahanini bijyanye n' inkomoko ya se aturuka mu [[Ubutaliyani|Butaliyani]] . Sekuruza we, Belmondo Cameli, yavukiye i San Benedetto del Tronto mbere yo kwimukira muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika maze ahindura izina rye ry'umuryango yitwa Belmont. Ababyeyi ba Cameli ni bo bamuhaye iryo zina rya sogokuru. Mu mashuri yisumbuye, yakinaga imikino itatu. Nyuma yo kurangiza amashuri ye, yize muri Kaminuza ya Illinois nk'ishuri rikuru ry'ubucuruzi mu gihe cy'umwaka umwe mbere yo kuhava. Yagumye i Chicago umwaka umwe akurikirana umwuga wo kwerekana imideli, hanyuma yimukira i Los Angeles mu 2019. Afite mukuru we, Patrick, na mushiki we muto, Julia. <ref>{{Cite web |title=Belmont Cameli {{!}} The Page is Merely A Suggestion |url=https://www.flaunt.com/post/belmont-cameli |access-date=August 11, 2025 |website=www.flaunt.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 20, 2025 |title=Belmont Cameli steps into the unknown as Abe in his first studio film — Until Dawn – The Laterals |url=https://thelaterals.com/articles/belmont-cameli-steps-into-the-unknown-as-abe-in-his-first-studio-film-until-dawn/ |language=en-US}}</ref> == Umwuga == Cameli yatangiye gukina filime ubwo yatumirwaga muri ''Empire'' mu 2018. Yamenyekanye cyane kubera gukina Jamie Spano, umuhungu w' umukinnyi wa Elizabeth Berkley witwa Jessie Spano, muri filime ''ya Saved by the Bell'' . <ref>{{Cite web |date=April 15, 2020 |title=Meet the Cast of the Saved by the Bell Reboot |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/saved-bell-meet-new-cast-guest-stars-1288916/ |website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> Mu 2022, Cameli yakinnye muri filime ya Netflix ''yitwa Along for the Ride'', ishingiye ku gitabo cya Sarah Dessen . Yakinnye ari Eli, umuntu utuje ugirana isano n'umukinnyi w'ingenzi muri iyo filimi. <ref>{{Cite web |date=May 6, 2022 |title=Along for the Ride Review: Netflix Delivers a Summer Romance With Depth |url=https://www.variety.com/2022/film/reviews/along-for-the-ride-review-netflix-1235224687/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> Yakinnye Frankie Boy muri filime y'aba polisi ''yitwa The Alto Knights'', yasohotse mu 2025. <ref>{{Cite web |date=April 6, 2024 |title=Everything we know about 'Alto Knights' |url=https://faroutmagazine.co.uk/everything-we-know-about-alto-knights/ |website=faroutmagazine.co.uk}}</ref> Cameli yagaragaye muri ''Until Dawn'', fiime ishingiye k'umukino wa videwo (video game) wo muri 2015 wakozwe na kompanyi ya Supermassive games witwa ''Until Dawn''. Iyi filime yasohotse ku wa 25 Mata 2025, igaragaza inkuru nshya n'abakinnyi, aho Cameli akina nka Abe. <ref>{{Cite web |last=Deckelmeier |first=Joe |last2=Danoff |first2=Owen |date=April 10, 2025 |title=Until Dawn Cast & Crew Explain The Process Of Adapting A Beloved Horror Game |url=https://screenrant.com/until-dawn-david-sandberg-gary-dauberman-ella-rubin-michael-cimino-odessa-azion-wondercon-2025-interview/ |access-date=April 25, 2025 |website=ScreenRant}}</ref> Mu 2026, Cameli yakinnye nka Garrett Graham muri serivise ya ''Off Campus'' kuri Amazon Prime Video . <ref>{{Cite web |last=Otterson |first=Joe |date=May 6, 2025 |title='Off Campus' Series Adaption at Amazon Adds Seven to Cast |url=https://variety.com/2025/tv/news/off-campus-series-adaption-amazon-cast-1236389096/ |access-date=May 6, 2025 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> == Mu buzima bwite == Mu 2018, Cameli yahaye impyiko ye umuntu atazi mu runigi rw'abantu 14 rwatumye abantu barindwi barokoka. <ref>{{Cite web |title=How Belmont Cameli Saved Seven Lives in a kidney Donation Chain. |url=https://www.kidney.org/news-stories/how-belmont-cameli-saved-seven-lives-kidney-donation-chain}}</ref> Ku wa 6 Kamena 2026, Cameli yacuranze indirimbo "Girls" hamwe na The Kid LAROI nyuma y'uko indirimbo igaragaye mu kiganiro cya televiziyo ''cya Off Campus'' . <ref>{{Cite web |title=‘Off Campus’ Star Belmont Cameli Surprises with The Kid Laroi. |url=https://www.facebook.com/watch/?v=2090439828562191}}</ref> == Filime Yakinnye == === Filime === {| class="wikitable sortable" !Umwaka ! Izina rya filime ! Uruhare muri filime ! Amakuru y'inyongera |- | 2019 | ''Umugabo'' | Marcus | |- | 2020 | ''Abasore benshi ni abatsinzwe'' | Trevor | |- | 2022 | ''Tugiye mu rugendo'' | Eli | |- | 2025 | ''Abarwanyi ba Alto'' | Frankie Boy | |- | 2025 | ''Kugeza Umuseke'' | Abe | |} === Seri za televiziyo === {| class="wikitable sortable" !Umwaka ! Izina rya filime ! Uruhare muri filime ! Amakuru y'inyongera |- | 2018 | ''Ubwami'' | Umuseriveri | Igice: "Kunda bose, wizera bake" |- | 2020–2021 | ''Byarokowe n'inzogera'' | Jamie Spano | Ibice 20 |- | 2023 | ''Ishingiye ku nkuru y'ukuri'' | Umumasoni | Ibice 3 |- | 2026–ubu | ''Hanze ya Kaminuza'' | Garrett Graham | Uruhare rw'ingenzi |} == Amareferensi == {{Reflist}} == Amasano yo hanze == * Belmont Cameli at IMDb * [https://www.instagram.com/belmontcameli/ Belmont Cameli] on Instagram [[Ikiciro:Umukinnyi wa filimi wo muri Naperville,Illinois]] [[Ikiciro:Umukinnyi wa filime w'umunyamerika]] [[Ikiciro:Umukinnyi wa seri wo muri amerika]] [[Ikiciro:Umukinnyi wa filimi ukiriho]] [[Ikiciro:Umuntu wavutse muri 1998]] t2j2xw2entuurr92rgngdglkg2ms97r 131765 131764 2026-06-13T08:23:23Z Quinlan83 10173 Fix 131765 wikitext text/x-wiki '''Philip Belmont Cameli''' (wavutse ku ya 28 Gashyantare 1998) ni umukinnyi wa filime w’umunyamerika, uzwi cyane kubera filime yakinnye yitwa Jamie Spano muri filime ''Saved by the Bell'' reboot (2020–2021), Eli muri filime ya Netflix ''yitwa [[:en:Along_for_the_Ride_(film)|Along for the Ride]]'' (2022) na Garrett Graham muri serivise ya Amazon Prime Video ''Off Campus'' (2026–Kugeza ubu). == Akiri muto == Phillip Belmont Cameli yavukiye i Naperville, muri leta ya Illinois . Ahanini bijyanye n' inkomoko ya se aturuka mu [[Ubutaliyani|Butaliyani]] . Sekuruza we, Belmondo Cameli, yavukiye i San Benedetto del Tronto mbere yo kwimukira muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika maze ahindura izina rye ry'umuryango yitwa Belmont. Ababyeyi ba Cameli ni bo bamuhaye iryo zina rya sogokuru. Mu mashuri yisumbuye, yakinaga imikino itatu. Nyuma yo kurangiza amashuri ye, yize muri Kaminuza ya Illinois nk'ishuri rikuru ry'ubucuruzi mu gihe cy'umwaka umwe mbere yo kuhava. Yagumye i Chicago umwaka umwe akurikirana umwuga wo kwerekana imideli, hanyuma yimukira i Los Angeles mu 2019. Afite mukuru we, Patrick, na mushiki we muto, Julia. <ref>{{Cite web |title=Belmont Cameli {{!}} The Page is Merely A Suggestion |url=https://www.flaunt.com/post/belmont-cameli |access-date=August 11, 2025 |website=www.flaunt.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 20, 2025 |title=Belmont Cameli steps into the unknown as Abe in his first studio film — Until Dawn – The Laterals |url=https://thelaterals.com/articles/belmont-cameli-steps-into-the-unknown-as-abe-in-his-first-studio-film-until-dawn/ |language=en-US}}</ref> == Umwuga == Cameli yatangiye gukina filime ubwo yatumirwaga muri ''Empire'' mu 2018. Yamenyekanye cyane kubera gukina Jamie Spano, umuhungu w' umukinnyi wa Elizabeth Berkley witwa Jessie Spano, muri filime ''ya Saved by the Bell'' . <ref>{{Cite web |date=April 15, 2020 |title=Meet the Cast of the Saved by the Bell Reboot |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/saved-bell-meet-new-cast-guest-stars-1288916/ |website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> Mu 2022, Cameli yakinnye muri filime ya Netflix ''yitwa Along for the Ride'', ishingiye ku gitabo cya Sarah Dessen . Yakinnye ari Eli, umuntu utuje ugirana isano n'umukinnyi w'ingenzi muri iyo filimi. <ref>{{Cite web |date=May 6, 2022 |title=Along for the Ride Review: Netflix Delivers a Summer Romance With Depth |url=https://www.variety.com/2022/film/reviews/along-for-the-ride-review-netflix-1235224687/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> Yakinnye Frankie Boy muri filime y'aba polisi ''yitwa The Alto Knights'', yasohotse mu 2025. <ref>{{Cite web |date=April 6, 2024 |title=Everything we know about 'Alto Knights' |url=https://faroutmagazine.co.uk/everything-we-know-about-alto-knights/ |website=faroutmagazine.co.uk}}</ref> Cameli yagaragaye muri ''Until Dawn'', fiime ishingiye k'umukino wa videwo (video game) wo muri 2015 wakozwe na kompanyi ya Supermassive games witwa ''Until Dawn''. Iyi filime yasohotse ku wa 25 Mata 2025, igaragaza inkuru nshya n'abakinnyi, aho Cameli akina nka Abe. <ref>{{Cite web |last=Deckelmeier |first=Joe |last2=Danoff |first2=Owen |date=April 10, 2025 |title=Until Dawn Cast & Crew Explain The Process Of Adapting A Beloved Horror Game |url=https://screenrant.com/until-dawn-david-sandberg-gary-dauberman-ella-rubin-michael-cimino-odessa-azion-wondercon-2025-interview/ |access-date=April 25, 2025 |website=ScreenRant}}</ref> Mu 2026, Cameli yakinnye nka Garrett Graham muri serivise ya ''Off Campus'' kuri Amazon Prime Video . <ref>{{Cite web |last=Otterson |first=Joe |date=May 6, 2025 |title='Off Campus' Series Adaption at Amazon Adds Seven to Cast |url=https://variety.com/2025/tv/news/off-campus-series-adaption-amazon-cast-1236389096/ |access-date=May 6, 2025 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> == Mu buzima bwite == Mu 2018, Cameli yahaye impyiko ye umuntu atazi mu runigi rw'abantu 14 rwatumye abantu barindwi barokoka. <ref>{{Cite web |title=How Belmont Cameli Saved Seven Lives in a kidney Donation Chain. |url=https://www.kidney.org/news-stories/how-belmont-cameli-saved-seven-lives-kidney-donation-chain}}</ref> Ku wa 6 Kamena 2026, Cameli yacuranze indirimbo "Girls" hamwe na The Kid LAROI nyuma y'uko indirimbo igaragaye mu kiganiro cya televiziyo ''cya Off Campus'' . <ref>{{Cite web |title=‘Off Campus’ Star Belmont Cameli Surprises with The Kid Laroi. |url=https://www.facebook.com/watch/?v=2090439828562191}}</ref> == Filime Yakinnye == === Filime === {| class="wikitable sortable" !Umwaka ! Izina rya filime ! Uruhare muri filime ! Amakuru y'inyongera |- | 2019 | ''Umugabo'' | Marcus | |- | 2020 | ''Abasore benshi ni abatsinzwe'' | Trevor | |- | 2022 | ''Tugiye mu rugendo'' | Eli | |- | 2025 | ''Abarwanyi ba Alto'' | Frankie Boy | |- | 2025 | ''Kugeza Umuseke'' | Abe | |} === Seri za televiziyo === {| class="wikitable sortable" !Umwaka ! Izina rya filime ! Uruhare muri filime ! Amakuru y'inyongera |- | 2018 | ''Ubwami'' | Umuseriveri | Igice: "Kunda bose, wizera bake" |- | 2020–2021 | ''Byarokowe n'inzogera'' | Jamie Spano | Ibice 20 |- | 2023 | ''Ishingiye ku nkuru y'ukuri'' | Umumasoni | Ibice 3 |- | 2026–ubu | ''Hanze ya Kaminuza'' | Garrett Graham | Uruhare rw'ingenzi |} == Amareferensi == {{Reflist}} == Amasano yo hanze == * Belmont Cameli at IMDb * [https://www.instagram.com/belmontcameli/ Belmont Cameli] on Instagram [[Ikiciro:Umukinnyi wa filimi wo muri Naperville,Illinois]] [[Ikiciro:Umukinnyi wa filime w'umunyamerika]] [[Ikiciro:Umukinnyi wa seri wo muri amerika]] [[Ikiciro:Umukinnyi wa filimi ukiriho]] [[Ikiciro:Umuntu wavutse muri 1998]] kogxnzyktscnc7cwroi7gqc4289dn3a 131774 131765 2026-06-13T09:24:38Z ~2026-34706-98 18377 Terminology 131774 wikitext text/x-wiki '''Philip Belmont Cameli''' (wavutse ku ya 28 Gashyantare 1998) ni umukinnyi wa filime w’umunyamerika, uzwi cyane kubera filime yakinnye yitwa Jamie Spano muri filime ''Saved by the Bell'' reboot (2020–2021), Eli muri filime ya Netflix ''yitwa [[:en:Along_for_the_Ride_(film)|Along for the Ride]]'' (2022) na Garrett Graham muri serivise ya Amazon Prime Video ''Off Campus'' (2026–Kugeza ubu). == Akiri muto == Phillip Belmont Cameli yavukiye i Naperville, muri leta ya Illinois . Ahanini bijyanye n' inkomoko ya se aturuka mu [[Ubutaliyani|Butaliyani]] . Sekuruza we, Belmondo Cameli, yavukiye i San Benedetto del Tronto mbere yo kwimukira muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika maze ahindura izina rye ry'umuryango yitwa Belmont. Ababyeyi ba Cameli ni bo bamuhaye iryo zina rya sogokuru. Mu mashuri yisumbuye, yakinaga imikino itatu. Nyuma yo kurangiza amashuri ye, yize muri Kaminuza ya Illinois nk'ishuri rikuru ry'ubucuruzi mu gihe cy'umwaka umwe mbere yo kuhava. Yagumye i Chicago umwaka umwe akurikirana umwuga wo kwerekana imideli, hanyuma yimukira i Los Angeles mu 2019. Afite mukuru we, Patrick, na mushiki we muto, Julia. <ref>{{Cite web |title=Belmont Cameli {{!}} The Page is Merely A Suggestion |url=https://www.flaunt.com/post/belmont-cameli |access-date=August 11, 2025 |website=www.flaunt.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 20, 2025 |title=Belmont Cameli steps into the unknown as Abe in his first studio film — Until Dawn – The Laterals |url=https://thelaterals.com/articles/belmont-cameli-steps-into-the-unknown-as-abe-in-his-first-studio-film-until-dawn/ |language=en-US}}</ref> == Umwuga == Cameli yatangiye gukina filime ubwo yatumirwaga muri ''Empire'' mu 2018. Yamenyekanye cyane kubera gukina Jamie Spano, umuhungu w' umukinnyi wa Elizabeth Berkley witwa Jessie Spano, muri filime ''ya Saved by the Bell'' . <ref>{{Cite web |date=April 15, 2020 |title=Meet the Cast of the Saved by the Bell Reboot |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/saved-bell-meet-new-cast-guest-stars-1288916/ |website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> Mu 2022, Cameli yakinnye muri filime ya Netflix ''yitwa Along for the Ride'', ishingiye ku gitabo cya Sarah Dessen . Yakinnye ari Eli, umuntu utuje ugirana isano n'umukinnyi w'ingenzi muri iyo filimi. <ref>{{Cite web |date=May 6, 2022 |title=Along for the Ride Review: Netflix Delivers a Summer Romance With Depth |url=https://www.variety.com/2022/film/reviews/along-for-the-ride-review-netflix-1235224687/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> Yakinnye Frankie Boy muri filime y'aba polisi ''yitwa The Alto Knights'', yasohotse mu 2025. <ref>{{Cite web |date=April 6, 2024 |title=Everything we know about 'Alto Knights' |url=https://faroutmagazine.co.uk/everything-we-know-about-alto-knights/ |website=faroutmagazine.co.uk}}</ref> Cameli yagaragaye muri ''Until Dawn'', fiime ishingiye k'umukino wa videwo (video game) wo muri 2015 wakozwe na kompanyi ya Supermassive games witwa ''Until Dawn''. Iyi filime yasohotse ku wa 25 Mata 2025, igaragaza inkuru nshya n'abakinnyi, aho Cameli akina nka Abe. <ref>{{Cite web |last=Deckelmeier |first=Joe |last2=Danoff |first2=Owen |date=April 10, 2025 |title=Until Dawn Cast & Crew Explain The Process Of Adapting A Beloved Horror Game |url=https://screenrant.com/until-dawn-david-sandberg-gary-dauberman-ella-rubin-michael-cimino-odessa-azion-wondercon-2025-interview/ |access-date=April 25, 2025 |website=ScreenRant}}</ref> Mu 2026, Cameli yakinnye nka Garrett Graham muri serivise ya ''Off Campus'' kuri Amazon Prime Video . <ref>{{Cite web |last=Otterson |first=Joe |date=May 6, 2025 |title='Off Campus' Series Adaption at Amazon Adds Seven to Cast |url=https://variety.com/2025/tv/news/off-campus-series-adaption-amazon-cast-1236389096/ |access-date=May 6, 2025 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> == Mu buzima bwite == Mu 2018, Cameli yahaye impyiko ye umuntu atazi mu runigi rw'abantu 14 rwatumye abantu barindwi barokoka. <ref>{{Cite web |title=How Belmont Cameli Saved Seven Lives in a kidney Donation Chain. |url=https://www.kidney.org/news-stories/how-belmont-cameli-saved-seven-lives-kidney-donation-chain}}</ref> Ku wa 6 Kamena 2026, Cameli yacuranze indirimbo "Girls" hamwe na The Kid LAROI nyuma y'uko indirimbo igaragaye mu kiganiro cya televiziyo ''cya Off Campus'' . <ref>{{Cite web |title=‘Off Campus’ Star Belmont Cameli Surprises with The Kid Laroi. |url=https://www.facebook.com/watch/?v=2090439828562191}}</ref> == Filime Yakinnye == === Filime === {| class="wikitable sortable" !Umwaka ! Izina rya filime ! Uruhare muri filime ! Amakuru y'inyongera |- | 2019 | ''Umugabo'' | Marcus | |- | 2020 | ''Abasore benshi ni abatsinzwe'' | Trevor | |- | 2022 | ''Tugiye mu rugendo'' | Eli | |- | 2025 | ''Abarwanyi ba Alto'' | Frankie Boy | |- | 2025 | ''Kugeza Umuseke'' | Abe | |} === Seri za televiziyo === {| class="wikitable sortable" !Umwaka ! Izina rya filime ! Uruhare muri filime ! Amakuru y'inyongera |- | 2018 | ''Ubwami'' | Umuseriveri | Igice: "Kunda bose, wizera bake" |- | 2020–2021 | ''Byarokowe n'inzogera'' | Jamie Spano | Ibice 20 |- | 2023 | ''Ishingiye ku nkuru y'ukuri'' | Umumasoni | Ibice 3 |- | 2026–ubu | ''Hanze ya Kaminuza'' | Garrett Graham | Uruhare rw'ingenzi |} == Inkomoko == {{Reflist}} == Imiyoboro yo hanze == * Belmont Cameli at IMDb * [https://www.instagram.com/belmontcameli/ Belmont Cameli] on Instagram [[Ikiciro:Umukinnyi wa filimi wo muri Naperville,Illinois]] [[Ikiciro:Umukinnyi wa filime w'umunyamerika]] [[Ikiciro:Umukinnyi wa seri wo muri amerika]] [[Ikiciro:Umukinnyi wa filimi ukiriho]] [[Ikiciro:Umuntu wavutse muri 1998]] phl7jtlh2ajytx3cq8flfshmgjqaah7 Umukoresha:Srutunda/Belmont Cameli 2 22784 131766 2026-06-13T08:25:25Z Srutunda 16896 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358727325|Belmont Cameli]]" 131766 wikitext text/x-wiki   '''Philip Belmont Cameli''' (wavutse ku ya 28 Gashyantare 1998) ni umukinnyi wa filime w’umunyamerika, uzwi cyane kubera filime yakinnye yitwa Jamie Spano muri filime ''Saved by the Bell'' reboot (2020–2021), Eli muri filime ya Netflix ''yitwa [[:en:Along_for_the_Ride_(film)|Along for the Ride]]'' (2022) na Garrett Graham muri serivise ya Amazon Prime Video ''Off Campus'' (2026–Kugeza ubu). == Akiri muto == Phillip Belmont Cameli yavukiye i Naperville, muri leta ya Illinois . Ahanini bijyanye n' inkomoko ya se aturuka mu [[Ubutaliyani|Butaliyani]] . Sekuruza we, Belmondo Cameli, yavukiye i San Benedetto del Tronto mbere yo kwimukira muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika maze ahindura izina rye ry'umuryango yitwa Belmont. Ababyeyi ba Cameli ni bo bamuhaye iryo zina rya sogokuru. Mu mashuri yisumbuye, yakinaga imikino itatu. Nyuma yo kurangiza amashuri ye, yize muri Kaminuza ya Illinois nk'ishuri rikuru ry'ubucuruzi mu gihe cy'umwaka umwe mbere yo kuhava. Yagumye i Chicago umwaka umwe akurikirana umwuga wo kwerekana imideli, hanyuma yimukira i Los Angeles mu 2019. Afite mukuru we, Patrick, na mushiki we muto, Julia. <ref>{{Cite web |title=Belmont Cameli {{!}} The Page is Merely A Suggestion |url=https://www.flaunt.com/post/belmont-cameli |access-date=August 11, 2025 |website=www.flaunt.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 20, 2025 |title=Belmont Cameli steps into the unknown as Abe in his first studio film — Until Dawn – The Laterals |url=https://thelaterals.com/articles/belmont-cameli-steps-into-the-unknown-as-abe-in-his-first-studio-film-until-dawn/ |language=en-US}}</ref> == Umwuga == Cameli yatangiye gukina filime ubwo yatumirwaga muri ''Empire'' mu 2018. Yamenyekanye cyane kubera gukina Jamie Spano, umuhungu w' umukinnyi wa Elizabeth Berkley witwa Jessie Spano, muri filime ''ya Saved by the Bell'' . <ref>{{Cite web |date=April 15, 2020 |title=Meet the Cast of the Saved by the Bell Reboot |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/saved-bell-meet-new-cast-guest-stars-1288916/ |website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> Mu 2022, Cameli yakinnye muri filime ya Netflix ''yitwa Along for the Ride'', ishingiye ku gitabo cya Sarah Dessen . Yakinnye ari Eli, umuntu utuje ugirana isano n'umukinnyi w'ingenzi muri iyo filimi. <ref>{{Cite web |date=May 6, 2022 |title=Along for the Ride Review: Netflix Delivers a Summer Romance With Depth |url=https://www.variety.com/2022/film/reviews/along-for-the-ride-review-netflix-1235224687/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> Yakinnye Frankie Boy muri filime y'aba polisi ''yitwa The Alto Knights'', yasohotse mu 2025. <ref>{{Cite web |date=April 6, 2024 |title=Everything we know about 'Alto Knights' |url=https://faroutmagazine.co.uk/everything-we-know-about-alto-knights/ |website=faroutmagazine.co.uk}}</ref> Cameli yagaragaye muri ''Until Dawn'', fiime ishingiye k'umukino wa videwo (video game) wo muri 2015 wakozwe na kompanyi ya Supermassive games witwa ''Until Dawn''. Iyi filime yasohotse ku wa 25 Mata 2025, igaragaza inkuru nshya n'abakinnyi, aho Cameli akina nka Abe. <ref>{{Cite web |last=Deckelmeier |first=Joe |last2=Danoff |first2=Owen |date=April 10, 2025 |title=Until Dawn Cast & Crew Explain The Process Of Adapting A Beloved Horror Game |url=https://screenrant.com/until-dawn-david-sandberg-gary-dauberman-ella-rubin-michael-cimino-odessa-azion-wondercon-2025-interview/ |access-date=April 25, 2025 |website=ScreenRant}}</ref> Mu 2026, Cameli yakinnye nka Garrett Graham muri serivise ya ''Off Campus'' kuri Amazon Prime Video . <ref>{{Cite web |last=Otterson |first=Joe |date=May 6, 2025 |title='Off Campus' Series Adaption at Amazon Adds Seven to Cast |url=https://variety.com/2025/tv/news/off-campus-series-adaption-amazon-cast-1236389096/ |access-date=May 6, 2025 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> == Mu buzima bwite == Mu 2018, Cameli yahaye impyiko ye umuntu atazi mu runigi rw'abantu 14 rwatumye abantu barindwi barokoka. <ref>{{Cite web |title=How Belmont Cameli Saved Seven Lives in a kidney Donation Chain. |url=https://www.kidney.org/news-stories/how-belmont-cameli-saved-seven-lives-kidney-donation-chain}}</ref> Ku wa 6 Kamena 2026, Cameli yacuranze indirimbo "Girls" hamwe na The Kid LAROI nyuma y'uko indirimbo igaragaye mu kiganiro cya televiziyo ''cya Off Campus'' . <ref>{{Cite web |title=‘Off Campus’ Star Belmont Cameli Surprises with The Kid Laroi. |url=https://www.facebook.com/watch/?v=2090439828562191}}</ref> == Filime Yakinnye == === Filime === {| class="wikitable sortable" !Umwaka ! Izina rya filime ! Uruhare muri filime ! Amakuru y'inyongera |- | 2019 | ''Umugabo'' | Marcus | |- | 2020 | ''Abasore benshi ni abatsinzwe'' | Trevor | |- | 2022 | ''Tugiye mu rugendo'' | Eli | |- | 2025 | ''Abarwanyi ba Alto'' | Frankie Boy | |- | 2025 | ''Kugeza Umuseke'' | Abe | |} === Seri za televiziyo === {| class="wikitable sortable" !Umwaka ! Izina rya filime ! Uruhare muri filime ! Amakuru y'inyongera |- | 2018 | ''Ubwami'' | Umuseriveri | Epizode: "Love All, Trust a Few" |- | 2020–2021 | ''Byarokowe n'inzogera'' | Jamie Spano | Epizode 20 |- | 2023 | ''Ishingiye ku nkuru y'ukuri'' | Umumasoni | Epizode 3 |- | 2026–ubu | ''Hanze ya Kaminuza'' | Garrett Graham | Umukinnyi w'ibanze |} == Amareferensi == {{Reflist}} == Amasano yo hanze == * Belmont Cameli at IMDb * [https://www.instagram.com/belmontcameli/ Belmont Cameli] on Instagram <nowiki> [[Ikiciro:Umukinnyi wa filimi wo muri Naperville,Illinois]] [[Ikiciro:Umukinnyi wa filime w'umunyamerika]] [[Ikiciro:Umukinnyi wa seri wo muri amerika]] [[Ikiciro:Umukinnyi wa filimi ukiriho]] [[Ikiciro:Umuntu wavutse muri 1998]]</nowiki> ql3ba9xdmnmtzrx2j36o18hpvxnztd2 Rwanda Water Resource Board 0 22785 131775 2026-06-13T09:39:43Z Puerta25 10599 gutangiza 131775 wikitext text/x-wiki '''Rwanda Water Resources Board (RWB)''' ni ikigo cya Leta y'uRwanda gifite inshingano zo gucunga, kurengera no guteza imbere umutungo w'amazi mu gihugu. RWB yashyizweho n'Itegeko No. 71/2019 ryo ku wa 29 Mutarama 2020, kandi ifite ubuzima gatozi n'ubwisanzure mu micungire y'ubutegetsi n'iy'imari. Ikora nk'urwego rwa Leta rutagamije inyungu z'ubucuruzi. == Amategeko == Rwanda Water Resource Board yashinzwe hagamijwe gukomeza kunoza imicungire y'umutungo w'amazi mu Rwanda no gushyira mu bikorwa politiki, amategeko n'ingamba z'igihugu zijyanye n'umutungo w'amazi. Icyicaro gikuru cyayo giherereye iKigali, umurwa mukuru w'u Rwanda == Intego == Intego nyamukuru ya Rwanda Water Resource Board ni uguharanira ko amazi ahagije kandi acunzwe neza aboneka kugira ngo ashyigikire iterambere rirambye ry'igihugu. == Inshingano za Rwanda Water Resource Board == * gushyira mubikorwa politiki,Amategeko n'ingamba z'igihugu zijyanye n'umutungo w'amazi * Kugira inama Guverinoma ku bibazo birebana n'umutungo w'amazi * Gukora ubushakashatsi no gutegura ingamba zishingiye ku makuru y'ubumenyi ku bijyanye n'ubwinshi, ubuziranenge n'ikoreshwa ry'amazi. dbds938x48bbr7glrz6v8y9lnhd50tu 131778 131775 2026-06-13T09:51:04Z Puerta25 10599 guhindura 131778 wikitext text/x-wiki '''Rwanda Water Resources Board (RWB)''' ni ikigo cya Leta y'uRwanda gifite inshingano zo gucunga, kurengera no guteza imbere umutungo w'amazi mu gihugu. RWB yashyizweho n'Itegeko No. 71/2019 ryo ku wa 29 Mutarama 2020, kandi ifite ubuzima gatozi n'ubwisanzure mu micungire y'ubutegetsi n'iy'imari. Ikora nk'urwego rwa Leta rutagamije inyungu z'ubucuruzi. == Amategeko == Rwanda Water Resource Board yashinzwe hagamijwe gukomeza kunoza imicungire y'umutungo w'amazi mu Rwanda no gushyira mu bikorwa politiki, amategeko n'ingamba z'igihugu zijyanye n'umutungo w'amazi. Icyicaro gikuru cyayo giherereye iKigali, umurwa mukuru w'u Rwanda<ref>https://www.mininfra.gov.rw/fileadmin/user_upload/Mininfra/Documents/Water_and_Sanitation_docs/11_Manual_for_Comunity_Mobilization.pdf</ref><ref>https://faolex.fao.org/docs/pdf/rwa205048.pdf</ref> == Intego == Intego nyamukuru ya Rwanda Water Resource Board ni uguharanira ko amazi ahagije kandi acunzwe neza aboneka kugira ngo ashyigikire iterambere rirambye ry'igihugu.<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/imishinga-itandatu-y-urubyiruko-ku-kubungabunga-umutungo-kamere-w-amazi</ref> == Inshingano za Rwanda Water Resource Board == * gushyira mubikorwa politiki,Amategeko n'ingamba z'igihugu zijyanye n'umutungo w'amazi * Kugira inama Guverinoma ku bibazo birebana n'umutungo w'amazi * Gukora ubushakashatsi no gutegura ingamba zishingiye ku makuru y'ubumenyi ku bijyanye n'ubwinshi, ubuziranenge n'ikoreshwa ry'amazi. == ibirushijeho == <references /> 76qkipppwm1qcqb40cvvoj7exm8sqjp Umugezi wa Karundura 0 22786 131779 2026-06-13T09:51:05Z Luckyandrew04 13531 Created page with "Karundura ni umugezi uherereye mu Karere ka Nyamasheke. <ref>https://imvahonshya.co.rw/nyamasheke-umunyeshuri-wimyaka-12-yishwe-numugezi-wa-karundura/</ref> == Amashakiro ==" 131779 wikitext text/x-wiki Karundura ni umugezi uherereye mu Karere ka Nyamasheke. <ref>https://imvahonshya.co.rw/nyamasheke-umunyeshuri-wimyaka-12-yishwe-numugezi-wa-karundura/</ref> == Amashakiro == rnaag2gufndvwvtuljveyhb4d99528z Imiti isukura amazi 0 22787 131780 2026-06-13T09:56:08Z Faustina7 17686 gutangiza inyandiko nshya 131780 wikitext text/x-wiki '''Imiti isukura amazi''' (mu cyongereza: ''Water treatment chemicals'') ni ibinyabutabire bikoreshwa mu gukuraho umwanda, imyanda ikomeye, bagiteri, virusi, n'ibindi bintu bishobora kwanduza amazi kugira ngo abe akwiye gukoreshwa n'abantu cyangwa mu nganda. Iyi miti ifite uruhare runini mu kubungabunga ubuzima n'isuku, dore ko ku isi yose abantu bagera kuri miliyoni 3.4 bapfa buri mwaka kubera indwara ziterwa no kutagira amazi meza yo kunywa.<ref name=":0">https://www.cleanwat.com/rw/news/water-treatment-chemicals-modern-approaches-to-safe-drinking-water/</ref> = Ubwoko bw'imiti isukura amazi = Gusukura amazi bikoresha imiti itandukanye hashingiwe ku cyo ushaka gukuramo cyangwa urwego amazi agezeho atunganywa: * '''Imiti y'ibanze n'iyongerwamo''' (mu rurimi rw'icyongereza yitwa Disinfectants & Basic chemicals): Muri iyi miti harimo imiti ikoreshwa mu kwica udukoko nka kirorine (Chlorine) na soddium bicarbonate. <ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/urusobe-rw-ubuzima/article/imiti-isukura-amazi-izafasha-abaturage-b-intara-y-uburasirazuba-batarabona</ref> * '''Imiti ifata imyanda''' iyi miti ifasha mu guhuriza hamwe imyanda n'utunyangingo dutoya biri mu mazi kugirango bibe binini maze bishobore kuyungururwa. * '''Imiti ikuraho amabara n'uburozi''' iyi miti ibamo ikoreshwa mu gukuramo ibara mu mazi (water decoloring agent).<ref name=":0" /> = Inyandiko zifashishijwe = <references /> oqz2eduk005oxcyuxbw0c1nm3l2o1ew Ikiraro cya Kyaka 0 22788 131782 2026-06-13T10:18:07Z Musindi250 11200 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1193959956|Kyaka Bridge]]" 131782 wikitext text/x-wiki '''Ikiraro cya Kyaka''', rimwe na rimwe cyitwa ikiraro cya Akagera, ni ikiraro muri [[Tanzaniya]] cyambukiranya [[Umugezi wa Kagera|uruzi rwa Kagera]] . <ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |first2= |date=December 2010 |title=The Kyaka River Bridge in Tanzania |url=http://www.painterbrothers.com/itemdetails.php?id=24 |access-date=15 March 2013 |publisher=[[Painter Brothers]]}}</ref> Iki kiraro cyaturikijwe n'inzobere [[Ubugande|zo muri Uganda]] zo muri Kilembe Mines mu 1978 mu gihe cy'intambara ya Uganda na Tanzaniya . <ref>{{Cite book |last=Mwakikagile |first=Godfrey |date=2010 |title=Nyerere and Africa: End of an Era |url=https://books.google.com/books?id=D4LcR4iOmcYC&dq=Kyaka+Bridge&pg=PA319 |work= |publisher=New Africa Press |isbn=9780980253412 |access-date=16 March 2013}}</ref> Ikiraro cy'ubu (truss) ni ikiraro cya Callender-Hamilton gitangwa n'abakora ibyuma by'ubwubatsi b'Abongereza Painter Brothers . == Reba == <references /> {{Bridges in Tanzania}} aa2jh1nmzgwsfh7nnceaqz1mxfkq40z Water Access Rwanda 0 22789 131783 2026-06-13T10:21:52Z Puerta25 10599 gutangiza inyandiko 131783 wikitext text/x-wiki Water Access Rwanda ni ikigo cy'imibereho myiza n'ubucuruzi (social enterprise) gikorera mu Rwanda, gifite intego yo gutanga amazi meza kandi yizewe ku baturage binyuze mu kubaka no gucunga ibikorwa remezo byamazi. Cyashinzwe mu mwaka wa 2014, gifite icyicaro i Kigali, kandi gikora ibikorwa byacyo no mu bindi bihugu byo mu Karere ka Afurika y'Iburasirazuba<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cnv1grgrev6o</ref><ref>https://www.warwanda.com/</ref> == Amateka == Water Access Rwanda yashinzwe muri 2014 hagamijwe gukemura ikibazo cy'ibura ry'amazi meza no guteza imbere uburyo burambye bwo kugeza amazi ku baturage. Kuva cyashingwa, ikigo cyagiye cyagura ibikorwa byacyo mu Rwanda ndetse no mu bihugu bituranye birimo Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo, u Burundi na Uganda.<ref>https://inuma.rw/</ref> == Ibirushijeho == <references /> eu4itk3o9l80snmpga1ksgsemey4xa7 131785 131783 2026-06-13T10:29:12Z Puerta25 10599 kongeraho 131785 wikitext text/x-wiki Water Access Rwanda ni ikigo cy'imibereho myiza n'ubucuruzi (social enterprise) gikorera mu Rwanda, gifite intego yo gutanga amazi meza kandi yizewe ku baturage binyuze mu kubaka no gucunga ibikorwa remezo byamazi. Cyashinzwe mu mwaka wa 2014, gifite icyicaro i Kigali, kandi gikora ibikorwa byacyo no mu bindi bihugu byo mu Karere ka Afurika y'Iburasirazuba<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cnv1grgrev6o</ref><ref>https://www.warwanda.com/</ref> == Amateka == Water Access Rwanda yashinzwe muri 2014 hagamijwe gukemura ikibazo cy'ibura ry'amazi meza no guteza imbere uburyo burambye bwo kugeza amazi ku baturage. Kuva cyashingwa, ikigo cyagiye cyagura ibikorwa byacyo mu Rwanda ndetse no mu bihugu bituranye birimo Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo, u Burundi na Uganda.<ref name=":0">https://inuma.rw/</ref> == intego == Intego ya Water Access Rwanda ni ugushyiraho ibikorwa remezo by'amazi byizewe, byoroshye kugerwaho kandi bihendutse muri Afurika.<ref name=":0" /> == Icyerekezo == Icyerekezo cy'ikigo ni uko amazi meza yaboneka ku buryo bworoshye "ku gufungura robine" (safe water at the turn of a tap)<ref name=":0" /> == Ibirushijeho == <references /> <references /> 9jtiyr6le1ovy5fj5u6zyk2i5hatlgp 131798 131785 2026-06-13T10:46:02Z Puerta25 10599 /* Amateka */ kongeraho 131798 wikitext text/x-wiki Water Access Rwanda ni ikigo cy'imibereho myiza n'ubucuruzi (social enterprise) gikorera mu Rwanda, gifite intego yo gutanga amazi meza kandi yizewe ku baturage binyuze mu kubaka no gucunga ibikorwa remezo byamazi. Cyashinzwe mu mwaka wa 2014, gifite icyicaro i Kigali, kandi gikora ibikorwa byacyo no mu bindi bihugu byo mu Karere ka Afurika y'Iburasirazuba<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cnv1grgrev6o</ref><ref>https://www.warwanda.com/</ref> == Amateka == Water Access Rwanda yashinzwe muri 2014 hagamijwe gukemura ikibazo cy'ibura ry'amazi meza no guteza imbere uburyo burambye bwo kugeza amazi ku baturage. Kuva cyashingwa, ikigo cyagiye cyagura ibikorwa byacyo mu Rwanda ndetse no mu bihugu bituranye birimo Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo, u Burundi na Uganda.<ref name=":0">https://inuma.rw/</ref> == intego == Intego ya Water Access Rwanda ni ugushyiraho ibikorwa remezo by'amazi byizewe, byoroshye kugerwaho kandi bihendutse muri Afurika.<ref name=":0" /> == Icyerekezo == Icyerekezo cy'ikigo ni uko amazi meza yaboneka ku buryo bworoshye "ku gufungura robine" (safe water at the turn of a tap)<ref name=":0" /> == Ibikorwa bya Water Access Rwanda == * Gucukura amariba (boreholes) * Gukora ubushakashatsi bw’amazi yo mu butaka * Gutunganya no gupima ubuziranenge bw’amazi == Ingaruka kubaturage == Nkuko imibare yatangajwe niki kigo igaragaza abaturage barenga 230,000 bafite amazi meza babikesha ibikorwa Water Access Rwanda kandi yubatse kandi icunga imiyoboro mito y’amazi (mini-grids) ifasha abaturage bo mu bice by’icyaro kubona amazi meza hafi yabo == Ibirushijeho == <references /> <references /> av48r9ayawu97rsqc7uu374yok05811 Uburyo bugezweho bwo gutunganya amazi 0 22790 131786 2026-06-13T10:33:41Z Faustina7 17686 gutangiza inyandiko nshya 131786 wikitext text/x-wiki '''Uburyo bugezweho bwo gutunganya amazi''' ni bumwe mu buryo bukoreshwa mu nganda n'imijyi hagamijwe guhangana n'ikibazo cy'ibura ry'amazi meza ku isi no mu Rwanda muri rusange. Bitewe n'ubwiyongere bw'abaturage, iterambere ry'imijyi, n'iry'ubukungu, amazi asanzwe ntabwo aba agihagije, bityo chimie n'ikoranabuhanga bikaba byarahaye inganda uburyo bushya bwo gutanga amazi meza yo guteka, kunywa, kuhira, n'ay'inganda.<ref>https://www.cleanwat.com/rw/news/water-treatment-chemicals-modern-approaches-to-safe-drinking-water/ </ref> = Uburyo 4 bwifashishwa mu gutunganya amazi = # '''Gutunganya amazi ashyushye (Thermal treatment)''': Ni uburyo bukoresha ubushyuhe mu guhindura cyangwa gukuramo ibintu runaka.<ref>https://www.membranechemicals.com/water-treatment/thermal-wastewater-treatment-plant/</ref> # '''Gutunganya amazi akonje (Cooling treatment)''': Ni uburyo bukoreshwa cyane mu nganda aho bacunga ubushyuhe bw'amazi bayasubiza ku rwego rw'imiterere yayo.<ref>https://www.ecolab.com/solutions/cooling-water-treatment</ref> <ref>https://hellawater.com/cooling-water-treatment-importance-system-protection-efficiency/</ref> # '''Gusukura amazi (Water purification)''': Inzira yo gukuramo imyanda yose hagamijwe kubona amazi yo kunywa.<ref>https://www.ebsco.com/research-starters/environmental-sciences/water-purification</ref> # '''Gutunganya amazi yanduya (waste water treatment)''': Gutunganya amazi yakoreshejwe mu ngo cyangwa no mu nganda kugira ngo asubizwe mu migezi cyangwa akongera gukoreshwa.<ref>https://cwt-global.com/what-are-the-different-types-of-wastewater-treatment-processes/</ref> = Indangasoko = <references /> 2p6tlbuydc27z5dts7cl936lkyu67ng Umugezi wa Zoki 0 22791 131789 2026-06-13T10:36:06Z Luckyandrew04 13531 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1030578648|Zoki River]]" 131789 wikitext text/x-wiki {{Infobox river|name=Zoki River|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=|nickname=<!---------------------- IMAGE-->|image=|image_size=|image_caption=|image_alt=<!---------------------- MAPS -->|map=|map_size=|map_caption=|map_alt=|pushpin_map=Democratic Republic of the Congo|pushpin_map_size=|pushpin_map_caption=Location of mouth|pushpin_map_alt=<!---------------------- LOCATION -->|subdivision_type1=Country|subdivision_name1=[[Democratic Republic of the Congo]]|subdivision_type2=Territory|subdivision_name2=[[Aketi Territory]]|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=|subdivision_name5=<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->|length=|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=|discharge1_min=|discharge1_avg=|discharge1_max=<!---------------------- BASIN FEATURES -->|source1=|source1_location=|source1_coordinates=<!-- {{Coord|...}} -->|source1_elevation=|mouth=|mouth_location=|mouth_coordinates={{Coord|3.380303017352695|23.898929770026424|display=inline,title}}|mouth_elevation=|progression=|river_system=|basin_size=|basin_landmarks=|basin_population=|tributaries_left=|tributaries_right=|waterbodies=|waterfalls=|bridges=|ports=|custom_label=|custom_data=|extra=}}'''Zoki''' ni uruzi ruherereye mu majyaruguru ya [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] . Rutemba rugana mu gace ka Aketi mu Karere ka Bas-Uele, muri Repubulika iharanira Demokarasi ya Kongo. <ref name="RGC">{{Cite web |title=Découpage administratif de la République Démocratique du Congo |url=http://www.rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100401040116/http://rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf |archive-date=1 April 2010 |access-date=31 October 2011 |publisher=Référentiel Géographique Commun - RGC}}</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Short description is different from Wikidata]] s6qgn0j37cm5vnczr60ovzdx0ad01p2 Ikiraro Mpuzamahanga cya Rusumo 0 22792 131790 2026-06-13T10:36:25Z Musindi250 11200 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1300014055|Rusumo International Bridge]]" 131790 wikitext text/x-wiki '''Ikiraro Mpuzamahanga cya Rusumo''' ni ikiraro mpuzamahanga, cyafunguwe muri 2014, hakurya [[Umugezi wa Kagera|y'uruzi rw'Akagera]] . Gisimbura [[Ikiraro cya Rusumo|ikiraro cyahoze ari icya Rusomo]] cyahuzaga [[Rwanda|u Rwanda]] na [[Tanzaniya]] . Uyu mushinga watewe inkunga n'Ikigo Mpuzamahanga cy'Ubutwererane cy'Abayapani . <ref>{{Cite web |date=June 2012 |title=Rusumo Bridge construction starting soon |url=http://www.jica.go.jp/rwanda/english/office/others/newsletter/newsletter_vol01_07.html |access-date=16 March 2013 |website= |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=5 November 2012 |title=Rwanda-Tanzania border to expand |url=http://www.newtimes.co.rw/news/index.php?a=60327&i=15167 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130418034751/http://www.newtimes.co.rw/news/index.php?a=60327&i=15167 |archive-date=18 April 2013 |access-date=16 March 2013 |publisher=[[The New Times (Rwanda)]]}}</ref> == Reba kandi == * Urutonde rw'ibiraro mpuzamahanga == Indangasoko == {{Reflist}} <references /> 6s7i4iwej48xiejg1x6ogjsui4v8uo3 Uruzi rwa Mono 0 22793 131793 2026-06-13T10:38:39Z Ihimbazwe Didier 18343 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1233039430|Mono River]]" 131793 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Mono_river_in_Grand-Popo,_Benin.jpg|thumb|Agace k'umunwa w'uruzi rwa Mono mu gace ka Grand-Popo, muri Benin.]] [[Dosiye:Map_of_rivers_of_Togo_OSM.png|thumb|Togo hamwe n'uruzi rwa Oti (mu majyaruguru) n'uruzi rwa Mono (mu majyepfo)]] '''Uruzi rwa Mono''' ni rwo ruzi runini rwo mu burasirazuba bwa [[Togo]] . Ufite uburebure bwa kilometero 400 (250 km), kandi utemba amazi mu kibaya kingana na kilometero kare 7.700 (7.700 sq mi), uzamuka hagati y'umujyi wa Sokodé n'umupaka na Benin, maze ugatemba ugana mu majyepfo. Mu gice cy'amajyepfo y'uruzi ugana ku munwa warwo, ugize umupaka mpuzamahanga hagati ya Togo na Benin. Uruzi rutemba mu kiyaga cya Benin runyuze mu nzira nini y'amazi y'umunyu n'ibiyaga, harimo n'ikiyaga cya Togo.[1] Igice cy'uruzi cyegereye umunwa warwo ni cyo cyonyine gishobora gukoreshwa mu mazi. Igice kinini cy'uruzi kiri ku kibaya cyo hejuru gihingwamo ibigori, ibirayi, umuceri, ipamba n'imyumbati.[2] Uruzi rufite uruzitiro ruri ku ntera ya kilometero 160 (mi 99) uvuye ku munwa warwo n'urugomero rwa Nangbeto, ubufatanye hagati ya Benin na Togo bwarangiye mu 1987. Ubushakashatsi bwagaragaje inyungu z'ubukungu zikomoka kuri urwo rugomero, harimo ubukerarugendo n'uburobyi mu kiyaga kiri inyuma yarwo. Iyubakwa ry'urwo rugomero ryakuyeho abantu bari hagati ya 7.600 na 10.000, ariko ubushakashatsi bwerekana ko rwahinduye cyane ibidukikije by'ikiyaga kiri ku munwa w'uruzi binyuze mu kugabanya ihindagurika ry'ibihe mu gihe cy'amazi. Umushinga wa kabiri w'urugomero, Adjarala, watanzweho igitekerezo cyo kubakwa ku ruzi ruri hagati ya Nangbeto n'umunwa w'uruzi mu myaka ya 1990 [1] ariko ntirwabonye inkunga kugeza mu 2017 ubwo Ikigega cy'Iterambere ry'Ubushinwa n'Afurika cyemeye gushyigikira uyu mushinga. [2] Kubaka urwo rugomero ni kimwe mu bigize gahunda ya leta yo kongera ubushobozi bwo gutanga amashanyarazi mu gihugu cya Benin kuva kuri 20 kugeza kuri 70% kuko amashanyarazi menshi ya Togo na Benin agomba gutumizwa mu rugomero rwa Akosombo muri Ghana. [3] Hafi ya kilometero 35 (22 mi) uvuye ku kanwa kayo, hari imigezi itandatu ikurikiranye. Munsi yayo, uruzi rugenda buhoro kandi rutemba mu kibaya cyuzuyemo imyuzure, kandi hari agace kanini k'ibishanga bihana imbibi muri Togo na Benin. Aka gace gafite urubingo rwinshi, sedges n'ibyatsi, kandi muri urwo ruzi harimo manatee, ingona n'imvubu.[1] == Amareferensi == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} * Adam, KS (1991). Les ingaruka environnementaux du barrage du Nangbeto. [https://web.archive.org/web/20081230132654/http://www2.geo.ulg.ac.be/geoecotrop/ ''Geo-Eco-Trop''] 13 (1-4): 103-112. * Thomas, Kevin (2002). Imishinga y'iterambere n'ikurwa ry'abaturage ku bushake: Ubushakashatsi bwa Banki y'Isi bwo gukosora ibyananiranye mu bihe byashize. ''Isuzuma ry'Ubushakashatsi ku Baturage n'Isuzuma rya Politiki'' 21 (4): 339-349. nbkujd0swjiwligmfhcpofw2zn4jhwl 131800 131793 2026-06-13T10:49:25Z Ihimbazwe Didier 18343 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1233039430|Mono River]]" 131800 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Mono_river_in_Grand-Popo,_Benin.jpg|thumb|Agace k'umunwa w'uruzi rwa Mono mu gace ka Grand-Popo, muri Benin.]] [[Dosiye:Map_of_rivers_of_Togo_OSM.png|thumb|Togo hamwe n'uruzi rwa Oti (mu majyaruguru) n'uruzi rwa Mono (mu majyepfo)]] '''Uruzi rwa Mono''' ni rwo ruzi runini rwo mu burasirazuba bwa [[Togo]] . Ufite uburebure bwa kilometero 400 (250 km), kandi utemba amazi mu kibaya kingana na kilometero kare 7.700 (7.700 sq mi), uzamuka hagati y'umujyi wa Sokodé n'umupaka na Benin, maze ugatemba ugana mu majyepfo. Mu gice cy'amajyepfo y'uruzi ugana ku munwa warwo, ugize umupaka mpuzamahanga hagati ya Togo na Benin. Uruzi rutemba mu kiyaga cya Benin runyuze mu nzira nini y'amazi y'umunyu n'ibiyaga, harimo n'ikiyaga cya Togo.[1] Igice cy'uruzi cyegereye umunwa warwo ni cyo cyonyine gishobora gukoreshwa mu mazi. Igice kinini cy'uruzi kiri ku kibaya cyo hejuru gihingwamo ibigori, ibirayi, umuceri, ipamba n'imyumbati.[2] Uruzi rufite uruzitiro ruri ku ntera ya kilometero 160 (mi 99) uvuye ku munwa warwo n'urugomero rwa Nangbeto, ubufatanye hagati ya Benin na Togo bwarangiye mu 1987. Ubushakashatsi bwagaragaje inyungu z'ubukungu zikomoka kuri urwo rugomero, harimo ubukerarugendo n'uburobyi mu kiyaga kiri inyuma yarwo. Iyubakwa ry'urwo rugomero ryakuyeho abantu bari hagati ya 7.600 na 10.000, ariko ubushakashatsi bwerekana ko rwahinduye cyane ibidukikije by'ikiyaga kiri ku munwa w'uruzi binyuze mu kugabanya ihindagurika ry'ibihe mu gihe cy'amazi. Umushinga wa kabiri w'urugomero, Adjarala, watanzweho igitekerezo cyo kubakwa ku ruzi ruri hagati ya Nangbeto n'umunwa w'uruzi mu myaka ya 1990 [1] ariko ntirwabonye inkunga kugeza mu 2017 ubwo Ikigega cy'Iterambere ry'Ubushinwa n'Afurika cyemeye gushyigikira uyu mushinga. [2] Kubaka urwo rugomero ni kimwe mu bigize gahunda ya leta yo kongera ubushobozi bwo gutanga amashanyarazi mu gihugu cya Benin kuva kuri 20 kugeza kuri 70% kuko amashanyarazi menshi ya Togo na Benin agomba gutumizwa mu rugomero rwa Akosombo muri Ghana. [3] Hafi ya kilometero 35 (22 mi) uvuye ku kanwa kayo, hari imigezi itandatu ikurikiranye. Munsi yayo, uruzi rugenda buhoro kandi rutemba mu kibaya cyuzuyemo imyuzure, kandi hari agace kanini k'ibishanga bihana imbibi muri Togo na Benin. Aka gace gafite urubingo rwinshi, sedges n'ibyatsi, kandi muri urwo ruzi harimo manatee, ingona n'imvubu.[1] == Amareferensi == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} * Adam, KS (1991). Les ingaruka environnementaux du barrage du Nangbeto. [https://web.archive.org/web/20081230132654/http://www2.geo.ulg.ac.be/geoecotrop/ ''Geo-Eco-Trop''] 13 (1-4): 103-112. * Thomas, Kevin (2002). Imishinga y'iterambere n'ikurwa ry'abaturage ku bushake: Ubushakashatsi bwa Banki y'Isi bwo gukosora ibyananiranye mu bihe byashize. ''Isuzuma ry'Ubushakashatsi ku Baturage n'Isuzuma rya Politiki'' 21 (4): 339-349. {{Rivers of Togo}} naxm1ifkh53r0w4zxkxn4so7jeru5un Afram 0 22794 131795 2026-06-13T10:41:08Z Abcdsssss 18379 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1091611426|Afram]]" 131795 wikitext text/x-wiki Uruzi rwa Afram ni uruzi rufite uburebure bwa kilometero 100 (mil 62) ruherereye muri Ghana. Mbere y'uko hubakwa urugomero rwa Akosombo mu myaka ya za 1960, Afram rwari rumwe mu nzuzi nini zisuka mu Ruzi rwa Volta. Muri iki gihe, rukomeje kuba uruzi rw'ingenzi rusuka mu kiyaga cya Volta (Lake Volta). Uru ruzi rutembera rwerekeza ahanini mu majyepfo y'uberengerazuba (sourthwest) kandi rukusanya amazi yose ava mu migezi ya Kwahu, rukayageza mur Lake Volta. ofw0fm3wdmxukaf0j3k0q4ivhh0x1ek Umugezi wa Kiwira 0 22795 131796 2026-06-13T10:43:09Z Faustina7 17686 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1296750038|Kiwira River]]" 131796 wikitext text/x-wiki '''Umugezi wa Kiwira''' ni uruzi ruherereye mu Karere ka Rungwe rukagera no mu Karere ka Kyela mu ntara ya Mbeya, mu gihugu cya [[Tanzaniya]] . == Isomo == Uruzi ruzamuka mu misozi ya Poroto ahashyira mu majyepfo y'uburasirazuba bw'intara ya Mbeya kandi rubona imigezi myinshi ituruka ku misozi ya [[Umusozi Rungwe|Rungwe]], harimo Marogala, Sinini, Kipoke, Kilasi na Mulagala. <ref>{{Cite web |title=Rungwe Mountain Catchment Reserve |url=http://www.utalii.com/Southern_Highlands/Rungwe.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160608043718/http://www.utalii.com/Southern_Highlands/Rungwe.shtml |archive-date=8 June 2016 |access-date=4 June 2017 |publisher=Utalii Travel & Safaris}}</ref> Amasumo ya Kijungu ari ku nzira yo hejuru y'uruzi. Hanyuma atemba mu majyepfo y'uburasirazuba akamanuka mu mpera y'amajyaruguru y'ikiyaga cya Malawi hafi y'umujyi wa Kyela . Inzira yo hasi inyura mu kibaya cya Kyela, kiri mu majyaruguru y'uburengerazuba bw'ikiyaga cya Malawi mu kibaya cya East African Rift. Ikibaya cya Kyela gihingwa cyane hamwe [[Umuceli|n'umuceri]] n'ibindi bihingwa. == Reba == <references /> gvfjsxvxkfbdesw6edwjfi5b9lu3j6u Akarere ka Rusumo 0 22796 131797 2026-06-13T10:43:13Z Leatitia kamikazi 18374 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1234687159|Rusumo District]]" 131797 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Ibanda-Makera,a_natural_forest_connected_to_River_Akagera.jpg|thumb|agace gashobora kuba igice cy'akarere ka Rusumo]] [[Dosiye:RusumoFalls2.jpg|thumb|Imvura ya Rusumo]] RUSUMO yari akarere(akarere)mu cyahoze ari intara yu Rwanda ya kibungo .Aka kaarere kavanyweho hamwe n'intara ya kibungo.mu kuvugurura inzego z'ibanze mu 2006 . Abaturage 149.643(imibare 2002):ubuso:kilometero kar601.Itandukanijwe na tanzania n'umugezi wa kagera n'amazi ya Rusumo. == Umujyi == Hariho kandi umujyi wa iryo zina umujyi <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} 8ipfbjyinc8lex5iho48fbay7u28vjj Uruzi rwa Mwogo 0 22797 131799 2026-06-13T10:47:51Z RUGWIRO SHEMA Kecin 17618 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1245262387|Mwogo River]]" 131799 wikitext text/x-wiki   '''Uruzi rwa Mwogo''' ni uruzi ruherereye mu burengerazuba bw'u [[Rwanda]] rutembera m'[[umugezi wa Nyabarongo]] . == Isomo == Umugezi wa Mwogo uturuka mu gihugu cy’amashyamba mu majyepfo y’u Rwanda mu burasirazuba bw’igice cya Kongo-Nile . [ 1 ] Ukaba ufite amasoko mu murenge wa Kitabi mu [[Akarere ka Nyamagabe|Karere ka Nyamagabe]] . Unyura iburasirazuba unyuze [[Nyarusiza]] ukomeza mu [[Akarere ka Huye|Karere ka Huye]] . [ 2 ] Uca mu gice cy'amajyaruguru y’uburasirazuba bw' igihugu unyuze mu gice cy’uburengerazuba bw’aka karere, winjira mu karere ka Nyanza. [ 3 ] Mu karere ka Nyanza unyura mu majyaruguru y’uburasirazuba, unyura [[Mweya, Rwanda|i Mweya]] aho uruzi rwa Gihimbi rwinjirira uturutse ibumoso. [ 4 ] Munsi y’iyi ngingo uhurira n’uruzi [[Rukarara|rwa Rukarara]] uturutse ibumoso. [ 2 ] Hanyuma ugizeumupaka w’iburengerazuba bw’Akarere [[Akarere ka Ruhango|ka Ruhango]] kugeza igihe uhurira ibumoso n’uruzi rwa Mbirurume mu majyepfo ya Bwakira . Umugezi uhuriweho witwa [[Umugezi wa Nyabarongo|uruzi rwa Nyabarongo]], rukomeza mu majyaruguru. [ 5 ] [ a ] == Hydrology == Mwogo ni imwe mu masoko y'ingenzi y'uruzi rwa Nyawarungu. [ 1 ] Ibipimo by'imvura n'amazi aturuka mu kirere kuri sitasiyo ya Nyabisindu bigaragaza ko ikibaya cy'uruzi rwa Mwogo gitanga amazi angana na {{Convert|252|mm}} . [ 8 ] Mu bice bimwe by'ikibaya cy'umugezi, imisozi yaciwemo ibiti, bitera isuri n'ibibazo byo kuzura umucanga. Harimo gushyirwamo imbaraga zo kongera gutera ibiti. [ 9 ] Mwogo na Rukarara ni byo bitanga isoko y'amazi y'umujyi wa [[Nyanza, Rwanda|Nyanza]] . [ 10 ] == Indangasoko == '''Inyandiko'''   '''Vuga''' '''Amasoko'''  {{Rivers of Rwanda}} [[Ikiciro:CS1 errors: missing periodical]] owyca8tfh86scneh6b96b0ttksj05pv White Umfolozi River 0 22798 131801 2026-06-13T10:50:02Z Milliam Bella 16452 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1355417823|White Umfolozi River]]" 131801 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color: #CEDEFF;color: #202122;" |White Umfolozi River |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Natal_province_-_descriptive_guide_and_official_hand-book_(1911)_(14574073508),_Umfolozi_River.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption">A map of the river and its tributaries (1911)</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[Dosiye:South_Africa_relief_location_map.svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|White Umfolozi River is located in South Africa]]<div class="od notheme" style="top:48.876%;left:92.912%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|White Umfolozi River]]</div></div></div><div style="padding-top:0.2em"></div></div></div></div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Native&nbsp;name | class="infobox-data nickname" |<span title="Zulu-language text">''Imfolozi emhlope''</span>&nbsp;<span class="languageicon" style="font-size:100%; font-weight:normal">(Zulu)</span> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #CEDEFF;color: #202122;" |Location |- style="padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;line-height: 1.2em;" ! class="infobox-label" scope="row" |Country | class="infobox-data" |[[Afurika y’Epfo|South Africa]] |- style="padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;line-height: 1.2em;" ! class="infobox-label" scope="row" |Province | class="infobox-data" |KwaZulu-Natal |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #CEDEFF;color: #202122;" |Physical&nbsp;characteristics |- ! class="infobox-label" scope="row" |Mouth | class="infobox-data" |  |- style="padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;line-height: 1.2em;" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="display:inline;font-weight:normal">&nbsp;&#x2022;&nbsp;location</div> | class="infobox-data" |KwaZulu-Natal, [[Afurika y’Epfo|South Africa]] |- style="padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;line-height: 1.2em;" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="display:inline;font-weight:normal">&nbsp;&#x2022;&nbsp;coordinates</div> | class="infobox-data" |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=White_Umfolozi_River&params=28_20_58_S_31_58_51_E_type:river <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">28°20′58″S</span> <span class="longitude">31°58′51″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">28.34944°S 31.98083°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">-28.34944; 31.98083</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=White_Umfolozi_River&params=28_20_58_S_31_58_51_E_type:river <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">28°20′58″S</span> <span class="longitude">31°58′51″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">28.34944°S 31.98083°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">-28.34944; 31.98083</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #CEDEFF;color: #202122;" |Basin&nbsp;features |- style="padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;line-height: 1.2em;" ! class="infobox-label" scope="row" |Tributaries | class="infobox-data" |  |- style="padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;line-height: 1.2em;" ! class="infobox-label" scope="row" |<span style="font-weight:normal">&nbsp;&#x2022;&nbsp;left</span> | class="infobox-data" |[[Nhlungwane River]] |- style="padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;line-height: 1.2em;" ! class="infobox-label" scope="row" |<span style="font-weight:normal">&nbsp;&#x2022;&nbsp;right</span> | class="infobox-data" |[[Mkumbane River]]<br /><br />[[Mpembeni River]] |} '''Umugezi wera wa Umfolozi''' rukomoka mu burengerazuba bwa Vryheid, muri KwaZulu-Natali, [[Afurika y’Epfo|muri Afurika y'Epfo]], rukaba ruhurira n'umugezi rwa Umfolozi Yirabura kuri == Reba kandi == * Urutonde rw'imigezi yo muri Afurika y'Epfo * Urutonde rw'ingomero zo muri Afurika y'Epfo * Urutonde rw'ibibaya byo kuvoma amazi byo muri Afurika y'Epfo * Uturere dushinzwe gucunga amazi == Amareferensi == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ikiciro:Short description is different from Wikidata]] 9dbogq5zv4kzqpibzw9dymbi9w1wphn Umugezi wa Ruvu 0 22799 131803 2026-06-13T10:50:12Z Tugirimana 17699 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358629034|Ruvu River]]" 131803 wikitext text/x-wiki Umugezi wa Ruvu uturuka mu majyepfo [[Uluguru|y'imisozi ya Uluguru]], ukamanuka werekeza iburasirazuba ukagera mu Nyanja y'Ubuhinde hafi ya Bagamoyo. Umugezi wawo munini wisuka mo ni [[umugezi wa Ngerengere]], uturuka mu majyaruguru ya Uluguru, ugatemba mu mujyi wa Morogoro mbere yo kwinjira muri Ruvu. Ruvu yambukanya ahantu hafite ubuso bwa11.789.&nbsp;km², harimo ibice by'akarere ka Morogoro na Pwani . Agace [[Umugezi wa Wami|k'umugezi wa Wami]] kari mu majyaruguru no mu burengerazuba, naho agace [[Umugezi wa Rufiji|k'umugezi wa Rufiji]] kari mu majyepfo. Umugezi wa Ruvu ni isoko y'amazi y'ingenzi ku ngo, imirima ivomererwa, n'inganda zo mu duce turi ku nkengero z'uruzi. Ni nawo soko y'ingenzi y'amazi ya Dar es Salaam, umujyi munini muri Tanzaniya, uherereye ku nkombe z'iburasirazuba bw'umugezi wa Ruvu. Uhura n'ikibazo cy'umwanda ukabije uterwa no kurekura amazi y'ingo adasukuwe n'amazi mabi y'inganda mu ruzi. == Indangasoko == {{Reflist}}{{Rivers of Tanzania}} fdzpry2rr2dw407u4iiw6lsa5jvuks8 Uruzi rwa Knysna 0 22800 131804 2026-06-13T10:50:33Z Rei Nzuwonizeye 18373 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1278762817|Knysna River]]" 131804 wikitext text/x-wiki '''Uruzi rwa Knysna''' (mu rurimi rw'ikinyafurika: Knysnarivier) ni uruzi rutemba mu ntara ya Cape y'Iburengerazuba muri Afurika y'Epfo. Rufite isoko mu misozi ya Outeniqua, mu karere ka Edeni, hanyuma rugana mu Nyanja y'Ubuhinde, aho rufungukira n'umugezi munini, aho hari umujyi wa Knysna, izina ryawo rikomoka ku ruzi. Inzira yarwo, ifite uburebure bwa kilometero 40, ni yo ishobora gukoreshwa mu bwato mu gice cyayo cya nyuma gusa. Umunwa w'uruzi witwa Imitwe. Izina Knysna ryagaragaye mu nyandiko zitandukanye kuva ahagana mu myaka ya 1770.[1] Ryitwaga 'Nysna' muri imwe mu nzandiko za mbere za James Callander, umusare wo muri Ecosse, woherejwe na guverinoma ya gikoloni ya Cape mu 1798 kugira ngo akore ubushakashatsi kandi atange raporo ku mashyamba, ibigobe n'imigezi byo muri ako karere. Yiyubakiye inzu muri The Heads. Ashushanya ikarita ya mbere y'uruzi rwa Knysna "Imbonerahamwe ya Knysna, Inkombe y'inyanja, Amaki arindwi mu burengerazuba bwa Plettenberg's Bay" kandi agaragaza igitekerezo cye cy'uko Knysna iruta kure Plettenberg Bay nk'ahantu ho kohereza ibiti.[2] == Indanga soko == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} f024j70wu0mgb773zjvhx2tz77jlu9d Pishon 0 22801 131806 2026-06-13T10:50:58Z IRAKOZE Anastase 17617 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1356695018|Pishon]]" 131806 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" />Igice cy'uruhererekane kuri Bibiliya Amategeko n'ibitabo Tanakh Torah Nevi'im Ketuvim Isezerano rya Kera (Iteka rya Kera) Isezerano Rishya (Iteka rya Kera) Deuterokanoni Antilegomena Ibice n'imirongo Apocrypha Abayahudi Iteka rya Kera NT Ubwanditsi n'iterambere Ubwanditsi Amatariki Amategeko y'Igiheburayo Amategeko y'Isezerano rya Kera Amategeko y'Isezerano Rishya Imiterere ya Torah Ubwanditsi bwa Mose Inzandiko za Pawulo Inzandiko za Petrine Ibitabo bya Yohananine Ubuhinduzi n'inyandiko Imizingo yo mu Nyanja y'Umunyu Umwandiko wa Masoreti Pentateuch y'Abasamariya Targumim Septuagint Peshitta Vetus Latina Vulgate Bibiliya ya Gothic Bibiliya ya Luther Bibiliya y'Icyongereza ukurikije ururimi Inyigo za Bibiliya Ubucukumbuzi bw'ibyataburuwe mu matongo Ibikoresho by'ubucukumbuzi bw'ibyataburuwe mu matongo Ibikoresho by'ubucukumbuzi bw'ibyataburuwe mu matongo Ibitabo by'ubucukumbuzi bw'ibyataburuwe mu matongo Ibitabo by'amateka Uburyo bwo guhuza imbere Abantu Ahantu Amazina Biblia Hebraica Stuttgartensia Septuagint ya Rahlfs Testamente ya Novum Graece Igitekerezo cy'inyandiko Ikibazo cya synoptic Ibyiciro by'inyandiko za NT Isesengura rya Bibiliya Amateka Inyandiko Inkomoko Ifishi Gusubiramo Canonical Ubusobanuro Hermeneutics Pesher Midrash Pardes Ubusobanuro bw'ikigereranyo Uburyo bw'amateka-ikibonezamvugo Ihumekero Ubuvanganzo InzogaInyigisho y'ubugambanyi Amahame Igihano cy'urupfu Ubutinganyi Urwenya Ubusambanyi Muhammad Ubuhanuzi Gufata ku ngufuInzoka IgitsinaUbucakaraIhohoterwa Intambara Abagore Imyumvire Gnostic Isilamu Korani Kutagira amakosa Kudakosa Inegurwa rya Bibiliya Ububasha bwa Bibiliya Incamake y'ingingo zijyanye na Bibiliya Urubuga rwa Bibiliya Pishon (Igiheburayo: פִּישׁוֹן Pīšōn; Ikigereki Koine: Φισών Phisṓn) ni umwe mu nzuzi enye (hamwe na Hiddekel (Tigiri), Perath (Efurate) na Gihoni) zavuzwe mu gitabo cya Bibiliya cy'Intangiriro. Muri icyo gice, uruzi rutemba ruva muri Edeni ruvomera ubusitani bwa Edeni kandi kuva aho rugabanyamo imigezi ine yitwa imigezi. Pishon isobanurwa ko izengurutse "igihugu cyose cya Havila ahari zahabu; bdeliyumu n'ibuye rya onigisi." [2] == Indangamuntu == Bitandukanye na Tigiri na Efurate, Pishon ntabwo yigeze iboneka neza. Bivugwa muri make hamwe na Tigiri mu Bwenge bwa Siraki (24: 25/35), ariko iyi nyandiko ntigaragaza urumuri aho uruzi ruherereye. Umuhanga mu by'amateka y'Abayahudi n'Abaroma Flavius ​​Josephus, mu ntangiriro ya kera ya kera y'Abayahudi (mu kinyejana cya mbere nyuma ya Yesu) yerekanye Pishoni n'Agatsiko. [1] Umwarimu w’Abafaransa wo mu kinyejana cya 5 Rashi yabigaragaje na Nili. Bamwe mu bahanga bo mu gihe cya none nka Antoine Augustin Calmet (1672–1757) n'abandi bantu bakurikiyeho nka Ernst Friedrich Karl Rosenmüller (1768–1835), na Carl Friedrich Keil (1807–1888), bizeraga ko uruzi rwakomokagaho [Edeni] rwari akarere k'amasoko: "Pishoni na Gihoni byari imigezi yo mu misozi. Iya mbere ishobora kuba yari Phasis cyangwa Araxes, naho iya nyuma ikaba Oxus."[1] [[Dosiye:Pishon_River_in_Context.png|thumb|Ikarita yerekana Wadi al-Batin na Wadi al-Rummah]] James A. Sauer, wahoze ari umuyobozi w’Ingoro Ndangamurage ya Semitic ya Harvard, yavuze ashingiye ku bumenyi bw’isi n’amateka ko Pishon yerekezaga ku cyahoze ari Wadi al-Batin, umuyoboro w’amazi w’amazi usanzwe uturuka mu misozi ya Hijaz hafi ya Medina, ugana mu majyaruguru y’uburasirazuba ugana muri Koweti. [1] Akoresheje amafoto ya satelite, Farouk El-Baz wo muri Kaminuza ya Boston yakurikiranye umuyoboro w’amazi uturutse muri Koweti ugana kuri Wadi al-Batin n’umuyoboro wa Wadi al-Rummah uturuka hafi ya Medina kuri Jibāl al Abyaḑ. [2] David Rohl yavuze ko Pishoni ari Uizhun, [agace gakenewe] gashyira Havila mu majyaruguru y'uburasirazuba bwa Mezopotamiya. Uizhun izwi muri ako gace nk'uruzi rwa Zahabu. Izamuka hafi y'umugezi wa stratovolcano Sahand, inyura hagati y'ibirombe bya zahabu bya kera n'imirongo ya lapis lazuli mbere yo kugaburira inyanja ya Kaspiyani. Uwo mutungo kamere uhuye n'uwo mu gihugu cya Havila mu Itangiriro.[1] Dan'el Kahn wo muri Kaminuza ya Haifa yavuze ko izina Pishon rishobora kuba ryaraturutse ku ijambo ryo mu Misiri pA-Shen, risobanura inyanja. Ikarita y'Isi ya Babiloni yita inyanja "uruzi rusharira".[1]<gallery> Dosiye:Qasr_libya_1_02d_pishon.jpg|alt=Mosaic representing Pishon from Church of Theodorias (Qasr Libya) c. AD 539| Mose uhagarariye Pishoni wo mu Itorero rya Theodorias (Qasr Libiya) ahagana mu 539 nyuma ya Yesu Dosiye:Opere_di_Filippo_Biagioli_Libri_d'Oro_Ebraici,_dedicato_al_fiume_Piscion.jpg|alt=Jewish Golden Books by Filippo Biagioli, dedicated to the river Pison (Piscion or Pishon)| IIbitabo by'Abayahudi bya Zahabu byanditswe n'umuhanzi wa none Filippo Biagioli, byeguriwe uruzi rwa Pishon[1] </gallery>Itangiriro 2:10 Itangiriro 2:11 Yozefu, Flavius. "Ibya kera by'Abayahudi - Igitabo cya I". Igice cya 1.3. Kandi Phison, yerekana imbaga y'abantu, biruka mu Buhinde, isohoka mu nyanja, kandi ni ku Bagereki bitwaga Ganges. Uruzi rwa Efurate narwo, kimwe na Tigris, rumanuka mu Nyanja Itukura. Impyisi, Shaul. "Inzuzi enye ziva muri Edeni ziri he?". Chabad.org. Byakuwe ku ya 2 Kamena 2018. Duncan, George S. (Ukwakira 1929) "Aho Umuntu Yavukiye" The Scientific Monthly 29 (4): pp. 359–362, p. 360. James A. Sauer, "Uruzi Rurakama," Biblical Archaeology Review, Vol. 22, No. 4, Nyakanga/Kanama 1996, pp. 52–54, 57, 64 Farouk El-Baz, "Uruzi ruri mu butayu", Discover, Nyakanga 1993. Sandys, Edwin. "Bibiliya ya Musenyeri". studybible.info. Byakuwe ku ya 5 Gicurasi 2020. Dan'el Kahn, igitekerezo kuri Academia.edu, cyashyizwe ahagaragara Kanama 2024 Ancillotti, Sofia. "Libri d'Oro Ebraici".{{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>  bvtn0f8jru78vchkqxopmgnjny96ivc Umugezi wa Chambeshi 0 22802 131807 2026-06-13T10:52:02Z Faustina7 17686 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1334637502|Chambeshi River]]" 131807 wikitext text/x-wiki '''Uruzi rwa''' '''Chambeshi''' (cyangwa '''Chambezi''' ) rwo mu majyaruguru y'uburasirazuba bwa [[Zambiya]] ni rwo ruzi rwa kure cyane [[Umugezi wa Congo|rw'uruzi rwa Kongo]] (mu burebure) bityo rukaba rufatwa nk'isoko y'uruzi rwa Kongo. (Ariko, ukurikije ingano y'amazi, [[Umugezi wa Lualaba|uruzi rwa Lualaba]] rutanga umugezi mwinshi ugana muri Kongo.) Chambeshi izamuka [[Umugezi|nk'umugezi]] mu [[Umusozi|misozi]] yo mu majyaruguru y'uburasirazuba bwa Zambiya hafi [[Ikiyaga cya Tanganyika|y'ikiyaga cya Tanganyika]] ku butumburuke bwa {{Convert|1760|m}} hejuru y'inyanja. Itemba ku gipimo cya 480&nbsp;km mu bishanga bya Bangweulu, biri mu kiyaga cya Bangweulu . Mu mpera z'igihe [[Itumba|cy'imvura]] muri Gicurasi, uruzi ruzana umwuzure ukongera amazi mu bishanga kandi ukazura ubwatsi bwa Zambezi mu majyepfo y'uburasirazuba. Amazi ahita atemba ava mu bishanga nk'uruzi [[Umugezi wa Luapula|rwa Luapula]] . Ku bantu barenga 100&nbsp;km y'uburebure bwarwo uko rutemba mu burasirazuba bwa Kasama, uruzi rugizwe n'imiyoboro myinshi mu bishanga bigera kuri 2&nbsp;ubugari bwa km, mu kibaya cyuzuyemo amazi kugeza kuri 25&nbsp;Ubugari bwa kilometero. Munsi y'uruzi, aho ruhurira n'umuhanda wa Kasama-Mpika na gari ya moshi ya Tazara, umuyoboro munini uhoraho ufite ubugari bwa metero 100, kandi ubugari bwa metero 400 mu gihe cy'umwuzure. == Reba == <references /> g033ru72slccql6wp38hk4me5hn9pbp 131815 131807 2026-06-13T10:57:23Z Faustina7 17686 kongera amakuru 131815 wikitext text/x-wiki '''Uruzi rwa''' '''Chambeshi''' (cyangwa '''Chambezi''' ) rwo mu majyaruguru y'uburasirazuba bw'igihugu cya [[Zambiya]] ni rwo ruzi rufite uburebure bunni cyane kurusha [[Umugezi wa Congo|uruzi rwa Kongo]] (mu burebure) bityo rukaba rufatwa nk'isoko y'uruzi rwa Kongo. (Ariko, ukurikije ingano y'amazi, [[Umugezi wa Lualaba|uruzi rwa Lualaba]] rutanga mumigezi myinshi igana muri Kongo.)<ref name=":0">https://www.wildlife-film.com/Wfn/wfn277.htm</ref> Chambeshi izamuka [[Umugezi|nk'umugezi]] mu [[Umusozi|misozi]] yo mu majyaruguru y'uburasirazuba bwa Zambiya hafi [[Ikiyaga cya Tanganyika|y'ikiyaga cya Tanganyika]] ku butumburuke bwa {{Convert|1760|m}} hejuru y'inyanja. Itemba ku gipimo cya 480&nbsp;km mu bishanga bya Bangweulu, biri mu kiyaga cya Bangweulu . Mu mpera z'igihe [[Itumba|cy'imvura]] muri Gicurasi, uruzi ruzana umwuzure ukongera amazi mu bishanga kandi ukazura ubwatsi bwa Zambezi mu majyepfo y'uburasirazuba. Amazi ahita atemba ava mu bishanga nk'uruzi [[Umugezi wa Luapula|rwa Luapula]].<ref name=":0" /> Ku bantu barenga 100&nbsp;km y'uburebure bwarwo uko rutemba mu burasirazuba bwa Kasama, uruzi rugizwe n'imiyoboro myinshi mu bishanga bigera kuri 2&nbsp;ubugari bwa km, mu kibaya cyuzuyemo amazi kugeza kuri 25&nbsp;Ubugari bwa kilometero. Munsi y'uruzi, aho ruhurira n'umuhanda wa Kasama-Mpika na gari ya moshi ya Tazara, umuyoboro munini uhoraho ufite ubugari bwa metero 100, kandi ubugari bwa metero 400 mu gihe cy'umwuzure.<ref name=":0" /> == Reba == <references /> ng2m4uv559taql825h0emxx7hbcbswv Uruzi rwa Cuvo 0 22803 131808 2026-06-13T10:52:21Z Vumilia Iradukunda 18378 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1210107804|Cuvo River]]" 131808 wikitext text/x-wiki {{Infobox river|name=Cuvo|image=Cachoeiras do Binda.jpg|image_caption=Binda Falls|pushpin_map=Angola|pushpin_map_caption=Location in Angola|subdivision_type1=Country|subdivision_name1=[[Angola]]|mouth=[[Atlantic Ocean]]|mouth_coordinates={{coord|-10.862222|13.797222|format=dms|display=inline,title|region:AO_type:river_source:GNS-enwiki}}|length={{cvt|505|km|mi|abbr=on}}|basin_size={{cvt|22,908.3|km2|mi2|abbr=on}}<ref name="South West Coast">{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/?view=article&id=163&catid=325&Itemid=179|title=South West Coast}}</ref>|discharge1_location=Near mouth|discharge1_avg=(Period: 1971–2000){{cvt|369.1|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="South West Coast">{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/?view=article&id=163&catid=325&Itemid=179|title=South West Coast}}</ref>}}'''Cuvo''' ni [[uruzi]] ruri muri [[Angola]] yo hagati. Umugezi uturuka ku nyanja ya Atalantika ku [[Benguela Bay|kigobe cya Benguela]], mu ntara ya Cuanza Sul . Kwitwa Cuvo byavuye mu nkengero z'uru ruzi zo hejuru, inzira yo hasi yitwa '''Keve''' cyangwa '''Queve''' . Uruzi rushobora kugendwamo n'amato ugana ku [[Binga Falls|masumo ya Binga]] hafi ya Gabela . Inkombe zayo z'ingenzi zirimo [[Cussoi River|uruzi rwa Cussoi]] . Uruzi rushobora kuba ari rwo ruherereye mu majyepfo y'ubwoko bw'inyoni zo muri Afurika . Ikibaya cya amazi cy'uruzi n'ishyamba rya Kumbira ni bimwe mu bigize ahantu h'ingenzi h'inyoni hafite amoko menshi y'inyoni adakunze kuboneka ahandi hantu. Umunwa w'uruzi ufite ahantu hameze nk'ibiti bya mangrove . == Reba kandi == * Urutonde rw'imigezi ya Angola == Amashakiro == lg44gt52tulr83swlc5tru9fm8b548u Umugezi wa Koko (Akarere ka Rusizi) 0 22804 131809 2026-06-13T10:52:46Z NDAHIMANA FRANK PORTER 17783 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/988188131|Koko River (Rusizi District)]]" 131809 wikitext text/x-wiki {{Infobox river|name=Koko River|image=|image_size=|image_alt=|image_caption=|map=|map_size=|map_alt=|map_caption=|source1_location=|mouth_coordinates={{coord|-2.610048|29.186624|display=inline,title}}|progression=|subdivision_type1=Country|subdivision_name1=[[Rwanda]]|location=|etymology=|length=|source1_elevation=|mouth_elevation=|discharge1_avg=|basin_size=|river_system=[[Rusizi River]]|tributaries_left=Shyara River|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=}}Uruzi rwa koko ni uruzi ruherereye mukarere ka rusizi mumajyepfo y'iburengerazuba bw' u rwanda.rukaba ari uzuzi rw'ruhwa rutembera iburyo rugize umupaka uhuza uturere tw'iburengerazuba bw'urwanda n'u burundi mu burebure bwarwo bwinshi runyura muri pariki y'igihugu ya Nyungwe == INDANGASOKO == === Incamake === {{Reflist|30em}} === Amasoko === <templatestyles src="Refbegin/styles.css" /> {{Rivers of Rwanda}} eda0sk97n6e0w9mhu2slxgdanc7dy0h Umugezi wa Makhaleng 0 22805 131811 2026-06-13T10:54:56Z !Mura$ma1234 18372 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1216111076|Makhaleng River]]" 131811 wikitext text/x-wiki Uruzi rwa makhaleng ni uruzi rwo mu burengerazuba bwa lesotho. Ruzamuka mu misozi ya maloti, muri rusange rutemba mu cyerekezo cy'amajyepfo rugan ku ruzi rwa Orange ku mupaka na Free State muri Afurika y'epfo. == Isomo == uruzi rutukura mu majyaruguru y'uburengera y'uburengerazuba, ku butumburuke bwa metero 2,886 (ft 9,469) mu misozi ya Machache iri muri Maluti. Rutemba rugana mu majyepfo y'uburengerazuba, rukanyura mu misozi miremire ya lesotho, rukanyura ,ruknyura mu mijyi n'imidugud nka Molimo-nthuse, Makhaleng, Ramabanta na Qaba. Nyuma yaho, rwisuka mu ruzi rwa Orange ku mupaka uhuza Free State n'igihugu cya Lesotho, hafi y'ikiraro cya Makhaleng. Ku butumburuke bwa metero 1,400 (ibirenge 4,593), ahantu uru ruzi rwa Makhaleng rwisukira mu rwa Orange ni ho hantu h'ubutumburuke buke kurusha ahandi hose muri Lesotho. <ref name=":0">{{Cite book |last=Alan Murphy |year=2007 |title=Southern Africa |publisher=Lonely Planet |isbn=978-1-74059-745-6 |pages=140}}</ref> [[Ikiciro:Short description is different from Wikidata]] ma6148pixs31gndp5abpr0b635m9bkq Matitanana 0 22806 131814 2026-06-13T10:56:13Z Ihimbazwe Didier 18343 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1162111014|Matitanana]]" 131814 wikitext text/x-wiki  {{Reflist}}{{Rivers of Madagascar}} pbp949maa83th1vn1dnypn3dxamuy19 Umugezi wa Agwei 0 22807 131816 2026-06-13T10:59:58Z Tugirimana 17699 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1079989358|Agwei River]]" 131816 wikitext text/x-wiki '''Umugezi Agwei''' cyangwa '''umugezi wa Agwei''', nanone wandika '''Agvey''', ni umugezi utemba mu ruzi rwa Pibor runyura mu burasirazuba bwa [[Sudani y’Amajyepfo|Sudani y'Amajyepfo]] . Imigezi yarwo irimo imigezi ya Abara na Kongkong . Umugezi ni ''wadi'', cyangwa ravine, gishobora kuma mu gihe [[Urugaryi|cy'izuba]] ariko kigahita kiba [[Umugezi|umuyoboro w'amazi]] bitewe n'imvura nyinshi mu [[Itumba|gihe cy'imvura]] . == Indangasoko == * [https://web.archive.org/web/20110929152905/http://www.cde.unibe.ch/sudan/maps/south/statemaps/jonglei_highweb.JPG Ikarita ya Jonglei] * [http://www.getamap.net/maps/sudan/%28su26%29/_river_agwei/ Umugezi wa Agwei] {{Rivers of South Sudan}} qoakktdorkr3x1ib0zo1lt378odir87 Uruzi rwa Congue 0 22808 131817 2026-06-13T11:00:02Z Rei Nzuwonizeye 18373 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1290226491|Congue River]]" 131817 wikitext text/x-wiki Congue ni uruzi rwo mu majyepfo y'uburengerazuba bwa Guinée Equatorial. Rugize igice cy'umugezi wa Muni hamwe n'imigezi ya Mitong, Mandyani, Mitimele, Utamboni na Mven.[1][2] == Indanga soko == {{Reflist}} oudo584qp8tanjq5uqqtx514i3lpqcd Stormsrivier 0 22809 131818 2026-06-13T11:00:24Z Milliam Bella 16452 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1256519147|Storms River]]" 131818 wikitext text/x-wiki   '''Umugezi wa Storms''' ( Afrikaans ) n'uruzi ruri muntara ya Cape y'Iburasirazuba muri [[Afurika y’Epfo|Afurika y'Epfo]] . Umugezi uturuka muri Pariki y'Igihugu ya Tsitsikamma . Inzira ya Otter y'iminsi 5 itangirira kumugezi wa Storms. == Reba kandi == * Pariki y'Igihugu ya Tsitsikamma * Ikiraro cya Paul Sauer * Urutonde rw'imigezi yo muri Afurika y'Epfo == Amareferensi == {{Reflist|refs=<ref name="PlanetWare 2018">{{cite web | title=12 Top-Rated Tourist Attractions in the Eastern Cape | website=PlanetWare | date=20 February 2018 | url=https://www.planetware.com/tourist-attractions-/eastern-cape-saf-ec-ec.htm | access-date=22 October 2019}}</ref>}} 5fiyseiy8a6re2i4fp0a6wbyclut818 Uruzi rwa Adabay 0 22810 131819 2026-06-13T11:01:14Z Leatitia kamikazi 18374 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1062358168|Adabay River]]" 131819 wikitext text/x-wiki {{Reflist}}  '''uruzi rwa Adabay''' ni uruzi rwo muri etiyopiya yo hagati hamwe n'uruzi rwa wanchet,rwagennye akarere kahoze ari marra Biete.Inkombe zarwo zirimo chacha,beresa,n'indi migezi itatu ihurira hejuru y'umugezi muremure. 20h1khu0puxbmf0en1x8sm0hjsendrh Uruzi rwa Maputo 0 22811 131820 2026-06-13T11:02:23Z Munyurwe 17550 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358615439|Maputo River]]" 131820 wikitext text/x-wiki   '''Uruzi rwa Maputo''' ( Portuguese ), Ndetse rukunze kwitwa '''Great Usutu''', '''uruzi rwa Lusutfu''', cyangwa '''uruzi rwa Suthu''', ni uruzi rwo muri [[Afurika y’Epfo|Afurika y'Epfo]], [[Eswatini]], na [[Mozambike]] . Izina ''Suthu'' risobanura abaturage ba Basotho bari batuye hafi yarwo, ariko Swaziland yabagabagaho ibitero. <ref>{{Cite book |last=Von Willig |first=G.R. |date=1925 |title=Langs die Lebombo |publisher=J.L. van Schaik, Pretoria |pages=175, 217}}</ref> Ndeste bikaba bivugwa ko ryasonara ibara ryumukara wijimye, kandi bisobanura amazi y'urwondo yo mu ruzi. <ref>{{Cite book |last=Raper |first=P.E. |date=2004 |title=South African place names |publisher=Jonathan Ball, Johannesburg and Cape Town |isbn=1-86842-190-2 |pages=387}}</ref> Hagati aho izina Maputo risobanura Umwami Mabhudu Tembe, wategetse mu kinyejana cya XVIII muri ako karere. == Isomo == Uruzi ruzamuka hafi ya Amsterdam, Mpumalanga, Afurika y'Epfo, Eswatini akaba ariho runyura muburas, aho rwinjira mu misozi ya Lebombo .&nbsp;Ikibaya cya km kigize umupaka uri hagati ya Eswatini na Afurika y'Epfo. Ku birometero bigera kuri makumyabiri, kigize umupaka uri hagati ya Afurika y'Epfo (intara ya Kwazulu-Natali ) na Mozambike. Aho ngaho, muri Pariki y'inyamaswa ya Ndumo, yinjirira umugezi wayo munini, uruzi rwa Pongola . Uhita unyura mu kibaya cyo ku nkombe za Mozambike ukamena cyangwase ukisuka mu majyepfo ya Maputo Bay, nko muri kilometero 85 uvuye aho. <ref>{{Cite journal |last=Rauken |first=T. |last2=Kelman |first2=I. |date=2010-10-19 |title=River flood vulnerability in Norway through the pressure and release model |journal=Journal of Flood Risk Management |volume=3 |issue=4 |pages=314–322 |doi=10.1111/j.1753-318x.2010.01080.x |issn=1753-318X}}</ref> Muri Eswatini, uruzi rwitwa Great Usutu cyangwa Lusutfu rutemba no mu mujyi ya [[Bhunya]], Luyengo, Siphofaneni, na Big Bend . Umujyi wa Big Bend uri hafi y'aho uruzi runyura mu buryo butunguranye. Great Usutu ni wo mugezi munini muri Eswatini, niho hari agace gato ka Eswatini (metero 21 hejuru y'inyanja), kandi azwiho kugira amazi yurwererane.ndetse nta ni mijyi minini yabashije kwirema ku hafi yaarwo kubera ibibaya ibibaya birerire bito na mashyamba menshi. Ariko, niho hari ibibuga bimwe na bimwe bya golf, amahoteli, n'ibidukikije . == Imigezi == Kuva inkomoko kugeza ku munwa, uko bikurikirana, imigezi ni: [[Sihanahana River|Sihanahana]], [[Bonnie Brook River|Bonnie Brook]], [[Mpuluzi River|Mpuluzi]], [[Buhlungu River|Buhlungu]], [[Umvenvane River|Umvenvane]], [[Lusushwana River|Lusushwana]], [[Sidvokodvo River|Sidvokodvo]], Mkhondvo, [[Mhlamani River|Mhlamani]], [[Mzimneni River|Mzimneni]], [[Mzimphofu River|Mzimphofu]], [[Mhlathuzane River|Mhlathuzane]], [[Mtsindzekwa River|Mtsindzekwa]], [[Nyetane River|Nyetane]], [[Funuane River|Funuane]] R, == Ingomero kuri uru ruzi == * Urugomero rwa Westoe * [[Lubovane Dam|Urugomero rwa Lubovane]] == Reba kandi == * Urutonde rw'imigezi yo muri Afurika y'Epfo == Amashakiro == {{Reflist}} * [https://web.archive.org/web/20151002072531/http://www.icp-confluence-sadc.org/riverbasin/97 Ikibaya cy'Uruzi rwa Maputo - Urwego rw'Amazi rwa SADC ICP Collaboration Portal] {{Rivers of Mozambique}}{{coord|26|11|S|32|42|E|region:ZA_type:river_source:GNS-enwiki|display=title}} 33fd7w9524mahqf5w4k2reyywonpfrj Uruzi rwa South Fork Kern 0 22812 131821 2026-06-13T11:53:01Z AGIRANEZA 18375 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1322413607|South Fork Kern River]]" 131821 wikitext text/x-wiki {{Infobox river|name=South Fork Kern River|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=<!---------------------- IMAGE & MAP -->|image=SouthForkKern.jpeg|image_caption=Headwaters of the South Fork Kern River in [[Tulare County, California|Tulare County]]|map=KernRiverMap.png|map_size=|map_caption=Map showing the Kern River and the South Fork Kern River (to the east of the main stem)|pushpin_map=|pushpin_map_size=|pushpin_map_caption=<!---------------------- LOCATION -->|subdivision_type1=Country|subdivision_name1=[[United States]]|subdivision_type2=State|subdivision_name2=[[California]]|subdivision_type3=Region|subdivision_name3=[[Inyo County, California|Inyo County]], [[Tulare County, California|Tulare County]], [[Kern County, California|Kern County]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=Cities|subdivision_name5=[[Onyx, California|Onyx]], [[Weldon, California|Weldon]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->|length={{convert|95|mi|km|abbr=on}}, North-south<ref>Length derived from river mile markings on USGS topo maps. The uppermost labeled mile is 94, and the river extends about a mile beyond that point to the source meadow.</ref>|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=[[Isabella, California]]<ref name="NWIS"/>|discharge1_min={{convert|4|cuft/s|m3/s|abbr=on}}<ref name="NWIS"/>|discharge1_avg={{convert|105|cuft/s|m3/s|abbr=on}}<ref name="NWIS"/>|discharge1_max={{convert|4100|cuft/s|m3/s|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=https://nwis.waterdata.usgs.gov/nwis/peak?site_no=11190000&agency_cd=USGS&format=html|title=USGS Gage #11190000 on the South Fork Kern River at Isabella (Peak Streamflow)|publisher=U.S. Geological Survey|work=National Water Information System|date=1929–1952|accessdate=2010-10-16}}</ref> <!---------------------- BASIN FEATURES -->|source1=Southwest side of unnamed peak|source1_location=near Horseshoe Meadow, [[Inyo National Forest]], [[Tulare County, California|Tulare County]]|source1_coordinates={{coord|36|25|55|N|118|12|48|W|display=inline}}<ref name="GNIS">{{cite gnis|id=273825|name=South Fork Kern River|entrydate=1981-01-19|accessdate=2010-10-16}}</ref>|source1_elevation={{convert|10850|ft|abbr=on}}|mouth=[[Lake Isabella]]|mouth_location=[[Mountain Mesa, California|Mountain Mesa]], [[Kern County, California|Kern County]]|mouth_coordinates={{coord|35|39|34|N|118|27|51|W|display=inline,title}}|mouth_elevation={{convert|2490|ft|abbr=on}}<ref name="GNIS"/>|progression=|river_system=[[Kern River]] watershed|basin_size={{convert|982|sqmi|abbr=on}}<ref name="NWIS">{{cite web|url=https://nwis.waterdata.usgs.gov/nwis/monthly/?referred_module=sw&amp;site_no=11190000&amp;por_11190000_1=2208423,00060,1,1929-01,1952-09&amp;format=html_table&amp;date_format=YYYY-MM-DD&amp;rdb_compression=file&amp;submitted_form=parameter_selection_list|title=USGS Gage #11190000 on the South Fork Kern River at Isabella (Monthly Streamflow)|publisher=U.S. Geological Survey|work=National Water Information System|date=1929–1952|accessdate=2010-10-16}}</ref>|tributaries_left=[[Canebrake Creek]]|tributaries_right=Trout Creek (Kern River)|custom_label=|custom_data=|extra={{Designation list | embed = yes | designation1 = nwsr | designation1_date = November 24, 1987 }}}}'''Uruzi rwa South Fork Kern''' ni umugezi utembamo uruzi rwa Kern muri Sierra Nevada muri leta ya California muri Amerika. Ni rumwe mu migezi iri mu majyepfo cyane ku musozi w’iburengerazuba bw’imisozi, kandi rutemba amazi mu gihugu cy’imisozi miremire kandi yumye ifite {{Convert|982|mi2|km2}} ku nkengero za Sierra Crest. Agace ko hejuru k'Amajyepfo gaca mu mikokwe miremire, ariko kandi gatuma amazi mu kibaya gishashe kandi cyuzuye ibishanga mbere yo kwinjira mu ruzi rwa Kern ku kiyaga cya Isabella . Uruzi rutangirira mu ishyamba rya Leta rya Inyo (Inyo National Forest), ku ruhande rwa Tulare ku murongo utandukanya Inyo County na Tulare County, mu kibaya gito ku mpinga ya Sierra Crest, hafi y'inzira ya Pacific Crest Trail. Uruzi runyura mu majyepfo, runyura mu bibaya n'imigezi migari, rugenda rwegera cyane Golden Trout Creek, umugezi w'uruzi rwa Kern uri iburengerazuba. Igice kinini cy'inzira y'uruzi mu majyepfo kiri hafi gato y'iburengerazuba bwa Owens Valley, ikibaya kiri iburasirazuba ku musozi wa Sierra. Hanyuma uruzi rwinjira mu ishyamba rya Sequoia National Forest maze rufata Trout Creek iburyo. Ukinjira mu mwobo, uruzi runyura mu buso {{Convert|2000|ft|m|adj=on}} -umugezi munini mbere yo kuva mu misozi hafi ya Onyx . Aho niho wakira umugezi wa Canebrake hanyuma ukerekeza mu majyepfo y'uburengerazuba. Hanyuma South Fork Kern inyura muri Weldon na Kern River Preserve . Iyo yegereye ikiyaga cya Isabella amazi yayo yihuta agenda buhoro buhoro akwirakwira mu bishanga binini. Uruzi rwinjira mu kigega kiri ku mpera y'uruzi ruto. Aho rwahuriraga n'uruzi rwa Kern ruri munsi y'ikiyaga, cyagizwe n'urugomero rwa Isabella . Ikibaya cy'uruzi rwa Lower South Fork Kern cyigeze guturwa n'ubwoko bwa Tübatulabal na Kawaiisu . Abantu bamaze imyaka igera ku 3.000 batuye ku nkengero z'uruzi. <ref name="timeline">{{Cite web |date= |title=Chronological Data |url=http://www.krvhistoricalsociety.org/chronologykrv.htm |access-date=2010-10-16 |website= |publisher=Kern River Valley Historical Society}}</ref> Mu 1834, Joseph R. Walker n'itsinda rye ry'abashakashatsi basuye ku nkengero z'uruzi bagerageza gushaka inzira yo hasi inyura mu misozi ya Sierra Nevada. Mu rugendo rwabo, bavumbuye Walker Pass, kilometero imwe hejuru y'inyanja, iri ku isoko ry'umugezi wa Canebrake, uruzi runini rwa South Fork. Walker yagarutse mu 1843, ayoboye itsinda rya mbere ry'abimukira bambuka Sierra banyuze muri iyo nzira. <ref>{{Cite book |last=Hoover, Mildred Brooke |year=2002 |title=Historic spots in California |url=https://archive.org/details/historicspotsinc0000unse |last2=Kyle, Douglas E. |publisher=Stanford University Press |isbn=0-8047-4482-3 |page= |url-access=registration}}</ref> Ibitero bya zahabu byazanye abacukuzi b'amabuye y'agaciro muri ako gace mu myaka ya 1850 na 1860, kandi imiturire ya mbere ihoraho ku nkengero z'uruzi yubatswe mu 1859. Habayeho amakimbirane hagati y'abashya n'abaturage kavukire, maze umutwe w'ingabo za Amerika, Camp Leonard, ushingwa ku ruzi kugira ngo ugenzure ako gace. <ref name="timeline" /> Igice kinini cy'uruzi gitemba amazi menshi – nta ngomero zirimo kandi hari inzira nke zo kunyuramo – uretse kimwe gusa. Mu 1953, urugomero rwa Isabella rwubatswe ku ruzi rwa Kern hafi ya Bodfish n'ingabo za Amerika zishinzwe injeniyeri, rwuzura ibice byo hasi bya North Fork Kern (igiti kinini kiri hejuru ya Isabella) na South Fork Kern munsi y'ikiyaga cya Isabella kugira ngo rutange uburyo bwo kugenzura imyuzure n'amashanyarazi. <ref>{{Cite web |date= |title=Lake Isabella |url=http://isabella.uslakes.info/DamInfo.asp?DamID=100109 |access-date=2010-10-16 |publisher=Lakes Online}}</ref> Ariko, habayeho ibibazo ku nyubako y'urugomero, bitera ibyago byinshi byo kwangirika. Gusenyuka k'urugomero, bishobora guterwa n'umutingito ku cyuho cya Kern Canyon kiri munsi y'inyubako, bishobora kurenga umujyi wa Bakersfield mu masaha make. <ref>{{Cite news |last=Mayer |first=Steven |date=2009-10-24 |title=Scientists dig for answers under Isabella Dam |url=http://www.bakersfield.com/news/local/x1260873898/Scientists-dig-for-answers-under-Isabella-Dam |access-date=2010-10-16 |work=Bakersfield.com}}</ref> Byongeye kandi, ibibaya bya Kern yo hepfo, South Fork Kern na Canebrake Creek bitanga inzira y'ingenzi yo gutwara abantu. Umuhanda wa Leta ya California 178 unyuramo, uhuza Bakersfield na Inyokern, biri ku mpande zombi za Sierra, unyuze kuri Walker Pass. SR178 ni imwe mu nzira nke zinyura muri iki gice cy'imisozi. Uyu muhanda watangiye kubakwa mu myaka ya 1890. Wongewe kuri sisitemu y'imihanda ya leta ya California mu 1919, kandi wakozwemo kaburimbo mu 1940. <ref>{{Cite web |last=Connelly |first=Russ |date= |title=Historical Tour of State Route 178 From The Kern Canyon to Freeman Junction |website=Historical Highways of Central and Southern California |publisher=Los Angeles Rocks N' Roads}}</ref> * Ubutayu bwa Golden Trout * Pariki y'Igihugu ya Kings Canyon * Pariki y'Igihugu ya Sequoia * Ikiyaga cya Tulare * Urutonde rw'imigezi ya Kaliforuniya {{Reflist}} [[Ikiciro:Short description is different from Wikidata]] 024mpoq6g54xp0ijwzxig8t4vgiart3 Uruzi rwa Munyati 0 22813 131822 2026-06-13T11:57:35Z Muzehe Pontien 18356 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1214890416|Munyati River]]" 131822 wikitext text/x-wiki {{Infobox river|name=Munyati|name_native=|name_native_lang=|name_other=Umniati<ref name="Cambridge2011Selous"/>|name_etymology=<!---------------------- IMAGE & MAP -->|image=|image_size=|image_caption=|map=Sanyati Basin OSM.svg|map_size=|map_caption=The Sanyati basin|pushpin_map=|pushpin_map_size=|pushpin_map_caption=<!---------------------- LOCATION -->|subdivision_type1=Country|subdivision_name1=[[Zimbabwe]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=|subdivision_name5=<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->|length=|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=|discharge1_min=|discharge1_avg=|discharge1_max=<!---------------------- BASIN FEATURES -->|source1=|source1_location=|source1_coordinates=|source1_elevation=|mouth=|mouth_location=|mouth_coordinates=|mouth_elevation=|progression=|river_system=|basin_size=|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}'''Uruzi rwa Munyati''' ( ruzwi ku izina '''ry'uruzi rwa Umniati)''' <ref name="Cambridge2011Selous">{{Cite book |last=Selous |first=Frederick Courtney |author-link=Frederick Selous |date=2011-05-19 |title=Travel and Adventure in South-East Africa |url=https://books.google.com/books?id=CdWemHZX4BQC |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1108031165 |location=New York |page=445 |chapter=XXV}}</ref> ruri muri [[Zimbabwe]] . Ku butegetsi bwa Rhodesiya, rwitiriwe '''Umniati''', ariko imyandikire yarwo yahinduwe mu maka 1983 kugira ngo rumeze neza n'imvugo nyayo ya shona . Uruzi ruturuka mu burasirazuba bwa Mashonalande , mu majyaruguru ya chivuhu, kandi rugera kubiro metero 100 mu majyepfo ya [[Harare]] . Utembera hafi mu majyaruguru y'uburengerazuba kandi igice kinini cy'uburebure bwawo cyabanje kuba umupaka w'amajyepfo y'intara ya Mashonalande. Uruzi ruhuriraho n'uruzi rwa Mupfure ( ruzwi kandi nka Umfuli ). Munsi y'iyi ngingo, uru ruzi rukunze kwitwa Sanyati. Nyuma y'amazi agera ku ibiro metero 500 uruzi rutemba rujya muri Kariba ( igice cya [[Umugezi wa Zambezi|Zambezi]] kiri hagati y'urugomero rwa Kariba n'ikibaya cya Batoka ), bigatuma kiba igice [[Umugezi wa Zambezi|cy'umugezi cya Zambezi]] . Uruzi rurahinduka cyane, rugaragaza itandukaniro rikomeye mu miterere y'ikirere hagati y'ibihe by'izuba n'iby'imvura. Hagati y'Ukuboza na Gicurasi rutemba cyane kandi rugera kuri metero 3 mu bujyakuzimu ku kibaya, mu bugari ( nubwo ari ndende kuva kuri metero 80 kugeza 100 ayi cy'umwaka, iragabanuka cyane kandi itemba buhoro, akenshi metero 2 gusa ndende, kandi hafi yumuka mu bihe bidasanzwe mu gihe cy'amapfa akomeye; nk'uko byaherukaga mu 1984. Igitonyanga kinini ku ruzi kiri ku Masumo ya Gandavaroyi. Nk’uko bivugwa mu rurimi rw’igishona, ''ganda'' bivuga " gutera ", naho ''varoyi'' bivuga "abapfumu", "mu buryo busanzwe bwo gusiga no gukoresha neza, abaturage bo muri ako gace bise cataract bakurikije umuco mwiza bari bafite wo gutera abapfumu bazwiho kuba hejuru y’isumo. <ref name="Edwards1974">{{Cite book |last=Edwards |first=Stephen John |year=1974 |title=Zambezi Odyssey: A Record of Adventure on a Great River of Africa |publisher=T. V. Bulpin |isbn=978-0-949956-08-8 |location=[[Cape Town]], [[South Africa]] |page=72}}</ref> Aha hantu byakekwaga ko ari hera kandi kugeza n’uyu munsi, abaturage bake ni bo bakunda gusura aha hantu. Nyuma y’iki gitonyanga, umugezi munini ni uruzi rwa Mvumvuze runyura muri Vashe. == Reba kandi == * Munyati * Afurika y'Amajyepfo * Inyamaswa zo muri Zimbabwe == Indangasano == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Amasano yo hanze == * [http://www.lib.utexas.edu/maps/africa/zimbabwe_rel_2002.pdf Ikarita ya Zimbabwe ivuye muri Kaminuza ya Texas igaragaza uruzi] . {{Rivers of Zimbabwe}}{{Authority control}} [[Ikiciro:Umugezi wo muri Zimbabwe]] [[Ikiciro:Umugezi]] [[Ikiciro:Zimbabwe]] qmr2sg4sj2lxyra874uto1qaquchcsp 131823 131822 2026-06-13T11:58:45Z Muzehe Pontien 18356 contents added 131823 wikitext text/x-wiki '''Uruzi rwa Munyati''' ( ruzwi ku izina '''ry'uruzi rwa Umniati)''' <ref name="Cambridge2011Selous">{{Cite book |last=Selous |first=Frederick Courtney |author-link=Frederick Selous |date=2011-05-19 |title=Travel and Adventure in South-East Africa |url=https://books.google.com/books?id=CdWemHZX4BQC |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1108031165 |location=New York |page=445 |chapter=XXV}}</ref> ruri muri [[Zimbabwe]] . Ku butegetsi bwa Rhodesiya, rwitiriwe '''Umniati''', ariko imyandikire yarwo yahinduwe mu maka 1983 kugira ngo rumeze neza n'imvugo nyayo ya shona . Uruzi ruturuka mu burasirazuba bwa Mashonalande , mu majyaruguru ya chivuhu, kandi rugera kubiro metero 100 mu majyepfo ya [[Harare]] . Utembera hafi mu majyaruguru y'uburengerazuba kandi igice kinini cy'uburebure bwawo cyabanje kuba umupaka w'amajyepfo y'intara ya Mashonalande. Uruzi ruhuriraho n'uruzi rwa Mupfure ( ruzwi kandi nka Umfuli ). Munsi y'iyi ngingo, uru ruzi rukunze kwitwa Sanyati. Nyuma y'amazi agera ku ibiro metero 500 uruzi rutemba rujya muri Kariba ( igice cya [[Umugezi wa Zambezi|Zambezi]] kiri hagati y'urugomero rwa Kariba n'ikibaya cya Batoka ), bigatuma kiba igice [[Umugezi wa Zambezi|cy'umugezi cya Zambezi]] . Uruzi rurahinduka cyane, rugaragaza itandukaniro rikomeye mu miterere y'ikirere hagati y'ibihe by'izuba n'iby'imvura. Hagati y'Ukuboza na Gicurasi rutemba cyane kandi rugera kuri metero 3 mu bujyakuzimu ku kibaya, mu bugari ( nubwo ari ndende kuva kuri metero 80 kugeza 100 ayi cy'umwaka, iragabanuka cyane kandi itemba buhoro, akenshi metero 2 gusa ndende, kandi hafi yumuka mu bihe bidasanzwe mu gihe cy'amapfa akomeye; nk'uko byaherukaga mu 1984. Igitonyanga kinini ku ruzi kiri ku Masumo ya Gandavaroyi. Nk’uko bivugwa mu rurimi rw’igishona, ''ganda'' bivuga " gutera ", naho ''varoyi'' bivuga "abapfumu", "mu buryo busanzwe bwo gusiga no gukoresha neza, abaturage bo muri ako gace bise cataract bakurikije umuco mwiza bari bafite wo gutera abapfumu bazwiho kuba hejuru y’isumo. <ref name="Edwards1974">{{Cite book |last=Edwards |first=Stephen John |year=1974 |title=Zambezi Odyssey: A Record of Adventure on a Great River of Africa |publisher=T. V. Bulpin |isbn=978-0-949956-08-8 |location=[[Cape Town]], [[South Africa]] |page=72}}</ref> Aha hantu byakekwaga ko ari hera kandi kugeza n’uyu munsi, abaturage bake ni bo bakunda gusura aha hantu. Nyuma y’iki gitonyanga, umugezi munini ni uruzi rwa Mvumvuze runyura muri Vashe. == Reba kandi == * Munyati * Afurika y'Amajyepfo * Inyamaswa zo muri Zimbabwe == Indangasano == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Amasano yo hanze == * [http://www.lib.utexas.edu/maps/africa/zimbabwe_rel_2002.pdf Ikarita ya Zimbabwe ivuye muri Kaminuza ya Texas igaragaza uruzi] . [[Ikiciro:Umugezi wo muri Zimbabwe]] [[Ikiciro:Umugezi]] [[Ikiciro:Zimbabwe]] dwvotl5tdc3b838sbo8j4mxdo3g92v7