Wikipedia
rwwiki
https://rw.wikipedia.org/wiki/Intangiriro
MediaWiki 1.47.0-wmf.7
first-letter
Itangazamakuru
Ibidasanzwe
Ibiganiro
Umukoresha
Ibiganiro by'umukoresha
Wikipedia
Ibiganiro kuri Wikipedia
Dosiye
Ibiganiro kuri dosiye
MediyaWiki
Ibiganiro kuri MediyaWiki
Inyandikorugero
Ibiganiro ku nyandikorugero
Ubufasha
Ibiganiro ku bufasha
Ikiciro
Ibiganiro ku byiciro
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Abadage
0
1784
132065
126251
2026-06-18T09:08:02Z
Ikirezi Hornella
18415
132065
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Germany map.gif|thumb|ikarita y'ubudage]]
[[Dosiye:Reichstag pano.jpg|thumb|abadage]]
'''Abadage''' ni abaturage baba mu gihugu cy'[[Ubudage]] giherereye kumugabane w'[[Uburayi]] byumwihariko muburayi bwohagati , umuturage umwe wu budage yitwa umudage naho abadage benshi bitwa abadage.
== IMIKORANIRE ==
Abadage babashoramari bakorera mu Rwanda, babinyujije mw'ibaruwa yandikiwe ibiro by'[[Ubudage]] bishinzwe ububanyi n'amahanga (Auswärtiges Amt), bigendanye n'ikibazo cya viza cyatewe n'iyirukanwa ry'Abadipolomate<ref>https://kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/sosiyete-z-abadage-zikorera-mu-rwanda-zibangamiwe-n-uko-abanyarwanda-bazikorera-batabona-viza-z-icyo-gihugu</ref>
{{stub}}
[[Dosiye:Flag of Germany (2004 World Factbook).gif|center|thumb|320x320px|Flag of Germany]]
== ==
* [[Jenoside y’Abayahudi]]
[[Category:Abadage| ]]
[[Category:Umuryango]]
ik1kauzym1z56k2f4zfmkzpzwi0sull
132105
132065
2026-06-18T09:44:55Z
Ikirezi Hornella
18415
132105
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Germany map.gif|thumb|ikarita y'ubudage]]
[[Dosiye:Reichstag pano.jpg|thumb|abadage]]
'''Abadage''' ni abaturage baba mu gihugu cy'[[Ubudage]] giherereye kumugabane w'[[Uburayi]] byumwihariko muburayi bwohagati , umuturage umwe wu budage yitwa umudage naho abadage benshi bitwa abadage.
== IMIKORANIRE ==
Abadage babashoramari bakorera mu Rwanda, babinyujije mw'ibaruwa yandikiwe ibiro by'[[Ubudage]] bishinzwe ububanyi n'amahanga (Auswärtiges Amt), bigendanye n'ikibazo cya viza cyatewe n'iyirukanwa ry'Abadipolomate<ref name=":0">https://kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/sosiyete-z-abadage-zikorera-mu-rwanda-zibangamiwe-n-uko-abanyarwanda-bazikorera-batabona-viza-z-icyo-gihugu</ref>b'Abadage birukankwe mu Rwanda, kandi aribo bari bafite munshingano ibijyanye no gusaba no gutanga visa za Schengen, bagaragaza ko abazishaka bajya kuri ambasade y'[[Ubudage]] iri i [[Nairobi]].
Abasinye kuri iyo baruwa bagaragaje ko batewe impungenge n'umubano mu bya politiki, utameze neza hagati y'u [[Rwanda]] n'u [[Ububiligi|Bubiligi]], banasaba ko ibiro by'ububanye n'amahanga byakongera gukorera mu Rwanda.<ref name=":0" />
{{stub}}
[[Dosiye:Flag of Germany (2004 World Factbook).gif|center|thumb|320x320px|Flag of Germany]]
== ==
* [[Jenoside y’Abayahudi]]
[[Category:Abadage| ]]
[[Category:Umuryango]]
hq74hudg2muci8xi8kw6aj2ngcxga4d
132207
132105
2026-06-18T11:56:59Z
Ikirezi Hornella
18415
132207
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Germany map.gif|thumb|ikarita y'ubudage]]
[[Dosiye:Reichstag pano.jpg|thumb|abadage]]
'''Abadage''' ni abaturage baba mu gihugu cy'[[Ubudage]] giherereye kumugabane w'[[Uburayi]] byumwihariko muburayi bwohagati , umuturage umwe wu budage yitwa umudage naho abadage benshi bitwa abadage.
== IMIKORANIRE ==
Abadage babashoramari bakorera mu Rwanda, babinyujije mw'ibaruwa yandikiwe ibiro by'[[Ubudage]] bishinzwe ububanyi n'amahanga (Auswärtiges Amt), bigendanye n'ikibazo cya viza cyatewe n'iyirukanwa ry'Abadipolomate<ref name=":0">https://kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/sosiyete-z-abadage-zikorera-mu-rwanda-zibangamiwe-n-uko-abanyarwanda-bazikorera-batabona-viza-z-icyo-gihugu</ref>b'Abadage birukankwe mu Rwanda, kandi aribo bari bafite munshingano ibijyanye no gusaba no gutanga visa za Schengen, bagaragaza ko abazishaka bajya kuri ambasade y'[[Ubudage]] iri i [[Nairobi]].
Abasinye kuri iyo baruwa bagaragaje ko batewe impungenge n'umubano mu bya politiki, utameze neza hagati y'u [[Rwanda]] n'[[Ubudage]], banasaba ko ibiro by'ububanye n'amahanga byakongera gukorera mu Rwanda.<ref name=":0" />
U Rwanda rufatwa nk'umufatanyabikorwa utanga icyizere mu rwego rw'ikoranabuhanga, kuko arigihugu gifite intago yo kuba ihuriro ry'ikoranabuhanga mu karere (regional IT hub), kandi rugasabwa gukorana na sosiyete zituruka mu mahanga kugira ngo rushobore kugera ku ntego rwihaye. <ref>https://kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/sosiyete-z-abadage-zikorera-mu-rwanda-zibangamiwe-n-uko-abanyarwanda-bazikorera-batabona-viza-z-icyo-gihugu</ref>
{{stub}}
[[Dosiye:Flag of Germany (2004 World Factbook).gif|center|thumb|320x320px|Flag of Germany]]
== ==
* [[Jenoside y’Abayahudi]]
[[Category:Abadage| ]]
[[Category:Umuryango]]
gyxtpw8hgpht0lazdt5whc465bv0f6i
Umwana
0
2691
132151
128581
2026-06-18T10:22:53Z
B.Scalling
15089
132151
wikitext
text/x-wiki
[[File:Happy baby.jpg|thumb|Umwana wishimye]]
'''Umwana''', ( en francais: Enfant / En anglais: Child ) ni urubyaro rukomoka ku mugore n'umugabo. Iyo ari benshi bavuga abana. Amasezerano y'uburenganzira bw'umwana asobanura umwana nk'igihe cy'ubuzima bw'abantu kuva akivuka kugeza ku myaka 18.b Umwana w’uruhinja ni umwana kuva avutse kugeza ku mwaka umwe. Abana b’impinja bahagarariye ubuzima bushya, icyizere n’ukomereza ku miryango n’imiryango migari. Bakeneye kwitabwaho byihariye, gukundwa no kurindwa kuko baba bishingikirije ku babyeyi cyangwa ababarera ku buryo bwuzuye kugira ngo babeho kandi bakure neza.
'''Iterambere ry’Umubiri'''
[[Dosiye:Kids, Namibe, Angola cropped.jpg|thumb|umwana]]
Mu mwaka wa mbere w’ubuzima, uruhinja rukura kandi rugahinduka vuba cyane. Iyo avutse, uruhinja rushobora kurira, gusinzira no konsa gusa. Uko amezi agenda ashira, atangira kumwenyura, kwiyunguruza, kwicara, gukambakamba no kugerageza guhaguruka cyangwa kugenda. Indyo yuzuye, cyane cyane konsa mu mezi ya mbere, igira uruhare rukomeye mu mikurire myiza. Kujyana uruhinja kwa muganga kenshi no kuruhesha inkingo nabyo birurinda indwara zitandukanye.
'''Iterambere ry’Amarangamutima n’Imibanire'''
Uruhinja rugirana umubano ukomeye n’ababyeyi cyangwa abamurera. Uwo mubano urufasha kumva rufite umutekano n’urukundo. Iyo umubyeyi yitabye ku marira y’uruhinja akamuhumuriza kandi akamwitaho, arwigisha kwizera no kwigirira icyizere. Kuvugisha uruhinja, kururirimbira no kurukinishiriza bifasha mu iterambere ry’ururimi no mu kumenya kubana n’abandi. N’ibikorwa byoroheje nko kumureba mu maso no kumusekera bigira <ref>[https://www.bing.com/search?pglt=43&q=umwana&cvid=14664bc8903643029b1fdbdc6a6084e4&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQRRg8MgYIAhBFGDzSAQg1NjQ5ajBqMagCALACAA&FORM=ANNTA1&PC=U531 umwana - Search] </ref> uruhare rukomeye mu kumwumvisha ko akunzwe kandi afite agaciro.
'''Uruhare rw’Umuryango n’Abaturage'''
Kurera uruhinja si inshingano z’ababyeyi gusa, ahubwo n’umuryango mugari n’abaturage bafite uruhare. Ibidukikije byiza bifasha uruhinja gukura neza kandi mu mutekano. Inzu itekanye, isuku, ubuvuzi bwiza n’urukundo bihoraho ni ingenzi ku mibereho myiza y’umwana.
'''Imbogamizi zo Kurera Uruhinja'''
Kwita ku ruhinja bishobora kugorana kuko rukenera kwitabwaho buri gihe. Rukanguka kenshi nijoro, rukeneye kugenzurwa no kwitabwaho buri mwanya, kandi bisaba kwihangana. Ariko nubwo hari izo mbogamizi, kurera uruhinja ni ishema n’umugisha ku miryango myinshi.
'''Umwanzuro'''
Uruhinja ni impano y’agaciro kandi ni ryo shingiro ry’ahazaza h’umuryango n’igihugu. Iyo rwitabwaho neza, rukundwa kandi rukayoborwa neza mu myaka yarwo ya mbere, rukura ruba umwana muzima kandi ufite inshingano. Gushora igihe n’urukundo mu kurera uruhinja ni imwe mu nshingano zikomeye kandi zifite agaciro mu buzima bw’abantu.<ref>[https://www.bing.com/search?pglt=43&q=umwana&cvid=14664bc8903643029b1fdbdc6a6084e4&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQRRg8MgYIAhBFGDzSAQg1NjQ5ajBqMagCALACAA&FORM=ANNTA1&PC=U531 umwana - Search]</ref>
[[Ikiciro:Abana]]
suyhathjbbb545f3km8hz80iip4bipl
132157
132151
2026-06-18T10:26:22Z
B.Scalling
15089
132157
wikitext
text/x-wiki
[[File:Happy baby.jpg|thumb|Umwana wishimye]]
'''Umwana''', ( en francais: Enfant / En anglais: Child ) ni urubyaro rukomoka ku mugore n'umugabo. Iyo ari benshi bavuga abana. Amasezerano y'uburenganzira bw'umwana asobanura umwana nk'igihe cy'ubuzima bw'abantu kuva akivuka kugeza ku myaka 18.b Umwana w’uruhinja ni umwana kuva avutse kugeza ku mwaka umwe. Abana b’impinja bahagarariye ubuzima bushya, icyizere n’ukomereza ku miryango n’imiryango migari. Bakeneye kwitabwaho byihariye, gukundwa no kurindwa kuko baba bishingikirije ku babyeyi cyangwa ababarera ku buryo bwuzuye kugira ngo babeho kandi bakure neza.
'''Iterambere ry’Umubiri'''
[[Dosiye:Kids, Namibe, Angola.jpg|thumb]]
Mu mwaka wa mbere w’ubuzima, uruhinja rukura kandi rugahinduka vuba cyane. Iyo avutse, uruhinja rushobora kurira, gusinzira no konsa gusa. Uko amezi agenda ashira, atangira kumwenyura, kwiyunguruza, kwicara, gukambakamba no kugerageza guhaguruka cyangwa kugenda. Indyo yuzuye, cyane cyane konsa mu mezi ya mbere, igira uruhare rukomeye mu mikurire myiza. Kujyana uruhinja kwa muganga kenshi no kuruhesha inkingo nabyo birurinda indwara zitandukanye.
'''Iterambere ry’Amarangamutima n’Imibanire'''
Uruhinja rugirana umubano ukomeye n’ababyeyi cyangwa abamurera. Uwo mubano urufasha kumva rufite umutekano n’urukundo. Iyo umubyeyi yitabye ku marira y’uruhinja akamuhumuriza kandi akamwitaho, arwigisha kwizera no kwigirira icyizere. Kuvugisha uruhinja, kururirimbira no kurukinishiriza bifasha mu iterambere ry’ururimi no mu kumenya kubana n’abandi. N’ibikorwa byoroheje nko kumureba mu maso no kumusekera bigira <ref>[https://www.bing.com/search?pglt=43&q=umwana&cvid=14664bc8903643029b1fdbdc6a6084e4&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQRRg8MgYIAhBFGDzSAQg1NjQ5ajBqMagCALACAA&FORM=ANNTA1&PC=U531 umwana - Search] </ref> uruhare rukomeye mu kumwumvisha ko akunzwe kandi afite agaciro.
'''Uruhare rw’Umuryango n’Abaturage'''
Kurera uruhinja si inshingano z’ababyeyi gusa, ahubwo n’umuryango mugari n’abaturage bafite uruhare. Ibidukikije byiza bifasha uruhinja gukura neza kandi mu mutekano. Inzu itekanye, isuku, ubuvuzi bwiza n’urukundo bihoraho ni ingenzi ku mibereho myiza y’umwana.
'''Imbogamizi zo Kurera Uruhinja'''
Kwita ku ruhinja bishobora kugorana kuko rukenera kwitabwaho buri gihe. Rukanguka kenshi nijoro, rukeneye kugenzurwa no kwitabwaho buri mwanya, kandi bisaba kwihangana. Ariko nubwo hari izo mbogamizi, kurera uruhinja ni ishema n’umugisha ku miryango myinshi.
'''Umwanzuro'''
Uruhinja ni impano y’agaciro kandi ni ryo shingiro ry’ahazaza h’umuryango n’igihugu. Iyo rwitabwaho neza, rukundwa kandi rukayoborwa neza mu myaka yarwo ya mbere, rukura ruba umwana muzima kandi ufite inshingano. Gushora igihe n’urukundo mu kurera uruhinja ni imwe mu nshingano zikomeye kandi zifite agaciro mu buzima bw’abantu.<ref>[https://www.bing.com/search?pglt=43&q=umwana&cvid=14664bc8903643029b1fdbdc6a6084e4&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQRRg8MgYIAhBFGDzSAQg1NjQ5ajBqMagCALACAA&FORM=ANNTA1&PC=U531 umwana - Search]</ref>
[[Ikiciro:Abana]]
czq1to1i58dez08uwseiyuih6p64aog
132165
132157
2026-06-18T10:30:10Z
B.Scalling
15089
132165
wikitext
text/x-wiki
[[File:Happy baby.jpg|thumb|Umwana wishimye]]
'''Umwana''', ( en francais: Enfant / En anglais: Child ) ni urubyaro rukomoka ku mugore n'umugabo. Iyo ari benshi bavuga abana. Amasezerano y'uburenganzira bw'umwana asobanura umwana nk'igihe cy'ubuzima bw'abantu kuva akivuka kugeza ku myaka 18.Umwana w’uruhinja ni umwana kuva avutse kugeza ku mwaka umwe. Abana b’impinja bahagarariye ubuzima bushya, icyizere n’ukomereza ku miryango n’imiryango migari. Bakeneye kwitabwaho byihariye, gukundwa no kurindwa kuko baba bishingikirije ku babyeyi cyangwa ababarera ku buryo bwuzuye kugira ngo babeho kandi bakure neza.
'''Iterambere ry’Umubiri'''
[[Dosiye:Kids, Namibe, Angola.jpg|thumb]]
Mu mwaka wa mbere w’ubuzima, uruhinja rukura kandi rugahinduka vuba cyane. Iyo avutse, uruhinja rushobora kurira, gusinzira no konsa gusa. Uko amezi agenda ashira, atangira kumwenyura, kwiyunguruza, kwicara, gukambakamba no kugerageza guhaguruka cyangwa kugenda. Indyo yuzuye, cyane cyane konsa mu mezi ya mbere, igira uruhare rukomeye mu mikurire myiza. Kujyana uruhinja kwa muganga kenshi no kuruhesha inkingo nabyo birurinda indwara zitandukanye.
'''Iterambere ry’Amarangamutima n’Imibanire'''
Uruhinja rugirana umubano ukomeye n’ababyeyi cyangwa abamurera. Uwo mubano urufasha kumva rufite umutekano n’urukundo. Iyo umubyeyi yitabye ku marira y’uruhinja akamuhumuriza kandi akamwitaho, arwigisha kwizera no kwigirira icyizere. Kuvugisha uruhinja, kururirimbira no kurukinishiriza bifasha mu iterambere ry’ururimi no mu kumenya kubana n’abandi. N’ibikorwa byoroheje nko kumureba mu maso no kumusekera bigira <ref>[https://www.bing.com/search?pglt=43&q=umwana&cvid=14664bc8903643029b1fdbdc6a6084e4&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQRRg8MgYIAhBFGDzSAQg1NjQ5ajBqMagCALACAA&FORM=ANNTA1&PC=U531 umwana - Search] </ref> uruhare rukomeye mu kumwumvisha ko akunzwe kandi afite agaciro.
'''Uruhare rw’Umuryango n’Abaturage'''
Kurera uruhinja si inshingano z’ababyeyi gusa, ahubwo n’umuryango mugari n’abaturage bafite uruhare. Ibidukikije byiza bifasha uruhinja gukura neza kandi mu mutekano. Inzu itekanye, isuku, ubuvuzi bwiza n’urukundo bihoraho ni ingenzi ku mibereho myiza y’umwana.
'''Imbogamizi zo Kurera Uruhinja'''
Kwita ku ruhinja bishobora kugorana kuko rukenera kwitabwaho buri gihe. Rukanguka kenshi nijoro, rukeneye kugenzurwa no kwitabwaho buri mwanya, kandi bisaba kwihangana. Ariko nubwo hari izo mbogamizi, kurera uruhinja ni ishema n’umugisha ku miryango myinshi.
'''Umwanzuro'''
Uruhinja ni impano y’agaciro kandi ni ryo shingiro ry’ahazaza h’umuryango n’igihugu. Iyo rwitabwaho neza, rukundwa kandi rukayoborwa neza mu myaka yarwo ya mbere, rukura ruba umwana muzima kandi ufite inshingano. Gushora igihe n’urukundo mu kurera uruhinja ni imwe mu nshingano zikomeye kandi zifite agaciro mu buzima bw’abantu.<ref>[https://www.bing.com/search?pglt=43&q=umwana&cvid=14664bc8903643029b1fdbdc6a6084e4&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQRRg8MgYIAhBFGDzSAQg1NjQ5ajBqMagCALACAA&FORM=ANNTA1&PC=U531 umwana - Search]</ref>
[[Ikiciro:Abana]]
9iueefizh7vcou42mq14acq5x03jc55
132167
132165
2026-06-18T10:32:59Z
B.Scalling
15089
132167
wikitext
text/x-wiki
[[File:Happy baby.jpg|thumb|Umwana wishimye]]
'''Umwana''', ( en francais: Enfant / En anglais: Child ) ni urubyaro rukomoka ku mugore n'umugabo. Iyo ari benshi bavuga abana. Amasezerano y'uburenganzira bw'umwana asobanura umwana nk'igihe cy'ubuzima bw'abantu kuva akivuka kugeza ku myaka 18[[Umwana: Kurera, Ubuzima n'Iterambere|.Umwana]] w’uruhinja ni umwana kuva avutse kugeza ku mwaka umwe. Abana b’impinja bahagarariye ubuzima bushya, icyizere n’ukomereza ku miryango n’imiryango migari. Bakeneye kwitabwaho byihariye, gukundwa no kurindwa kuko baba bishingikirije ku babyeyi cyangwa ababarera ku buryo bwuzuye kugira ngo babeho kandi bakure neza.
'''Iterambere ry’Umubiri'''
[[Dosiye:Kids, Namibe, Angola.jpg|thumb]]
Mu mwaka wa mbere w’ubuzima, uruhinja rukura kandi rugahinduka vuba cyane. Iyo avutse, uruhinja rushobora kurira, gusinzira no konsa gusa. Uko amezi agenda ashira, atangira kumwenyura, kwiyunguruza, kwicara, gukambakamba no kugerageza guhaguruka cyangwa kugenda. Indyo yuzuye, cyane cyane konsa mu mezi ya mbere, igira uruhare rukomeye mu mikurire myiza. Kujyana uruhinja kwa muganga kenshi no kuruhesha inkingo nabyo birurinda indwara zitandukanye.
'''Iterambere ry’Amarangamutima n’Imibanire'''
Uruhinja rugirana umubano ukomeye n’ababyeyi cyangwa abamurera. Uwo mubano urufasha kumva rufite umutekano n’urukundo. Iyo umubyeyi yitabye ku marira y’uruhinja akamuhumuriza kandi akamwitaho, arwigisha kwizera no kwigirira icyizere. Kuvugisha uruhinja, kururirimbira no kurukinishiriza bifasha mu iterambere ry’ururimi no mu kumenya kubana n’abandi. N’ibikorwa byoroheje nko kumureba mu maso no kumusekera bigira <ref>[https://www.bing.com/search?pglt=43&q=umwana&cvid=14664bc8903643029b1fdbdc6a6084e4&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQRRg8MgYIAhBFGDzSAQg1NjQ5ajBqMagCALACAA&FORM=ANNTA1&PC=U531 umwana - Search] </ref> uruhare rukomeye mu kumwumvisha ko akunzwe kandi afite agaciro.
'''Uruhare rw’Umuryango n’Abaturage'''
Kurera uruhinja si inshingano z’ababyeyi gusa, ahubwo n’umuryango mugari n’abaturage bafite uruhare. Ibidukikije byiza bifasha uruhinja gukura neza kandi mu mutekano. Inzu itekanye, isuku, ubuvuzi bwiza n’urukundo bihoraho ni ingenzi ku mibereho myiza y’umwana.
'''Imbogamizi zo Kurera Uruhinja'''
Kwita ku ruhinja bishobora kugorana kuko rukenera kwitabwaho buri gihe. Rukanguka kenshi nijoro, rukeneye kugenzurwa no kwitabwaho buri mwanya, kandi bisaba kwihangana. Ariko nubwo hari izo mbogamizi, kurera uruhinja ni ishema n’umugisha ku miryango myinshi.
'''Umwanzuro'''
Uruhinja ni impano y’agaciro kandi ni ryo shingiro ry’ahazaza h’umuryango n’igihugu. Iyo rwitabwaho neza, rukundwa kandi rukayoborwa neza mu myaka yarwo ya mbere, rukura ruba umwana muzima kandi ufite inshingano. Gushora igihe n’urukundo mu kurera uruhinja ni imwe mu nshingano zikomeye kandi zifite agaciro mu buzima bw’abantu.<ref>[https://www.bing.com/search?pglt=43&q=umwana&cvid=14664bc8903643029b1fdbdc6a6084e4&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQRRg8MgYIAhBFGDzSAQg1NjQ5ajBqMagCALACAA&FORM=ANNTA1&PC=U531 umwana - Search]</ref>
[[Ikiciro:Abana]]
oc9pd6l5j3lftb161qagm1mresnzjh5
132170
132167
2026-06-18T10:34:18Z
B.Scalling
15089
132170
wikitext
text/x-wiki
[[File:Happy baby.jpg|thumb|Umwana wishimye]]
'''Umwana''', ( en francais: Enfant / En anglais: Child ) ni urubyaro rukomoka ku mugore n'umugabo. Iyo ari benshi bavuga abana. Amasezerano y'uburenganzira bw'umwana asobanura umwana nk'igihe cy'ubuzima bw'abantu kuva akivuka kugeza ku myaka 18[[Umwana: Kurera, Ubuzima n'Iterambere|.Umwana]] w’uruhinja ni umwana kuva avutse kugeza ku mwaka umwe. Abana b’impinja bahagarariye ubuzima bushya, icyizere n’ukomereza ku miryango n’imiryango migari. Bakeneye kwitabwaho byihariye, gukundwa no kurindwa kuko baba bishingikirije ku babyeyi cyangwa ababarera ku buryo bwuzuye kugira ngo babeho kandi bakure neza.
== '''Iterambere ry’Umubiri''' ==
[[Dosiye:Kids, Namibe, Angola.jpg|thumb]]
Mu mwaka wa mbere w’ubuzima, uruhinja rukura kandi rugahinduka vuba cyane. Iyo avutse, uruhinja rushobora kurira, gusinzira no konsa gusa. Uko amezi agenda ashira, atangira kumwenyura, kwiyunguruza, kwicara, gukambakamba no kugerageza guhaguruka cyangwa kugenda. Indyo yuzuye, cyane cyane konsa mu mezi ya mbere, igira uruhare rukomeye mu mikurire myiza. Kujyana uruhinja kwa muganga kenshi no kuruhesha inkingo nabyo birurinda indwara zitandukanye.
'''Iterambere ry’Amarangamutima n’Imibanire'''
Uruhinja rugirana umubano ukomeye n’ababyeyi cyangwa abamurera. Uwo mubano urufasha kumva rufite umutekano n’urukundo. Iyo umubyeyi yitabye ku marira y’uruhinja akamuhumuriza kandi akamwitaho, arwigisha kwizera no kwigirira icyizere. Kuvugisha uruhinja, kururirimbira no kurukinishiriza bifasha mu iterambere ry’ururimi no mu kumenya kubana n’abandi. N’ibikorwa byoroheje nko kumureba mu maso no kumusekera bigira <ref>[https://www.bing.com/search?pglt=43&q=umwana&cvid=14664bc8903643029b1fdbdc6a6084e4&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQRRg8MgYIAhBFGDzSAQg1NjQ5ajBqMagCALACAA&FORM=ANNTA1&PC=U531 umwana - Search] </ref> uruhare rukomeye mu kumwumvisha ko akunzwe kandi afite agaciro.
'''Uruhare rw’Umuryango n’Abaturage'''
Kurera uruhinja si inshingano z’ababyeyi gusa, ahubwo n’umuryango mugari n’abaturage bafite uruhare. Ibidukikije byiza bifasha uruhinja gukura neza kandi mu mutekano. Inzu itekanye, isuku, ubuvuzi bwiza n’urukundo bihoraho ni ingenzi ku mibereho myiza y’umwana.
'''Imbogamizi zo Kurera Uruhinja'''
Kwita ku ruhinja bishobora kugorana kuko rukenera kwitabwaho buri gihe. Rukanguka kenshi nijoro, rukeneye kugenzurwa no kwitabwaho buri mwanya, kandi bisaba kwihangana. Ariko nubwo hari izo mbogamizi, kurera uruhinja ni ishema n’umugisha ku miryango myinshi.
'''Umwanzuro'''
Uruhinja ni impano y’agaciro kandi ni ryo shingiro ry’ahazaza h’umuryango n’igihugu. Iyo rwitabwaho neza, rukundwa kandi rukayoborwa neza mu myaka yarwo ya mbere, rukura ruba umwana muzima kandi ufite inshingano. Gushora igihe n’urukundo mu kurera uruhinja ni imwe mu nshingano zikomeye kandi zifite agaciro mu buzima bw’abantu.<ref>[https://www.bing.com/search?pglt=43&q=umwana&cvid=14664bc8903643029b1fdbdc6a6084e4&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQRRg8MgYIAhBFGDzSAQg1NjQ5ajBqMagCALACAA&FORM=ANNTA1&PC=U531 umwana - Search]</ref>
[[Ikiciro:Abana]]
173ncbl7mn7biyi83cpz253tvy0hagp
132171
132170
2026-06-18T10:34:48Z
B.Scalling
15089
132171
wikitext
text/x-wiki
[[File:Happy baby.jpg|thumb|Umwana wishimye]]
'''Umwana''', ( en francais: Enfant / En anglais: Child ) ni urubyaro rukomoka ku mugore n'umugabo. Iyo ari benshi bavuga abana. Amasezerano y'uburenganzira bw'umwana asobanura umwana nk'igihe cy'ubuzima bw'abantu kuva akivuka kugeza ku myaka 18[[Umwana: Kurera, Ubuzima n'Iterambere|.Umwana]] w’uruhinja ni umwana kuva avutse kugeza ku mwaka umwe. Abana b’impinja bahagarariye ubuzima bushya, icyizere n’ukomereza ku miryango n’imiryango migari. Bakeneye kwitabwaho byihariye, gukundwa no kurindwa kuko baba bishingikirije ku babyeyi cyangwa ababarera ku buryo bwuzuye kugira ngo babeho kandi bakure neza.
== '''Iterambere ry’Umubiri''' ==
[[Dosiye:Kids, Namibe, Angola.jpg|thumb]]
Mu mwaka wa mbere w’ubuzima, uruhinja rukura kandi rugahinduka vuba cyane. Iyo avutse, uruhinja rushobora kurira, gusinzira no konsa gusa. Uko amezi agenda ashira, atangira kumwenyura, kwiyunguruza, kwicara, gukambakamba no kugerageza guhaguruka cyangwa kugenda. Indyo yuzuye, cyane cyane konsa mu mezi ya mbere, igira uruhare rukomeye mu mikurire myiza. Kujyana uruhinja kwa muganga kenshi no kuruhesha inkingo nabyo birurinda indwara zitandukanye.
== '''Iterambere ry’Amarangamutima n’Imibanire''' ==
Uruhinja rugirana umubano ukomeye n’ababyeyi cyangwa abamurera. Uwo mubano urufasha kumva rufite umutekano n’urukundo. Iyo umubyeyi yitabye ku marira y’uruhinja akamuhumuriza kandi akamwitaho, arwigisha kwizera no kwigirira icyizere. Kuvugisha uruhinja, kururirimbira no kurukinishiriza bifasha mu iterambere ry’ururimi no mu kumenya kubana n’abandi. N’ibikorwa byoroheje nko kumureba mu maso no kumusekera bigira <ref>[https://www.bing.com/search?pglt=43&q=umwana&cvid=14664bc8903643029b1fdbdc6a6084e4&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQRRg8MgYIAhBFGDzSAQg1NjQ5ajBqMagCALACAA&FORM=ANNTA1&PC=U531 umwana - Search] </ref> uruhare rukomeye mu kumwumvisha ko akunzwe kandi afite agaciro.
'''Uruhare rw’Umuryango n’Abaturage'''
Kurera uruhinja si inshingano z’ababyeyi gusa, ahubwo n’umuryango mugari n’abaturage bafite uruhare. Ibidukikije byiza bifasha uruhinja gukura neza kandi mu mutekano. Inzu itekanye, isuku, ubuvuzi bwiza n’urukundo bihoraho ni ingenzi ku mibereho myiza y’umwana.
'''Imbogamizi zo Kurera Uruhinja'''
Kwita ku ruhinja bishobora kugorana kuko rukenera kwitabwaho buri gihe. Rukanguka kenshi nijoro, rukeneye kugenzurwa no kwitabwaho buri mwanya, kandi bisaba kwihangana. Ariko nubwo hari izo mbogamizi, kurera uruhinja ni ishema n’umugisha ku miryango myinshi.
'''Umwanzuro'''
Uruhinja ni impano y’agaciro kandi ni ryo shingiro ry’ahazaza h’umuryango n’igihugu. Iyo rwitabwaho neza, rukundwa kandi rukayoborwa neza mu myaka yarwo ya mbere, rukura ruba umwana muzima kandi ufite inshingano. Gushora igihe n’urukundo mu kurera uruhinja ni imwe mu nshingano zikomeye kandi zifite agaciro mu buzima bw’abantu.<ref>[https://www.bing.com/search?pglt=43&q=umwana&cvid=14664bc8903643029b1fdbdc6a6084e4&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQRRg8MgYIAhBFGDzSAQg1NjQ5ajBqMagCALACAA&FORM=ANNTA1&PC=U531 umwana - Search]</ref>
[[Ikiciro:Abana]]
ifn1bk2r250ralxsp3p8o5q422o3url
132172
132171
2026-06-18T10:36:07Z
Igiraneza Divine
15375
impinduka
132172
wikitext
text/x-wiki
[[File:Happy baby.jpg|thumb|Umwana wishimye]]
'''Umwana''', ( en francais: Enfant / En anglais: Child ) ni urubyaro rukomoka ku mugore n'umugabo. Iyo ari benshi bavuga abana. Amasezerano y'uburenganzira bw'umwana asobanura umwana nk'igihe cy'ubuzima bw'abantu kuva akivuka kugeza ku myaka 18[[Umwana: Kurera, Ubuzima n'Iterambere|.Umwana]] w’uruhinja ni umwana kuva avutse kugeza ku mwaka umwe. Abana b’impinja bahagarariye ubuzima bushya, icyizere n’ukomereza ku miryango n’imiryango migari. Bakeneye kwitabwaho byihariye, gukundwa no kurindwa kuko baba bishingikirije ku babyeyi cyangwa ababarera ku buryo bwuzuye kugira ngo babeho kandi bakure neza.
== '''Iterambere ry’Umubiri''' ==
[[Dosiye:Kids, Namibe, Angola.jpg|thumb]]
Mu mwaka wa mbere w’ubuzima, uruhinja rukura kandi rugahinduka vuba cyane. Iyo avutse, uruhinja rushobora kurira, gusinzira no konsa gusa. Uko amezi agenda ashira, atangira kumwenyura, kwiyunguruza, kwicara, gukambakamba no kugerageza guhaguruka cyangwa kugenda. Indyo yuzuye, cyane cyane konsa mu mezi ya mbere, igira uruhare rukomeye mu mikurire myiza. Kujyana uruhinja kwa muganga kenshi no kuruhesha inkingo nabyo birurinda indwara zitandukanye.
== '''Iterambere ry’Amarangamutima n’Imibanire''' ==
Uruhinja rugirana umubano ukomeye n’ababyeyi cyangwa abamurera. Uwo mubano urufasha kumva rufite umutekano n’urukundo. Iyo umubyeyi yitabye ku marira y’uruhinja akamuhumuriza kandi akamwitaho, arwigisha kwizera no kwigirira icyizere. Kuvugisha uruhinja, kururirimbira no kurukinishiriza bifasha mu iterambere ry’ururimi no mu kumenya kubana n’abandi. N’ibikorwa byoroheje nko kumureba mu maso no kumusekera bigira <ref>[https://www.bing.com/search?pglt=43&q=umwana&cvid=14664bc8903643029b1fdbdc6a6084e4&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQRRg8MgYIAhBFGDzSAQg1NjQ5ajBqMagCALACAA&FORM=ANNTA1&PC=U531 umwana - Search] </ref> uruhare rukomeye mu kumwumvisha ko akunzwe kandi afite agaciro.
'''Uruhare rw’Umuryango n’Abaturage'''
Kurera uruhinja si inshingano z’ababyeyi gusa, ahubwo n’umuryango mugari n’abaturage bafite uruhare. Ibidukikije byiza bifasha uruhinja gukura neza kandi mu mutekano. Inzu itekanye, isuku, ubuvuzi bwiza n’urukundo bihoraho ni ingenzi ku mibereho myiza y’umwana.
'''Imbogamizi zo Kurera Uruhinja'''
Kwita ku ruhinja bishobora kugorana kuko rukenera kwitabwaho buri gihe. Rukanguka kenshi nijoro, rukeneye kugenzurwa no kwitabwaho buri mwanya, kandi bisaba kwihangana. Ariko nubwo hari izo mbogamizi, kurera uruhinja ni ishema n’umugisha ku miryango myinshi.
'''Umwanzuro'''
Uruhinja ni impano y’agaciro kandi ni ryo shingiro ry’ahazaza h’umuryango n’igihugu. Iyo rwitabwaho neza, rukundwa kandi rukayoborwa neza mu myaka yarwo ya mbere, rukura ruba umwana muzima kandi ufite inshingano. Gushora igihe n’urukundo mu kurera uruhinja ni imwe mu nshingano zikomeye kandi zifite agaciro mu buzima bw’abantu.<ref>[https://www.bing.com/search?pglt=43&q=umwana&cvid=14664bc8903643029b1fdbdc6a6084e4&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQRRg8MgYIAhBFGDzSAQg1NjQ5ajBqMagCALACAA&FORM=ANNTA1&PC=U531 umwana - Search]</ref>
== AMASHAKIRO; ==
[[Ikiciro:Abana]]
8ivb69nsmeqklqvro4y2ndsnich7e1h
132185
132172
2026-06-18T11:03:36Z
B.Scalling
15089
132185
wikitext
text/x-wiki
[[File:Happy baby.jpg|thumb|Umwana wishimye]]
'''Umwana''', ( en francais: Enfant / En anglais: Child ) ni urubyaro rukomoka ku mugore n'umugabo. Iyo ari benshi bavuga abana. Amasezerano y'uburenganzira bw'umwana asobanura umwana nk'igihe cy'ubuzima bw'abantu kuva akivuka kugeza ku myaka 18[[Umwana: Kurera, Ubuzima n'Iterambere|.Umwana]] w’uruhinja ni umwana kuva avutse kugeza ku mwaka umwe. Abana b’impinja bahagarariye ubuzima bushya, icyizere n’ukomereza ku miryango n’imiryango migari. Bakeneye kwitabwaho byihariye, gukundwa no kurindwa kuko baba bishingikirije ku babyeyi cyangwa ababarera ku buryo bwuzuye kugira ngo babeho kandi bakure neza.
== '''Iterambere ry’Umubiri''' ==
[[Dosiye:Kids, Namibe, Angola.jpg|thumb]]
Mu mwaka wa mbere w’ubuzima, uruhinja rukura kandi rugahinduka vuba cyane. Iyo avutse, uruhinja rushobora kurira, gusinzira no konsa gusa. Uko amezi agenda ashira, atangira kumwenyura, kwiyunguruza, kwicara, gukambakamba no kugerageza guhaguruka cyangwa kugenda. Indyo yuzuye, cyane cyane konsa mu mezi ya mbere, igira uruhare rukomeye mu mikurire myiza. Kujyana uruhinja kwa muganga kenshi no kuruhesha inkingo nabyo birurinda indwara zitandukanye.
== '''Iterambere ry’Amarangamutima n’Imibanire''' ==
Uruhinja rugirana umubano ukomeye n’ababyeyi cyangwa abamurera. Uwo mubano urufasha kumva rufite umutekano n’urukundo. Iyo umubyeyi yitabye ku marira y’uruhinja akamuhumuriza kandi akamwitaho, arwigisha kwizera no kwigirira icyizere. Kuvugisha uruhinja, kururirimbira no kurukinishiriza bifasha mu iterambere ry’ururimi no mu kumenya kubana n’abandi. N’ibikorwa byoroheje nko kumureba mu maso no kumusekera bigira <ref>[https://www.bing.com/search?pglt=43&q=umwana&cvid=14664bc8903643029b1fdbdc6a6084e4&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQRRg8MgYIAhBFGDzSAQg1NjQ5ajBqMagCALACAA&FORM=ANNTA1&PC=U531 umwana - Search] </ref> uruhare rukomeye mu kumwumvisha ko akunzwe kandi afite agaciro.
== '''Uruhare rw’Umuryango n’Abaturage''' ==
Kurera uruhinja si inshingano z’ababyeyi gusa, ahubwo n’umuryango mugari n’abaturage bafite uruhare. Ibidukikije byiza bifasha uruhinja gukura neza kandi mu mutekano. Inzu itekanye, isuku, ubuvuzi bwiza n’urukundo bihoraho ni ingenzi ku mibereho myiza y’umwana.
== '''Imbogamizi zo Kurera Uruhinja''' ==
Kwita ku ruhinja bishobora kugorana kuko rukenera kwitabwaho buri gihe. Rukanguka kenshi nijoro, rukeneye kugenzurwa no kwitabwaho buri mwanya, kandi bisaba kwihangana. Ariko nubwo hari izo mbogamizi, kurera uruhinja ni ishema n’umugisha ku miryango myinshi.
== '''Umwanzuro''' ==
Uruhinja ni impano y’agaciro kandi ni ryo shingiro ry’ahazaza h’umuryango n’igihugu. Iyo rwitabwaho neza, rukundwa kandi rukayoborwa neza mu myaka yarwo ya mbere, rukura ruba umwana muzima kandi ufite inshingano. Gushora igihe n’urukundo mu kurera uruhinja ni imwe mu nshingano zikomeye kandi zifite agaciro mu buzima bw’abantu.<ref>[https://www.bing.com/search?pglt=43&q=umwana&cvid=14664bc8903643029b1fdbdc6a6084e4&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQRRg8MgYIAhBFGDzSAQg1NjQ5ajBqMagCALACAA&FORM=ANNTA1&PC=U531 umwana - Search]</ref>
== AMASHAKIRO; ==
[[Ikiciro:Abana]]
e3wtbacnfquwymusplxohcb8zhtb8qq
Akarere ka Karongi
0
3272
132203
127532
2026-06-18T11:48:53Z
Mamaeked
18411
132203
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Karongi_in_Rwanda.jpg|thumb|Imiturire y'abaturage batuye akarere Karongi mu Rwanda]]
[[Dosiye:Flag of Rwanda.svg|left|thumb|rwanda]]
[[Dosiye:KarongiDist.png|thumb|Ishusho igaragaza akarere ka Karongi ku ikarita y'u Rwanda.]]
'''Akarere ka Karongi''' ni kamwe mu turere 7 tugize [[Intara y’Iburengerazuba]]. Kagizwe n’imirenge 13, (Rubengera, Bwishyura, Mubuga, Gishyita, Twumba, Rwankuba, Gitesi, Rugabano, Gashari, Murambi, Murundi, Ruganda, Mutuntu) utugari 88 n’imidugudu 538. Ni Akarere k’imisozi miremire namashyamba yacyimeza. akarere ka karongi mu majyaruguru gahana imbibi n' akarere ka rutsiro na ngororero, mu burasirazuba gahana imbibi n' intara y' amajyepfo ku turere twa [[Akarere ka Ruhango|ruhango]] na [[Akarere ka Muhanga|muhanga]] n' akarere ka nyamagabe. mu majyepfo ashyira uburengerazuba hari akarere ka nyamasheke, mu burengerazuba ni [[Ikiyaga cya Kivu|ikiyaga cya kivu]] kikagabanya n' [[igihugu]] cy a repuburika iharanira demukarasi ya kongo(DRC)<ref>https://www.bing.com/search?qs=SC&pq=www.karongi.&sk=CSYN1UT1&sc=3-12&pglt=2083&q=www.karongi+district.gov.rw&cvid=5e7827574cbe48c59803e9f251d7b560&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIARAAGEAyBggAEEUYOTIGCAEQABhA0gEJMjUzMjFqMGoxqAIAsAIA&FORM=ANNTA1&DAF0=1&PC=U531</ref>.
Akarere ka Karongi kagizwe n’ibice by’imisozi izwi nk’Isunzu rya Kongo-Nil, muri iyo misozi hakaba harangwa n’ubukonje butuma igihingwa cy’icyayi kihaturuka kigira umwimerere mu buryohe, dore ko icyayi cya Gisovu kijya kiza ari icya mbere ku isi mu buryohe. Ibi bice byera kandi ibindi bihingwa birimo ibigori, amashaza, ibirayi, ingano n’ibindi. Hari kandi n’ibice byegereye ikiyaga cya Kivu, bizwiho kuba bitanga umusaruro mwinshi kandi mwiza wa kawa, ibigori, imyumbati, ibijumba, ibishyimbo, [[imboga]], imbuto, n’ibindi.
Imiterere ya Gisovu, n'ubunyamwuga bukoreshwa mu gutunganya icyayi cyaho bituma kiba indashyikirwa mu buryohe
Muri rusange ibice byose by’Akarere ka Karongi biberanye n’ubukerarugendo bitewe n’imiterere kamere yabyo, amateka cyangwa n’akamaro hafite mu bukungu bw’igihugu. Aha twavuga: Isoko ya Nil, inkengero z’ikiyaga cya Kivu, Gaz Methan, Ibigabiro bya Rwabugiri, Pariki ya Nyungwe, [[Icyayi]] cya Gisovu, Urwibutso rwa Jenoside Yakorewe Abatutsi rwa Bisesero, Ishyamba kimeza rya Muciro, Urutare rwa Ndaba, Igiti cy’Imana y’Abagore, udusozi tuvugwaho amateka yahariye n’ibindi.
Ikiyaga cya Kivu usibye no kuba ari ucyiza nyaburanga ni n'amahirwe y'ishoramari i Karongi
Akarere ka Karongi gafite ubwiza bunashingiye ku bikorwa remezo aho usanga ari ihuriro ry’abagenzi bitewe n’umuhanda uzwi ku izina rya Kivu Belt uhahurira n’undi uva Kigali Muhanga, bituma Karongi igaragaza ubwiza ntagereranywa.
====== ''Ubukerarugendo i Karongi'' ======
Muri rusange, iyo bavuze Akarere ka Karongi, abantu benshi bumva: ubukerarugendo ku nkombe z’ikiyaga cya Kivu ndetse n’ahantu ho kuruhukira. N’ubwo iyi myumvire ari ukuri ariko ntibumbatiye igitekerezo nyakuri cy’icyo ubwiza bw’Akarere gasobanuye. Iyi ni yo mpamvu muri ino nyandiko tugaragaza icyo ubwiza bwa Karongi buteye.
Karongi ni Akarere gafite imiterere itangaje, aho ibisigaratongo ndangamateka, ibidukikije bidakunze kuboneka ahandi, Ikiyaga, imisozi ndetse n’ibihingwa byuje ubwiza bwisangije icyicaro ku ruhando mpuzamahanga, amahoteli, umuco wa gitwari n’inzu ndangamurage y’ibidukikije ni bimwe mu rusobe mpuruzabagenzi.
Ni hake wasanga Akarere gakomatanyije imiterere ireshya amaso y’inkengero z’Ikiyaga cya Kivu kakaba n’irembo rya bugufi ryinjira muri Pariki y’Igihugu izwi nka Nyungwe aho inzira igana iyi parike nayo usanga ari urukererezabagenzi bitewe n’utundi duce nyaburanga turi muri iyo nzira.
Bimwe mu bikurura mukerarugendo harimo ibi byingenzi:
'''i. Rwabisuka'''
Rwabisuka ni urutare ruherereye mu Murenge wa Rugabano, rukaba ruherereye hari n'umuhanda uva mu Karere ka Muhanga ugana i Karongi. Uru rutare rukaba ari ibuye rimwe rishashe rikagera ahazwi noho ku Rutare rwa Ndaba. Uretse kuba ari rurerurere aho rugera ku bureburere buugera kuri 200m, runafite akandi karusho kuko uruhagazeho areba amataba meza ya Rubengera, Ubuhinzi bwuhirwa bwa Gitwa, imisozi y'Isunzu rya Kongo Nili, Umusozi wa Gisunzu, imisozi ya Sakinnyaga, Pariki ya Mukura ndetse n'Ikiyaga cya Kivu.
'''ii. Urutare rwa Ndaba'''
Urutare rwa Ndaba ruhererye mu Murenge wa Rubengera, rukaba ruri ku muhanda Uva mu karere ka Muhanga. Uretse isumo irunyuraho, ni urutare rubumbatiye amateka ya kera rukaba n'irembo rya Karongi, Akarere k'ubukerarugendo butaboneka henshi.
'''iii. Ibigabiro bya Rwabugiri'''
'''iv. Ikiyaga cya Kivu ibirya n’Inkengero zacyo'''
Ikiyaga cya Kivu, uturwa, inkombe zacyo, ibimera bigikikije,urusobe rw'ibinyabuzima umwuka uhehereye ugiturukamo, kugitemberamo hifashishijwe ubwato,... ni bimwe mu bikurura ba mukerarugendo.
'''v. Icyayi cya Gisovu'''<ref>https://www.karongi.gov.rw/akarere/menya-akarere</ref>
Icyayi cya Gisovu gihinze mu nkengero z'Ishyamba rya Nyungwe. Kikaba kiri mu misozi ifite ubwiza butangaje. Iki cyayi kizwiho kwiharira uburyohe aho kiza kw'isonga mu ruhando mpuzamahanga. Kikaba nacyo gikurura ba mukerarugendo dore ko kiri ahatarenze 1km uvuye ku [[Isoko ya nil|isoko ya Nile]] ya kure kurushaizindi, nayo isurwa nabenshi bazi Nili nk'Uruzi rukora urugendo rurerure kureza izindi, aho ruturuka mu misozi ya Karongi.
'''vi. Isoko ya Nile'''
Uruzi rusumbya izindi uburebure bw'urugendo, rukaba rubumbatiye amateka mensi arimo n'aya Gikirisitu, ubuzima bw'ibihugu nka Misiri ubundi igizwe n'ubutayu bushingiye kuri uru ruzi, Nile ivuka mu Murenge wa Twumba, ahagaragaye isoko ya kure kuruta izindi.
'''vii. Wisumo'''
Wisumo ni mu Ishyamba rya Nyungwe aho ugera ukakirwa n'ubwoko butandukanye bw'inguge.<ref>https://search.yahoo.com/search?fr=mcafee&type=E210US714G0&p=akarere+ka+karongi</ref>[[Dosiye:Karongi_District_Rwanda-Kivu_view.jpg|thumb|Karongi ]]
== Imiyoboro ==
[[File:Karongirice2.jpg|thumb|Karongirice2]]
*[http://www.karongi.gov.rw/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=1&lang=rw www.karongi.gov.rw]
[[Category:Akarere ka Karongi| ]]
pdvbdzfvl8aftmobcpa89o4552c5uxk
Abukaziya
0
3987
132154
125877
2026-06-18T10:24:44Z
Igiraneza Divine
15375
impinduka
132154
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of the Republic of Abkhazia.svg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Ibendera ry’Abukaziya</span>]]
[[File:Ridge view from pitsunda cape.jpg|thumb|left|200px|Abkhazia]]
[[File:Europe location ABX.png|thumb|250px|<span style="color:grey;">Ikarita y’Abukaziya</span>]]
[[File:Abkhazia02.png|thumb|right|250px]]
'''Abukaziya''' cyangwa '''Repubulika y’Abukaziya''' (izina mu [[cyabukaziyani]] :Abkhazia, ku mugaragaro Repubulika ya Abkhazia, ni leta yemewe igice muri Caucasus y'Amajyepfo, ku nkombe y'iburasirazuba bw'Inyanja Yirabura, aho Uburayi bw'Iburasirazuba buhurira na Aziya y'Iburengerazuba. Ifite uburebure bwa kilometero kare 8.665 kandi ituwe n'abaturage bagera ku 245.000. Umurwa mukuru wayo n'umujyi munini ni Sukhumi, Abukaziya ni Repubulika yigenga kuri rwego rwimbere mu gihugu. Abaturage ba Abukaziya bafite amateka agaragaza ko babaye abayoboke cyangwa abakurikirana ubwami bwa Abiyantine, nyuma baza kuba igice cya Georgia ndetse n'Ubwami bwa Ottoman.<ref>[https://www.britannica.com/place/Abkhazia Abkhazia | History, Map, & Recognition | Britannica]</ref>
== AMASHAKIRO; ==
<u>Umurwa mukuru</u>: Sokhumi
<u>Guverinoma</u>: Repubulika, Leta imwe, Sisitemu ya Perezida
<u>Indimi zemewe</u>: Ikirusiya, Abkhaz
<u>Ifaranga</u>: Ruble y'Uburusiya
<u>Perezida</u>: Badra Gunba
<u>Agace</u>: 8.665 km²’[[igihugu]] muri [[Aziya]]. [[Umurwa]] [[Sukumi]].
[[Category:Abukaziya| ]]
[[Category:Aziya]]
[[Category:Ibihugu]]
t5bebnh796mywfcfmtdsgaoxke1pf1d
Urwandiko rw’Abagalatiya
0
4902
132051
74027
2026-06-18T08:53:25Z
Niyobuhungiro Emmy
18409
132051
wikitext
text/x-wiki
[[File:File"-Saint_Paul_Writing_His_Epistles"_by_Valentin_de_Boulogne.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Mutagatifu Pawulo na Urwandiko rw’Abagalatiya</span>]]
'''Urwandiko rw’Abagalatiya''' cyangwa '''Abagalatiya''' (na '''Abagaratiya''') ni [[igitabo]] cyo mu [[Isezerano Rishya]] muri [[Bibiliya]]. ni urwandiko rwanditswe na pawulo arwandikira itorero ry'abagalatiya ryari mu ntara y'ubwami bw'abaroma yari iherereye muri Anatoliya.
[[Category:Bibiliya]]
[[Category:Ibitabo byo mu Isezerano Rishya]]
iavozb9vjhndjc4vgzpc0eur31hpi83
132068
132051
2026-06-18T09:11:19Z
Niyobuhungiro Emmy
18409
N'impinduka nkoze
132068
wikitext
text/x-wiki
[[File:File"-Saint_Paul_Writing_His_Epistles"_by_Valentin_de_Boulogne.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Mutagatifu Pawulo na Urwandiko rw’Abagalatiya</span>]]
'''Urwandiko rw’Abagalatiya''' cyangwa '''Abagalatiya''' (na '''Abagaratiya''') ni [[igitabo]] cyo mu [[Isezerano Rishya]] muri [[Bibiliya]]. Ni urwandiko rwanditswe na Pawulo arwandikira itorero ry'abagalatiya ryari mu ntara y'ubwami bw'abaroma yari iherereye muri Anatoliya.
[[Category:Bibiliya]]
[[Category:Ibitabo byo mu Isezerano Rishya]]
5x8b48mto8ya3o38dsvm0gea207ccee
132078
132068
2026-06-18T09:17:21Z
Niyobuhungiro Emmy
18409
deletion of Abagaratiya
132078
wikitext
text/x-wiki
[[File:File"-Saint_Paul_Writing_His_Epistles"_by_Valentin_de_Boulogne.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Mutagatifu Pawulo na Urwandiko rw’Abagalatiya</span>]]
'''Urwandiko rw’Abagalatiya''' cyangwa '''Abagalatiya''' ni [[igitabo]] cyo mu [[Isezerano Rishya]] muri [[Bibiliya|Bibiliya.]] Ni urwandiko rwanditswe na Pawulo arwandikira itorero ry'abagalatiya ryari mu ntara y'ubwami bw'abaroma yari iherereye muri Anatoliya.
[[Category:Bibiliya]]
[[Category:Ibitabo byo mu Isezerano Rishya]]
r4xl1fvkt9ixuu9o093f803840mj3uk
132097
132078
2026-06-18T09:29:47Z
Niyobuhungiro Emmy
18409
referencing
132097
wikitext
text/x-wiki
[[File:File"-Saint_Paul_Writing_His_Epistles"_by_Valentin_de_Boulogne.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Mutagatifu Pawulo na Urwandiko rw’Abagalatiya</span>]]
'''Urwandiko rw’Abagalatiya''' cyangwa '''Abagalatiya''' ni [[igitabo]] cyo mu [[Isezerano Rishya]] muri [[Bibiliya|Bibiliya.]] Ni urwandiko rwanditswe na Pawulo arwandikira itorero ry'abagalatiya ryari mu ntara y'ubwami bw'abaroma yari iherereye muri Anatoliya.<ref>https://bibiliya.com/twigebibiliya/abagalatiya-sobanukirwa-nurwandiko-rwandikiwe-abagalatiya-nimpamvu-rwanditswe/</ref>
[[Category:Bibiliya]]
[[Category:Ibitabo byo mu Isezerano Rishya]]
fyoy79l7mdaexsklivrca27dkm6d52g
Abuja
0
5411
132137
125871
2026-06-18T10:13:35Z
Igiraneza Divine
15375
impinduka
132137
wikitext
text/x-wiki
[[File:MosqueinAbuja.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">[[Umusigiti w’Abuja]]</span>]]
'''Abuja''' n’i [[umurwa]] mukuru wa [[Nijeriya]]. Ituwe n'abaturage 1,24 miliyoni (2011)Umujyi mukuru wa Nijeriya, umujyi wubatswe ku bushake kandi uteganyijwe. Wasimbuye ku mugaragaro Lagos nk'umurwa mukuru ku ya 12 Ukuboza 199.
'''Ibintu by'ingenzi kuri Abuja'''
<u>Imiterere</u>: Umurwa mukuru wa Politiki n'ubutegetsi wa Nijeriya.<ref name=":0">https://www.google.com/search?q=abuja+city&sca_esv=c4f930c117b1d5e6&sxsrf=AE3TifPNtC4gMm0EKuL9T80lYTYA2XcDrg%3A1762592044153&udm=50&fbs=AIIjpHxU7SXXniUZfeShr2fp4giZ1Y6MJ25_tmWITc7uy4KIeqDdErwP5rACeJAty2zADJjYuUnSkczEhozYdaq1wZrEIjd9_7qgaAiHWrucqxIl0ZDsMLoxuJ9rOTAW05GX41weTe0X1k2bhVx5yoGLRxodI0byGeOjmDMU3vg5qqWwt7sIHXGhrEUGU7W2fDorsCAf-yjFDQoPQupvqFvfWKQeZjiy_w&aep=1&ntc=1&sa=X&ved=2ahUKEwjdybOFl-KQAxWwQUEAHUENLxoQ2J8OegQIDhAE&biw=1280&bih=585&dpr=1.5&mstk=AUtExfBevgexdF10FxAF8L4sgmEXxeQX5ac8-i1szHbkx0J_jTrydzGH_suiO8in77fr71iuHXLkkkM3UrPFMyqGLaohVeJgzGpW8KJexf4q2dJfaL2nMgX3tsGQ4bD-Wwm8rlcSEp93OeS88M2-pEhuF-Iu1W2iHMZMhUY53lY-O_wZFVpCCNPCJfcp90awLf5zCTeoBdDAX0Lg6mgpn2HqmGxO8ogtHm1fStkh8D-tIFfZEWM6ZHvR1pHBCx14kgolQAudp7RzQ2nHvc6bt-Pr6WHQvU5ne3xBNpi-QzReT1yD9sLFzt9xgZ7ztHQtkV8jZZljaiIqaoonfg&csuir=1&mtid=1gYPac-PM6uAhbIPiolc</ref>
<u>Abaturage</u>: Agace k'imijyi gatuwe n'abaturage barenga miliyoni 4, bigatuma agace k'umujyi kaba aka kabiri mu guturwa cyane muri Nijeriya nyuma ya Lagos.<ref name=":0" />
<u>Iterambere</u>: Abuja ni umwe mu mijyi ikura vuba ku isi, izwiho iterambere ryayo ryihuse n'ibikorwaremezo bigezweho.<ref name=":0" />
<u>Imiterere y'ubutaka</u>: Imiterere y'umujyi izwiho kuba Aso Rock, igiti kinini giherereye inyuma y'inyubako ya Perezida. Ikindi kibuye gikomeye, Zuma Rock, giherereye mu majyaruguru y'umujyi ku muhanda ugana i Kaduna.<ref name=":0" />[[Dosiye:View_of_Abuja_from_Katampe_hill_08.jpg|thumb|View of Abuja from Katampe hill 08]]
[[File:Abuja city gate.jpg|thumb|Abuja city gate]]
== Imisigiti ==
* [[Umusigiti w’Abuja]]<ref>ICICE Al-Noor Mosque </ref>[[File:Central_business_district_abuja.jpg|thumb|Umugi wa Abuja]]
== AMASHAKIRO; ==
[[Category:Nijeriya]]
[[Category:Imirwa]]
br6yya2dbaz7shz38vgnl88bh2q5jrq
Adıyaman
0
5505
132197
128732
2026-06-18T11:28:46Z
Divine2004
10613
lmpinduka
132197
wikitext
text/x-wiki
Adıyaman ni umujyi uri mu majyepfo y'uburasirazuba bwa [[Turukiya]]. Ni ikigo cy'ubuyobozi cy'Intara ya Adıyaman n'Akarere ka Adıyaman.Abaturage baho basaga ibihumbi magabiri na mirongwi cyenda na maganinani mirongwinani nabatatu {290.883} (2024).Abaturage b'uyu mujyi biganjemo Abakurdi.
Uyu mujyi ni umwe mu yagizweho ingaruka cyane n'imitingito ya Turukiya na [[Siriya]] yo muri Gashyantare 2023. Inyubako nyinshi zarasenyutse kandi abantu benshi barapfa kubera ko ikirere kibi no kwangirika kw'ibikorwa remezo by'ubwikorezi byatinze kugera kw'amatsinda y'ubutabazi.
<u>'''Inkomoko y’izina'''</u>
Abashakashatsi benshi bemeranya ko izina rya kera ry’umujyi, ''Hisn-Mansur'' (rikomoka ku Cyarabu ''ḥiṣn'' risobanura “igihome” cyangwa “ikigo cy’umutekano”), risobanura “Igihome cya Mansur”. Iri zina rifitanye isano na '''Mansur bin Jawana''', wari umuyobozi wo ku ngoma y’Abamayyade (Umayyad). Amateka agaragaza ko yiciwe muri aka karere mu mwaka wa 758, igihe cy’intambara n’impinduka zikomeye zabaye hagati y’ingoma y’Abamayyade n’Ababbasiyide. Yishwe ku butegetsi bwa Califa w’Ababbasiyide witwaga '''Al-Mansur''', wari umaze gushimangira ubutegetsi bushya bw’Ababbasiyide.
Izina ''Hisn-Mansur'' ryari risanzwe rikoreshwa mu nyandiko z’amateka n’inyandiko z’ubuyobozi zo muri icyo gihe, bigaragaza ko aho hantu hashoboraga kuba hari igihome cyangwa ikigo cya gisirikare cyitiriwe uwo muyobozi. Uko imyaka yagiye ishira, imivugire y’iry’Izina yarahindutse bitewe n’indimi n’umuco w’abaturage baho. Kubera ko ''Hisn-Mansur'' byasabaga imivugire igoye ku bantu bamwe, ryagiye ryoroshywa mu mvugo ya buri munsi, riza kuvamo ''Semsur''. Iyi mpinduka isanzwe iboneka mu mateka y’indimi, aho amazina y’ahantu agenda ahindurwa n’imivugire y’abaturage bayatuye.
Nubwo iyi ari yo nyigisho yemerwa cyane, hari n’ibindi bitekerezo bivuga ko izina rishobora kuba rifite inkomoko itandukanye—nk’aho ryakomoka ku yandi magambo ya kera cyangwa ku mazina y’uturere twari duhari mbere. Icyakora, ibyo bitekerezo ntibirabona ibimenyetso bihagije by’amateka cyangwa ibyanditswe byabishyigikira, bityo bigakomeza kuba ari inyigisho zidafite gihamya ihamye.
== '''Amateka''' ==
Aho umujyi uherereye hambere hari umudugudu wa kera witwaga '''Perrhe''', wari umwe mu mijyi y’ingenzi y’ubwami bwa '''Commagene'''. Nyuma y’ihirikwa ry’ubwo bwami, Perrhe yinjiye mu bwami bw’'''Roman Empire''', hanyuma iza kuba igice cy’'''Byzantine Empire'''. Mu gihe cy’Abaroma n’abaByzantine, uyu mujyi wari uzwi nk’ahantu h’ingenzi mu by’ubucuruzi no mu bya gisirikare, bitewe n’aho wari uherereye hafi y’Uruzi rwa Efurate.
Mu kinyejana cya karindwi, umujyi wafashwe n’Abarabu maze witwa ''Hisn Mansur'' (“Igihome cya Mansur”). Kubera ko wari ku mupaka uhana imbibi hagati y’ubutegetsi bwa '''Abbasid Caliphate''' n’ubwa Byzantine, wagize akamaro gakomeye mu bya gisirikare. Umujyi wari uzengurutswe n’urukuta rukomeye rufite amarembo atatu, kandi wari ufite umuyoboro w’amazi wafashaga mu kuwurinda no mu mibereho y’abaturage. Hagati mu mujyi hari igihome gifite inkuta ebyiri, cyubatswe mu rwego rwo kurushaho kuwukingira ibitero.
Mu ntangiriro z’ikinyejana cya cumi na kimwe, umujyi wari mu rwego rw’ingabo za Byzantine mu karere ka Efurate, hamwe n’indi mijyi irimo '''Edessa''', Gargar, '''Samosata''' na Chasanara. Ibi byagaragazaga akamaro k’uyu mujyi mu kugenzura inzira z’ubucuruzi n’iz’ingabo muri ako karere.
Mu mwaka wa 1066/1067, agace kegereye umujyi kasahuwe n’umutware w’Abanyaturukiya witwaga '''Gümüştekin''', wafashe iminyago n’imbohe. Mu mpera z’ikinyejana cya cumi na kimwe, ubutegetsi bwa Byzantine bwari bwaracitse intege muri aka karere, maze umujyi ushyirwa mu maboko y’umutegetsi w’Umuraymeni witwaga '''Kogh Vasil'''. Ibi byerekana uko ubutegetsi bwagiye buhindagurika muri ako gace mu bihe by’intambara n’impinduka zikomeye za politiki zo mu kinyejana cya cumi na kimwe.
== '''Imibare y’abaturage''' ==
Abaturage b’umujyi wa '''Adıyaman''' biganjemo Abakurdi. Ubushakashatsi ku miterere y’abaturage mu ntara za Turukiya zituwe n’Abakurdi bugaragaza ko Adıyaman iri mu karere kagari k’Uburasirazuba bw’Amajyepfo ya '''Turkey''', aho Igikurdi ari ururimi ruvugwa n’abaturage benshi.
Inyigo zerekeye indimi n’imibereho y’abaturage zigaragaza ko ururimi rwa Kurmanji (ruzwi kandi nka Ruguru rwa Kurdi) ari rwo rukoreshwa cyane muri iyo ntara. Uretse Igikurdi, ururimi rw’Igiturukiya na rwo rukoreshwa cyane, cyane cyane mu nzego z’ubuyobozi, uburezi n’itangazamakuru. Ibi bituma abaturage benshi baba bafite ubushobozi bwo kuvuga indimi ebyiri (Igikurdi n’Igiturukiya), bigaragaza imiterere y’indimi ebyiri (bilingualism) igaragara muri ako karere.
Imiterere y’abaturage ba Adıyaman igaragaza amateka n’umuco by’akarere ka Anatolia y’amajyepfo, aho amoko n’indimi zitandukanye byagiye bibana kandi bikuzuzanya mu gihe cy’amateka.
== Ahantu nyaburanga ==
=== Mount Nemrut ===
Umusozi wa Nemrut ni wo uzwi cyane mu bukerarugendo bw’akarere ka '''Adıyaman'''. Uherereye mu majyaruguru y’umujyi, ukaba uzwi ku isi kubera ibishusho binini by’amabuye n’amatongo y’Ubwami bwa kera bwa Commagene. Ibi bishusho byubatse ku mpinga y’umusozi mu kinyejana cya mbere mbere ya Yezu, bikaba bikurura ba mukerarugendo benshi baturutse hirya no hino ku isi.
=== Pirin Cave (Perrhe ya kera) ===
Ubuvumo bwa Pirin, buzwi kandi nk’aho umujyi wa kera wa '''Perrhe''' wari uherereye, buri nko ku birometero 5 uvuye mu mujyi wa Adıyaman. Aha hantu hakoreshejwe nk’ahantu ho gushyingura mu gihe cy’imyaka ibihumbi ishize. Haracyaboneka amatongo y’umujyi wa kera hamwe n’imva zacukuwe mu rutare, zigaragaza umuco n’imihango yo gushyingura y’icyo gihe.
=== Kiliziya y’Aba-Orthodox bo muri Siriya ===
Adıyaman ni ho hari kiliziya rukumbi ikora mu Ntara ya Adıyaman, ikaba ari ihuriro ry’abapadiri n’abakirisitu b’'''Syriac Orthodox Church''' bo muri ako karere. Iyi kiliziya yavuguruwe maze yongera gufungurwa ku mugaragaro mu mwaka wa 2012, ikomeza kuba ikimenyetso cy’umuco n’amateka y’abakirisitu b’Abasiriya (Syriac) batuye muri aka gace.
== '''Uturere (Neighbourhoods)''' ==
Umujyi wa '''Adıyaman''' ugizwe n’uturere (quarters) 33. Muri two harimo:
* '''Altınşehir'''
* '''Yenimahalle'''
* '''Esentepe'''
Utwo turere tugize ibice by’ingenzi by’imiturire y’umujyi, tugahuriza hamwe ibikorwa by’ubucuruzi, serivisi rusange n’imiturire y’abaturage.
== '''Uburezi''' <ref>https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=H&m=ADIYAMAN
</ref> ==
Mu rwego rw’amashuri makuru, '''Adıyaman University''' ni yo kaminuza rukumbi ikorera mu ntara ya '''Adıyaman'''. Yashinzwe mu kinyejana cya 21, ikaba itanga amasomo atandukanye mu by’ubumenyi rusange, ubuvuzi, uburezi n’ubuhanga, kandi igira uruhare rukomeye mu iterambere ry’akarere.
Ku rwego rw’amashuri yisumbuye, umujyi ufite amashuri azwiho gutsindisha neza no gutanga ireme ry’uburezi. Muri ayo harimo:
* '''Adıyaman Science High School'''
* '''Esentepe Anatolian High School'''
* '''Altınşehir Anatolian High School'''
Aya mashuri azwiho kwigisha amasomo y’ubumenyi n’indimi ku rwego rwo hejuru, kandi ategura abanyeshuri gukomeza amashuri makuru imbere mu gihugu no mu mahanga.
== Ikirere<ref>https://emlakkulisi.com/mor-petrus-mor-paulus-kilisesi-restore-edilerek-ibadete-acildi/143476
</ref> ==
Umujyi wa '''Adıyaman''' ufite ikirere cyo mu bwoko bwa Mediterane gishyushye (Csa) hakurikijwe imiterere ya '''Köppen''' na '''Trewartha''', gihura kandi n’imiterere imwe n’imwe y’umugabane.
* '''Impeshyi:''' Irangwa n’ubushyuhe bwinshi cyane kandi bwumye. Ubushyuhe bukunze kugera kuri 40 °C (104 °F), naho ubushyuhe bwo hejuru bw’ikirenga bwabonywe ku ya 30 Nyakanga 2000 bwageze kuri 45.3 °C (113.5 °F).
* '''Icyi:''' Imbeho irakabije, cyane cyane kubera ko umujyi uri imbere mu gihugu kandi ufite ubutumburuke buhagije. Imvura nyinshi igwa mu gihe cy’itumba. Ubushyuhe bwo hasi bw’ikirenga bwabonywe ku ya 24 Mutarama 1972 bwari −14.4 °C (6.1 °F).
Ibi biranga ikirere bituma Adıyaman igira impinduka zikomeye z’ubushyuhe hagati y’ibihe by’impeshyi n’icyi, bigaragaza ibihe by’ikirere bihariye by’akarere ka Anatolia y’amajyepfo.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/National_Oceanic_and_Atmospheric_Administration</ref>
== Umwihariko ==
Umusozi wa Nemrut[mount Nemrut],ufite ibishusho binini by'amabuye byubatswe n'ubwami bw'a commagene imyaka irenga 2,000 ishize. Nihamwe mu hantu hasurwa cyane muri turukiya kanda hair ku rutonde rwa UNESCO.
==== ''AMASHAKIRO'' ====
[[Category:Imijyi ya Turukiya]]
p6gl34ik7airailrdvlnkjqtfc4goj1
Abdoulaye Wade
0
6163
132075
112910
2026-06-18T09:15:28Z
~2026-35474-00
18417
Maze kweditinga no kongera amakuru.
132075
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Abdoulaye_Wade.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Abdoulaye Wade</span>]]
'''Abdoulaye Wade''' yavutse ku italiki ya 29 Gicurasi (05) 1926 muri Saint- Louis muri Senegali. Yabaye Perezida wa gatatu wa [[Senegali]] kuva mu mwaka 2000 kugeza 2012. Mu mwaka 1974, yashinze ishyaka rya politiki ryitwa Senegalese Democratic Party.<ref>[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20260528-abdoulaye-wade-ancien-pr%C3%A9sident-du-s%C3%A9n%C3%A9gal-100-ans-et-une-vie-hors-normes Les 100 ans d’Abdoulaye Wade: l’itinéraire hors normes de l’ancien président sénégalais en huit dates - RFI]</ref>
[[Dosiye:Flag of Senegal.svg|center|thumb|Ibendera rya Senegal]]
[[Dosiye:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh meeting the President of the Republic of Senegal, Mr. Maitre (Adv) Abdoulaye Wade, on the sidelines of the 2nd Africa-India Forum Summit (AIFS), in Addis Ababa, Ethiopia on May 24, 2011.jpg|center|thumb|President Abdoulaye Wade arikumwe na Dr Manmohan]]
[[Dosiye:Abdoulaye_Wade_(1).jpg|thumb|Abdoulaye Wade ]]
== Amashakiro: ==
{{DEFAULTSORT:Wade, Abdoulaye}}
[[Ikiciro:Abanyasenegali]]
[[Ikiciro:Abaperezida]]
[[Ikiciro:Abagabo]]
oazxrtutrwqzobdjoeyy2ok1c47g900
132113
132075
2026-06-18T09:56:09Z
~2026-35474-00
18417
Kongera amakuru
132113
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Abdoulaye_Wade.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Abdoulaye Wade</span>]]
'''Abdoulaye Wade''' yavutse ku italiki ya 29 Gicurasi (05) 1926 muri Saint- Louis muri Senegali. Yabaye Perezida wa gatatu wa [[Senegali]] kuva mu mwaka 2000 kugeza 2012. Mu mwaka 1974, yashinze ishyaka rya politiki ryitwa Senegalese Democratic Party.<ref>[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20260528-abdoulaye-wade-ancien-pr%C3%A9sident-du-s%C3%A9n%C3%A9gal-100-ans-et-une-vie-hors-normes Les 100 ans d’Abdoulaye Wade: l’itinéraire hors normes de l’ancien président sénégalais en huit dates - RFI]</ref> Ise wa Wade yari umucuruzi w'umukire mu gace ka Kebemer, mu majyaruguru ya Senegali. Abdoulaye Wade wavutse mu gihe cy'ubukoloni, agafungwa inshuro nyinshi, yabaye umwunganizi by'amategeko, umwarimu muri kaminuza, ndetse afatwa nk'ikimenyetso kigaragaza ukwifata gushingiye kuri bwa demokarasi.<ref>[https://www.rts.sn/actualite/detail/a-la-une/99-ans-et-toujours-debout-wade-lopposant-devenu-monument 99 ANS ET TOUJOURS DEBOUT : WADE, L’OPPOSANT DEVENU MONUMENT]</ref><ref>[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20260528-abdoulaye-wade-ancien-pr%C3%A9sident-du-s%C3%A9n%C3%A9gal-100-ans-et-une-vie-hors-normes Les 100 ans d’Abdoulaye Wade: l’itinéraire hors normes de l’ancien président sénégalais en huit dates - RFI]</ref>
[[Dosiye:Flag of Senegal.svg|center|thumb|Ibendera rya Senegal]]
[[Dosiye:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh meeting the President of the Republic of Senegal, Mr. Maitre (Adv) Abdoulaye Wade, on the sidelines of the 2nd Africa-India Forum Summit (AIFS), in Addis Ababa, Ethiopia on May 24, 2011.jpg|center|thumb|President Abdoulaye Wade arikumwe na Dr Manmohan]]
[[Dosiye:Abdoulaye_Wade_(1).jpg|thumb|Abdoulaye Wade ]]
== Amashakiro: ==
{{DEFAULTSORT:Wade, Abdoulaye}}
[[Ikiciro:Abanyasenegali]]
[[Ikiciro:Abaperezida]]
[[Ikiciro:Abagabo]]
lkmshrao8a4wb10b3b8vxxwg2mesiqd
Mahmoud Abu Zeid
0
6222
132131
126125
2026-06-18T10:09:27Z
Igiraneza Divine
15375
impinduka
132131
wikitext
text/x-wiki
== Dr. Abu-Zeid yavutse taliki ya 29 Nyakanga 1935, ahabwa impamyabumenyi y’icyiciro cya kabiri cya kaminuza mu ishami ry’ubwubatsi muri Kaminuza ya Cairo, na M.Sc. (kuhira) mu 1960 n’impamyabumenyi y’ikirenga (PhD) muri Kaminuza ya California mu 1962. Ni umunyeshuri mu kigo cy’iterambere ry’ubukungu, IBRD. Dr. Abu-Zeid yakoze imirimo, itandukanye y’ubushakashatsi muri Minisiteri y’ihira kugeza ubwo yabaye Umuyobozi w’Ikigo cy’ubushakashatsi ku gukwirakwiza amazi no kuyabungabunga. Yari Perezida w’Ikigo cy’ubushakashatsi ku mazi gicunga ibigo cumi na kimwe by’ubushakashatsi bikora mu nzego zitandukanye z’amazi yo kuhira no kuyabungabunga. Yatanze inyandiko nyinshi binyuze mu bushakashatsi bwe bwa siyansi. Mu 1986 yahawe umudari w’icyubahiro w’icyiciro cya mbere na Perezida wa Repubulika ya Misiri kubera uruhare rwe rukomeye mu kongera inyungu z’amazi y’agaciro. Yari Visi Perezida wa ICID kuva mu mwaka 1986-1989<ref>https://icid-ciid.org/member/member_profile/1202</ref> ==
== AMASHAKIRO; ==
[[Dosiye:Flickr - World Economic Forum - Mahmoud Abu Zeid - World Economic Forum on the Middle East 2008.jpg|thumb|'''Flickr - World Economic Forum - Mahmoud Abu Zeid - World Economic Forum on the Middle East 2008''']]
1.https://icid-ciid.org/member/member_profile/1202
[[Category:Misiri]]
[[Category:Abanyepolitiki]]
[[Category:Abagabo]]
e53si5dxbhpyt99udvsm7kffmpgv62q
Igitabo cy’Abalewi
0
6809
132060
76974
2026-06-18T09:03:03Z
Igiraneza Divine
15375
impinduka
132060
wikitext
text/x-wiki
Igitabo cy'Abalewi[[Dosiye:Open bible isaiah.jpg|center|thumb|320x320px|bibiliya]]
'''Igitabo cy’Abalewi''' (izina mu [[kigereki]]: Λευιτικός ''levitikos'') ni [[igitabo]] cyo mu [[Isezerano rya Kera]] muri [[Bibiliya]]. Ivuga uko Uwiteka yavuganye na Mose.<ref>[https://bibiliya.com/yera/abalewi-1/ Abalewi 1 – Bibiliya Yera | Bibiliya Yera - Soma kandi wige Bibiliya]</ref>
[[Category:Bibiliya]]
[[Category:Ibitabo byo mu Isezerano rya Kera]]
smjwqadg721odb8vgoj9e83usvyul5f
Urwandiko rwa I rwandikiwe Abatesalonika
0
6829
132067
78437
2026-06-18T09:09:50Z
HiAmos
18412
ubusobanuro bwigitabo
132067
wikitext
text/x-wiki
[[File:Minuscule 699 (GA) folio 18.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Urwandiko rwa I rwandikiwe Abatesalonika</span>]]
Urwandiko rwa I abatesalonika nikimwe mubitabo byanditswe na Pawulo Intumwa mu isezerano Rishya yacyandikiye itorero ry'i Tesalonika kugira ngo arikomeze mu kwizera , arishimire ku bw'ubudahemuka bwaryo, kandi arihugure ku mibereho ikwiye y'Abakristo.
Nubwo abatesalonika bahuraga n'ibirushya byishi ariko bakomeje gukomera ku kwizera kwabo muri Yesu Kristo.
[[Dosiye:Bibeln med glasögon.jpg|center|thumb|320x320px|bibiliya]]
[[Category:Bibiliya]]
[[Category:Ibitabo byo mu Isezerano Rishya]]
5mtpqx6xfarzmgssy39v95qekv4y3um
132129
132067
2026-06-18T10:07:35Z
HiAmos
18412
noneyemo amakuru yaburaga
132129
wikitext
text/x-wiki
[[File:Minuscule 699 (GA) folio 18.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Urwandiko rwa I rwandikiwe Abatesalonika</span>]]
Urwandiko rwa I abatesalonika nikimwe mubitabo byanditswe na Pawulo Intumwa mu isezerano Rishya yacyandikiye itorero ry'i Tesalonika kugira ngo arikomeze mu kwizera , arishimira ku bw'ubudahemuka bwaryo, kandi arihugure ku mibereho ikwiye y'Abakristo.<ref>https://bibiliya.com/tumenye-urwandiko-rwandikwe-abakolosayi/</ref>
Nubwo abatesalonika bahuraga n'ibirushya byishi ariko bakomeje gukomera ku kwizera kwabo muri Yesu Kristo.
Mugice cya 4:1-18 Pawulo ababwira kwizera yuko Imana izazana na Yesu kandi abapfiriye mukwizera Kristo batazibagirana cyangwa ngo batandukane n'Imana ahubwo bazazukana na Yesu igihe azagarukira<ref>https://bibiliya.com/yera/1_abatesalonike-4/</ref>
[[Dosiye:Bibeln med glasögon.jpg|center|thumb|320x320px|bibiliya]]
[[Category:Bibiliya]]
[[Category:Ibitabo byo mu Isezerano Rishya]]
m1xo4wcdtyodq5pkcu233n27a6iml1k
132153
132129
2026-06-18T10:24:28Z
HiAmos
18412
Nongeye andi makuru
132153
wikitext
text/x-wiki
Urwandiko rwa I abatesalonika nikimwe mubitabo byanditswe na Pawulo Intumwa mu isezerano Rishya yacyandikiye itorero ry'i Tesalonika ahagana mu mwaka 60 nyuma y'izuka rya Yesu igihe Pawulo yari mu buroko i Roma , abandikira uru rwandiko kugira ngo arikomeze mu kwizera , arishimira ku bw'ubudahemuka bwaryo, kandi arihugure ku mibereho ikwiye y'Abakristo.<ref>https://bibiliya.com/tumenye-urwandiko-rwandikwe-abakolosayi/</ref>Pawula ubwo yandikaga uru rwandika akaba yarari
Nubwo abatesalonika bahuraga n'ibirushya byishi ariko bakomeje gukomera ku kwizera kwabo muri Yesu Kristo.
Mugice cya 4:1-18 Pawulo ababwira kwizera yuko Imana izazana na Yesu kandi abapfiriye mukwizera Kristo batazibagirana cyangwa ngo batandukane n'Imana ahubwo bazazukana na Yesu igihe azagarukira<ref>https://bibiliya.com/yera/1_abatesalonike-4/</ref>
[[Dosiye:Bibeln med glasögon.jpg|center|thumb|320x320px|bibiliya]]
[[Category:Bibiliya]]
[[Category:Ibitabo byo mu Isezerano Rishya]]
m2tswqq0gitcera8461vfcqkvjolzoy
132163
132153
2026-06-18T10:30:02Z
HiAmos
18412
Nashyizemo ifoto ya Pawulo
132163
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Giovanni Francesco Barbieri - Saint Paul.jpg|thumb|Pawulo]]
Urwandiko rwa I abatesalonika nikimwe mubitabo byanditswe na Pawulo Intumwa mu isezerano Rishya yacyandikiye itorero ry'i Tesalonika ahagana mu mwaka 60 nyuma y'izuka rya Yesu igihe Pawulo yari mu buroko i Roma , abandikira uru rwandiko kugira ngo arikomeze mu kwizera , arishimira ku bw'ubudahemuka bwaryo, kandi arihugure ku mibereho ikwiye y'Abakristo.<ref>https://bibiliya.com/tumenye-urwandiko-rwandikwe-abakolosayi/</ref>Pawula ubwo yandikaga uru rwandika akaba yarari
Nubwo abatesalonika bahuraga n'ibirushya byishi ariko bakomeje gukomera ku kwizera kwabo muri Yesu Kristo.
Mugice cya 4:1-18 Pawulo ababwira kwizera yuko Imana izazana na Yesu kandi abapfiriye mukwizera Kristo batazibagirana cyangwa ngo batandukane n'Imana ahubwo bazazukana na Yesu igihe azagarukira<ref>https://bibiliya.com/yera/1_abatesalonike-4/</ref>
[[Dosiye:Bibeln med glasögon.jpg|center|thumb|320x320px|bibiliya]]
[[Category:Bibiliya]]
[[Category:Ibitabo byo mu Isezerano Rishya]]
1kf932assak4iwu6ojvhbx12zrbi3vy
132187
132163
2026-06-18T11:07:37Z
HiAmos
18412
nongeye andi makuru
132187
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Giovanni Francesco Barbieri - Saint Paul.jpg|thumb|Pawulo]]
Urwandiko rwa I abatesalonika nikimwe mubitabo byanditswe na Pawulo Intumwa mu isezerano Rishya yacyandikiye itorero ry'i Tesalonika ahagana mu mwaka 60 nyuma y'izuka rya Yesu igihe Pawulo yari mu buroko i Roma , abandikira uru rwandiko kugira ngo arikomeze mu kwizera , arishimira ku bw'ubudahemuka bwaryo, kandi arihugure ku mibereho ikwiye y'Abakristo.<ref>https://bibiliya.com/tumenye-urwandiko-rwandikwe-abakolosayi/</ref>Pawula ubwo yandikaga uru rwandika akaba yarari
Nubwo abatesalonika bahuraga n'ibirushya byishi ariko bakomeje gukomera ku kwizera kwabo muri Yesu Kristo<ref>https://wol.jw.org/rw/wol/d/r127/lp-yw/1001060453</ref>.
Mugice cya 4:1-18 Pawulo ababwira kwizera yuko Imana izazana na Yesu kandi abapfiriye mukwizera Kristo batazibagirana cyangwa ngo batandukane n'Imana ahubwo bazazukana na Yesu igihe azagarukira<ref>https://bibiliya.com/yera/1_abatesalonike-4/</ref>
Pawulo abasaba kujya bubaha abakorana umwete kandi bakabayobora mu Mwami babagira inama kandi abasaba kwirinda hatagira uwitura undi muntu inabi yamugiriye<ref>https://wol.jw.org/rw/wol/d/r127/lp-yw/1001060453</ref>
[[Category:Bibiliya]]
[[Category:Ibitabo byo mu Isezerano Rishya]]
7kpvzdvqxm3uw2x8k6v4qhleqxmahz3
Urwandiko rw’Abafilipi
0
6838
132188
128529
2026-06-18T11:08:04Z
Niyobuhungiro Emmy
18409
Nkosoye imyandikire
132188
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Old Bible.jpg|thumb|bible]]
'''Urwandiko rw’Abafilipi''' ni [[igitabo]] cyo mu [[Isezerano Rishya]] muri [[Bibiliya]].ururwandiko rwanditswe ni ntumwa pawulo yandikiwe abakristo bo mu mujyi wa filipi muri makedoniya.ururwandiko rwandikiwe pawulo aho yara fungiye ( abantu benshi bemeranya ko ari i roma.imwe mu mpamvu yaya nditse yagira ngo abashimire inkunga bamwoherereje. Umurongo wamenyekanye cyane akaba ari abafilipi 4:13 handitse ngo nshobozwa byose na kirisitu uma imbaraga.
[[Dosiye:Bibeln_med_glasögon.jpg|thumb|Bibiliya]]
[[Category:Bibiliya]]
[[Category:Ibitabo byo mu Isezerano Rishya]]
ng6ernhiw6uj478fqbiris2jcipnttu
Urwandiko rw’Abefeso
0
6842
132194
78441
2026-06-18T11:21:12Z
Peace Batuma
11826
Ikosora nyandiko
132194
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ein Herr Ein Glaube Eine Taufe.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Abefeso 4:5</span>]]
'''Urwandiko rw’Abefeso''' ni [[igitabo]] cyo mu [[Isezerano Rishya]] muri [[Bibiliya]]. Ni urwandiko rwanditswe na Pawulo ashaka kongera kubyutsa kwiyegurira Imana bundi bushya kw'abizera bo muri Efeso binyuze mu kubibutsa ko ari bamwe mu bagize itorero, ari ryo mutima w'umugambi w'Imana wo guteranyiriza ibintu byose muri Kristo. Iyo akoresha iambo "Itorero" Muri uru rwandiko, aba ashaka kuvuga "itorero mu isi yose" cyangwa itorero mu buryo bwagutse (Ntago aba avuga iteraniro ryo mu itorero ry'ahantu runaka).<ref>https://absg.sspmadventist.org/kin/2023-03/01/06
</ref>
== Indanganturo ==
[[Dosiye:Heiligengrabe, Kloster Stift zum Heiligengrabe, Stiftskirche -- 2017 -- 9969.jpg|center|thumb|320x320px|bibiliya]]
[[Category:Bibiliya]]
[[Category:Ibitabo byo mu Isezerano Rishya]]
l9q4pnyuihpzt21fdpextlmw0n1nv60
Rosalie Gicanda
0
8332
132037
130117
2026-06-18T07:37:41Z
Niyobuhungiro Emmy
18409
132037
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tutsi princess.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Queen_Gicanda_and_Queen_Mother_Nyiramavugo_Kanzaki.jpg|thumb|Umwamikazi Gicanda n'Umwamikazi Mama Nyiramavugo Kanzaki]]
'''Rosalie Gicanda''' yavutse mu mwaka wa 1928 yitaba Imana kuwa 20 Mata 1994<ref name=":0">https://www.newtimes.co.rw/article/25808/news/kwibuka/genocide-timeline-april-20-1994-queen-gicanda-murdered-massacres-escalate-in-butare</ref> yari umwamikazi wa nyuma w’u [[Rwanda]], akaba umugore w'u Mwami [[Mutara III Rudahigwa]]. Yabaye umwamikazi kuwa 13 Mutarama 1942 kugeza taliki 25 Nyakanga 1959.<ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/amateka-yaranze-umwamikazi-wanyuma-w-u-rwanda-rosalie-gicanda-wishwe-ku-wa-20</ref>
Azwi mu mateka y'u [[Rwanda]] kubera ubuzima bwe bwaranzwe n'ubugwaneza.
yamaze indi myaka ibiri gusa, ku ngoma ya Mwami [[Kigeli V Ndahindurwa]] kugeza irangiye mu 1961.
== Amakuru yo kwitaba Imana kwe<ref>https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/20-mata-1994-20-mata-2026-imyaka-32-irashize-umwamikazi-rosalie-gicanda-yishwe</ref> ==
Ku ya 20 Mata 1994, ubwo jenoside yakorewe abatutsi mu mwaka w'1994 mu [[Rwanda]]<ref name=":0" /> yatangiraga ku mugaragaro i Butare, itsinda ry’abasirikare bayobowe na Liyetona Pierre Bizimana, ryayobowe na Kapiteni Idelphonse Nizeyimana, ryashimuse uwahoze ari [[umwami]] hamwe n’abandi bari batuye aho yari atuye.<ref>https://face2faceafrica.com/article/the-tragic-and-little-known-story-of-the-striking-last-queen-of-rwanda-rosalie-gicanda</ref>
Bahise bimura abari bajyanywe bunyago inyuma yinzu ndangamurage y'igihugu barabarasa. Umwe mu barokotse ni umukobwa muto, waje kuvuga inkuru y'ubwo bwicanyi. Nyuma y'iminsi ibiri, nyina w'umwamikazi na we aricwa. Abisabwe n'umupadiri, Umuyobozi wa Butare, Kanyabashi, yakuye umurambo w'umwamikazi Gicanda maze ahambwa mu gikari iruhande rw'urugo rwe.<ref>{{Cite web |url=https://www.dreamstime.com/stock-image-queen-rosalie-gicanda-grave-image20274161 |title=Archive copy |access-date=2020-03-29 |archive-date=2017-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170917032407/https://www.dreamstime.com/stock-image-queen-rosalie-gicanda-grave-image20274161 |url-status=dead }}</ref>
== Ishakiro ==
<references group="i" />
eh9ech3eksrpf3dza82ajpixdjgq4t6
132038
132037
2026-06-18T07:43:03Z
Niyobuhungiro Emmy
18409
132038
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tutsi princess.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Queen_Gicanda_and_Queen_Mother_Nyiramavugo_Kanzaki.jpg|thumb|Umwamikazi Gicanda n'Umwamikazi Mama Nyiramavugo Kanzaki]]
'''Rosalie Gicanda''' yavutse mu mwaka wa 1928 yitaba Imana kuwa 20 Mata 1994<ref name=":0">https://www.newtimes.co.rw/article/25808/news/kwibuka/genocide-timeline-april-20-1994-queen-gicanda-murdered-massacres-escalate-in-butare</ref> yari umwamikazi wa nyuma w’u [[Rwanda]], akaba umugore w'u Mwami [[Mutara III Rudahigwa]]. Yabaye umwamikazi kuwa 13 Mutarama 1942 kugeza taliki 25 Nyakanga 1959.<ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/amateka-yaranze-umwamikazi-wanyuma-w-u-rwanda-rosalie-gicanda-wishwe-ku-wa-20</ref>
Azwi mu mateka y'u [[Rwanda]] kubera ubuzima bwe bwaranzwe n'ubugwaneza.
yamaze indi myaka ibiri gusa, ku ngoma ya Mwami [[Kigeli V Ndahindurwa]] kugeza irangiye mu 1961.
== Amakuru yo kwitaba Imana kwe<ref>https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/20-mata-1994-20-mata-2026-imyaka-32-irashize-umwamikazi-rosalie-gicanda-yishwe</ref> ==
Ku ya 20 Mata 1994, ubwo jenoside yakorewe abatutsi mu mwaka w'1994 mu [[Rwanda]]<ref name=":0" /> yatangiraga ku mugaragaro i Butare, itsinda ry’abasirikare bayobowe na Liyetona Pierre Bizimana, ryayobowe na Kapiteni Idelphonse Nizeyimana, ryashimuse uwahoze ari [[umwami]] hamwe n’abandi bari batuye aho yari atuye.<ref>https://face2faceafrica.com/article/the-tragic-and-little-known-story-of-the-striking-last-queen-of-rwanda-rosalie-gicanda</ref>
[[Dosiye:Queen Gicanda and Queen Mother Nyiramavugo Kanzaki.jpg|thumb]]
Bahise bimura abari bajyanywe bunyago inyuma yinzu ndangamurage y'igihugu barabarasa. Umwe mu barokotse ni umukobwa muto, waje kuvuga inkuru y'ubwo bwicanyi. Nyuma y'iminsi ibiri, nyina w'umwamikazi na we aricwa. Abisabwe n'umupadiri, Umuyobozi wa Butare, Kanyabashi, yakuye umurambo w'umwamikazi Gicanda maze ahambwa mu gikari iruhande rw'urugo rwe.<ref>{{Cite web |url=https://www.dreamstime.com/stock-image-queen-rosalie-gicanda-grave-image20274161 |title=Archive copy |access-date=2020-03-29 |archive-date=2017-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170917032407/https://www.dreamstime.com/stock-image-queen-rosalie-gicanda-grave-image20274161 |url-status=dead }}</ref>
== Ishakiro ==
<references group="i" />
dakvnjeffiigzdqqijb7u6y37ibe8zp
Ishuri
0
8459
132199
76285
2026-06-18T11:37:53Z
HiAmos
18412
nongeyo ubusobanuro
132199
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Iprc kigali.jpg|thumb|ishuri ry`imyuga]]
[[Dosiye:ATELIER DE DESSIN A TIMIMOUN 010.jpg|thumb|ishuri ry`abana bato]]
Ni aho abantu bigira. Abanyushuri n'abarimu bahurira aho umwarimu aba afite ishingano zo kwigisha abanyeshuri
2s0r4jpdlonrs4a0r85keja0xgvb2z7
Abamasayi
0
8524
132180
126522
2026-06-18T10:59:44Z
MBERABAHIZI
13994
132180
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Maasai boys in hunting gear.jpg|thumb|Abahigi]]
[[Dosiye:Lutte traditionnelle rw.jpg|thumb|Gukirana|177x177px]]
[[Dosiye:Maasai Beachgoers.jpg|thumb|abamasai|176x176px]]
[[Dosiye:Maasai woman with stretched ears.jpg|thumb|Maasai woman with stretched ears]]
[[Dosiye:Maasai tribe.jpg|thumb|Maasai tribe]]
[[Dosiye:Maasai Man.jpg|thumb|Umumasayi wumugabo]]
[[Dosiye:Young Maasai Warrior.jpg|thumb|Akana kirwanyi yabamasayi]]
[[Dosiye:Maasai, Sikolio Boys.jpg|thumb|Maasai, Sikolio Boys]]
[[Dosiye:Maasai Beachgoers.jpg|thumb|Maasai Beachgoers]]
[[Dosiye:Maasai collect wood.jpg|thumb|Abamasaye bari gutashya]]
[[Dosiye:Maasai men walking in the countryside.jpg|thumb|Abamasaye]]
[[Dosiye:Maasai people lighting a fire in a Maasai village on the A109 road, Kenya.jpg|thumb|Kwatsa umuriro]]
[[Dosiye:Traditional Maasai With Christmas Hat.jpg|thumb|Umumasayi]]
[[Dosiye:Maasai People-2.jpg|thumb|abamasaye]]
[[Dosiye:Mama Yeyoo (maasai Women) 03.jpg|thumb|Mama Yeyoo (maasai Women) ]]
[[Dosiye:Maasai People-3.jpg|thumb|Maasai People]]
[[Dosiye:Maasai People-1.jpg|thumb|Maasai People]]
[[Dosiye:Ritual paintings on the face of a young Maasai after a circumcision ritual.jpg|thumb|Umumasaye]]
[[Dosiye:Bodymodmassai.jpg|thumb|Umumasaye]]
[[Dosiye:Maasai People.jpg|thumb|Abamasaye]]
[[Dosiye:Maasai men throwing spears.jpg|thumb|Maasai men throwing spears]]
[[Dosiye:Maasai people in a village on the A109 road, Kenya.jpg|thumb|Maasai people in a village ]]
[[Dosiye:Maasai people.jpg|thumb|Maasai people]]
[[Dosiye:Masai woman-child.jpg|thumb|Masai woman-child]]
[[Dosiye:Maasai man riding a motorcycle (close up).jpg|thumb|gutwara moto]]
[[Dosiye:Ngorongoro, Tanzania - Maasai people.jpg|thumb|Abamasaye]]
[[Dosiye:Maasai people in a village on the A109 road, Kenya 3.jpg|thumb|Abamasaye]]
[[Dosiye:Maasai people from Amboseli.jpg|thumb|Maasai people from Amboseli]]
[[Dosiye:Maasai women (46869984795).jpg|thumb|Abagore babamasaye]]
[[Dosiye:Maasai Tribe Kenya.jpg|thumb|Maasai Tribe Kenya]]
[[Dosiye:Maasai people at a hotel.jpg|thumb|Maasai people at a hotel]]
[[Dosiye:LifeJanja 09.jpg|thumb|Umumasaye]]
[[Dosiye:Masai boy and man with dog.jpg|thumb|Masai boy and man with dog]]
[[Dosiye:The Journey Home - 6.09pm.jpg|thumb|Abamasaye]]
[[Dosiye:Maasai dance.jpg|thumb|Imbyino]]
[[Dosiye:Maasai Man, Kenya (23661389564).jpg|thumb|Umumasaye]]
[[Dosiye:LifeJanja 05.jpg|thumb|Abamasaye]]
[[Dosiye:Indoor Dance by Maasai people.jpg|thumb|Abamasaye]]
[[Dosiye:People massai.jpg|thumb|People massai]]
[[Dosiye:People massai Tanzania.jpg|thumb|People massai Tanzania]]
[[Dosiye:The Maasai Market Shukas.jpg|thumb|The Maasai Market Shukas]]
[[Dosiye:Femmes Masai en Mouvement 2.jpg|thumb|Femmes Masai en Mouvement ]]
[[Dosiye:الماساى.jpg|thumb|Abamasaye]]
[[Dosiye:قبائل الماساى.jpg|thumb|Abamasaye]]
[[Dosiye:ثقافة سكان الماسايا.jpg|thumb|Abamasaye]]
[[Dosiye:Maasai Modern Culture.JPG|thumb|Maasai Modern Culture]]
[[Dosiye:LifeJanja 07.jpg|thumb|Abamasaye]]
[[Dosiye:Tanzania massai.jpg|thumb|Tanzania massai]]
[[Dosiye:Masai women.jpg|thumb|Maasai women and children]]
[[Dosiye:People in Tanzania 2192 Nevit.jpg|thumb|Maasai women and children]]
[[Dosiye:Maasai women and children.jpg|thumb|Maasai women and children]]
[[Dosiye:Masai village, Amboseli National Park 2010 10.JPG|thumb|Maasai women and children]]
[[Dosiye:Maasai Mothers.jpg|thumb|Maasai Mothers]]
[[Dosiye:Maasai mother and child (5762334171).jpg|thumb|Maasai Mothers]]
'''Abamaasai''' ni ubwoko bw' abanilotic batuye mu majyaruguru, hagati no mu majyepfo ya [[Kenya]] no mu
[[Dosiye:Maasai_People_Tanzania.jpg|thumb|Abamasayi bo muri ple Tanzania|212x212px]]
[[Dosiye:Jinalaku nani?.jpg|thumb|Abamasaye]]
[[Dosiye:LifeJanja 01.jpg|thumb|Abamasaye]]
[[Dosiye:2015-06-15 Maasai guide shoots a traditional hunting bow and arrow during a walking safari, Ol Kinyei Conservancy in the Maasai Mara, Kenya 0042.jpg|thumb|Kumasha]]
Majyaruguru ya [[Tanzaniya|Tanzania]] . Bari mu baturage bazwi cyane ku rwego mpuzamahanga kubera aho batuye hafi ya parike nyinshi z’imikino yo mu [[Ibiyaga Bigari|biyaga bigari bya Afurika]], n'imigenzo yabo n'imyambarire yabo. <ref name="b">[http://www.bluegecko.org/kenya/tribes/maasai/ Maasai - Introduction] Jens Fincke, 2000–2003</ref> Abamasyai bavuga ururimi rwa Maa (ɔl Maa), rumwe mu zigize umuryango w’ururimi rwa Nilotic ufitanye isano n’indimi za Dinka, Kalenjin na Nuer . Usibye abasaza bamwe baba mu cyaro, abamasayi benshi bavuga indimi zemewe za Kenya na Tanzaniya, [[Igiswahili|Igiswahiri]] [[Icyongereza|n'Icyongereza]] . [[Abamasayi]] ibarura ryo muri 2019 ryagaragaje ko muri Kenya bangana na 1.189.522, ugereranyije ni 377.089 mw ibarura ryo 1989.
Reta za Tanzania na Kenya byatangije gahunda yo gushishikariza abamasayi kureka gakondo yabo ubuzima burangwa no guhora bimuka, ariko aba bakomeje imigenzo yabo yacyera. Amoko menshi ya abamasayi muri Tanzaniya na Kenya yishimira kwakira abashyitsi mu midugudu yabo kugira ngo bamenye umuco wabo, imigenzo, n'imibereho yabo, kugira ngo babone amafaranga.
== Amateka ==
Abamasayi batuye mu [[Ibiyaga Bigari|karere k'ibiyaga bigari bya Afurika]] bahageze banyuze muri Sudani y'Amajyepfo . <ref name="Okothndaloh">A. Okoth & A. Ndaloh, ''Peak Revision K.C.P.E. Social Studies'', East African, p.60–61.</ref> Benshi mu bavuga ururimi rwa Nilotic muri kariya gace, barimo abamasayi, abaTurkana na abaKalenjin, ni abashumba, kandi bazwiho igitinyiro cyane kubera ubushobozi bwabo bwo kuba indwanyi no gukirana n' amatungo. abamasayi n'andi matsinda yo muri Afurika y'Iburasirazuba bakiriye imigenzo n'imico bivuye mu matsinda aturanye nabo avuga ururimi rwigi Cushitike, harimo gahunda yo gushyiraho imyaka y'amashyirahamwe mbonezamubano, [[Gusiramura|gukebwa]], n imvugo. <ref name="Collins">Robert O. Collins, ''The southern Sudan in historical perspective'', (Transaction Publishers: 2006), p.9–10.</ref> <ref name="Wandi">S. Wandibba et al., p.19–20.</ref>
=== Inkomoko, kwimuka no kwivanga nandi moko ===
[[File:Maasai_man,_Eastern_Serengeti,_October_2006.jpg|right|thumb|Umugabo w' umumasayi|155x155px]]
Dukurikije amateka yabo yajyiye ahererekanwa mu mvugo, Abamasayi bakomotse mu kibaya cyo hepfo ya [[Nili]] mu majyaruguru y’ikiyaga cya Turkana (mu majyaruguru y’Uburengerazuba bwa Kenya) maze batangira kwimukira mu majyepfo ahagana mu kinyejana cya 15, bagera mu gice kinini cy’ubutaka buva mu majyaruguru y' icyahoze ari Kenya kugeza ubu kikaba ari Tanzaniya hagati yikinyejana cya 17 na nyuma yikinyejana cya 18. Amoko menshi yari yaramaze gushinga [[imidugudu]] muri kariya karere yimuwe ku gahato n' Abamasayi bari bahagezee, mugihe abandi, cyane cyane amatsinda y’Abashushitike bo mumajyepfo, yinjiye mu muryango w' Abamasayi . Abakurambere ba Nilotic baba Kalenjin nabo bakiriye bamwe mubaturage baba Cushitike. <ref>International Labour Office, ''Traditional occupations of indigenous and tribal peoples: emerging trends'', (International Labour Organization: 2000), p.55.</ref>
=== Gutura muri Afurika y'Iburasirazuba ===
[[Dosiye:Maasai woman with stretched ears.jpg|thumb|Masayi|228x228px]]
Ifasi y' Abamasayi yageze ku bunini bwayo bushoboka hagati mu kinyejana cya 19,yaragendaga ikajyera mu kibaya kinini cya Rift ndetse n’ubutaka bwari buteganye nacyo ku musozi wa Marsabit mu majyaruguru kugera i [[Dodoma]] mu majyepfo. Muri iki gihe, Abamasayi , kimwe n'itsinda rinini ry' aba Nilotic bose babaga aho, borora inka kuva iburasirazuba ukajyenda ukagera ku nkombe za Tanga muri Tanganyika (ubu ni muri Tanzaniya). ibisambo byakoreshaga amacumu n'ingabo, ariko byari bitinyitse cyane kubera byari bizi gutera amacumu (orinka) byashoboraga kuyaterara muri metero 100 agahamya ku ntego. Mu 1852, hari raporo ivuga ko abarwanyi 800 b' abamasayi berekeje muri Kenya yubu. Mu 1857, nyuma yo kwuva mu "butayu bwa Wakuafi" mu cyahoze ari mu majyepfo y'uburasirazuba bwa Kenya, abarwanyi babamasayi basatiriye Mombasa ku nkombe za Kenya.
[[File:Bundesarchiv_Bild_105-DOA0556,_Deutsch-Ostafrika,_Massaikrieger.jpg|thumb|Abarwanyi babamasayi muri Afurika y'Iburasirazuba y' abadage, c. 1906–1918|160x160px]]
Kubera kwimuka, abamasayi ni bo bavuga cyane ururimi rw' abanyaNilotic yepfo . Igihe cyo kwaguka cyakurikiwe na Maasai "Emutai" yo mu 1883–1902. Iki gihe cyaranzwe n ibyorezo nka contegious bovine pleuropneumonia, rinderpest (reba 1890 African rinderpest epizootic ), n'ubushita . Ikigereranyo cyashyizwe ahagaragara bwa mbere n’umu liyetona w’umudage mu cyahoze ari amajyaruguru y’iburengerazuba bwa Tanganyika, ni uko 90% by’inka na kimwe cya kabiri cy’[[inyamaswa]] zo mu gasozi zazize rinderpest. Abaganga b'Abadage bo muri ako gace bavuze ko "buri segonda" umunyafurika yazanaga ibidomo kwisura biturutse k' ubushita. Iki gihe cyahuriranye n’amapfa. Mu 1897 na 1898 imvura yarabuze burundu.
Umushakashatsi wo [[Ositiriya|muri Ositarariya]] Oscar Baumann ubutaka bw' abamasayi hagati y' 1891 ni 1893, maze asobanura ugutura kw' abamasayi mu gace ka Ngorongoro mu gitabo cyo 1894 cyitwa ''Durch Massailand zur Nilquelle'' ("through the lands of massai to the source of Nile"): " Hari abagore bashizemo ari amagufwa yanamye gusa mumaso yabo yuzuye inzara igaragara ... abarwanyi no gukururuka ntibabishoboraga, hamwe nabasaza bintejye nke batagifite na kimwe bitayeho. Ibisiga byinshi byabakurikiranye kuva hejuru, bategereje abahohotewe. " Ugereranyije, bibiri bya gatatu by' abamasayi bapfuye muri iki gihe.
[[Dosiye:الماساى.jpg|thumb|183x183px|abamasayi]]
Guhera ku masezerano yo mu 1904, akurikirwa n'andi yo mu 1911, ubutaka bwa abamasayi muri Kenya bwagabanutseho 60% igihe Abongereza babirukanaga kugira ngo babone aho bubakira abimukira, nyuma babashyira ahitwa samburu Samburu, Laikipia, Kajiado n' Uturere twa Narok. abamasayi muri Tanganyika (ubu ni Tanzaniya) bimuwe mu butaka burumbuka hagati y'umusozi wa Meru n'umusozi wa Kilimanjaro, ndetse n'imisozi miremire irumbuka hafi ya Ngorongoro mu myaka y' 1940. bambuwe ubutaka bwinshi bujyirwa ibyanya byo kubungabunga ibinyabuzima na parike z’igihugu: Parike y’igihugu ya Amboseli, Parike ya [[Nairobi]], Maasai Mara, Ikigo cy’igihugu cya Samburu, Pariki y’ikiyaga cya Nakuru na Tsavo muri Kenya; n'ikiyaga cya Manyara, Agace ko kubungabunga ibinyabuzima ka Ngorongoro, Tarangire na Parike y'igihugu ya Serengeti ahahoze ari Tanzaniya.
abamasayi ni aborozi kandi banze icyifuzo cya guverinoma ya Tanzaniya na Kenya cyo kubahindurira ubuzima. Basabye uburenganzira bwo kuragirira muri parike nyinshi z’igihugu mu bihugu byombi.
Abamasayi barwanyije ubucakara kandi babana ninyamaswa nyinshi zo mu gasozi ntabwo bahiga cyangwa ngo barye inyoni. Ubutaka bw' abamasayi ubu bufite uduce twiza two guhingiramo muri Afrika yuburasirazuba. Umuryango w' abamasayii ntiwigeze wihanganira igurishwa ry' abantu, kandi abantu bashakaga abacakara birinze abamasayi.
Mubyukuri hari imirenge makumyabiri n' ibiri cyangwa amoko mato yumuryango w' abamasayi, buri umwe ufite imigenzo, isura, ubuyobozi n'imvugo yawo. Iyi mitwe izwi ku izina ry' 'ishyanga' cyangwa 'iloshon' mu rurimi rwa Maa: aba Keekonyokie, Damat, Purko, Wuasinkishu, Siria, Laitayiok, Loitai, Kisonko, Matapato, Dalalekutuk, Loodokolani, Kaputiei, Moitanik, Ilkirasha, Samburu Laikipia, Loitokitoki, Larusa, Salei, Sirinket na Parakuyo.
== jenetike ==
[[Dosiye:Ngorongoro, Tanzania - Maasai people.jpg|thumb|masayi]]
Iterambere ryagezweho mu isesengura rishingiye kuri jenetike ryafashije mu kumenya iremwa ry'amok yabamasayi. jenetike ishingiye ku bisekuruza , igikoresho gikoresha gene z'abaturage b' ubu kugirango bakurikirane ubwoko bwabo n’ igice cy' Isi bakomokamo, byafashije kandi gusobanura ahahise h' abamasayi bubu.
=== ADN ya Autosomal ===
ADN ya autosomal y' abamasayi yasuzumwe mubushakashatsi bwuzuye bwakozwe na Tishkoff n'abandi. (2009) mu kujyereranya jenetike y' abaturage batandukanye bo muri Afurika. Nk’uko abanditsi b’ubwo bushakashatsi babitangaza ngo abamasyi "bagumyek' umuco wabo imbere y’iterambere ryinshi ry imiterere y ibinyabuzima". Tishkoff n'abandi beerekanye kandi ko: "Benshi mu baturage bavuga ururimi rwa Nilo-Sahara muri Afurika y'Iburasirazuba, nk' abamasayi, berekana imirimo myinshi iva muri Nilo-Sahara [...] na Cushitike [. . . ] AACs, hajyendewe ku bimenyetso by' indimi kenshi abaNilotic b' injije Abanyakushi kuva mu myaka 3000 ishize kandi ku kigero cyo hejuru bahuje imihindagurikire y' umubiri yabanyafurica y' iburasirazuba yo kwihanganira ikinyabutabire cyo mu mata cyitwa lactose. "
=== Y-DNA ===
[[Dosiye:Femmes Masai en Mouvement 2.jpg|thumb|204x204px|femmes masai en mouvement]]
Ubushakashatsi kuri Y chromosome bw' akozwe na Wood et al. (2005).ku baturage batandukanye bo munsi y' ubutayu bwa sahara,harimo abamasayi 26 b' abagabo bo muri kenya bapima amasano y' ibisekuruza by' ababyeyi babagabo. Abanditsi barebeye hamwe haplogroup (amatsinda y' abantu bahuje igisekuruza) E1b1b -M35 (ntabwo M78) muri 35% y' abamasayi bapimwe,. E1b1b-M35-M78 muri 15%, abakurambere babo higanjemo abagabo benshi bo majyaruguru ya Cushitike, babayeho hashize imyaka irenga 13 000. Igisekuru cya kabiri cyakanza cyane mubamasyi ni Haplogroup A3b2, ikunze kuboneka mu baturage ba baNilotic, nka Alur ; byagaragaye muri 27% by'abagabo ba abamasayii. Ikimenyetso cya gatatu cy iganza cyane ku turemanyjingo ADN kubabyeyi babagabo mu bamasayi ni E1b1a1-M2 (E-P1), ikunze kugaragara cyane mu karere ka Sahara; yabonetse muri 12% by' ibipimo byafashwe mu bamasayi. Haplogroup B-M60 yagaragaye mu bamasayi 8% , nayo iboneka muri 30% (16/53) yabanyaNilote bo muri Sudani y'Amajyepfo.
=== ADN ya mitochondial ===
Nkurikije ubushakashatsi bwa mtDNA bwakozwe na Castri n'abandi. (2008), hapimwe abamasayi muri Kenya, mu gisekuruza cy' ababyeyi babagore babamasayi basanze harimo uruvangitirane cyane, ariko nta tandukaniro rinini nandi moko y' abaturage babaNilo-Hamitic mu karere, nkaba Samburu .mu bamasayi benshi bapimwe bari abo mu matsinda atandukanye ya macro-haplogroup L sub-clade, harimo L0, L2, L3, L4 na L5 . tumwe mu turemanjyingo tw' ababyeyi babagore duturuka muri Afurika y'Amajyaruguru n'Amajyaruguru y'Uburasirazuba natwo baratubonye, cyane cyane ko hari ubwoko bw' ijyisekuruza mtDNA haplogroup M hafi ya 12.5% by'ibipimo byafashwe muba masayii.
== Umuco ==
[[File:Crocuta_vs_Maasai_2.png|left|thumb|Abarwanyi ba Maasai bahanganye nimpyisi, nkuko bafotowe muri wildest ''Africa'' (1907)]]
Umuryango w' abamasayi umugabo niwe uba ari umutware muri kamere, aho nabasaza, rimwe na rimwe bifatanya nabasaza bacyuye igihe, bagahitamo ibikorwa byingenzi kuri buri tsinda rya abamasayi. Imbumbe y' amategeko nyamvugo akubiyemo ingingo nyinshi z' imyitwarire. ntabwo bizwi niba hari igihano cyo kwicwa bajyira, kandi mubisanzwe kwishyura inka nibyo bicyemura amakimbirane. Inzira yo hanze yurukiko nayo irakoreshwa yitwa ''amitu'', 'gushaka amahoro' birimo gusaba imbabazi. basenga imana imwe yitwa ''Enkai'' cyangwa ''Engai'' . Engai ifite kamere ebyiri: Engai Narok (Imana Yirabura) ni umugwaneza, naho Engai Na-nyokie (Imana Itukura) n iman y' ihorera. Hariho kandi inkingi ebyiri za societe ya abamasayi: Oodo Mongi, Inka itukura na Orok Kiteng, Inka yumukara igabanijwemo imiryango itanu cyangwa. abamasayi kandi bajyira inyamaswa baziririza, ikaba ntare; ariko, iyo nyamaswa ishobora kwicwa. Uburyo abamasyi bica intare butandukanye no guhiga hagamijwe kwishimisha kuko bikoreshwa mumihango yo kuva mu cyiciro cyimwe ujya mukindi. "Umusozi w'Imana", Ol Doinyo Lengai, uherereye mu majyaruguru ya Tanzaniya kandi ushobora kuwubona uri ku kiyaga cya Natron mu majyepfo ya Kenya. Umukuru mu myizerere ya kiMasayi ni '''laibon''' mu nshingano ze harimo ubuvuzi bwa gihanga, kuragura no guhanura, no kwemeza intsinzi mu ntambara cyangwa imvura ihagije. Uyu munsi, bafite uruhare rwa politiki rwiyonger kuri izo nshingano zindi kimwe kubera abayobozi. Imbaraga zose laibon yarafite zari zishingiye ku oko yabaga ateye ku giti cye aho gushingira kuri uwo mwanya. Benshi mu bamasayi bayobotse [[Ubukirisitu|ubukristu]] nubuyisilamu . abamasayi kujyira imitako itoroshye kandi mu myaka mirongo, bagurishije uwo mutungo kuri ba mukerarugendo nkubucuruzi.
[[File:Maasai_Enkang_and_Hut.JPG|right|thumb|abamasayi n 'abahut kuri bariyeri ya enkang muburasirazuba bwa Serengeti, 2006]]
Umubare wo hejuru w’impfu z’abana mu bamasayi watumye abana batamenyekana rwose kugeza bageze ku mezi 3 ''ilapaitin'' . Kwigisha abagore ba bamasayi gukoresha amavuriro n'ibitaro mugihe batwite byatumye impinja nyinshi zibaho.cyeretse mu bice biri kure cyane. Ku bamasayi kubaho ubuzima gakondo, iherezo ryubuzima usanga rwose nta mihango, kandi abapfuye babarecyera aho bakaribwa n' inkongoro . Umurambo wanzwe n' inkongoro ufatwa nkaho ufite imiziro, kandi ufatwa nk' uwateza umwaku; kubwibyo rero,nibisanzwe ko imibiri itwikirwa ibinure n'amaraso bivuye ku kimasa cya kinjwe . <ref name="attitudes">''Cultural and Public Attitudes: Improving the Relationship between Humans and Hyaenas'' from Mills, M.g.L. and Hofer, H. (compilers). (1998) ''Hyaenas: Status Survey and Conservation Action Plan. IUCN/SSC Hyaena Specialist Group. IUCN, Gland, Switzerland and Cambridge, UK. vi + 154 pp.''</ref> Gushyingura mu bihe byashize byahariwe abatware bakomeye, kubera ko bakekaga ko byangiza ubutaka.
Imibereho gakondo y' abamasayi ishingiye ku nka [[Inka|nka]], zikaba ariyo soko yabo yibanze yibiryo. Ubutunzi bwumugabo bupimirwa ku nka nabana afite. Ubushyo bwinka 50 burubahwa, kandi uko abana baba benshi nibyiza. Umugabo ufite kimwe muri ibi akabura ikindi afatwa nkumucyene. Imyizerere ishingiye ku idini ya' abamasayi ivuga ko Imana yabahaye inka zose zo ku isi, biganisha ku myizerere ivuga ko gushimuta inka mu yandi moko ari uburyo bwo kwisubiza ibyabo mu nzira ziciye mu mucyo, ariko uyu umuco ntabwo umenyerewe cyane.
Abamasyi ibyo kurya byose bakenera babibona kunka. Barya inyama, banywa amata buri munsi, kandi banywa amaraso rimwe na rimwe. Ibimasa, ihene, nintama bibagwamo inyama mu bihe bidasanzwe no mumihango. Nubwo ubuzima bwabamasyi bwose bwagiye bushingira ku matungo yabo, vuba aha hamwe n’inka zabo zigenda zigabanuka, abamasayi bakuze batunzwe n’ibiribwa nk'amasaka, umuceri, ibirayi n' amashu (bizwi nabamasayi nk'amababi y'ihene). <ref>Nelson, Jimmy. The Maasai Tribe. Beforethey.com</ref>
=== Ingaruka zituruka ku mico yo hanze ===
[[File:Ludzie06(js).jpg|left|thumb|Abagore bamasayi basana inzu muri Maasai Mara (1996)]]
[[File:Maasai_man_riding_a_motorcycle_(close_up).jpg|left|thumb|umumasayi atwaye moto (2014)]]
Imibereho gakondo yubushumba yarushijeho kuba ingorabahizi kubera gukururwa n' ibijyezweho. Inyandiko ya Garrett Hardin, igaragaza "ibyago bya rubanda rugufi bitewe nubugugu bwa bamwe", ndetse na " cattle complex" ya Melville Herskovits byafashije abashakashatsi ku bidukikije ndetse n’abafata ibyemezo ku byerekeye ingaruka mbi abashumba ba abamasayi bateza akarere ka savannah. Iki gitekerezo cyaje kugaragara ko ari ibinyoma n’abahanga mu bumenyi bwa muntu ariko kiracyashinze imizi mu bitekerezo by’ abashakashatsi mu bidukikije ndetse n’abayobozi ba Tanzaniya. <ref name="Sustain">McCabe, Terrence. (2003). "Sustainability and livelihood diversification among the Maasai of Northern Tanzania". Human Organization. Vol 62.2. pp. 100–111.</ref> Ibi byatumye abafata ibyemezo b’abakoloni babongereza mu 1951 bakura abamasayi bose muri parike y’igihugu ya Serengeti nuko babashyira mu turere two mu gace ka Ngorongoro conservation area (NCA). Gahunda ya NCA yari iyo gushyira inyungu zabamasayi hejuru y'ibindi byose, ariko iri sezerano ntiryigeze ryuzuzwa. Ikwirakwizwa rya virusi itera SIDA ryari ryinshi.
Bitewe n'ubwiyongere bw'abaturage babamasayii, gutakaza umubare w'inka bitewe n indwara, no kubura aho kuziragira kubera imbibi nshya za parike ndetse no gutura mu midugudu no guhinga kw'andi moko, abamasayi bahatiwe guteza imbere uburyo bushya bwo kwibeshaho. Benshi muri bo batangiye guhinga [[Ikigori|ibigori]] nibindi bihingwa kugirango babeho, igikorwa bafataga nabi mu muco wabo. <ref name="Sustain">McCabe, Terrence. (2003). "Sustainability and livelihood diversification among the Maasai of Northern Tanzania". Human Organization. Vol 62.2. pp. 100–111.</ref> Guhinga byatangijwe bwa mbere mu bamasayi n’abagore ba bWaArusha na bWaMeru bimuwe mu byabo bashakanye n’abagabo babamasayi; ibisekuru byakurikiyeho byabayeho ubuzima bwo guhinga no korora. Imibereho yabo yarushijeho kugorana, mu 1975 Ngorongoro conservation area yabujije ibikorwa byo guhinga. Kugirango babeho bahatirwa kugira uruhare mu bukungu bw'amafaranga ya Tanzaniya. Bagombaga kugurisha amatungo yabo n'imiti gakondo kugirango bagure ibiryo. Kubuza guhinga byavanyweho mu 1992 kandi guhinga byongeye kuba igice cyingenzi mu mibereho ya abamasayi. Imipaka ya parike no kwegurira abikorera ku giti cyabo ubutaka byakomeje kugabanya aho barajyira,Byatumye bahinduka cyane. <ref>Goodman, Ric. (2002). "Pastoral livelihoods in Tanzania: Can the Maasai benefit from conservation?" Current Issues in Tourism. Vol 5.3,4. P.280–286.</ref>
Mu myaka yashize, imishinga myinshi yatangiye gufasha abayobozi b'imiryango yaabamasayi kubona uburyo bwo kubungabunga imigenzo yabo ndetse ikanahuza uburezi bw'abana babo kubw' isi ya none.
Ubwoko bushya bw' imirimo mu baturage babamasayi burimo ubuhinzi, ubucuruzi (kugurisha imiti gakondo, resitora / amaduka, kugura no kugurisha amabuye y'agaciro, kugurisha amata n' ibiyakimokaho, kudoda imitako), n' akazi k' umushahara (nk'abashinzwe umutekano / abita kubakiriya, abayobora ba mukerarugendo), n'abandi bakora ibikorwa bya leta n'abikorera.
Abamasayi benshi bavuye mu buzima bwo guhora bimuka bajya mu myanya y' ubucuruzi no muri guverinoma. Nyamara nubwo ubuzima bwo mu mijyi bugoye bashobora kuyobora, benshi bazishimira kwerekeza murugo bambaye imyenda idoze, gusa bazava murugo mu mwambaro gakondo bita shuka (umwenda wamabara), inkweto za sandari kandi bitwaje inkoni (o-rinka ) - bayakiriye. <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">]</sup>
== Imibanire mu muryango mugari ==
[[File:Young_Maasai_Warrior.jpg|right|thumb|umumasayi w' umwana witegura kuba indwanyi]]
Igice nyamukuru cy' umuryango mugari w' abamasayi kumyaka umuntu aba afite. Abahungu bato boherezwa hamwe ninyana nintama vuba bishoboka, ariko ubwana bwabahungu ahanini babumara bakina, usibye imihango bakora kugirango bagerageze ubutwari no kwihangana byabo. Abakobwa bashinzwe imirimo nko guteka no gukama, ubuhanga bigira kuri ba nyina bakiri bato. Buri myaka 15 cyangwa irenga, hatangizwa ikiragano gishya cyaba Morans cyangwa Il-murran (abarwanyi). Haba harimo abahungu benshi bari hagati yimyaka 12 na 25, bageze mubugimbi kandi bagomba kuba batari bari mukiragano gishize. Umuhango umwe wo kuva mubuhungu ujya kumurwanyi muto ni umuhango wo [[Gusiramura|gukebwa]] bikorwa nta kinya. Muri iki gihe cya none, abahungu batuye hafi yimijyi hamwe nabaganga bashobora kwitabira iyi mihango batekanye, ariko nyamara nta nyinya babatera nubundi kuko bagomba kwihanganira ububabare buzabageza kubugabo. Uyu muhango mubusanzwe ukorwa nabakuru, bakoresha icyuma gityaye. Umuhungu agomba kwihanganira iki gikorwa acecetse. Kugaragaza ububabare bizana igisebo.kwikanga kwose gushobora gutera ikosa muri iki gikorwa gisaba kwitonda cyane, bishobora kukuviramo inkovu ubuzima bwawe bwose, gutakaza ubushobozi, no kubabara. ukira hagati y' amezi 3-4, muri iki gihe kwihagaririka birababaza kandi bikanga rimwe na rimwe, kandi abahungu bagomba kuguma bambaye imyenda yumukara mugihe cyamezi 4-8.
Muri iki gihe, abasore bashya bakebwe batura muri "manyatta", "umudugudu" wubatswe na ba nyina. Manyatta nta bariyeri iyizengurutse yo kuyirinda, ishimangira uruhare rw'indwanyi rwo kurinda abaturage. Nta kraal y'imbere yubatswe, kubera ko abarwanyi batagira inka cyangwa ngo bakore imirimo y'ububiko. bisaba Indi mihango mbere yo kugera ku rwego rwindwanyi nkuru, bikarangirara mu birori bya eunoto, "ukuza kwimyaka".
Iyo hatangijwe igisekuru gishya cy'abarwanyi, Il-murran irihoizamurwa mu cyiciro cyisumbuyeho, bagashingwa ibyemezo bya politiki kugeza igihe bazagera ku kiciro cyabakuru. Iyu muhango wo kuva kumurwanyi ujya kumukuru muto ibera mu muhuro munini witwa Eunoto. abahoze ari indwanyi bakata umusatsi wabo muremure ; abakuru bo baba bafite agasatsi gacyei. Indwanyi ntizemerewe kuryamana nabagore bakebwe,ariko bashobora gucudika n' abakobwa bataracyebwa. Kuri Eunoto, abarwanyi bashoboye kubahiriza iri tegeko barashimirwa byumwihariko.
Abarwanyi bamara umwanya munini ubu bagenda hirya no hino kubutaka bw' abamasayi, no kurenga imbibi zabo. Bagira uruhare runini mu gucuruza inka kuruta uko byari bisanzwe, guteza imbere ubucuruzi no guhahirana aho kwiba nk'uko byahoze.
hari imyizerere yo gukabya ko buri musore wumumasayi agomba kwica intare atarakebwa. Guhiga intare byari igikorwa cyahise, ariko byarabujijwe mu majyepfo y’iburasirazuba bwa Afurika - nyamara intare ziracyahigwa iyo zishe amatungo yabamasayi, kandi abarwanyi bato bishora mu kwica intare mu migenzo gakondo ntibagira ingaruka zikomeye. Kwiyongera kw impujyenjye kubijyanye nubuzima bw'intare byatumye byibura habaho gahunda yo kwaka indishyi iyo intare yishe amatungo, aho guhiga no kwica intare yabikoze. Nubwo bimeze bityo, kwica intare biha agaciro gakomeye nubwamamare uwabikoze mubaturage.
Abakobwa bakiri bato nabo bahura nikibazo cyo gukebwa kw'abagore, "emorata"mu rwego rwo gukora umuhango urambuye w'imihango yiswe "Emuatare," umuhango winjiza abakobwa babamasayi mu kiciro cyabakuze binyuze mu mihango yo gukebwa hanyuma bagashyingirwa bakiri bato. abamasayi bemeza ko gukebwa kwabagore ari ngombwa kandi abagabo babamasayi bashobora kwanga umugore uwo ari we wese utarigeze abikora kuko adashyingirwa cyangwa agakobwa ibyagaciro gake. Muri Afurika y'Iburasirazuba, abagore batakebwe, ndetse n'abadepite bize cyane nka Linah Kilimo, barashobora gushinjwa kuba badakuze bihagije ku buryo badahabwa agaciro. Ku bandi umuco wo gukebwa kw'abagore uzwi nko guca imyanya ndangagitsina y'abagore, kandi ukanengwa cyane haba mu mahanga ndetse n'abagore benshi babikorewe, nk'umuntu uharanira inyungu zabamasayii, Agnes Pareyio . muri iki gihe bisigaye bikorwa mu magambo aho birangwa no kuririmba no kubyina mu mwanya wo gukebwa. Nyamara, iki gikorwa gikomeza gushinga imizi kandi kigahabwa agaciro numuco. Ijambo rya Maa ryo gukebwa, "emorata," rikoreshwa ku gukebwa kwigitsina gore nigitsina gabo. Gukata imyanya ndangagitsina y'abagore ntibyemewe muri Kenya na Tanzaniya. Uku gukebwa mubusanzwe bikorwa nuwatumiwe udakunze kuba ari umumasayi, akenshi aba avuye mumatsinda yaba Dorobo . Ibyuma bakoresha biba byatatswe n'abacuzi, Kimwe nabasore, abakobwa bazakebwa bambara imyenda yijimye,bakishushanyaho ibimenyetso bakoresheje amarangi, hanyuma bagapfuka mu maso iyo imihango irangiye.
Abagore bubatse batwite basonewe imirimo yose iremereye nko gukama no gutashya. Imibonano mpuzabitsina nayo irabujijwe kandi hari amategeko yihariye akoreshwa ku bagore batwite.
[[File:Open air classroom for Maasai children in Tanzania.jpg|thumb|Ishuri rya abamasayimuri Tanzaniya]]
abamasayi mubisanzwe batunga abagore benshi ; ibi bikekwa ko babikora kubera umubare munini wimfu z’abana bato n’abarwanyi. Polyandry nayo irakorwa. Ariko, muri iyi minsi ibi byarahagaze. Umugore ntabwo arongora umugabo we gusa ahubwo itsinda ry ikiciro kimyaka. Abagabo biteganijwe ko batanga uburiri bwabo ku mushyitsi uri mukiciro cyimwe cyimyaka nawe; ariko ibi nabyo ntibigikorwa. Umugore niwe wihitiramo niba ararana numugabo wasuye. Umwana uwo ari we wese ushobora kuvamo ni [[umwana]] wumugabo nabazamukomokaho. ubwoko bwa gatanya burashoboka iyo umugore yahukaniye kwa se, ubusanzwe kubera gufata nabi umugore cyane. Kwishura inkwano, kurera abana, nibindi, byumvikanyweho. <ref>Spencer, P. (1988) ''The Maasai of Matapato: a study of rituals of rebellion'' Manchester University Press, Manchester. Spencer, P. (2003) ''Time, Space, and the Unknown: Maasai configurations of power and providence.'' Routledge, London.</ref>
== Umuziki n'imbyino ==
[[File:Maasai-Adumu.jpg|left|thumb|Imbyino yo gusimbuka gakondo]]
Umuziki wabamasayi usanzwe ugizwe ninjyana zitangwa n' ibitero byabaririmbyi baririmba bahigima mugihe umuyobozi windirimbo, aririmba ijwi ryingenzi. umuolaranyani mubusanzwe numuririmbyi ushobora kuririmba neza iyo ndirimbo, nubwo abantu benshi bashobora kuyobora indirimbo. umuolaranyani atangira aririmba umurongo cyangwa umutwe (namba) windirimbo. Itsinda rikikiririza rimwe, kandi umuolaranyani aririmbirambana nabandi ariko akabasimbya ijwi. Buri ndirimbo ifite imiterere yihariye ya namba ishingiye kumuhamagaro-no-kwitaba . Injyana isanzwe ni itandukaniro rya 5/4, 6/4 na 3/4 umukono wigihe. indirimbo iba yanditse ishingiye ku ngingo runaka kandi amagambo aguma yisubiramo. Kugenda kw'ijosi biherekeza kuririmba. Iyo uhumeka umutwe wegamiye imbere. Umutwe bawuhengekera inyuma kujyira basohore umwuka imbere. Muri rusange iyo bari rimba uba wumva ari amajwi menshi ajyenda asimburana. Bitandukanye nandi moko menshi yo muri Afrika,abamasayi bakoresha cyane drone polyphony. <ref>[[Joseph Jordania]]. [[Why do People Sing? Music in Human Evolution]]. Logos. Pg 17</ref>
Abagore baririmba lullabies, indirimbo zirangwa no guhigimba, n'indirimbo zisingiza abahungu babo. Nambas, barimba bahamara banitabana, mwijwi rimwe,usanga basubiramo interuro imwe nyuma ya buri gitero aho bikiriza nijwi rijyiye hasi n'abaririmbyi basubiza ibitero byabo bwite ni ibiranga kuririmba kw' abagore. Iyo abagore benshi babamasayi bateraniye hamwe, baririmba bakabyina hagati yabo.
Kimwe mubidasanzwe kumiterere yijwi ryumuziki wa abamasayi nugukoresha ihembe rya greater kudu kugirango uhamagare abamorans mumihango ya Eunoto.
Kuririmba no kubyina byombi rimwe na rimwe bibera hafi ya manyattas, kandi usanga harimo no gureshyanya. Abasore bakora umurongo kandi bakaririmbe mu injyana, "Oooooh-yah", bijyana no guhigima no gukorora hamwe no kuzunguza igice cy umubiri cyo hepfo. Abakobwa bahagarara imbere yabagabo bakabyinisha igice cyo hepfo banaririmba "Oiiiyo..yo" mukajwi ko hejuru bitandukanye nabagabo. Nubwo imibiri yegerana cyane, ntabwo ikoranaho.
Eunoto,imihango yindwanyi, ishobora kumara iminsi 10 ,yo kuririmba kubyina n'imigenzo. Abarwanyi ba Il-Oodokilani bakora ubwoko urugendo na '''adumu''', cyangwa aigus, rimwe na rimwe bita "imbyino yo gusimbuka" nabatari abamasayi. (Adumu na aigus zombi ni inshinga za Maa zisobanura "gusimbuka" hamwe na adumu bisobanura "Gusimbuka hejuru no kubyina". ) Indwanyi zirazwi cyane, kandi akenshi zifotorwa mugihe,muri aya marushanwa yo gusimbuka. Abarwanyi baca uruziga, noneho umwe cyangwa babiri icyarimwe bakinjira hagati kugirango batangire gusimbuka batarenga uruziga, agatsinsino kabo kadakora hasi. Abagize itsinda bazamura ijwi ryabo bakurikije uburebure bwo gusimbuka.
Abakobwa b'inshuti zabamoran (inyie) bitambajyiza mumyambaro myiza yabonka kimwe mu bigize eunoto. Ababyeyi babamoran baririmba bakabyina bishimira ubutwari no gutinyuka kwabahungu babo.
== Guhindura umubiri ==
[[File:Maasai_woman_with_stretched_ears.jpg|thumb|Umugore wumumasayi wakweduye amatwi|191x191px]]
Gupfumura no gukwedura amatwi nubintu bisanzwe mubamasayi nandi moko. Bakoresha ibikoresho bitadukanye muri iki gikorwa harimo amahwa mugupfumura, ibiti, amabuye, amenyo yinzovu nakabindi. abamasayi bacye bacye cyane cyane abahungu nibo bakora uyu muhango. abagore bambara imitako yamasaro kumatwi bapfumuye.
gukura yamabwene abana bato bikorwa nabamasayi bo muri Kenya na Tanzaniya. abamasayi bafite imyizerere ikomeye ivuga ko impiswi, kuruka nizindi ndwara zoroheje zo mu bwana ziterwa no kubyimba kwishinya yo kumabwene, bakeka ko haba harimo inzoka. Iyi myizerere n'imikorere ntabwo byihariye mubamasayi. Mu cyaro cya Kenya hasuzumwe itsinda ry’abana 95 bafite hagati y’amezi atandatu n’imyaka ibiri mu 1991/92. 87% wasangaga barakuwe amabwene. Mu itsinda ryabafite hagati yimyaka 3-7, 72% mubana 111 basanze nabo barayakuwe.
== Indyo ==
[[File:Maasai_man_with_cattle.jpg|left|thumb|400x400px|Umushumba uragiye amatungo ye muri Ngorongoro, ]]
Ubusanzwe, indyo yabamasayi yari igizwe n'inyama mbisi, amata adatetse, n'amaraso by' i[[Inka|nka]] . Menya ko inka zabamasayi ziri mubwoko bwa Zebu . Mu mpeshyi yo mu 1935, Dr. Weston A. Price yasuye abamasayi maze avuga ko nk'uko Dr. Anderson wo mu bitaro by’ubutegetsi bw’ibanze muri Kenya yabibinye amoko menshi adafite indwara. Benshi nta burwayi nabucye bwamenyo bari bafite . By'umwihariko abamasayi bari hasi ya 0.4% nibo bari bafite ikibazo cyo kubora kw' amenyo. Yavuze ko biterwa nimirire yabo mirire yabo igizwe (ukurikije ingano) amata adatetse, amaraso, inyama mbisi n'imboga n'imbuto zimwe na zimwe, nubwo mu midugudu myinshi batarya imbuto cyangwa imboga na gato. Yavuze ko buri mwana ukura ndetse n’umugore utwite cyangwa wonsa bahahabwa buri munsi amaraso iyo ahari. Dr. Weston A. Price yavuze kandi ko guverinoma yashyizeho ingufu mu 1935 kugira ngo abamasayi bajye mubuhinzi . Ubushakashatsi bwakozwe na ILCA (Nestel 1989) bugira buti: "Uyu munsi, indyo yuzuye yabamasayi igizwe n'amata y'inka n' ibigori. Igikoma gikomeye kizwi nka [[Ubugari|ugali]] kandi kiribwana n'amata; bitandukanye n' igikoma cy'amazi, ugali ntabwo itegurwa n'amata. Amavuta yinyamanswa akoreshwa muguteka, cyane cyane igikoma, ibigori, nibishyimbo. Amavuta kandi ni ibiryo byingenzi by'uruhinja. "
Ubushakashatsi bwakozwe n'ikigo mpuzamahanga gishinzwe ubworozi muri Afurika (Bekure et al. 1991) bwerekana impinduka nini cyane mu mirire yabamasayi aho basigaye bakoresha nibindi bidakomoka kumatungo kn'ibigori bigize 12-39 ku ijana n' isukari 8–13 ku ijana; umuntu umwe anywa hafi litiro imwe y'amata ku munsi. Amenshi mu mata akoreshwa nk'amata avuze cyangwa amavuta. mu bipimo byose bakoresha amata ku rwego rwo hejurui.ibi bituma bobonamo ibyubaka umubiri bihajyije. Nyamara, fer, niacin, vitamine C, vitamine A, thiamine nibitanga ingufu ntabwo babibona mumata gusa. Bitewe nuko ibintu bigenda bihinduka, cyane cyane ibihe amata abonekera n amapfa akunze kubaho kenshi, abashumba benshi, harimo nabamasayi, ubu basigaye barya ibiryo nibihajyije ingano.
Ubushyo bwihene nintama zabamasayi, harimo intama zitukura zabamasayi, hamwe ninka zagaciro. Ibizamini bya Electrocardiogram byakoreshejwe ku basore 400 bakuze babamasayi basanze nta kimenyetso na kimwe cy’indwara z'umutima, ubumuga cyangwa imikorere mibi yumubiri. Ubundi bushakashatsi bwakozwe kuri karubone-ya14 bwerekanye ko impuzandengo ya cholesterol iri hafi ya 50 ku ijana ugereranije niyumunyamerika. Ibyavuye mu bushakashatsi bigaragaza ko umubiri muzima bafite ari ukubere morans.
Isupu birashoboka ko bwo bwiza kuruta ibindi abamasayi babinye bwo kurya ibimera. ''Acacia nilotica nikimera'' gikoreshwa cyane. Igishishwa cyumuzi cyangwa uruti birabizwa mumazi hanyuma umazi avuyemo bakanywa yonyine cyangwa bakayavanga nisupu. abamasayi bakunda gufata iki kinyobwa nkumuti, kandi kizwiho kubatera imbaraga no kudatinyuka. abamasayi barya isupu ivanze n'ibishishwa bisharira n'imizi irimo saponine igabanya cholesterol; abo mu mijyibadafite ibimera bisharira bakunda kurwara umutima. <ref>National Geographic Oct. 1995, page 161</ref> imbuto zigize igice kinini cyibiryo biribwa nabana nabagore baba bacunze inka kimwe na mabamorani.
Kuvanga amaraso yinka, aboneka mugutobora imitsi yazo, n'amata bikorwa mugutegura ikinyobwa cyimihango muminsi mikuru idasanzwe kandi nkintungamubiri kubarwayi. Ariko, gukoresha amaraso mumirire gakondo biragenda bigabanuka kubera kugabanuka kwamatungo. muri iki gihe abamasayi basigaye batunzwe cyane nibiryo biturutse ahandi nk'ibigori, umuceri, ibirayi, amashu n'ibindi. abamasayi batuye hafi y'abahinzi-borozi nabo bayobotse ubuhinzi nkuburyo bwibanze bwo kubaho. Muri utu turere, ingano yikibanza ntabwo iba ari nini kuburyo yakwirwaho amashyo yinyamaswa; bityo abamasayi bahatirwa guhinga.
== Amazu ==
[[File:Maasai_shelter.jpg|right|thumb|inzu ihomesheje amase yinka ]]
Nkabantu bazwiho guhora bimuka mumateka , abamasayi basanzwe bashingira kubikoresho byaho, byoroshye kuboneka hamwe nikoranabuhanga kavukire kugirango bubake amazu yabo. Inzu gakondo yabamasayi yubakagwa hagendewe ko bahora bimuka bityo ntabwo yamaraga igihe.aya mazu yabaga yenda kumera nkurukiramende, kandi yubatswe nabagore babishoboye. yabaga afite inkingi zibiti zishinze mubutaka kandi hasobekeranyijemo udushami duto tw' ibiti,nyuma bagahomesha imvange yicyondo, inkoni, ibyatsi,amase, inkari zabantu, n' ivu. Amase y'inka atuma inzu itava. Enkaj cyangwa engaji ni nto, ipima nka 3 kuri 5 m na metero1.5 gusa mu buhagarike.haba haromo aho, umuryango utekera, urira, uryama, usabanira, kandi ubika ibiryo,ibicanwa, nibindi bintu byo murugo. Amatungo mato nayo akenshi arara muri enkaji. Imidugudu iab ikikijwe n'uruzitiro rwa acacia (enkang) rwubatswe nabagabo. Mwijoro, [[inka]] zose, [[ihene]] n'intama byose bishyirwa mu kigo hagati, kure yinyamaswa zagasozi .{{wide image|Maasai-Enkang-near-Sekenani.JPG|1000px|Panoramic view of Maasai Enkang, seen from the inside}}{{wide image|Manyatta.jpg|1000px|Panoramic view of Maasai Enkang, seen from the outside}}
== Imyenda ==
[[File:Maasai_Woman_Meeyu_Sale_Wearing_her_Finest.jpg|right|thumb|Umugore wumumasayi wambaye imyenda ye myiza|189x189px]]
Imyambarire ihinduka bitewe n' imyaka n'ahantu. Urugero, abasore bambara umukara amezi menshi nyuma yo gukebwa kwabo. Nyamara, umutuku niwo ukunzwe. haba nimyenda y'ubururu, umukara, iyamabara. abamasayi batangiye gusimbuza uruhu rwinyamaswa, uruhu rwinyana nuruhu rwintama, imyenda yubudodo mu myaka ya za 1960.
Shúkà ni ijambo ryo mururimi rwa Maa numwitero wa gakondo bambara bawizingiyeho.Mubisanzwe iba itukura, nubwo imwe iba ifite andi [[Ibara|mabara]] (urugero ubururu ) nibishusho. iroza, ndetse nimyenda iriho indabyo, indwanyi zirayirinda. Imyenda imwe izwi nka kanga, ijambo [[Igiswahili|ryigiswahiri]], irasanzwe. abamasayi baba hafi y' inkombe bashobora kwambara kikoi, ubwoko bw' imyitero iza mu amabara atandukanye n' ibitambaro Nyamara, benshi bakunda iyimirongo.
Abamasayi benshi muri [[Tanzaniya]] bambara inkweto zudusandari, zari zisanzwe zikorwa muruhu rw' inka. ubu basigaye bazikora mu mapine cyangwa plastike . Abagabo n'abagore bambara udutako tw ibiti kumaboko. Abagore babamasayi bahora bari gukora imitako mu masaro n' utugozi . Ibi bibafasha gutaka imibiri yabo. Nubwo hariho itandukaniro mubisobanuro byamabara n' amasaro, ibisobanuro rusange kumabara make ni: umweru, amahoro ; ubururu, amazi ; umutuku, umurwanyi / amaraso / ubutwari.
Gukora imitako, bikozwe nabagore, bifite amateka maremare mubamasayi, bagaragaza abaribo numwanya wabo mu muryango mugari binyuze mumitako yumubiri no gushushanya ku mubiri . Mbere yo guhura [[Burayi|n’abanyaburayi]], Amasaro yavaga mubikoresho bari basanganwe aho, amasaro y' umweru yavaga mw' ibumba, ibikonoshwa, amahembe y'inzovu, cyangwa amagufwa . Isaro ry'umukara n'ubururu ryakorwaga mu cyuma, amakara, imbuto, ibumba, cyangwa ihembe . Amasaro atukura yavaga mu mbuto, mu mbaho, amagufwa, amahembe y'inzovu, umuringa. Ahagana mu mpera z'ikinyejana cya cumi n'icyenda, amasaro menshi y’iburayi yageze muri Afurika y’iburasirazuba bw' yepfo, abakora amasaro basimbuje amasaro ashaje ibikoresho bishya maze batangira gukoresha amabara menshi asobanutse. Ubu, amasaro atsindajyiye y' ibirahure adahanda niyo akunzwe.
== Umusatsi ==
[[File:Maasai_woman.jpg|left|thumb|Umugore wumumasayi ufite umusatsi mugufi]]
Kogosha umutwe biramenyerewe mumihango myinshi, byerekana intangiriro nshya izakorwa ubwo umuntu aba ava mu kiciro kimwe ajya mu kindi. abarwanyi nibo bamasayi bonyine baba bafite imisatsi miremire, bayibohesha imigozi yoroheje.
Iyo ageze ku gihe cy' "amezi" 3, umwana yitwa izina kandi yogoshwa umutwe bagasiga akazingo kamwe kumusatsi, kuva ku gikanu kugeza ku gahanga. kikaba gishasha "imiterere yubuntu" bujyirirwa uruhinja. Umugore wakuyemo inda yubushize umusatsi awushyira imbere cyangwa inyuma yumutwe, biterwa nijyitsina cy' umwana yabuze. Ibi bishushanya gukira kwe.
Abahungu bakebwa ku munsi wa kabiri, imitwe yabo ikogoshwa. Abarwanyi bato noneho bagatereka umusatsi wabo ugakura, kandi batakaza igihe kinini bita kumusatsi wabo. basigamo amavuta yinyamanswa na ocher, kandi igabanijwe hejuru yumutwe aho amatwi agarukira. Umusatsi bawuboha mu mafpude y inyabubiri. Ipamba cyangwa ubwoya bw'intama bishobora gukoreshwa mugukuza umusatsi. Umusatsi bashobora kuwureka ugatendera cyangwa bakawupfundikanya bakoresheje uruhu. Iyo abarwanyi banyuze muri ''Eunoto'', bakaba abakuru, imisatsi yabo miremire irogoshwa.
Mugihe igitsina gabo cyogosha umusatsi iyo bava mu kiciro kimwe bajya mu kindi, uwitegura kuba umugeni yogosha umusatsi, kandi intama ebyiri zikicwa mukubahiriza uwo munsi.
== Abamasayi bazwi ==
* Joseph Ole Lenku - Umunyamabanga wa Guverinoma muri Kenya ushinzwe imbere no guhuza ibikorwa bya Guverinoma y’igihugu kuva 2012 kugeza 2014
* David Rudisha - yiruka mu marushanwa yintera ndende na metero 800 ufite yabaye uwambere kurwego rwisi yisi
* Edward Sokoine - Minisitiri w’intebe wa Tanzaniya kuva 1977 kugeza 1980 na none kuva 1983 kugeza 1984
* Edward Lowassa - Minisitiri w’intebe wa Tanzaniya kuva 2005 kugeza 2008. Umwanya wa kabiri inyuma ya John Pombe Magufuli mu matora rusange ya [[Tanzaniya]] 2015.
* Olekina Ledama - Uwashinze, Maasai Education Discovery
* James Ole Kiyiapi - umwarimu wungirije muri kaminuza ya Moi akaba n'umunyamabanga uhoraho muri minisiteri y’uburezi n’ubuyobozi bw’ibanze
* William Ole Ntimama - Umunyapolitike wo muri Kenya akaba n'umuyobozi w'umuryango wabaMaa
* Francis Ole Kaparo - Uwahoze ari umuvujyizi wa National Assembly of Kenya
* Joseph Nkaissery - Uwahoze ari umunyamabanga wa Guverinoma muri Kenya ushinzwe imbere no guhuza ibikorwa bya guverinoma y’igihugu kuva 2014 kugeza apfuye muri 2017
* Nice Nailantei Lengete - Umugore wa mbere yagejeje ijambo ku kanama k' abakuru mubamasayi ku musozi wa Kilimanjaro, maze yemeza akanama kubuza guca imyanya ndangagitsina yabagore muri Kenya na Tanzaniya.
* Katoo Ole Metito - Umudepite mu Ntara ya Kajiado y'Amajyepfo
== Reba kandi nibi ==
* [[:en:Maasai_mythology|Maasai mythology]]
* [[:en:Maasai_language|Maasai language]]
* [[:en:Maa_Civil_Society_Forum|Maa Civil Society Forum]]
== Aho byasomwe ==
{{Reflist|30em}}
== Ubundi bumenyi ==
* [https://web.archive.org/web/20120715234704/http://www.africanpeople.info/ African People Ethnography | Maasai]
* [https://web.archive.org/web/20100107200159/http://www.uoregon.edu/~maasai/Maa%20Lexicon/lexicon/main.htm Maasai online dictionary]
* [http://www.e-solidarity.org/index-engl.htm Maasai Aid Association]
* [https://web.archive.org/web/20091019024105/http://elandmaasai.org/ Working for a just and self-sustaining community for the Maasai People]
* [http://www.maasaitrust.org/ Maasai Trust]
* [http://www.maasaimara.com/the-mara/maasai-people The Maasai People - History and Culture]
* [https://web.archive.org/web/20200518202543/http://www.maasai-association.org/maasai.html Maasai people, Kenya at the Maasai Association]
* [http://www.indiana.edu/~iuam/kenya/categories/16 Indiana University Art Museum Arts of Kenya online collection]
[[Category:Amoko yo muri tanzaniya]]
[[Category:Amoko yo muri kenya]]
[[Category:Amoko yo muri africa]]
[[Category:Umuco]]
[[Category:Gukebwa]]
[[Category:Ibidukikije]]
[[Category:Imigenzo yo muri africa]]
[[Category:Imyambaro gakondo]]
[[Category:Ubworozi gakondo]]
py6r5kn4tsyqiv1jlofcufvkhj6zbcz
Adamu na Eva.
0
8592
132189
128508
2026-06-18T11:08:21Z
Divine2004
10613
impinduka
132189
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Bambergmscmisc22fol32v.jpg|thumb|imana ije kubahana|395x395px]]
[[Dosiye:AD adam-eve 1504 2.jpg|thumb|adam and eve]]
'''Adamu na Eva''', dukurikije imigani y'iremwa ry'amadini ya Aburahamu (Abrahamic religions), Adamu niwe mugabo wa mbere wabayeho nyuma yaho isi yarimaze kuremwe Eva nawe akaba umugore wa mbere wabayeho nyuma yaho isi yarimaze kuremwe. Aba nibo shingiro ry’imyizerere rivuga ko ikiremwamuntu ari umuryango umwe, kandi ko abantu bose bakomoka ku basekuruza ba mbere. Uyu mugani kandi n'urufatiro rw'inyigisho zo kugwa k'umuntu n'[[icyaha cy'umwimerere]] kiri mu myizerere y'ingenzi mu bukristu, nubwo idakorerwa mu idini rya [[Kiyahudi (Judaism)]] cyangwa [[Islamu (Islam).]]
Mu gitabo cy'[[Itangiriro]] cya [[Bibiliya y'Igiheburayo]], igice cya mbere kugeza ku cya gatanu, hariho inkuru ebyiri zaremwe zifite ibitekerezo bibiri bitandukanye. Mubwa mbere, Adamu na Eva ntamazina bigeze bahabwa. Ahubwo, Imana yaremye abantu mwishusho yImana kandi ibategeka kugwira no kuba ibisonga mubindi byose Imana yaremye. Mu nkuru ya kabiri, Imana yaremye Adamu m'umukungugu imushyira mu busitani bwa Edeni. Adamu abwirwa ko ashobora kurya ku buntu ibiti byose byo mu busitani, usibye igiti cyo kumenya icyiza n'ikibi. Nyuma, Eva yaremewe kuva mu rubavu rwa Adamu kugirango amubere inshuti. Bari abera kandi ntibaterwaga isoni no kwambara ubusa kwabo. Ariko, inzoka iyobya Eva kurya imbuto ziva ku giti cyabujijwe, maze aha Adamu imbuto zimwe. Ibi bikorwa bibaha ubumenyi bwinyongera, ariko bibaha ubushobozi bwo guhuza ibitekerezo bibi kandi byangiza nk'isoni n'ibibi. Nyuma Imana yavumye inzoka n'ubutaka. Imana ihanura ibwira umugore n'umugabo ingaruka zizaba z'icyaha cyo kutumvira Imana. Hanyuma abirukana mu busitani bwa edeni
Umugani wakozweho ibisobanuro byinshi mu migenzo ya Aburahamu nyuma, kandi wasesenguwe cyane n'intiti za Bibiliya zigezweho. Ibisobanuro n'imyizerere yerekeye Adamu na Eva n'inkuru ibazengurutse biratandukanye mu madini n'amatsinda; nk'urugero, inyandiko ya kisilamu y'inkuru ivuga ko Adamu na Eva bari bafite uruhare runini kubwibyaha byabo bya [[hubris]], aho Eva ariwe wambere wabaye umuhemu. Inkuru ya Adamu na Eva ikunze kugaragazwa mubuhanzi, kandi yagize uruhare runini mubuvanganzo no mubisigo.
[[Dosiye:Open bible isaiah.jpg|center|thumb|320x320px|bibiliya]]
Inkuru yo kugwa kwa Adamu ikunze gufatwa nkikigereranyo. Ibyavuye mu miterere y’abaturage, cyane cyane ibyerekeye [[Y-chromosomal Adam]] na [[Eva Mitochondrial]], byerekana ko abantu ba mbere "Adamu na Eva" babantu batigeze babaho.
== Imibereho igoranye ==
Inkuru ya 5
IGihe Adamu na Eva birukankwa mubusitani bw'a edeni, bahuye ningorane nyinshi. Bagombaga gukora imirimo ivunanye kujyirango babone ibibatunga <ref>https://www.jw.org/rw/isomero/ibitabo/amateka-ya-bibiliya/1/imibereho-igoranye/</ref>
==Indanganturo (Reference)==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Isezerano rya Kera]]
[[Ikiciro:Bibiliya]]
h2l7v27hgx2q2y0cvqld84t2qncmrey
Umuco nyarwanda
0
8683
132011
131732
2026-06-17T20:23:18Z
NSHUTIYIMANA Moise
17987
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */
132011
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Inzu za kinyarwanda.jpg|thumb|inzu za kinyarwanda]]
'''Umuco nyarwanda''' ni imibereho, imigenzo, imyemerere imyambari, imivugire, n'uburyo aba nyarwanda batuye igihugu bibana bikabererekana nk'abantu bakomeye ku isi ku isonga ryabo.<ref>https://www.google.com/search?sca_esv=b80a8cdde4dd043f&rlz=1C1KNTJ_enRW1133RW1134&sxsrf=AE3TifNdklydVHEzDA5caRftCvp1jxG7Yg:1756202236966&q=umuco+nyarwanda+ni+iki&source=lnms&fbs=AIIjpHxU7SXXniUZfeShr2fp4giZ1Y6MJ25_tmWITc7uy4KIeuYzzFkfneXafNx6OMdA4MQRJc_t_TQjwHYrzlkIauOKzdwwhoIZKJrCQTbRbErprPDqhqGfHcOcsQSxEAeABklaJVEszEvxPeJyeQPZx1hW0Gz0MoHLUwfeos5D6p5bBu6RrON6sdi6QETnpI9X3jF6V0WV7nK1AMv3mEiz5rjTscMOAQ&sa=X&ved=2ahUKEwjn0fOTm6iPAxVMKvsDHc6rA_0Q0pQJegQICRAB&biw=911&bih=427&dpr=1.5</ref>[[Dosiye:Ikibindi.jpg|thumb|Ikibindi cyirimo inzoga ]]
[[Dosiye:Ingoma.png|thumb|Ingoma]]
[[Dosiye:WikiIndaba 2022 - Day 1 Kigali Rwanda 04.jpg|thumb|imbyino ]]
Umuco nyarwanda ugizwe n'ibintu byinshi. Mu buryo butandukanye n’ibindi bihugu byinshi byo muri Afurika, [[Rwanda|u Rwanda]] ni igihugu cyunze ubumwe kuva mu bihe bya mbere y’ubukoloni, gituwe n’abaturage b'[[:en:Banyarwanda|Abanyarwanda]] basangiye ururimi rumwe rw'[[Ikinyarwanda]] n’umurage ndangamuco. <ref>Prunier (1995), p. 15</ref> Mu [[Rwanda Nziza|Rwanda]] hizihizwa Iminsi mikuru inyuranye izwi buri mwaka ndetse n'indi rimwe na rimwe leta yinjizamo.
[[Dosiye:Rwandan culture food.jpg|thumb|Ibiryo bya kinyarwanda]]
Guhera ku wa 07 Mata kugeza ku wa 14 Mata buri mwaka ni Icyumweru cy'icyunamo cyo Kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi muri Mata 1994.<ref name=":0">https://www.minubumwe.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=95056&token=2b00b7df4305c5ad57713666859436b957193588</ref> Ku wa Gatandatu wa nyuma wa buri kwezi ho haba [[:en:Umuganda|Umuganda]] rusange mu Gihugu hose. Uwo munsi wibanda ku bikorwa bigamije iterambere n'imibereho y'abaturage muri rusange kandi serivisi nyinshi zisanzwe zikora zirafunga kugeza umuganda urangiye.<ref>https://www.burera.gov.rw/soma-ibindi/umuganda-usoza-ukwezi-mu-mafoto-witabiriwe-na-mos-muri-minaloc</ref>
== Umuziki n'imbyino ==
[[File:Rwanda_IntoreDancers.jpg|thumb|221x221px| Ababyinnyi gakondo b'abanyarwanda b'Intore]]
[[File:Traditional_dance_in_Rwanda.jpg|thumb| Imbyino gakondo mu Rwanda]]
[[UMUZIKI|Umuziki]] n'imbyino ni ibice bikomeye bigize imihango y'u [[Rwanda]], iminsi mikuru, guhurira hamwe, hamwe no kubara inkuru. Imbyino gakondo izwi cyane ni ''Intore'', umwiyereko uzwi cyane ugizwe n'ibice bitatu
-'''Itorero''', ribyinwamo [[Umugore|abagore]]; '''imbyino y'intwari''', ikorwa n'abagabo n''''ingoma'''. Ubusanzwe, umuziki uhererekanywa hagati y'abantu mu buryo nyamvugo. Ingoma ni ingirakamaro cyane, abakaraza b'i Bwami babaga bafite agaciro gakomeye mu rugo rw'[[Umwami]]. Mu busanzwe, abakaraza bavuza ingoma bari mu matsinda agizwe n'abantu bari hagati ya barindwi n'umunani.<ref name=":1">commons.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles?limit=50&user=Peace+Batuma&ilshowall=1</ref>
Uruganda rw'umuziki mu [[Rwanda]] rurakura cyane muri iki gihe, rufatiye ku njyana zo muri Afurika y'Iburasirazuba, iz'abakongomani ndetse n'izo muri Amerika. Injyana zizwi cyane ni hip-hop, R&B ndetse rimwe na rimwe ragga na dance-pop. Abahanzi bazwi cyane bo mu Rwanda barimo : ''The Ben, [[:en:Meddy|Meddy]]'', bombi bagiye babona ibihembo binyuranye, n'abandi benshi nka [[:en:Miss_Shanel|Miss Shanel]], [[:en:Kitoko|Kitoko]], [[:en:Riderman_(rapper)|Riderman]], [[:en:Tom_Close|Tom Close]], [[:en:King_James_(singer)|King James]], [[:en:Mani_Martin|Mani Martin]], [[:en:Knowless_(singer)| Knowless]], na[[:en:Charly_na_Nina_(singers)| Charly na Nina]].<ref name=":1" />
== Igikoni ==
[[File:Teke_bottle.JPG|thumb|300x300px| [[Inzoga]] zanywebwaga mu gicuma cyangwa ikibindi nk'iki mu mihango n'ibirori.]]
Ibiryo byo mu [[Rwanda]] bishingiye ku biribwa by’ibanze bikomoka ku buhinzi gakondo. Mu mateka, ibijyanye n'imirire bigenda bihinduka bitewe n'ubwoko butandukanye bw'abantu. Amafunguro yo mu Rwanda usanga akenshi arimo [[Umuneke|imineke]],ibitoki,amashaza, [[ibijumba]], ibishyimbo, n'imyumbati. Abanyarwanda benshi barya [[inyama]] inshuro zitari nyinshi mu kwezi. Ku batuye hafi y'ibiyaga kandi bafite uko babona amafi, bakunze kurya iyitwa tilapiya.<ref name=":2">https://www.kigalitoday.com/inkuru-zicukumbuye/Igikoni-cy-umudugudu-kibafasha-kurwanya-imirire-mibi</ref>
Ibirayi, bikekwa ko byinjijwe mu [[Rwanda]] n’abakoloni b’[[Abadage]] n’Ababiligi, ubu na byo birakunzwe cyane. [[Ubugari]] busonze mu myumbati cyangwa ibigori na bwo bukunze kuribwa cyane kimwe no bice bya Afurika y'Iburasirazuba. ''Isombe'' isekuye iva mu mababi y'imyumbati ''ikaranze'' ikunze kugaburwa hamwe n'amafi yumutse.<ref name=":2" />
Ifunguro rya saa sita ni imvange igizwe nibintu byavuzwe haruguru bishobora kwiyongeraho inyama. Burusheti y'[[ihene]], [[inka]], inyama z'ingurube cyangwa amafi, ni byo bikunze kuribwa abantu batembereye. Mu cyaro, utubari twinshi tugira [[Ubucuruzi Mpuzamahanga bw’Ibinyabuzima Bwenda Gucika|umucuruzi]] wa burusheti uba waguze ihene, akayibaga kandi akayotsa. Izo nyama azigaburana n'ibitoki bikaranze.
Amata, cyane cyane ''ikivuguto'', akunze kunyobwa mu gihugu cyose. Ibindi binyobwa birimo inzoga gakondo yitwa ''urwagwa'' yenze mu bitoki n'ikigage cyo mu masaka, igaragara mu mihango n'ibirori gakondo. Inzoga zicuruzwa mu [[Rwanda]] zirimo Primus, Mützig, Amstel,Skol ndetse n'ibindi.......
== Ubuhanzi n'ubukorikori ==
Ibikorwa by'Ubukorikori gakondo byagaragaraga mu gihugu hose, nubwo ibyinshi byifashishwaga mu mirimo inyuranye kuruta uko byari umuteguro.Ibitebo n'imbehe ni bimwe mu byari rusange mu [[Rwanda]].
Amajyepfo ashyira iburasirazuba bw'u [[Rwanda]] azwiho imigongo, ubuhanzi budasanzwe bufitanye isano n'inka aho iyo migongo ikorwa mu mase yazo; amateka avuga ko iyi migongo yadutse igihe Gisaka yari ikiri ubwami bwigenga. Amase avanze n'ubutaka karemano bw'amabara atandukanye kandi asize mu tuntu dusa n'imisozi ishushanyije, bikora ishusho nziza.<ref name=":2" />
Ubundi buhanzi n'ubukorikori burimo ububumbyi, gushushanya no kubaza ibiti bikorwa ahanini n’abanyeshuri biga iby'ubuhanzi n'ubugeni bo mu Ishuri ry'Ubugeni ryo ku Nyundo, ishuri rukumbi ryabayeho mu [[Rwanda]] kuva mu 1959 kugeza na n'ubu. Gusa muri iyi minsi hari andi mashuri agenda ashingwa agamije guteza imbere ubuhanzi bw'iyumvabona.<ref name=":2" />
== Amazu ==
Hirya no hino ubona amazu ateye imbere atari yaba menshi cyane kandi n'igiciro ubwacyo cy'inzu usanga kiri hejuru ugereranyije n'ubushobozi bw'abaturage. Abanshi mu bari mu migi usanga birwanaho ngo babone aho batura kuko hatari hajyaho uburyo buhamye bwo kubonera abantu bose amazu yo kubamo.<ref name=":3">https://turaheza.com/</ref>
Kugeza ubu, abatuye muri Kigali bihariye kimwe cya kabiri cy'abatuye mu mijyi muri rusange mu [[Rwanda]]. Ubushakashatsi ku isoko ry'amazu muri Kigali (2012-22) buvuga ko ugereranyije hakenewe muri rusange amazu 458,256, harimo amashya 344,068 akwiye kubakwa. Ibi bivuze ko hakenewe:
-Amazu 43.436 yagenewe ibikorwa by'imibereho rusange (12,6%); -Amazu 186.163 ahendutse (54.1%); -Amazu 112.867 aciriritse (32.8%); -Amazu meza 1.601 ahwanye na (0.5%) muri Kigali honyine.
Mu gihugu hose, nta bushakashatsi bwari bwakorwa ariko burimo gutegurwa. Ariko biteganyijwe ko hashobora kuba ubwikube kabiri bw'uburyo bihagaze muri [[Kigali]].<ref name=":3" />
[[Dosiye:Tradition house 2.jpg|thumb|Inzu ya Kinyarwanda]]
Ibyagezweho ubu byerekana ko hari ukwivugurura mu bijyanye n'igenamigambi, gukoresha ibikorerwa imbere mu gihugu cyane cyane ibikoresho bikenerwa mu bwubatsi, uburenganzira bungana kuri buri wese. Bimwe mu byatumye kandi bigerwaho birimo: Kumenyekanisha ibikorwa, gukora inyigo, kugerageza imishinga imwe n'imwe ijyanye n'imiturire.<ref name=":4">https://www.rba.co.rw/post/Umujyi-wa-Kigali-wasabwe-kunoza-serivizi-zimiturire</ref> Guteza imbere igenamigambi ry'imiturire n'imishinga igamije gutunganya imijyi bikomeje gushyirwamo ingufu kandi bizatuma hirindwa ihuzagurika mu gucunga imishinga y'iterambere n'igenamigambi rinozwe.<ref name=":4" /> N'ubwo hari imbogamizi zikiriho mu bijyanye n’amafaranga agenewe imiturire, uburyo bwo gutanga inguzanyo bwateye imbere binyuze mu gushyiraho inguzanyo z'igihe kirekire, kugabanya gato inyungu, uburyo bunyuranye kandi bworoshye mu bijyanye no kwishyura mbere, no kunoza Politiki yimiturire y'igihugu.<ref name=":5">https://www.lands.rw/home</ref>
== Guteza imbere imiturire ==
Guverinoma yihaye intego kongera urwego rujyanye n'ubufatanye n’iterambere ry’imiturire hagamijwe iterambere rirambye. Hatangiye kandi gahunda yo kubaka inzu nshya zigezweho.<ref name=":4" /> Kwikorera ibikoresho bikenerwa mu bwubatsi ni bimwe mu ngamba za leta, aha harimo nko gukora sima, amatafari atangiza ibidukikije, kwihaza mu bintu bitandukanye n'ibindi. [[Dosiye:Burn Brick.jpg|thumb|kubumba amatafari]]
Mu [[Rwanda]], Inzego zishinzwe imiturire n’ubwutatsi zikomeje kwiyubaka.<ref name=":5" />
== Ubuvanganzo na firime ==
U [[Rwanda]] ntirufite amateka maremare ajyanye n'[[Ubuvanganzo]] bwanditse, ariko hari ubuvangazo nyemvugo bikomeye bishingiye ku [[:en:Poetry|busizi.]] Mu buryo bwihariye mbere y'Ubukoloni, U [[Rwanda]] rwateje imbere [[Ibitekerezo]] (ubusizi n'umuziki gakondo), Ubucurabwenge (ibisekuruza by'abami bikunze ''kuvugwa'' mu mihango y'iyimikwa), Ibisigo (Ibisigo by'i Bwami). Ubundi indangagaciro n'ibindi bijyanye n'amateka byagiye hirerekanywa uko ibihe bigenda bisimburana. Umuntu uzwi cyane nk'umwanditsi w'amateka mu [[Rwanda]] ni [[:en:Alexis_Kagame|Alexis Kagame]] (1912 – 1981), wakoze kandi atangaza ubushakashatsi ku muco gakondo ndetse no kwandika imivugo ye.<ref name=":0" />
Jenoside yakorewe Abatutsi mu [[Rwanda]] yatumye haboneka [[Igitabo|ibitabo]] by’inkuru z’abatangabuhamya, inyandiko n’ibitekerezo byanditswe n’igisekuru gishya cy’abanditsi nka Benjamin Sehene . Hakozwe amafilime atari make yerekeranye na [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|jenoside]], harimo nka Golden Globe yiswe ''[[Hotel Rwanda]]'' na ''Shooting Dogs''.
== Reba kandi ==
* [[:en:Languages_of_Rwanda|Indimi zo mu Rwanda]]
* [[:en:List_of_Rwandan_writers|Urutonde rwabanditsi b'Abanyarwanda]]
== Inyandiko ==
{{Reflist|3}}
*
[[Category:Rwanda]]
[[Category:Umuco w' U Rwanda]]
568m9t0nbvgx9eao3ommbpp3zljfebt
Urugo rwa Yezu Nyirimpuhwe mu Ruhango
0
8942
132035
88525
2026-06-18T07:27:06Z
Niyobuhungiro Emmy
18409
gukosora imyandikire
132035
wikitext
text/x-wiki
Mu rugo rwa Yezu Nyirimpuhwe hazwi nko kwa Yezu Nyirimpuhwe, n'ahantu hamenyekanye cyane kubera abahasengeraga bavugaga ko bahakiriye indwara zitandukanye, ubu hakaba habera amateraniro manini buri cyumweru cyambere cy'ukwezi. Hateranira abanyarwanda baturutse hirya no hino mu gihugu ndetse n'abandi banyamahanga.
[[Dosiye:Mu Rugo rwa Yezu nyirimpuhwe.png|thumb|287x287px|Mu rugo rwa Yezu Nyirimpuhwe]]
== Aho ruherereye ==
Uru rugo ruherereye mu ntara y'amajyepfo, akarere ka Ruhango, Umuhanda wa NR 1.
[[Dosiye:RuhangoDist.png|center|thumb|320x320px|ruhango]]
== Amateka ==
Mu mwaka wa 1992,mu mutambagiro w’umunsi mukuru w’Isakaramentu Ritagatifu. Uwo munsi,hari abarwayi bakiriye mu isengesho ryo gusabira abarwayi ryabereye mu kigo nderabuzima cya Ruhango aho bari bategura isengesho ryo gusabira abarwayi mu rwego rwa paruwasi. Hamwe numuryango wa "communaute ya Emmanuel" buri cyumweru cya mbere cy’ukwezi kigirwa umunsi w’isengesho ryo gusabira abarwayi no gusabira ibindi bibazo binyuranye<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/Ruhango-Basigaye-bizera-kwa-Yezu-Nyirimuhwe-kuruta-kwizera-kwa-muganga</ref>. Ibi byatumye Ruhango yamamara,bituma havuka n’igitekerezo cyo kuhubaka ahantu abantu bajya bahurira n’Imana kandi bakiyunga nayo. Nuko aho hantu bahita<<Urugo rwa Yezu Nyirimpuhwe>>. Ku italiki ya 6 Ukuboza 1998 ni bwo Musenyeri Anasitazi Mutabazi,wari umushumba wa Diyosezi ya kabgayi,yahaye umugisha urwo rugo,atanga n’uruhushya rwo gushengerera Isakaramentu Ritagatifu igihe cyose(amanywa n’ijoro)muri shapeli y’urwo rugo<ref>https://web.facebook.com/kiliziyaniishemaryacu/posts/tumenye-amateka-nibikorerwa-mu-ngoro-ya-yezu-nyirimpuhwe-ruhango-ese-ni-gute-was/1308665092527378/?_rdc=1&_rdr</ref>.
[[Dosiye:Ruhango.jpg|center|thumb|480x480px|ruhango road]]
== Reba ==
# https://web.facebook.com/kiliziyaniishemaryacu/posts/tumenye-amateka-nibikorerwa-mu-ngoro-ya-yezu-nyirimpuhwe-ruhango-ese-ni-gute-was/1308665092527378/?_rdc=1&_rdr
# https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/Ruhango-Basigaye-bizera-kwa-Yezu-Nyirimuhwe-kuruta-kwizera-kwa-muganga
# https://www.youtube.com/watch?v=cnPgHVZyVI0
# https://web.archive.org/web/20210624215842/http://www.igicumbi.com/index.php/umuco/imibereho/item/177-misa-y-ubunani-kwa-yezu-nyirimpuhwe-mu-ruhango
hldhxaht4ld2xkhzl0cxnamq7h4yiby
Abashumba b'Inka
0
8989
132069
126187
2026-06-18T09:11:49Z
Mamaeked
18411
132069
wikitext
text/x-wiki
=== ''INKA NA ABASHUMBA MUMUCO NYARWANDA'' ===
Amateka y'Abashumba mu muco Nyarwanda aherere ku gaciro gakomeye k'inka, yari ashingiye ku mibereho, ubukungu, n'imiyoborere by'Igihugu. Abashumba bari umwe mu migabane ikomeye cyane igize umuryango mugari w'Abanyarwnda, kandi uruhare rwabo rwari runini mu buzima bwa buri munsi no mu butegetsi bwa cyami. Abashumba bari ingenzi cyane mu muco nyarwanda , kuko inka yari inkingi ya mwamba mu mibereho, ubukungu, imibanire, n'imihango by'u Rwanda rwo hambere.<ref name=":0">https://www.google.com/search?q=Amateka+y%27Abashumaba+mu+muco+Nyarwanda&sca_esv=247386aaf4f72303&sxsrf=AE3TifPK0lZ-Lf52aF8jJhHaFXxU-H9okg%3A1762856807321&ei=Zw8TaaSpE-7r7_UPza6siQw&ved=0ahUKEwjk-Kiu8emQAxXu9bsIHU0XK8EQ4dUDCBE&uact=5&oq=Amateka+y%27Abashumaba+mu+muco+Nyarwanda&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiJkFtYXRla2EgeSdBYmFzaHVtYWJhIG11IG11Y28gTnlhcndhbmRhMgUQIRigATIFECEYoAFIiWtQtQJYvmlwAngAkAEEmAG6A6ABhHCqAQgyLTQuMzIuNbgBA8gBAPgBAZgCJaACt2CoAgrCAgoQABiwAxjWBBhHwgIEECMYJ8ICCBAAGIAEGKIEwgIIEAAYogQYiQXCAgcQIxgnGOoCwgILEAAYgAQYkQIYigXCAgoQABiABBhDGIoFwgIWEC4YgAQYsQMY0QMYQxiDARjHARiKBcICCBAuGIAEGLEDwgIKECMYgAQYJxiKBcICERAAGIAEGJECGLEDGIMBGIoFwgILEC4YgAQYkQIYigXCAgoQLhiABBhDGIoFwgIFEAAYgATCAgkQABiABBgKGAvCAgYQABgWGB7CAggQABgWGAoYHsICCxAAGIAEGIYDGIoFwgIFEAAY7wXCAgQQIRgVmAME8QViU05b3H1WKogGAZAGCJIHCjIuMC40LjI3LjSgB8T3AbIHCDItNC4yNy40uAevYMIHBjMuMjYuOMgHTA&sclient=gws-wiz-serp</ref>
[[Dosiye:Cows in green field - nullamunjie olive grove.jpg|thumb|950x950px|Ishyo ry'Inka]]
== Uruhare rw'Abashumba mu muco Nyarwanda: ==
=== Agaciro k'inka ===
Mu muco Nyarwanda, inka zahawe agaciro kadasanzwe, zafatwaga nk'ikimenyetso cy'ubukire, ishema, n'ubumwe bw'umuryango. Abashumba (aborozi b'inka) bari abantu bubashywe cyane bitewe n'amatungo baragiraga.<ref name=":0" />
=== Imibereho y'Abanyarwanda ===
Imibereho y'Abanyarwanda Cyane cyane Abashumba , yari ishingiye ku bworozi. Amata n'ibikomoka ku nka byari ingenzi mu buzima bwabo no mu mirire.Habagaho n'amagambo menshi yihariye, imigenzo, n'ibirungo bigendanye n'inka n'amata, bigaragaza ubushorishori byari bifite mu muco.<ref name=":0" />
=== Mu Butware n'Imiyoborere ===
Mu Rwanda rwo hambere, habagamo inzego z'ubutegetsi zihariye zishingiye ku bworozi. Hariho umutware w'umukenke ushinzwe by'umwihariko amazi n'ubwatsi bw'inka, cyane cayne inka z'Ibwami( Inyambo). Uyu mutware yakusanyaga n'imisoro ku borozi.<ref name=":0" />
=== Ubwiru n'Imihango ===
Abashumba bari bafite n'uruhare mu Bwiru (imihango y'ibwami y'ibanga). Hariho Umwiru-Mushumba, uwo mu nzu y'Abakeka, wari ushinzwe imihango yo kwimika imfizi y'ibwami n'indi migenzo ijyanye n'inka z'umwami. Ibi byerekana ko uruhare rwabo rwarenze imibereho isanzwe rukagera no mu miyoborere n'imihango y'igihugu.<ref name=":0" />
=== Ubugeni n'Ubuvanganzo ===
Ubuvanganzo Nyarwanda burimo amazina y'inka, ibisigo birata inyambo n'umwami, ndetse n'inanga zivuga iby'ibwami, bigaragaza neza imibanire ya hafi Abanyarwanda bari bafitanye n'inka n'abashumba bazo.<ref name=":0" />
=== Ihuzabukungu ===
Abashumba n'abahinga (abahinzi) babanaga mu buryo bw'ihuzabukungu, aho bahanahanaga ibicuruzwa n'umurimo, bigatuma umuryango nyarwanda uba umwe kandi ushingiye kuri byombi, nubwo hari imvugo ivuga ko Abatutsi bari abashumba cyane n'Abahutu bari abahinzi cyane.<ref name=":0" />
== Amashakiro: ==
db5lmdnqilmb5pdidzjhg4guuv6aqz6
132082
132069
2026-06-18T09:20:08Z
Mamaeked
18411
impinduka
132082
wikitext
text/x-wiki
=== ''INKA NA ABASHUMBA MUMUCO NYARWANDA'' ===
Amateka y'Abashumba mu muco Nyarwanda intangiriro yayo ni ku gaciro gakomeye k'inka, yari ashingiye ku mibereho, ubukungu, n'imiyoborere by'Igihugu. Abashumba bari umwe mu migabane ikomeye cyane igize umuryango mugari w'Abanyarwnda, kandi uruhare rwabo rwari runini mu buzima bwa buri munsi no mu butegetsi bwa cyami. Abashumba bari ingenzi cyane mu muco nyarwanda , kuko inka yari inkingi ya mwamba mu mibereho, ubukungu, imibanire, n'imihango by'u Rwanda rwo hambere.<ref name=":0">https://www.google.com/search?q=Amateka+y%27Abashumaba+mu+muco+Nyarwanda&sca_esv=247386aaf4f72303&sxsrf=AE3TifPK0lZ-Lf52aF8jJhHaFXxU-H9okg%3A1762856807321&ei=Zw8TaaSpE-7r7_UPza6siQw&ved=0ahUKEwjk-Kiu8emQAxXu9bsIHU0XK8EQ4dUDCBE&uact=5&oq=Amateka+y%27Abashumaba+mu+muco+Nyarwanda&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiJkFtYXRla2EgeSdBYmFzaHVtYWJhIG11IG11Y28gTnlhcndhbmRhMgUQIRigATIFECEYoAFIiWtQtQJYvmlwAngAkAEEmAG6A6ABhHCqAQgyLTQuMzIuNbgBA8gBAPgBAZgCJaACt2CoAgrCAgoQABiwAxjWBBhHwgIEECMYJ8ICCBAAGIAEGKIEwgIIEAAYogQYiQXCAgcQIxgnGOoCwgILEAAYgAQYkQIYigXCAgoQABiABBhDGIoFwgIWEC4YgAQYsQMY0QMYQxiDARjHARiKBcICCBAuGIAEGLEDwgIKECMYgAQYJxiKBcICERAAGIAEGJECGLEDGIMBGIoFwgILEC4YgAQYkQIYigXCAgoQLhiABBhDGIoFwgIFEAAYgATCAgkQABiABBgKGAvCAgYQABgWGB7CAggQABgWGAoYHsICCxAAGIAEGIYDGIoFwgIFEAAY7wXCAgQQIRgVmAME8QViU05b3H1WKogGAZAGCJIHCjIuMC40LjI3LjSgB8T3AbIHCDItNC4yNy40uAevYMIHBjMuMjYuOMgHTA&sclient=gws-wiz-serp</ref>
[[Dosiye:Cows in green field - nullamunjie olive grove.jpg|thumb|950x950px|Ishyo ry'Inka]]
== Uruhare rw'Abashumba mu muco Nyarwanda: ==
=== Agaciro k'inka ===
Mu muco Nyarwanda, inka zahawe agaciro kadasanzwe, zafatwaga nk'ikimenyetso cy'ubukire, ishema, n'ubumwe bw'umuryango. Abashumba (aborozi b'inka) bari abantu bubashywe cyane bitewe n'amatungo baragiraga.<ref name=":0" />
=== Imibereho y'Abanyarwanda ===
Imibereho y'Abanyarwanda Cyane cyane Abashumba , yari ishingiye ku bworozi. Amata n'ibikomoka ku nka byari ingenzi mu buzima bwabo no mu mirire.Habagaho n'amagambo menshi yihariye, imigenzo, n'ibirungo bigendanye n'inka n'amata, bigaragaza ubushorishori byari bifite mu muco.<ref name=":0" />
=== Mu Butware n'Imiyoborere ===
Mu Rwanda rwo hambere, habagamo inzego z'ubutegetsi zihariye zishingiye ku bworozi. Hariho umutware w'umukenke ushinzwe by'umwihariko amazi n'ubwatsi bw'inka, cyane cayne inka z'Ibwami( Inyambo). Uyu mutware yakusanyaga n'imisoro ku borozi.<ref name=":0" />
=== Ubwiru n'Imihango ===
Abashumba bari bafite n'uruhare mu Bwiru (imihango y'ibwami y'ibanga). Hariho Umwiru-Mushumba, uwo mu nzu y'Abakeka, wari ushinzwe imihango yo kwimika imfizi y'ibwami n'indi migenzo ijyanye n'inka z'umwami. Ibi byerekana ko uruhare rwabo rwarenze imibereho isanzwe rukagera no mu miyoborere n'imihango y'igihugu.<ref name=":0" />
=== Ubugeni n'Ubuvanganzo ===
Ubuvanganzo Nyarwanda burimo amazina y'inka, ibisigo birata inyambo n'umwami, ndetse n'inanga zivuga iby'ibwami, bigaragaza neza imibanire ya hafi Abanyarwanda bari bafitanye n'inka n'abashumba bazo.<ref name=":0" />
=== Ihuzabukungu ===
Abashumba n'abahinga (abahinzi) babanaga mu buryo bw'ihuzabukungu, aho bahanahanaga ibicuruzwa n'umurimo, bigatuma umuryango nyarwanda uba umwe kandi ushingiye kuri byombi, nubwo hari imvugo ivuga ko Abatutsi bari abashumba cyane n'Abahutu bari abahinzi cyane.<ref name=":0" />
== Amashakiro: ==
n5lbcou59m30fbbm7sm3i5197atjj4o
132087
132082
2026-06-18T09:23:15Z
Mamaeked
18411
132087
wikitext
text/x-wiki
=== ''INKA NA ABASHUMBA MUMUCO NYARWANDA'' ===
Amateka y'Abashumba mu muco Nyarwanda intangiriro yayo ni ku gaciro gakomeye k'inka. Ayo mateka yari ashingiye ku mibereho, ubukungu, n'imiyoborere by'Igihugu. Abashumba bari umwe mu migabane ikomeye cyane igize umuryango mugari w'Abanyarwanda, kandi uruhare rwabo rwari runini mu buzima bwa buri munsi no mu butegetsi bwa cyami. Abashumba bari ingenzi cyane mu muco nyarwanda, kuko inka yari inkingi ya mwamba mu mibereho, ubukungu, imibanire, n'imihango by'u Rwanda rwo hambere.<ref name=":0">https://www.google.com/search?q=Amateka+y%27Abashumaba+mu+muco+Nyarwanda&sca_esv=247386aaf4f72303&sxsrf=AE3TifPK0lZ-Lf52aF8jJhHaFXxU-H9okg%3A1762856807321&ei=Zw8TaaSpE-7r7_UPza6siQw&ved=0ahUKEwjk-Kiu8emQAxXu9bsIHU0XK8EQ4dUDCBE&uact=5&oq=Amateka+y%27Abashumaba+mu+muco+Nyarwanda&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiJkFtYXRla2EgeSdBYmFzaHVtYWJhIG11IG11Y28gTnlhcndhbmRhMgUQIRigATIFECEYoAFIiWtQtQJYvmlwAngAkAEEmAG6A6ABhHCqAQgyLTQuMzIuNbgBA8gBAPgBAZgCJaACt2CoAgrCAgoQABiwAxjWBBhHwgIEECMYJ8ICCBAAGIAEGKIEwgIIEAAYogQYiQXCAgcQIxgnGOoCwgILEAAYgAQYkQIYigXCAgoQABiABBhDGIoFwgIWEC4YgAQYsQMY0QMYQxiDARjHARiKBcICCBAuGIAEGLEDwgIKECMYgAQYJxiKBcICERAAGIAEGJECGLEDGIMBGIoFwgILEC4YgAQYkQIYigXCAgoQLhiABBhDGIoFwgIFEAAYgATCAgkQABiABBgKGAvCAgYQABgWGB7CAggQABgWGAoYHsICCxAAGIAEGIYDGIoFwgIFEAAY7wXCAgQQIRgVmAME8QViU05b3H1WKogGAZAGCJIHCjIuMC40LjI3LjSgB8T3AbIHCDItNC4yNy40uAevYMIHBjMuMjYuOMgHTA&sclient=gws-wiz-serp</ref>
[[Dosiye:Cows in green field - nullamunjie olive grove.jpg|thumb|950x950px|Ishyo ry'Inka]]
== Uruhare rw'Abashumba mu muco Nyarwanda: ==
=== Agaciro k'inka ===
Mu muco Nyarwanda, inka zahawe agaciro kadasanzwe, zafatwaga nk'ikimenyetso cy'ubukire, ishema, n'ubumwe bw'umuryango. Abashumba (aborozi b'inka) bari abantu bubashywe cyane bitewe n'amatungo baragiraga.<ref name=":0" />
=== Imibereho y'Abanyarwanda ===
Imibereho y'Abanyarwanda Cyane cyane Abashumba , yari ishingiye ku bworozi. Amata n'ibikomoka ku nka byari ingenzi mu buzima bwabo no mu mirire.Habagaho n'amagambo menshi yihariye, imigenzo, n'ibirungo bigendanye n'inka n'amata, bigaragaza ubushorishori byari bifite mu muco.<ref name=":0" />
=== Mu Butware n'Imiyoborere ===
Mu Rwanda rwo hambere, habagamo inzego z'ubutegetsi zihariye zishingiye ku bworozi. Hariho umutware w'umukenke ushinzwe by'umwihariko amazi n'ubwatsi bw'inka, cyane cayne inka z'Ibwami( Inyambo). Uyu mutware yakusanyaga n'imisoro ku borozi.<ref name=":0" />
=== Ubwiru n'Imihango ===
Abashumba bari bafite n'uruhare mu Bwiru (imihango y'ibwami y'ibanga). Hariho Umwiru-Mushumba, uwo mu nzu y'Abakeka, wari ushinzwe imihango yo kwimika imfizi y'ibwami n'indi migenzo ijyanye n'inka z'umwami. Ibi byerekana ko uruhare rwabo rwarenze imibereho isanzwe rukagera no mu miyoborere n'imihango y'igihugu.<ref name=":0" />
=== Ubugeni n'Ubuvanganzo ===
Ubuvanganzo Nyarwanda burimo amazina y'inka, ibisigo birata inyambo n'umwami, ndetse n'inanga zivuga iby'ibwami, bigaragaza neza imibanire ya hafi Abanyarwanda bari bafitanye n'inka n'abashumba bazo.<ref name=":0" />
=== Ihuzabukungu ===
Abashumba n'abahinga (abahinzi) babanaga mu buryo bw'ihuzabukungu, aho bahanahanaga ibicuruzwa n'umurimo, bigatuma umuryango nyarwanda uba umwe kandi ushingiye kuri byombi, nubwo hari imvugo ivuga ko Abatutsi bari abashumba cyane n'Abahutu bari abahinzi cyane.<ref name=":0" />
== Amashakiro: ==
55x1w8ctx6dtxp84hzrk6pgoymdtg81
132096
132087
2026-06-18T09:29:01Z
Mamaeked
18411
132096
wikitext
text/x-wiki
== ''INKA NA ABASHUMBA MUMUCO NYARWANDA'' ==
Amateka y'Abashumba mu muco Nyarwanda intangiriro yayo ni ku gaciro gakomeye k'inka. Ayo mateka yari ashingiye ku mibereho, ubukungu, n'imiyoborere by'Igihugu. Abashumba bari umwe mu migabane ikomeye cyane igize umuryango mugari w'Abanyarwanda, kandi uruhare rwabo rwari runini mu buzima bwa buri munsi no mu butegetsi bwa cyami. Abashumba bari ingenzi cyane mu muco nyarwanda, kuko inka yari inkingi ya mwamba mu mibereho, ubukungu, imibanire, n'imihango by'u Rwanda rwo hambere.<ref name=":0">https://www.google.com/search?q=Amateka+y%27Abashumaba+mu+muco+Nyarwanda&sca_esv=247386aaf4f72303&sxsrf=AE3TifPK0lZ-Lf52aF8jJhHaFXxU-H9okg%3A1762856807321&ei=Zw8TaaSpE-7r7_UPza6siQw&ved=0ahUKEwjk-Kiu8emQAxXu9bsIHU0XK8EQ4dUDCBE&uact=5&oq=Amateka+y%27Abashumaba+mu+muco+Nyarwanda&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiJkFtYXRla2EgeSdBYmFzaHVtYWJhIG11IG11Y28gTnlhcndhbmRhMgUQIRigATIFECEYoAFIiWtQtQJYvmlwAngAkAEEmAG6A6ABhHCqAQgyLTQuMzIuNbgBA8gBAPgBAZgCJaACt2CoAgrCAgoQABiwAxjWBBhHwgIEECMYJ8ICCBAAGIAEGKIEwgIIEAAYogQYiQXCAgcQIxgnGOoCwgILEAAYgAQYkQIYigXCAgoQABiABBhDGIoFwgIWEC4YgAQYsQMY0QMYQxiDARjHARiKBcICCBAuGIAEGLEDwgIKECMYgAQYJxiKBcICERAAGIAEGJECGLEDGIMBGIoFwgILEC4YgAQYkQIYigXCAgoQLhiABBhDGIoFwgIFEAAYgATCAgkQABiABBgKGAvCAgYQABgWGB7CAggQABgWGAoYHsICCxAAGIAEGIYDGIoFwgIFEAAY7wXCAgQQIRgVmAME8QViU05b3H1WKogGAZAGCJIHCjIuMC40LjI3LjSgB8T3AbIHCDItNC4yNy40uAevYMIHBjMuMjYuOMgHTA&sclient=gws-wiz-serp</ref>
[[Dosiye:Cows in green field - nullamunjie olive grove.jpg|thumb|950x950px|Ishyo ry'Inka]]
== ''Uruhare rw'Abashumba mu muco Nyarwanda:'' ==
===== ''Agaciro k'inka'' =====
Mu muco Nyarwanda, inka zahawe agaciro kadasanzwe, zafatwaga nk'ikimenyetso cy'ubukire, ishema, n'ubumwe bw'umuryango. Abashumba (aborozi b'inka) bari abantu bubashywe cyane bitewe n'amatungo baragiraga kandi bakita ku mibereho zazo umunsi ku munsi.<ref name=":0" />
===== ''Imibereho y'Abanyarwanda'' =====
Imibereho y'Abanyarwanda Cyane cyane Abashumba , yari ishingiye ku bworozi. Amata n'ibikomoka ku nka byari ingenzi mu buzima bwabo no mu mirire.Habagaho n'amagambo menshi yihariye, imigenzo, n'ibirungo bigendanye n'inka n'amata, bigaragaza ubushorishori byari bifite mu muco.<ref name=":0" />
=== Mu Butware n'Imiyoborere ===
Mu Rwanda rwo hambere, habagamo inzego z'ubutegetsi zihariye zishingiye ku bworozi. Hariho umutware w'umukenke ushinzwe by'umwihariko amazi n'ubwatsi bw'inka, cyane cayne inka z'Ibwami( Inyambo). Uyu mutware yakusanyaga n'imisoro ku borozi.<ref name=":0" />
=== Ubwiru n'Imihango ===
Abashumba bari bafite n'uruhare mu Bwiru (imihango y'ibwami y'ibanga). Hariho Umwiru-Mushumba, uwo mu nzu y'Abakeka, wari ushinzwe imihango yo kwimika imfizi y'ibwami n'indi migenzo ijyanye n'inka z'umwami. Ibi byerekana ko uruhare rwabo rwarenze imibereho isanzwe rukagera no mu miyoborere n'imihango y'igihugu.<ref name=":0" />
=== Ubugeni n'Ubuvanganzo ===
Ubuvanganzo Nyarwanda burimo amazina y'inka, ibisigo birata inyambo n'umwami, ndetse n'inanga zivuga iby'ibwami, bigaragaza neza imibanire ya hafi Abanyarwanda bari bafitanye n'inka n'abashumba bazo.<ref name=":0" />
=== Ihuzabukungu ===
Abashumba n'abahinga (abahinzi) babanaga mu buryo bw'ihuzabukungu, aho bahanahanaga ibicuruzwa n'umurimo, bigatuma umuryango nyarwanda uba umwe kandi ushingiye kuri byombi, nubwo hari imvugo ivuga ko Abatutsi bari abashumba cyane n'Abahutu bari abahinzi cyane.<ref name=":0" />
== Amashakiro: ==
5gvkyfliooj06wc2o7i86fasf7bqv1t
132104
132096
2026-06-18T09:44:49Z
Mamaeked
18411
/* Uruhare rw'Abashumba mu muco Nyarwanda: */
132104
wikitext
text/x-wiki
== ''INKA NA ABASHUMBA MUMUCO NYARWANDA'' ==
Amateka y'Abashumba mu muco Nyarwanda intangiriro yayo ni ku gaciro gakomeye k'inka. Ayo mateka yari ashingiye ku mibereho, ubukungu, n'imiyoborere by'Igihugu. Abashumba bari umwe mu migabane ikomeye cyane igize umuryango mugari w'Abanyarwanda, kandi uruhare rwabo rwari runini mu buzima bwa buri munsi no mu butegetsi bwa cyami. Abashumba bari ingenzi cyane mu muco nyarwanda, kuko inka yari inkingi ya mwamba mu mibereho, ubukungu, imibanire, n'imihango by'u Rwanda rwo hambere.<ref name=":0">https://www.google.com/search?q=Amateka+y%27Abashumaba+mu+muco+Nyarwanda&sca_esv=247386aaf4f72303&sxsrf=AE3TifPK0lZ-Lf52aF8jJhHaFXxU-H9okg%3A1762856807321&ei=Zw8TaaSpE-7r7_UPza6siQw&ved=0ahUKEwjk-Kiu8emQAxXu9bsIHU0XK8EQ4dUDCBE&uact=5&oq=Amateka+y%27Abashumaba+mu+muco+Nyarwanda&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiJkFtYXRla2EgeSdBYmFzaHVtYWJhIG11IG11Y28gTnlhcndhbmRhMgUQIRigATIFECEYoAFIiWtQtQJYvmlwAngAkAEEmAG6A6ABhHCqAQgyLTQuMzIuNbgBA8gBAPgBAZgCJaACt2CoAgrCAgoQABiwAxjWBBhHwgIEECMYJ8ICCBAAGIAEGKIEwgIIEAAYogQYiQXCAgcQIxgnGOoCwgILEAAYgAQYkQIYigXCAgoQABiABBhDGIoFwgIWEC4YgAQYsQMY0QMYQxiDARjHARiKBcICCBAuGIAEGLEDwgIKECMYgAQYJxiKBcICERAAGIAEGJECGLEDGIMBGIoFwgILEC4YgAQYkQIYigXCAgoQLhiABBhDGIoFwgIFEAAYgATCAgkQABiABBgKGAvCAgYQABgWGB7CAggQABgWGAoYHsICCxAAGIAEGIYDGIoFwgIFEAAY7wXCAgQQIRgVmAME8QViU05b3H1WKogGAZAGCJIHCjIuMC40LjI3LjSgB8T3AbIHCDItNC4yNy40uAevYMIHBjMuMjYuOMgHTA&sclient=gws-wiz-serp</ref>
[[Dosiye:Cows in green field - nullamunjie olive grove.jpg|thumb|950x950px|Ishyo ry'Inka]]
== ''Uruhare rw'Abashumba mu muco Nyarwanda:'' ==
===== ''Agaciro k'inka'' =====
Mu muco Nyarwanda, inka zahawe agaciro kadasanzwe, zafatwaga nk'ikimenyetso cy'ubukire, ishema, n'ubumwe bw'umuryango. Abashumba (aborozi b'inka) bari abantu bubashywe cyane bitewe n'amatungo baragiraga kandi bakita ku mibereho zazo umunsi ku munsi.<ref name=":0" />
===== ''Imibereho y'Abanyarwanda'' =====
Imibereho y'Abanyarwanda cyane cyane Abashumba, yari ishingiye ku bworozi, amata n'ibikomoka ku nka byari ingenzi mu buzima bwabo no mu mirire. Habagaho n'amagambo menshi yihariye, imigenzo, n'ibirungo bigendanye n'inka n'amata, bigaragaza ubushorishori byari bifite mu muco.<ref name=":0" />
===== ''Mu Butware n'Imiyoborere'' =====
Mu Rwanda rwo hambere, habagamo inzego z'ubutegetsi zihariye zishingiye ku bworozi. Hariho umutware w'umukenke ushinzwe by'umwihariko amazi n'ubwatsi bw'inka, cyane cyane inka z'Ibwami( Inyambo). Uyu mutware yakusanyaga n'imisoro ku borozi.<ref name=":0" />
===== ''Ubwiru n'Imihango'' =====
Abashumba bari bafite n'uruhare mu Bwiru (imihango y'ibwami y'ibanga). Hariho Umwiru-Mushumba, uwo mu nzu y'Abakeka, wari ushinzwe imihango yo kwimika imfizi y'ibwami n'indi migenzo ijyanye n'inka z'umwami. Ibi byerekana ko uruhare rwabo rwarenze imibereho isanzwe rukagera no mu miyoborere n'imihango y'igihugu.<ref name=":0" />
===== ''Ubugeni n'Ubuvanganzo'' =====
Ubuvanganzo Nyarwanda burimo amazina y'inka, ibisigo birata inyambo n'umwami, ndetse n'inanga zivuga iby'ibwami, bigaragaza neza imibanire ya hafi Abanyarwanda bari bafitanye n'inka n'abashumba bazo.<ref name=":0" />
===== ''Ihuzabukungu'' =====
Abashumba n'abahinga (abahinzi) babanaga mu buryo bw'ihuzabukungu, aho bahanahanaga ibicuruzwa n'umurimo, bigatuma umuryango nyarwanda uba umwe kandi ushingiye kuri byombi, nubwo hari imvugo ivuga ko Abatutsi bari abashumba cyane n'Abahutu bari abahinzi cyane.<ref name=":0" />
== Amashakiro: ==
kn2uwphh73qt5e6fo94uhgf0b78ob0f
100 Days (2001 film)
0
9218
132190
125880
2026-06-18T11:09:14Z
Igiraneza Divine
15375
impinduka
132190
wikitext
text/x-wiki
'''''100 Days''''' ni filme y'ikinamico yo muri 2001 yayobowe na Nick Hughes ikorwa na Hughes na Eric Kabera<ref>{{Cite web |url=https://www.africanfilm.com/products/100-days-1 |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111113445/https://www.africanfilm.com/products/100-days-1 |url-status=dead }}</ref><ref>https://ijambo.net/content/Movie-Review-100-Days-2001.php</ref> inkuru y'ino filme igaruka kuri [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|jenoside yakorewe Abatutsi]] mu [[Rwanda]] mu 1994<ref>https://africanfilmny.org/films/100-days/</ref><ref>https://www.artfilms-digital.com/item/100-days</ref>. Umutwe wa filime ugaragaza uburebure bw'igihe cyo kuva jenoside yatangira ku ya 7 Mata kugeza ihagaritswe hagati muri Nyakanga 1994.<ref>https://www.wnycstudios.org/podcasts/otm/segments/100-days</ref><ref>https://www.fiff.ch/fr/100-days-0</ref>
Iyi filime niyo filime ya mbere yakinwe ikozwe ku mateka ya Jenoside yakorewe [[Abatutsi|Abatuts]]<nowiki/>i mu Rwanda mu 1994, ikaba yibanda ku buzima bw’umukobwa muto w'umututsi wabaye impunzi ashakisha uko yarokora ubuzima bwe mu gihe cya [[Jenoside mu Rwanda|Jenoside]] <ref>{{Cite web |url=https://changingthestory.leeds.ac.uk/profiles/cesar-kwetu/ |title=Eric Kabera (Kwetu Film Institute) |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111113034/https://changingthestory.leeds.ac.uk/profiles/cesar-kwetu/ |url-status=dead }}</ref>. Amashusho y'ino filme yafatiwe ahantu Jenoside yabereye mu [[Rwanda]]<ref>https://alchetron.com/100-Days-(2001-film)</ref><ref>https://www.ingentaconnect.com/content/10.1386/jac.2.1.49_1</ref>.
AMASHAKIRO; <references />
[[Ikiciro:Filimi zo muri Rwanda]]
[[Ikiciro:Rwanda geography]]
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
3966g4dp15cd8vkoi1ej7sfnf2gi3wf
18 Hours
0
9268
132193
126101
2026-06-18T11:14:01Z
Igiraneza Divine
15375
impinduka
132193
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:18 Hours Teaser title card.png|alt=Ifoto yagaragaza umuburo ko 18 Hours igiye gusohoka.|thumb|Ifoto yagaragaza umuburo ko 18 Hours igiye gusohoka.]]
'''''18 Hours''''' ni film y'ikinamico yo muri Kenya 2017 yanditswe kandi iyobowe na Njue Kevin kumugaragaro bwa mbere<ref>{{Cite web |url=https://stories.showmax.com/18-hours-movie/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111153345/https://stories.showmax.com/18-hours-movie/ |url-status=dead }}</ref>. Abakinnyi barimo Nick Ndeda, Sue Wanjiru, Brian Ogola, Isaya Evans na Shirleen Wangari<ref>https://www.showmax.com/eng/movie/aquowbfa-18-hours</ref>. Iyi filime "ikurikira inkeragutabara ya rookie irokoka amasaha 18 muri ambulance ubuzima bw'impanuka yo mu muhanda yangiwe kwinjira mu bitaro<ref>https://moviesofthesoul.com/2021/08/02/18hours/</ref>." Iyi filime, yakoze amateka nk’ifoto ya mbere yo muri [[Kenya]] yatowe muri Filime Nziza Muri rusange muri [[Afurika]] Magic Viewers Choice Awards ( AMVCA ) yegukana ibindi 4 bahatanira ibihembo muri 2018<ref>{{Cite web |url=http://www.sundance.org/festivals/sundance-film-festival |title=sundance film festival. Park City, Utah. Jan 24 - Feb 3, 2019 |access-date=2021-11-11 |archive-date=2018-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180218120902/http://www.sundance.org/festivals/sundance-film-festival |url-status=dead }}</ref>.
== Abakinnyi ==
* Nick Ndeda
* Kurega Wanjiru
* Brian Ogola
* Achar Brian
* Junniah W Kariithi
* shirleen Wangari
* Ruth Maingi
* Brenda Wairimu
== Umusaruro ==
Igitekerezo cya filime cyatangiye mu 2015 ubwo Njue Kevin, umwanditsi & diregiteri, yasomaga inkuru ku kinyamakuru<ref>https://nairobinews.nation.co.ke/film-ambulance-patient-8-hours/</ref>. Ninkuru yahumetswe n'amakuba yabayeho, aho umugabo yavuye ambulance mumasaha 18 kuko ibitaro byigihugu bya Kenyatta(Kenyatta National Hospital) byavugaga ko bidafite uburiri bwa ICU(ICU bed)<ref>https://www.blueskytraveler.com/top-18-safari-movies-to-watch-before-your-african-safari/</ref>. Nibwo twatangiye gukina hirya no hino twibwira ko iyi idashobora kuba film ikomeye; twibwira ko ari firime yo kwishimisha ariko ikanakoreshwa mu guhindura imibereho. <ref>{{Cite web |url=http://www.deliverafya.org/blog/18-hours-film-health-activism-kenya/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111154854/http://www.deliverafya.org/blog/18-hours-film-health-activism-kenya/ |url-status=dead }}</ref> Producer, Phoebe Ruguru yahise yomekwa hanyuma iterambere ryimyandikire ritangirana no kuvugana n'abaganga benshi n'abatekinisiye byihutirwa bari barinjiye rwose kandi bafite uruhare mu mushinga hose. <ref>{{Cite web |url=http://www.deliverafya.org/blog/18-hours-film-health-activism-kenya/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111154854/http://www.deliverafya.org/blog/18-hours-film-health-activism-kenya/ |url-status=dead }}</ref> Njue yabitangaje, kubw'ibyo twagombaga kuba abizerwa mu buvandimwe, nkuko Njue yabitangarije BBC Gahuzamiryango. <ref>https://www.tribuneindia.com/news/archive/lifestyle/kenya-organises-its-first-indian-film-festival-819206</ref>
Igikorwa cyo gukina cyari cy'itabiriwe n'abantu kandi cy'itabiriwe n'abakinnyi ba Kenya nubwo umusaruro wakiriye ibyifuzo by'abakinnyi kwisi yose harimo bamwe bo muri LA, Hollywood, London, nu Budage<ref>https://lamusicjunkie.wordpress.com/2018/10/09/5-brilliant-award-winning-kenyan-movies-you-need-to-watch/</ref>. Ihamagarwa rya casting ryashyizwe k'umurongo kandi ryakiriye abasaba 1000 hanyuma 25 gusa binjira muri filime. <ref>https://www.the-star.co.ke/sasa/entertainment/2020-12-23-the-biggest-kenyan-shows-and-movies-on-showmax-in-2020/</ref> Nyuma yo kwandika, Njue yahaye akazi umuhanzi w'inkuru maze akambika ibyumweru 4 mu nzu ye i [[Nairobi]] aho bakoze ibishushanyo n'amashusho kugira ngo basobanure inkuru<ref>https://www.kenyaforum.net/arts-sports-culture/18-hours-film-based-on-true-story-feted-africas-best-in-lagos/</ref>.
== Kurekura ==
'''''18 Hours''''' yafunguriwe mu nzu y'imikino muri Afrika y'uburasirazuba ku ya 10 Ugushyingo 2017 kuri premier yagurishijwe. Abanyamakuru benshi bishimiye itangizwa ryabo barimo umukinnyi ukomoka mu gihugu cya Kenya, David Rudisha, wagize uruhare mu gikorwa cyo kwamamaza kugira ngo baharanire ubutabazi bwihuse muri Kenya.<ref>https://www.kenyabuzz.com/lifestyle/kenyan-movie-18-hours-crowned-best-movie-in-africa/</ref> Filime yakiriwe neza muri Kenya hamwe nibisobanuro byerekana ubutwari bwa Njue Kevin n'itsinda rye gukora firime '''''18 Hours'''''<ref>{{Cite web |url=https://www.thedreamafrica.com/africa-kenya-the-5-best-kenyan-movies-of-2017/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111153352/https://www.thedreamafrica.com/africa-kenya-the-5-best-kenyan-movies-of-2017/ |url-status=dead }}</ref>
== AMASHAKIRO; ==
<references />
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
buc5eds21rnuhhbmftf8ytrq47rbe3s
4 Play (film)
0
9323
132183
125999
2026-06-18T11:02:27Z
Igiraneza Divine
15375
impinduka
132183
wikitext
text/x-wiki
'''''<nowiki/>'4 Play ('''yasubiwemo muri'' Nollywood nka '''''4 can Play''''' by De-Kross Movies<ref>https://www.filmaffinity.com/us/film742304.html</ref>, kuko gukwirakwiza mpuzamahanga) ni filimi yasohotse muuri 2010
yakorewe muri [[Nigeriya|Nigeria]] na [[Gana|Ghana]] ikozwe mu bwoko bwa romantic blue comedy yayobowe na Frank Rajah Arase, Star Majid Miche<ref>https://www.owlapps.net/owlapps_apps/articles?id=42492101&lang=en</ref>l<ref>https://www.talkafricanmovies.com/4play-reloaded/</ref>, Yvonne Okoro, John Dumelo, Jackie Appiah, Roselyn Ngissah na Juliet Ibrahim<ref>https://answersafrica.com/15-ace-ghanaian-actors-who-got-their-big-break-to-fame-in-nollywood.html</ref> . Filime ikurikirwa ''nuruhererekane rwiswe 4Play Reloaded'', rwasohotse muri 2011<ref>{{Cite web |url=https://ng.opera.news/ng/en/entertainment/92ddccfee9872e4a1ee0b1b53c7f3333 |title=See Lovely Photos of 3 Beautiful Nollywood Actress from Ghana |access-date=2021-11-12 |archive-date=2021-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211112130138/https://ng.opera.news/ng/en/entertainment/92ddccfee9872e4a1ee0b1b53c7f3333 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://wundef.com/majid-michel/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-12 |archive-date=2021-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211112130143/https://wundef.com/majid-michel/ |url-status=dead }}</ref>. Yakiriye nomination 3 muri Gana Movie Awards muri 2010 kandi amaherezo yegukana igihembo cy'umukinnyi ''mwiza witwaye neza''<ref>https://www.entrepreneurs.ng/majid-michel/</ref> .
== Abakinnyi<ref>https://www.bellanaija.com/2011/01/sinking-sands-nadia-buari-genevieve-nnaji-john-dumelo-win-at-the-2010-ghana-movie-awards/</ref> ==
* Majid Michel nka Alvin
* John Dumelo nka Rex
* Jackie Appiya nka Jezel
* Yvonne Okoro nka Ruby
* Juliet Ibrahim nka Nivera
* Roselyn Ngissah nka Angie
* Jesse Sarpong nka Kojo
* Kalsum Sinare nka mama wa Jezel
* Omar Sherif Kapiteni nka Jake
* Roger Quartey nka Barrister Dickson
== Kwakira ==
''modernghana.com'' yashimye gukina no kuyobora film.
== AMASHAKIRO; ==
[[Ikiciro:Filimi]]
<references />
[[Ikiciro:Filimi zo muri Gana]]
a5nl8uvsn0w60srma9cvxjjkw7a6tuf
100 Bucks
0
9430
132181
128498
2026-06-18T10:59:50Z
Igiraneza Divine
15375
impinduka
132181
wikitext
text/x-wiki
'''''100 Bucks''''' ni filime ngufi yo muri Namibiya 2012 yayobowe na Oshosheni Hiveluah, yunganirwa na Cecil Moller, hamwe na Mutaleni Nadimi<ref>https://www.movieranker.com/talent/2QVJGMD2JwKbZ2P/Cecil-Moller</ref>. Filime yibanze ku nkuru note y'amadolari 100 ya Namibiya, iva mu maboko y'ubutunzi ikajya mu maboko y'abatishoboye kandi binyuze mu maboko yibye<ref>https://www.movieranker.com/talent/2QVJGMD2JwKbZ2P/Cecil-Moller/movies</ref>.<ref>{{Cite web |url=https://frankensaurus.com/Baxu_and_the_Giants |title=Baxu and the Giants |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115093111/https://frankensaurus.com/Baxu_and_the_Giants |url-status=dead }}</ref>
Filime yakiriwe neza kandi yegukana ibihembo byinshi mu birori mpuzamahanga bya firime. Iyi filime yatsindiye igihembo cya Audience Choice muri 2012 [[Namibia]] Film na Theatre Awards<ref>https://www.africavenir.org/projects/projects-namibia/namibian-movie-collection.html</ref>.<ref>{{Cite web |url=http://edwardbetts.com/find_link/Cecil_Moller |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115093110/http://edwardbetts.com/find_link/Cecil_Moller |url-status=dead }}</ref> Mu 2011, Oshosheni yakiriye Focus Features [[Afurika]] muri gahunda ya Prize ''100 bucks.'' 100 bucks yatsindiye kandi igihembo cya Namibian Theatre 2012 na Film Audience Choice.<ref>https://allafrica.com/stories/201207201145.html</ref> ''100 bucks'' yerekanwe i Londres n’umuryango udaharanira inyungu AfricAvenir Windhoek ndetse no muri New York mu 2012 mu Iserukiramuco mpuzamahanga rya firime rya Diaspora<ref>https://suggap.com/movie/ZTM3YTdmZG/100-bucks</ref><ref>https://isecosmetic.com/wiki/100_Bucks</ref>
== Umugambi ==
== Abakinnyi ==
* Steven Afrikaner nka Tsotsi 2
* Sylvanie Beukes nka Dantagob
* Girley Jazama nka Maria
* Perivi Katjavivi nka Nolan
* Victor Mtambanengwe nka Elvis
* David Ndjavera nkumushoferi wa tagisi
* Lynn Strydom nka Tameka
* Tanya Terblanche nka Reyna
* Ripuree Tjitendero nka Lia
* Onesmus Uupindi nka Tsotsi 1
== AMASHAKIRO; ==
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
02thzfym1r7z8fa13eih504q66z915v
2019 Ghana Movie Awards
0
9804
132111
128374
2026-06-18T09:52:36Z
Milliam Bella
16452
impinduka
132111
wikitext
text/x-wiki
Ibihembo bya '''Gana Movie 2019''' byari ibirori byabereye muri Theatre ku ya 20 Ukuboza mu mwaka wi 2019. Muri ibyobirori, umukinnyi wa filime Salma Mumin yakoze amateka kuko yatsindiye umudari wewambere wuwitwaye neza mu cyiciro cy’ibihembo. Umukinnyi Alphonse Menyo naweyatwaye igikombe cye cyambere cyumukinnyi mwiza mubyiciro. Igihembo ngarukamwaka cyerekana indashyikirwa mu nganda za sinema zo muri Gana kandi iyiyari inshuro ya cyenda.<ref>[https://www.modernghana.com/entertainment/61890/surprises-at-2019-ghana-movie-awards.html ''Surprises At 2019 Ghana Movie Awards'']. ''modernghana.com''</ref> <ref name=":0">{{Cite web |url=https://ghanamovieawards.com/2019-nominations/ |title=GHANA MOVIE AWARDS NOMINATIONS 2019 BY CATEGORY – 9th AWARDS |access-date=2021-11-30 |archive-date=2020-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129131019/https://ghanamovieawards.com/2019-nominations/ |url-status=dead }}</ref><ref>Nii Smiley Byte: [https://web.archive.org/web/20201031180101/https://www.ghanacelebrities.com/2019/12/09/nominees-released-for-2019-ghana-movie-awards-full-list/ ''Nominees Released for 2019 Ghana Movie Awards – Full List'']. ''ghanacelebrities.com''. 12/9/2019.</ref>
mubakandida benshi bajya muri 'Gold Coast lounge', ' Away bus ', 'ABAD' hamwe nitsinzi nyinshi zahawe firime ya 'Gold Coast lounge' hamwe nabakinnyi bayo.
== Categories ==
; ICYEMEZO MURI CINEMATOGRAPHY
* '''GOLD COAST LOUNGE ''BY ISREAL DE-LIKE'''''
* ''AWAY BUS'' BY KELLY DOE
* ''A.B.A.D(FEATS OF DESTINY)'' BY BERNARD BENSON & DAVID OKAFOR
* ''GETTING MARRIED'' BY WILLIAM SEFA NTIAMOAH
* ''BUSINESS AS USUAL'' BY TOYIN ODEKOYA
; ACHIEVEMENT IN COSTUMES AND WARDROBE
* ''GOLD COAST LOUNGE'' BY VIVIAN ADJETEY
* '''A.B.A.D (FEATS OF DESTINY) ''BY GORDON GALOLO'''''
* ''GETTING MARRIED'' BY SAMIRA YAKUBU & FAUZIA YAKUBU
* ''AWAY BUS'' BY VENESSA NANA & AMA ODOOM
; ACHIEVEMENT IN DIRECTING
* '''GOLD COAST LOUNGE ''BY PASCAL AKA ISREAL DE-LIKE'''''
* ''A.B.A.D (FEATS OF DESTINY)'' BY ISAAC AGYAPONG
* ''GETTING MARRIED'' BY FRANK RAJAH ABASE
* ''AWAY BUS'' BY PETER SEDUFIA and KOFI ASAMOAH
* ''BUSINESS AS USUAL'' BY PASCAL AMANFO
; ACHIEVEMENT IN EDITING (NOMINEES)
* '''AWAY BUS ''BY AFRA MARLEY & PETER SEDUFIA'''''
* ''A.B.A.D (FEATS OF DESTINY)'' BY SOLOMON TAMAKLOEN and YAKO PRINCE OSEI
* ''GOLD COAST LOUNGE'' BY KWEKU KACOU
* ''SIN CITY'' BY KOBI OKYERE
* ''GETTING MARRIED'' BY NICHOLAS AGBEKO
; ACHIEVEMENT IN MAKEUP AND HAIRSTYLING
* ''GETTING MARRIED'' BY MARIAM MUSAH
* '''GOLD COAST LOUNGE ''BY FLORENCE OWOO'''''
* ''A.B.A.D (FEATS OF DESTINY)'' BY FREMPONG TAKYI BEA & PATIENCE MENSAH
* ''AWAY BUS'' BY RHODA-LINE ANSONG & ANN MARIE DZADEY
; ACHIEVEMENT IN MUSIC WRITTEN FOR A MOVIE (ORIGINAL SCORE)
* ''GOLD COAST LOUNGE'' BY PASCAL AKA
* ''A.B.A.D (FEATS OF DESTINY)'' BY GEORGE SEDZRO
* '''GETTING MARRIED ''BY BERNI ANTI'''''
* ''BUSINESS AS USUAL'' BY KOBI OKYERE JR
* ''AWAY BUS'' BY AFRA MARLEY
; ACHIEVEMENT IN MUSIC WRITTEN FOR A MOVIE (ORIGINAL SONG)
* '''GOLD COAST LOUNGE'''
'''MUSIC ''BY PASCAL AKA ISREAL DE-LIKE'''''
'''LYRIC ''BY REQUEL AMMAH'''''
* GETTING MARRIED
''MUSIC AND LYRICS'' BY BERNI ANTI
* AWAY BUS
''MUSIC'' BY ENOCH BLEBOO
''LYRICS'' BY SOLOMON OTOO
* 40 LOOKS GOOD ON YOU
''MUSIC AND LYRICS'' BY STEPHENIE BENSON
; ACHIEVEMENT IN PRODUCTION DESIGN
* '''GOLD COAST LOUNGE'''
'''PRODUCTION DESIGN BY JULIUS ELIKEM'''
'''SET DECORATION BY PROP HAVEN'''
* ''A.B.A.D (FEATS OF DESTINY)''
PRODUCTION DESIGN BY GORDON GALOLO
SET DECORATION BY ROBERT AYIM
* ''AWAY BUS''
PRODUCTION DESIGN BY JAMES AVAALA
SET DECORATION BY HORLA MANUVOR
; ACHIEVEMENT IN VISUAL EFFECTS
* '''A.B.A.D (FEATS OF DESTINY) ''BY BRA CUOJO & JERRY DEBBAH'''''
* ''GOLD COAST'' LOUNGE BY PASCAL AKA
* ''AWAY BUS'' BY PETER KOJO SAMPAH
; ACHIEVEMENT IN WRITING ADAPTED OR ORIGINAL SCREEN PLAY
* '''GOLD COAST LOUNGE'''
'''SCREEN PLAY BY PASCAL AKA'''
* SAVE THE STREET
SCREEN PLAY BY FRANKQUOPHY AWUKU HANYABUI
* '''40 LOOKS GOOD ON YOU'''
'''SCREEN PLAY BY FOLAKE AMANFO'''
* ''BUSINESS AS USUAL''
SCREEN PLAY BY SOLAKE AMANFO & RANDOLPH OBAH
* ''AWAY BUS''
SCREEN PLAY BY KOFI ASAMOAH, YAW TWUMASI AND PETER SEDUFIA
; BEST ACTOR AFRICAN COLLABORATION
* '''MIKE EZURUONYE IN ''TENDER LIES'''''
* JIDOLA DABO IN ''BUSINESS AS USUAL''
* KUNLE RENI IN ''SIN CITY''
* ALENNE MANGET IN ''BROKEN''
* FRANK ARTUS IN ''SHUKI''
; BEST ACTRESS AFRICAN COLLABORATION
* SYNDY EMADE IN ''BROKEN''
* '''ROSE MEURER IN ''SIN CITY'''''
* UCHE JOMBO IN ''40 LOOKS GOOD ON YOU''
* RUTH KADIRI EZERAKA IN ''TENDER LIES''
; BEST MOTION PICTURE OF THE YEAR
* ''GOLD COAST LOUNGE''
'''PRODUCER - ESI YEBOAH'''
* ''A.B.A.D (FEATS OF DESTINY)''
PRODUCER- ISAAC AGYAPONG
* ''GETTING MARRIED''
PRODUCERS- ABDUL SALAM MUMUNI AND TONY RAMESH LACHMA
* ''BUSINESS AS USUAL''
PRODUCER- PASCAL AMANFO & SELASSIE IBRAHIM
* ''40 LOOKS GOOD ON YOU''
PRODUCER- SELASSIE IBRAHIM
* ''AWAY BUS''
PRODUCERS- KOFI ASAMOAH AND PETER SEDUFIA
* ''SIN CITY''
PRODUCER- YVONNE NELSON
* ''ADOMA''
SALLAM MUMUNI
; BEST MOVIE AFRICAN COLLABORATION
* ''BROKEN'' BY SYNDY EMADE
* ''TENDER LIES'' BY RUTH KADIRI
* '''40 LOOKS GOOD ON YOU ''BY SELASSIE IBRAHIM'''''
; BEST SHORT MOVIE
* '''NIRVANA ''BY WILLIAM KOJO AGBETI'''''
* ''ADA'' BY JAMES NARTEY
* ''ELECTION'' BY JOHN AGBEKO
; DISCOVERY OF THE YEAR
* RAQUEL AMMAH IN ''GOLD COAST LOUNGE''
* CINA SOUL IN ''GOLD COAST LOUNGE''
* OPHELIA DOEFIA IN ''SAVE THE STREET''
* '''FLORENCE ADJEI IN ''ADOMA'''''
* ROSY MEURER IN ''SIN CITY''
* QUASI BLAY IN ''ADOMA''
; FAVORITE ACTOR
* VAN VICKER
* MAJID MICHEL
* JOHN DUMELO
* PRINCE DAVID OSEI
* JAMES GARDINER
* KWADWO NKANSAH (LIL WIN)
* KOFI ADU (AGYA KOO)
* RICHARD ASHANTI (KALYBOS)
* JUSTICE HYMS (GHANA JESUS)
* AKWASI BOADI (AKROBETO)
* KWAKU MANU
* '''BENSON NANAYAW ODURO BOATENG (FUNNY FACE)'''
; FAVORITE ACTRESS
* JOSELYN DUMAS
* '''NANA AMA MACBROWN'''
* JACKIE APPIAH
* YVONNE NELSON
* YVONNE OKORO
* FELA MAKAFUI
* LYDIA FORSON
* JULIET IBRAHIM
* NADIA BUARI
* EMELIA BROBBEY
* MOESHA BODUONG
* MAAME SERWAA
; PERFORMANCE BY AN ACTOR IN A SUPPORTING ROLE
* JEFFERY NORTEY IN ''ADOMA''
* UMAR KRUPP IN ''AWAY BUS''
* ADJETEY ANNAG IN ''GOLD COAST LOUNGE''
* '''KOFI ADU IN ''AWAY BUS'''''
* PRINCE DAVID OSEI IN ''A.B.A.D (FEATS OF DESTINY)''
; PERFORMANCE BY AN ACTOR IN A LEADING ROLE
* '''ALPHONSE MENYO IN ''GOLD COAST LOUNGE'''''
* KOFI ADJORLOLO IN ''A.B.A.D (FEATS OF DESTINY)''
* JAMES GARDINER IN ''BUSINESS AS USUAL''
* MIKKI OSEI BERKO IN ''AWAY BUS''
* QUASI BLAY IN ''ADOMA''
; PERFORMANCE BY AN ACTRESS IN A SUPPORTING ROLE
* JESSICA WILLIAMS IN ''A.B.A.D (FEATS OF DESTINY)''
* FELLA MAKAFUI IN ''AWAY BUS''
* KALSOUME SINARE IN ''GETTING MARRIED''
* FLORENCE ADJEI IN ''ADOMA''
* '''ZYNNELL ZUH IN ''GOLD COAST LOUNGE'''''
; PERFORMANCE BY AN ACTRESS IN THE LEADING ROLE
* RAQUEL AMMA IN ''GOLD COAST LOUNGE''
* NADIA BUARI, JACKIE APPIAH, LYDIA FORSON, CHRISTABEL EKEH IN ''GETTING MARRIED''
* YVONNE NELSON IN ''SIN CITY''
* '''SALMA MUMIN IN ''AWAY BUS'''''
* SELASSIE IBRAHIM, UCHE JOMBO, ROSELYN NGISSAH, STEPHENIE BENSON, SHASSY BELLO IN ''40 LOOKS GOOD ON YOU''
<!--
*
;
*
*
*
;
*
;
*
;
*
*
I
*
;
*
*
*
; I
*
;
*
*
;
*
;
*
;
*
*
*
*
*
*
*
;
*
;
*
;
*
;
*
;
*
;
*
;
*
;
*
;
*
-->
== References ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Filimi zo muri Gana]]
5s5i30nqdq3b9748tu2l9xuq25v6rfe
Teta Diana
0
10042
132008
131604
2026-06-17T20:19:21Z
NSHUTIYIMANA Moise
17987
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */
132008
wikitext
text/x-wiki
'''Teta Diana''' ni umuhanzi w'umunyarwandakazi wubakiye ku njyana ya gakondo [https://inyarwanda.com/inkuru/95486/teta-diana-yasubiyemo-indirimbo-sindagira-yifashishije-umwe-mu-banyamahanga-yigisha-ikinya-95486.html] akaba aririmba n'izindi njyana nka fusion of folk, jazz ndetse na Afro-pop. Teta Diana kandi akaba azwiho kwandika indirimbo .<ref>[https://www.tetadiana.com/welcome#:~:text=Rwandan%20singer%20and%20music%20composer,%2C%20jazz%20and%20Afro%2Dpop. https://www.tetadiana.com/welcome#:~:text=Rwandan%20singer%20and%20music%20composer,%2C%20jazz%20and%20Afro%2Dpop.]</ref>
[[Dosiye:Sheet_music_EC2.jpg|thumb|Sheet music ]]
== '''Amateka ye''' ==
Teta Diana yavutse kuwa 5 Gicurasi 1992, yavukiye mu gihugu cya [[Kenya]] avukira mu muryango w' abana babiri. Teta Diana ntiyagize amahirwe yo kuba agifite ababyeyi be bombi kuko baje kw'itaba Imana, nyina umubyara yitabye Imana akiri muto; se umubyara witwaga Frazier Birangwa we yatabarutse mu mwaka wa 2006.<ref>[https://inyarwanda.com/inkuru/68175/teta-diana-68175.html https://inyarwanda.chttps://inyarwanda.com/inkuru/68175/teta-diana-68175.htmlom/inkuru/68175/teta-diana-68175.html]</ref> Nyuma yo kubura nyina umubyara akiri muto cyane ku buryo atigeze anabasha kumumenya, Teta Diana yarezwe na se we yari asigaranye. Teta Diane akoresha ndetse anavuga indimi 3 arizo [[Ikinyarwanda]], Igiswayili ndetse n' [[Icyongereza]].<ref>https://www.tetadiana.com/welcome</ref> Impano ya Teta Diana yo gukunda umuziki yatangiye kugaragara igihe yari afite imyaka cumi n' umwe(11), umurimo we wo kuririmba watangiye mu mwaka wa 2009 ubwo yagaragaye mu marushanwa yari yateguwe na German Group aho Teta Diane yagaragaye mu myanya itatu ya mbere. <ref>https://www.musicinafrica.net/directory/diana-teta</ref>
== '''Ibikorwa bye''' ==
Teta Diana kubwo kwimenyaho impano yo kuririmba yatangiye kwitabira ibikorwa bitandukanye, mu mwaka wa 2009 yatangiye kwitabira amarushanwa yaberaga i [[Nyamirambo]] yo gushakisha impano mubakiri bato yitwaga talent detection. yakomeje mu mwaka wa 2011 aho Teta Diana yakoranye indirimbo na Uncle Austin yitwaga "ndagukunda nzapfa ejo" aho Uncle Austin yateraga Teta Diana akamwikiriza, iyi ndirimbo ikaba izwiho kuba yaramamaye cyane muri icyo gihe.
Mu mwaka wa 2012 Teta Diana yitabiriye irushanwa rya tusker project fame ryaberaga mu gihugu cya [[Kenya]], nubwo atabshije kugera kure mu marushanwa gusa yagaragaje ubutwari no kudacika intege ndetse akaba yari afite intego mu muziki we. Ku wa 08 Werurwe 2022 Teta Diana yateguye igitaramo kibera mu nyubako ya Centre Culturel Francophone aho iyi taliki ngaruka mwaka ibaho ku rwego mpuzamahanga mu kwizihiza [[Umugore|abagore]], Teta Diane akaba yarifuje gutaramira abakunzi be kuri uwo munsi udasanzwe nawe yifatanya nabo mu kwizihiza umunsi w'abagore.<ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/umuziki/article/teta-diana-yaje-gutaramira-i-kigali-k-umunsi-mpuzamahanga-w-abagore</ref>Ahagana ku mugoroba wo kuri 2 Kanama 2023 nibwo Teta Diana nibwo yerekeje mu majyaruguru y’iki gihugu cya Suwede, aho yari ategerejwe kubera Iserukiramuco ryitwa Urkult, aha hari kubera ibirori by'iserukiramuco aho rimaze imyaka 28,ryongeye kuba bisanzwe aho bimara iminsi itatu irenga, babyitezwe kandi nanone Teta Diana ari mu bazaririmba kuruyu wa Gatandatu tariki 5 Kanama 2023 aho ubwo rizaba risozwa, Uyu muhanzikazi Teta Diana asanzwe atuye mu Mujyi wa Malimö, nasoza iki gitaramo agomba guhita ataha kuko ari umwe mu batumiwe murindi nanone serukiramuco aho ryo riberayo ryitwa Malmö Festival iri rikaba naro rimaze imyaka 38 cyane ko ryatangiye kuba muri 1985. Iri serukiramuco rya Malmö Festiva ryo rimara iminsi umunani ribera mu mujyi hagati aho bafunga imihanda bazariririmbamo mu gihe cy'igera hafi ku minsi ine, aha rero hari Imwe ni ndirimbamo gakondo harimo imbyino z’Ikinyarwanda mfatanyije n’abacuranzi bakomoka muri [[Afurika]] y’Iburengerazuba n’abo muri [[Suwede]], aha nzaba mfite abacuranzi byibuza umunani .<ref>https://igihe.com/imyidagaduro/article/teta-diana-agiye-kwitabira-amaserukiramuco-akomeye-muri-suede</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/125639/teta-diana-yatumiwe-kuririmba-mu-iserukiramuco-urkult-rimaze-imyaka-28-125639.html</ref>
== '''Ihangano bya Teta Diana''' ==
Teta Diane yagiye ashyira ahagaragara ibihangano bye bitandukanye harimo gusohora album zitandukanye, zimwe mu ndirimbo yagiye asohora hakubeyemo izi zikurikira:
{| class="wikitable"
|+
!Indirimbo
!Umwaka yakorewemo
!Aho wayisanga
|-
|Umugwegwe
|2021
|Youtube [https://www.youtube.com/watch?v=yY-49GLXAbM]
|-
|Undi munsi
|2021
|Youtube [https://www.youtube.com/watch?v=7qG9YWcoIV4]
|-
|Uzaze
|2021
|Youtube [https://www.youtube.com/watch?v=rb15WTTSkIw]
|-
|Agashinge
|2020
|Youtube [https://www.youtube.com/watch?v=FaDkN52AQkE]
|-
|None n' ejo
|2018
|youtube [https://www.youtube.com/watch?v=ttZPUBo2YzI]
|-
|Umpe akanya
|2018
|youtube[https://www.youtube.com/watch?v=rIRbcXi6EMQ]
|-
|Birangwa
|2017
|Youtube [https://www.youtube.com/watch?v=NLzQvVBOljg]
|-
|Ndaje
|2016
|Youtube [https://www.youtube.com/watch?v=ZnVYD70kxMg]
|-
|Velo
|2016
|Youtube [https://www.youtube.com/watch?v=Bmf5zmz3coM]
|-
|Tanga agatego
|2015
|Youtube [https://www.youtube.com/watch?v=gnaMX_--pxw]
|-
|Canga ikarita
|2014
|Youtube [https://www.youtube.com/watch?v=KITCDCung1c]
|}
Mu mwaka wa 2020 habaye igitaramo gikomeye cyo kuba uyu muhanzikazi yashyira ahagagara alubumu ye, Teta Diana yatangajeko 50% by' amafaranga azavana muri alubumu ye yise "Iwanyu" azayatanga mukigega Aegis Trust, Aegis Trust ukaba ari umuryango mpuzamahanga utegamiye kuri leta ukaba uharanira kurwanya Jenoside n' irindi hohoterwa rikorerwa ikiremwamuntu. Teta Diane yabaye umwe mubatanze ikiganiro mubiganiro umuryango wa Aegis Trust yateguranye n' [[urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]]. Ibi biganiro byiswe "From hate to humanity" bikaba byarabaye kuva taliki ya 6 Nzeri 2020 kugeza 20 Nzeri 2020. bamwe mubatumiwe harimo uwashinze itorero mashirika "Hope Azeda" unategura isurukiramico ry' ubumuntu n' ibindi, harimo (RTD) LT General Romeo Dallaire wari uyoboye (MINUAR) ingabo zari zishinze kubungabunga umutekano mu [[Rwanda]]. harimo nabandi batandukanye nka Malaika Uwamahoro umuvuzi w' imivugo akaba n' umukinnyi wa filimi nyarwanda, Linda Melvern, Freddy Mutanguha, Sandra Shenge na Mark Gwamaka.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/99015/teta-diana-azatanga-50-byamafaranga-azava-muri-album-ye-mu-muryango-aegis-trust-99015.html</ref>
Teta Diana kandi yasohoye umuzingo w' indirimbo yise EP(Extended Play). uwo muzingo wa EP warimo indimbo enye arizo izi zikurikira:
# Undi Munsi
# Uzaze
# Agashinge
# ndetse n' Umugwegwe
Umuzingo w' indirimbo za EP zahimbwe ndetse zifatwa amajwi muburyo bwa gakondo buvanze n' injyana ya kinyafurika. Teta Diana yavuze kuri izi ndirimbo zose ko zirimo inganzo zifasha abantu kugarura icyizere n' umunezero kubaba bihebye.<ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/muzika/article/teta-diana-yasohoye-umuzingo-album-yise-ep</ref>
== '''Ibihugu Yatembereyemo''' ==
Teta Diane yagiye amenyekana mubihugu bitandukanye kubwo kugenda akoramo ibitaramo bitandukanye ndetse no mubindi bikorwa, mu mwaka wa 2015 Teta Diane yitabiriye inama y' urubyiruko yabereye muri [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika]]. muri iyi nama Teta Diana yagiye nk' urubyiruko ndetse nk' umuhanzi, iri huriro ry' urubyiruko rikaba ryarateguwe na ambasade y' [[Rwanda]] muri [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika]], iyi nama ikaba yaribaye kuncuro ya mbere murwego rwo guhuza urubyiruko ruhaba, inama ikaba yarabereye i Dallars muri Texas. iri huriro ryari rigamije guhuza urubyiruko rw'u [[Rwanda]] rutatanye mumpande zitandukanye za [[Amerika]] mukugirango bamenyane ndetse banaganire kucyabateza imbere ndetse kigateza n\ igihugu cyabo cy'u [[Rwanda]] imbere.<ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/muzika/Teta-Diana-agiye-kujya-muri-Amerika-kwitabira-inama-y-urubyiruko</ref>
Kuva taliki ya 19 Nzeri kugeza 14 Ukwakira 2016 Teta Diane yari muri umwe mubahanzi 10 ku isi yose batorewe kuzitabira Music Action Lab. muri iyo gahunda Teta Diana ymanze ibyumweru bitatu byambere hamwe nabandi bahanzi bari muri San Fransisco naho icyumweru cya nyuma bakimara i [[Megizike]].<ref>{{Cite web |url=https://www.eachamps.rw/article/2467/Teta-Diana-mu-byishimo-nyuma-yo-gutera-indi-ntambwe-ikomeye-muri-muzika |title=Archive copy |access-date=2022-02-22 |archive-date=2022-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222145602/https://www.eachamps.rw/article/2467/Teta-Diana-mu-byishimo-nyuma-yo-gutera-indi-ntambwe-ikomeye-muri-muzika |url-status=dead }}</ref>
Teta Diana kandi yatumiwe mugitaramo cyo kuririmba mu isesukiramuco rikomeye mugihugu cy' [[Ububiligi]] arinaho yateganije kugurishirizamo album ye yise " Iwanyu", iri sesurukiramico ryabaye taliki ya 22 Gasjyantare 2020. Teta Diana yavuzeko intego nyamukuru yiki gitaramo ikigamijwe ari ugusakaza ururimi ndetse n' umuco Nyarwanda. <ref>http://isimbi.rw/imyidagaduro/article/diana-teta-azitabira-iserukiramuco-rikomeye-mu-bubiligi-anagurishirizemo-alubumu-yise-iwanyu</ref>
Bimwe mubindi bihugu Teta Diana yagiyemo harimo [[Suwede]], Beligium, [[Senegali]], [[Ubugande]], Netherlands, [[Kenya]], DRC n' ibindi...<ref>{{Cite web |url=https://hdsentertainment.co.za/teta-diana/ |title=Archive copy |access-date=2022-02-22 |archive-date=2022-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222145553/https://hdsentertainment.co.za/teta-diana/ |url-status=dead }}</ref>
== '''Ibitaramo yitabiriye''' ==
Teta Diana wamamaye mu [[Rwanda]] azwi kuba yaritabiriye ibitaramo bigiye bitandukanye mumigabane itandukanye y' isi harimo [[Afurika]], [[Amerika]], ndetse na [[Aziya]]. kuwa 27 Gahyantare 2020 mu sesukiramico ryabereye mu [[Ububiligi]] muri Brugers mu nzu y' imyidagaduro yitwa concertgebouw hasanzwe hacurangirwa umuziki w' umwimerere( Musique Classique). Teta Diana akaba yarabaye umunyafurika wa mbere waririmbiye muri iyi nyubako mu njyana z' inyamahanga.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/95715/nanyuzwe-akari-ku-mutima-wa-teta-diana-watanze-ibyishimo-mu-iserukiramuco-rikomeye-mu-bubi-95715.html</ref>
Teta Diane yakoreye igitaramo mumugi witwa limham arikumwe n' umugabo ukunda kumufasha witwa Gabriel Hermansson ndetse n' itsinda ry' abacuranzi be. yakoze iki gitaramo ari uburyo bwo gusogongeza abakunzi be ku EP(Extended Play) yaraherutse gusohora. muri icyo gitaramo Teta Diana yatangaje ko ari byiza cyane kuko bimuha amahirwe yo kumenyekanisha umuco nyarwanda ndetse binatuma abona umwanya wo kuganiriza abanyeshuri umuco nyarwanda.<ref>{{Cite web |url=https://genesisbizz.com/Teta-Diana-yatangiye-gusogongeza-abo-muri-Suede-kuri-EP-ye |title=Archive copy |access-date=2022-02-22 |archive-date=2022-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222113018/https://genesisbizz.com/Teta-Diana-yatangiye-gusogongeza-abo-muri-Suede-kuri-EP-ye |url-status=dead }}</ref>
Bimwe mubindi bitaramo yitabiriye harimo:
* Tetes a tetes music festival 2020
* Next Einstein Forum 2015 <ref>https://rushyashya.net/teta-diana-yageze-i-dakar-aho-agiye-gususurutsa-abazitabira-next-einstein-forum-nef/</ref>
* Kigali up music festival 2015
* FESPAM 2013 <ref>https://primestage.com/events/rwanda/</ref>
== '''Ibihembo Yahawe''' ==
Teta Diane yahawe igihembo na madam [[Jeannette Kagame]] nkumwe mundashyikirwa mu rubyiruko. mu birori byo gushimira ibigo n' imiryango bifasha urubyiruko kwiteza imbere(Youthconnect Champions) hamwe n' urubyiruko ryageze kubikorwa by' indashyikirwa Celebrating Youth Rwandan Achievers (CYRWA) muburyo bwo kubahindura ndetse no muri rusange sosiyete Nyarwanda. iki gikorwa cyateguwe n' imbuto foundation kubufatanye na minisiteri y' urubyiruko n' ikoranabuhanga (MYICT), mubasaga 7 b' urubyiruko bahembwe mukuba barageze kubikorwa by' indashyikirwa muribo Teta Diana nawe akaba yari umwe mubahembwe icyo gihembo, ndetse hatanzwe ishimwe ku bigo n' imiryango bifasha urubyiruko kwiteza imbere.<ref>{{Cite web |url=https://www.eachamps.rw/article/1367/Teta-Diana-mu-bashyikirijwe-na-Madamu-Jeannette-Kagame-ibihembo-byabakoze-ibikorwa-byindashyikirwa-burubyiruko |title=Archive copy |access-date=2022-02-22 |archive-date=2022-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222141550/https://www.eachamps.rw/article/1367/Teta-Diana-mu-bashyikirijwe-na-Madamu-Jeannette-Kagame-ibihembo-byabakoze-ibikorwa-byindashyikirwa-burubyiruko |url-status=dead }}</ref>
== '''reba''' ==
km260xaw3vhp7euo9ljkwpf93wnn4dt
Urugomero rwa Ntaruka
0
10131
132019
131405
2026-06-17T20:42:47Z
NSHUTIYIMANA Moise
17987
Imyandikire
132019
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Vane monument.jpg|thumb|326x326px|iyi vane yakoresheje imwe mu mashini z'uruganda rwa Ntaruka kuva 1959 kugeza 2013]]
[[Dosiye:Cataratas Victoria, Zambia-Zimbabue, 2018-07-27, DD 30-34 PAN.jpg|thumb|Urugomero|326x326px]]
[[Dosiye:Former Ntaruka Hydro Powerplant.jpg|thumb|Amafoto yurugomero rwa ntaruka rutaravugururwa]]
[[Dosiye:Vine monument.jpg|thumb|vine monument]]
== Amateka ==
Urugomero rwa ntaruka rwubatswe mu mwaka wa 1959, rukaba ruherereye mu karere ka Burera<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/Burera-Hari-urugomero-rwa-Ntaruka-ariko-abafite-amashanyarazi-ni-bake</ref>, mu murenge wa Kinoni ho muntara y' amajyaruguru. kugeza ubu uru rugomero rutanga amashanyarazi ungana na MW11,5, ndetse amazi urwo rugomero rukoresha mugutanga amashanyarazi ,aturuka mu gishanga cya Rugezi.<ref>{{Cite web |url=https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=21616 |title=Archive copy |access-date=2022-04-03 |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125002645/https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=21616 |url-status=dead }}</ref>
=== Akamaro ===
Mu karere ka [[Akarere ka Burera|Burera]] aho uru rugomero ruherereye, 12,1% -15% by'abaturage nibo bagerwagaho n' amashanyarazi muri 2015,gusa ubuyobozi bwako karere buvugako bushyize imbaraga mukugeza amashanyarazi ku baturage benshi ba Burera, dore ko Ntaruka itanga amashanyarazi menshi cyane agera kuri MW11,5 bityo abanyaburera ntibakwiye kuba mukizima cyangwa ngo bacane itadowa.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/Burera-Hari-urugomero-rwa-Ntaruka-ariko-abafite-amashanyarazi-ni-bake</ref>
=== Reba ===
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Iterambere]]
ssqcwnrqyb4gx9ax1t64kr3o6cssjzn
Abayisenga Marie Grace
0
10213
132042
128544
2026-06-18T08:25:43Z
MBERABAHIZI
13994
132042
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Young_Grace_2.jpg|thumb|Young Grace ]]
<u>'''Abayisenga marie grace'''</u>
Young Grace, amazina ye bwite ni '''Abayisenga Marie Grace''', ni umuraperikazi w’Umunyarwandakazi wavutse ku wa 19 Nzeri 1993 i Rubavu mu cyahoze ari Gisenyi. Azwi cyane nk’umwe mu bakobwa bazamuye injyana ya Hip Hop mu [[Rwanda]], aho yigaragaje akiri muto binyuze mu ndirimbo ze zatumye izina rye rimenyekana ku rwego rw’igihugu.<ref>https://www.kigalitoday.com/ntibisanzwe/article/izabayo-grace-yegukanye-ikamba-rya-miss-w-akagari-ka-rukaragata</ref>
== Ubuzima bwite ==
Young Grace ni imfura mu muryango w’abana batatu kandi yakuriye mu muryango w’ababyeyi bombi. Yatangiye muzika rwihishwa, ariko nyuma ababyeyi be baza kumushyigikira bamaze kubona impano ye. Uretse muzika, yakomeje amasomo ye muri Kaminuza. Yavuze ko umuziki wamufashije kwiyishyurira ishuri, kugura imodoka no kwiyubakira ubuzima bwigenga akiri muto.
== Umwuga ==
Young Grace yinjiye mu muziki mu mpera za 2009 akora indirimbo ye ya mbere yise ''Hip Hop Game'' akiri mu mashuri yisumbuye. Iyo ndirimbo yamubereye intangiriro y’urugendo rwe rwa muzika, imukuriza izina n’abafana benshi. Mu rugendo rwe, yakoze indirimbo nyinshi ndetse ashyira hanze album zitandukanye. Yitabiriye kandi amarushanwa akomeye ya muzika mu Rwanda arimo nka '''Primus Guma Guma Super Star inshuro ebyiri''', muri 2012 no muri 2014 uyu mwak yaje ku mwanya wa 9 mu bahanzi 10 bahatanaga. Yahembwe miliyoni imwe y'amanyarwanda. Byamufashije gukomeza kumenyekana no kwagura ibikorwa bye bya muzika. Young Grace ahamya ko [[Umuziki gakondo w'u Rwanda|umuziki]] wamufashije kwigenga no kwiteza imbere.<ref>https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/young-grace/amakuru/article/ku-myaka-21-young-grace-yujuje
</ref>
== Amashakiro ==
<references />{{DEFAULTSORT:ABAYISENGA Marie Grace (young grace)}}
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
[[Ikiciro:Umuziki nyarwanda]]
[[Ikiciro:Rwandan artists]]
kq1lqzr7zzndelqufydj0vrhzu9iiwv
132052
132042
2026-06-18T08:54:03Z
B.Scalling
15089
132052
wikitext
text/x-wiki
<big>Abayisenga</big> <big>Marie Grace:ni</big> umuraperikazi w’Umunyarwandakazi wavutse ku wa 19 Nzeri 1993,yavukiye i [[Umujyi wa Rubavu|Rubavu]] mu cyahoze ari Gisenyi. Azwi cyane nk’umwe mu bakobwa bazamuye injyana ya Hip Hop mu [[Rwanda]], aho yigaragaje akiri muto binyuze mu ndirimbo ze zatumye izina rye rimenyekana ku rwego rw’igihugu.<ref>https://www.kigalitoday.com/ntibisanzwe/article/izabayo-grace-yegukanye-ikamba-rya-miss-w-akagari-ka-rukaragata</ref>
== Ubuzima bwite ==
Young Grace ni imfura mu muryango w’abana batatu kandi yakuriye mu muryango w’ababyeyi bombi. Yatangiye muzika rwihishwa, ariko nyuma ababyeyi be baza kumushyigikira bamaze kubona impano ye. Uretse muzika, yakomeje amasomo ye muri Kaminuza. Yavuze ko umuziki wamufashije kwiyishyurira ishuri, kugura imodoka no kwiyubakira ubuzima bwigenga akiri muto.
== Umwuga ==
Young Grace yinjiye mu muziki mu mpera za 2009 akora indirimbo ye ya mbere yise ''Hip Hop Game'' akiri mu mashuri yisumbuye. Iyo ndirimbo yamubereye intangiriro y’urugendo rwe rwa muzika, imukuriza izina n’abafana benshi. Mu rugendo rwe, yakoze indirimbo nyinshi ndetse ashyira hanze album zitandukanye. Yitabiriye kandi amarushanwa akomeye ya muzika mu Rwanda arimo nka '''Primus Guma Guma Super Star inshuro ebyiri''', muri 2012 no muri 2014 uyu mwak yaje ku mwanya wa 9 mu bahanzi 10 bahatanaga. Yahembwe miliyoni imwe y'amanyarwanda. Byamufashije gukomeza kumenyekana no kwagura ibikorwa bye bya muzika. Young Grace ahamya ko [[Umuziki gakondo w'u Rwanda|umuziki]] wamufashije kwigenga no kwiteza imbere.<ref>https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/young-grace/amakuru/article/ku-myaka-21-young-grace-yujuje
</ref>
== Amashakiro ==
<references />{{DEFAULTSORT:ABAYISENGA Marie Grace (young grace)}}
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
[[Ikiciro:Umuziki nyarwanda]]
[[Ikiciro:Rwandan artists]]
kuay04aleybruq7k5qfouqacnkgp6h7
132058
132052
2026-06-18T09:00:52Z
B.Scalling
15089
KONGERAMO AMAKURU
132058
wikitext
text/x-wiki
<big>Abayisenga</big> <big>Marie Grace:ni</big> umuraperikazi w’Umunyarwandakazi wavutse ku wa 19 Nzeri 1993,yavukiye i [[Umujyi wa Rubavu|Rubavu]] mu cyahoze ari Gisenyi<ref>[https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/young-grace-watandukanye-n-abasore-batanu-yavuze-ku-muzungu-umurusha-imyaka-6#google_vignette Young Grace watandukanye n’abasore batanu yavuze ku muzungu umurusha imyaka (…) - Umuryango.rw]
</ref>. Azwi cyane nk’umwe mu bakobwa bazamuye injyana ya Hip Hop mu [[Rwanda]], aho yigaragaje akiri muto binyuze mu ndirimbo ze zatumye izina rye rimenyekana ku rwego rw’igihugu.<ref>https://www.kigalitoday.com/ntibisanzwe/article/izabayo-grace-yegukanye-ikamba-rya-miss-w-akagari-ka-rukaragata</ref>
== Ubuzima bwite ==
Young Grace ni imfura mu muryango w’abana batatu kandi yakuriye mu muryango w’ababyeyi bombi. Yatangiye muzika rwihishwa, ariko nyuma ababyeyi be baza kumushyigikira bamaze kubona impano ye. Uretse muzika, yakomeje amasomo ye muri Kaminuza. Yavuze ko umuziki wamufashije kwiyishyurira ishuri, kugura imodoka no kwiyubakira ubuzima bwigenga akiri muto.
== Umwuga ==
Young Grace yinjiye mu muziki mu mpera za 2009 akora indirimbo ye ya mbere yise ''Hip Hop Game'' akiri mu mashuri yisumbuye. Iyo ndirimbo yamubereye intangiriro y’urugendo rwe rwa muzika, imukuriza izina n’abafana benshi. Mu rugendo rwe, yakoze indirimbo nyinshi ndetse ashyira hanze album zitandukanye. Yitabiriye kandi amarushanwa akomeye ya muzika mu Rwanda arimo nka '''Primus Guma Guma Super Star inshuro ebyiri''', muri 2012 no muri 2014 uyu mwak yaje ku mwanya wa 9 mu bahanzi 10 bahatanaga. Yahembwe miliyoni imwe y'amanyarwanda. Byamufashije gukomeza kumenyekana no kwagura ibikorwa bye bya muzika. Young Grace ahamya ko [[Umuziki gakondo w'u Rwanda|umuziki]] wamufashije kwigenga no kwiteza imbere.<ref>https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/young-grace/amakuru/article/ku-myaka-21-young-grace-yujuje
</ref>
== Amashakiro ==
<references />{{DEFAULTSORT:ABAYISENGA Marie Grace (young grace)}}
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
[[Ikiciro:Umuziki nyarwanda]]
[[Ikiciro:Rwandan artists]]
3jznuaj7p2w1jkwrslvqhidzsimvy7i
132062
132058
2026-06-18T09:06:11Z
B.Scalling
15089
kongeramo amafoto
132062
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Young Grace 2.jpg|thumb|Abayisenga marie grace]]
<big>Abayisenga</big> <big>Marie Grace:ni</big> umuraperikazi w’Umunyarwandakazi wavutse ku wa 19 Nzeri 1993,yavukiye i [[Umujyi wa Rubavu|Rubavu]] mu cyahoze ari Gisenyi<ref>[https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/young-grace-watandukanye-n-abasore-batanu-yavuze-ku-muzungu-umurusha-imyaka-6#google_vignette Young Grace watandukanye n’abasore batanu yavuze ku muzungu umurusha imyaka (…) - Umuryango.rw]
</ref>. Azwi cyane nk’umwe mu bakobwa bazamuye injyana ya Hip Hop mu [[Rwanda]], aho yigaragaje akiri muto binyuze mu ndirimbo ze zatumye izina rye rimenyekana ku rwego rw’igihugu.<ref>https://www.kigalitoday.com/ntibisanzwe/article/izabayo-grace-yegukanye-ikamba-rya-miss-w-akagari-ka-rukaragata</ref>
== Ubuzima bwite ==
Young Grace ni imfura mu muryango w’abana batatu kandi yakuriye mu muryango w’ababyeyi bombi. Yatangiye muzika rwihishwa, ariko nyuma ababyeyi be baza kumushyigikira bamaze kubona impano ye. Uretse muzika, yakomeje amasomo ye muri Kaminuza. Yavuze ko umuziki wamufashije kwiyishyurira ishuri, kugura imodoka no kwiyubakira ubuzima bwigenga akiri muto.
== Umwuga ==
Young Grace yinjiye mu muziki mu mpera za 2009 akora indirimbo ye ya mbere yise ''Hip Hop Game'' akiri mu mashuri yisumbuye. Iyo ndirimbo yamubereye intangiriro y’urugendo rwe rwa muzika, imukuriza izina n’abafana benshi. Mu rugendo rwe, yakoze indirimbo nyinshi ndetse ashyira hanze album zitandukanye. Yitabiriye kandi amarushanwa akomeye ya muzika mu Rwanda arimo nka '''Primus Guma Guma Super Star inshuro ebyiri''', muri 2012 no muri 2014 uyu mwak yaje ku mwanya wa 9 mu bahanzi 10 bahatanaga. Yahembwe miliyoni imwe y'amanyarwanda. Byamufashije gukomeza kumenyekana no kwagura ibikorwa bye bya muzika. Young Grace ahamya ko [[Umuziki gakondo w'u Rwanda|umuziki]] wamufashije kwigenga no kwiteza imbere.<ref>https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/young-grace/amakuru/article/ku-myaka-21-young-grace-yujuje
</ref>
== Amashakiro ==
<references />{{DEFAULTSORT:ABAYISENGA Marie Grace (young grace)}}
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
[[Ikiciro:Umuziki nyarwanda]]
[[Ikiciro:Rwandan artists]]
6w3t9idbvb4dju23hbw88v5ptl64try
132066
132062
2026-06-18T09:08:22Z
B.Scalling
15089
132066
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Young Grace 2.jpg|thumb|Abayisenga marie grace]]
<big>Abayisenga</big> <big>Marie Grace:ni</big> umuraperikazi w’Umunyarwandakazi wavutse ku wa 19 Nzeri 1993,yavukiye i [[Umujyi wa Rubavu|Rubavu]] mu cyahoze ari Gisenyi<ref name=":0">[https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/young-grace-watandukanye-n-abasore-batanu-yavuze-ku-muzungu-umurusha-imyaka-6#google_vignette Young Grace watandukanye n’abasore batanu yavuze ku muzungu umurusha imyaka (…) - Umuryango.rw]
</ref>. Azwi cyane nk’umwe mu bakobwa bazamuye injyana ya Hip Hop mu [[Rwanda]], aho yigaragaje akiri muto binyuze mu ndirimbo ze zatumye izina rye rimenyekana ku rwego rw’igihugu.<ref>https://www.kigalitoday.com/ntibisanzwe/article/izabayo-grace-yegukanye-ikamba-rya-miss-w-akagari-ka-rukaragata</ref>
== Ubuzima bwite<ref name=":0" /> ==
Young Grace ni imfura mu muryango w’abana batatu kandi yakuriye mu muryango w’ababyeyi bombi. Yatangiye muzika rwihishwa, ariko nyuma ababyeyi be baza kumushyigikira bamaze kubona impano ye. Uretse muzika, yakomeje amasomo ye muri Kaminuza. Yavuze ko umuziki wamufashije kwiyishyurira ishuri, kugura imodoka no kwiyubakira ubuzima bwigenga akiri muto.
== Umwuga ==
Young Grace yinjiye mu muziki mu mpera za 2009 akora indirimbo ye ya mbere yise ''Hip Hop Game'' akiri mu mashuri yisumbuye. Iyo ndirimbo yamubereye intangiriro y’urugendo rwe rwa muzika, imukuriza izina n’abafana benshi. Mu rugendo rwe, yakoze indirimbo nyinshi ndetse ashyira hanze album zitandukanye. Yitabiriye kandi amarushanwa akomeye ya muzika mu Rwanda arimo nka '''Primus Guma Guma Super Star inshuro ebyiri''', muri 2012 no muri 2014 uyu mwak yaje ku mwanya wa 9 mu bahanzi 10 bahatanaga. Yahembwe miliyoni imwe y'amanyarwanda. Byamufashije gukomeza kumenyekana no kwagura ibikorwa bye bya muzika. Young Grace ahamya ko [[Umuziki gakondo w'u Rwanda|umuziki]] wamufashije kwigenga no kwiteza imbere.<ref>https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/young-grace/amakuru/article/ku-myaka-21-young-grace-yujuje
</ref>
== Amashakiro ==
<references />{{DEFAULTSORT:ABAYISENGA Marie Grace (young grace)}}
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
[[Ikiciro:Umuziki nyarwanda]]
[[Ikiciro:Rwandan artists]]
fb5anstxvc7ygu5oavwp2oxymvtrq43
132071
132066
2026-06-18T09:13:27Z
B.Scalling
15089
132071
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Young Grace 2.jpg|thumb|Abayisenga marie grace]]
<big>Abayisenga</big> <big>Marie Grace:ni</big> umuraperikazi w’Umunyarwandakazi wavutse ku wa 19 Nzeri 1993,yavukiye i [[Umujyi wa Rubavu|Rubavu]] mu cyahoze ari Gisenyi<ref name=":0">[https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/young-grace-watandukanye-n-abasore-batanu-yavuze-ku-muzungu-umurusha-imyaka-6#google_vignette Young Grace watandukanye n’abasore batanu yavuze ku muzungu umurusha imyaka (…) - Umuryango.rw]
</ref>. Azwi cyane nk’umwe mu bakobwa bazamuye injyana ya Hip Hop mu [[Rwanda]], aho yigaragaje akiri muto binyuze mu ndirimbo ze zatumye izina rye rimenyekana ku rwego rw’igihugu.<ref>https://www.kigalitoday.com/ntibisanzwe/article/izabayo-grace-yegukanye-ikamba-rya-miss-w-akagari-ka-rukaragata</ref>
== Ubuzima bwite<ref name=":0" /> ==
Young Grace ni imfura mu muryango w’abana batatu kandi yakuriye mu muryango w’ababyeyi bombi. Yatangiye muzika rwihishwa, ariko nyuma ababyeyi be baza kumushyigikira bamaze kubona impano ye. Uretse muzika, yakomeje amasomo ye muri Kaminuza. Yavuze ko umuziki wamufashije kwiyishyurira ishuri, kugura imodoka no kwiyubakira ubuzima bwigenga akiri muto.
== Umwuga ==
Young Grace yinjiye mu muziki mu mpera za 2009 akora indirimbo ye ya mbere yise ''Hip Hop Game,''akiri mu mashuri yisumbuye. Iyo ndirimbo yamubereye intangiriro y’urugendo rwe rwa muzika, imukuriza izina n’abafana benshi. Mu rugendo rwe, yakoze indirimbo nyinshi ndetse ashyira hanze album zitandukanye. Yitabiriye kandi amarushanwa akomeye ya muzika mu Rwanda arimo nka '''Primus Guma Guma Super Star inshuro ebyiri''', muri 2012 no muri 2014 uyu mwak yaje ku mwanya wa 9 mu bahanzi 10 bahatanaga. Yahembwe miliyoni imwe y'amanyarwanda. Byamufashije gukomeza kumenyekana no kwagura ibikorwa bye bya muzika. Young Grace ahamya ko [[Umuziki gakondo w'u Rwanda|umuziki]] wamufashije kwigenga no kwiteza imbere.<ref>https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/young-grace/amakuru/article/ku-myaka-21-young-grace-yujuje
</ref>
== Amashakiro ==
<references />{{DEFAULTSORT:ABAYISENGA Marie Grace (young grace)}}
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
[[Ikiciro:Umuziki nyarwanda]]
[[Ikiciro:Rwandan artists]]
d76wthaq22hxl6cea6e45n4eorq26k8
132074
132071
2026-06-18T09:15:26Z
B.Scalling
15089
132074
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Young Grace 2.jpg|thumb|Abayisenga marie grace]]
<big>Abayisenga</big> <big>Marie Grace:ni</big> umuraperikazi w’Umunyarwandakazi wavutse ku wa 19 Nzeri 1993,yavukiye i [[Umujyi wa Rubavu|Rubavu]] mu cyahoze ari Gisenyi<ref name=":0">[https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/young-grace-watandukanye-n-abasore-batanu-yavuze-ku-muzungu-umurusha-imyaka-6#google_vignette Young Grace watandukanye n’abasore batanu yavuze ku muzungu umurusha imyaka (…) - Umuryango.rw]
</ref>. Azwi cyane nk’umwe mu bakobwa bazamuye injyana ya Hip Hop mu [[Rwanda]], aho yigaragaje akiri muto binyuze mu ndirimbo ze zatumye izina rye rimenyekana ku rwego rw’igihugu.<ref>https://www.kigalitoday.com/ntibisanzwe/article/izabayo-grace-yegukanye-ikamba-rya-miss-w-akagari-ka-rukaragata</ref>
== Ubuzima bwite<ref name=":0" /> ==
Young Grace ni imfura mu muryango w’abana batatu kandi yakuriye mu muryango w’ababyeyi bombi. Yatangiye muzika rwihishwa, ariko nyuma ababyeyi be baza kumushyigikira bamaze kubona impano ye. Uretse muzika, yakomeje amasomo ye muri Kaminuza. Yavuze ko umuziki wamufashije kwiyishyurira ishuri, kugura imodoka no kwiyubakira ubuzima bwigenga akiri muto.
== Umwuga ==
Abayisenga Marie Grace yinjiye mu muziki mu mpera za 2009 akora indirimbo ye ya mbere yise ''Hip Hop Game,''akiri mu mashuri yisumbuye. Iyo ndirimbo yamubereye intangiriro y’urugendo rwe rwa muzika, imukuriza izina n’abafana benshi. Mu rugendo rwe, yakoze indirimbo nyinshi ndetse ashyira hanze album zitandukanye. Yitabiriye kandi amarushanwa akomeye ya muzika mu Rwanda arimo nka '''Primus Guma Guma Super Star inshuro ebyiri''', muri 2012 no muri 2014 uyu mwak yaje ku mwanya wa 9 mu bahanzi 10 bahatanaga. Yahembwe miliyoni imwe y'amanyarwanda. Byamufashije gukomeza kumenyekana no kwagura ibikorwa bye bya muzika. Young Grace ahamya ko [[Umuziki gakondo w'u Rwanda|umuziki]] wamufashije kwigenga no kwiteza imbere.<ref>https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/young-grace/amakuru/article/ku-myaka-21-young-grace-yujuje
</ref>
== Amashakiro ==
<references />{{DEFAULTSORT:ABAYISENGA Marie Grace (young grace)}}
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
[[Ikiciro:Umuziki nyarwanda]]
[[Ikiciro:Rwandan artists]]
69q4m9h1sk8xctd6ag6onzu7t979dca
132077
132074
2026-06-18T09:16:13Z
B.Scalling
15089
kongeramo amakuru
132077
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Young Grace 2.jpg|thumb|Abayisenga marie grace]]
<big>Abayisenga</big> <big>Marie Grace:ni</big> umuraperikazi w’Umunyarwandakazi wavutse ku wa 19 Nzeri 1993,yavukiye i [[Umujyi wa Rubavu|Rubavu]] mu cyahoze ari Gisenyi<ref name=":0">[https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/young-grace-watandukanye-n-abasore-batanu-yavuze-ku-muzungu-umurusha-imyaka-6#google_vignette Young Grace watandukanye n’abasore batanu yavuze ku muzungu umurusha imyaka (…) - Umuryango.rw]
</ref>. Azwi cyane nk’umwe mu bakobwa bazamuye injyana ya Hip Hop mu [[Rwanda]], aho yigaragaje akiri muto binyuze mu ndirimbo ze zatumye izina rye rimenyekana ku rwego rw’igihugu.<ref>https://www.kigalitoday.com/ntibisanzwe/article/izabayo-grace-yegukanye-ikamba-rya-miss-w-akagari-ka-rukaragata</ref>
== Ubuzima bwite<ref name=":0" /> ==
Young Grace ni imfura mu muryango w’abana batatu kandi yakuriye mu muryango w’ababyeyi bombi. Yatangiye muzika rwihishwa, ariko nyuma ababyeyi be baza kumushyigikira bamaze kubona impano ye. Uretse muzika, yakomeje amasomo ye muri Kaminuza. Yavuze ko umuziki wamufashije kwiyishyurira ishuri, kugura imodoka no kwiyubakira ubuzima bwigenga akiri muto.
== Umwuga ==
Abayisenga Marie Grace yinjiye mu muziki mu mpera za 2009 akora indirimbo ye ya mbere yise ''Hip Hop Game,''akiri mu mashuri yisumbuye. Iyo ndirimbo yamubereye intangiriro y’urugendo rwe rwa muzika, imukuriza izina n’abafana benshi. Mu rugendo rwe, yakoze indirimbo nyinshi ndetse ashyira hanze album zitandukanye. Yitabiriye kandi amarushanwa akomeye ya muzika mu [[Rwanda women's national football team|Rwanda]] arimo nka '''Primus Guma Guma Super Star inshuro ebyiri''', muri 2012 no muri 2014 uyu mwak yaje ku mwanya wa 9 mu bahanzi 10 bahatanaga. Yahembwe miliyoni imwe y'amanyarwanda. Byamufashije gukomeza kumenyekana no kwagura ibikorwa bye bya muzika. Young Grace ahamya ko [[Umuziki gakondo w'u Rwanda|umuziki]] wamufashije kwigenga no kwiteza imbere.<ref>https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/young-grace/amakuru/article/ku-myaka-21-young-grace-yujuje
</ref>
== Amashakiro ==
<references />{{DEFAULTSORT:ABAYISENGA Marie Grace (young grace)}}
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
[[Ikiciro:Umuziki nyarwanda]]
[[Ikiciro:Rwandan artists]]
1o6pji6mi9hp62b0wtbj1qly77u51ox
132088
132077
2026-06-18T09:23:59Z
B.Scalling
15089
132088
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Young Grace 2.jpg|thumb|Abayisenga marie grace]]
<big>Abayisenga</big> <big>Marie Grace:ni</big> umuraperikazi w’Umunyarwandakazi wavutse ku wa 19 Nzeri 1993,yavukiye i [[Umujyi wa Rubavu|Rubavu]] mu cyahoze ari Gisenyi<ref name=":0">[https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/young-grace-watandukanye-n-abasore-batanu-yavuze-ku-muzungu-umurusha-imyaka-6#google_vignette Young Grace watandukanye n’abasore batanu yavuze ku muzungu umurusha imyaka (…) - Umuryango.rw]
</ref>. Azwi cyane nk’umwe mu bakobwa bazamuye injyana ya Hip Hop mu [[Rwanda]], aho yigaragaje akiri muto binyuze mu ndirimbo ze zatumye izina rye rimenyekana ku rwego rw’igihugu.<ref>https://www.kigalitoday.com/ntibisanzwe/article/izabayo-grace-yegukanye-ikamba-rya-miss-w-akagari-ka-rukaragata</ref>
== Ubuzima bwite<ref name=":0" /> ==
Young Grace ni imfura mu muryango w’abana batatu kandi yakuriye mu muryango w’ababyeyi bombi. Yatangiye muzika rwihishwa, ariko nyuma ababyeyi be baza kumushyigikira bamaze kubona impano ye. Uretse muzika, yakomeje amasomo ye muri Kaminuza. Yavuze ko umuziki wamufashije kwiyishyurira ishuri, kugura imodoka no kwiyubakira ubuzima bwigenga akiri muto.
== Umwuga<ref name=":1" /> ==
Abayisenga Marie Grace yinjiye mu muziki mu mpera za 2009 akora indirimbo ye ya mbere yise ''Hip Hop Game,''akiri mu mashuri yisumbuye. Iyo ndirimbo yamubereye intangiriro y’urugendo rwe rwa muzika, imukuriza izina n’abafana benshi. Mu rugendo rwe, yakoze indirimbo nyinshi ndetse ashyira hanze album zitandukanye. Yitabiriye kandi amarushanwa akomeye ya muzika mu [[Rwanda women's national football team|Rwanda]] arimo nka '''Primus Guma Guma Super Star inshuro ebyiri''', muri 2012 no muri 2014 uyu mwak yaje ku mwanya wa 9 mu bahanzi 10 bahatanaga. Yahembwe miliyoni imwe y'amanyarwanda. Byamufashije gukomeza kumenyekana no kwagura ibikorwa bye bya muzika. Young Grace ahamya ko [[Umuziki gakondo w'u Rwanda|umuziki]] wamufashije kwigenga no kwiteza imbere.<ref name=":1">https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/young-grace/amakuru/article/ku-myaka-21-young-grace-yujuje
</ref>
== Amashakiro ==
<references />{{DEFAULTSORT:ABAYISENGA Marie Grace (young grace)}}
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
[[Ikiciro:Umuziki nyarwanda]]
[[Ikiciro:Rwandan artists]]
29eqli9r4yhg1mqanm2g19x101cgasy
132140
132088
2026-06-18T10:17:02Z
Divine2004
10613
impinduka
132140
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Young Grace 2.jpg|thumb|Abayisenga marie grace]]
<big>Abayisenga</big> <big>Marie Grace:ni</big> umuraperikazi w’Umunyarwandakazi wavutse ku wa 19 Nzeri 1993,yavukiye i [[Umujyi wa Rubavu|Rubavu]] mu cyahoze ari Gisenyi<ref name=":0">[https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/young-grace-watandukanye-n-abasore-batanu-yavuze-ku-muzungu-umurusha-imyaka-6#google_vignette Young Grace watandukanye n’abasore batanu yavuze ku muzungu umurusha imyaka (…) - Umuryango.rw]
</ref>. Azwi cyane nk’umwe mu bakobwa bazamuye injyana ya Hip Hop mu [[Rwanda]], aho yigaragaje akiri muto binyuze mu ndirimbo ze zatumye izina rye rimenyekana ku rwego rw’igihugu.<ref>https://www.kigalitoday.com/ntibisanzwe/article/izabayo-grace-yegukanye-ikamba-rya-miss-w-akagari-ka-rukaragata</ref>
== Ubuzima bwite<ref name=":0" /> ==
Young Grace ni imfura mu muryango w’abana batatu kandi yakuriye mu muryango w’ababyeyi bombi. Yatangiye muzika rwihishwa, ariko nyuma ababyeyi be baza kumushyigikira bamaze kubona impano ye. Uretse muzika, yakomeje amasomo ye muri Kaminuza. Yavuze ko umuziki wamufashije kwiyishyurira ishuri, kugura imodoka no kwiyubakira ubuzima bwigenga akiri muto.
== Umwuga<ref name=":1" /> ==
Abayisenga Marie Grace yinjiye mu muziki mu mpera za 2009 akora indirimbo ye ya mbere yise ''Hip Hop Game,''akiri mu mashuri yisumbuye. Iyo ndirimbo yamubereye intangiriro y’urugendo rwe rwa muzika, imukuriza izina n’abafana benshi. Mu rugendo rwe, yakoze indirimbo nyinshi ndetse ashyira hanze album zitandukanye. Yitabiriye kandi amarushanwa akomeye ya muzika mu [[Rwanda women's national football team|Rwanda]] arimo nka '''Primus Guma Guma Super Star inshuro ebyiri''', muri 2012 no muri 2014 uyu mwak yaje ku mwanya wa 9 mu bahanzi 10 bahatanaga. Yahembwe miliyoni imwe y'amanyarwanda. Byamufashije gukomeza kumenyekana no kwagura ibikorwa bye bya muzika. Young Grace ahamya ko [[Umuziki gakondo w'u Rwanda|umuziki]] wamufashije kwigenga no kwiteza imbere.<ref name=":1">https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/young-grace/amakuru/article/ku-myaka-21-young-grace-yujuje
</ref>
== Amashuri y'ize ==
Uyu mukobwa wurubavu ruto n'i imfura mu muryango wabana batatu ,akurikirwa na musaza we hagaheruka umukobwa . afite ababyeyi bombi y'iga muri kaminuza mu mwaka w'akabiri2.<ref>[https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/young-grace/amakuru/article/ku-myaka-21-young-grace-yujuje#:~:text=Kuwa%2019%20Nzeri%201993%20i,ya%20Hip%20Hop%20mu%20Rwanda. https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/young-grace/amakuru/article/ku-myaka-21-young-grace-yujuje#:~:text=Kuwa%2019%20Nzeri%201993%20i,ya%20Hip%20Hop%20mu%20Rwanda.]</ref>
== Amashakiro ==
<references />{{DEFAULTSORT:ABAYISENGA Marie Grace (young grace)}}
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
[[Ikiciro:Umuziki nyarwanda]]
[[Ikiciro:Rwandan artists]]
qpo4c0fk90ov6tvij5fds4t2o33isi8
Igishanga cya rugezi
0
10245
132015
125021
2026-06-17T20:31:39Z
NSHUTIYIMANA Moise
17987
Gukosora imyandikire
132015
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Fetching water in Rugezi Swamp.jpg|thumb|170x170px|igishanga cya rugezi]]
[[Dosiye:Igishanga mu Rwanda.jpg|thumb|Igishanga|168x168px]]
[[Dosiye:2013-06-05 05-58-18 Rwanda Kigali - Nyabugogo.JPG|thumb|Igishanga|168x168px]]
Igishanga cya Rugezi n' icyanya gikomye kikaba indiri y' urusobe rw' ibinyabuzima ndetse n' icumbi ry' inyamanswa nki; inyoni z' imisambi n' incencebere ndetse nizindi zinyuranye, kikaba gifitiye akamaro abagituriye n' igihugu muri rusange. <ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/rema-irasaba-abaturiye-igishanga-cya-rugezi-kugifata-neza</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.rema.gov.rw/index.php?id=6 |title=Archive copy |access-date=2022-05-02 |archive-date=2021-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229030332/https://rema.gov.rw/index.php?id=6 |url-status=dead }}</ref>
== Aho Igishanga cya rugezi giherereye ==
Urugezi ni igishanga giherereye mu karere ka Burera mu majyaruguru y' u Rwanda , gikikijwe n' imirenge ya Butaro, Rwerere, Rusarabuye, Kivuye, Ruhunde na Gatebe yo mu karere ka Burera urera ndetse nindi ibiri yo mu karere ka Gicumbi ariyo miyove na nyankenke.<ref>https://www.kigalitoday.com/umutekano/imbere-mu-gihugu/article/burera-inkuba-yatumye-igishanga-cya-rugezi-gifatwa-n-inkongi-y-umuriro</ref>igishanga cy’Urugezi, kigeze kwangirika amashanyarazi arabura cyane, bityo Leta imaze kugisana arongera araboneka.''Mu Rwanda hari amoko atatu y’ibishanga: ibishanga bikomye, ibishanga bikoreshwa habanje gufata imigambi yo kubirengera, n’ibishanga byakoreshwa nta kibazo. Muri byo Kamiranzovu, Rugezi n’Akagera ntibyemerewe guhingwamo.''
== Akamaro ==
[[Dosiye:Rawa Aopa Watumohai.jpg|thumb|Igishanga|173x173px]]
[[Dosiye:Olmanskie swamps in Belarus - May 2021 01.jpg|thumb|Igishanga|168x168px]]
Urugezi nk' icyanya gikomye ni igicumbi cy' ubukerarugendo ndetse kikaba gicumbikiye inyini twavuga nk' imisambi nizindi, kandi nanone kikagira n' umugezi wa rugezi amazi yawo niyo atanga amashanyarazi ku rugomero rwa ntaruka ndetse akanisuka mu kiyaga cya Burera.<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/ubukerarugendo/ahantu-nyaburanga/article/burera-waba-uzi-ibanga-ry-ibiyaga |title=Archive copy |access-date=2022-05-02 |archive-date=2022-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502161721/https://igihe.com/ubukerarugendo/ahantu-nyaburanga/article/burera-waba-uzi-ibanga-ry-ibiyaga |url-status=dead }}</ref>Igishanga cya Rugezi, giherereye mu karere ka Burera, usanga gikungahaye ku rusobe rw’ibinyabuzima birimo ibyatsi bitohagiye, hakiberamo amoko y’inyoni yitwa inceberi zitaboneka ahandi ku Isi kandi zikunzwe n’abakerarugendo, gitanga kandi amazi menshi akoreshwa mu rugomero rwa Ntaruka akanatanga umugezi wa Mukungwa.Iki gishanga avuga ko ari umutungo kamere ufitiye igihugu akamaro, bityo abagituriye kuri ubu ntibakigihinga kuko kera wasangaga hanakorwamo ubuhinzi n’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro.<ref>https://igihe.com/ibidukikije/article/impamvu-ibishanga-bya-kamiranzovu</ref>Umuyobozi w’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibidukikije yavuze ko igishanga cya Rugezi kiri mu bikomye, kandi nta wemerewe kugihingamo kuko rimwe abaturage bigeze kugihingamo bituma umuriro w’amashanyarazi uba muke mu gihe amazi y’iki gishanga ari yo atanga urugomero rwa Ntaruka.
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
i8q96bc4gfc5qjv37b75wjaqgoip4ex
132016
132015
2026-06-17T20:37:12Z
NSHUTIYIMANA Moise
17987
Gukosora imyandikire
132016
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Fetching water in Rugezi Swamp.jpg|thumb|170x170px|igishanga cya rugezi]]
[[Dosiye:Igishanga mu Rwanda.jpg|thumb|Igishanga|168x168px]]
[[Dosiye:2013-06-05 05-58-18 Rwanda Kigali - Nyabugogo.JPG|thumb|Igishanga|168x168px]]
Igishanga cya Rugezi n' icyanya gikomye kikaba indiri y' urusobe rw' ibinyabuzima ndetse n' icumbi ry' inyamanswa nki; inyoni z' imisambi n' incencebere ndetse nizindi zinyuranye, kikaba gifitiye akamaro abagituriye n' igihugu muri rusange. <ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/rema-irasaba-abaturiye-igishanga-cya-rugezi-kugifata-neza</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.rema.gov.rw/index.php?id=6 |title=Archive copy |access-date=2022-05-02 |archive-date=2021-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229030332/https://rema.gov.rw/index.php?id=6 |url-status=dead }}</ref>
== Aho Igishanga cya rugezi giherereye ==
Urugezi ni igishanga giherereye mu karere ka Burera mu majyaruguru y' u Rwanda , gikikijwe n' imirenge ya Butaro, Rwerere, Rusarabuye, Kivuye, Ruhunde na Gatebe yo mu karere ka Burera urera ndetse nindi ibiri yo mu karere ka Gicumbi ariyo Miyove na Nyankenke.<ref>https://www.kigalitoday.com/umutekano/imbere-mu-gihugu/article/burera-inkuba-yatumye-igishanga-cya-rugezi-gifatwa-n-inkongi-y-umuriro</ref>igishanga cy’Urugezi, kigeze kwangirika amashanyarazi arabura cyane, bityo Leta imaze kugisana arongera araboneka.''Mu Rwanda hari amoko atatu y’ibishanga: ibishanga bikomye, ibishanga bikoreshwa habanje gufata imigambi yo kubirengera, n’ibishanga byakoreshwa nta kibazo. Muri byo Kamiranzovu, Rugezi n’Akagera ntibyemerewe guhingwamo.''
== Akamaro ==
[[Dosiye:Rawa Aopa Watumohai.jpg|thumb|Igishanga|173x173px]]
[[Dosiye:Olmanskie swamps in Belarus - May 2021 01.jpg|thumb|Igishanga|168x168px]]
Urugezi nk' icyanya gikomye ni igicumbi cy' ubukerarugendo ndetse kikaba gicumbikiye inyoni twavuga nk' imisambi n'izindi, kandi nanone kikagira n' umugezi wa Rugezi amazi yawo niyo atanga amashanyarazi ku rugomero rwa Ntaruka ndetse akanisuka mu kiyaga cya Burera.<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/ubukerarugendo/ahantu-nyaburanga/article/burera-waba-uzi-ibanga-ry-ibiyaga |title=Archive copy |access-date=2022-05-02 |archive-date=2022-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502161721/https://igihe.com/ubukerarugendo/ahantu-nyaburanga/article/burera-waba-uzi-ibanga-ry-ibiyaga |url-status=dead }}</ref>Igishanga cya Rugezi, giherereye mu karere ka Burera, usanga gikungahaye ku rusobe rw’ibinyabuzima birimo ibyatsi bitohagiye, hakiberamo amoko y’inyoni yitwa inceberi zitaboneka ahandi ku Isi kandi zikunzwe n’abakerarugendo, gitanga kandi amazi menshi akoreshwa mu rugomero rwa Ntaruka akanatanga umugezi wa Mukungwa.Iki gishanga avuga ko ari umutungo kamere ufitiye igihugu akamaro, bityo abagituriye kuri ubu ntibakigihinga kuko kera wasangaga hanakorwamo ubuhinzi n’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro.<ref>https://igihe.com/ibidukikije/article/impamvu-ibishanga-bya-kamiranzovu</ref>Umuyobozi w’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibidukikije yavuze ko igishanga cya Rugezi kiri mu bikomye, kandi nta wemerewe kugihingamo kuko rimwe abaturage bigeze kugihingamo bituma umuriro w’amashanyarazi uba muke mu gihe amazi y’iki gishanga ari yo atanga urugomero rwa Ntaruka.
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
7dmywfdb5zhb68nv0oed6fngtmyomkb
Abayo yvette sandrine
0
10292
132166
97038
2026-06-18T10:32:34Z
Philemon Niyomwungeli
11747
132166
wikitext
text/x-wiki
'''Abayo Yvette Sandrine''' ni umunyarwandakazi ukora umwuga w'itangazamakuru bwibanda ku myidagaduro.Ni umunyamakuru umenyerewe mugukora itangazamakuru muburyo bw'ibyegeranyo akabinyuza kuri YouTube ye. Akaba kandi yarakoreye ibitangazamakuru bitandukanye, twavugamo nka Red Blue JD havugwako mukureka gukorana niwo muyoboro bitagenze neza kuko ngo habayeho kwamburwa amafranga angana na miliyoni 2 frw yogombaga guhembwa. avugako atahagiriye ibihe byiza kuko yahabaye ameze nkaho atotezwa kuburyo byatumye agira igitekerezo cyogushinga umuyoboro wiwe bwite.<ref>https://bwiza.com/?Rurageretse-hagati-ya-Jackson-nyiri-Red-Blue-JD-n-umunyamakuru-Abayo-wahoze</ref>
== Amashakiro ==
4lvlz9x9sqt6r50kotjafzmxk2cc3ms
Umugezi wa Mbirurume
0
10623
132010
131805
2026-06-17T20:22:00Z
NSHUTIYIMANA Moise
17987
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */
132010
wikitext
text/x-wiki
'''Mbirurume''' (izwi Bilirume, Biruruma, Birurume, Bitirume) ni uruzi mu burengerazuba bw'u [[Rwanda]] ni [[Umugezi wa Nyabarongo|uruzi rw'umugezi wa Nyabarongo]] .
{{Databox|excludeProperties=Q15252477}}
Umugezi wa Mbirurume uturuka mu gace k’amashyamba kari mu majyepfo y’u Rwanda, mu burasirazuba bw’Ikiraro cy’Amazi cya bw’igice cya Kongo-Nile . <ref>https://waterportal.rwb.rw/location_ng_info/WQ61#:~:text=Location%20name%3A%20Mbirurume%20River%20Downstream,Field%20visits</ref> Umugezi wa Mbirurume uturuka mu majyaruguru ya kure ya Pariki y’Igihugu ya Nyungwe, mu [[Akarere ka Nyamagabe|Karere ka Nyamagabe]]. Utemba ugana mu majyaruguru y’iburasirazuba, ukinjira mu [[Akarere ka Karongi|Karere ka Karongi]], ugaca mu burengerazuba bwa Mukungu. Nyuma ukomeza gutemba werekeza mu majyaruguru y’iburasirazuba ukurikira umupaka ugabanya Uturere twa Nyamagabe na Karongi. Hanyuma uhindukira ugana mu majyepfo y’iburasirazuba mbere gato yo guhura n’Umugezi wa Mwogo, uwinjiramo uturutse ibumoso. <ref>https://grokipedia.com/page/mbirurume_river</ref> <ref>https://grokipedia.com/page/mbirurume_river</ref> Imigezi ihuriweho igize uruzi rwa Nyabarongo, rutemba mu majyaruguru ku nkengero z’iburasirazuba bw’igice cya Nili-Kongo.<ref>https://www.mindat.org/feature-203159.html</ref>
== Amashakiro ==
'''Incamake'''<templatestyles src="Refbegin/styles.css" />
'''Amasoko'''
{{Rivers of Rwanda}}
r8zzrz975jrbbdi6k4aywo28vg1bcly
Abazimu
0
12721
132076
128553
2026-06-18T09:15:42Z
Umutaramyi
14223
Nakoze igisobanuro cy'ijambo abazimu
132076
wikitext
text/x-wiki
Mu myemerere gakondo ya Kinyarwanda, abazimu ni ijambo ririmo amagambo abiri ( Abazi -Umu) bisobanura imizi yacu twe turi hano. Abazimu ni abantu bo mu muryango runaka babayeho ariko batakiriho, ni ukuvuga bitabye Imana.<ref name=":0" />
Mu madini ya gikirisitu, abazimu ni ijambo rikoreshwa mu gusobanura imyuka mibi igamije inabi ku bazima, iyo basenga birukana abo bazimu.<ref name=":0">[1][https://www.bbc.com/gahuza/articles/cj52mpq28v8o Rutangarwamaboko: Umupfumu urimo kugarura Imana y'i Rwanda - BBC]</ref> Umuzimu ni igitekerezo kivuga ku mwuka cyangwa ishusho y’umuntu wapfuye, bikekwa ko ashobora kugaruka cyangwa kugaragara mu isi y’abazima. Mu mico n’imigenzo itandukanye ku isi, abantu benshi bemera ko imyuka y’abapfuye ishobora gukomeza kubaho mu bundi buryo butagaragara.
'''Imyemerere n’Imigenzo'''
Mu bihugu byinshi no mu mico itandukanye, inkuru z’abazimu zabayeho kuva kera. Bamwe bemera ko umuzimu aba ari umwuka w’umuntu utabonye amahoro, wenda kubera urupfu rutunguranye cyangwa ibibazo yasize adakemuye. Hari n’abemera ko imyuka ishobora kugaruka kurinda cyangwa gutanga ubutumwa ku bantu bakiriho.
Mu muco nyarwanda, hari imyemerere ivuga ku myuka y’abakurambere, aho bamwe bemeraga ko abakurambere bakomeza kugira uruhare mu buzima bw’abariho. Ariko ibyo biterwa n’umuco n’imyemerere y’abantu ku giti cyabo.
'''Abazimu mu Buvanganzo n’Imyidagaduro'''
Abazimu bikoreshwa cyane mu nkuru, filimi n’ibitabo. Akenshi bagaragara nk’ikintu giteye ubwoba mu nkuru z’iterabwoba, ariko hari n’aho bagaragazwa nk’umwuka mwiza urinda abantu cyangwa ubayobora. Ibi bituma inkuru z’abazimu zikundwa cyane mu myidagaduro no mu buvanganzo.
'''Ibisobanuro bya Siyansi'''
Nubwo hari abantu benshi bemera ko abazimu babaho, siyansi ntiyemeza ko hari ibimenyetso bifatika byerekana ko imyuka y’abapfuye igaruka ku isi y’abazima. Abahanga benshi basobanura ko ibihe abantu babona cyangwa bumva ibintu bidasanzwe bishobora guterwa n’ubwoba, imitekerereze, inzozi cyangwa ibindi bintu by’imitekerereze.
=== Guterekera Abazimu ===
Guterekera ntabwo ari umuhango nkezamana nk'uko benshi babivuga. Guterekera ni umuhango mbonezamubano uhuza abariho n'abakurambere babo batakiriho ari bo "'''Abazimu'''".<ref name=":1">https://igihe.com/umuco/amateka/article/impamvu-twese-duterekera</ref>
Guterekera ni ukwibuka Abakurambere b'Intwari babayeho mu muryango nyarwanda. Ni umurimo uhuza, abariho n'Abakurambere babo batakiriho (Abazima n'Abazimu) mu rwego rwo kubibuka. Mu guterekera , hibukwaga Intwari z'Abakurambere gusa, nta bigwari byibukwaga.<ref name=":1" />
Guterekera, ni umurimo wakorwaga kenshi, nk'uko abakirisitu basenga kenshi. Nta muntu washoboraga kumara iminsi myinshi cyangwa ukwezi, adaterekereye.<ref name=":1" />
=== Amateka y'ijambo Guterekera ===
Dukurikije ibikorwa n'imiterere y'umuhango wo guterekera mu mateka y'u Rwanda, usanga ari ijambo ry'impine ryunze amugambo abiri ari yo "Guteka" no "Guterekera". Mu Ikeshamvugo rya Kinyarwanda, guteka bivuze kwicara k'umwami cyangwa undi munyacyubahiro, na ho guterekera bikavuga gushyikiriza imbaga y'abantu bateranye bahuje n'umugambi umwe, ibiribwa n'ibinyobwa ngo basangire.<ref name=":1" />
=== Impamvu yo Guterekera Abazimu ===
Guterekera Abazimu byakorwaga mu buryo bwo kwibuka no kuzirikana intwari z'Abakurambere zo mu muryango uyu n'uyu, byose bigamije guha agaciro Abakurambere bubatse ishyanga iri n'iri no kuzirikana umurage basize mu iyubakagihugu cyabo.<ref name=":1" />
=== Uburyo bwo Guterekera Abazimu muri iki gihe ===
Guterekera bikorwa mu buryo bwo kwita umwana izina ry'umukurambere w'igihangange wabayeho mu muryango uyu n'uyu. Noneho uko bamuhamagara iryo zina, bakaba banibuka uwo mukurambere w'Intwari bakomokaho, bitiriye uwo mwana. Ari nayo mpamvu mu muco w'Abanyarwanda, usanga baziririza kwita izina ridafite ibigwi, kugira ngo umwana baryita ritazamwokama.<ref name=":1" />
Guterekera kandi, bikorwa mu buryo bwo gushyiraho umunsi ngaruka mwaka wo kwibuka nyakwigendera cyangwa izindi ntwari z'igihugu, hagakorwa imigenzo runaka yo kubibuka, abantu bagasangira ari na ko bavuga amateka yabaranze.<ref name=":1" />
== Amashakiro: ==
<references />
[[Ikiciro:Iyobokamana]]
oqcuvsgzgsxiubx9b7inhh77vhltcvh
132079
132076
2026-06-18T09:17:49Z
Umutaramyi
14223
132079
wikitext
text/x-wiki
Mu myemerere gakondo ya Kinyarwanda, abazimu ni ijambo ririmo amagambo abiri ( Abazi -Umu) bisobanura imizi yacu twe turi hano. Abazimu ni abantu bo mu muryango runaka babayeho ariko batakiriho, ni ukuvuga bitabye Imana.<ref name=":0" />
Mu madini ya gikirisitu, abazimu ni ijambo rikoreshwa mu gusobanura imyuka mibi igamije inabi ku bazima, iyo basenga birukana abo bazimu.<ref name=":0">[1][https://www.bbc.com/gahuza/articles/cj52mpq28v8o Rutangarwamaboko: Umupfumu urimo kugarura Imana y'i Rwanda - BBC]</ref> Umuzimu ni ishusho y’umuntu wapfuye, bikekwa ko ashobora kugaruka cyangwa kugaragara mu isi y’abazima. Mu mico n’imigenzo itandukanye ku isi, abantu benshi bemera ko imyuka y’abapfuye ishobora gukomeza kubaho mu bundi buryo butagaragara.
'''Imyemerere n’Imigenzo'''
Mu bihugu byinshi no mu mico itandukanye, inkuru z’abazimu zabayeho kuva kera. Bamwe bemera ko umuzimu aba ari umwuka w’umuntu utabonye amahoro, wenda kubera urupfu rutunguranye cyangwa ibibazo yasize adakemuye. Hari n’abemera ko imyuka ishobora kugaruka kurinda cyangwa gutanga ubutumwa ku bantu bakiriho.
Mu muco nyarwanda, hari imyemerere ivuga ku myuka y’abakurambere, aho bamwe bemeraga ko abakurambere bakomeza kugira uruhare mu buzima bw’abariho. Ariko ibyo biterwa n’umuco n’imyemerere y’abantu ku giti cyabo.
'''Abazimu mu Buvanganzo n’Imyidagaduro'''
Abazimu bikoreshwa cyane mu nkuru, filimi n’ibitabo. Akenshi bagaragara nk’ikintu giteye ubwoba mu nkuru z’iterabwoba, ariko hari n’aho bagaragazwa nk’umwuka mwiza urinda abantu cyangwa ubayobora. Ibi bituma inkuru z’abazimu zikundwa cyane mu myidagaduro no mu buvanganzo.
'''Ibisobanuro bya Siyansi'''
Nubwo hari abantu benshi bemera ko abazimu babaho, siyansi ntiyemeza ko hari ibimenyetso bifatika byerekana ko imyuka y’abapfuye igaruka ku isi y’abazima. Abahanga benshi basobanura ko ibihe abantu babona cyangwa bumva ibintu bidasanzwe bishobora guterwa n’ubwoba, imitekerereze, inzozi cyangwa ibindi bintu by’imitekerereze.
=== Guterekera Abazimu ===
Guterekera ntabwo ari umuhango nkezamana nk'uko benshi babivuga. Guterekera ni umuhango mbonezamubano uhuza abariho n'abakurambere babo batakiriho ari bo "'''Abazimu'''".<ref name=":1">https://igihe.com/umuco/amateka/article/impamvu-twese-duterekera</ref>
Guterekera ni ukwibuka Abakurambere b'Intwari babayeho mu muryango nyarwanda. Ni umurimo uhuza, abariho n'Abakurambere babo batakiriho (Abazima n'Abazimu) mu rwego rwo kubibuka. Mu guterekera , hibukwaga Intwari z'Abakurambere gusa, nta bigwari byibukwaga.<ref name=":1" />
Guterekera, ni umurimo wakorwaga kenshi, nk'uko abakirisitu basenga kenshi. Nta muntu washoboraga kumara iminsi myinshi cyangwa ukwezi, adaterekereye.<ref name=":1" />
=== Amateka y'ijambo Guterekera ===
Dukurikije ibikorwa n'imiterere y'umuhango wo guterekera mu mateka y'u Rwanda, usanga ari ijambo ry'impine ryunze amugambo abiri ari yo "Guteka" no "Guterekera". Mu Ikeshamvugo rya Kinyarwanda, guteka bivuze kwicara k'umwami cyangwa undi munyacyubahiro, na ho guterekera bikavuga gushyikiriza imbaga y'abantu bateranye bahuje n'umugambi umwe, ibiribwa n'ibinyobwa ngo basangire.<ref name=":1" />
=== Impamvu yo Guterekera Abazimu ===
Guterekera Abazimu byakorwaga mu buryo bwo kwibuka no kuzirikana intwari z'Abakurambere zo mu muryango uyu n'uyu, byose bigamije guha agaciro Abakurambere bubatse ishyanga iri n'iri no kuzirikana umurage basize mu iyubakagihugu cyabo.<ref name=":1" />
=== Uburyo bwo Guterekera Abazimu muri iki gihe ===
Guterekera bikorwa mu buryo bwo kwita umwana izina ry'umukurambere w'igihangange wabayeho mu muryango uyu n'uyu. Noneho uko bamuhamagara iryo zina, bakaba banibuka uwo mukurambere w'Intwari bakomokaho, bitiriye uwo mwana. Ari nayo mpamvu mu muco w'Abanyarwanda, usanga baziririza kwita izina ridafite ibigwi, kugira ngo umwana baryita ritazamwokama.<ref name=":1" />
Guterekera kandi, bikorwa mu buryo bwo gushyiraho umunsi ngaruka mwaka wo kwibuka nyakwigendera cyangwa izindi ntwari z'igihugu, hagakorwa imigenzo runaka yo kubibuka, abantu bagasangira ari na ko bavuga amateka yabaranze.<ref name=":1" />
== Amashakiro: ==
<references />
[[Ikiciro:Iyobokamana]]
luwqq82pozjwefrdyjphup2vqxvws2z
132098
132079
2026-06-18T09:30:05Z
Umutaramyi
14223
132098
wikitext
text/x-wiki
Mu myemerere gakondo ya Kinyarwanda, abazimu ni ijambo ririmo amagambo abiri ( Abazi -Umu) bisobanura imizi yacu twe turi hano. Abazimu ni abantu bo mu muryango runaka babayeho ariko batakiriho, ni ukuvuga bitabye Imana.<ref name=":0" />
Mu madini ya gikirisitu, abazimu ni ijambo rikoreshwa mu gusobanura imyuka mibi igamije inabi ku bazima, iyo basenga birukana abo bazimu.<ref name=":0">[1][https://www.bbc.com/gahuza/articles/cj52mpq28v8o Rutangarwamaboko: Umupfumu urimo kugarura Imana y'i Rwanda - BBC]</ref> Umuzimu ni ishusho y’umuntu wapfuye, bikekwa ko ashobora kugaruka cyangwa kugaragara mu isi y’abazima. Mu mico n’imigenzo itandukanye ku isi, abantu benshi bemera ko imyuka y’abapfuye ishobora gukomeza kubaho mu bundi buryo butagaragara.
'''Imyemerere n’Imigenzo'''
Mu bihugu byinshi no mu mico itandukanye, inkuru z’abazimu zabayeho kuva kera. Bamwe bemera ko umuzimu aba ari umwuka w’umuntu utabonye amahoro, wenda kubera urupfu rutunguranye cyangwa ibibazo yasize adakemuye. Hari n’abemera ko imyuka ishobora kugaruka kurinda cyangwa gutanga ubutumwa ku bantu bakiriho.gusa abantu bakwiye kumenya ko umuzimu cyangwa abazimu atari inabi mu muryango kubera ko igihe cyose uwapfuye akomeza kwifiriza umuryango we kugira ishya n'ihirwe. Aha twavuga nk'umubyeyi witabye Imana asize abana akomeza kumenya amakuru y'abo yasize yaba mabi cyangwa meza.Mu gihe bigaragaye ko batabayeho neza nkuko yabyifuzaga, uwo mubyeyi agaragara kenshi mu isura yahoranye mu muryango akagira n'ubutumwa atanga.Ikibazo gikomeye ni uko abenshi badakunda gusobanukirwa icyo iyo sura y'umubyeyi isobanura n'igikwiye gukorwa kugirango umubyeyi atuze.
Mu muco nyarwanda, hari imyemerere ivuga ku myuka y’abakurambere, aho bamwe bemeraga ko abakurambere bakomeza kugira uruhare mu buzima bw’abariho. Ariko ibyo biterwa n’umuco n’imyemerere y’abantu ku giti cyabo.
'''Abazimu mu Buvanganzo n’Imyidagaduro'''
Abazimu bikoreshwa cyane mu nkuru, filimi n’ibitabo. Akenshi bagaragara nk’ikintu giteye ubwoba mu nkuru z’iterabwoba, ariko hari n’aho bagaragazwa nk’umwuka mwiza urinda abantu cyangwa ubayobora. Ibi bituma inkuru z’abazimu zikundwa cyane mu myidagaduro no mu buvanganzo.
'''Ibisobanuro bya Siyansi'''
Nubwo hari abantu benshi bemera ko abazimu babaho, siyansi ntiyemeza ko hari ibimenyetso bifatika byerekana ko imyuka y’abapfuye igaruka ku isi y’abazima. Abahanga benshi basobanura ko ibihe abantu babona cyangwa bumva ibintu bidasanzwe bishobora guterwa n’ubwoba, imitekerereze, inzozi cyangwa ibindi bintu by’imitekerereze.
=== Guterekera Abazimu ===
Guterekera ntabwo ari umuhango nkezamana nk'uko benshi babivuga. Guterekera ni umuhango mbonezamubano uhuza abariho n'abakurambere babo batakiriho ari bo "'''Abazimu'''".<ref name=":1">https://igihe.com/umuco/amateka/article/impamvu-twese-duterekera</ref>
Guterekera ni ukwibuka Abakurambere b'Intwari babayeho mu muryango nyarwanda. Ni umurimo uhuza, abariho n'Abakurambere babo batakiriho (Abazima n'Abazimu) mu rwego rwo kubibuka. Mu guterekera , hibukwaga Intwari z'Abakurambere gusa, nta bigwari byibukwaga.<ref name=":1" />
Guterekera, ni umurimo wakorwaga kenshi, nk'uko abakirisitu basenga kenshi. Nta muntu washoboraga kumara iminsi myinshi cyangwa ukwezi, adaterekereye.<ref name=":1" />
=== Amateka y'ijambo Guterekera ===
Dukurikije ibikorwa n'imiterere y'umuhango wo guterekera mu mateka y'u Rwanda, usanga ari ijambo ry'impine ryunze amugambo abiri ari yo "Guteka" no "Guterekera". Mu Ikeshamvugo rya Kinyarwanda, guteka bivuze kwicara k'umwami cyangwa undi munyacyubahiro, na ho guterekera bikavuga gushyikiriza imbaga y'abantu bateranye bahuje n'umugambi umwe, ibiribwa n'ibinyobwa ngo basangire.<ref name=":1" />
=== Impamvu yo Guterekera Abazimu ===
Guterekera Abazimu byakorwaga mu buryo bwo kwibuka no kuzirikana intwari z'Abakurambere zo mu muryango uyu n'uyu, byose bigamije guha agaciro Abakurambere bubatse ishyanga iri n'iri no kuzirikana umurage basize mu iyubakagihugu cyabo.<ref name=":1" />
=== Uburyo bwo Guterekera Abazimu muri iki gihe ===
Guterekera bikorwa mu buryo bwo kwita umwana izina ry'umukurambere w'igihangange wabayeho mu muryango uyu n'uyu. Noneho uko bamuhamagara iryo zina, bakaba banibuka uwo mukurambere w'Intwari bakomokaho, bitiriye uwo mwana. Ari nayo mpamvu mu muco w'Abanyarwanda, usanga baziririza kwita izina ridafite ibigwi, kugira ngo umwana baryita ritazamwokama.<ref name=":1" />
Guterekera kandi, bikorwa mu buryo bwo gushyiraho umunsi ngaruka mwaka wo kwibuka nyakwigendera cyangwa izindi ntwari z'igihugu, hagakorwa imigenzo runaka yo kubibuka, abantu bagasangira ari na ko bavuga amateka yabaranze.<ref name=":1" />
== Amashakiro: ==
<references />
[[Ikiciro:Iyobokamana]]
rqo6oh00t4atzzl211q7dar0mijfaox
132101
132098
2026-06-18T09:43:15Z
Umutaramyi
14223
132101
wikitext
text/x-wiki
Mu myemerere gakondo ya Kinyarwanda, abazimu ni ijambo ririmo amagambo abiri ( Abazi -Umu) bisobanura imizi yacu twe turi hano. Abazimu ni abantu bo mu muryango runaka babayeho ariko batakiriho, ni ukuvuga bitabye Imana.<ref name=":0" />
Mu madini ya gikirisitu, abazimu ni ijambo rikoreshwa mu gusobanura imyuka mibi igamije inabi ku bazima, iyo basenga birukana abo bazimu.<ref name=":0">[1][https://www.bbc.com/gahuza/articles/cj52mpq28v8o Rutangarwamaboko: Umupfumu urimo kugarura Imana y'i Rwanda - BBC]</ref> Umuzimu ni ishusho y’umuntu wapfuye, bikekwa ko ashobora kugaruka cyangwa kugaragara mu isi y’abazima. Mu mico n’imigenzo itandukanye ku isi, abantu benshi bemera ko imyuka y’abapfuye ishobora gukomeza kubaho mu bundi buryo butagaragara.
'''Imyemerere n’Imigenzo'''
Mu bihugu byinshi no mu mico itandukanye, inkuru z’abazimu zabayeho kuva kera. Bamwe bemera ko umuzimu aba ari umwuka w’umuntu utabonye amahoro, wenda kubera urupfu rutunguranye cyangwa ibibazo yasize adakemuye. Hari n’abemera ko imyuka ishobora kugaruka kurinda cyangwa gutanga ubutumwa ku bantu bakiriho.gusa abantu bakwiye kumenya ko umuzimu cyangwa abazimu atari inabi mu muryango kubera ko igihe cyose uwapfuye akomeza kwifiriza umuryango we kugira ishya n'ihirwe. Aha twavuga nk'umubyeyi witabye Imana asize abana akomeza kumenya amakuru y'abo yasize yaba mabi cyangwa meza.Mu gihe bigaragaye ko batabayeho neza nkuko yabyifuzaga, uwo mubyeyi agaragara kenshi mu isura yahoranye mu muryango akagira n'ubutumwa atanga.Ikibazo gikomeye ni uko abenshi badakunda gusobanukirwa icyo iyo sura y'umubyeyi isobanura n'igikwiye gukorwa kugirango umubyeyi atuze.
Mu muco nyarwanda, hari imyemerere ivuga ku myuka y’abakurambere, aho bamwe bemeraga ko abakurambere bakomeza kugira uruhare mu buzima bw’abariho. Ariko ibyo biterwa n’umuco n’imyemerere y’abantu ku giti cyabo.
'''Abazimu mu Buvanganzo n’Imyidagaduro'''
Abazimu bikoreshwa cyane mu nkuru, filimi n’ibitabo. Akenshi bagaragara nk’ikintu giteye ubwoba mu nkuru z’iterabwoba, ariko hari n’aho bagaragazwa nk’umwuka mwiza urinda abantu cyangwa ubayobora. Ibi bituma inkuru z’abazimu zikundwa cyane mu myidagaduro no mu buvanganzo.
'''Ibisobanuro bya Siyansi'''
Nubwo hari abantu benshi bemera ko abazimu babaho, siyansi ntiyemeza ko hari ibimenyetso bifatika byerekana ko imyuka y’abapfuye igaruka ku isi y’abazima. Abahanga benshi basobanura ko ibihe abantu babona cyangwa bumva ibintu bidasanzwe bishobora guterwa n’ubwoba, imitekerereze, inzozi cyangwa ibindi bintu by’imitekerereze.
Guterekera Abazimu
Guterekera ntabwo ari umuhango nkezamana nk'uko benshi babivuga. Guterekera ni umuhango mbonezamubano uhuza abariho n'abakurambere babo batakiriho ari bo "'''Abazimu'''".<ref name=":1">https://igihe.com/umuco/amateka/article/impamvu-twese-duterekera</ref>
Guterekera ni ukwibuka Abakurambere b'Intwari babayeho mu muryango nyarwanda. Ni umurimo uhuza, abariho n'Abakurambere babo batakiriho (Abazima n'Abazimu) mu rwego rwo kubibuka. Mu guterekera , hibukwaga Intwari z'Abakurambere gusa, nta bigwari byibukwaga.<ref name=":1" />
Guterekera, ni umurimo wakorwaga kenshi, nk'uko abakirisitu basenga kenshi. Nta muntu washoboraga kumara iminsi myinshi cyangwa ukwezi, adaterekereye.<ref name=":1" />
=== Amateka y'ijambo Guterekera ===
Dukurikije ibikorwa n'imiterere y'umuhango wo guterekera mu mateka y'u Rwanda, usanga ari ijambo ry'impine ryunze amagambo abiri ari yo "Guteka" no "Guterekera". Mu Ikeshamvugo rya Kinyarwanda, guteka bivuze kwicara k'umwami cyangwa undi munyacyubahiro, na ho guterekera bikavuga gushyikiriza imbaga y'abantu bateranye bahuje n'umugambi umwe, ibiribwa n'ibinyobwa ngo basangire.<ref name=":1" />
=== Impamvu yo Guterekera Abazimu ===
Guterekera Abazimu byakorwaga mu buryo bwo kwibuka no kuzirikana intwari z'Abakurambere zo mu muryango uyu n'uyu, byose bigamije guha agaciro Abakurambere bubatse ishyanga iri n'iri no kuzirikana umurage basize mu iyubakagihugu cyabo.<ref name=":1" />
=== Uburyo bwo Guterekera Abazimu muri iki gihe ===
Guterekera bikorwa mu buryo bwo kwita umwana izina ry'umukurambere w'igihangange wabayeho mu muryango uyu n'uyu. Noneho uko bamuhamagara iryo zina, bakaba banibuka uwo mukurambere w'Intwari bakomokaho, bitiriye uwo mwana. Ari nayo mpamvu mu muco w'Abanyarwanda, usanga baziririza kwita izina ridafite ibigwi, kugira ngo umwana baryita ritazamwokama.<ref name=":1" />
Guterekera kandi, bikorwa mu buryo bwo gushyiraho umunsi ngaruka mwaka wo kwibuka nyakwigendera cyangwa izindi ntwari z'igihugu, hagakorwa imigenzo runaka yo kubibuka, abantu bagasangira ari na ko bavuga amateka yabaranze.<ref name=":1" />
== Amashakiro: ==
<references />
[[Ikiciro:Iyobokamana]]
hubmu55tqxrajxt25tk28zelajczxm9
132138
132101
2026-06-18T10:13:46Z
Cnyirahabihirwe12345
13702
132138
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Three ghosts by Vishchun.png|thumb|Abazimu]]
Mu myemerere gakondo ya Kinyarwanda, abazimu ni ijambo ririmo amagambo abiri ( Abazi -Umu) bisobanura imizi yacu twe turi hano. Abazimu ni abantu bo mu muryango runaka babayeho ariko batakiriho, ni ukuvuga bitabye Imana.<ref name=":0" />
Mu madini ya gikirisitu, abazimu ni ijambo rikoreshwa mu gusobanura imyuka mibi igamije inabi ku bazima, iyo basenga birukana abo bazimu.<ref name=":0">[1][https://www.bbc.com/gahuza/articles/cj52mpq28v8o Rutangarwamaboko: Umupfumu urimo kugarura Imana y'i Rwanda - BBC]</ref> Umuzimu ni ishusho y’umuntu wapfuye, bikekwa ko ashobora kugaruka cyangwa kugaragara mu isi y’abazima. Mu mico n’imigenzo itandukanye ku isi, abantu benshi bemera ko imyuka y’abapfuye ishobora gukomeza kubaho mu bundi buryo butagaragara.
'''Imyemerere n’Imigenzo'''
[[Dosiye:Ghost opening title.jpg|thumb]]
Mu bihugu byinshi no mu mico itandukanye, inkuru z’abazimu zabayeho kuva kera. Bamwe bemera ko umuzimu aba ari umwuka w’umuntu utabonye amahoro, wenda kubera urupfu rutunguranye cyangwa ibibazo yasize adakemuye. Hari n’abemera ko imyuka ishobora kugaruka kurinda cyangwa gutanga ubutumwa ku bantu bakiriho.gusa abantu bakwiye kumenya ko umuzimu cyangwa abazimu atari inabi mu muryango kubera ko igihe cyose uwapfuye akomeza kwifiriza umuryango we kugira ishya n'ihirwe. Aha twavuga nk'umubyeyi witabye Imana asize abana akomeza kumenya amakuru y'abo yasize yaba mabi cyangwa meza.Mu gihe bigaragaye ko batabayeho neza nkuko yabyifuzaga, uwo mubyeyi agaragara kenshi mu isura yahoranye mu muryango akagira n'ubutumwa atanga.Ikibazo gikomeye ni uko abenshi badakunda gusobanukirwa icyo iyo sura y'umubyeyi isobanura n'igikwiye gukorwa kugirango umubyeyi atuze.
Mu muco nyarwanda, hari imyemerere ivuga ku myuka y’abakurambere, aho bamwe bemeraga ko abakurambere bakomeza kugira uruhare mu buzima bw’abariho. Ariko ibyo biterwa n’umuco n’imyemerere y’abantu ku giti cyabo.
'''Abazimu mu Buvanganzo n’Imyidagaduro'''
[[Dosiye:Ghost sketch creepy pencil sketch.jpg|thumb]]
Abazimu bikoreshwa cyane mu nkuru, filimi n’ibitabo. Akenshi bagaragara nk’ikintu giteye ubwoba mu nkuru z’iterabwoba, ariko hari n’aho bagaragazwa nk’umwuka mwiza urinda abantu cyangwa ubayobora. Ibi bituma inkuru z’abazimu zikundwa cyane mu myidagaduro no mu buvanganzo.
'''Ibisobanuro bya Siyansi'''
Nubwo hari abantu benshi bemera ko abazimu babaho, siyansi ntiyemeza ko hari ibimenyetso bifatika byerekana ko imyuka y’abapfuye igaruka ku isi y’abazima. Abahanga benshi basobanura ko ibihe abantu babona cyangwa bumva ibintu bidasanzwe bishobora guterwa n’ubwoba, imitekerereze, inzozi cyangwa ibindi bintu by’imitekerereze.
Guterekera Abazimu
Guterekera ntabwo ari umuhango nkezamana nk'uko benshi babivuga. Guterekera ni umuhango mbonezamubano uhuza abariho n'abakurambere babo batakiriho ari bo "'''Abazimu'''".<ref name=":1">https://igihe.com/umuco/amateka/article/impamvu-twese-duterekera</ref>
Guterekera ni ukwibuka Abakurambere b'Intwari babayeho mu muryango nyarwanda. Ni umurimo uhuza, abariho n'Abakurambere babo batakiriho (Abazima n'Abazimu) mu rwego rwo kubibuka. Mu guterekera , hibukwaga Intwari z'Abakurambere gusa, nta bigwari byibukwaga.<ref name=":1" />
Guterekera, ni umurimo wakorwaga kenshi, nk'uko abakirisitu basenga kenshi. Nta muntu washoboraga kumara iminsi myinshi cyangwa ukwezi, adaterekereye.<ref name=":1" />
=== Amateka y'ijambo Guterekera ===
Dukurikije ibikorwa n'imiterere y'umuhango wo guterekera mu mateka y'u Rwanda, usanga ari ijambo ry'impine ryunze amagambo abiri ari yo "Guteka" no "Guterekera". Mu Ikeshamvugo rya Kinyarwanda, guteka bivuze kwicara k'umwami cyangwa undi munyacyubahiro, na ho guterekera bikavuga gushyikiriza imbaga y'abantu bateranye bahuje n'umugambi umwe, ibiribwa n'ibinyobwa ngo basangire.<ref name=":1" />
=== Impamvu yo Guterekera Abazimu ===
Guterekera Abazimu byakorwaga mu buryo bwo kwibuka no kuzirikana intwari z'Abakurambere zo mu muryango uyu n'uyu, byose bigamije guha agaciro Abakurambere bubatse ishyanga iri n'iri no kuzirikana umurage basize mu iyubakagihugu cyabo.<ref name=":1" />
=== Uburyo bwo Guterekera Abazimu muri iki gihe ===
Guterekera bikorwa mu buryo bwo kwita umwana izina ry'umukurambere w'igihangange wabayeho mu muryango uyu n'uyu. Noneho uko bamuhamagara iryo zina, bakaba banibuka uwo mukurambere w'Intwari bakomokaho, bitiriye uwo mwana. Ari nayo mpamvu mu muco w'Abanyarwanda, usanga baziririza kwita izina ridafite ibigwi, kugira ngo umwana baryita ritazamwokama.<ref name=":1" />
Guterekera kandi, bikorwa mu buryo bwo gushyiraho umunsi ngaruka mwaka wo kwibuka nyakwigendera cyangwa izindi ntwari z'igihugu, hagakorwa imigenzo runaka yo kubibuka, abantu bagasangira ari na ko bavuga amateka yabaranze.<ref name=":1" />
== Amashakiro: ==
<references />
[[Ikiciro:Iyobokamana]]
htetywu8nkjgn1nkpzqyf4813xxlwc7
AS Kigali
0
12744
132169
131120
2026-06-18T10:33:43Z
Divine2004
10613
impinduka
132169
wikitext
text/x-wiki
<ref>https://www.google.com/search?q=umujyi+wa+as+kigali&sca_esv=0fe16c1f02c217b7&rlz=1C1CHBD_enRW1029RW1029&sxsrf=AE3TifN9wW_h1G5Q5-MM30WsbQNCrpnWLA%3A1762613767057&ei=B1oPaZebA-6ikdUP5uyg4Qs&ved=0ahUKEwjXutj75-KQAxVuUaQEHWY2KLwQ4dUDCBE&uact=5&oq=umujyi+wa+as+kigali&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiE3VtdWp5aSB3YSBhcyBraWdhbGkyCBAAGIAEGKIEMgUQABjvBTIIEAAYgAQYogQyBRAAGO8FMggQABiABBiiBEjYOFC0DFixE3ABeAGQAQCYAa0CoAGfBqoBBTItMi4xuAEDyAEA-AEBmAIDoAKiBMICChAAGLADGNYEGEfCAgQQIxgnwgIIEAAYogQYiQWYAwCIBgGQBgiSBwcxLjAuMS4xoAefDLIHBTItMS4xuAebBMIHBTAuMS4yyAcM&sclient=gws-wiz-serp</ref>Ikipe ya A.S. Kigali Football Club ni ikipe y'umupira w'amaguru yo mu Rwanda ikomoka i Kigali. Bakinira imikino yabo ya nyuma kuri Sitade ya Kigali iherereye i Nyamirambo. Yashinzwe mu 1999, iyi kipe ikina muri Shampiyona y'Urwanda. AS Kigali yatwaye igikombe cy'u Rwanda inshuro ebyiri n'igikombe cya Super Cup cy'u [[Rwanda Mountain Tea|Rwanda]] inshuro ebyiri.[[Umujyi wa Kigali]] utanga inkunga ikomeye y'amafaranga ku ikipe y'umupira w'amaguru ya AS Kigali, umubano wavuzweho mu makuru menshi.
Ibyagezweho
[[Dosiye:Кигали.png|thumb|https://en.wikipedia.org/wiki/File:AS_Kigali_logo.png]]
[[Dosiye:Seatball WC 2006.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Amahoro Stadium 2003 b.png|thumb|stade]]
<ref>https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Stade_Amahoro</ref>
Igikombe cy'u [[Rwanda]]:
2013, 2019, 2022
Igikombe cya Super Cup cy'u Rwanda: 2
2013, 2022
Shampiyona y'umupira w'amaguru y'abagore yo mu Rwanda<ref>[[:en:AS_Kigali_F.C.|https://en.wikipedia.org/wiki/AS_Kigali_F.C.]]</ref>[[Dosiye:Rwanda-Kigali.png|thumb|Umujyi wa Kigali]]
[[Dosiye:Kigali Pele Stadium.jpg|thumb|stade ikunda gukiniraho]]
== AMASHAKIRO ==
[[Ikiciro:Amakipe]]
rkxmlg5uhsptc2rguclwdg65as0g4wb
Aegis Trust
0
13504
132059
122105
2026-06-18T09:00:58Z
Cnyirahabihirwe12345
13702
132059
wikitext
text/x-wiki
'''Aegis Trust''' yashinzwe mu 2000, ni umuryango mugari utegamiye kuri Leta w'Abongereza uharanira gukumira jenoside ku isi. Ikigo cya Aegis Trust gishingiye ku kigo cy’Abayahudi cyafunguwe mu 1995, gihuza itsinda ry’Abadepite bagize Inteko Ishinga Amategeko ishinzwe gukumira Jenoside mu, gutera inkunga Itsinda rishinzwe gukumira Jenoside ([[Kanada]]) kandi rikaba rishinzwe [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|’Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] mu [[Rwanda]], bibukiraho Jaenoside yakorewe abatutsi mu w'1994 no kwigisha ibisekuru bindi ku kaga ko kwicamo ibice no kwiremamo amoko.
== Amateka ==
umuryango Aegis Trust washinzwe n'abavandimwe James na Stephen Smith, mu rwego rwo kuva mu ishyirwaho rya Beth Shalom, Urwibutso rwa Holocaust mu [[Ubwongereza|Bwongereza]], mu 1995. Intangiriro y’ikibazo cya Kosovo mu 1999 yatanze umusemburo w’iterambere rya Aegis. Kubera ikibazo cy’isubiramo ry’ihohoterwa rya jenoside, Smiths yashubije atangiza ubujurire bw’akarere mu burasirazuba bwa Midland. Mu 2002, Aegis yakiriye inama ihuriweho n’ibiro by’ububanyi n’amahanga na Commonwealth . Igikorwa cya Aegis gikurikira imirongo itatu: uburezi, kurinda no gufasha abarokotse.
== Igihembo cya Aegis ==
Yashinzwe mu 2002 na Aegis Trust, igihembo cya Aegis Trust gitangwa "kubera ubutunzi, ubutwari n'ubutwari mu kubungabunga ndetse noguha agaciro [[Ubuzima|k'ubuzima]] bwa muntu ". bahawe gihembo kigamije guha icyubahiro abantu, mu bikorwa bitandukanye na benshi, bagaragaza ko bubaha ubuzima bwa muntu burenze ingengabitekerezo, politiki, inyungu, inyungu z'umuntu ku giti cye cyangwa akazi ndetse n'umutekano bwite, mu bihe ubuzima bw'abantu bugeramiwe kubera umwirondoro wabo nk'itsinda rikorerwa ihohoterwa rusange . Igihembo cyemera kubungabunga agaciro k'ubuzima bwa muntu, aho kubungabunga ubuzima ubwabwo. Byerekeranye n'indangagaciro n'ubutwari inyuma y'ibikorwa, aho kuba intsinzi ifatika cyangwa kunanirwa kw'ibyo bikorwa mugushikira ibizagerwaho. Igihembo gitangwa hashingiwe ku nyungu z'umuntu ku [[Personal merit|giti cye]], kabone niyo uwahawe yari mu kazi k'umuryango mugihe ibikorwa byamenyekanye. Igihembo kigizwe na dipolome, umudari wa 'Aegis' n'amafaranga. Igihembo ni mpuzamahanga kandi gishobora guhabwa umuntu uwo ari we wese aho ariho hose.
Umunyakanada Lt. Gen. Roméo Dallaire ni we wahawe igihembo cya mbere cya Aegis, kubera imbaraga yagize nk'umuyobozi w'ingabo z'umuryango w'abibumbye mu [[Rwanda]] mu gukumira cyangwa kugabanya ubukana bwa Jenoside mu Rwanda mu 1994, nubwo yategetswe n'abayobozi be inshuro eshatu kuvaho. Igihembo cyahawe Jenerali na Rt. Hon. Depite Peter Hain, wari Minisitiri w’ububanyi n’amahanga w’Ububanyi n’amahanga (UK), muri salle nkuru ya Westminster i Londres - mu buryo bw'ikigereranyo nk'ahantu hazabera Inteko rusange ya mbere y’umuryango w’abibumbye mu 1946.
== Hagarara (STAND) ==
GUHAGARIKA (ahahoze hitwa ''Abanyeshuri Bafata Ibikorwa Noneho: Darfur'' ) ni itsinda riharanira abanyeshuri ryahujwe na Aegis Trust muri Mata 2015. <ref>{{Cite web |last=Russell |first=Alex |date=2015-04-09 |title=US anti-genocide movement STAND merges with the Aegis Trust |url=https://www.aegistrust.org/us-anti-genocide-movement-stand-merges-with-the-aegis-trust/ |access-date=2019-10-08 |website=Aegis Trust |language=en-GB |archive-date=2019-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008033047/https://www.aegistrust.org/us-anti-genocide-movement-stand-merges-with-the-aegis-trust/ |url-status=live }}</ref> Yashinzwe mu 2003 muri kaminuza ya Georgetown nk'ishami riyobowe n’abanyeshuri ry’Ubumwe kugira ngo irangize Jenoside, STAND irwanya ihohoterwa ryabereye muri [[Mayanimari|Birmaniya]], [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]], [[Sudani]], [[Sudani y’Amajyepfo|Sudani y'Amajyepfo]], na [[Siriya]] . <ref>{{Cite web |title=About |url=https://standnow.org/about/ |access-date=2019-03-23 |website=STAND |archive-date=2019-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323081326/https://standnow.org/about/ |url-status=live }}</ref>
== Reba ==
{{Reflist}}
== Amashakiro ==
* [http://www.aegistrust.org/ Urubuga rwa Aegis]
*
* [https://web.archive.org/web/20230127004538/https://www.aegisstudents.org/ Urubuga rwabanyeshuri ba Aegis]
9j9xld5qla2ufffhoab1lbzkhcv3qi6
132073
132059
2026-06-18T09:15:17Z
Cnyirahabihirwe12345
13702
132073
wikitext
text/x-wiki
'''Aegis Trust''' yashinzwe mu 2000, ni umuryango mugari utegamiye kuri Leta w'Abongereza uharanira gukumira jenoside ku isi. Ikigo cya Aegis Trust gishingiye ku kigo cy’Abayahudi cyafunguwe mu 1995, gihuza itsinda ry’Abadepite bagize Inteko Ishinga Amategeko ishinzwe gukumira Jenoside mu, gutera inkunga Itsinda rishinzwe gukumira Jenoside ([[Kanada]]) kandi rikaba rishinzwe [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|’Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] mu [[Rwanda]], bibukiraho Jaenoside yakorewe abatutsi mu w'1994 no kwigisha ibisekuru bindi ku kaga ko kwicamo ibice no kwiremamo amoko.
== Amateka ==
umuryango Aegis Trust washinzwe n'abavandimwe James na Stephen Smith, mu rwego rwo kuva mu ishyirwaho rya Beth Shalom, Urwibutso rwa Holocaust mu [[Ubwongereza|Bwongereza]], mu 1995. Intangiriro y’ikibazo cya Kosovo mu 1999 yatanze umusemburo w’iterambere rya Aegis. Kubera ikibazo cy’isubiramo ry’ihohoterwa rya jenoside, Smiths yashubije atangiza ubujurire bw’akarere mu burasirazuba bwa Midland. Mu 2002, Aegis yakiriye inama ihuriweho n’ibiro by’ububanyi n’amahanga na Commonwealth . Igikorwa cya Aegis gikurikira imirongo itatu: uburezi, kurinda no gufasha abarokotse.
== Igihembo cya Aegis ==
Yashinzwe mu mwaka wa 2002 na Aegis Trust, igihembo cya Aegis Trust gitangwa "kubera ubutunzi, n'ubutwari mu kubungabunga ndetse noguha agaciro [[Ubuzima|k'ubuzima]] bwa muntu ". bahawe gihembo kigamije guha icyubahiro abantu, mu bikorwa bitandukanye na benshi, bagaragaza ko bubaha ubuzima bwa muntu burenze ingengabitekerezo, politiki, inyungu, inyungu z'umuntu ku giti cye cyangwa akazi ndetse n'umutekano bwite, mu bihe ubuzima bw'abantu bugeramiwe kubera umwirondoro wabo nk'itsinda rikorerwa ihohoterwa rusange . Igihembo cyemera kubungabunga agaciro k'ubuzima bwa muntu, aho kubungabunga ubuzima ubwabwo. Byerekeranye n'indangagaciro n'ubutwari inyuma y'ibikorwa, aho kuba intsinzi ifatika cyangwa kunanirwa kw'ibyo bikorwa mugushikira ibizagerwaho. Igihembo gitangwa hashingiwe ku nyungu z'umuntu ku [[Personal merit|giti cye]], kabone niyo uwahawe yari mu kazi k'umuryango mugihe ibikorwa byamenyekanye. Igihembo kigizwe na dipolome, umudari wa 'Aegis' n'amafaranga. Igihembo ni mpuzamahanga kandi gishobora guhabwa umuntu uwo ari we wese aho ariho hose.
Umunyakanada Lt. Gen. Roméo Dallaire ni we wahawe igihembo cya mbere cya Aegis, kubera imbaraga yagize nk'umuyobozi w'ingabo z'umuryango w'abibumbye mu [[Rwanda]] mu gukumira cyangwa kugabanya ubukana bwa Jenoside mu Rwanda mu 1994, nubwo yategetswe n'abayobozi be inshuro eshatu kuvaho. Igihembo cyahawe Jenerali na Rt. Hon. Depite Peter Hain, wari Minisitiri w’ububanyi n’amahanga w’Ububanyi n’amahanga (UK), muri salle nkuru ya Westminster i Londres - mu buryo bw'ikigereranyo nk'ahantu hazabera Inteko rusange ya mbere y’umuryango w’abibumbye mu 1946.
== Hagarara (STAND) ==
GUHAGARIKA (ahahoze hitwa ''Abanyeshuri Bafata Ibikorwa Noneho: Darfur'' ) ni itsinda riharanira abanyeshuri ryahujwe na Aegis Trust muri Mata 2015. <ref>{{Cite web |last=Russell |first=Alex |date=2015-04-09 |title=US anti-genocide movement STAND merges with the Aegis Trust |url=https://www.aegistrust.org/us-anti-genocide-movement-stand-merges-with-the-aegis-trust/ |access-date=2019-10-08 |website=Aegis Trust |language=en-GB |archive-date=2019-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008033047/https://www.aegistrust.org/us-anti-genocide-movement-stand-merges-with-the-aegis-trust/ |url-status=live }}</ref> Yashinzwe mu 2003 muri kaminuza ya Georgetown nk'ishami riyobowe n’abanyeshuri ry’Ubumwe kugira ngo irangize Jenoside, STAND irwanya ihohoterwa ryabereye muri [[Mayanimari|Birmaniya]], [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]], [[Sudani]], [[Sudani y’Amajyepfo|Sudani y'Amajyepfo]], na [[Siriya]] . <ref>{{Cite web |title=About |url=https://standnow.org/about/ |access-date=2019-03-23 |website=STAND |archive-date=2019-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323081326/https://standnow.org/about/ |url-status=live }}</ref>
== Reba ==
{{Reflist}}
== Amashakiro ==
* [http://www.aegistrust.org/ Urubuga rwa Aegis]
*
* [https://web.archive.org/web/20230127004538/https://www.aegisstudents.org/ Urubuga rwabanyeshuri ba Aegis]
rg9x9xgdc2cqxlxadbbq2tx1bwy48ky
Abana b'Inyange
0
13526
132134
128580
2026-06-18T10:11:28Z
B.Scalling
15089
132134
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nyange secondary school Genocide Memorial 02.jpg|thumb|Ishuri ry'Inyange]]
== Ubutwari bw'abana b'Inyange mu [[Rwanda]] ==
Ishuri ryisumbuye ry'Inyange riri mucyahoze ari kivumu muri perefegitura ya kibuye ubu akaba ari mu <ref name=":0">https://www.blogtalkradio.com/radioitahuka/2017/02/02/umunsi-wintwari-ni-balinga-abana-binyange-baracyategereje-ubutabera</ref> [[Akarere ka Ngororero|karere ka ngororero]], iri shuri ryaranzwe kandi rimenyekana cyane mugihe abacengezi bateraga u [[Rwanda Nziza|Rwanda]] mu mwaka wa 1997, ubwo abana bahigaga banze kwitandukanya mu moko bashaka kwica abatutsi maze bakabwira abacengezi ko bose ari [[abanyarwanda]], bikabaviramo no kwicwa bamwe.<ref name=":0" />
== Ibikorwa by'ubutwari ==
Mu mwaka wa 1997 nibwo abacengezi binjiye muri iryo shuri maze basaba abana kwitandukana bagira bati<ref name=":1">https://www.rba.co.rw/post/Abatuye-muri-Ngororero-bashimye-ubutwari-bwaranze-abanyeshuri-bi-Nyange</ref> abatusi ukwabo n'abahutu ukwabo, maze abana nabo basubiza bagira bati twe turi [[Rwanda Nziza|abanyarwanda]], hari hashize imyaka itatu (3) [[Genocide mu Rwanda|Genocide]] yakorewe abatutsi mu [[Rwanda Nziza|Rwanda]] irangiye, bivuzengo ibikomere ndetse n'ingaruka byari bikiri mu banyarwanda gusa uburere n'indangagaciro abarezi babo ndetse n'umuryango [[Ishyaka FPR-Inkotanyi|FPR INKOTANYI]] bari bamaze kubatoza, byatumye abana bafata umwanzuro wo kutitandukanya bemera kwitwa [[abanyarwanda]] bose bimika ndi Umunyarwanda, bemera gushyira hamwe no gutabarana batitaye kungaruka zari bukurikire.<ref name=":1" />
=== Ibyaranze bamwe muribo ===
Amakuru avugako harimo umwana wari ufite papa we umubyara wari ufungiye ibyaha bya [[Genocide mu Rwanda|Genocide]] yakorewe abatutsi<ref name=":2">https://umuryango.rw/ad-restricted/article/ubutwari-bw-abana-b-i-nyange-banze-kuvuga-ubwoko-bwabo-ni-urugero-rw-uko-ndi</ref>, maze ubwo abacengezi binjiraga umwana amenyamo umwe maze amusaba imbabazi ngo abababarire ntibicwe, maze umucengezi nawe amusaba kumutandukanyiriza abatutsi umwana nawe aratsemba avuga ko bose ari [[Abanyarwanda|abanyarwanda.]]<ref name=":2" />
== Intandaro ==
Abana b'Inyange baje kwigira inama yo gusohoka biruka batabaza, kugirango bamenyeshe n'abandi ko batewe maze bahunge, nuko abacengezi babateramo gerenade ihitana abagera kuri batandatu (6) abandi barakomereka bikabije.<ref name=":2" />
== Kugeza ubu ==
Kugeza ubu mu [[Rwanda Nziza|Rwanda]] hari ubyiciro bigera kuri bitatu by'Intwari aribyo<ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/ubutwari-bw-abana-b-i-nyange-banze-kuvuga-ubwoko-bwabo-ni-urugero-rw-uko-ndi</ref>: IMANZI, IMENA, n'INGENZI. Akaba ari bamwe mubagize ubutwari bwo kurinda u [[Rwanda]] n'[[abanyarwanda]] birengagije inyungu zabo bwite<ref>https://www.blogtalkradio.com/radioitahuka/2017/02/02/umunsi-wintwari-ni-balinga-abana-binyange-baracyategereje-ubutabera</ref>.
== IMENA ==
Imena nicyo kiciro abana b'Inyange babarizwamo kugeza ubu, kubera ubutwari bagaragaje no gushyigikira<ref name=":3">https://web.archive.org/web/20230130140400/https://genesisbizz.com/Ubutwari-bw-abana-b-i-Nyange-ni-isomo-ku-banyarwanda-Nkusi-Deo</ref>
ubunyarwanda batitaye kunyungu zabo bwite kugeza ubwo bibaviriyemo kwitwa Intwari z'[[igihugu]].<ref name=":3" />
===== ''INDANGANTURO'' =====
<references />
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika]]
__INDEX____NEWSECTIONLINK__
__FORCETOC__
2aj9w3wy8jme1nzzbwpvmvduya3xak1
132135
132134
2026-06-18T10:12:05Z
B.Scalling
15089
132135
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nyange secondary school Genocide Memorial 02.jpg|thumb|Ishuri ry'Inyange]]
== Ubutwari bw'abana b'Inyange mu [[Rwanda]] ==
Ishuri ryisumbuye ry'Inyange riri mucyahoze ari kivumu muri perefegitura ya kibuye ubu akaba ari mu <ref name=":0">https://www.blogtalkradio.com/radioitahuka/2017/02/02/umunsi-wintwari-ni-balinga-abana-binyange-baracyategereje-ubutabera</ref> [[Akarere ka Ngororero|karere ka ngororero]], iri shuri ryaranzwe kandi rimenyekana cyane mugihe abacengezi bateraga u [[Rwanda Nziza|Rwanda]] mu mwaka wa 1997, ubwo abana bahigaga banze kwitandukanya mu moko bashaka kwica abatutsi maze bakabwira abacengezi ko bose ari [[abanyarwanda]], bikabaviramo no kwicwa bamwe.<ref name=":0" />
== Ibikorwa by'ubutwari ==
Mu mwaka wa 1997 nibwo abacengezi binjiye muri iryo shuri maze basaba abana kwitandukana bagira bati<ref name=":1">https://www.rba.co.rw/post/Abatuye-muri-Ngororero-bashimye-ubutwari-bwaranze-abanyeshuri-bi-Nyange</ref> abatusi ukwabo n'abahutu ukwabo, maze abana nabo basubiza bagira bati twe turi [[Rwanda Nziza|abanyarwanda]], hari hashize imyaka itatu (3) [[Genocide mu Rwanda|Genocide]] yakorewe abatutsi mu [[Rwanda Nziza|Rwanda]] irangiye, bivuzengo ibikomere ndetse n'ingaruka byari bikiri mu banyarwanda gusa uburere n'indangagaciro abarezi babo ndetse n'umuryango [[Ishyaka FPR-Inkotanyi|FPR INKOTANYI]] bari bamaze kubatoza, byatumye abana bafata umwanzuro wo kutitandukanya bemera kwitwa [[abanyarwanda]] bose bimika ndi Umunyarwanda, bemera gushyira hamwe no gutabarana batitaye kungaruka zari bukurikire.<ref name=":1" />
== Ibyaranze bamwe muribo ==
Amakuru avugako harimo umwana wari ufite papa we umubyara wari ufungiye ibyaha bya [[Genocide mu Rwanda|Genocide]] yakorewe abatutsi<ref name=":2">https://umuryango.rw/ad-restricted/article/ubutwari-bw-abana-b-i-nyange-banze-kuvuga-ubwoko-bwabo-ni-urugero-rw-uko-ndi</ref>, maze ubwo abacengezi binjiraga umwana amenyamo umwe maze amusaba imbabazi ngo abababarire ntibicwe, maze umucengezi nawe amusaba kumutandukanyiriza abatutsi umwana nawe aratsemba avuga ko bose ari [[Abanyarwanda|abanyarwanda.]]<ref name=":2" />
== Intandaro ==
Abana b'Inyange baje kwigira inama yo gusohoka biruka batabaza, kugirango bamenyeshe n'abandi ko batewe maze bahunge, nuko abacengezi babateramo gerenade ihitana abagera kuri batandatu (6) abandi barakomereka bikabije.<ref name=":2" />
== Kugeza ubu ==
Kugeza ubu mu [[Rwanda Nziza|Rwanda]] hari ubyiciro bigera kuri bitatu by'Intwari aribyo<ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/ubutwari-bw-abana-b-i-nyange-banze-kuvuga-ubwoko-bwabo-ni-urugero-rw-uko-ndi</ref>: IMANZI, IMENA, n'INGENZI. Akaba ari bamwe mubagize ubutwari bwo kurinda u [[Rwanda]] n'[[abanyarwanda]] birengagije inyungu zabo bwite<ref>https://www.blogtalkradio.com/radioitahuka/2017/02/02/umunsi-wintwari-ni-balinga-abana-binyange-baracyategereje-ubutabera</ref>.
== IMENA ==
Imena nicyo kiciro abana b'Inyange babarizwamo kugeza ubu, kubera ubutwari bagaragaje no gushyigikira<ref name=":3">https://web.archive.org/web/20230130140400/https://genesisbizz.com/Ubutwari-bw-abana-b-i-Nyange-ni-isomo-ku-banyarwanda-Nkusi-Deo</ref>
ubunyarwanda batitaye kunyungu zabo bwite kugeza ubwo bibaviriyemo kwitwa Intwari z'[[igihugu]].<ref name=":3" />
===== ''INDANGANTURO'' =====
<references />
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika]]
__INDEX____NEWSECTIONLINK__
__FORCETOC__
r2z7vq203c3vdfnvyhlufvk0mah8ahj
132136
132135
2026-06-18T10:12:51Z
B.Scalling
15089
132136
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nyange secondary school Genocide Memorial 02.jpg|thumb|Ishuri ry'Inyange]]
== Ubutwari bw'abana b'Inyange mu [[Rwanda]] ==
Ishuri ryisumbuye ry'Inyange riri mucyahoze ari kivumu muri perefegitura ya kibuye ubu akaba ari mu <ref name=":0">https://www.blogtalkradio.com/radioitahuka/2017/02/02/umunsi-wintwari-ni-balinga-abana-binyange-baracyategereje-ubutabera</ref> [[Akarere ka Ngororero|karere ka ngororero]], iri shuri ryaranzwe kandi rimenyekana cyane mugihe abacengezi bateraga u [[Rwanda Nziza|Rwanda]] mu mwaka wa 1997, ubwo abana bahigaga banze kwitandukanya mu moko bashaka kwica abatutsi maze bakabwira abacengezi ko bose ari [[abanyarwanda]], bikabaviramo no kwicwa bamwe.<ref name=":0" />
== Ibikorwa by'ubutwari byakozwe n;abana b'inyange ==
Mu mwaka wa 1997 nibwo abacengezi binjiye muri iryo shuri maze basaba abana kwitandukana bagira bati<ref name=":1">https://www.rba.co.rw/post/Abatuye-muri-Ngororero-bashimye-ubutwari-bwaranze-abanyeshuri-bi-Nyange</ref> abatusi ukwabo n'abahutu ukwabo, maze abana nabo basubiza bagira bati twe turi [[Rwanda Nziza|abanyarwanda]], hari hashize imyaka itatu (3) [[Genocide mu Rwanda|Genocide]] yakorewe abatutsi mu [[Rwanda Nziza|Rwanda]] irangiye, bivuzengo ibikomere ndetse n'ingaruka byari bikiri mu banyarwanda gusa uburere n'indangagaciro abarezi babo ndetse n'umuryango [[Ishyaka FPR-Inkotanyi|FPR INKOTANYI]] bari bamaze kubatoza, byatumye abana bafata umwanzuro wo kutitandukanya bemera kwitwa [[abanyarwanda]] bose bimika ndi Umunyarwanda, bemera gushyira hamwe no gutabarana batitaye kungaruka zari bukurikire.<ref name=":1" />
== Ibyaranze bamwe muribo ==
Amakuru avugako harimo umwana wari ufite papa we umubyara wari ufungiye ibyaha bya [[Genocide mu Rwanda|Genocide]] yakorewe abatutsi<ref name=":2">https://umuryango.rw/ad-restricted/article/ubutwari-bw-abana-b-i-nyange-banze-kuvuga-ubwoko-bwabo-ni-urugero-rw-uko-ndi</ref>, maze ubwo abacengezi binjiraga umwana amenyamo umwe maze amusaba imbabazi ngo abababarire ntibicwe, maze umucengezi nawe amusaba kumutandukanyiriza abatutsi umwana nawe aratsemba avuga ko bose ari [[Abanyarwanda|abanyarwanda.]]<ref name=":2" />
== Intandaro ==
Abana b'Inyange baje kwigira inama yo gusohoka biruka batabaza, kugirango bamenyeshe n'abandi ko batewe maze bahunge, nuko abacengezi babateramo gerenade ihitana abagera kuri batandatu (6) abandi barakomereka bikabije.<ref name=":2" />
== Kugeza ubu ==
Kugeza ubu mu [[Rwanda Nziza|Rwanda]] hari ubyiciro bigera kuri bitatu by'Intwari aribyo<ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/ubutwari-bw-abana-b-i-nyange-banze-kuvuga-ubwoko-bwabo-ni-urugero-rw-uko-ndi</ref>: IMANZI, IMENA, n'INGENZI. Akaba ari bamwe mubagize ubutwari bwo kurinda u [[Rwanda]] n'[[abanyarwanda]] birengagije inyungu zabo bwite<ref>https://www.blogtalkradio.com/radioitahuka/2017/02/02/umunsi-wintwari-ni-balinga-abana-binyange-baracyategereje-ubutabera</ref>.
== IMENA ==
Imena nicyo kiciro abana b'Inyange babarizwamo kugeza ubu, kubera ubutwari bagaragaje no gushyigikira<ref name=":3">https://web.archive.org/web/20230130140400/https://genesisbizz.com/Ubutwari-bw-abana-b-i-Nyange-ni-isomo-ku-banyarwanda-Nkusi-Deo</ref>
ubunyarwanda batitaye kunyungu zabo bwite kugeza ubwo bibaviriyemo kwitwa Intwari z'[[igihugu]].<ref name=":3" />
===== ''INDANGANTURO'' =====
<references />
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika]]
__INDEX____NEWSECTIONLINK__
__FORCETOC__
793mg6nl95kf5n49zzxzdtn8wq9wr5y
Amateka y'Ibirwa biri mu Kiyaga cya Kivu
0
13544
132201
126150
2026-06-18T11:42:56Z
Mamaeked
18411
132201
wikitext
text/x-wiki
=== Ikiyaga cya Kivu<ref name=":0">https://igihe.com/ubukerarugendo/article/bimwe-mu-birwa-bitatse-ibyiza-nyaburanga-mu-kiyaga-cya-kivu</ref> ===
Ikiyaga cya Kivu ni cyo kiyaga kinini mu [[Rwanda]] cyikaba gikurura imbaga y'abantu haba Abanyarwanda ndetse n'abandi baturutse mu bihugu bitandukanye. Igice cyacyo kimwe kiri ku ruhande rw'u Rwanda mu gihe ikindi kiri muri Repuburika Iharanira Demokarasi ya Congo.<ref name=":0" />
Ku ruhande rw'u Rwanda gikora ku turere tune aritwo Rusizi, Nyamasheke,Karongi na Rubavu, aha hakaba harangwa n'ibyiza nyaburanga bitandukanye birimo nk'amahoteri akikije ikiyaga ndetse n'umucanga abantu bidagaduriramo.<ref name=":0" />
Ibi ni ibigaragara inyuma ariko imbere muri iki kiyaga harimo ibirwa bitandukanye byuje ubwiza butandukanye bituma uwabigezeho atifuza gutaha.<ref name=":0" />
[[Dosiye:Lake Kivu at dawn.jpg|thumb|655x655px|Ikiyaga cya Kivu]]
== Ibirwa biri mu kiyaga cya Kivu ==
=== Ikirwa cya Nkombo<ref name=":0" /> ===
Nkombo ni cyo kirwa kinini mu kiyaga cya kivu kuko gifite ubuso bungana na Kilometero kare 29.7 harimo Kilometero kare 22.7 z'ubutaka na Kilometero kare 7z'amazi, uyu kaba ari umurenge wose uri mu karere ka Rusizi.<ref name=":0" />
Iki kirwa gituwe n'abaturage bakabakaba ibihumbi 18, gikurura abatari bake bashaka kujya kureba ukunru abantu batuye hagati mu mazi ndetse bakururwa n'imico yabo itandukanye n'isanzwe irimo nk'ururimi rw'Amashi rwumvwa n'abaho gusa ndetse n'imbyino zabo ziziwi nko gusama.<ref name=":0" />
Iki kirwa nta terambere ryaharangwaga mu myaka yashize ariko muri iyi myaka ryarahageze kuko haboneka ibikorwa remezo bitandukanye nk'umuriro, amazi meza , amashuri , ivuriro ndetse na hoteli.<ref name=":0" />
=== Ikirwa cya Gihaya<ref name=":0" /> ===
Gihaya na ho ni mu karere ka Rusizi ndetse ni hafi na Nkombo ariko ho ni hato. Ni ikirwa ba mukerarugendo bakunda kujya gusura bashaka kurira imisozi ndetse no gutembera mu bwato. Ubuzima bwaho ni nk'ubwo ku nkombo.<ref name=":0" />
=== Akarwa k'Abakobwa<ref name=":0" /> ===
Aka ni akarwa kari mu [[Akarere ka Nyamasheke|karere ka Nyamasheke]] gafite amateka akomeye mu Rwanda, kera bajyaga ku kajugunyaho abakobwa babaga baratwaye inda z'indaro ngo badateza ishyano ku musozi.<ref name=":0" />
Abantu baturutse imihanda yose biganjemo igitsina gore bajya kuhasura bagira ngo barusheho kumenya amakuru y'uko byagendaga ku bakobwa bahajugunywaga.<ref name=":0" />
=== Ikirwa cya Nyamunini<ref name=":0" /> ===
Nyamunini izwi cyane nka Napoleon Island, ni ikirwa kiri mu kiyaga cya Kivu ku ruhande rwa Karongi. Iki ni kimwe mu birwa bikurura ba mukerarugendo bitewe n'ubwoko bw'inyoni butandukanye buhari ndetse n'imbuto zihari.<ref name=":0" />
=== Ikirwa cy' Amahoro<ref name=":0" /> ===
Amahoro na cyo kiri ku ruhande rwa Karongi, nk'uko cyitwa amahoro koko ngo gitemberwa n'abantu babuze amahoro muri bo kandi ngo bahageze bakabona amazi agikikije n'amajwi y'inyoni ziririrmba bakumva buzuye amahoro muri bo.<ref name=":0" />
=== Ikirwa cya Nyakarwa<ref name=":0" /> ===
Nyakarwa ni ikirwa giherereye mu [[Akarere ka Karongi|karere ka Karongi]] cyizwiho kugira inyoni zitandukanye. Uwahageze nta yandi majwi aba yumva usibye urusobe rw'amajwi atandukanye y'inyoni.<ref name=":0" />
=== Ikirwa cya Mpembe<ref name=":0" /> ===
Mpembe na yo iherereye muri Karongi akaba ari icyirwa kigengwa n'umuntu ku giti cye,aho yashyizeho ahantu hangana n'ibilometero bine abantu bagenda n'amaguru. Gikurura benshi kuko kibafasha kuruhuka mu buryo bwihariye.<ref name=":0" />
Si ibi birwa gusa biri muri iki kiyaga kuko muri 2012, Ikigo cy'Igihugu cyo kubungabunga ibidukikije (REMA), cyatangaje ko mu kiyaga cya Kivu habarizwamo ibirwa 250. Muri byo, 56 biri ku ruhande rw'u Rwanda. Ibi twavuze ni ibyo ba mukerarugendo bakunze gusura .<ref name=":0" />
== Amashakiro: ==
[[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]]
7olsdswhg0f3if7yg8xp8rny5bhijic
2C:Romeo Awakanu Mulbah
0
13562
132091
128536
2026-06-18T09:25:58Z
Yves ganwa
13251
132091
wikitext
text/x-wiki
'''Romeo Awakanu Mulbah''' (Yavutse ku wa 16 Gicurasi 1987), azwi ku izina rya '''2C''', ni umuririmbyi akaba n'umwanditsi w'indirimbo. Ubu akaba ari [[Liberiya|umunyaliberiya]] uherereye muri Amerika. <ref>{{Cite web |last=Yates |first=David A. |date=22 March 2018 |title=2C Stresses Need for Quality Music in Liberia, If… |url=https://www.liberianobserver.com/news/2c-stresses-need-for-quality-music-in-liberia-if/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825225829/https://www.liberianobserver.com/news/2c-stresses-need-for-quality-music-in-liberia-if/ |archive-date=25 August 2019 |access-date=13 September 2019 |website=Liberian Observer}}</ref> <ref>{{Cite web |title=2C Urges Liberian Musicians To Persevere |url=https://www.bushchicken.com/2c-urge-liberian-musicians-to-persevere/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725183519/https://www.bushchicken.com/2c-urge-liberian-musicians-to-persevere/ |archive-date=25 July 2019 |access-date=13 September 2019}}</ref> Yasinyanye amasezerano ni ikigo cya OuttaSpace Entertainment mu 2017 maze afatanya na Akon gufata amajwi ya "Mr Mechanic". <ref>{{Cite web |last=Allah |first=Sha Be |date=25 February 2018 |title=Konvict Muzik's Newest Signee 2C Drops His Premiere Single "Mr. Mechanic" Feat. Akon |url=http://thesource.com/2018/02/25/konvict-muziks-newest-signee-2c-drops-premiere-single-mr-mechanic-feat-akon/ |access-date=13 September 2019 |website=The Source}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Allah |first=Sha Be |date=2 March 2018 |title=Konvict Muzik's 2C Talks Akon, Africa Tour, Afro Beat Music And "Mr. Mechanic" Hit Single |url=http://thesource.com/2018/03/02/konvict-muziks-2c-talks-akon-africa-tour-afro-beat-music-mr-mechanic-hit-single/ |access-date=13 September 2019 |website=The Source}}</ref> 2C yatsindiye ibihembo byinshi, harimo icy'Umuhanzi w'umwaka wa 2010 muri Liberia Entertainment Awards.
== Ubuzima bwo hambere ==
Romeo Awakanu Mulbah yavutse ku ya 16 Gicurasi 1987, avukira mu mujyi wa Bong Town, muri Liberiya. Igihe yari afite imyaka 5, umuryango we warahunze biturutse ku ntambara ya mbere yo muri Liberiya . Batura by'igihe gito muri [[Kote Divuwari]] mbere yo kwimukira muri [[Amerika]]. <ref>{{Cite web |title=2C to Release Single in Liberia |url=https://www.bushchicken.com/2c-to-release-single-in-liberia/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190926200844/https://www.bushchicken.com/2c-to-release-single-in-liberia/ |archive-date=26 September 2019 |access-date=26 September 2019}}</ref>
== Umwuga wa muzika ==
2C gushishikarira umuziki kwe no kuwukora byatangiye akiri muto. Yatsinze amarushanwa menshi yo kubyina igihe yabaga muri [[Kote Divuwari]], ndetse yagaragaye mu bitaramo bitandukanye bya muzika igihe yabaga muri Atlanta. Mu 2007, 2C yifatanyije na producer w’umuziki Jason "Pit" Pittman mu gufata amashusho yambere yise "Liberia Girl". Muri 2009, yagiye muri Ohio gukora igitaramo cyari cyitabiriwe n'umuyobozi wa BET Pat Charles. 2C yatsindiye kwerekana kandi yitabira amarushanwa ya BET's Wild Out yo aba kuwa gatatu. Kabone nubwo atatsinze iri rushanwa, kwiyerekana kwe kuri stage byamuhaye amahirwe yo kwiyerekana kandi bimwemerera gukora ibitaramo muri [[Amerika]] yose no muri [[Kanada]]. Muri 2014, 2C yakoranye n'itsinda ry'abahanzi babiri bo muri [[Gana]] bitwa Ruff na Smooth bafata amajwi y'indirimbo yitwa "I Wanna Be". Yasinyanye amasezerano na Outtaspace Entertainment mu 2017 maze asaba Akon kwandika "Mr Mechanic". 2C yagiye mu ruzinduko rwo kwamamaza aho yakoze ibitaramo muri [[Liberiya]], [[Gana]] na [[Senegali]]; yaririmbye mu isabukuru ya Radiyo King FM. <ref>{{Cite web |last=Ability |first=Profile |date=20 September 2019 |title=ProfileAbility – 2C |url=https://profileability.com/2c/ |access-date=3 October 2019 |website=ProfileAbility}}</ref>
== Guhabwa no gushyirwa mu bahabwa ibihembo ==
{| class="wikitable"
!Umwaka
! Icyabaye
! Igihembo
! Akazi katoranijwe
! Igisubizo
|-
| 2009
| rowspan="2" | Ibihembo by'imyidagaduro yo muri Liberiya
| Amashusho meza yindirimbo
| "Liberia Girl" Yaratsinze
|-
| 2010
| Umuhanzi wumwaka
| We ubwe Yaratsinze
|}
== Reba ==
{{Reflist}}
lizgbrop6x3qapa9dn8ssi1tj9qvjjr
Impanuka yimirasire mu mujyi wa Mexico mu mwaka w'1962
0
13597
132109
126270
2026-06-18T09:49:53Z
Yves ganwa
13251
132109
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Teletherapy_Capsule.jpg|thumb| cobalt-60 capsule, igizwe:<br />]]
Mu 1962 hagati y'ukwezi kwa Werurwe na Nyakanga, habayeho impanuka yo guturika kw'imirasire gukomeye (a radiation incident) mu mujyi wa [[:en:Mexico_City|Mexico]] biturutse k'umwana w'umuhungu w’imyaka icumi wajyanye igikoresho cyo mu ruganda "[[:en:Radiography#Sources|radiography source]]" kitari gifunitse bikwiye. Abantu batanu bahuye n'ingaruka zikomeye z'iyo mirasire "[[:en:Radiation|radiation]]" ya 200-[[:en:Becquerel|gigabecquerel]] [[:en:Cobalt-60|cobalt-60]] capsule, bane muri bo barapfa.<ref>[http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/Pub1055_web.pdf Planning the Medical Response to Radiological Accidents] p. 16.</ref>
Amakuru yatangajwe kuri iyi mpanuka yatinze cyane aho umwana yaba yarakuye iki gikoresho: bamwe bati yakibonye mu kirundo k'imyanda, abandi bati ashobore kuba yaragikuye mu murima<ref>{{Cite journal|pages=200-201}}</ref> cyangwa yaragisanze mu mbuga y'inzu, aho umuryango we warumaze igihe gito wimukiye, kikaba cyarahasizwe batabizi, batazi n'icyo aricyo.<ref name="Comas">{{Cite web |last=Comas |first=Frank V. (transl.) |title=Report entitled 'Observations on the Accidental Exposure of a Family to a Source of Cobalt-60', published in 1964 |url=https://www.osti.gov/opennet/servlets/purl/16292029.pdf |access-date=30 January 2023 |website=U.S. Department of Energy OpenNet System}}
</ref> Gusa muri 2008 raporo ya [[:en:United_Nations_Scientific_Committee_on_the_Effects_of_Atomic_Radiation|UNSCEAR]] yavuze ko umu enjeniyeri yagisize mu mbuga kidafunitse.
Bivugwa ko uyu mwana w'umuhungu yabanje kugumana iki gikoresho igihe mbere y'uko akinjiza mu nzu kuwa 21 werurwe. aho yaramaze iminsi akigendana mu mufuka w'ipantalo ye. Kuwa 1 Mata, Nyina umubyara yagishyize ku kabati ko mu gikoni aho cyagumye kugeza kuwa 22 Nyakanga.
Uyu mwana w'umuhungu yaje gupfa kuwa 29 Mata. Nyuma gato Mama we warutwite inda y'amezi atandatu apfa kuwa 19 Nyakanga, Mushiki we mukuru wamurushaga imyaka 2 gusa apfa kuwa 18 Kanama, Nyirakuru ubyara se wari waraje kubasura kuva 17 Mata we apfa kuwa 15 Ukwakira uwo mwaka.<ref name="Comas">{{Cite web |last=Comas |first=Frank V. (transl.) |title=Report entitled 'Observations on the Accidental Exposure of a Family to a Source of Cobalt-60', published in 1964 |url=https://www.osti.gov/opennet/servlets/purl/16292029.pdf |access-date=30 January 2023 |website=U.S. Department of Energy OpenNet System}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFComas">Comas, Frank V. (transl.). [https://www.osti.gov/opennet/servlets/purl/16292029.pdf "Report entitled 'Observations on the Accidental Exposure of a Family to a Source of Cobalt-60', published in 1964"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''U.S. Department of Energy OpenNet System''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">30 January</span> 2023</span>.</cite>
</ref> papa we umubyara nawe yagezweho n'iyo mirasire ariko kuko yakoreraga hanze y'inzu kenshi, we ingaruka ziba nto, ararokoka.<ref>{{Cite web |last=Johnston |first=Wm. Robert |title=Mexico City orphaned source, 1962 |url=http://www.johnstonsarchive.net/nuclear/radevents/1962MEX1.html |access-date=25 December 2016 |website=Database of radiological incidents and related events – Johnston's Archive}}</ref><ref>{{Cite journal|pages=5–10}}</ref>
[[Dosiye:Radiation warning symbol.jpg|thumb|ikimenyetso kiburira umuntu uri kwegera ahantu hari imirasire yabangamira ubuzima]]
== Reba kandi ==
** List of orphan source incidents
** 1984 Ciudad Juárez cobalt-60 contamination incident
** 1990 Clinic of Zaragoza radiotherapy accident
** 1987 Goiânia accident
** List of civilian radiation accidents
** Nuclear and radiation accidents and incidents
** Nuclear safety and security
** Radioactive scrap metal
** 2000 Samut Prakan radiation accident
** Therac-25
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
k0dens5gp4i2otzn8czag9i2hewsec7
Abaturage Ubuzima n’Imiturire
0
13818
132056
130157
2026-06-18T08:57:04Z
Mamaeked
18411
impinduka
132056
wikitext
text/x-wiki
== ABATUYE U RWANDA ==
[[Dosiye:Umuhanda wo kwamakuza.jpg|left|thumb|imiturire|149x149px]]
Hakurikijwe ijanisha ry’ubwiyongere bwa 2,9 ku ijana buri mwaka, abaturage b’u [[Rwanda]] ubu babarirwa muri miliyoni 9,2 (2006) harimo abatuye mu mijyi bagera kuri 17 ku ijana. Biteganyijwe ko abaturage baziyongera kugeza hafi kuri miliyoni 16 mu mwaka wa 2020 keretse nihashyirwa ingufu mu iringanizwa ry’imbyaro, mu burezi no mu ngamba z’ubukangurambaga (ROR 2000). U [[Rwanda]] ni [[igihugu]] gituwe n’[[Abaturage Rusange|abaturage]] benshi [https://rw.wikipedia.org/w/index.php?title=Abaturage_Ubuzima_n%E2%80%99Imiturire&veaction=edit Edit]ku buso kurusha ibindi muri [[Afurika]], kikaba gifite hafi abaturage 397 ku kilometero kare. Guverinoma irifuza ko ibi byazagabanukaho 2,2 ku ijana ahagana mu mwaka wa 2012.<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/dore-uko-abatuye-u-rwanda-bazaba-bangana-muri-2022</ref><ref name=":1">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/hejuru-ya-70-by-abanyarwanda-bazaba-batuye-mu-mijyi-muri-2050</ref>[[Dosiye:Gukubura.jpg|thumb|Abaturage|151x151px]]
== IMICUNGIRE Y'ABATURAGE ==
* Ubwiyongere bw’imicucike y’abaturage mu ngaruka yabwo bwasabye imbaraga nyinshi cyane [[ibidukikije]] by’umwimerere bityo butuma abashobora gukora bimukira hirya no hino mu byaro, ndetse hakaba n’abavuye mu cyaro baza mu mujyi.
* Kubera y’uko ibitunze hafi 90% by’abaturage bishingiye ku butaka byanze bikunze, ubwiyongere bw’abaturage ni imwe mu nkomoko y’izamuka mu gukenera umutungo kamere.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
[[Dosiye:Umudugudu.jpg|thumb|Ibikorwa remezo mu Rwanda|184x184px]]
== IBIKORWA REMEZO ==
Indengo rusange y’imiryango ni abantu 4,6 naho icyaro n’umujyi bitandukanye mu kigero cya 4,5:4,8. Hakurikijwe icyerekezo 2020, iterambere ry’imiturire mu mujyi rizatunganywa, bityo iterambere rizagendera ku bwisuganye bw’ibikorwa remezo n’ubwa za serivisi ziboneka mu mijyi (ROR 2000). Ubushakashatsi ku miturire bwerekana ko ubucucike bw’abaturage buri hejuru kurushaho mu mijyi cyangwa mu masanteri (centre) y’ubucuruzi n’ay’ibikorwa remezo by’abaturage.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibikorwaremezo/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-19 |archive-date=2023-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219091456/https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibikorwaremezo/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://mobile.igihe.com/politiki/amakuru/article/amb-gatete-asize-he-minisiteri-y-ibikorwaremezo</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/perezida-kagame-yasabye-ingufu-mu-iyubakwa-ry-ibikorwaremezo-muri-afurika</ref><ref name=":2">https://www.rba.co.rw/post/Kugira-ibikorwaremezo-biteye-imbere-byagabanya-ikiguzi-kigenda-mu-bikorwa-byubucuruzi-muri-Afurika-Perezida-Kagame</ref>
== VISION 2020 ==
[[Dosiye:Amahoro Stadium 2003 c.png|thumb|195x195px|Amahoro stadium ataravugururwa]]
Mu mwaka wa 2003, hashyizwe ahagaragara inyandiko ya Viziyo 2020, abaturage bo mu mujyi bakekwaga kuba ari 10 ku ijana ; ibarurisha mibare riherutse ryakozwe n’Ishuri Rikuru ry’Igihugu ry’Ibarurishamibare rirasanga bari hafi 17 ku ijana mu mwaka wa 2007 (NISR 2007). Ntibigaragara niba ubwiyongere mu mijyi bushingiye ku ngamba z’iterambere mu bukungu cyangwa ku baturage bava mu cyaro bagana mu mijyi. Byombi bifite ingaruka yihariye ku bidukikije. Izamuka ry’imiturire mu mijyi bitewe no gushakisha iterambere mu bukungu ritanga inyungu z’inyongera ziyongera ku bihasanzwe kandi rigabanya imbaraga nyinshi cyane zisabwa ibidukikije.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />
[[Dosiye:Amategura1.jpg|thumb|ICYARO|156x156px]]
== ICYARO MU MUJYI ==
Kwimuka kw’abaturage bava mu cyaro bajya mu mijyi bishobora gutanga uburyo wasanga ibyiza bike cyane bisangirwa n’abaturage benshi. Abaturiye umujyi ku bwinshi batuma ubusanzwe habaho kwiyongera kw’imikoreshereze y’ibintu, agatsiko kanini k’imyanda n’imyuka ihumanya. Impamvu nkuru zo kwimuka bava mu cyaro bajya mu mujyi ni ugushaka uburyo bwo kubona ku buryo byoroshye za serivisi, ibikorwa remezo, imyidagaduro n’akazi. Kugira ngo hakumirwe iyimuka ry’abava mu cyaro bajya mu mujyi, Guverinoma yitabaje ishyirwa mu bikorwa ry’ingamba zigamije kwegereza abaturage za serivisi, ibikorwaremezo n’imyidagaduro. Hari amasanteri agizwe n’imijyi agera kuri 18 mu Rwanda.<ref>https://igihe.com/amafoto-1922/article/imiterere-ya-kimironko-kamwe-mu-duce-twihagazeho-mu-mujyi-wa-kigali-amafoto</ref><ref>https://igihe.com/amafoto-1922/article/imiterere-ya-kimironko-kamwe-mu-duce-twihagazeho-mu-mujyi-wa-kigali-amafoto</ref>
== POLITIKE Y'IBIDUKIKIJE ==
* Mu 1996, Guverinoma yashyizeho politike y’igihugu y’[[IMITURIRE|imiturire]]. Iyo politike yaje kumenyekana ku izina ry’Imidugudu.[[Dosiye:Environment_Poster.jpg|thumb|Ishusho y'ibidukikije |209x209px]]
* Impamvu yo gushyiraho Imidugudu ni ukugirango imiturire ishyirwe mu matsinda, bityo hakemurwa ikibazo cyo kubura ubutaka kimwe n’icyo gucunga neza [[ibidukikije]].
* Imitunganyirize y’ibidukikije ni ikintu cy’ibanze gifasha ubuzima, uburumbuke n’imibereho myiza y’abantu, cyane cyane abaturiye imijyi. Iboneka mu Cyerekezo 2020 nk’ikintu cy’ibanze kigize ishingiro ry’ubuzima n’iry’iterambere ry’abaturage.
* Gahunda na none ibona kurinda ibidukikijeale no gucunga neza kurushaho imiturire nk’igikorwa cy’ibanze kigamije gushyigikira iterambere ry’icyaro n’iry’umujyi.<ref>https://igihe.com/ibidukikije/</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/01/akademiya-izajya-ifasha-u-rwanda-mu-bikorwa-bya-politiki-yo-kurengera-ibidukikije/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-19 |archive-date=2023-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219091454/https://umuseke.rw/2023/01/akademiya-izajya-ifasha-u-rwanda-mu-bikorwa-bya-politiki-yo-kurengera-ibidukikije/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/politiki/article/minisitiri-w-ibidukikije-dr-mujawamaliya-yihanangirije-minisitiri-w-uburezi</ref>
== AMASHAKIRO ==
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Abaturage]]
[[Ikiciro:Umujyi wa Kigali]]
mi9j16ee0w68ycpeczfdv2xip6us6vg
132063
132056
2026-06-18T09:07:37Z
Mamaeked
18411
132063
wikitext
text/x-wiki
== ABATUYE U RWANDA ==
[[Dosiye:Umuhanda wo kwamakuza.jpg|left|thumb|imiturire|149x149px]]
Hakurikijwe ijanisha ry’ubwiyongere bwa 2,9 ku ijana buri mwaka, abaturage b’u [[Rwanda]] ubu babarirwa muri miliyoni 9,2 (2006) harimo abatuye mu mijyi bagera kuri 17 ku ijana. Biteganyijwe ko abaturage baziyongera kugeza hafi kuri miliyoni 16 mu mwaka wa 2020 keretse nihashyirwa ingufu mu iringanizwa ry’imbyaro, mu burezi no mu ngamba z’ubukangurambaga (ROR 2000). U [[Rwanda]] ni [[igihugu]] gituwe n’[[Abaturage Rusange|abaturage]] benshi [https://rw.wikipedia.org/w/index.php?title=Abaturage_Ubuzima_n%E2%80%99Imiturire&veaction=edit Edit]ku buso kurusha ibindi muri [[Afurika]], kikaba gifite hafi abaturage 397 ku kilometero kare. Guverinoma irifuza ko ibi byazagabanukaho 2,2 ku ijana ahagana mu mwaka wa 2012.<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/dore-uko-abatuye-u-rwanda-bazaba-bangana-muri-2022</ref><ref name=":1">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/hejuru-ya-70-by-abanyarwanda-bazaba-batuye-mu-mijyi-muri-2050</ref>[[Dosiye:Gukubura.jpg|thumb|Abaturage|151x151px]]
== IMICUNGIRE Y'ABATURAGE ==
* Ubwiyongere bw’imicucike y’abaturage mu ngaruka yabwo bwasabye imbaraga nyinshi cyane [[ibidukikije]] by’umwimerere bityo butuma abashobora gukora bimukira hirya no hino mu byaro, ndetse hakaba n’abavuye mu cyaro baza mu mujyi.
* Kubera y’uko ibitunze hafi 90% by’abaturage bishingiye ku butaka byanze bikunze, ubwiyongere bw’abaturage ni imwe mu nkomoko y’izamuka mu gukenera umutungo kamere.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
[[Dosiye:Umudugudu.jpg|thumb|Ibikorwa remezo mu Rwanda|184x184px]]
== IBIKORWA REMEZO ==
Indengo rusange y’imiryango ni abantu 4,6 naho icyaro n’umujyi bitandukanye mu kigero cya 4,5:4,8. Hakurikijwe icyerekezo 2020, iterambere ry’imiturire mu mujyi rizatunganywa, bityo iterambere rizagendera ku bwisuganye bw’ibikorwa remezo n’ubwa za serivisi ziboneka mu mijyi (ROR 2000). Ubushakashatsi ku miturire bwerekana ko ubucucike bw’abaturage buri hejuru kurushaho mu mijyi cyangwa mu masanteri (centre) y’ubucuruzi n’ay’ibikorwa remezo by’abaturage.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibikorwaremezo/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-19 |archive-date=2023-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219091456/https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibikorwaremezo/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://mobile.igihe.com/politiki/amakuru/article/amb-gatete-asize-he-minisiteri-y-ibikorwaremezo</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/perezida-kagame-yasabye-ingufu-mu-iyubakwa-ry-ibikorwaremezo-muri-afurika</ref><ref name=":2">https://www.rba.co.rw/post/Kugira-ibikorwaremezo-biteye-imbere-byagabanya-ikiguzi-kigenda-mu-bikorwa-byubucuruzi-muri-Afurika-Perezida-Kagame</ref>
== VISION 2020 ==
[[Dosiye:Amahoro Stadium 2003 c.png|thumb|195x195px|Amahoro stadium ataravugururwa]]
Mu mwaka wa 2003, hashyizwe ahagaragara inyandiko ya Viziyo 2020, abaturage bo mu mujyi bakekwaga kuba ari 10 ku ijana ; ibarurisha mibare riherutse ryakozwe n’Ishuri Rikuru ry’Igihugu ry’Ibarurishamibare rirasanga bari hafi 17 ku ijana mu mwaka wa 2007 (NISR 2007). Ntibigaragara niba ubwiyongere mu mijyi bushingiye ku ngamba z’iterambere mu bukungu cyangwa ku baturage bava mu cyaro bagana mu mijyi. Byombi bifite ingaruka yihariye ku bidukikije. Izamuka ry’imiturire mu mijyi bitewe no gushakisha iterambere mu bukungu ritanga inyungu z’inyongera ziyongera ku bihasanzwe kandi rigabanya imbaraga nyinshi cyane zisabwa ibidukikije.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />
[[Dosiye:Amategura1.jpg|thumb|ICYARO|156x156px]]
== ICYARO MU MUJYI ==
Kwimuka kw’abaturage bava mu cyaro bajya mu mijyi bishobora gutanga uburyo wasanga ibyiza bike cyane bisangirwa n’abaturage benshi. Abaturiye umujyi ku bwinshi batuma ubusanzwe habaho kwiyongera kw’imikoreshereze y’ibintu, kwiyongera kugaragara kw’imyanda n’imyuka ihumanya. Impamvu nkuru zo kwimuka bava mu cyaro bajya mu mujyi ni ugushaka uburyo bwo kubona ku buryo byoroshye serivisi, ibikorwa remezo, imyidagaduro n’akazi. Kugira ngo hakumirwe iyimuka ry’abava mu byaro bajya mu mijyi, Guverinoma yitabaje ishyirwa mu bikorwa ry’ingamba zigamije kwegereza abaturage serivisi, ibikorwaremezo n’imyidagaduro. Hari amasanteri agizwe n’imijyi agera kuri 18 mu Rwanda.<ref>https://igihe.com/amafoto-1922/article/imiterere-ya-kimironko-kamwe-mu-duce-twihagazeho-mu-mujyi-wa-kigali-amafoto</ref><ref>https://igihe.com/amafoto-1922/article/imiterere-ya-kimironko-kamwe-mu-duce-twihagazeho-mu-mujyi-wa-kigali-amafoto</ref>
== POLITIKE Y'IBIDUKIKIJE ==
* Mu 1996, Guverinoma yashyizeho politike y’igihugu y’[[IMITURIRE|imiturire]]. Iyo politike yaje kumenyekana ku izina ry’Imidugudu.[[Dosiye:Environment_Poster.jpg|thumb|Ishusho y'ibidukikije |209x209px]]
* Impamvu yo gushyiraho Imidugudu ni ukugirango imiturire ishyirwe mu matsinda, bityo hakemurwa ikibazo cyo kubura ubutaka kimwe n’icyo gucunga neza [[ibidukikije]].
* Imitunganyirize y’ibidukikije ni ikintu cy’ibanze gifasha ubuzima, uburumbuke n’imibereho myiza y’abantu, cyane cyane abaturiye imijyi. Iboneka mu Cyerekezo 2020 nk’ikintu cy’ibanze kigize ishingiro ry’ubuzima n’iry’iterambere ry’abaturage.
* Gahunda na none ibona kurinda ibidukikijeale no gucunga neza imiturire nk’igikorwa cy’ibanze kigamije gushyigikira iterambere ry’icyaro n’iry’umujyi.<ref>https://igihe.com/ibidukikije/</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/01/akademiya-izajya-ifasha-u-rwanda-mu-bikorwa-bya-politiki-yo-kurengera-ibidukikije/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-19 |archive-date=2023-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219091454/https://umuseke.rw/2023/01/akademiya-izajya-ifasha-u-rwanda-mu-bikorwa-bya-politiki-yo-kurengera-ibidukikije/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/politiki/article/minisitiri-w-ibidukikije-dr-mujawamaliya-yihanangirije-minisitiri-w-uburezi</ref>
== AMASHAKIRO ==
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Abaturage]]
[[Ikiciro:Umujyi wa Kigali]]
ht9epbhckgx5j5jf4ljwy41ebtsu14u
Abanyeshuri baturiye Pariki ya Nyungwe bari gutozwa kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima
0
13995
132114
126593
2026-06-18T09:58:37Z
Umutaramyi
14223
Ndimo gushyiraho intangiriro y'inkuru
132114
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nyungwe_Forest_banner.jpg|thumb|Nyungwe Forest banner]]
[[Dosiye:NYUNGWE.jpg|thumb|NYUNGWE Pariki]]
[[Dosiye:Nyungwe_CDSS_Malawi.jpg|thumb|Abanyeshuri ba Nyungwe CDSS ]]
Pariki y'igihugu ya Nyungwe ni icyanya cy'urusobe rw'ibinyabuzima ( amashyamba,inyamaswa nto n'inini) Nyuma yo kubona ko mu myaka yashize hari abana batanjya ga kumashuri ahubwo bakanjyana n’ababyeyi babo guhiga inyamaswa muri Pariki y’Igihugu ya Nyungwe, nkubu abanyeshuri bari mu biruhuko bari kwigishwa kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima no kwirinda ibikorwa by’ubuhigi n’ubushimusi.
Ni igikorwa cyateguwe n’Umuryango Biodiversity Conservation Organisation (BIOCOOR) wita ku rusobe rw’ibinyabuzima n’iterambere ry’abaturage, hagamijwe gutoza abakiri bato kwita ku rusobe rw’ibinyabuzima kugira ngo bakurane uwo muco.
== Intego ==
Umuyobozi Nshingwabikorwa wa BIOCOOR, Dr Ange Imanishimwe, yabwiye IGIHE ko iyo gahunda yatangiye muri 2018 hahugurwa bana bagera kuri 70 bari kumwe n’ababyeyi babo, muri 2019 harebwamo 16 barushije abandi bongera guhugurwa ngo barusheho gusobanukirwa byinshi ku rusobe rw’ibinyabuzima.
Ati “Icyo twemera muri BIOCOOR ni uko ahazaza h’igihugu n’ahazaza ha Afurika n’Isi ari uko tugomba gushora imbaraga nyinshi mu bakiri bato kugira ngo bazabashe guhangana n’ibibazo bizaza mu minsi iri imbere. Niyo mpamvu twiyemeje kujya duhugura abana bato bari mu mashuri kugira ngo bagere ku rwego rwo kumenya kubungabunga ibinyabuzima, cyane ko bamwe muri bo ababyeyi babo bahoze ari abahigi muri Nyungwe.”
Yavuze ko bifuza ko abo bana baba umusemburo w’impinduka, ibikorwa byo kwangiza Nyungwe bigacika burundu.
Dr Imanishimwe avuga ko bafite intego yo gutoza abana bato kugira ngo bakurane umuco wo kwita ku rusobe rw’ibinyabuzma ku buryo nibaba abayobozi mu nzego zifata ibyemezo bazabikomeza kurushaho.
== Reba ==
<ref>[http://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/abanyeshuri-baturiye-pariki-ya-nyungwe-bari-gutozwa-kubungabunga-urusobe-rw http://www.igihe.com/ibidukikije/article/abanyeshuri-baturiye-pariki-ya-nyungwe-bari-gutozwa-kubungabunga-urusobe-rw]</ref>
b0gmxgf54b5x50e3wras85j300ybmqy
132119
132114
2026-06-18T10:01:29Z
Umutaramyi
14223
132119
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nyungwe_Forest_banner.jpg|thumb|Nyungwe Forest banner]]
[[Dosiye:NYUNGWE.jpg|thumb|NYUNGWE Pariki]]
[[Dosiye:Nyungwe_CDSS_Malawi.jpg|thumb|Abanyeshuri ba Nyungwe CDSS ]]
Pariki y'igihugu ya Nyungwe ni icyanya cy'urusobe rw'ibinyabuzima ( amashyamba,inyamaswa nto n'inini) Nyungwe iherereye mu turere twa Nyamasheke, Nyaruguru,Nyamagabe,Rusizi na Karongi.
Nyuma yo kubona ko mu myaka yashize hari abana batanjya ga kumashuri ahubwo bakanjyana n’ababyeyi babo guhiga inyamaswa muri Pariki y’Igihugu ya Nyungwe, nkubu abanyeshuri bari mu biruhuko bari kwigishwa kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima no kwirinda ibikorwa by’ubuhigi n’ubushimusi.
Ni igikorwa cyateguwe n’Umuryango Biodiversity Conservation Organisation (BIOCOOR) wita ku rusobe rw’ibinyabuzima n’iterambere ry’abaturage, hagamijwe gutoza abakiri bato kwita ku rusobe rw’ibinyabuzima kugira ngo bakurane uwo muco.
== Intego ==
Umuyobozi Nshingwabikorwa wa BIOCOOR, Dr Ange Imanishimwe, yabwiye IGIHE ko iyo gahunda yatangiye muri 2018 hahugurwa bana bagera kuri 70 bari kumwe n’ababyeyi babo, muri 2019 harebwamo 16 barushije abandi bongera guhugurwa ngo barusheho gusobanukirwa byinshi ku rusobe rw’ibinyabuzima.
Ati “Icyo twemera muri BIOCOOR ni uko ahazaza h’igihugu n’ahazaza ha Afurika n’Isi ari uko tugomba gushora imbaraga nyinshi mu bakiri bato kugira ngo bazabashe guhangana n’ibibazo bizaza mu minsi iri imbere. Niyo mpamvu twiyemeje kujya duhugura abana bato bari mu mashuri kugira ngo bagere ku rwego rwo kumenya kubungabunga ibinyabuzima, cyane ko bamwe muri bo ababyeyi babo bahoze ari abahigi muri Nyungwe.”
Yavuze ko bifuza ko abo bana baba umusemburo w’impinduka, ibikorwa byo kwangiza Nyungwe bigacika burundu.
Dr Imanishimwe avuga ko bafite intego yo gutoza abana bato kugira ngo bakurane umuco wo kwita ku rusobe rw’ibinyabuzma ku buryo nibaba abayobozi mu nzego zifata ibyemezo bazabikomeza kurushaho.
== Reba ==
<ref>[http://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/abanyeshuri-baturiye-pariki-ya-nyungwe-bari-gutozwa-kubungabunga-urusobe-rw http://www.igihe.com/ibidukikije/article/abanyeshuri-baturiye-pariki-ya-nyungwe-bari-gutozwa-kubungabunga-urusobe-rw]</ref>
07ecnsyk326i1szfvjuwsl0zggwygvu
132139
132119
2026-06-18T10:14:55Z
Umutaramyi
14223
132139
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nyungwe_Forest_banner.jpg|thumb|Nyungwe Forest banner]]
[[Dosiye:NYUNGWE.jpg|thumb|NYUNGWE Pariki]]
[[Dosiye:Nyungwe_CDSS_Malawi.jpg|thumb|Abanyeshuri ba Nyungwe CDSS ]]
Pariki y'igihugu ya Nyungwe ni icyanya cy'urusobe rw'ibinyabuzima ( amashyamba,inyamaswa nto n'inini) Nyungwe iherereye mu turere twa Nyamasheke, Nyaruguru,Nyamagabe,Rusizi na Karongi.
Nyuma yo kubona ko mu myaka yashize hari abana batanjyaga ku mashuri ahubwo bakajyana n’ababyeyi babo guhiga inyamaswa muri Pariki y’Igihugu ya Nyungwe,Ubuyobozi bwa pariki ya Nyungwe bwahisemo kujya baha abana baturiye iri shyamba amahugurwa yo kubungabunga urusobe rw'ibinyabuzima ruboneka muri iyi pariki hirindwa ba Rushimusi.
Ni igikorwa cyateguwe n’Umuryango Biodiversity Conservation Organisation (BIOCOOR) wita ku rusobe rw’ibinyabuzima n’iterambere ry’abaturage, hagamijwe gutoza abakiri bato kwita ku rusobe rw’ibinyabuzima kugira ngo bakurane uwo muco.
== Intego ==
Umuyobozi Nshingwabikorwa wa BIOCOOR, Dr Ange Imanishimwe, yabwiye IGIHE ko iyo gahunda yatangiye muri 2018 hahugurwa bana bagera kuri 70 bari kumwe n’ababyeyi babo, muri 2019 harebwamo 16 barushije abandi bongera guhugurwa ngo barusheho gusobanukirwa byinshi ku rusobe rw’ibinyabuzima.
Ati “Icyo twemera muri BIOCOOR ni uko ahazaza h’igihugu n’ahazaza ha Afurika n’Isi ari uko tugomba gushora imbaraga nyinshi mu bakiri bato kugira ngo bazabashe guhangana n’ibibazo bizaza mu minsi iri imbere. Niyo mpamvu twiyemeje kujya duhugura abana bato bari mu mashuri kugira ngo bagere ku rwego rwo kumenya kubungabunga ibinyabuzima, cyane ko bamwe muri bo ababyeyi babo bahoze ari abahigi muri Nyungwe.”
Yavuze ko bifuza ko abo bana baba umusemburo w’impinduka, ibikorwa byo kwangiza Nyungwe bigacika burundu.
Dr Imanishimwe avuga ko bafite intego yo gutoza abana bato kugira ngo bakurane umuco wo kwita ku rusobe rw’ibinyabuzma ku buryo nibaba abayobozi mu nzego zifata ibyemezo bazabikomeza kurushaho.
== Reba ==
<ref>[http://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/abanyeshuri-baturiye-pariki-ya-nyungwe-bari-gutozwa-kubungabunga-urusobe-rw http://www.igihe.com/ibidukikije/article/abanyeshuri-baturiye-pariki-ya-nyungwe-bari-gutozwa-kubungabunga-urusobe-rw]</ref>
4e565n1vlflsl9t98b18lf3sjkrz4wg
132160
132139
2026-06-18T10:28:29Z
Umutaramyi
14223
132160
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NYUNGWE CLOUDS.jpg|thumb|Nyungwe Forest banner]]
[[Dosiye:NYUNGWE.jpg|thumb|NYUNGWE Pariki]]
[[Dosiye:Nyungwe_CDSS_Malawi.jpg|thumb|Abanyeshuri ba Nyungwe CDSS ]]
ariki y'igihugu ya Nyungwe ni icyanya cy'urusobe rw'ibinyabuzima ( amashyamba,inyamaswa nto n'inini) Nyungwe iherereye mu turere twa Nyamasheke, Nyaruguru,Nyamagabe,Rusizi na Karongi.
Nyuma yo kubona ko mu myaka yashize hari abana batanjyaga ku mashuri ahubwo bakajyana n’ababyeyi babo guhiga inyamaswa muri Pariki y’Igihugu ya Nyungwe,Ubuyobozi bwa pariki ya Nyungwe bwahisemo kujya baha abana baturiye iri shyamba amahugurwa yo kubungabunga urusobe rw'ibinyabuzima ruboneka muri iyi pariki hirindwa ba Rushimusi.
Ni igikorwa cyateguwe n’Umuryango Biodiversity Conservation Organisation (BIOCOOR) wita ku rusobe rw’ibinyabuzima n’iterambere ry’abaturage, hagamijwe gutoza abakiri bato kwita ku rusobe rw’ibinyabuzima kugira ngo bakurane uwo muco.
== Intego ==
Umuyobozi Nshingwabikorwa wa BIOCOOR, Dr Ange Imanishimwe, yabwiye IGIHE ko iyo gahunda yatangiye muri 2018 hahugurwa abana bagera kuri 70 bari kumwe n’ababyeyi babo, muri 2019 harebwamo 16 barushije abandi bongera guhugurwa ngo barusheho gusobanukirwa byinshi ku rusobe rw’ibinyabuzima.
[[Dosiye:Hiking through Nyungwe National Park, Rwanda.jpg|thumb|Ba mukerarugendo basura ibyiza nyaburanga muri nyungwe]]
Ati “Icyo twemera muri BIOCOOR ni uko ahazaza h’igihugu n’ahazaza ha Afurika n’Isi ari uko tugomba gushora imbaraga nyinshi mu bakiri bato kugira ngo bazabashe guhangana n’ibibazo bizaza mu minsi iri imbere. Niyo mpamvu twiyemeje kujya duhugura abana bato bari mu mashuri kugira ngo bagere ku rwego rwo kumenya kubungabunga ibinyabuzima, cyane ko bamwe muri bo ababyeyi babo bahoze ari abahigi muri Nyungwe.”Yavuze ko bifuza ko abo bana baba umusemburo w’impinduka nziza, ibikorwa byo kwangiza Nyungwe bigacika burundu.
Dr Imanishimwe avuga ko bafite intego yo gutoza abana bato kugira ngo bakurane umuco wo kwita ku rusobe rw’ibinyabuzma ku buryo nibaba abayobozi mu nzego zifata ibyemezo bazabikomeza kurushaho.
== Reba ==
<ref>[http://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/abanyeshuri-baturiye-pariki-ya-nyungwe-bari-gutozwa-kubungabunga-urusobe-rw http://www.igihe.com/ibidukikije/article/abanyeshuri-baturiye-pariki-ya-nyungwe-bari-gutozwa-kubungabunga-urusobe-rw]</ref>
db0rla1nvux28xc8khhbj4us9i3t6cy
Kwita ku bidukikije mu Rwanda
0
13997
132061
128521
2026-06-18T09:05:17Z
IGANZE
11347
132061
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Abagore_bavuye_gutashya.jpg|thumb|Abagore bavuye gutashya]]
'''Abari n'Abategarugori mu [[Rwanda]]''' basabwe kugira uruhare rukomeye mu kubungabunga [[ibidukikije]] n’urusobe rw’ibinyabuzima, kuko ingaruka zo kutabyitaho aribo zibangamira cyane ugereranyije n’abandi.
== '''Ibidukikije mu Rwanda''' ==
Byatangajwe kuri uyu wa Kabiri mu nteko rusange y’Umuryango Nile Basin Discourse Forum (NBDF), ugamije kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima n’ibidukikije mu bihugu bikora ku mugezi wa Nil.
Abitabiriye iyo nteko rusange, bagaragaje ko icyorezo cya Covid-19 cyatumye bimwe mu bikorwa byo kubungabunga ibidukikije n’urusobe rw’ibinyabuzima bihagarara, nyamara ari ingenzi cyane mu buzima bwa muntu.
[[Dosiye:Amasa1.jpg|thumb|ibidukikije ]]Crescence Mukantabana, umuyobozi mu muryango Reseau de Developpement des Femmes Pauvres, umwe mu igize NBDF, yavuze ko by’umwihariko, abagore badakwiriye guheranwa n’ibibazo byatewe na Covid-19, ngo birengagize uruhare rwabo mu kubungabinga ibidukikije.
Safari Emmanuel wari uhagarariye umuryango CLADHO, yavuze ko abantu badakwiriye kwitwaza Covid-19 ngo bakomeze gukora ibikorwa byangiza ibidukikije nko gufata nabi amazi cyangwa kuyakoresha nabi, gukoresha amashashi yangiza ibidukikije n’ibindi.
NBDF igizwe n’imiryango itandukanye itegamiye kuri Leta isanzwe ikora mu bijyanye n’ibidukikije ndetse no kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima.
== Reba ==
<ref>[http://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/abagore-basabwe-kuba-ku-isonga-mu-kwita-ku-bidukikije-kuko-ingaruka-zabyo-aribo?var_ajax_redir=1 http://www.igihe.com/ibidukikije/article/abagore-basabwe-kuba-ku-isonga-mu-kwita-ku-bidukikije-kuko-ingaruka-zabyo-aribo?var_ajax_redir=1]</ref>
fchkxkzap2r3ama54jbt27f9a8kh2k4
132084
132061
2026-06-18T09:22:52Z
IGANZE
11347
Amashakiro
132084
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Abagore_bavuye_gutashya.jpg|thumb|Abagore bavuye gutashya]]
'''Abari n'Abategarugori mu [[Rwanda]]''' basabwe kugira uruhare rukomeye mu kubungabunga [[ibidukikije]] n’urusobe rw’ibinyabuzima, kuko ingaruka zo kutabyitaho aribo zibangamira cyane ugereranyije n’abandi.
== '''Ibidukikije mu Rwanda''' ==
Ibidukikije ni bimwe mu bimera ibyanya bifasha igihugu kugira umwuka mwiza ,ndetse bikagabanya ingaruka z'imihindagurikire y'ikirere.<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
Byatangajwe kuri uyu wa Kabiri mu nteko rusange y’Umuryango Nile Basin Discourse Forum (NBDF), ugamije kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima n’ibidukikije mu bihugu bikora ku mugezi wa Nil.
Abitabiriye iyo nteko rusange, bagaragaje ko icyorezo cya Covid-19 cyatumye bimwe mu bikorwa byo kubungabunga ibidukikije n’urusobe rw’ibinyabuzima bihagarara, nyamara ari ingenzi cyane mu buzima bwa muntu.
[[Dosiye:Amasa1.jpg|thumb|ibidukikije ]]Crescence Mukantabana, umuyobozi mu muryango Reseau de Developpement des Femmes Pauvres, umwe mu igize NBDF, yavuze ko by’umwihariko, abagore badakwiriye guheranwa n’ibibazo byatewe na Covid-19, ngo birengagize uruhare rwabo mu kubungabinga ibidukikije.
Safari Emmanuel wari uhagarariye umuryango CLADHO, yavuze ko abantu badakwiriye kwitwaza Covid-19 ngo bakomeze gukora ibikorwa byangiza ibidukikije nko gufata nabi amazi cyangwa kuyakoresha nabi, gukoresha amashashi yangiza ibidukikije n’ibindi.
NBDF igizwe n’imiryango itandukanye itegamiye kuri Leta isanzwe ikora mu bijyanye n’ibidukikije ndetse no kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima.
== Reba ==
<ref>[http://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/abagore-basabwe-kuba-ku-isonga-mu-kwita-ku-bidukikije-kuko-ingaruka-zabyo-aribo?var_ajax_redir=1 http://www.igihe.com/ibidukikije/article/abagore-basabwe-kuba-ku-isonga-mu-kwita-ku-bidukikije-kuko-ingaruka-zabyo-aribo?var_ajax_redir=1]</ref>
3hbmgpp74u6uzpgf3kqhsprw2miy8ov
132102
132084
2026-06-18T09:43:46Z
IGANZE
11347
132102
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Abagore_bavuye_gutashya.jpg|thumb|Abagore bavuye gutashya]]
'''Abari n'Abategarugori mu [[Rwanda]]''' basabwe kugira uruhare rukomeye mu kubungabunga [[ibidukikije]] n’urusobe rw’ibinyabuzima, kuko ingaruka zo kutabyitaho aribo zibangamira cyane ugereranyije n’abandi.
== '''Ibidukikije mu Rwanda''' ==
Ibidukikije ni bimwe mu bimera ibyanya bifasha igihugu kugira umwuka mwiza ,ndetse bikagabanya ingaruka z'imihindagurikire y'ikirere.Ni muri urwo rwego leta y'u Rwanda yashyize imbaraga mu gukora neza ibishanga byo mumugi wa kigali ndetse igashishikariza abafatanya bikorwa b'abashora mari kuza kwitabira gukora iyo mishinga yo gutegura ibishanga bateramo ibiti byiza, amazi ndetse hagahinduka ahantu Nyaburanga .<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== Iterambere ==
Ukigo cy'igihugu cy'iterambere RDB yakoze ibyo byose ishingiye ku cyerekezo cy’u Rwanda cyo guteza imbere ubukungu bubungabunga ibidukikije no guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe by’umwihariko mu Mujyi wa Kigali ukomeje kwaguka.Igaragaza ko u Rwanda rufite abaturage bagera kuri miliyoni 14,4, biyongera ku gipimo cya 2,86% buri mwaka, mu gihe Kigali biteganyijwe ko izaba umujyi uzagira ubucucike buri hejuru kurusha ahandi hose mu gihugu.
Byatangajwe kuri uyu wa Kabiri mu nteko rusange y’Umuryango Nile Basin Discourse Forum (NBDF), ugamije kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima n’ibidukikije mu bihugu bikora ku mugezi wa Nil.
Abitabiriye iyo nteko rusange, bagaragaje ko icyorezo cya Covid-19 cyatumye bimwe mu bikorwa byo kubungabunga ibidukikije n’urusobe rw’ibinyabuzima bihagarara, nyamara ari ingenzi cyane mu buzima bwa muntu.
[[Dosiye:Amasa1.jpg|thumb|ibidukikije ]]Crescence Mukantabana, umuyobozi mu muryango Reseau de Developpement des Femmes Pauvres, umwe mu igize NBDF, yavuze ko by’umwihariko, abagore badakwiriye guheranwa n’ibibazo byatewe na Covid-19, ngo birengagize uruhare rwabo mu kubungabinga ibidukikije.
Safari Emmanuel wari uhagarariye umuryango CLADHO, yavuze ko abantu badakwiriye kwitwaza Covid-19 ngo bakomeze gukora ibikorwa byangiza ibidukikije nko gufata nabi amazi cyangwa kuyakoresha nabi, gukoresha amashashi yangiza ibidukikije n’ibindi.
NBDF igizwe n’imiryango itandukanye itegamiye kuri Leta isanzwe ikora mu bijyanye n’ibidukikije ndetse no kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima.
== Reba ==
<ref>[http://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/abagore-basabwe-kuba-ku-isonga-mu-kwita-ku-bidukikije-kuko-ingaruka-zabyo-aribo?var_ajax_redir=1 http://www.igihe.com/ibidukikije/article/abagore-basabwe-kuba-ku-isonga-mu-kwita-ku-bidukikije-kuko-ingaruka-zabyo-aribo?var_ajax_redir=1]</ref>
l1cmwmwjnbvrq6fjakwmpd9adh8sn9l
132106
132102
2026-06-18T09:45:22Z
IGANZE
11347
IGANZE moved page [[Abagore basabwe kuba ku isonga mu kwita ku bidukikije]] to [[Kwita ku bidukikije mu Rwanda]]: Misspelled title
132102
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Abagore_bavuye_gutashya.jpg|thumb|Abagore bavuye gutashya]]
'''Abari n'Abategarugori mu [[Rwanda]]''' basabwe kugira uruhare rukomeye mu kubungabunga [[ibidukikije]] n’urusobe rw’ibinyabuzima, kuko ingaruka zo kutabyitaho aribo zibangamira cyane ugereranyije n’abandi.
== '''Ibidukikije mu Rwanda''' ==
Ibidukikije ni bimwe mu bimera ibyanya bifasha igihugu kugira umwuka mwiza ,ndetse bikagabanya ingaruka z'imihindagurikire y'ikirere.Ni muri urwo rwego leta y'u Rwanda yashyize imbaraga mu gukora neza ibishanga byo mumugi wa kigali ndetse igashishikariza abafatanya bikorwa b'abashora mari kuza kwitabira gukora iyo mishinga yo gutegura ibishanga bateramo ibiti byiza, amazi ndetse hagahinduka ahantu Nyaburanga .<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== Iterambere ==
Ukigo cy'igihugu cy'iterambere RDB yakoze ibyo byose ishingiye ku cyerekezo cy’u Rwanda cyo guteza imbere ubukungu bubungabunga ibidukikije no guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe by’umwihariko mu Mujyi wa Kigali ukomeje kwaguka.Igaragaza ko u Rwanda rufite abaturage bagera kuri miliyoni 14,4, biyongera ku gipimo cya 2,86% buri mwaka, mu gihe Kigali biteganyijwe ko izaba umujyi uzagira ubucucike buri hejuru kurusha ahandi hose mu gihugu.
Byatangajwe kuri uyu wa Kabiri mu nteko rusange y’Umuryango Nile Basin Discourse Forum (NBDF), ugamije kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima n’ibidukikije mu bihugu bikora ku mugezi wa Nil.
Abitabiriye iyo nteko rusange, bagaragaje ko icyorezo cya Covid-19 cyatumye bimwe mu bikorwa byo kubungabunga ibidukikije n’urusobe rw’ibinyabuzima bihagarara, nyamara ari ingenzi cyane mu buzima bwa muntu.
[[Dosiye:Amasa1.jpg|thumb|ibidukikije ]]Crescence Mukantabana, umuyobozi mu muryango Reseau de Developpement des Femmes Pauvres, umwe mu igize NBDF, yavuze ko by’umwihariko, abagore badakwiriye guheranwa n’ibibazo byatewe na Covid-19, ngo birengagize uruhare rwabo mu kubungabinga ibidukikije.
Safari Emmanuel wari uhagarariye umuryango CLADHO, yavuze ko abantu badakwiriye kwitwaza Covid-19 ngo bakomeze gukora ibikorwa byangiza ibidukikije nko gufata nabi amazi cyangwa kuyakoresha nabi, gukoresha amashashi yangiza ibidukikije n’ibindi.
NBDF igizwe n’imiryango itandukanye itegamiye kuri Leta isanzwe ikora mu bijyanye n’ibidukikije ndetse no kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima.
== Reba ==
<ref>[http://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/abagore-basabwe-kuba-ku-isonga-mu-kwita-ku-bidukikije-kuko-ingaruka-zabyo-aribo?var_ajax_redir=1 http://www.igihe.com/ibidukikije/article/abagore-basabwe-kuba-ku-isonga-mu-kwita-ku-bidukikije-kuko-ingaruka-zabyo-aribo?var_ajax_redir=1]</ref>
l1cmwmwjnbvrq6fjakwmpd9adh8sn9l
132110
132106
2026-06-18T09:51:46Z
Divine2004
10613
lmpinduka
132110
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Abagore_bavuye_gutashya.jpg|thumb|Abagore bavuye gutashya]]
'''Abari n'Abategarugori mu [[Rwanda]]''' basabwe kugira uruhare rukomeye mu kubungabunga [[ibidukikije]] n’urusobe rw’ibinyabuzima, kuko ingaruka zo kutabyitaho aribo zibangamira cyane ugereranyije n’abandi.
== '''Ibidukikije mu Rwanda''' ==
Ibidukikije ni bimwe mu bimera ibyanya bifasha igihugu kugira umwuka mwiza ,ndetse bikagabanya ingaruka z'imihindagurikire y'ikirere.Ni muri urwo rwego leta y'u Rwanda yashyize imbaraga mu gukora neza ibishanga byo mumugi wa kigali ndetse igashishikariza abafatanya bikorwa b'abashora mari kuza kwitabira gukora iyo mishinga yo gutegura ibishanga bateramo ibiti byiza, amazi ndetse hagahinduka ahantu Nyaburanga .<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== Iterambere ==
Ukigo cy'igihugu cy'iterambere RDB yakoze ibyo byose ishingiye ku cyerekezo cy’u Rwanda cyo guteza imbere ubukungu bubungabunga ibidukikije no guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe by’umwihariko mu Mujyi wa Kigali ukomeje kwaguka.Igaragaza ko u Rwanda rufite abaturage bagera kuri miliyoni 14,4, biyongera ku gipimo cya 2,86% buri mwaka, mu gihe Kigali biteganyijwe ko izaba umujyi uzagira ubucucike buri hejuru kurusha ahandi hose mu gihugu.
Byatangajwe kuri uyu wa Kabiri mu nteko rusange y’Umuryango Nile Basin Discourse Forum (NBDF), ugamije kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima n’ibidukikije mu bihugu bikora ku mugezi wa Nil.
Abitabiriye iyo nteko rusange, bagaragaje ko icyorezo cya Covid-19 cyatumye bimwe mu bikorwa byo kubungabunga ibidukikije n’urusobe rw’ibinyabuzima bihagarara, nyamara ari ingenzi cyane mu buzima bwa muntu.
[[Dosiye:Amasa1.jpg|thumb|ibidukikije ]]Crescence Mukantabana, umuyobozi mu muryango Reseau de Developpement des Femmes Pauvres, umwe mu igize NBDF, yavuze ko by’umwihariko, abagore badakwiriye guheranwa n’ibibazo byatewe na Covid-19, ngo birengagize uruhare rwabo mu kubungabinga ibidukikije.
Safari Emmanuel wari uhagarariye umuryango CLADHO, yavuze ko abantu badakwiriye kwitwaza Covid-19 ngo bakomeze gukora ibikorwa byangiza ibidukikije nko gufata nabi amazi cyangwa kuyakoresha nabi, gukoresha amashashi yangiza ibidukikije n’ibindi.
NBDF igizwe n’imiryango itandukanye itegamiye kuri Leta isanzwe ikora mu bijyanye n’ibidukikije ndetse no kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima.
== Amahugurwa yo kubungabunga ibidukikije ==
Abahuguwe ku kubungabunga ibidukikije biyemeje kuba bandebereho no gufasha abagiseta ibirenge. Murwego rwo guhangana n'ingaruka ziterwa n'ihindagurika ry'ikirere leta y'u Rwanda ikomeje gukaza ingamba zo kubungagunga ibidukikije ku bufatanye n'abaturage ndetse n'abafatanyabikorwa. Ni muri urwo rwego, mu murenge wa Byimana mu karere hair imwe mu miryango 20 imaze umwaka ihugurwa na Re'seau des femmes ku bigendanye no gukora ibikorwa bitabangamira ibidukikije,kuko iyo bidafashwe neza bigira ingaruka ku miryango by'umwihariko.<ref>https://www.ruhango.gov.rw/soma-ibindi/byimana-abahuguwe-ku-kubungabunga-ibidukikije-biyemeje-kuba-bandebereho-no-gufasha-abagiseta-ibirenge</ref>
== Reba ==
bn4ev4lorita7xktgi5ym2ctq77drgz
132112
132110
2026-06-18T09:54:59Z
IGANZE
11347
132112
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Abagore_bavuye_gutashya.jpg|thumb|Abagore bavuye gutashya]]
'''Kwata ku budukikije mu [[Rwanda]]''' ni inshingano ya buri wese abagore nabo basabwe kugira uruhare rukomeye mu kubungabunga [[ibidukikije]]. Ibidukikije ni urusobe rw’ibinyabuzima, kuko ingaruka zo kutabyitaho zibangamira cyane ugereranyije n’abandi.
== '''Ibidukikije mu Rwanda''' ==
Ibidukikije ni bimwe mu bimera ibyanya bifasha igihugu kugira umwuka mwiza ,ndetse bikagabanya ingaruka z'imihindagurikire y'ikirere.Ni muri urwo rwego leta y'u Rwanda yashyize imbaraga mu gukora neza ibishanga byo mumugi wa kigali ndetse igashishikariza abafatanya bikorwa b'abashora mari kuza kwitabira gukora iyo mishinga yo gutegura ibishanga bateramo ibiti byiza, amazi ndetse hagahinduka ahantu Nyaburanga .<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== Iterambere ==
Ukigo cy'igihugu cy'iterambere RDB yakoze ibyo byose ishingiye ku cyerekezo cy’u Rwanda cyo guteza imbere ubukungu bubungabunga ibidukikije no guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe by’umwihariko mu Mujyi wa Kigali ukomeje kwaguka.Igaragaza ko u Rwanda rufite abaturage bagera kuri miliyoni 14,4, biyongera ku gipimo cya 2,86% buri mwaka, mu gihe Kigali biteganyijwe ko izaba umujyi uzagira ubucucike buri hejuru kurusha ahandi hose mu gihugu.
Byatangajwe kuri uyu wa Kabiri mu nteko rusange y’Umuryango Nile Basin Discourse Forum (NBDF), ugamije kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima n’ibidukikije mu bihugu bikora ku mugezi wa Nil.
Abitabiriye iyo nteko rusange, bagaragaje ko icyorezo cya Covid-19 cyatumye bimwe mu bikorwa byo kubungabunga ibidukikije n’urusobe rw’ibinyabuzima bihagarara, nyamara ari ingenzi cyane mu buzima bwa muntu.
[[Dosiye:Amasa1.jpg|thumb|ibidukikije ]]Crescence Mukantabana, umuyobozi mu muryango Reseau de Developpement des Femmes Pauvres, umwe mu igize NBDF, yavuze ko by’umwihariko, abagore badakwiriye guheranwa n’ibibazo byatewe na Covid-19, ngo birengagize uruhare rwabo mu kubungabinga ibidukikije.
Safari Emmanuel wari uhagarariye umuryango CLADHO, yavuze ko abantu badakwiriye kwitwaza Covid-19 ngo bakomeze gukora ibikorwa byangiza ibidukikije nko gufata nabi amazi cyangwa kuyakoresha nabi, gukoresha amashashi yangiza ibidukikije n’ibindi.
NBDF igizwe n’imiryango itandukanye itegamiye kuri Leta isanzwe ikora mu bijyanye n’ibidukikije ndetse no kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima.
== Amahugurwa yo kubungabunga ibidukikije ==
Abahuguwe ku kubungabunga ibidukikije biyemeje kuba bandebereho no gufasha abagiseta ibirenge. Murwego rwo guhangana n'ingaruka ziterwa n'ihindagurika ry'ikirere leta y'u Rwanda ikomeje gukaza ingamba zo kubungagunga ibidukikije ku bufatanye n'abaturage ndetse n'abafatanyabikorwa. Ni muri urwo rwego, mu murenge wa Byimana mu karere hair imwe mu miryango 20 imaze umwaka ihugurwa na Re'seau des femmes ku bigendanye no gukora ibikorwa bitabangamira ibidukikije,kuko iyo bidafashwe neza bigira ingaruka ku miryango by'umwihariko.<ref>https://www.ruhango.gov.rw/soma-ibindi/byimana-abahuguwe-ku-kubungabunga-ibidukikije-biyemeje-kuba-bandebereho-no-gufasha-abagiseta-ibirenge</ref>
== Reba ==
mpay3qw0yxzu17frvgwdgdfi5cnnof5
132116
132112
2026-06-18T09:59:45Z
IGANZE
11347
132116
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Abagore_bavuye_gutashya.jpg|thumb|Abagore bavuye gutashya]]
'''Kwata ku budukikije mu [[Rwanda]]''' ni inshingano ya buri wese abagore nabo basabwe kugira uruhare rukomeye mu kubungabunga [[ibidukikije]]. Ibidukikije ni urusobe rw’ibinyabuzima, kuko ingaruka zo kutabyitaho zibangamira cyane ugereranyije n’abandi.
== '''Ibidukikije mu Rwanda''' ==
Ibidukikije ni bimwe mu bimera ibyanya bifasha igihugu kugira umwuka mwiza ,ndetse bikagabanya ingaruka z'imihindagurikire y'ikirere.Ni muri urwo rwego leta y'u Rwanda yashyize imbaraga mu gukora neza ibishanga byo mumugi wa kigali ndetse igashishikariza abafatanya bikorwa b'abashora mari kuza kwitabira gukora iyo mishinga yo gutegura ibishanga bateramo ibiti byiza, amazi ndetse hagahinduka ahantu Nyaburanga .<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== Iterambere ==
Ukigo cy'igihugu cy'iterambere RDB yakoze ibyo byose ishingiye ku cyerekezo cy’u Rwanda cyo guteza imbere ubukungu bubungabunga ibidukikije no guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe by’umwihariko mu Mujyi wa Kigali ukomeje kwaguka.Igaragaza ko u Rwanda rufite abaturage bagera kuri miliyoni 14,4, biyongera ku gipimo cya 2,86% buri mwaka, mu gihe Kigali biteganyijwe ko izaba umujyi uzagira ubucucike buri hejuru kurusha ahandi hose mu gihugu.
Byatangajwe kuri uyu wa Kabiri mu nteko rusange y’Umuryango Nile Basin Discourse Forum (NBDF), ugamije kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima n’ibidukikije mu bihugu bikora ku mugezi wa Nil.
Abitabiriye iyo nteko rusange, bagaragaje ko icyorezo cya Covid-19 cyatumye bimwe mu bikorwa byo kubungabunga ibidukikije n’urusobe rw’ibinyabuzima bihagarara, nyamara ari ingenzi cyane mu buzima bwa muntu.
[[Dosiye:Amasa1.jpg|thumb|ibidukikije ]]Umuyobozi mu muryango Reseau de Developpement des Femmes Pauvres, umwe mu igize NBDF, yavuze ko by’umwihariko, abagore badakwiriye guheranwa n’ibibazo byatewe na Covid-19, ngo birengagize uruhare rwabo mu kubungabinga ibidukikije.<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== Amahugurwa yo kubungabunga ibidukikije ==
Abahuguwe ku kubungabunga ibidukikije biyemeje kuba bandebereho no gufasha abagiseta ibirenge. Murwego rwo guhangana n'ingaruka ziterwa n'ihindagurika ry'ikirere leta y'u Rwanda ikomeje gukaza ingamba zo kubungagunga ibidukikije ku bufatanye n'abaturage ndetse n'abafatanyabikorwa. Ni muri urwo rwego, mu murenge wa Byimana mu karere hair imwe mu miryango 20 imaze umwaka ihugurwa na Re'seau des femmes ku bigendanye no gukora ibikorwa bitabangamira ibidukikije,kuko iyo bidafashwe neza bigira ingaruka ku miryango by'umwihariko.<ref>https://www.ruhango.gov.rw/soma-ibindi/byimana-abahuguwe-ku-kubungabunga-ibidukikije-biyemeje-kuba-bandebereho-no-gufasha-abagiseta-ibirenge</ref>
== Reba ==
shs38ed706j4lm4u2mcoeoycn5h17rc
132118
132116
2026-06-18T10:01:11Z
IGANZE
11347
132118
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Abagore_bavuye_gutashya.jpg|thumb|Abagore bavuye gutashya]]
'''Kwata ku budukikije mu [[Rwanda]]''' ni inshingano ya buri wese abagore nabo basabwe kugira uruhare rukomeye mu kubungabunga [[ibidukikije]]. Ibidukikije ni urusobe rw’ibinyabuzima, kuko ingaruka zo kutabyitaho zibangamira cyane ugereranyije n’abandi.
== '''Ibidukikije mu Rwanda''' ==
Ibidukikije ni bimwe mu bimera ibyanya bifasha igihugu kugira umwuka mwiza ,ndetse bikagabanya ingaruka z'imihindagurikire y'ikirere.Ni muri urwo rwego leta y'u Rwanda yashyize imbaraga mu gukora neza ibishanga byo mumugi wa kigali ndetse igashishikariza abafatanya bikorwa b'abashora mari kuza kwitabira gukora iyo mishinga yo gutegura ibishanga bateramo ibiti byiza, amazi ndetse hagahinduka ahantu Nyaburanga .<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== '''Iterambere''' ==
Ukigo cy'igihugu cy'iterambere RDB yakoze ibyo byose ishingiye ku cyerekezo cy’u Rwanda cyo guteza imbere ubukungu bubungabunga ibidukikije no guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe by’umwihariko mu Mujyi wa Kigali ukomeje kwaguka.Igaragaza ko u Rwanda rufite abaturage bagera kuri miliyoni 14,4, biyongera ku gipimo cya 2,86% buri mwaka, mu gihe Kigali biteganyijwe ko izaba umujyi uzagira ubucucike buri hejuru kurusha ahandi hose mu gihugu.
Byatangajwe kuri uyu wa Kabiri mu nteko rusange y’Umuryango Nile Basin Discourse Forum (NBDF), ugamije kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima n’ibidukikije mu bihugu bikora ku mugezi wa Nil.
Abitabiriye iyo nteko rusange, bagaragaje ko icyorezo cya Covid-19 cyatumye bimwe mu bikorwa byo kubungabunga ibidukikije n’urusobe rw’ibinyabuzima bihagarara, nyamara ari ingenzi cyane mu buzima bwa muntu.
[[Dosiye:Amasa1.jpg|thumb|ibidukikije ]]Umuyobozi mu muryango Reseau de Developpement des Femmes Pauvres, umwe mu igize NBDF, yavuze ko by’umwihariko, abagore badakwiriye guheranwa n’ibibazo byatewe na Covid-19, ngo birengagize uruhare rwabo mu kubungabinga ibidukikije.<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== '''Kubungabunga ibidukikije''' ==
Abahuguwe ku kubungabunga ibidukikije biyemeje kuba bandebereho no gufasha abagiseta ibirenge. Murwego rwo guhangana n'ingaruka ziterwa n'ihindagurika ry'ikirere leta y'u Rwanda ikomeje gukaza ingamba zo kubungagunga ibidukikije ku bufatanye n'abaturage ndetse n'abafatanyabikorwa. Ni muri urwo rwego, mu murenge wa Byimana mu karere hair imwe mu miryango 20 imaze umwaka ihugurwa na Re'seau des femmes ku bigendanye no gukora ibikorwa bitabangamira ibidukikije,kuko iyo bidafashwe neza bigira ingaruka ku miryango by'umwihariko.<ref>https://www.ruhango.gov.rw/soma-ibindi/byimana-abahuguwe-ku-kubungabunga-ibidukikije-biyemeje-kuba-bandebereho-no-gufasha-abagiseta-ibirenge</ref>
== Reba ==
aqtlu8gjxesyd9jarw0pfbopnq6fupk
132124
132118
2026-06-18T10:02:35Z
IGANZE
11347
132124
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Abagore_bavuye_gutashya.jpg|thumb|Abagore bavuye gutashya]]
'''Kwata ku budukikije mu [[Rwanda]]''' ni inshingano ya buri wese abagore nabo basabwe kugira uruhare rukomeye mu kubungabunga [[ibidukikije]]. Ibidukikije ni urusobe rw’ibinyabuzima, kuko ingaruka zo kutabyitaho zibangamira cyane ugereranyije n’abandi.
== '''Ibidukikije mu Rwanda''' ==
Ibidukikije ni bimwe mu bimera ibyanya bifasha igihugu kugira umwuka mwiza ,ndetse bikagabanya ingaruka z'imihindagurikire y'ikirere.Ni muri urwo rwego leta y'u Rwanda yashyize imbaraga mu gukora neza ibishanga byo mumugi wa kigali ndetse igashishikariza abafatanya bikorwa b'abashora mari kuza kwitabira gukora iyo mishinga yo gutegura ibishanga bateramo ibiti byiza, amazi ndetse hagahinduka ahantu Nyaburanga .<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== '''Iterambere''' ==
Ukigo cy'igihugu cy'iterambere RDB yakoze ibyo byose ishingiye ku cyerekezo cy’u Rwanda cyo guteza imbere ubukungu bubungabunga ibidukikije no guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe by’umwihariko mu Mujyi wa Kigali ukomeje kwaguka.Igaragaza ko u Rwanda rufite abaturage bagera kuri miliyoni 14,4, biyongera ku gipimo cya 2,86% buri mwaka, mu gihe [[Kigali]] biteganyijwe ko izaba umujyi uzagira ubucucike buri hejuru kurusha ahandi hose mu gihugu.
Byatangajwe kuri uyu wa Kabiri mu nteko rusange y’Umuryango Nile Basin Discourse Forum (NBDF), ugamije kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima n’ibidukikije mu bihugu bikora ku mugezi wa Nil.
Abitabiriye iyo nteko rusange, bagaragaje ko icyorezo cya Covid-19 cyatumye bimwe mu bikorwa byo kubungabunga ibidukikije n’urusobe rw’ibinyabuzima bihagarara, nyamara ari ingenzi cyane mu buzima bwa muntu.
[[Dosiye:Amasa1.jpg|thumb|ibidukikije ]]Umuyobozi mu muryango Reseau de Developpement des Femmes Pauvres, umwe mu igize NBDF, yavuze ko by’umwihariko, abagore badakwiriye guheranwa n’ibibazo byatewe na Covid-19, ngo birengagize uruhare rwabo mu kubungabinga ibidukikije.<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== '''Kubungabunga ibidukikije''' ==
Abahuguwe ku kubungabunga ibidukikije biyemeje kuba bandebereho no gufasha abagiseta ibirenge. Murwego rwo guhangana n'ingaruka ziterwa n'ihindagurika ry'ikirere leta y'u Rwanda ikomeje gukaza ingamba zo kubungagunga ibidukikije ku bufatanye n'abaturage ndetse n'abafatanyabikorwa. Ni muri urwo rwego, mu murenge wa Byimana mu karere hair imwe mu miryango 20 imaze umwaka ihugurwa na Re'seau des femmes ku bigendanye no gukora ibikorwa bitabangamira ibidukikije,kuko iyo bidafashwe neza bigira ingaruka ku miryango by'umwihariko.<ref>https://www.ruhango.gov.rw/soma-ibindi/byimana-abahuguwe-ku-kubungabunga-ibidukikije-biyemeje-kuba-bandebereho-no-gufasha-abagiseta-ibirenge</ref>
== Reba ==
fivxnypfy853af8kfbl03qybll3c1rs
132133
132124
2026-06-18T10:11:07Z
IGANZE
11347
132133
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Abagore_bavuye_gutashya.jpg|thumb|Abagore bavuye gutashya]]
'''Kwata ku budukikije mu [[Rwanda]]''' ni inshingano ya buri wese abagore nabo basabwe kugira uruhare rukomeye mu kubungabunga [[ibidukikije]]. Ibidukikije ni urusobe rw’ibinyabuzima, kuko ingaruka zo kutabyitaho zibangamira cyane ugereranyije n’abandi.
== '''Ibidukikije mu Rwanda''' ==
Ibidukikije ni bimwe mu bimera ibyanya bifasha igihugu kugira umwuka mwiza ,ndetse bikagabanya ingaruka z'imihindagurikire y'ikirere.Ni muri urwo rwego leta y'u Rwanda yashyize imbaraga mu gukora neza ibishanga byo mumugi wa kigali ndetse igashishikariza abafatanya bikorwa b'abashora mari kuza kwitabira gukora iyo mishinga yo gutegura ibishanga bateramo ibiti byiza, amazi ndetse hagahinduka ahantu Nyaburanga .<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== '''Iterambere''' ==
Ukigo cy'igihugu cy'iterambere RDB yakoze ibyo byose ishingiye ku cyerekezo cy’u Rwanda cyo guteza imbere ubukungu bubungabunga ibidukikije no guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe by’umwihariko mu Mujyi wa Kigali ukomeje kwaguka.Igaragaza ko u Rwanda rufite abaturage bagera kuri miliyoni 14,4, biyongera ku gipimo cya 2,86% buri mwaka, mu gihe [[Kigali]] biteganyijwe ko izaba umujyi uzagira ubucucike buri hejuru kurusha ahandi hose mu gihugu.<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/pariki-ya-nyandungu-igiye-kwakira-iserukiramuco-rikomeye-muri-afurika</ref>
Byatangajwe kuri uyu wa Kabiri mu nteko rusange y’Umuryango Nile Basin Discourse Forum (NBDF), ugamije kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima n’ibidukikije mu bihugu bikora ku mugezi wa Nil.
Abitabiriye iyo nteko rusange, bagaragaje ko icyorezo cya Covid-19 cyatumye bimwe mu bikorwa byo kubungabunga ibidukikije n’urusobe rw’ibinyabuzima bihagarara, nyamara ari ingenzi cyane mu buzima bwa muntu.
[[Dosiye:Amasa1.jpg|thumb|ibidukikije ]]Umuyobozi mu muryango Reseau de Developpement des Femmes Pauvres, umwe mu igize NBDF, yavuze ko by’umwihariko, abagore badakwiriye guheranwa n’ibibazo byatewe na Covid-19, ngo birengagize uruhare rwabo mu kubungabinga ibidukikije.<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== '''Kubungabunga ibidukikije''' ==
Abahuguwe ku kubungabunga ibidukikije biyemeje kuba bandebereho no gufasha abagiseta ibirenge. Murwego rwo guhangana n'ingaruka ziterwa n'ihindagurika ry'ikirere leta y'u Rwanda ikomeje gukaza ingamba zo kubungagunga ibidukikije ku bufatanye n'abaturage ndetse n'abafatanyabikorwa. Ni muri urwo rwego, mu murenge wa Byimana mu karere hair imwe mu miryango 20 imaze umwaka ihugurwa na Re'seau des femmes ku bigendanye no gukora ibikorwa bitabangamira ibidukikije,kuko iyo bidafashwe neza bigira ingaruka ku miryango by'umwihariko.<ref>https://www.ruhango.gov.rw/soma-ibindi/byimana-abahuguwe-ku-kubungabunga-ibidukikije-biyemeje-kuba-bandebereho-no-gufasha-abagiseta-ibirenge</ref><ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/ni-nde-wavuze-ko-kurengera-ibidukikije-bireba-abafite-amasambu-gusa</ref>
== Reba ==
slmi7qh7f03apoax7j0zjn66ff9pjby
132141
132133
2026-06-18T10:17:48Z
IGANZE
11347
ifoto
132141
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Fleur blanche Rwandais.jpg|thumb|Ibimera mu Rwanda]]
'''Kwata ku budukikije mu [[Rwanda]]''' ni inshingano ya buri wese abagore nabo basabwe kugira uruhare rukomeye mu kubungabunga [[ibidukikije]]. Ibidukikije ni urusobe rw’ibinyabuzima, kuko ingaruka zo kutabyitaho zibangamira cyane ugereranyije n’abandi.
== '''Ibidukikije mu Rwanda''' ==
Ibidukikije ni bimwe mu bimera ibyanya bifasha igihugu kugira umwuka mwiza ,ndetse bikagabanya ingaruka z'imihindagurikire y'ikirere.Ni muri urwo rwego leta y'u Rwanda yashyize imbaraga mu gukora neza ibishanga byo mumugi wa kigali ndetse igashishikariza abafatanya bikorwa b'abashora mari kuza kwitabira gukora iyo mishinga yo gutegura ibishanga bateramo ibiti byiza, amazi ndetse hagahinduka ahantu Nyaburanga .<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== '''Iterambere''' ==
Ukigo cy'igihugu cy'iterambere RDB yakoze ibyo byose ishingiye ku cyerekezo cy’u Rwanda cyo guteza imbere ubukungu bubungabunga ibidukikije no guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe by’umwihariko mu Mujyi wa Kigali ukomeje kwaguka.Igaragaza ko u Rwanda rufite abaturage bagera kuri miliyoni 14,4, biyongera ku gipimo cya 2,86% buri mwaka, mu gihe [[Kigali]] biteganyijwe ko izaba umujyi uzagira ubucucike buri hejuru kurusha ahandi hose mu gihugu.<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/pariki-ya-nyandungu-igiye-kwakira-iserukiramuco-rikomeye-muri-afurika</ref>
Byatangajwe kuri uyu wa Kabiri mu nteko rusange y’Umuryango Nile Basin Discourse Forum (NBDF), ugamije kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima n’ibidukikije mu bihugu bikora ku mugezi wa Nil.
Abitabiriye iyo nteko rusange, bagaragaje ko icyorezo cya Covid-19 cyatumye bimwe mu bikorwa byo kubungabunga ibidukikije n’urusobe rw’ibinyabuzima bihagarara, nyamara ari ingenzi cyane mu buzima bwa muntu.
[[Dosiye:Amasa1.jpg|thumb|ibidukikije ]]Umuyobozi mu muryango Reseau de Developpement des Femmes Pauvres, umwe mu igize NBDF, yavuze ko by’umwihariko, abagore badakwiriye guheranwa n’ibibazo byatewe na Covid-19, ngo birengagize uruhare rwabo mu kubungabinga ibidukikije.<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== '''Kubungabunga ibidukikije''' ==
[[Dosiye:Nyungwe waterfall.jpg|thumb|Ishyamba rya Nyungwe]]
Abahuguwe ku kubungabunga ibidukikije biyemeje kuba bandebereho no gufasha abagiseta ibirenge. Murwego rwo guhangana n'ingaruka ziterwa n'ihindagurika ry'ikirere leta y'u Rwanda ikomeje gukaza ingamba zo kubungagunga ibidukikije ku bufatanye n'abaturage ndetse n'abafatanyabikorwa. Ni muri urwo rwego, mu murenge wa Byimana mu karere hair imwe mu miryango 20 imaze umwaka ihugurwa na Re'seau des femmes ku bigendanye no gukora ibikorwa bitabangamira ibidukikije,kuko iyo bidafashwe neza bigira ingaruka ku miryango by'umwihariko.<ref>https://www.ruhango.gov.rw/soma-ibindi/byimana-abahuguwe-ku-kubungabunga-ibidukikije-biyemeje-kuba-bandebereho-no-gufasha-abagiseta-ibirenge</ref><ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/ni-nde-wavuze-ko-kurengera-ibidukikije-bireba-abafite-amasambu-gusa</ref>
== Reba ==
3yt9cnuz3con376utbr2i1kwfjugwpc
132147
132141
2026-06-18T10:20:46Z
IGANZE
11347
132147
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Fleur blanche Rwandais.jpg|thumb|Ibimera mu Rwanda]]
'''Kwata ku budukikije mu [[Rwanda]]''' ni inshingano ya buri wese abagore nabo basabwe kugira uruhare rukomeye mu kubungabunga [[ibidukikije]]. Ibidukikije ni urusobe rw’ibinyabuzima, kuko ingaruka zo kutabyitaho zibangamira cyane ugereranyije n’abandi.
== '''Ibidukikije mu Rwanda''' ==
Ibidukikije ni bimwe mu bimera ibyanya bifasha igihugu kugira umwuka mwiza ,ndetse bikagabanya ingaruka z'imihindagurikire y'ikirere.Ni muri urwo rwego leta y'u Rwanda yashyize imbaraga mu gukora neza ibishanga byo mumugi wa kigali ndetse igashishikariza abafatanya bikorwa b'abashora mari kuza kwitabira gukora iyo mishinga yo gutegura ibishanga bateramo ibiti byiza, amazi ndetse hagahinduka ahantu Nyaburanga .<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== '''Iterambere''' ==
Ukigo cy'igihugu cy'iterambere RDB yakoze ibyo byose ishingiye ku cyerekezo cy’u Rwanda cyo guteza imbere ubukungu bubungabunga ibidukikije no guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe by’umwihariko mu Mujyi wa Kigali ukomeje kwaguka.Igaragaza ko u Rwanda rufite abaturage bagera kuri miliyoni 14,4, biyongera ku gipimo cya 2,86% buri mwaka, mu gihe [[Kigali]] biteganyijwe ko izaba umujyi uzagira ubucucike buri hejuru kurusha ahandi hose mu gihugu.<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/pariki-ya-nyandungu-igiye-kwakira-iserukiramuco-rikomeye-muri-afurika</ref>
Byatangajwe kuri uyu wa Kabiri mu nteko rusange y’Umuryango Nile Basin Discourse Forum (NBDF), ugamije kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima n’ibidukikije mu bihugu bikora ku mugezi wa Nil.
Abitabiriye iyo nteko rusange, bagaragaje ko icyorezo cya Covid-19 cyatumye bimwe mu bikorwa byo kubungabunga ibidukikije n’urusobe rw’ibinyabuzima bihagarara, nyamara ari ingenzi cyane mu buzima bwa muntu.
[[Dosiye:Amasa1.jpg|thumb|ibidukikije ]]Umuyobozi mu muryango Reseau de Developpement des Femmes Pauvres, umwe mu igize NBDF, yavuze ko by’umwihariko, abagore badakwiriye guheranwa n’ibibazo byatewe na Covid-19, ngo birengagize uruhare rwabo mu kubungabinga ibidukikije.<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== '''Kubungabunga ibidukikije''' ==
[[Dosiye:Nyungwe waterfall.jpg|thumb|Ishyamba rya Nyungwe]]
Abahuguwe ku kubungabunga ibidukikije biyemeje kuba bandebereho no gufasha abagiseta ibirenge. Murwego rwo guhangana n'ingaruka ziterwa n'ihindagurika ry'ikirere leta y'u Rwanda ikomeje gukaza ingamba zo kubungagunga ibidukikije ku bufatanye n'abaturage ndetse n'abafatanyabikorwa. Ni muri urwo rwego, mu murenge wa Byimana mu karere hair imwe mu miryango 20 imaze umwaka ihugurwa na Re'seau des femmes ku bigendanye no gukora ibikorwa bitabangamira ibidukikije,kuko iyo bidafashwe neza bigira ingaruka ku miryango by'umwihariko.<ref>https://www.ruhango.gov.rw/soma-ibindi/byimana-abahuguwe-ku-kubungabunga-ibidukikije-biyemeje-kuba-bandebereho-no-gufasha-abagiseta-ibirenge</ref><ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/ni-nde-wavuze-ko-kurengera-ibidukikije-bireba-abafite-amasambu-gusa</ref>
== '''Amashakiro''' ==
7kzlwha91mprm0345qxy2lazrzuexnz
132152
132147
2026-06-18T10:23:44Z
IGANZE
11347
132152
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Fleur blanche Rwandais.jpg|thumb|Ibimera mu Rwanda]]
'''Kwata ku budukikije mu [[Rwanda]]''' ni inshingano ya buri wese abagore nabo basabwe kugira uruhare rukomeye mu kubungabunga [[ibidukikije]]. Ibidukikije ni urusobe rw’ibinyabuzima, kuko ingaruka zo kutabyitaho zibangamira cyane ugereranyije n’abandi.
== '''Ibidukikije mu Rwanda''' ==
Ibidukikije ni bimwe mu bimera ibyanya bifasha igihugu kugira umwuka mwiza ,ndetse bikagabanya ingaruka z'imihindagurikire y'ikirere.Ni muri urwo rwego leta y'u Rwanda yashyize imbaraga mu gukora neza ibishanga byo mumugi wa kigali ndetse igashishikariza abafatanya bikorwa b'abashora mari kuza kwitabira gukora iyo mishinga yo gutegura ibishanga bateramo ibiti byiza, amazi ndetse hagahinduka ahantu Nyaburanga .<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== '''Iterambere''' ==
Ukigo cy'igihugu cy'iterambere RDB yakoze ibyo byose ishingiye ku cyerekezo cy’u Rwanda cyo guteza imbere ubukungu bubungabunga ibidukikije no guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe by’umwihariko mu Mujyi wa Kigali ukomeje kwaguka.Igaragaza ko u Rwanda rufite abaturage bagera kuri miliyoni 14,4, biyongera ku gipimo cya 2,86% buri mwaka, mu gihe [[Kigali]] biteganyijwe ko izaba umujyi uzagira ubucucike buri hejuru kurusha ahandi hose mu gihugu.<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/pariki-ya-nyandungu-igiye-kwakira-iserukiramuco-rikomeye-muri-afurika</ref>
Byatangajwe kuri uyu wa Kabiri mu nteko rusange y’Umuryango Nile Basin Discourse Forum (NBDF), ugamije kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima n’ibidukikije mu bihugu bikora ku mugezi wa Nil.
Abitabiriye iyo nteko rusange, bagaragaje ko icyorezo cya Covid-19 cyatumye bimwe mu bikorwa byo kubungabunga ibidukikije n’urusobe rw’ibinyabuzima bihagarara, nyamara ari ingenzi cyane mu buzima bwa muntu.
[[Dosiye:Amasa1.jpg|thumb|ibidukikije ]]Umuyobozi mu muryango Reseau de Developpement des Femmes Pauvres, umwe mu igize NBDF, yavuze ko by’umwihariko, abagore badakwiriye guheranwa n’ibibazo byatewe na Covid-19, ngo birengagize uruhare rwabo mu kubungabinga ibidukikije.<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== '''Kubungabunga ibidukikije''' ==
[[Dosiye:Nyungwe waterfall.jpg|thumb|Ishyamba rya Nyungwe]]
Abahuguwe ku kubungabunga ibidukikije biyemeje kuba bandebereho no gufasha abagiseta ibirenge. Murwego rwo guhangana n'ingaruka ziterwa n'ihindagurika ry'ikirere leta y'u Rwanda ikomeje gukaza ingamba zo kubungagunga ibidukikije ku bufatanye n'abaturage ndetse n'abafatanyabikorwa. Ni muri urwo rwego, mu umurenge wa Byimana mu karere hair imwe mu miryango 20 imaze umwaka ihugurwa na Re'seau des femmes ku bigendanye no gukora ibikorwa bitabangamira ibidukikije,kuko iyo bidafashwe neza bigira ingaruka ku miryango by'umwihariko.<ref>https://www.ruhango.gov.rw/soma-ibindi/byimana-abahuguwe-ku-kubungabunga-ibidukikije-biyemeje-kuba-bandebereho-no-gufasha-abagiseta-ibirenge</ref><ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/ni-nde-wavuze-ko-kurengera-ibidukikije-bireba-abafite-amasambu-gusa</ref>
== '''Amashakiro''' ==
af9atr513b52x6dr7dmcons8hkwknh9
132156
132152
2026-06-18T10:26:20Z
IGANZE
11347
132156
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Fleur blanche Rwandais.jpg|thumb|Ibimera mu Rwanda]]
'''Kwata ku budukikije mu [[Rwanda]]''' ni inshingano ya buri wese abagore nabo basabwe kugira uruhare rukomeye mu kubungabunga [[ibidukikije]]. Ibidukikije ni urusobe rw’ibinyabuzima, kuko ingaruka zo kutabyitaho zibangamira cyane abanyagihugu.
== '''Ibidukikije mu Rwanda''' ==
Ibidukikije ni bimwe mu bimera ibyanya bifasha igihugu kugira umwuka mwiza ,ndetse bikagabanya ingaruka z'imihindagurikire y'ikirere.Ni muri urwo rwego leta y'u Rwanda yashyize imbaraga mu gukora neza ibishanga byo mumugi wa kigali ndetse igashishikariza abafatanya bikorwa b'abashora mari kuza kwitabira gukora iyo mishinga yo gutegura ibishanga bateramo ibiti byiza, amazi ndetse hagahinduka ahantu Nyaburanga .<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== '''Iterambere''' ==
Ukigo cy'igihugu cy'iterambere RDB yakoze ibyo byose ishingiye ku cyerekezo cy’u Rwanda cyo guteza imbere ubukungu bubungabunga ibidukikije no guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe by’umwihariko mu Mujyi wa Kigali ukomeje kwaguka.Igaragaza ko u Rwanda rufite abaturage bagera kuri miliyoni 14,4, biyongera ku gipimo cya 2,86% buri mwaka, mu gihe [[Kigali]] biteganyijwe ko izaba umujyi uzagira ubucucike buri hejuru kurusha ahandi hose mu gihugu.<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/pariki-ya-nyandungu-igiye-kwakira-iserukiramuco-rikomeye-muri-afurika</ref>
Byatangajwe kuri uyu wa Kabiri mu nteko rusange y’Umuryango Nile Basin Discourse Forum (NBDF), ugamije kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima n’ibidukikije mu bihugu bikora ku mugezi wa Nil.
Abitabiriye iyo nteko rusange, bagaragaje ko icyorezo cya Covid-19 cyatumye bimwe mu bikorwa byo kubungabunga ibidukikije n’urusobe rw’ibinyabuzima bihagarara, nyamara ari ingenzi cyane mu buzima bwa muntu.
[[Dosiye:Amasa1.jpg|thumb|ibidukikije ]]Umuyobozi mu muryango Reseau de Developpement des Femmes Pauvres, umwe mu igize NBDF, yavuze ko by’umwihariko, abagore badakwiriye guheranwa n’ibibazo byatewe na Covid-19, ngo birengagize uruhare rwabo mu kubungabinga ibidukikije.<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== '''Kubungabunga ibidukikije''' ==
[[Dosiye:Nyungwe waterfall.jpg|thumb|Ishyamba rya Nyungwe]]
Abahuguwe ku kubungabunga ibidukikije biyemeje kuba bandebereho no gufasha abagiseta ibirenge. Murwego rwo guhangana n'ingaruka ziterwa n'ihindagurika ry'ikirere leta y'u Rwanda ikomeje gukaza ingamba zo kubungagunga ibidukikije ku bufatanye n'abaturage ndetse n'abafatanyabikorwa. Ni muri urwo rwego, mu umurenge wa Byimana mu karere hair imwe mu miryango 20 imaze umwaka ihugurwa na Re'seau des femmes ku bigendanye no gukora ibikorwa bitabangamira ibidukikije,kuko iyo bidafashwe neza bigira ingaruka ku miryango by'umwihariko.<ref>https://www.ruhango.gov.rw/soma-ibindi/byimana-abahuguwe-ku-kubungabunga-ibidukikije-biyemeje-kuba-bandebereho-no-gufasha-abagiseta-ibirenge</ref><ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/ni-nde-wavuze-ko-kurengera-ibidukikije-bireba-abafite-amasambu-gusa</ref>
== '''Amashakiro''' ==
qiegktvvmeoxk4lz5c0gosygkvs043y
Abdulkrim Merry
0
15139
132092
120428
2026-06-18T09:26:13Z
B.Scalling
15089
132092
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Merry Krimau en 1974.jpg|thumb|Abdulkrim Merry]]
'''Abdelkrim Merry''' uzwi ku izina rya Krimau ni umukinnyi wahoze akina umupira wa maguru wari wa rabigize umwuga ukomoka muri [[Maroke]] wakinaga ku mwanya wi mbere mu kibuga.<ref>[http://www.racingstub.com/page.php?page=joueur&id=438 Player profile] - RC Strasbourg</ref>
== Akazi k'ikipe ==
Krimau yavukiye i Casablanca, muri Maroc, yamaze ubuzima bwe bwose mu [[Ubufaransa|Bufaransa]], agera ku mukino wa nyuma w'igikombe cya UEFA 1978 na SC Bastia.
== Akazi mpuzamahanga ==
Krimau yari mu ikipe ya Maroc yo mu 1986 mu gikombe cyisi cya FIFA maze atsinda igitego kimwe yatsinze [[Porutigali|Portugal]] ibitego 3-1. Mu mikino 13 mpuzamahanga kuva 1976 kugeza 1989, Krimau yatsinze ibitego bitanu.
== Umwuga wo kwigisha / gutoza ==
Mu mpeshyi ya 2012, Krimau yatangiye umwuga wo gutoza hamwe na Olympique Marrakech. <ref>[http://les.verts.pagesperso-orange.fr/nouv1112/mai2012/trans2012.htm Voici une page qui vous dira les transferts effectués durant ce mercato de l'été 2012 par les joueurs ayant opéré à l'ASSE.]</ref>
== Umwiherero ==
Krimau agaragara buri cyumweru muri TV Yerekana Kurambura kuri TV ya Arryadia.
== Isesengura ==
<references />
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Maroke]]
8v2oy3evetmryewfpi6xobm2oshlcax
Isoko ya nil
0
15385
132009
131772
2026-06-17T20:21:20Z
NSHUTIYIMANA Moise
17987
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */
132009
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Aswan bateaux sur le Nil (19).jpg|thumb|NIL]]
'''Isoko ya Nile''' ni isoko yumugezi wa Nil, ukaba ariwo mu nini ku isi, ikaba iri mu ishyamba kimeza na parike ya Nyungwe mu [[Rwanda]]. Hari abavuga ko isoko ya Nile iri mu gihugu cyu [[Uburundi|Burundi]] ku mugezi wa Ruvyironza. hari abandi bavugako inkomoko muri [[Ubugande|Uganda]] mu [[Ikiyaga cya Victoriya|kiyaga cya Victoria]]. isoko ya Nile ituruka mu Rwanda, ikambukiranya ibihugu birimo u Burundi, Tanzania, Uganda, Sudan y’Amajyepfo, Sudan, Ethiopia na [[Misiri]].<ref name=":0">https://igihe.com/ibidukikije/article/nile-ibisobanuro-ku-isoko-y-uru</ref>
[[Dosiye:River_Nile,_Murchison_Falls_National_Park,_Uganda_32.jpg|thumb|umugeze wa Nili uca muri Murchison Falls National Park, Uganda ]]
== '''Nile Kuva ku isoko kugera ku Nyanja ya Mediterane''' ==
Nile ifite inkomoko muri Nyungwe mu mugezi wa Rukarara ukomeza ukivanga na Mwogo, bikabyara Nyabarongo ikomeza ikisukamo indi migezi bigatanga Akanyaru, nako kavamo Akagera kakisuka mu kiyaga cya Victoria muri Uganda, ahitwa Ripon Falls hafi ya Jinja, aho amazi asohoka yitwa Victoria Nile. Igenda ikisuka mu [[Ikiyaga cya Kyoga|kiyaga cya Kyoga]] n’icya Albert.<ref name=":0" /><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/98182/nil-isoko-yubuzima-ibaye-isoko-yamakimbirane-hagati-ya-ethiopia-sudan-na-misiri-98182.html</ref>
== '''Nile yatangiye gukoresha mu myaka 4000 mbere ya Yezu''' ==
Umugezi wa Nile ukoreshwa mu buhinzi no mu bikorwa by’ingufu zibyara amashanyarazi cyane cyane mu bihugu by’amajyaruguru y’uburasirazuba bwa Afurika ahari ubutayu.Kuhira imyaka n’uruzi rwa Nilie byatangiye mu myaka 4000 mbere ya Yezu Kristu mu gihugu cya Misiri. Ubu iki gihugu kibarizwamo ingomero zo kuhira nyinshi.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-56686651</ref><ref>{{Cite web |url=http://jkanya.free.fr/nil200209.html |title=Archive copy |access-date=2023-03-20 |archive-date=2010-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100623093408/http://jkanya.free.fr/nil200209.html |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Cairo-Nile-2020(2).jpg|thumb|Umugezi wa Nilli uca muri Egypt -Cairo]]
Uru ruzi rwa Nile rwanatunganyijwemo ibidamu bibyazwamo amashanyarazi kuva mu 1902, hakorwa ikidamu ya Aswan aricyo cya mbere cyabayeho muri iki gihugu, nyuma haza kubakwa n’izindi ngomero nyinshi ku buryo na [[Etiyopiya]] iherutse gushoza intambara hagati yayo na Misiri bapfa urugomero Ethiopia ishaka kubaka kuri Nile Misiri ikavuga ko rwatuma amazi ajya muri Nile agabanuka cyane.<ref>https://kiny.taarifa.rw/u-rwanda-rweretse-amahanga-raporo-yo-kubungabunga-uruzi-rwa-nil/</ref>
==== Reba ====
<references />
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
bcaaov7li00qskjmggko0eghv00a36k
Umugezi wa Sezibwa
0
15414
132014
131861
2026-06-17T20:25:41Z
NSHUTIYIMANA Moise
17987
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */
132014
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river|name=Sezibwa|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology="Sizibwa" ([[Luganda]]):..''my path cannot be blocked''..
<!---------------------- IMAGE & MAP -->|image=Ssezibwa Falls.jpg|image_size=|image_caption=|map=|map_size=250|map_caption=The rivers of northern Uganda with the Sezibwa River (bottom center)|pushpin_map=|pushpin_map_size=|pushpin_map_caption=<!---------------------- LOCATION -->|subdivision_type1=Country|subdivision_name1=[[Uganda]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=Cities|subdivision_name5=[[Ngogwe]], [[Kayunga]], [[Galiraya]]
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->|length_km=150|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=|discharge1_min=|discharge1_avg=|discharge1_max=<!---------------------- BASIN FEATURES -->|source1=[[Ngogwe]], [[Buikwe District]]|source1_location=[[Uganda]]|source1_coordinates={{coord|00|16|12|N|33|00|18|E|display=inline}}|source1_elevation={{convert|1200|m|abbr=on}}|mouth=|mouth_location=[[Lake Kyoga]], [[Kayunga District]], [[Uganda]]|mouth_coordinates={{coord|01|24|00|N|32|44|06|E|display=inline,title}}|mouth_elevation={{convert|1140|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size=|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}'''Uruzi rwa Sezibwa''' ni uruzi ruri muri Uganda yo hagati, muri [[Imiterere ya Afurika y'Iburasirazuba n'ibidukikije byaho|Afurika y'Iburasirazuba]] . Iri zina rikomoka ku nteruro [[Ikiganda|y'ikiganda]] "sizibirwa kkubo", isobanura "inzira yanjye ntishobora gufungwa".
== Aho uherereye ==
Uruzi rwa Sezibwa ruherereye mu majyepfo yo hagati ya [[Ubugande|Uganda]] . Ruhera mu bishanga biri hagati [[Ikiyaga cya Victoriya|y'ikiyaga cya Victoria]] n'ikiyaga [[Ikiyaga cya Kyoga|cya Kyoga]], mu burengerazuba bwa [[Nili Yera|Nili ya Victoria]], rugatemba mu cyerekezo rusange cy'amajyaruguru kugira ngo rwisuke mu kiyaga cya Kyoga. Isoko y'Uruzi rwa Sezibwa iherereye mu Karere ka Buikwe, hafi y'umujyi wa Ngogwe, ifite imirongo: Latitude: 0.2700; Longitude: 33.0050. Sezibwa yinjira mu kiyaga cya Kyoga mu Karere ka Kayunga, hafi y'umujyi wa Galilaya, ifite imirongo: Latitude: 1.3700; Longitude: 32.8150. Uburebure bw'Uruzi [[Umugezi wa Sezibwa|rwa Sezibwa]] ni {{Convert|150|km|mi}} kuva ku isoko kugera ku munwa. Hagati y'isoko ryawo mu Karere ka Buikwe, ariko mbere yuko winjira mu Karere ka Kayunga, umugezi unyura mu Karere ka Mukono .
Nk’uko inkuru zibivuga, [[uruzi]] rwa Ssezibwa si ikintu gisanzwe, ahubwo ni urubyaro rw’umugore utwite witwaga Nakangu, wabayeho mu myaka amagana ishize kandi akaba yari uwo mu muryango wa Kibe (imbwebwe). Byari byitezwe ko azabyara impanga, ariko icyavaga mu nda ye cyari imigezi y’impanga. Imyuka y’abana ba Nakangu bataravuka - Ssezibwa na Mubeeya bikekwa ko ibuza imigezi y’impanga, ari nayo mpamvu byari bimenyerewe ko Muganda wese unyura ku isoko y’uruzi i Namukono, nko muri kilometero 20 uvuye mu burasirazuba, ajugunya ibyatsi cyangwa amabuye mu ruzi kugira ngo abone amahirwe. Ndetse n’uyu munsi, igitambo cyo gushimira cy’ibishishwa by’umushishwa, inzoga n’ingurube gikorerwa ku isoko y’uruzi buri mwaka, ubusanzwe kiyobowe na Ssalongo (se w’impanga). <ref>{{Cite book |last=Briggs |first=Philip |year=2020 |title=Uganda: The Bradt Travel Guide |publisher=Bradt Travel Guides Ltd |isbn=9781784776428 |location=England |pages=180 |language=English}}</ref>
[[Dosiye:Ssezibwa_Falls1.jpg|thumb|gusuma kwa ssezibwa]]
[[Dosiye:Sezibwa_falls.jpg|alt=River Sezibwa|thumb|Uruzi rwa Sezibwa]]
Amasumo ya Sezibwa ari hafi {{Convert|20|mi|km}}, iburasirazuba bwa Kampala, [[umurwa]] mukuru wa [[Ubugande|Uganda]], ku muhanda wa Kampala-Jinja . Aha hantu ni ahantu gakondo ha Buganda . Harangwa n'amabuye atyaye n'urusaku rwiza rw'amazi aruhura amanuka mu mabuye ahanamye. Amasumo aherereye mu Karere ka Mukono .
Hakurikijwe inkuru za gakondo, inzuzi ebyiri zitwa Ssezibwa na murumuna we Bwanda, zavumbuwe n'umugore agenda yerekeza i Kavuma Bukunja. Uwo mugore, Nakangu Tebateesa, wari ufite umugabo witwa Nsubuga Ssebwaato, yabyaye impanga mu buryo bw'amazi. Uruzi rwa Ssezibwa rwakomeje gutemba rwerekeza iburengerazuba, runyura mu nzitizi nyinshi, ni naho rwakuye izina ryarwo, mu gihe Bwanda yo yatembye yerekeza iburasirazuba, ahitwa Nyenga. Abantu benshi baza muri ako hantu basaba ibitangaza kuko bemera ko hari imbaraga z'ikirenga (supernatural) ahohera.
Amasumo ni {{Convert|7|m|ft}} uburebure. Kuzamuka amabuye no [[Kwitegereza inyoni|kureba inyoni]] ni byo bikorwa by'ingenzi kuri ako gace. Abahanga mu by'ubutaka n'abandi bahanga mu bya siyansi nabo bakunze kuhasanga. [[Inyamaswa]] zo mu ishyamba rikikije zirimo [[Inguge|inkende zo mu gasozi]], inkende zitukura n'izindi nyoni [[Inyoni|n'inyoni]] .
* [[Ikiyaga cya Victoriya|Ikiyaga cya Victoria]]
* [[Ikiyaga cya Kyoga]]
* [[Nili Yera|Victoria Nile]]
* Kayunga
== indangasoko ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
* [http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/-/691232/1370492/-/cqqfk/-/index.html Ibisobanuro birambuye ku Masumo ya Sezibwa]
* [https://web.archive.org/web/20100717033047/http://www.iwmi.cgiar.org/wetlands/pdf/Africa/Region2/UGANDA.pdf Imigezi n'Ibiyaga bya Uganda]
* [http://www.energyandminerals.go.ug/renenergy/images/Sezibwa.jpg Ifoto y'amasumo ya Sezibwa]
{{Buikwe District}}{{Mukono District}}{{Kayunga District}}{{Rivers of Uganda}}
0fziypuecfu9jy2lk32jogc9rlci5y2
Umugezi wa Kwango
0
15510
132013
131813
2026-06-17T20:24:50Z
NSHUTIYIMANA Moise
17987
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */
132013
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
Uruzi rwa Cuango cyangwa Kwango (mu Giporutugali: Rio Cuango; mu [[Igifaransa|Gifaransa]]: Rivière Kwango; mu Giholandi: Kwango Rivier) ni uruzi runyura mu bihugu bibiri, ari yo Angola na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo. Ni umugezi munini kurusha indi winjira mu ruzi rwa Kasaï uturutse i buryo bw'ibumoso (left bank tributary), mu kibaya cy'uruzi rwa Kongo. Runyura mu ntara ya Malanje muri Angola. Ikibaya cy'uruzi rwa Kwango gifite ubutunzi bunini bw'amabuye y'agaciro (diyama, cyane cyane mu karere ka Chitamba-Lulo Kimberlite Cluster mu ntara ya Lunda Norte, wavumbuwe mu mugezi nyamukuru ndetse no mu mibande n'ahantu hatambutsa amazi (flood plains) hegereye uruzi. Mu kinyejana cya 19, uruzi rwa Kwango rwitwaga Quango, cyane cyane mu nyandiko z'umushakashatsi David Livingstone . <ref name="livingstone">{{Cite web |last=Livingstone |first=Justin D. |date=2019 |title=Glossary of Key Terms in the Missionary Travels Manuscript |url=https://livingstoneonline.org/in-his-own-words/missionary-travels-manuscript/glossary-key-terms-in-the-missionary-travels-manuscript |access-date=6 April 2025 |website=Livingstone Online}}</ref>
Ubwami bwa Rund, bwagutse buhinduka ubwami bwa Lunda, bwari bugizwe n'uturere twavaga ku ruzi rwa Kwango kugeza ku [[Umugezi wa Luapula|ruzi rwa Luapula]] . Abategetsi babwo bitabiriye ubucuruzi bw'abacakara . <ref name="Ogot1992">{{Cite book |last=Bethwell A. Ogot |date=July 1992 |title=Africa from the sixteenth to the eighteenth century |url=https://books.google.com/books?id=WAQbp7aLpZkC&pg=PA601 |publisher=UNESCO |isbn=978-92-3-101711-7 |pages=580, 601, 605 |access-date=24 January 2011}}</ref> Kwaguka kwa Lunda mu kibaya byateje imbere umurage wa politiki n'umuco rusange, ndetse binateza imbere ubucuruzi bw'abacakara, bitewe n'ubucucike bw'abaturage buri hagati y'imigezi ya Kwango na [[Umugezi wa Kwilu|Kwilu]] .
Abanyaporutugali bakoroneje ikibaya cy'uruzi rwa Kwango, banyaga ubwami bwa Kasanje. Uruzi rwa Kwango rwarebwaga n'amasezerano y'Ubuporutugali yashyiriweho umukono i Lisbonne ku itariki ya 25 Gicurasi 1891, ndetse n'Itangazo ryo ku itariki ya 24 Werurwe. 1894.<ref name="BrownlieBurns1979">{{Cite book |last=Brownlie |first=Ian |year=1979 |title=African boundaries: a legal and diplomatic encyclopaedia |url=https://books.google.com/books?id=A8Du4k0udx4C&pg=PA492 |last2=Burns |first2=Ian R. |publisher=C. Hurst |isbn=978-0-903983-87-7 |page=492 |access-date=25 January 2011}}</ref>
Cuango, iherereye mu Ntara ya Lunda Norte mu kibaya cy'uruzi rwa Cuango, ifatwa nk' "iri mu mutima w'amabuye y'agaciro mu majyaruguru y'uburasirazuba bwa Angola", agace ka diyama gakungahaye cyane muri Angola. Uyu mujyi wagize uruhare runini mu ntambara y'abenegihugu ya Angola, kuko ingabo za Uniao National zombi zagerageje gufata no gufata umujyi. UNITA yashyikirije guverinoma umujyi ku ya 30 Nzeri 1997, nk'igice cy'amasezerano ya Lusaka . <ref name="JamesBroadhead2004">{{Cite book |last=James |first=W. Martin |year=2004 |title=Historical dictionary of Angola |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000jame |last2=Broadhead |first2=Susan Herlin |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-4940-2 |pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000jame/page/41 41]– |access-date=25 January 2011 |url-access=registration}}</ref>
Cuango ituruka mu misozi miremire ya Alto Chicapa mu ntara ya Lunda Sul muri Angola, ikamanuka mu majyepfo y'amajyaruguru y'uburengerazuba, ikambuka umupaka na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo, ikanahurira n'uruzi rwa Kasai hafi y'umujyi wa Bandundo . Nyuma yaho, isuka mu [[Umugezi wa Congo|ruzi rwa Kongo]] . <ref name="JamesBroadhead2004">{{Cite book |last=James |first=W. Martin |year=2004 |title=Historical dictionary of Angola |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000jame |last2=Broadhead |first2=Susan Herlin |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-4940-2 |pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000jame/page/41 41]– |access-date=25 January 2011 |url-access=registration}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFJamesBroadhead2004">James, W. Martin; Broadhead, Susan Herlin (2004). <span class="id-lock-registration" title="Free registration required">[[iarchive:historicaldictio0000jame|''Historical dictionary of Angola'']]</span>. Scarecrow Press. pp. [[iarchive:historicaldictio0000jame/page/41|41]]–. [[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/978-0-8108-4940-2|<bdi>978-0-8108-4940-2</bdi>]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 January</span> 2011</span>.</cite></ref> Uruzi ruzamuka mu [[Lunda plateau|kibaya cya Lunda]], rukora ikibaya kinini. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">Icyitonderwa kirakenewe</span></nowiki>'' ]</sup>
Uruzi rwa Kwango rufite {{Convert|1100|km}} uburebure kuva aho isoko yacyo iherereye kugeza aho ihurira n'uruzi rwa Kongo, muri rwo hakaba {{Convert|855|km}} iherereye muri Angola. <ref name="Brit">{{Cite web |title=Kwango River |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/325813/Kwango-River. |access-date=24 January 2011 |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> <ref name="Great">{{Cite web |title=Kwango |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River |access-date=24 January 2011 |publisher=The Free Dictionary by Farlex of The Great Soviet Encyclopedia}}</ref> Uruzi rutemba amazi ku buso bwose bwa {{Convert|263500|km2}} . Inkombe yayo y'iburyo ni imigezi ya Wamba na Kwilu. <ref name="Free">{{Cite web |title=Kwango |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River |access-date=24 January 2011}}</ref>
Cuango ifite amasumo menshi n'imigezi myinshi. <ref name="Free">{{Cite web |title=Kwango |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River |access-date=24 January 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River "Kwango"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 January</span> 2011</span>.</cite></ref> Uburyo bwo kugenda buboneka cyane cyane mu nkengero zo hasi z'uruzi, bufite uburebure bwa {{Convert|307|km}} kuva ku kanwa kayo kugera ku mugezi wa Kingushi. Uburyo bwo kugenda igice burashoboka no hagati mu ruzi hagati ya Kingushi n'amazi ya Franz Josef mu ntera ya {{Convert|300|km}} . <ref name="Free" />
Imvura igwa mu ruzi mu gihe cy'amezi make iba mu kwezi kwa Kanama. Impuzandengo y'amazi asohoka mu mwaka mu nkengero z'uruzi ni {{Convert|2700|m3/s|spell=us}} <ref name="Free">{{Cite web |title=Kwango |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River |access-date=24 January 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River "Kwango"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 January</span> 2011</span>.</cite></ref>
Ikibaya cy'uruzi gituwe n'imiryango ya Yaka, Abasuku, [[Mbala people|Abambala]], n'Abapende . Ubuhanga bwabo mu bukorikori bugaragara mu buryo bw'udupfukamunwa mu miterere y'ibishushanyo, n'ibindi bintu bibajwe. <ref name="Kwango">{{Cite web |title=Kwango River |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/325813/Kwango-River. |access-date=24 January 2011 |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref>
Nubwo uruzi rukoreshwa mu kuroba, <ref name="Free">{{Cite web |title=Kwango |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River |access-date=24 January 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kwango+River "Kwango"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 January</span> 2011</span>.</cite></ref> ikibaya cyaratunganyijwe ku buryo gitanga ubuhinzi bwo kwibeshaho gusa. Icyagaragaye mu mateka ni umusaruro w'amavuta y'amapamu na kawucu. <ref name="FishFish2001">{{Cite book |last=Fish |first=Bruce |date=May 2001 |title=The Congo |url=https://books.google.com/books?id=8qxA7unER3MC&pg=PA14 |last2=Fish |first2=Becky Durost |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0-7910-6198-5 |page=14 |access-date=25 January 2011}}</ref> <ref name="Heintze2008">{{Cite book |last=Heintze |first=Beatrix |year=2008 |title=Angola on the move: transport routes, communications and history |url=https://books.google.com/books?id=jkEN9mvNbRQC&pg=PA85 |publisher=Verlag Otto Lembeck |isbn=978-3-87476-553-4 |page=85 |access-date=25 January 2011}}</ref>
Ibikorwa by'ingenzi mu bukungu n'amafaranga [[Angola|Leta ya Angola]] yinjiza biva mu gucukura diyama mu kibaya. Ikibaya cy'uruzi gifite isoko ryinshi rya diyama mu itsinda rya Chitamba-Lulo Kimberlite Cluster mu Ntara ya Lunda Norte, ryavumbuwe mu muyoboro munini w'uruzi no ku materase yo mu kibaya cyuzuyemo imyuzure. Intara za Lunda Norte na Lund Sul mu kibaya cy'uruzi zigize umubare munini w'ibirombe bya diyama mu kibaya no muri Angola. <ref name="Dockstock">{{Cite web |title=De Beers, diamonds and Angola developing an understanding |url=http://www.docstoc.com/docs/49105357/De-Beers-diamonds-and-Angola-developing-an-understanding-of |access-date=24 January 2011 |publisher=Dockstock – Documents for Special Business and Professionals |pages=37–39}}</ref>
Impushya zo gushakisha zahawe BRC, zigera ku buso bwa {{Convert|2150|km}} hagati ya Tembo na Kasonga Lunda hejuru y'uruzi rwa Kwango rufite uburebure bwa {{Convert|185|km}} . <ref name="Project">{{Cite web |title=Kwango River Project |url=http://www.afdevinfo.com/htmlreports/org/org_55754.html |access-date=24 January 2011 |publisher=BRC Congo Development S.P.R.L.; Kwango Mining S.P.R.L.}}</ref> Dukurikije uruhushya rwo gucukura [[amabuye y'agaciro]] rufitwe na Soiadale de Desenvolvimento Mineiro (SDM), uturere dukorerwamo imirimo y’ubucukuzi turi ku miyoboro ya Tazua na Ginge River kuri Cuango. <ref>{{Cite web |year=2003 |title=Technical Review Of Diamond Concessions On The Cuango River, Northern Angola |url=http://www.infomine.com/index/pr/Pa145202.PDF |publisher=A C A Howe International Limited |page=8}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Alphabetical Locality Index – T |url=http://www.mindat.org/locindex-T0.html |publisher=mindat.org |quote=Tazua Mine, Luzamba, Cuango City Council, Lunda Norte Province, Angola}}</ref><templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}}{{Rivers of Angola}}{{Rivers of the Democratic Republic of the Congo}}{{Authority control}}
[[Ikiciro:Pages with unreviewed translations]]
52yeaa5oshwaijyczm71hw6wj6p0ol4
Imigezi y’u Rwanda
0
15793
132204
125112
2026-06-18T11:48:56Z
Peace Batuma
11826
Ikosora nyandiko
132204
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda.jpg|thumb|Umugezi wa Nyabarongo]]
[[Dosiye:Lion from National Akagera Parc, near Lac Akagera, by 0788221644.jpg|thumb|Umugezi w'akagera]]
[[Dosiye:Akanyaru_river.jpg|thumb|Umugezi w'Akanyaru]]
U [[Rwanda]] rufite imigezi myishi [https://web.archive.org/web/20230327030306/http://www.rebero.co.rw/tag/imigezi-ninzuzi-mu-rwanda/ igabanyijemo ibice bibiri]<ref>{{Cite web |url=http://www.rebero.co.rw/tag/imigezi-ninzuzi-mu-rwanda/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-27 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327030306/http://www.rebero.co.rw/tag/imigezi-ninzuzi-mu-rwanda/ |url-status=dead }}</ref>. Hari imigezi yisuka mu kibaya cy’uruzi rwa Congo n’indi yisuka mu kibaya cy’uruzi rwa [[Nili]]. Imigezi yo mu kibaya cy’uruzi rwa Congo ni migufi irimo amazi make kandi yisuka mu kiyaga cya Kivu. Amazi y’umugezi wa Rusizi aturuka mu [[Ikiyaga cya Kivu|Kiyaga cya Kivu]]. [[Amazi]] menshi ajya mu kiyaga cya Kivu aturuka mu mugezi wa Ruhwa ugize umupaka w’u [[Rwanda]] n’u [[Uburundi|Burundi]] mu gice cy’iburengerazuba naho mu gice cy’amajyaruguru amazi ajya mu kiyaga cya Kivu ava mu mugezi wa Sebeya mu Ntara ya Gisenyi. Ikibaya cy’uruzi rwa Nili nicyo gifite igice kinini cy’amazi yo mu [[Rwanda]]. Imigezi minini yo mu [[Rwanda]] ariyo Nyabarongo n’Akanyaru ndetse n’indi myinshi iyisukamo niyo igize uruzi rw’Akagera iturutse mu kiyaga cya Rweru. [https://igihe.com/ibidukikije/ibungabunga/article/imiterere-y-umujyi-wa-kigali-ishobora-gutuma-abaturage-bibasirwa-n-ingaruka-z Iyo migezi ihererekanya]<ref name=":0">https://igihe.com/ibidukikije/ibungabunga/article/imiterere-y-umujyi-wa-kigali-ishobora-gutuma-abaturage-bibasirwa-n-ingaruka-z</ref> amazi hagati yayo n’ibishanga binini n’ibiyaga bitari birebire ujya ikuzimu.<ref name=":0" />
[[Dosiye:Ruzizi_River,_DR_Congo.jpg|thumb|Umugezi wa Ruzizi]]
[[Dosiye:Birds_at_a_Watering_Hole_in_Akagera_National_Park.jpg|thumb|umugezi uca mu kagera park ]]
[[:Ikiciro:Imigezi|Itegeko rigenga ibidukikije]]<ref>[[:Ikiciro:Imigezi]]</ref> mu [[Rwanda]] N°48/2018 ryo ku wa 13/08/2018 rivuga ko mu bikorwa bibujijwe harimo kumena imyanda yanduza n'itanduza, itemba cyangwa gazi ihumanya mu mugezi, mu ruzi, mu gishanga, mu kidendezi, mu kiyaga no mu nkengero zabyo; kwangiza ubwiza bw’amazi yaba ay’imusozi cyangwa ay’ikuzimu. [https://web.archive.org/web/20231211101847/https://www.rema.gov.rw/info/details?tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Bnews%5D=341&cHash=9f418890779dcd5c55140d7558d8d113 Ubu bugenzuzi bukaba bwatangiriye]<ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.rema.gov.rw/info/details?tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Bnews%5D=341&cHash=9f418890779dcd5c55140d7558d8d113 |title=Archive copy |access-date=2023-03-27 |archive-date=2023-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211101847/https://www.rema.gov.rw/info/details?tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Bnews%5D=341&cHash=9f418890779dcd5c55140d7558d8d113 |url-status=dead }}</ref> mu Turere dukora ku kiyaga cya Kivu aritwo [[Rubavu|Rubavu,]]Rusizi,Nyamasheke,Karongi na Rutsiro. Mu rwego rwo ku kirengera birinda icyatuma cyangirika nuko hari metero.<ref name=":1" />
[[Dosiye:River_Flow_in_Bugesera_district.jpg|thumb|Umugezi wa Bugesera ]]
[[Dosiye:The_Ruhwa_River.jpg|thumb|Umugezi waRuhwa ]]
== Reba aha ==
9ph345r97xlv555oer1m1820sas1ka2
Abubakar Kasule
0
15876
132178
93990
2026-06-18T10:51:41Z
Divine2004
10613
Impinduka
132178
wikitext
text/x-wiki
'''Abubakar Muhammad Kasule''' uzwi cyane ku izina rya '''Abubakar Kasule''' ni umukinnyi ukina umupira w'amaguru muri [[Ubugande|Uganda]] ukinira ikipe ya Express FC yo muri shampiyona ya uganda . <ref>{{Cite web |title=Abubaker Kasule - Soccer player profile & career statistics - Global Sports Archive |url=https://globalsportsarchive.com/people/soccer/abubaker-kasule/229329/ |access-date=2020-07-19 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Scoreboard.com: Abubakar Muhammad Kasule (Kasule A. M.) - profile |url=https://www.scoreboard.com/uk/player/kasule-abubakar/4tQuqN9d/ |access-date=2020-07-19 |website=www.scoreboard.com |language=en-GB}}</ref><ref>https://kawowo.com/2022/09/21/allan-okello-leads-returning-contingent-ahead-2022-23-upl-season/</ref><ref>https://kawowo.com/2017/12/26/chan-2018-midfielders-kasule-kasozi-named-uganda-cranes-provisional-squad/</ref><ref>https://kawowo.com/2018/01/10/sebastien-desabre-names-final-uganda-cranes-team-chan-2018/</ref><ref>https://kawowo.com/2018/03/31/afcon-u20-qualifiers-10-man-uganda-hippos-put-five-past-south-sudan/</ref><ref>https://kawowo.com/2022/09/29/upl-season-preview-will-odoch-help-red-eagles-soar-after-a-wild-transfer-window/</ref><ref>https://kawowo.com/2018/03/31/lule-names-all-attack-minded-uganda-hippos-team-against-south-sudan/</ref><ref>https://kawowo.com/2017/12/11/uganda-hippos-qualify-2017-cosafa-u-20-semi-finals/</ref><ref>https://kawowo.com/2018/04/20/caf-u-20-qualifiers-lule-names-uganda-hippos-traveling-squad-to-south-sudan/</ref><ref>https://kawowo.com/2017/12/14/cosafa-u-20-uganda-hippos-lesotho-fight-final-slot-preview/</ref>
== ubuzima bw'ite ==
Abubakare kasule,ni umukinyi w'umupira w'amaguru wo muri Uganda.yavukiye muri Uganda ku wa 5 Mutarama 1999. Mu mwaka wa 2022 yasubiye muri Express FC nyuma yo kuba yari yaragiye muri leta zunze ubumwe za Amerika gukomeza amasomo muri kaminuza no gukina umupira .<ref>https://grokipedia.com/page/abubakar_kasule</ref>
== Reba ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Uganda]]
r9crp6ul32t84v8mwc6eibg1h56cp6g
Aero Africa (Sosiyete y'indege)
0
16756
132205
121510
2026-06-18T11:52:00Z
Divine2004
10613
132205
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Aero Club East Africa.jpg|thumb|Icyicaro cya Aero]]
[[Dosiye:Aero Lloyd McDonnell Douglas DC-9-32 D-ALLC (33196490753).jpg|thumb|Indege ya Aero ]]
'''Sosiyete y'indege ya Aero Afrika''' yari <ref>{{Cite web |last=Ranter |first=Harro |title=Aviation Safety Network > ASN Aviation Safety Database > Operator index > Swaziland > Aero Africa |url=https://aviation-safety.net/database/operator/airline.php?var=8558 |access-date=2017-08-17 |website=aviation-safety.net}}</ref> indege ya charter ifite icyicaro muri [[Eswatini|Swaziland]] . Sosiyete y'indege yari ku rutonde rw'abatwara indege zabujijwe mu muryango w’ubumwe bw’ibihugu by’[[Burayi|Uburayi]] .
== Ubwato ==
Amato ya sosiyete ya Aero Africa yari agizwe n'indege zikurikira ( mu mwaka wa 2012 mu kwezi kwa Mutarama tariki 28) ari zo: <ref>{{Cite web |title=Aero Africa on CH-Aviation.ch |url=http://www.ch-aviation.ch/aircraft.php?search=set&airline=RFC&al_op=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110829213012/http://www.ch-aviation.ch/aircraft.php?search=set&airline=RFC&al_op=1 |archive-date=2011-08-29 |access-date=2008-02-24}}</ref>
* 1 Boeing 727-100
* 1 Boeing 737-200 (ikoreshwa kuri Toumaï Air [[Cade|Tchad]] )
* 2 McDonnell-Douglas DC-10
Amasosiyete y'indege akomeye muri Afurika arimo Rwanda Air, Ethiopian Airlines,Kenya Airways na south African Airways akomeye kwagura ingendo n'amato y'indege .<ref group="https://www.google.com/search?q=Aero+Africa&rlz=1CATMUU_enRW1218&oq=Aero+Africa&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIHCAEQABiABDIHCAIQABiABDIHCAMQABiABDIHCAQQABiABDIHCAUQABiABDIHCAYQABiABDIHCAcQABiABDIHCAgQABiABDIHCAkQABiABNIBCjY3NzI4ajBqMTWoAgywAgHxBSu5Tpj-7Xpn8QUruU6Y_u16Zw&sourceid=chrome&ie=UTF-8">[https://www.google.com/search?q=Aero+Africa&rlz=1CATMUU_enRW1218&oq=Aero+Africa&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIHCAEQABiABDIHCAIQABiABDIHCAMQABiABDIHCAQQABiABDIHCAUQABiABDIHCAYQABiABDIHCAcQABiABDIHCAgQABiABDIHCAkQABiABNIBCjY3NzI4ajBqMTWoAgywAgHxBSu5Tpj-7Xpn8QUruU6Y_u16Zw&sourceid=chrome&ie=UTF-8 https://www.google.com/search?q=Aero+Africa&rlz=1CATMUU_enRW1218&oq=Aero+Africa&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIHCAEQABiABDIHCAIQABiABDIHCAMQABiABDIHCAQQABiABDIHCAUQABiABDIHCAYQABiABDIHCAcQABiABDIHCAgQABiABDIHCAkQABiABNIBCjY3NzI4ajBqMTWoAgywAgHxBSu5Tpj-7Xpn8QUruU6Y_u16Zw&sourceid=chrome&ie=UTF-8://www.google.com/search?q=Aero+Africa&rlz=1CATMUU_enRW1218&oq=Aero+Africa&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIHCAEQABiABDIHCAIQABiABDIHCAMQABiABDIHCAQQABiABDIHCAUQABiABDIHCAYQABiABDIHCAcQABiABDIHCAgQABiABDIHCAkQABiABNIBCjY3NzI4ajBqMTWoAgywAgHxBSu5Tpj-7Xpn8QUruU6Y_u16Zw&sourceid=chrome&ie=UTF-8]</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist|2}}
[[Ikiciro:Ingendo]]
[[Ikiciro:Indege]]
h97kngimm23zq6bl10fbumu04aurmn6
132206
132205
2026-06-18T11:56:36Z
Divine2004
10613
132206
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Aero Club East Africa.jpg|thumb|Icyicaro cya Aero]]
[[Dosiye:Aero Lloyd McDonnell Douglas DC-9-32 D-ALLC (33196490753).jpg|thumb|Indege ya Aero ]]
'''Sosiyete y'indege ya Aero Afrika''' yari <ref>{{Cite web |last=Ranter |first=Harro |title=Aviation Safety Network > ASN Aviation Safety Database > Operator index > Swaziland > Aero Africa |url=https://aviation-safety.net/database/operator/airline.php?var=8558 |access-date=2017-08-17 |website=aviation-safety.net}}</ref> indege ya charter ifite icyicaro muri [[Eswatini|Swaziland]] . Sosiyete y'indege yari ku rutonde rw'abatwara indege zabujijwe mu muryango w’ubumwe bw’ibihugu by’[[Burayi|Uburayi]] .
== Ubwato ==
Amato ya sosiyete ya Aero Africa yari agizwe n'indege zikurikira ( mu mwaka wa 2012 mu kwezi kwa Mutarama tariki 28) ari zo: <ref>{{Cite web |title=Aero Africa on CH-Aviation.ch |url=http://www.ch-aviation.ch/aircraft.php?search=set&airline=RFC&al_op=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110829213012/http://www.ch-aviation.ch/aircraft.php?search=set&airline=RFC&al_op=1 |archive-date=2011-08-29 |access-date=2008-02-24}}</ref>
* 1 Boeing 727-100
* 1 Boeing 737-200 (ikoreshwa kuri Toumaï Air [[Cade|Tchad]] )
* 2 McDonnell-Douglas DC-10
Amasosiyete y'indege akomeye muri Afurika arimo Rwanda Air, Ethiopian Airlines,Kenya Airways na south African Airways akomeye kwagura ingendo n'amato y'indege .<ref>https://www.google.com/search?q=Aero+Africa&rlz=1CATMUU_enRW1218&oq=Aero+Africa&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIHCAEQABiABDIHCAIQABiABDIHCAMQABiABDIHCAQQABiABDIHCAUQABiABDIHCAYQABiABDIHCAcQABiABDIHCAgQABiABDIHCAkQABiABNIBCjY3NzI4ajBqMTWoAgywAgHxBSu5Tpj-7Xpn8QUruU6Y_u16Zw&sourceid=chrome&ie=UTF-8</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist|2}}
[[Ikiciro:Ingendo]]
[[Ikiciro:Indege]]
0sv6vac4dxpqjwrts49bz5okq6cgnkr
Aero Tropical (Sosiyete y'ubwikorezi bw'abantu n'ibintu)
0
16758
132045
114065
2026-06-18T08:40:42Z
Cnyirahabihirwe12345
13702
132045
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Scandinavian Airlines Boeing 737-700; SE-REX@AMS;15.04.2013 705hy (8679520685).jpg|thumb|333x333px]]
'''Aero Tropical''', izwi kandi ku mazina nka '''Air Tropical''', yari sosiyete y'indege ikorera muri [[Angola]] . Yashinzwe mu mwaka wa 1996 ihagarika ibikorwa mu mwaka wa 1999. <ref>{{Cite web |title=Air Tropical at airlineupdate.com |url=http://www.airlineupdate.com/content_public/airlines/africa/angola.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120630040956/http://www.airlineupdate.com/content_public/airlines/africa/angola.htm |archive-date=2012-06-30 |access-date=2011-01-15}}</ref>
[[Dosiye:Boeing_737-219(Adv),_Aero_Tropical_JP6084067.jpg|thumb|right|Indege ya Sosiyete AeroTropical]]
== Impanuka n'ibyabaye ==
* Tariki 27 z'ukwezi kwa Gashyantare mu mwaka wa 1996 saa 05:40 ku isaha yaho, indege y'imizigo ya Aero Tropical Antonov An-12 ( yanditswe na ER-ACE) yakoze impanuka mu buryo butumvikana bwamayobera ku Kibuga cy'indege cya Lucapa nyuma yaho yarikurikiye indege yarivuye i Luanda. Abantu umunani bose bari mu ndege barapfuye. <ref>{{Cite web |last=Ranter |first=Harro |title=ASN Aircraft accident Antonov 12BP ER-ACE Lukapa |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19960227-1 |access-date=2017-08-16 |website=aviation-safety.net}}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ingendo]]
kycdth4fptfjaa09krp1w973kem2519
Abapfumu
0
17374
132125
123116
2026-06-18T10:05:53Z
MBERABAHIZI
13994
nongereye amakuru
132125
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Tradition Medecine.jpg|thumb|Umupfumu mu Rwanda]]
Mu muco n'amateka y'u [[Rwanda]] habagaho umuhango wo kuragura no kuraguza, ukaba umwihariko wakorwaga n'abareba kera bitaga "Abapfumu".[[Dosiye:Traditional healer.jpg|thumb|umupfumu cywangwa umuganga bo hambere]]
[[Dosiye:Stanford Memorial Church May 2011 HDR 1.jpg|thumb|urusengero rwasimbuye abapfumu cg abareba kure]]
Ni umuhango wafatiye runini u Rwanda mugihe cyo hambere ariko ubu ugenda uteshwa agaciro uko abanyamadini bacengerwa n'umuco mushya w'imyemerere. Nubwo ibyo byabayeho ariko uko iminsi irushaho kugenda yicuma, usanga uwo muco urimo kugenda ugaruka ndetse ugasanga ari bwo ufitiwe inyota kuruta mu bihe byo hambere. Cyane cyane bigaragara mu bakiri bato ariko ugakorwa mu isura nshya kimwe no kuwita amazina mashya mu rwego rwo kuyobya uburari ngo hato batitwa abapagani bihambira ku mihango n’imigenzo ya kera kandi barakisitutse. Aha akaba ariho tugiye kurebera hamwe imiterere y’ubupfumu mu bihe byo hambere ndetse tuze no kunaga akajisho aho ubw’ubu buhagaze ugereranyije n’umwimerere bwahanganywe.
[[Dosiye:Uburaguzi.jpg|thumb|Kuragura]]
== Abapfumu ==
Ubupfumu no kuragura ni numuhango wafatiye igihugu cyu [[Rwanda]] akamaro kanini ariko nyuma y'umwaduko w'abazungu ugenda ucyendera
nyuma kuzana amadini muri [[Afurika]] ndetse no mu [[Rwanda]]<ref>https://bwiza.com/?Ibihugu-bitatu-bituranye-n-u-Rwanda-mu-bikoresha-amarozi-cyane-muri-Afurika</ref>
== Ubupfumu mugihe cyo Hambere ==
[[Dosiye:African Traditions Zambia.jpg|thumb|Imyambarire y'abapfumu]]
Kuraguza ni ibikorwaga byakorwaga n'Abanyarwanda mbere yo kugira icyo bakora cyose ngo bamenye niba bazagira insinzi kuragura no <ref>https://www.kigalitoday.com/ntibisanzwe/Ngoma-Abapfumu-bamumazeho-amafaranga-kandi-abana-be-bashira-bapfa</ref>kuraguza kw'abanyarwanda ntago kwari ukuyoba cyangwa se ibikorwa byubujiji nkuko benshi babikeka. ahubwo cyari igikorwa kigaragaza ko abanyarwanda biyitagaho. bifuza kumenya uko bahagaze ndetse no kumenya icyerekezo cyaho bakeneye kugera no kumenya ahazaza <ref>https://wol.jw.org/rw/wol/d/r127/lp-yw/2000241</ref>h'igihugu cyabo.
Abapfumu ni bo babarwaga nk'abareba kure b'igihugu, ni bo bagombaga guhanuzwa, babaga bazwi mu gihugu. Ubupfumu bwari uburebakure no gupfumura ukageza ijisho aho iry'abandi ritagera.
Umwuga w'ubupfumu wari uw'ikirenga ku gihugu ku buryo abawukoragamo babaga bubashywe by'ikirenga kugeza no ku mwami nyirigihugu ku buryo hari n'abashakaga icyubahiro n'indonke bakaba bawiyitirira babihanirwaga ndetse bikomeye kugeza no ku gihano cy'urupfu.<ref name=":0">https://igihe.com/umuco/amateka/article/ubupfumu-no-kuraguza-mu-banyarwanda-mu-isura-nshya</ref>
Abanyarwanda iyo bajyaga gukorwa icyo ari cyo cyose nki guhiga,kujya ku rugamba, gukora ubukwe cyangwa iyo bagiraga ikibazo kibakomereye bagombaga kubiraguza kugira ngo bamenye niba bizatungana cyangwa se niba bitazatungana birimo inzitizi, bakabamenyesha icyo bagomba gukora kugira ngo bizatungane ari byo bitaga guhambwa instinzi.<ref name=":0" />
Kuragura ni umuco w'uburebakure Abanyarwanda bose basangiye. Nta munyarwanda utari umurebakure ahubwo ijanisha ry'ubwo burebakure ni ryo ritangana. Umwe ashobora kugira 10%, undi akagira 40%, undi akaba afite 80%. Ufite ingano nini y'uburebakure , ni we ufata icyemezo cyo gutangaza ko ashobora kuragurira buri wese kandi bihanitse.<ref name=":0" />
Mu muhango wo kuraguza no kuragura hifashishwaga ibintu bitandukanye bitewe n'urwego umuntu arimo, icyo baraguriza n'ibindi.<ref name=":0" />
== Ibyifashishwaga baragura<ref name=":0" /> ==
=== Kuragura inka ===
Umwami ni we wenyine baraguriraga bakoresheje inka, impamvu ni uko inka zose zo mu gihuggu aba ari iz'umwami, umwami ni we wazanaga inka mu Rwanda, kuko ni yo zabaga icyorezo cyazirimbuye, yeguraga umuheto we akajya kuzinyaga amahanga, zigasubira mu Rwanda.<ref name=":0" />
=== Kuragura Inkoko ===
Yakoreshwaga mu kuraguriza umugeni, inkoko yakoreshwaga yabaga ari umushwi, yaba uw'isake cyangwa inkokokazi.<ref name=":0" />
=== Kuragura Intama ===
Yaragurizwaga cyane cyane abatunzi n'ibikomangoma n'abatware n'imfura z'ibwami.<ref name=":0" />
=== Kuragura Amavuta ===
Amavuta yakoreshwaga n'undi muntu wese w'umutunzi w'inka; yakoreshwaga cyane cyane mu kuraguriza ikibanza n'amatungo.<ref name=":0" />
=== Kuraguriza urugimbu ===
Urugimbu rwakoreshwaga n'undi muntu wese w'umutunzi w'inka. Inyama y'urugimbu bakoreshaga ni urw'inka cyangwa urw'intama ndetse n'urw'ihene.<ref name=":0" />
=== Kuragura Inzuzi ===
Inzuzi zakoreshwaga mu kuraguriza umugeni, inzuzi ni amagufwa babaza y'ikimasa babaga baterekereje.<ref name=":0" />
=== Kuragura Umutwe ===
Byakoreshwaga n'uwari we wese, Umupfumu waraguzaga umutwe yabaga ari umuntu uzi gukeka, akagereranya akurikije ibyo abona n'ibyo yumva k'uwo aragurira, akabivugamo indagu.<ref name=":0" />
=== Kuragura Igikondo ===
Ni uburyo bakoreshaga baragurisha imbehe yaramvuwe mu giti cy'umuko kuragura uburo n'inzuzi, ni uburyo bwakoreshwaga n'abaturage baciriritse kuko buhendutse.<ref name=":0" />
== Reba ==
1w4cmuekhr5xgslaeepuw8ueoh2wjel
132143
132125
2026-06-18T10:19:02Z
MBERABAHIZI
13994
Kongera amakuru
132143
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Tradition Medecine.jpg|thumb|Umupfumu mu Rwanda]]
Mu muco n'amateka y'u [[Rwanda]] habagaho umuhango wo kuragura no kuraguza, ukaba umwihariko wakorwaga n'abareba kera bitaga "Abapfumu".[[Dosiye:Traditional healer.jpg|thumb|umupfumu cywangwa umuganga bo hambere]]
[[Dosiye:Stanford Memorial Church May 2011 HDR 1.jpg|thumb|urusengero rwasimbuye abapfumu cg abareba kure]]
Ni umuhango wafatiye runini u Rwanda mugihe cyo hambere ariko ubu ugenda uteshwa agaciro uko abanyamadini bacengerwa n'umuco mushya w'imyemerere. Nubwo ibyo byabayeho ariko uko iminsi irushaho kugenda yicuma, usanga uwo muco urimo kugenda ugaruka ndetse ugasanga ari bwo ufitiwe inyota kuruta mu bihe byo hambere. Cyane cyane bigaragara mu bakiri bato ariko ugakorwa mu isura nshya kimwe no kuwita amazina mashya mu rwego rwo kuyobya uburari ngo hato batitwa abapagani bihambira ku mihango n’imigenzo ya kera kandi barakisitutse. Aha akaba ariho tugiye kurebera hamwe imiterere y’ubupfumu mu bihe byo hambere ndetse tuze no kunaga akajisho aho ubw’ubu buhagaze ugereranyije n’umwimerere bwahanganywe.
[[Dosiye:Uburaguzi.jpg|thumb|Kuragura]]
== Abapfumu ==
Ubupfumu no kuragura ni numuhango wafatiye igihugu cyu [[Rwanda]] akamaro kanini ariko nyuma y'umwaduko w'abazungu ugenda ucyendera
nyuma kuzana amadini muri [[Afurika]] ndetse no mu [[Rwanda]]<ref>https://bwiza.com/?Ibihugu-bitatu-bituranye-n-u-Rwanda-mu-bikoresha-amarozi-cyane-muri-Afurika</ref>
== Ubupfumu mugihe cyo Hambere ==
[[Dosiye:African Traditions Zambia.jpg|thumb|Imyambarire y'abapfumu]]
Kuraguza ni ibikorwaga byakorwaga n'Abanyarwanda mbere yo kugira icyo bakora cyose ngo bamenye niba bazagira insinzi kuragura no <ref>https://www.kigalitoday.com/ntibisanzwe/Ngoma-Abapfumu-bamumazeho-amafaranga-kandi-abana-be-bashira-bapfa</ref>kuraguza kw'abanyarwanda ntago kwari ukuyoba cyangwa se ibikorwa byubujiji nkuko benshi babikeka. ahubwo cyari igikorwa kigaragaza ko abanyarwanda biyitagaho. bifuza kumenya uko bahagaze ndetse no kumenya icyerekezo cyaho bakeneye kugera no kumenya ahazaza <ref>https://wol.jw.org/rw/wol/d/r127/lp-yw/2000241</ref>h'igihugu cyabo.
Abapfumu ni bo babarwaga nk'abareba kure b'igihugu, ni bo bagombaga guhanuzwa, babaga bazwi mu gihugu. Ubupfumu bwari uburebakure no gupfumura ukageza ijisho aho iry'abandi ritagera.
Umwuga w'ubupfumu wari uw'ikirenga ku gihugu ku buryo abawukoragamo babaga bubashywe by'ikirenga kugeza no ku mwami nyirigihugu ku buryo hari n'abashakaga icyubahiro n'indonke bakaba bawiyitirira babihanirwaga ndetse bikomeye kugeza no ku gihano cy'urupfu.<ref name=":0">https://igihe.com/umuco/amateka/article/ubupfumu-no-kuraguza-mu-banyarwanda-mu-isura-nshya</ref>
Abanyarwanda iyo bajyaga gukorwa icyo ari cyo cyose nki guhiga,kujya ku rugamba, gukora ubukwe cyangwa iyo bagiraga ikibazo kibakomereye bagombaga kubiraguza kugira ngo bamenye niba bizatungana cyangwa se niba bitazatungana birimo inzitizi, bakabamenyesha icyo bagomba gukora kugira ngo bizatungane ari byo bitaga guhambwa instinzi.<ref name=":0" />
Kuragura ni umuco w'uburebakure Abanyarwanda bose basangiye. Nta munyarwanda utari umurebakure ahubwo ijanisha ry'ubwo burebakure ni ryo ritangana. Umwe ashobora kugira 10%, undi akagira 40%, undi akaba afite 80%. Ufite ingano nini y'uburebakure , ni we ufata icyemezo cyo gutangaza ko ashobora kuragurira buri wese kandi bihanitse.<ref name=":0" />
Mu muhango wo kuraguza no kuragura hifashishwaga ibintu bitandukanye bitewe n'urwego umuntu arimo, icyo baraguriza n'ibindi.<ref name=":0" />
== Ibyifashishwaga baragura<ref name=":0" /> ==
=== Kuragura inka ===
Umwami ni we wenyine baraguriraga bakoresheje inka, impamvu ni uko inka zose zo mu gihuggu aba ari iz'umwami, umwami ni we wazanaga inka mu Rwanda, kuko ni yo zabaga icyorezo cyazirimbuye, yeguraga umuheto we akajya kuzinyaga amahanga, zigasubira mu Rwanda.<ref name=":0" />
=== Kuragura Inkoko ===
Yakoreshwaga mu kuraguriza umugeni, inkoko yakoreshwaga yabaga ari umushwi, yaba uw'isake cyangwa inkokokazi.<ref name=":0" />
=== Kuragura Intama ===
Yaragurizwaga cyane cyane abatunzi n'ibikomangoma n'abatware n'imfura z'ibwami.<ref name=":0" />
=== Kuragura Amavuta ===
Amavuta yakoreshwaga n'undi muntu wese w'umutunzi w'inka; yakoreshwaga cyane cyane mu kuraguriza ikibanza n'amatungo.<ref name=":0" />
=== Kuraguriza urugimbu ===
Urugimbu rwakoreshwaga n'undi muntu wese w'umutunzi w'inka. Inyama y'urugimbu bakoreshaga ni urw'inka cyangwa urw'intama ndetse n'urw'ihene.<ref name=":0" />
=== Kuragura Inzuzi ===
Inzuzi zakoreshwaga mu kuraguriza umugeni, inzuzi ni amagufwa babaza y'ikimasa babaga baterekereje.<ref name=":0" />
=== Kuragura Umutwe ===
Byakoreshwaga n'uwari we wese, Umupfumu waraguzaga umutwe yabaga ari umuntu uzi gukeka, akagereranya akurikije ibyo abona n'ibyo yumva k'uwo aragurira, akabivugamo indagu.<ref name=":0" />
=== Kuragura Igikondo ===
Ni uburyo bakoreshaga baragurisha imbehe yaramvuwe mu giti cy'umuko kuragura uburo n'inzuzi, ni uburyo bwakoreshwaga n'abaturage baciriritse kuko buhendutse.<ref name=":0" />
== Ubupfumu mu bihe bya none ==
Mu mpera z'ikinyejana cya 19, nibwo hagaragaye inkubiri y'uko abantu benshi bazamukanye inyota yo kubaza abarebakure.<ref name=":0" />
nubwo iyo nyota yari irembeje benshi, wasangaga n'abafite iyo mpano bakabikora rwihishwa ku bwo gutinya abanyamadini badutse mu gihugu. <ref name=":0" />
Aho ni ho benshi bagiye baca undi muvuno wo kuragura no kuraguza mu bundi buryo aho babbikora mu izina rya yesu mu gihe abo mu Rwanda rwo hambere babikoraga mu izina ry'abakurambere.<ref name=":0" />
== Reba ==
9ioa65932jneeigtz8xz5plcq9h42ab
Abafite ubumuga mu Rwanda
0
17608
132055
128547
2026-06-18T08:56:09Z
Itangishaka adino
18410
132055
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Disability symbols 3.png|thumb|156x156px|Disability symbols]]
[[Dosiye:They have the same rights as we, they want to study and learn.jpg|thumb|'''They have the same rights as we, they want to study and learn'''|174x174px]]
[[Dosiye:A PhD holder with mobility impairment.jpg|thumb|173x173px|Ababana nubumuga bariga bakaminuza mu Rwanda]]
Ubumuga ni Igihe umuntu aba afite igice cy'umubiri runaka kitaba gikora neza nkunko bisanzwe. Ubumuga bushobora guterwa n'impamvu nyinshi zitandukanye. urugero kuba warabuvukanye, kuba warabutewe n'impanuka, uburwayi cyangwa ikindi kintu runaka. Ahantu henshi hakunze kugaragara amoko atandukanye y'ubumuga arimo; Ubumuga bw'ingingo, ubumuga bwomumutwe,ubumuga bw'amaso, cyangwa ubumuga bw'umubiri.
'''''<u>Tugiye gufata umwanya tuvuge kubafite ubumuga bw'amaso</u>'''''
'''Ibyo wamenyakubafite ubumuga bw'amaso'''
Indwara z'amaso ni igihe umuntu ataba abasha kureba neza ikintu runaka nkuko byari bikwiye. hakaba hari impamvu nyinshi zitera uburwayi bw'amaso, urugero; harimo indwara y’Ishaza, Izabukuru cyangwa se kuba umuntu atangiye gusaza <ref>https://kigalitoday.com/ubuzima/indwara/article/dore-zimwe-mu-mpamvu-ziri-ku-isonga-mu-gutera-uburwayi-bw-amaso</ref>. Hakaba hari uburyo bwinshi tugomba gukoresha twirinda indwara z'amaso, urugero Uburyo bwa mbere ni ukwirinda ikintu cyose cyatokoza ijisho, kwirinda umwotsi w’inkwi, umwotsi w’imodoka, umuyaga urimo imikungugu ndetse n’imicanga. Byakwirindwa hakoreshejwe indorerwamo zitari iz’amaso, ndetse n'ibindi byinshi bitandukanye. <ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/indwara/Dore-uko-wakwirinda-uburwayi-bw-amaso-ku-kigero-cya-80</ref>
'''Ukotwakita kubafite indwara z'amaso'''
[[Dosiye:Persons Living with Disability in Ghana at the Global Disability Summit co-hosted in Ghana.jpg|thumb|169x169px|person living with disability in Rwanda ]]Urujijo rwo kutamenya kwita kubafite ubumuga ntabwo buri mubaturage gusa. Buri no mubayobozi nubwo byakwitwa kutamenya, gusa iyo babimenye barabikosora. Hagaragayeko hari abantu bagishungera abafite ubumuga bwo kutabobona aho kubegera ngo babafashe nko mu kwambuka umuhanda ahubwo ugasanga baraho babashungera.<ref name=":0" /> Ihuriro ry'abafite ubumuga bwo kutabona ryashinzwe mu mwaka wa 1994 nyuma yuko byagaragaye ko abafite ubumuga baba bihishe murugo kuko wasangaga ntakintu nakimwe babaga bashoboye cyangwa babasha gukora, bityo hashyizweho ihuriro kugira ngo bigishwe ibyibanze bashobobora kwikorera kugirango nabo bagire agaciro muri sosiyete nyarwanda, bagire ibyo bigezaho banabashe kwiteza imbere. <ref name=":0">https://inyarwanda.com/inkuru/134297/abafite-ubumuga-bwo-kutabona-barasaba-guhabwa-agaciro-mu-nsengero-134297.html</ref>Kubanyeshuri bafite ubumuga mu mwaka wa 2022 mu [[Rwanda]] hatangiye gukoreshwa (Orbit Reader) imashini zimeze nka mudasobwa aho umwarimu n'umunyeshuri ufite ubumuga bwo kutabona bashobora guhanahana amakuru.<ref name=":1" /> Ibyo bibafa gufasha Umwalimu ashobora gufata amasomo ari kuri terefone akayashira muri iyo mashini kuburyo umwana ufite mudasobwa ifite interineti abasha gukurikirana amasomo hifashishijwe inyandiko ya Braille yashizwe muri iyo mashini ya abafite ubumuga.<ref name=":1">https://mobile.igihe.com/amakuru/article/u-rwanda-mu-nzira-zo-koroshya-imyigire-y-abafite-ubumuga-bwo-kutabona-kutumva</ref>
== Umushinga w'Imashini zifashwa n'abafite ubumuga ==
[[Dosiye:Memories of the January 25 revolution.jpg|thumb|174x174px|Abafite ubumuga bahabwa ubufasha]]
Ni umushinga kurubu hamaze gutangwa utumashini 50 hirya no hino mu [[Rwanda]],ni muri urworwego ko biteganijwe ko tuzagaragara mu bikoresho bigomba kwifashishwa m'uburezi bw'u [[Rwanda]] mu mwaka w'amashuri 2023 na 2024. <ref name=":0" />Kandi hariho gahunda yuko ibitabo byifashishwaga mu burezi mu [[Rwanda]] bishyirwe munyandiko ya braille no m'uburyo bw'ikoranabuhanga kugira ngo na abanyeshuri barimo n'abafite ubumuga bwo kutabona babashe kubisoma mu buryo buboroheye.<ref name=":2" /> Mu kwezi kwa Kanama mu mwaka 2023 hatangajweko hagiye gusohoka inkoranyamagambo y'ururirmi rw'amarenga rukaba rwashyirwa nanone kurutonde rw'indimi zisanzwe zikoreshwa mu [[Rwanda]].<ref name=":2">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/abantu-bafite-ubumuga-bababazwa-no-kuba-hari-abakibita-amazina-abambura-ubumuntu</ref>
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Ubumuga (Rwanda)| ]]
[[Ikiciro:Ubuzima bwumuturage]]
[[Ikiciro:Ubuzima Bwabana]]
[[Ikiciro:Ubuzima]]
i0n9pv3y1xq2q4p0cq31r7si41xq7t9
132064
132055
2026-06-18T09:07:49Z
Itangishaka adino
18410
132064
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Disability symbols 3.png|thumb|156x156px|Disability symbols]]
[[Dosiye:They have the same rights as we, they want to study and learn.jpg|thumb|'''They have the same rights as we, they want to study and learn'''|174x174px]]
[[Dosiye:A PhD holder with mobility impairment.jpg|thumb|173x173px|Ababana nubumuga bariga bakaminuza mu Rwanda]]
Ubumuga ni Igihe umuntu aba afite igice cy'umubiri runaka kitaba gikora neza nkunko bisanzwe. Ubumuga bushobora guterwa n'impamvu nyinshi zitandukanye. urugero kuba warabuvukanye, kuba warabutewe n'impanuka, uburwayi cyangwa ikindi kintu runaka. Ahantu henshi hakunze kugaragara amoko atandukanye y'ubumuga arimo; Ubumuga bw'ingingo, ubumuga bwomumutwe,ubumuga bw'amaso, cyangwa ubumuga bw'umubiri.
'''''<u>Tugiye gufata umwanya tuvuge kubafite ubumuga bw'amaso</u>'''''
'''Ibyo wamenyakubafite ubumuga bw'amaso'''
Indwara z'amaso ni igihe umuntu ataba abasha kureba neza ikintu runaka nkuko byari bikwiye. hakaba hari impamvu nyinshi zitera uburwayi bw'amaso, urugero; harimo indwara y’Ishaza, Izabukuru cyangwa se kuba umuntu atangiye gusaza <ref>https://kigalitoday.com/ubuzima/indwara/article/dore-zimwe-mu-mpamvu-ziri-ku-isonga-mu-gutera-uburwayi-bw-amaso</ref>. Hakaba hari uburyo bwinshi tugomba gukoresha twirinda indwara z'amaso, urugero Uburyo bwa mbere ni ukwirinda ikintu cyose cyatokoza ijisho, kwirinda umwotsi w’inkwi, umwotsi w’imodoka, umuyaga urimo imikungugu ndetse n’imicanga. Byakwirindwa hakoreshejwe indorerwamo zitari iz’amaso, ndetse n'ibindi byinshi bitandukanye. <ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/indwara/Dore-uko-wakwirinda-uburwayi-bw-amaso-ku-kigero-cya-80</ref>
'''Ukotwakita kubafite indwara z'amaso'''
[[Dosiye:Persons Living with Disability in Ghana at the Global Disability Summit co-hosted in Ghana.jpg|thumb|169x169px|person living with disability in Rwanda ]]Urujijo rwo kutamenya kwita kubafite ubumuga ntabwo buri mubaturage gusa. Buri no mubayobozi nubwo byakwitwa kutamenya, gusa iyo babimenye barabikosora. Hagaragayeko hari abantu bagishungera abafite ubumuga bwo kutabobona aho kubegera ngo babafashe nko mu kwambuka umuhanda ahubwo ugasanga baraho babashungera.<ref name=":0" /> Ihuriro ry'abafite ubumuga bwo kutabona ryashinzwe mu mwaka wa 1994 nyuma yuko byagaragaye ko abafite ubumuga baba bihishe murugo kuko wasangaga ntakintu nakimwe babaga bashoboye cyangwa babasha gukora, bityo hashyizweho ihuriro kugira ngo bigishwe ibyibanze bashobobora kwikorera kugirango nabo bagire agaciro muri sosiyete nyarwanda, bagire ibyo bigezaho ndetse banabashe kwiteza imbere. <ref name=":0">https://inyarwanda.com/inkuru/134297/abafite-ubumuga-bwo-kutabona-barasaba-guhabwa-agaciro-mu-nsengero-134297.html</ref>Kubanyeshuri bafite ubumuga mu mwaka wa 2022 mu [[Rwanda]] hatangiye gukoreshwa (Orbit Reader) imashini zimeze nka mudasobwa aho umwarimu n'umunyeshuri ufite ubumuga bwo kutabona bashobora guhanahana amakuru.<ref name=":1" /> Ibyo bibasha gufasha Umwalimu ashobora gufata amasomo ari kuri terefone akayashyira muri iyo mashini kuburyo umwana ufite mudasobwa ifite interineti abasha gukurikirana amasomo hifashishijwe inyandiko ya Braille yashizwe muri iyo mashini y'abafite ubumuga.<ref name=":1">https://mobile.igihe.com/amakuru/article/u-rwanda-mu-nzira-zo-koroshya-imyigire-y-abafite-ubumuga-bwo-kutabona-kutumva</ref>
== Umushinga w'Imashini zifashwa n'abafite ubumuga ==
[[Dosiye:Memories of the January 25 revolution.jpg|thumb|174x174px|Abafite ubumuga bahabwa ubufasha]]
Ni umushinga kurubu hamaze gutangwa utumashini 50 hirya no hino mu [[Rwanda]],ni muri urworwego ko biteganijwe ko tuzagaragara mu bikoresho bigomba kwifashishwa m'uburezi bw'u [[Rwanda]] mu mwaka w'amashuri 2023 na 2024. <ref name=":0" />Kandi hariho gahunda yuko ibitabo byifashishwaga mu burezi mu [[Rwanda]] bishyirwe munyandiko ya braille no m'uburyo bw'ikoranabuhanga kugira ngo na abanyeshuri barimo n'abafite ubumuga bwo kutabona babashe kubisoma mu buryo buboroheye.<ref name=":2" /> Mu kwezi kwa Kanama mu mwaka 2023 hatangajweko hagiye gusohoka inkoranyamagambo y'ururirmi rw'amarenga rukaba rwashyirwa nanone kurutonde rw'indimi zisanzwe zikoreshwa mu [[Rwanda]].<ref name=":2">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/abantu-bafite-ubumuga-bababazwa-no-kuba-hari-abakibita-amazina-abambura-ubumuntu</ref>
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Ubumuga (Rwanda)| ]]
[[Ikiciro:Ubuzima bwumuturage]]
[[Ikiciro:Ubuzima Bwabana]]
[[Ikiciro:Ubuzima]]
ex30tjwh5ymmuyrjee5pju9gf2a99ks
132095
132064
2026-06-18T09:28:36Z
Itangishaka adino
18410
impinduka
132095
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Disability symbols 3.png|thumb|156x156px|Disability symbols]]
[[Dosiye:They have the same rights as we, they want to study and learn.jpg|thumb|'''They have the same rights as we, they want to study and learn'''|174x174px]]
[[Dosiye:A PhD holder with mobility impairment.jpg|thumb|173x173px|Ababana nubumuga bariga bakaminuza mu Rwanda]]
Ubumuga ni Igihe umuntu aba afite igice cy'umubiri runaka kitaba gikora neza nkunko bisanzwe. Ubumuga bushobora guterwa n'impamvu nyinshi zitandukanye. urugero kuba warabuvukanye, kuba warabutewe n'impanuka, uburwayi cyangwa ikindi kintu runaka. Ahantu henshi hakunze kugaragara amoko atandukanye y'ubumuga arimo; Ubumuga bw'ingingo, ubumuga bwomumutwe,ubumuga bw'amaso, cyangwa ubumuga bw'umubiri.
'''''<u>Tugiye gufata umwanya tuvuge kubafite ubumuga bw'amaso</u>'''''
'''Ibyo wamenyakubafite ubumuga bw'amaso'''
Indwara z'amaso ni igihe umuntu ataba abasha kureba neza ikintu runaka nkuko byari bikwiye. hakaba hari impamvu nyinshi zitera uburwayi bw'amaso, urugero; harimo indwara y’Ishaza, Izabukuru cyangwa se kuba umuntu atangiye gusaza <ref>https://kigalitoday.com/ubuzima/indwara/article/dore-zimwe-mu-mpamvu-ziri-ku-isonga-mu-gutera-uburwayi-bw-amaso</ref>. Hakaba hari uburyo bwinshi tugomba gukoresha twirinda indwara z'amaso, urugero Uburyo bwa mbere ni ukwirinda ikintu cyose cyatokoza ijisho, kwirinda umwotsi w’inkwi, umwotsi w’imodoka, umuyaga urimo imikungugu ndetse n’imicanga. Byakwirindwa hakoreshejwe indorerwamo zitari iz’amaso, ndetse n'ibindi byinshi bitandukanye. <ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/indwara/Dore-uko-wakwirinda-uburwayi-bw-amaso-ku-kigero-cya-80</ref>
'''Ukotwakita kubafite indwara z'amaso'''
[[Dosiye:Persons Living with Disability in Ghana at the Global Disability Summit co-hosted in Ghana.jpg|thumb|169x169px|person living with disability in Rwanda ]]Urujijo rwo kutamenya kwita kubafite ubumuga ntabwo buri mubaturage gusa. Buri no mubayobozi nubwo byakwitwa kutamenya, gusa iyo babimenye barabikosora. Hagaragayeko hari abantu bagishungera abafite ubumuga bwo kutabobona aho kubegera ngo babafashe nko mu kwambuka umuhanda ahubwo ugasanga baraho babashungera.<ref name=":0" /> Ihuriro ry'abafite ubumuga bwo kutabona ryashinzwe mu mwaka wa 1994 nyuma yuko byagaragaye ko abafite ubumuga baba bihishe murugo kuko wasangaga ntakintu nakimwe babaga bashoboye cyangwa babasha gukora, bityo hashyizweho ihuriro kugira ngo bigishwe ibyibanze bashobobora kwikorera kugirango nabo bagire agaciro muri sosiyete nyarwanda, bagire ibyo bigezaho ndetse banabashe kwiteza imbere. <ref name=":0">https://inyarwanda.com/inkuru/134297/abafite-ubumuga-bwo-kutabona-barasaba-guhabwa-agaciro-mu-nsengero-134297.html</ref>Kubanyeshuri bafite ubumuga mu mwaka wa 2022 mu [[Rwanda]] hatangiye gukoreshwa (Orbit Reader) imashini zimeze nka mudasobwa aho umwarimu n'umunyeshuri ufite ubumuga bwo kutabona bashobora guhanahana amakuru.<ref name=":1" /> Ibyo bibasha gufasha Umwalimu ashobora gufata amasomo ari kuri terefone akayashyira muri iyo mashini kuburyo umwana ufite mudasobwa ifite interineti abasha gukurikirana amasomo hifashishijwe inyandiko ya Braille yashizwe muri iyo mashini y'abafite ubumuga.<ref name=":1">https://mobile.igihe.com/amakuru/article/u-rwanda-mu-nzira-zo-koroshya-imyigire-y-abafite-ubumuga-bwo-kutabona-kutumva</ref>
== Umushinga w'Imashini zifashwa n'abafite ubumuga ==
[[Dosiye:Memories of the January 25 revolution.jpg|thumb|174x174px|Abafite ubumuga bahabwa ubufasha]]
Ni umushinga kurubu hamaze gutangwa utumashini 50 hirya no hino mu [[Rwanda]],ni muri urworwego ko biteganijwe ko tuzagaragara mu bikoresho bigomba kwifashishwa m'uburezi bw'u [[Rwanda]] mu mwaka w'amashuri 2023 na 2024. <ref name=":0" />Kandi hariho gahunda yuko ibitabo byifashishwaga mu burezi mu [[Rwanda]] bishyirwe munyandiko ya braille no m'uburyo bw'ikoranabuhanga kugira ngo na abanyeshuri barimo n'abafite ubumuga bwo kutabona babashe kubisoma mu buryo buboroheye.<ref name=":2" /> Mu kwezi kwa Kanama mu mwaka 2023 hatangajweko hagiye gusohoka inkoranyamagambo y'ururirmi rw'amarenga rukaba rwashyirwa nanone kurutonde rw'indimi zisanzwe zikoreshwa mu [[Rwanda]].<ref name=":2">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/abantu-bafite-ubumuga-bababazwa-no-kuba-hari-abakibita-amazina-abambura-ubumuntu</ref>
== Uruhare rw' Amadini n'amatorero mugufasha abafite ubumuga bwo kutabona ==
'''<u>Bibiliya ya Braille yaratangijwe kugirango yongere ubushobozi bw'abafite ubumuga bwo kutabona</u>'''
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Ubumuga (Rwanda)| ]]
[[Ikiciro:Ubuzima bwumuturage]]
[[Ikiciro:Ubuzima Bwabana]]
[[Ikiciro:Ubuzima]]
g0phsqlcgda7pjq28ybz3920xsvshok
132108
132095
2026-06-18T09:49:42Z
Itangishaka adino
18410
impinduka
132108
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Disability symbols 3.png|thumb|156x156px|Disability symbols]]
[[Dosiye:They have the same rights as we, they want to study and learn.jpg|thumb|'''They have the same rights as we, they want to study and learn'''|174x174px]]
[[Dosiye:A PhD holder with mobility impairment.jpg|thumb|173x173px|Ababana nubumuga bariga bakaminuza mu Rwanda]]
Ubumuga ni Igihe umuntu aba afite igice cy'umubiri runaka kitaba gikora neza nkunko bisanzwe. Ubumuga bushobora guterwa n'impamvu nyinshi zitandukanye. urugero kuba warabuvukanye, kuba warabutewe n'impanuka, uburwayi cyangwa ikindi kintu runaka. Ahantu henshi hakunze kugaragara amoko atandukanye y'ubumuga arimo; Ubumuga bw'ingingo, ubumuga bwomumutwe,ubumuga bw'amaso, cyangwa ubumuga bw'umubiri.
'''''<u>Tugiye gufata umwanya tuvuge kubafite ubumuga bw'amaso</u>'''''
'''Ibyo wamenyakubafite ubumuga bw'amaso'''
Indwara z'amaso ni igihe umuntu ataba abasha kureba neza ikintu runaka nkuko byari bikwiye. hakaba hari impamvu nyinshi zitera uburwayi bw'amaso, urugero; harimo indwara y’Ishaza, Izabukuru cyangwa se kuba umuntu atangiye gusaza <ref>https://kigalitoday.com/ubuzima/indwara/article/dore-zimwe-mu-mpamvu-ziri-ku-isonga-mu-gutera-uburwayi-bw-amaso</ref>. Hakaba hari uburyo bwinshi tugomba gukoresha twirinda indwara z'amaso, urugero Uburyo bwa mbere ni ukwirinda ikintu cyose cyatokoza ijisho, kwirinda umwotsi w’inkwi, umwotsi w’imodoka, umuyaga urimo imikungugu ndetse n’imicanga. Byakwirindwa hakoreshejwe indorerwamo zitari iz’amaso, ndetse n'ibindi byinshi bitandukanye. <ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/indwara/Dore-uko-wakwirinda-uburwayi-bw-amaso-ku-kigero-cya-80</ref>
'''Ukotwakita kubafite indwara z'amaso'''
[[Dosiye:Persons Living with Disability in Ghana at the Global Disability Summit co-hosted in Ghana.jpg|thumb|169x169px|person living with disability in Rwanda ]]Urujijo rwo kutamenya kwita kubafite ubumuga ntabwo buri mubaturage gusa. Buri no mubayobozi nubwo byakwitwa kutamenya, gusa iyo babimenye barabikosora. Hagaragayeko hari abantu bagishungera abafite ubumuga bwo kutabobona aho kubegera ngo babafashe nko mu kwambuka umuhanda ahubwo ugasanga baraho babashungera.<ref name=":0" /> Ihuriro ry'abafite ubumuga bwo kutabona ryashinzwe mu mwaka wa 1994 nyuma yuko byagaragaye ko abafite ubumuga baba bihishe murugo kuko wasangaga ntakintu nakimwe babaga bashoboye cyangwa babasha gukora, bityo hashyizweho ihuriro kugira ngo bigishwe ibyibanze bashobobora kwikorera kugirango nabo bagire agaciro muri sosiyete nyarwanda, bagire ibyo bigezaho ndetse banabashe kwiteza imbere. <ref name=":0">https://inyarwanda.com/inkuru/134297/abafite-ubumuga-bwo-kutabona-barasaba-guhabwa-agaciro-mu-nsengero-134297.html</ref>Kubanyeshuri bafite ubumuga mu mwaka wa 2022 mu [[Rwanda]] hatangiye gukoreshwa (Orbit Reader) imashini zimeze nka mudasobwa aho umwarimu n'umunyeshuri ufite ubumuga bwo kutabona bashobora guhanahana amakuru.<ref name=":1" /> Ibyo bibasha gufasha Umwalimu ashobora gufata amasomo ari kuri terefone akayashyira muri iyo mashini kuburyo umwana ufite mudasobwa ifite interineti abasha gukurikirana amasomo hifashishijwe inyandiko ya Braille yashizwe muri iyo mashini y'abafite ubumuga.<ref name=":1">https://mobile.igihe.com/amakuru/article/u-rwanda-mu-nzira-zo-koroshya-imyigire-y-abafite-ubumuga-bwo-kutabona-kutumva</ref>
== Umushinga w'Imashini zifashwa n'abafite ubumuga ==
[[Dosiye:Memories of the January 25 revolution.jpg|thumb|174x174px|Abafite ubumuga bahabwa ubufasha]]
Ni umushinga kurubu hamaze gutangwa utumashini 50 hirya no hino mu [[Rwanda]],ni muri urworwego ko biteganijwe ko tuzagaragara mu bikoresho bigomba kwifashishwa m'uburezi bw'u [[Rwanda]] mu mwaka w'amashuri 2023 na 2024. <ref name=":0" />Kandi hariho gahunda yuko ibitabo byifashishwaga mu burezi mu [[Rwanda]] bishyirwe munyandiko ya braille no m'uburyo bw'ikoranabuhanga kugira ngo na abanyeshuri barimo n'abafite ubumuga bwo kutabona babashe kubisoma mu buryo buboroheye.<ref name=":2" /> Mu kwezi kwa Kanama mu mwaka 2023 hatangajweko hagiye gusohoka inkoranyamagambo y'ururirmi rw'amarenga rukaba rwashyirwa nanone kurutonde rw'indimi zisanzwe zikoreshwa mu [[Rwanda]].<ref name=":2">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/abantu-bafite-ubumuga-bababazwa-no-kuba-hari-abakibita-amazina-abambura-ubumuntu</ref>
== Uruhare rw' Amadini n'amatorero mugufasha abafite ubumuga bwo kutabona ==
'''Bibiliya ya Braille yaratangijwe kugirango yongere ubushobozi bw'abafite ubumuga bwo kutabona'''
Mu gihe u Rwanda rwifatanije n’isi yose kwizihiza umunsi mpuzamahanga w’inyandiko za Braille, abafite ubumuga bwo kutabona basabye ko abantu barushaho gusobanukirwa no guhugurwa kuri Braille nk’ uburyo bw’ imyandikire no gutumanaho.
Nk’uko Umuryango w’abibumbye ubivuga, braille ni “ubuhanga bwerekana ibimenyetso byerekana inyuguti n’imibare ukoresheje utudomo dutandatu tugereranya buri nyuguti n’umubare, ndetse n’ibimenyetso bya muzika, imibare, na siyansi.
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Ubumuga (Rwanda)| ]]
[[Ikiciro:Ubuzima bwumuturage]]
[[Ikiciro:Ubuzima Bwabana]]
[[Ikiciro:Ubuzima]]
n9epst47wu10sgxixumcddnnvl6q5tq
132115
132108
2026-06-18T09:59:07Z
Itangishaka adino
18410
impinduka
132115
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Disability symbols 3.png|thumb|156x156px|Disability symbols]]
[[Dosiye:They have the same rights as we, they want to study and learn.jpg|thumb|'''They have the same rights as we, they want to study and learn'''|174x174px]]
[[Dosiye:A PhD holder with mobility impairment.jpg|thumb|173x173px|Ababana nubumuga bariga bakaminuza mu Rwanda]]
Ubumuga ni Igihe umuntu aba afite igice cy'umubiri runaka kitaba gikora neza nkunko bisanzwe. Ubumuga bushobora guterwa n'impamvu nyinshi zitandukanye. urugero kuba warabuvukanye, kuba warabutewe n'impanuka, uburwayi cyangwa ikindi kintu runaka. Ahantu henshi hakunze kugaragara amoko atandukanye y'ubumuga arimo; Ubumuga bw'ingingo, ubumuga bwomumutwe,ubumuga bw'amaso, cyangwa ubumuga bw'umubiri.
'''''<u>Tugiye gufata umwanya tuvuge kubafite ubumuga bw'amaso</u>'''''
'''Ibyo wamenyakubafite ubumuga bw'amaso'''
Indwara z'amaso ni igihe umuntu ataba abasha kureba neza ikintu runaka nkuko byari bikwiye. hakaba hari impamvu nyinshi zitera uburwayi bw'amaso, urugero; harimo indwara y’Ishaza, Izabukuru cyangwa se kuba umuntu atangiye gusaza <ref>https://kigalitoday.com/ubuzima/indwara/article/dore-zimwe-mu-mpamvu-ziri-ku-isonga-mu-gutera-uburwayi-bw-amaso</ref>. Hakaba hari uburyo bwinshi tugomba gukoresha twirinda indwara z'amaso, urugero Uburyo bwa mbere ni ukwirinda ikintu cyose cyatokoza ijisho, kwirinda umwotsi w’inkwi, umwotsi w’imodoka, umuyaga urimo imikungugu ndetse n’imicanga. Byakwirindwa hakoreshejwe indorerwamo zitari iz’amaso, ndetse n'ibindi byinshi bitandukanye. <ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/indwara/Dore-uko-wakwirinda-uburwayi-bw-amaso-ku-kigero-cya-80</ref>
'''Ukotwakita kubafite indwara z'amaso'''
[[Dosiye:Persons Living with Disability in Ghana at the Global Disability Summit co-hosted in Ghana.jpg|thumb|169x169px|person living with disability in Rwanda ]]Urujijo rwo kutamenya kwita kubafite ubumuga ntabwo buri mubaturage gusa. Buri no mubayobozi nubwo byakwitwa kutamenya, gusa iyo babimenye barabikosora. Hagaragayeko hari abantu bagishungera abafite ubumuga bwo kutabobona aho kubegera ngo babafashe nko mu kwambuka umuhanda ahubwo ugasanga baraho babashungera.<ref name=":0" /> Ihuriro ry'abafite ubumuga bwo kutabona ryashinzwe mu mwaka wa 1994 nyuma yuko byagaragaye ko abafite ubumuga baba bihishe murugo kuko wasangaga ntakintu nakimwe babaga bashoboye cyangwa babasha gukora, bityo hashyizweho ihuriro kugira ngo bigishwe ibyibanze bashobobora kwikorera kugirango nabo bagire agaciro muri sosiyete nyarwanda, bagire ibyo bigezaho ndetse banabashe kwiteza imbere. <ref name=":0">https://inyarwanda.com/inkuru/134297/abafite-ubumuga-bwo-kutabona-barasaba-guhabwa-agaciro-mu-nsengero-134297.html</ref>Kubanyeshuri bafite ubumuga mu mwaka wa 2022 mu [[Rwanda]] hatangiye gukoreshwa (Orbit Reader) imashini zimeze nka mudasobwa aho umwarimu n'umunyeshuri ufite ubumuga bwo kutabona bashobora guhanahana amakuru.<ref name=":1" /> Ibyo bibasha gufasha Umwalimu ashobora gufata amasomo ari kuri terefone akayashyira muri iyo mashini kuburyo umwana ufite mudasobwa ifite interineti abasha gukurikirana amasomo hifashishijwe inyandiko ya Braille yashizwe muri iyo mashini y'abafite ubumuga.<ref name=":1">https://mobile.igihe.com/amakuru/article/u-rwanda-mu-nzira-zo-koroshya-imyigire-y-abafite-ubumuga-bwo-kutabona-kutumva</ref>
== Umushinga w'Imashini zifashwa n'abafite ubumuga ==
[[Dosiye:Memories of the January 25 revolution.jpg|thumb|174x174px|Abafite ubumuga bahabwa ubufasha]]
Ni umushinga kurubu hamaze gutangwa utumashini 50 hirya no hino mu [[Rwanda]],ni muri urworwego ko biteganijwe ko tuzagaragara mu bikoresho bigomba kwifashishwa m'uburezi bw'u [[Rwanda]] mu mwaka w'amashuri 2023 na 2024. <ref name=":0" />Kandi hariho gahunda yuko ibitabo byifashishwaga mu burezi mu [[Rwanda]] bishyirwe munyandiko ya braille no m'uburyo bw'ikoranabuhanga kugira ngo na abanyeshuri barimo n'abafite ubumuga bwo kutabona babashe kubisoma mu buryo buboroheye.<ref name=":2" /> Mu kwezi kwa Kanama mu mwaka 2023 hatangajweko hagiye gusohoka inkoranyamagambo y'ururirmi rw'amarenga rukaba rwashyirwa nanone kurutonde rw'indimi zisanzwe zikoreshwa mu [[Rwanda]].<ref name=":2">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/abantu-bafite-ubumuga-bababazwa-no-kuba-hari-abakibita-amazina-abambura-ubumuntu</ref>
== Uruhare rw' Amadini n'amatorero mugufasha abafite ubumuga bwo kutabona ==
'''Bibiliya ya Braille yaratangijwe kugirango yongere ubushobozi bw'abafite ubumuga bwo kutabona'''
Mu gihe u Rwanda rwifatanije n’isi yose kwizihiza umunsi mpuzamahanga w’inyandiko za Braille, abafite ubumuga bwo kutabona basabye ko abantu barushaho gusobanukirwa no guhugurwa kuri Braille nk’ uburyo bw’ imyandikire no gutumanaho.
Nk’uko Umuryango w’abibumbye ubivuga, braille ni “ubuhanga bwerekana ibimenyetso byerekana inyuguti n’imibare ukoresheje utudomo dutandatu tugereranya buri nyuguti n’umubare, ndetse n’ibimenyetso bya muzika, imibare, na siyansi.
Donatilla Kanimba, Umuyobozi mukuru w’Urugaga rw’abafite ubumuga bwo kutabona (RUB) azi neza ko braille ikoreshwa mu mashuri ndetse no mu bigo by’abafite ubumuga bwo kutabona, ariko ntibikunze kuboneka mu mashuri makuru kuko abarimu benshi batazi kuyikoresha.<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/4026/news/rwanda/visually-impaired-persons-call-for-more-awareness-on-braille</ref>
Yakomeje avuga ko nubwo ibizamini by’igihugu ku banyeshuri bafite ubumuga bwo kutabona biboneka no muri Braille, haracyakenewe gushyirwamo imbaraga kugira ngo abantu bashobore kubona Braille mu buryo bworoshye igihe cyose babishakiye.
Clemence Mukarugwiza, umuntu ufite ubumuga bwo kutabona utuye mu Murenge wa Masaka, mu karere ka Kicukiro yavuze ko kubona braille ku bindi bintu bitari amasomo y’ishuri bikiri ingorabahizi kuko “inzu zicapa zidafite imashini zandika za Braille.”
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Ubumuga (Rwanda)| ]]
[[Ikiciro:Ubuzima bwumuturage]]
[[Ikiciro:Ubuzima Bwabana]]
[[Ikiciro:Ubuzima]]
t4ryehb54a12b5reuku3kdtlvxkk7fi
132122
132115
2026-06-18T10:02:27Z
Itangishaka adino
18410
impinduka
132122
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Disability symbols 3.png|thumb|156x156px|Disability symbols]]
[[Dosiye:They have the same rights as we, they want to study and learn.jpg|thumb|'''They have the same rights as we, they want to study and learn'''|174x174px]]
[[Dosiye:A PhD holder with mobility impairment.jpg|thumb|173x173px|Ababana nubumuga bariga bakaminuza mu Rwanda]]
Ubumuga ni Igihe umuntu aba afite igice cy'umubiri runaka kitaba gikora neza nkunko bisanzwe. Ubumuga bushobora guterwa n'impamvu nyinshi zitandukanye. urugero kuba warabuvukanye, kuba warabutewe n'impanuka, uburwayi cyangwa ikindi kintu runaka. Ahantu henshi hakunze kugaragara amoko atandukanye y'ubumuga arimo; Ubumuga bw'ingingo, ubumuga bwomumutwe,ubumuga bw'amaso, cyangwa ubumuga bw'umubiri.
'''''<u>Tugiye gufata umwanya tuvuge kubafite ubumuga bw'amaso</u>'''''
'''Ibyo wamenyakubafite ubumuga bw'amaso'''
Indwara z'amaso ni igihe umuntu ataba abasha kureba neza ikintu runaka nkuko byari bikwiye. hakaba hari impamvu nyinshi zitera uburwayi bw'amaso, urugero; harimo indwara y’Ishaza, Izabukuru cyangwa se kuba umuntu atangiye gusaza <ref>https://kigalitoday.com/ubuzima/indwara/article/dore-zimwe-mu-mpamvu-ziri-ku-isonga-mu-gutera-uburwayi-bw-amaso</ref>. Hakaba hari uburyo bwinshi tugomba gukoresha twirinda indwara z'amaso, urugero Uburyo bwa mbere ni ukwirinda ikintu cyose cyatokoza ijisho, kwirinda umwotsi w’inkwi, umwotsi w’imodoka, umuyaga urimo imikungugu ndetse n’imicanga. Byakwirindwa hakoreshejwe indorerwamo zitari iz’amaso, ndetse n'ibindi byinshi bitandukanye. <ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/indwara/Dore-uko-wakwirinda-uburwayi-bw-amaso-ku-kigero-cya-80</ref>
'''Ukotwakita kubafite indwara z'amaso'''
[[Dosiye:Persons Living with Disability in Ghana at the Global Disability Summit co-hosted in Ghana.jpg|thumb|169x169px|person living with disability in Rwanda ]]Urujijo rwo kutamenya kwita kubafite ubumuga ntabwo buri mubaturage gusa. Buri no mubayobozi nubwo byakwitwa kutamenya, gusa iyo babimenye barabikosora. Hagaragayeko hari abantu bagishungera abafite ubumuga bwo kutabobona aho kubegera ngo babafashe nko mu kwambuka umuhanda ahubwo ugasanga baraho babashungera.<ref name=":0" /> Ihuriro ry'abafite ubumuga bwo kutabona ryashinzwe mu mwaka wa 1994 nyuma yuko byagaragaye ko abafite ubumuga baba bihishe murugo kuko wasangaga ntakintu nakimwe babaga bashoboye cyangwa babasha gukora, bityo hashyizweho ihuriro kugira ngo bigishwe ibyibanze bashobobora kwikorera kugirango nabo bagire agaciro muri sosiyete nyarwanda, bagire ibyo bigezaho ndetse banabashe kwiteza imbere. <ref name=":0">https://inyarwanda.com/inkuru/134297/abafite-ubumuga-bwo-kutabona-barasaba-guhabwa-agaciro-mu-nsengero-134297.html</ref>Kubanyeshuri bafite ubumuga mu mwaka wa 2022 mu [[Rwanda]] hatangiye gukoreshwa (Orbit Reader) imashini zimeze nka mudasobwa aho umwarimu n'umunyeshuri ufite ubumuga bwo kutabona bashobora guhanahana amakuru.<ref name=":1" /> Ibyo bibasha gufasha Umwalimu ashobora gufata amasomo ari kuri terefone akayashyira muri iyo mashini kuburyo umwana ufite mudasobwa ifite interineti abasha gukurikirana amasomo hifashishijwe inyandiko ya Braille yashizwe muri iyo mashini y'abafite ubumuga.<ref name=":1">https://mobile.igihe.com/amakuru/article/u-rwanda-mu-nzira-zo-koroshya-imyigire-y-abafite-ubumuga-bwo-kutabona-kutumva</ref>
== Umushinga w'Imashini zifashwa n'abafite ubumuga ==
[[Dosiye:Memories of the January 25 revolution.jpg|thumb|174x174px|Abafite ubumuga bahabwa ubufasha]]
Ni umushinga kurubu hamaze gutangwa utumashini 50 hirya no hino mu [[Rwanda]],ni muri urworwego ko biteganijwe ko tuzagaragara mu bikoresho bigomba kwifashishwa m'uburezi bw'u [[Rwanda]] mu mwaka w'amashuri 2023 na 2024. <ref name=":0" />Kandi hariho gahunda yuko ibitabo byifashishwaga mu burezi mu [[Rwanda]] bishyirwe munyandiko ya braille no m'uburyo bw'ikoranabuhanga kugira ngo na abanyeshuri barimo n'abafite ubumuga bwo kutabona babashe kubisoma mu buryo buboroheye.<ref name=":2" /> Mu kwezi kwa Kanama mu mwaka 2023 hatangajweko hagiye gusohoka inkoranyamagambo y'ururirmi rw'amarenga rukaba rwashyirwa nanone kurutonde rw'indimi zisanzwe zikoreshwa mu [[Rwanda]].<ref name=":2">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/abantu-bafite-ubumuga-bababazwa-no-kuba-hari-abakibita-amazina-abambura-ubumuntu</ref>
== Uruhare rw' Amadini n'amatorero mugufasha abafite ubumuga bwo kutabona ==
'''Bibiliya ya Braille yaratangijwe kugirango yongere ubushobozi bw'abafite ubumuga bwo kutabona'''
Mu gihe u Rwanda rwifatanije n’isi yose kwizihiza umunsi mpuzamahanga w’inyandiko za Braille, abafite ubumuga bwo kutabona basabye ko abantu barushaho gusobanukirwa no guhugurwa kuri Braille nk’ uburyo bw’ imyandikire no gutumanaho.
Nk’uko Umuryango w’abibumbye ubivuga, braille ni “ubuhanga bwerekana ibimenyetso byerekana inyuguti n’imibare ukoresheje utudomo dutandatu tugereranya buri nyuguti n’umubare, ndetse n’ibimenyetso bya muzika, imibare, na siyansi.
Donatilla Kanimba, Umuyobozi mukuru w’Urugaga rw’abafite ubumuga bwo kutabona (RUB) azi neza ko braille ikoreshwa mu mashuri ndetse no mu bigo by’abafite ubumuga bwo kutabona, ariko ntibikunze kuboneka mu mashuri makuru kuko abarimu benshi batazi kuyikoresha.<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/4026/news/rwanda/visually-impaired-persons-call-for-more-awareness-on-braille</ref>
Yakomeje avuga ko nubwo ibizamini by’igihugu ku banyeshuri bafite ubumuga bwo kutabona biboneka no muri Braille, haracyakenewe gushyirwamo imbaraga kugira ngo abantu bashobore kubona Braille mu buryo bworoshye igihe cyose babishakiye.
Clemence Mukarugwiza, umuntu ufite ubumuga bwo kutabona utuye mu Murenge wa Masaka, mu karere ka Kicukiro yavuze ko kubona braille ku bindi bintu bitari amasomo y’ishuri bikiri ingorabahizi kuko “inzu zicapa zidafite imashini zandika za Braille.”
'''Bibiliya ya Braille yaratangijwe kugira ngo yongere ubushobozi bw'abafite ubumuga bwo kutabona'''<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/10727/news/religion/braille-bible-launched-to-enhance-accessibility-for-the-visually-impaired</ref>
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Ubumuga (Rwanda)| ]]
[[Ikiciro:Ubuzima bwumuturage]]
[[Ikiciro:Ubuzima Bwabana]]
[[Ikiciro:Ubuzima]]
awvv5e2f5lu7lbtg1gp567mq3hntl77
132159
132122
2026-06-18T10:27:59Z
Itangishaka adino
18410
impinduka
132159
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Disability symbols 3.png|thumb|156x156px|Disability symbols]]
[[Dosiye:They have the same rights as we, they want to study and learn.jpg|thumb|'''They have the same rights as we, they want to study and learn'''|174x174px]]
[[Dosiye:A PhD holder with mobility impairment.jpg|thumb|173x173px|Ababana nubumuga bariga bakaminuza mu Rwanda]]
Ubumuga ni Igihe umuntu aba afite igice cy'umubiri runaka kitaba gikora neza nkunko bisanzwe. Ubumuga bushobora guterwa n'impamvu nyinshi zitandukanye. urugero kuba warabuvukanye, kuba warabutewe n'impanuka, uburwayi cyangwa ikindi kintu runaka. Ahantu henshi hakunze kugaragara amoko atandukanye y'ubumuga arimo; Ubumuga bw'ingingo, ubumuga bwomumutwe,ubumuga bw'amaso, cyangwa ubumuga bw'umubiri.
'''''<u>Tugiye gufata umwanya tuvuge kubafite ubumuga bw'amaso</u>'''''
'''Ibyo wamenyakubafite ubumuga bw'amaso'''
Indwara z'amaso ni igihe umuntu ataba abasha kureba neza ikintu runaka nkuko byari bikwiye. hakaba hari impamvu nyinshi zitera uburwayi bw'amaso, urugero; harimo indwara y’Ishaza, Izabukuru cyangwa se kuba umuntu atangiye gusaza <ref>https://kigalitoday.com/ubuzima/indwara/article/dore-zimwe-mu-mpamvu-ziri-ku-isonga-mu-gutera-uburwayi-bw-amaso</ref>. Hakaba hari uburyo bwinshi tugomba gukoresha twirinda indwara z'amaso, urugero Uburyo bwa mbere ni ukwirinda ikintu cyose cyatokoza ijisho, kwirinda umwotsi w’inkwi, umwotsi w’imodoka, umuyaga urimo imikungugu ndetse n’imicanga. Byakwirindwa hakoreshejwe indorerwamo zitari iz’amaso, ndetse n'ibindi byinshi bitandukanye. <ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/indwara/Dore-uko-wakwirinda-uburwayi-bw-amaso-ku-kigero-cya-80</ref>
'''Ukotwakita kubafite indwara z'amaso'''
[[Dosiye:Persons Living with Disability in Ghana at the Global Disability Summit co-hosted in Ghana.jpg|thumb|169x169px|person living with disability in Rwanda ]]Urujijo rwo kutamenya kwita kubafite ubumuga ntabwo buri mubaturage gusa. Buri no mubayobozi nubwo byakwitwa kutamenya, gusa iyo babimenye barabikosora. Hagaragayeko hari abantu bagishungera abafite ubumuga bwo kutabobona aho kubegera ngo babafashe nko mu kwambuka umuhanda ahubwo ugasanga baraho babashungera.<ref name=":0" /> Ihuriro ry'abafite ubumuga bwo kutabona ryashinzwe mu mwaka wa 1994 nyuma yuko byagaragaye ko abafite ubumuga baba bihishe murugo kuko wasangaga ntakintu nakimwe babaga bashoboye cyangwa babasha gukora, bityo hashyizweho ihuriro kugira ngo bigishwe ibyibanze bashobobora kwikorera kugirango nabo bagire agaciro muri sosiyete nyarwanda, bagire ibyo bigezaho ndetse banabashe kwiteza imbere. <ref name=":0">https://inyarwanda.com/inkuru/134297/abafite-ubumuga-bwo-kutabona-barasaba-guhabwa-agaciro-mu-nsengero-134297.html</ref>Kubanyeshuri bafite ubumuga mu mwaka wa 2022 mu [[Rwanda]] hatangiye gukoreshwa (Orbit Reader) imashini zimeze nka mudasobwa aho umwarimu n'umunyeshuri ufite ubumuga bwo kutabona bashobora guhanahana amakuru.<ref name=":1" /> Ibyo bibasha gufasha Umwalimu ashobora gufata amasomo ari kuri terefone akayashyira muri iyo mashini kuburyo umwana ufite mudasobwa ifite interineti abasha gukurikirana amasomo hifashishijwe inyandiko ya Braille yashizwe muri iyo mashini y'abafite ubumuga.<ref name=":1">https://mobile.igihe.com/amakuru/article/u-rwanda-mu-nzira-zo-koroshya-imyigire-y-abafite-ubumuga-bwo-kutabona-kutumva</ref>
== Umushinga w'Imashini zifashwa n'abafite ubumuga ==
[[Dosiye:Memories of the January 25 revolution.jpg|thumb|174x174px|Abafite ubumuga bahabwa ubufasha]]
Ni umushinga kurubu hamaze gutangwa utumashini 50 hirya no hino mu [[Rwanda]],ni muri urworwego ko biteganijwe ko tuzagaragara mu bikoresho bigomba kwifashishwa m'uburezi bw'u [[Rwanda]] mu mwaka w'amashuri 2023 na 2024. <ref name=":0" />Kandi hariho gahunda yuko ibitabo byifashishwaga mu burezi mu [[Rwanda]] bishyirwe munyandiko ya braille no m'uburyo bw'ikoranabuhanga kugira ngo na abanyeshuri barimo n'abafite ubumuga bwo kutabona babashe kubisoma mu buryo buboroheye.<ref name=":2" /> Mu kwezi kwa Kanama mu mwaka 2023 hatangajweko hagiye gusohoka inkoranyamagambo y'ururirmi rw'amarenga rukaba rwashyirwa nanone kurutonde rw'indimi zisanzwe zikoreshwa mu [[Rwanda]].<ref name=":2">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/abantu-bafite-ubumuga-bababazwa-no-kuba-hari-abakibita-amazina-abambura-ubumuntu</ref>
== Uruhare rw' Amadini n'amatorero mugufasha abafite ubumuga bwo kutabona ==
'''Bibiliya ya Braille yaratangijwe kugirango yongere ubushobozi bw'abafite ubumuga bwo kutabona'''
Mu gihe u Rwanda rwifatanije n’isi yose kwizihiza umunsi mpuzamahanga w’inyandiko za Braille, abafite ubumuga bwo kutabona basabye ko abantu barushaho gusobanukirwa no guhugurwa kuri Braille nk’ uburyo bw’ imyandikire no gutumanaho.
Nk’uko Umuryango w’abibumbye ubivuga, braille ni “ubuhanga bwerekana ibimenyetso byerekana inyuguti n’imibare ukoresheje utudomo dutandatu tugereranya buri nyuguti n’umubare, ndetse n’ibimenyetso bya muzika, imibare, na siyansi.
Donatilla Kanimba, Umuyobozi mukuru w’Urugaga rw’abafite ubumuga bwo kutabona (RUB) azi neza ko braille ikoreshwa mu mashuri ndetse no mu bigo by’abafite ubumuga bwo kutabona, ariko ntibikunze kuboneka mu mashuri makuru kuko abarimu benshi batazi kuyikoresha.<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/4026/news/rwanda/visually-impaired-persons-call-for-more-awareness-on-braille</ref>
Yakomeje avuga ko nubwo ibizamini by’igihugu ku banyeshuri bafite ubumuga bwo kutabona biboneka no muri Braille, haracyakenewe gushyirwamo imbaraga kugira ngo abantu bashobore kubona Braille mu buryo bworoshye igihe cyose babishakiye.
Clemence Mukarugwiza, umuntu ufite ubumuga bwo kutabona utuye mu Murenge wa Masaka, mu karere ka Kicukiro yavuze ko kubona braille ku bindi bintu bitari amasomo y’ishuri bikiri ingorabahizi kuko “inzu zicapa zidafite imashini zandika za Braille.”
[[Dosiye:Braille closeup.jpg|thumb|Umuntu uri gusoma inyandiko ya Braille]]
'''Bibiliya ya Braille yaratangijwe kugira ngo yongere ubushobozi bw'abafite ubumuga bwo kutabona'''<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/10727/news/religion/braille-bible-launched-to-enhance-accessibility-for-the-visually-impaired</ref>
Umuryango utegamiye kuri Bibiliya w’u Rwanda (BSR), umuryango utegamiye kuri Leta w’abakirisitu, ku bufatanye n’Urugaga rw’abatabona (RUB) wagaragaje ikintu gikomeye cyagezweho ku ya 11 Nzeri ubwo berekanaga “Bibiliya zo mu bwoko bwa Braille” 27 zasohotse, bikazamura uburyo bwabo bwo guhitamo Bibiliya. <ref>https://www.newtimes.co.rw/article/10727/news/religion/braille-bible-launched-to-enhance-accessibility-for-the-visually-impaired</ref>
Viateur Ruzibiza, umunyamabanga mukuru wa BSR, yavuze ko uyu muryango watangije ubukangurambaga bwo kongera ubumenyi mu banyarwanda bose. Ikigamijwe ni ukureba ko abantu bafite ubumuga bwo kutabona badahejwe kandi ko ibibazo byabo bimenyekana.
Yongeyeho ati: “Iki cyemezo kigamije kwerekana ibibazo bahura na byo buri munsi, kandi bigamije gukumira ko bakomeza guhezwa, cyane cyane mu madini.”
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Ubumuga (Rwanda)| ]]
[[Ikiciro:Ubuzima bwumuturage]]
[[Ikiciro:Ubuzima Bwabana]]
[[Ikiciro:Ubuzima]]
f0jc5ttlenvs3w8ej4wgo81h1om5co2
132198
132159
2026-06-18T11:36:47Z
Itangishaka adino
18410
132198
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Disability symbols 3.png|thumb|156x156px|Disability symbols]]
[[Dosiye:They have the same rights as we, they want to study and learn.jpg|thumb|'''They have the same rights as we, they want to study and learn'''|174x174px]]
[[Dosiye:A PhD holder with mobility impairment.jpg|thumb|173x173px|Ababana nubumuga bariga bakaminuza mu Rwanda]]
Ubumuga ni Igihe umuntu aba afite igice cy'umubiri runaka kitaba gikora neza nkunko bisanzwe. Ubumuga bushobora guterwa n'impamvu nyinshi zitandukanye. urugero kuba warabuvukanye, kuba warabutewe n'impanuka, uburwayi cyangwa ikindi kintu runaka. Ahantu henshi hakunze kugaragara amoko atandukanye y'ubumuga arimo; Ubumuga bw'ingingo, ubumuga bwomumutwe,ubumuga bw'amaso, cyangwa ubumuga bw'umubiri.
'''''<u>Tugiye gufata umwanya tuvuge kubafite ubumuga bw'amaso</u>'''''
'''Ibyo wamenyakubafite ubumuga bw'amaso'''
Indwara z'amaso ni igihe umuntu ataba abasha kureba neza ikintu runaka nkuko byari bikwiye. hakaba hari impamvu nyinshi zitera uburwayi bw'amaso, urugero; harimo indwara y’Ishaza, Izabukuru cyangwa se kuba umuntu atangiye gusaza <ref>https://kigalitoday.com/ubuzima/indwara/article/dore-zimwe-mu-mpamvu-ziri-ku-isonga-mu-gutera-uburwayi-bw-amaso</ref>. Hakaba hari uburyo bwinshi tugomba gukoresha twirinda indwara z'amaso, urugero Uburyo bwa mbere ni ukwirinda ikintu cyose cyatokoza ijisho, kwirinda umwotsi w’inkwi, umwotsi w’imodoka, umuyaga urimo imikungugu ndetse n’imicanga. Byakwirindwa hakoreshejwe indorerwamo zitari iz’amaso, ndetse n'ibindi byinshi bitandukanye. <ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/indwara/Dore-uko-wakwirinda-uburwayi-bw-amaso-ku-kigero-cya-80</ref>
'''Ukotwakita kubafite indwara z'amaso'''
[[Dosiye:Persons Living with Disability in Ghana at the Global Disability Summit co-hosted in Ghana.jpg|thumb|169x169px|person living with disability in Rwanda ]]Urujijo rwo kutamenya kwita kubafite ubumuga ntabwo buri mubaturage gusa. Buri no mubayobozi nubwo byakwitwa kutamenya, gusa iyo babimenye barabikosora. Hagaragayeko hari abantu bagishungera abafite ubumuga bwo kutabobona aho kubegera ngo babafashe nko mu kwambuka umuhanda ahubwo ugasanga baraho babashungera.<ref name=":0" /> Ihuriro ry'abafite ubumuga bwo kutabona ryashinzwe mu mwaka wa 1994 nyuma yuko byagaragaye ko abafite ubumuga baba bihishe murugo kuko wasangaga ntakintu nakimwe babaga bashoboye cyangwa babasha gukora, bityo hashyizweho ihuriro kugira ngo bigishwe ibyibanze bashobobora kwikorera kugirango nabo bagire agaciro muri sosiyete nyarwanda, bagire ibyo bigezaho ndetse banabashe kwiteza imbere. <ref name=":0">https://inyarwanda.com/inkuru/134297/abafite-ubumuga-bwo-kutabona-barasaba-guhabwa-agaciro-mu-nsengero-134297.html</ref>Kubanyeshuri bafite ubumuga mu mwaka wa 2022 mu [[Rwanda]] hatangiye gukoreshwa (Orbit Reader) imashini zimeze nka mudasobwa aho umwarimu n'umunyeshuri ufite ubumuga bwo kutabona bashobora guhanahana amakuru.<ref name=":1" /> Ibyo bibasha gufasha Umwalimu ashobora gufata amasomo ari kuri terefone akayashyira muri iyo mashini kuburyo umwana ufite mudasobwa ifite interineti abasha gukurikirana amasomo hifashishijwe inyandiko ya Braille yashizwe muri iyo mashini y'abafite ubumuga.<ref name=":1">https://mobile.igihe.com/amakuru/article/u-rwanda-mu-nzira-zo-koroshya-imyigire-y-abafite-ubumuga-bwo-kutabona-kutumva</ref>
== Umushinga w'Imashini zifashwa n'abafite ubumuga ==
[[Dosiye:Memories of the January 25 revolution.jpg|thumb|174x174px|Abafite ubumuga bahabwa ubufasha]]
Ni umushinga kurubu hamaze gutangwa utumashini 50 hirya no hino mu [[Rwanda]],ni muri urworwego ko biteganijwe ko tuzagaragara mu bikoresho bigomba kwifashishwa m'uburezi bw'u [[Rwanda]] mu mwaka w'amashuri 2023 na 2024. <ref name=":0" />Kandi hariho gahunda yuko ibitabo byifashishwaga mu burezi mu [[Rwanda]] bishyirwe munyandiko ya braille no m'uburyo bw'ikoranabuhanga kugira ngo na abanyeshuri barimo n'abafite ubumuga bwo kutabona babashe kubisoma mu buryo buboroheye.<ref name=":2" /> Mu kwezi kwa Kanama mu mwaka 2023 hatangajweko hagiye gusohoka inkoranyamagambo y'ururirmi rw'amarenga rukaba rwashyirwa nanone kurutonde rw'indimi zisanzwe zikoreshwa mu [[Rwanda]].<ref name=":2">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/abantu-bafite-ubumuga-bababazwa-no-kuba-hari-abakibita-amazina-abambura-ubumuntu</ref>
== Uruhare rw' Amadini n'amatorero mugufasha abafite ubumuga bwo kutabona ==
'''Bibiliya ya Braille yaratangijwe kugirango yongere ubushobozi bw'abafite ubumuga bwo kutabona'''
Mu gihe u Rwanda rwifatanije n’isi yose kwizihiza umunsi mpuzamahanga w’inyandiko za Braille, abafite ubumuga bwo kutabona basabye ko abantu barushaho gusobanukirwa no guhugurwa kuri Braille nk’ uburyo bw’ imyandikire no gutumanaho.
Nk’uko Umuryango w’abibumbye ubivuga, braille ni “ubuhanga bwerekana ibimenyetso byerekana inyuguti n’imibare ukoresheje utudomo dutandatu tugereranya buri nyuguti n’umubare, ndetse n’ibimenyetso bya muzika, imibare, na siyansi.
Donatilla Kanimba, Umuyobozi mukuru w’Urugaga rw’abafite ubumuga bwo kutabona (RUB) azi neza ko braille ikoreshwa mu mashuri ndetse no mu bigo by’abafite ubumuga bwo kutabona, ariko ntibikunze kuboneka mu mashuri makuru kuko abarimu benshi batazi kuyikoresha.<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/4026/news/rwanda/visually-impaired-persons-call-for-more-awareness-on-braille</ref>
Yakomeje avuga ko nubwo ibizamini by’igihugu ku banyeshuri bafite ubumuga bwo kutabona biboneka no muri Braille, haracyakenewe gushyirwamo imbaraga kugira ngo abantu bashobore kubona Braille mu buryo bworoshye igihe cyose babishakiye.
Clemence Mukarugwiza, umuntu ufite ubumuga bwo kutabona utuye mu Murenge wa Masaka, mu karere ka Kicukiro yavuze ko kubona braille ku bindi bintu bitari amasomo y’ishuri bikiri ingorabahizi kuko “inzu zicapa zidafite imashini zandika za Braille.”
[[Dosiye:Braille closeup.jpg|thumb|Umuntu uri gusoma inyandiko ya Braille]]
'''Bibiliya ya Braille yaratangijwe kugira ngo yongere ubushobozi bw'abafite ubumuga bwo kutabona'''<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/10727/news/religion/braille-bible-launched-to-enhance-accessibility-for-the-visually-impaired</ref>
Umuryango utegamiye kuri Bibiliya w’u Rwanda (BSR), umuryango utegamiye kuri Leta w’abakirisitu, ku bufatanye n’Urugaga rw’abatabona (RUB) wagaragaje ikintu gikomeye cyagezweho ku ya 11 Nzeri ubwo berekanaga “Bibiliya zo mu bwoko bwa Braille” 27 zasohotse, bikazamura uburyo bwabo bwo guhitamo Bibiliya. <ref>https://www.newtimes.co.rw/article/10727/news/religion/braille-bible-launched-to-enhance-accessibility-for-the-visually-impaired</ref>
Viateur Ruzibiza, umunyamabanga mukuru wa BSR, yavuze ko uyu muryango watangije ubukangurambaga bwo kongera ubumenyi mu banyarwanda bose. Ikigamijwe ni ukureba ko abantu bafite ubumuga bwo kutabona badahejwe kandi ko ibibazo byabo bimenyekana.
Yongeyeho ati: “Iki cyemezo kigamije kwerekana ibibazo bahura na byo buri munsi, kandi bigamije gukumira ko bakomeza guhezwa, cyane cyane mu madini.<nowiki>''</nowiki>
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Ubumuga (Rwanda)| ]]
[[Ikiciro:Ubuzima bwumuturage]]
[[Ikiciro:Ubuzima Bwabana]]
[[Ikiciro:Ubuzima]]
brrhhjswp5u1y0l0xd14t43os9qwzvh
Abana bafite ubumuga
0
17632
132144
125909
2026-06-18T10:19:39Z
B.Scalling
15089
B.Scalling moved page [[Abana babana n'ubumuga]] to [[Abana bafite ubumuga]]
125909
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Leading_the_Pack.jpg|thumb|abana bafite ubumuga ]]
[[Dosiye:USAID_supports_better_opportunities_for_children_with_disabilities_(18950505793).jpg|thumb|abana bafite ubumuga yirya no hino ]]
Imibare igaragaza ko abana ibihumbi mirongo itandatu na bibiri(62,000) bari hagati y'imyaka cumi n'umunani na zero y'amavuko, mu [[Rwanda]] ari bo babana n'ubumuga.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/leta-n-imiryango-itayegamiyeho-barasabwa-kurushaho-kwita-ku-bana-bafite-ubumuga</ref>
Mu bana bafite ubumuga bari hagati y'imyaka itandatu(6) na cumi nirindwi(17) , abagera kuri 65% ni bo babasha kwiga ugereranyije na 81% badafite ubumuga.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abagera-kuri-35-by-abana-bafite-ubumuga-mu-rwanda-ntibakandagira-mu-ishuri</ref>
== Uko bafashwa ==
=== '''Uruhare rwa Leta''' ===
[[Dosiye:Thaawar Chand Gehlot meeting the divyang kids, at the foundation stone laying ceremony for construction of new 100 bedded Annexe Rehabilitation Services Building at SVNIRTAR, in Odisha.jpg|thumb|Umwana ufite ubumuga]]
Inama y'Igihugu y'abafite ubumuga (NCPD), ifite mu nshingano zayo gukangurira ababyeyi kudatererana abana bavukanye ubumuga cyangwa se bamugaye bakuze. Ifite inshingano kandi yo gukangurira ababyeyi b'aba bana guhindura imyumvire kuko hari abumva batabaha urukundo nk’aho ari bo ba nyirabayazana by’ibibazo bafite by’ubumuga.
=== '''Uruhare rw'Imiryango Itari iya Leta''' ===
Imiryango itari iya Leta yashyizeho amashuri atanga amasomo yihariye ajyanye no gufasha abafite ubumuga, ndetse mu gihugu hose kuri ubu akaba yitabirwa n'abanyeshuri 3702, biga muri ayo mashuri babifatanyijwemo n'abafatanyabikorwa b'iyi miryango.
=== '''Uruhare rw'Ikigo cy'Igihugu gishinzwe Iterambere ry'Abana''' ===
Intego nyamukuru y’ Ikigo cy’ Igihugu gishinzwe iterambere ry’ abana (NCD/Rwanda) ni ugukurikirana ishyirwa mubikorwa rya politike irengera abana bafite ubumuga mu gihugu hose.
==== Inshingano ====
[[Dosiye:They have the same rights as we, they want to study and learn.jpg|thumb|Umwana uri gufasha mugenzi we ufite ubumuga]]
Zimwe munshingano zikomeye za NCD/Rwanda ni ukubavuza, kubagaburira indyo yuzuye ndetse mbonezamikurire, guhugura abayobozi bibanze ku burengenzira bw’abana bafite ubumuga, kwigisha abantu banyuranye kutabaha akato ndetse no kububakira amazu.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/leta-n-imiryango-itayegamiyeho-barasabwa-kurushaho-kwita-ku-bana-bafite-ubumuga</ref>
'''Indanganturo'''
iqgfalrbc7o6s6hk6jevptjq7tkokn0
2021 Wheelchair Rugby League World Cup final
0
17794
132099
128519
2026-06-18T09:33:01Z
Yves ganwa
13251
132099
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Wheelchair rugby classification.jpg|thumb|Wheelchair Rugby|283x283px]]
[[Dosiye:Wheelchair rugby 191020d3.jpg|thumb|Wheelchair rugby game]]
Umukino w'anyuma w'igikombe cyisi cyo muri 2021 cy'ababana numuga muri Rugby League yari umwe mu mikino itatu yanyuma y'igikombe cy'isi cya 2021 cya Rugby League ( cyasubitswe kandi kiba muri 2022). Yakiniwe ahitwa i Manchester Central Convention Complex i Manchester ku ya 18 Ugushyingo 2022, ejobundi haba umukino wa nyuma w’abagabo n’abagore . <ref name="Fixtures">{{Cite web |date=19 November 2022 |title=Rugby League World Cup 2021 {{!}} Schedule |url=https://www.rlwc2021.com/schedule |access-date=22 July 2020 |website=www.rlwc2021.com |archive-date=22 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200722011744/https://www.rlwc2021.com/schedule |url-status=dead }}</ref>
Ubwongereza bwatsinze Ubufaransa muri 28-24 kugirango butware igikombe cya kabiri.
== Amavu n'amavuko ==
Ubwongereza n'Ubufaransa niyo makipe abiri yashyizwe ku mwanya wa mbere muri IRL Wheelchair ya World Rankings yagize mu irushanwa. <ref>{{Cite web |date=12 June 2020 |title=Inaugural Wheelchair Rugby League World Rankings revealed |url=https://www.rugby-league.com/article/56843/inaugural-wheelchair-rugby-league-world-rankings-revealed |access-date=19 November 2022 |website=www.rugby-league.com |publisher=RFL}}</ref> Bari mu matsinda atandukanye kumikino yo mu matsinda. Ubwongereza bwatsinze irushanwa rya mbere muri 2008, Ubufaransa bwatsinze Ubwongereza ku mukino wa nyuma n'andi marushanwa abiri muri 2013 na 2017. <ref name=":1">{{Cite web |date=2022-11-18 |title=England edge out France to win Wheelchair Rugby League World Cup |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/nov/18/england-edge-out-france-to-win-wheelchair-rugby-league-world-cup |access-date=19 November 2022 |website=The Guardian}}</ref>
== Inzira ijya ku mukino w'anyuma ==
Ubufaransa n'Ubwongereza byombi byatsinze amatsinda amanota atatu, buri wese yatsinze imikino itatu yose yo mu matsinda. <ref>{{Cite web |title=Wheelchair Rugby League World Cup 2021 |url=https://www.rlwc2021.com/tournament/wheelchair-tournament |access-date=19 November 2022 |website=www.rlwc2021.com |archive-date=10 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221110171923/https://www.rlwc2021.com/tournament/wheelchair-tournament |url-status=dead }}</ref> Ubufaransa bwatsinze kimwe cya kabiri kirangiza na Ositaraliya n'amanota arenga 40, mu gihe Ubwongereza bwatsinze ubwabwo na Walesi amanota arenga 100 mumukino yabahuje.
== Umukino ==
== Kohereza umukino ==
[[Dosiye:England_wheelchair_rugby_league_team_celebrating_at_Old_Trafford.jpg|thumb| Ikipe y'Ubwongereza yishimira intsinzi y'igikombe cyisi kuri Old Trafford]]
== Reba ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
9vzgm1bfmr15w9b74h61d14inita798
Aegisub
0
17948
132043
108060
2026-06-18T08:38:59Z
Cnyirahabihirwe12345
13702
132043
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Aegisub 2 screenshot.png|thumb|284x284px|aegisub 2 ]]
[[Dosiye:Aegisub Melayu.png|thumb|322x322px|Aegisub melayu]]
'''Aegisub''' ni [[:en:Subtitle_(captioning)|subtitle]] yo guhindura porogaramu. Nigikoresho nyamukuru [[:en:Fansub|fansubbing]], imyitozo yo gukora cyangwa guhindura insanganyamatsiko zidasanzwe kubitangazamakuru biboneka [[:en:Fan_(person)|nabafana]] . <ref name="OrsiniAegisub">{{Cite web |last=Orsini |first=Lauren |title=How American Fans Pirated Japanese Cartoons Into Careers |url=https://www.forbes.com/sites/laurenorsini/2015/06/24/how-american-fans-pirated-japanese-cartoons-into-careers/ |access-date=14 December 2018 |website=Forbes |language=en}}</ref> Numusimbura wumwimerere [[:en:SubStation_Alpha|SubStation Alpha]] na [[Sabbu]] .
Igishushanyo cya Aegisub cyibanda ku [[:en:Synchronization|igihe]], imiterere ya subtitles, no kurema [[:en:Karaoke|karaoke]] . Iremera amashusho menshi yo gutunganya amashusho gutunganya igihe, nka [[:en:FFmpeg|FFmpeg]] na [[:en:Avisynth|Avisynth]] . Irashobora kandi kwagurwa hamwe nindimi za [[:en:Lua_(programming_language)|Lua]] na [[Ukwezi|MoonScript]] . <ref>{{Cite web |title=Automation |url=https://aegisub.org/docs/latest/automation/ |website=User Manual Aegisub}}</ref>
Imiterere kavukire ya porogaramu ni [[:en:SubStation_Alpha|Advanced SubStation Alpha]], ishyigikira imyanya ihagaze hamwe na styling. Aegisub irashobora kohereza subtitles mubindi bikoresho bisanzwe, nka format ya [[:en:SubRip|SubRip]] ".srt", ariko kubiciro gutakaza ibintu byose bizigama inyandiko mbisi nigihe cyibanze.
Mu bafanaubbing, Aegisub ikoreshwa muguhindura, kugihe, gutunganya, kwandika, kugenzura ubuziranenge, igihe cya [[:en:Karaoke|karaoke]] no gukora karaoke. Amatsinda menshi akoresha ibikoresho bitandukanye kuri zimwe murizo ntambwe, ariko, nka [[:en:Adobe_After_Effects|Adobe Nyuma yingaruka]] zo kwandika, cyangwa ubwanditsi bworoshye guhindura.
== Reba kandi ==
* [[:en:Comparison_of_subtitle_editors|Comparison of subtitle editors]]
* [[:en:List_of_free_television_software|List of free television software]]
== Shakisha ==
[[Ikiciro:Ikoranabuhanga]]
[[Ikiciro:Ikoranabuhanga mu itumanaho n'isakazabumenyi mu majyambere]]
[[Ikiciro:Ubumuga]]
[[Ikiciro:Ubufasha bwibanze]]
[[Ikiciro:Isi]]
10gwwgjas7nbypz30onju61peh3u6bt
1da Banton
0
18296
132090
128527
2026-06-18T09:25:30Z
Igiraneza Divine
15375
impinduka
132090
wikitext
text/x-wiki
'''Godson Ominibie Epelle''' (wavutse 27 Kamena 1994) </link>, uzwi ku izina ry'umwuga nka '''1da Banton''', ni umuririmbyi wo muri Nigeriya, umwanditsi w'indirimbo ndetse nutunganya amajwi. Yamenyekanye cyane mu ndirimbo ye " No Wahala ", yagiye hanze bwa mbere mu 2021, yongera gusohora mu 2022 nk'iyasubiwemo irimo Kizz Daniel na Tiwa Savage .
== AMATEKA YA 1da Banton ==
1da Banton yavukiye kandi akurira i Port Harcourt, muri Leta ya Rivers muri Nijeriya, afite impamyabumenyi mu bijyanye n'ubwubatsi mbere yo gufata icyemezo cyo kureka ishuri rye agakurikira umwuga w'ubuhanzi. Yimukiye i Lagos mu 2014 nyuma yo gusinyana amasezerano na Squareball Entertainment hamwe na Adasa Cooke .
Mbere yo gushyira ahagaragara indirimbo ye ya mbere mu 2015, 1da Banton yavuze ko yaririmbaga mu bitaramo ndetse akanahimba umuziki nka producer nyuma yuko nyina apfuye mu 2008, bikamuvana mu mupira w'amaguru bikamwerekeza mu muziki. <ref name="African Folder">{{Cite web |last=Anifowose |first=Bomi |date=2023-07-03 |title=1da Banton: The Afropop Machine |url=https://africanfolder.com/1da-banton-the-afropop-machine/ |access-date=2023-07-06 |website=African Folder |language=en-UK}}</ref>
Muri Nyakanga 2018,yasohoye alubumu ye ya mbere yagutse (EP) yise ''The Banton EP'' . <ref name="Afrokonnect">{{Cite web |last=Plug |first=Ak |date=2022-09-06 |title=1da Banton Biography, Career, Songs, Net Worth 2022 |url=https://afrokonnect.ng/1da-banton-biography-songs-net-worth-2022/ |access-date=2022-10-24 |website=Afrokonnect |language=en-US}}</ref> Imwe mu ndirimbo z'iyo alubumu, "Way Up", yakoreshejwe nk'indirimbo yibanze mu gice cya gatatu cya <nowiki><i id="mwHg">Big Brother Naija</i></nowiki> . <ref name=":0">{{Cite web |last=Nwafor |date=2022-03-08 |title=1da Banton: The journey thus far |url=https://www.vanguardngr.com/2022/03/1da-banton-the-journey-thus-far/ |access-date=2022-10-24 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref> Yamenyekanye ku isi yose nyuma yo gusohora " No Wahala ", imwe mu ndirimbo ziri kuri alubumu ye ''Original Vibe Machine'', yasohotse mu 2021. Umunyamabanga wa Leta muri Leta Zunze ubumwe za Amerika, Antony Blinken yashyize iyi ndirimbo ku rutonde rw'indirimbo za Spotify yakunzwe cyane n'abatari bacye muri 2021. <ref>{{Cite web |last=Johnson |first=Ted |date=2021-12-31 |title=Secretary Of State Antony Blinken Unveils His 2021 Playlist |url=https://deadline.com/2021/12/anthony-blinken-playlist-spotify-1234902920/ |access-date=2022-10-28 |website=Deadline |language=en-US}}</ref>
Muri 2022, 1da Banton yasohoye remix ya "No Wahala" yagaragayemo Kizz Daniel na Tiwa Savage. Yakoranye kandi n'umuririmbyi wo muri Jamayike Kranium, umucuranzi wa Dancehall wo muri Gana Stonebwoy, n'abahanzi bo muri Nijeriya Zlatan, Seyi Shay na Blaqbonez . <ref>{{Cite web |last=Omotoso |first=Idris |date=2022-01-18 |title=1da Banton, The Success Story Behind "No Wahala" |url=https://soundcity.tv/1da-banton-the-success-story-behind-no-wahala/ |access-date=2022-10-24 |website=Soundcity |language=en-US}}</ref>
Mu 2023, "No Wahala" yagaragaye mugice cya gatatu cyurukurikirane rw'amakinamico yo muri Amerika ''Ted Lasso'' . <ref>{{Cite web |date=27 March 2023 |title=Wizkid, 1da Banton, Tekno feature on the theme song for 'Ted Lasso' Season 3 |url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/1da-banton-beyonce-wizkid-tekno-feature-on-the-theme-music-for-ted-lasso-season-3/vtb13v0 |access-date=25 March 2023 |website=Pulse Nigeria}}</ref>
Ku ya 10 Mata 2023, "No Wahala" yumviswe n'abantu barenga miliyoni 100 kuri Spotify, bituma iba imwe mu ndirimbo za Afrobeat zikunzwe cyane kuri urwo rubuga. <ref>{{Cite web |date=12 April 2023 |title=1da Banton's 'No Wahala' surpasses 100 million streams on Spotify |url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/1da-bantons-no-wahala-surpasses-100-million-streams-on-spotify/xf11g79 |access-date=25 March 2023 |website=Pulse Nigeria}}</ref>
== URUTONDE RW'INDIRIMBO ZA 1da Banton ==
'''Alubum za studio'''
* ''Original Vibe Machine (Imashini y'umwimerere ya Vibe)'' (2021)
'''Imikino yagutse'''
* ''Banton EP'' (2017)
* ''1da Shall Never End (1da Ntazigera Arangira)'' (2023)
'''Indirimbo yasohoye wenyine'''
* "Love Her Daily" (2016)
* "Farabale" (2019)
* "Whine fi Mi" (irimo Kranium ) (2019)
* "Foreigner" (2020)
* "African Woman" (2020)
* "Same Girl" (2020)
* "Shenor" (2020)
* "No Wahala" (2021)
* "No Wahala" (remix) (irimo Kizz Daniel na Tiwa Savage ) (2022)
* "Summer Love" (2022)
'''Nkumuhanzi ugaragara mu zindi ndirimbo'''
* "Faaji" - Blaqbonez arikumwe na Bad Boy Timz na 1Da Banton ( ''Imibonano mpuzabitsina hejuru y'urukundo'', 2021)
== Ibihembo yahawe ==
== Ibikorwa bye byatoranijwe ==
"Barrawo" ya Ajebo hustler <ref name=":0"/>
"Barrawo" (remix) ya Ajebo hustler irimo Davido <ref>{{Cite web |last=DEJI |first=OG |date=2020-12-22 |title=[Music] Ajebo Hustlers Ft. Davido — Barawo (Remix) |url=https://www.naijaloaded.com.ng/download-music/ajebo-hustlers-ft-davido-barawo-remix |access-date=2022-10-26 |website=Naijaloaded {{!}} Nigeria's Most Visited Music & Entertainment Website |language=en-US |archive-date=2022-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026171333/https://www.naijaloaded.com.ng/download-music/ajebo-hustlers-ft-davido-barawo-remix |url-status=dead }}</ref>
== AMASHAKIRO; ==
[[Ikiciro:Umuziki]]
gecjv1n54pn91mfdgkraiw84mtmnh3x
URUSENGERO RWA ADEPR GISHARI
0
18366
132047
105531
2026-06-18T08:48:04Z
Elysee 2006
17908
132047
wikitext
text/x-wiki
ADPR GISHARI ni urusengero rw' Abapentekoste ( pentecoste) ruherereye mu ntara y' iburasirazuba, mu karere ka rwamagana, mu murenge wa Gishari,mu kagari ka bwinsanga. urwo rusengero ruherereye ahegereye ikiyaga cya Muhazi uvuye kuri metero 3000m. Uvuye kuri kaninuza ya IPRC Gishari no kuri RNP(RWANDA NATIONAL POLICE) iherereye muri metero nka 350m<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>. Urwo rusengero abokirisito bafite gahunda nziza yo kugemurira abarwayi kwa muganga, ibyo babikora bakusanya imfashanyo muri bo.Mu rwanda insengero zifasha let y'u Rwanda mu kugabanya ibyaha bitandukanye nk'ubujura: abigisha bashishikariza abantu kwirinda ibyaha kuko ari inzira ijyana abantu mu muriro w'iteka.<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>
46tp81n5mseyew4nq2oyy96dmci3l1z
132049
132047
2026-06-18T08:53:14Z
Elysee 2006
17908
Elysee 2006 moved page [[ADPR Gishari]] to [[ADEPR Gishari]]: Misspelled title: RE CORRECT
132047
wikitext
text/x-wiki
ADPR GISHARI ni urusengero rw' Abapentekoste ( pentecoste) ruherereye mu ntara y' iburasirazuba, mu karere ka rwamagana, mu murenge wa Gishari,mu kagari ka bwinsanga. urwo rusengero ruherereye ahegereye ikiyaga cya Muhazi uvuye kuri metero 3000m. Uvuye kuri kaninuza ya IPRC Gishari no kuri RNP(RWANDA NATIONAL POLICE) iherereye muri metero nka 350m<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>. Urwo rusengero abokirisito bafite gahunda nziza yo kugemurira abarwayi kwa muganga, ibyo babikora bakusanya imfashanyo muri bo.Mu rwanda insengero zifasha let y'u Rwanda mu kugabanya ibyaha bitandukanye nk'ubujura: abigisha bashishikariza abantu kwirinda ibyaha kuko ari inzira ijyana abantu mu muriro w'iteka.<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>
46tp81n5mseyew4nq2oyy96dmci3l1z
132054
132049
2026-06-18T08:55:46Z
Elysee 2006
17908
gukosora
132054
wikitext
text/x-wiki
ADEPR GISHARI ni urusengero rw' Abapentekoste ( pentecoste) ruherereye mu ntara y' iburasirazuba, mu karere ka rwamagana, mu murenge wa Gishari,mu kagari ka bwinsanga. urwo rusengero ruherereye ahegereye ikiyaga cya Muhazi uvuye kuri metero 3000m. Uvuye kuri kaninuza ya IPRC Gishari no kuri RNP(RWANDA NATIONAL POLICE) iherereye muri metero nka 350m<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>. Urwo rusengero abokirisito bafite gahunda nziza yo kugemurira abarwayi kwa muganga, ibyo babikora bakusanya imfashanyo muri bo.Mu rwanda insengero zifasha let y'u Rwanda mu kugabanya ibyaha bitandukanye nk'ubujura: abigisha bashishikariza abantu kwirinda ibyaha kuko ari inzira ijyana abantu mu muriro w'iteka.<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>
metabf6o26sypkggxbwu6relxxzzboe
132057
132054
2026-06-18T09:00:28Z
Elysee 2006
17908
kongeramo amakuru
132057
wikitext
text/x-wiki
ADEPR GISHARI ni urusengero rw' Abapentekoste ( pentecoste) ruherereye mu ntara y' iburasirazuba, mu karere ka Rwamagana, mu murenge wa Gishari,mu kagari ka Bwinsanga. Urwo rusengero ruherereye ahegereye ikiyaga cya Muhazi uvuye kuri metero 3000m. Uvuye kuri kaninuza ya IPRC Gishari no kuri RNP (Rwanda National Police) iherereye muri metero nka 350m<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>. Urwo rusengero abakirisito bafite gahunda nziza yo kugemurira abarwayi kwa muganga, ibyo babikora bakusanya imfashanyo muri bo.Mu rwanda insengero zifasha let y'u Rwanda mu kugabanya ibyaha bitandukanye nk'ubujura: abigisha bashishikariza abantu kwirinda ibyaha kuko ari inzira ijyana abantu mu muriro w'iteka.<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>
mem667zlk9di4l07mbjc7uq4h8415t3
132080
132057
2026-06-18T09:18:12Z
Elysee 2006
17908
132080
wikitext
text/x-wiki
ADEPR GISHARI ni urusengero rw' Abapentekoste ( pentecoste) ruherereye mu ntara y' iburasirazuba, mu karere ka Rwamagana, mu murenge wa Gishari,mu kagari ka Bwinsanga. Urwo rusengero ruherereye ahegereye ikiyaga cya Muhazi uvuye kuri metero 3000m. Uvuye kuri kaninuza ya IPRC Gishari no kuri RNP (Rwanda National Police) iherereye muri metero nka 350m<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>.
== '''IMIBANIRE Y'ABAKRISTO''' ==
Urwo rusengero abakirisito bafite gahunda nziza yo kugemurira abarwayi kwa muganga, ibyo babikora bakusanya imfashanyo muri bo.Mu rwanda insengero zifasha let y'u Rwanda mu kugabanya ibyaha bitandukanye nk'ubujura: abigisha bashishikariza abantu kwirinda ibyaha kuko ari inzira ijyana abantu mu muriro w'iteka.<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>
0be5fkiyfws47idcg1avfhhehbgefh4
132081
132080
2026-06-18T09:19:24Z
Elysee 2006
17908
GUHINDURA UMUTWE
132081
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO RUHEREYE''' ==
ADEPR GISHARI ni urusengero rw' Abapentekoste ( pentecoste) ruherereye mu ntara y' iburasirazuba, mu karere ka Rwamagana, mu murenge wa Gishari,mu kagari ka Bwinsanga. Urwo rusengero ruherereye ahegereye ikiyaga cya Muhazi uvuye kuri metero 3000m. Uvuye kuri kaninuza ya IPRC Gishari no kuri RNP (Rwanda National Police) iherereye muri metero nka 350m<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>.
== '''IMIBANIRE Y'ABAKRISTO''' ==
Urwo rusengero abakirisito bafite gahunda nziza yo kugemurira abarwayi kwa muganga, ibyo babikora bakusanya imfashanyo muri bo.Mu rwanda insengero zifasha let y'u Rwanda mu kugabanya ibyaha bitandukanye nk'ubujura: abigisha bashishikariza abantu kwirinda ibyaha kuko ari inzira ijyana abantu mu muriro w'iteka.<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>
8oyplluqq7t1w80y8ugegoqttxysprw
132083
132081
2026-06-18T09:20:55Z
Elysee 2006
17908
INYONGERA
132083
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO RUHEREYE''' ==
ADEPR GISHARI ni urusengero rw' Abapentekoste ( pentecoste) ruherereye mu ntara y' iburasirazuba, mu karere ka Rwamagana, mu murenge wa Gishari,mu kagari ka Bwinsanga. Urwo rusengero ruherereye ahegereye ikiyaga cya Muhazi uvuye kuri metero 3000m. Uvuye kuri kaninuza ya IPRC Gishari no kuri RNP (Rwanda National Police) iherereye muri metero nka 350m<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>.
== '''IMIBANIRE Y'ABAKRISTO''' ==
Urwo rusengero abakirisito bafite gahunda nziza yo kugemurira abarwayi kwa muganga, ibyo babikora bakusanya imfashanyo muri bo.Mu rwanda insengero zifasha let y'u Rwanda mu kugabanya ibyaha bitandukanye nk'ubujura: abigisha bashishikariza abantu kwirinda ibyaha kuko ari inzira ijyana abantu mu muriro w'iteka.<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>Abakristu i Gishari baharanira kubaho bakurikiza inyigisho za Yesu Kristo. Bagaragaza urukundo, gufashanya, gusenga no kugira imyitwarire myiza mu miryango no mu muryango mugari. Bitabira ibikorwa by'itorero, bafasha abatishoboye kandi bagaharanira amahoro n'ubumwe. Imibereho yabo igamije kuba urugero rwiza mu mico no mu bikorwa bya buri munsi.
0xl3b1lwfur74rxkzxky81hp2rf81k7
132085
132083
2026-06-18T09:22:55Z
Elysee 2006
17908
Elysee 2006 moved page [[ADEPR Gishari]] to [[URUSENGERO RWA ADEPR GISHARI]]: Misspelled title: RE EDIT TITLE
132083
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO RUHEREYE''' ==
ADEPR GISHARI ni urusengero rw' Abapentekoste ( pentecoste) ruherereye mu ntara y' iburasirazuba, mu karere ka Rwamagana, mu murenge wa Gishari,mu kagari ka Bwinsanga. Urwo rusengero ruherereye ahegereye ikiyaga cya Muhazi uvuye kuri metero 3000m. Uvuye kuri kaninuza ya IPRC Gishari no kuri RNP (Rwanda National Police) iherereye muri metero nka 350m<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>.
== '''IMIBANIRE Y'ABAKRISTO''' ==
Urwo rusengero abakirisito bafite gahunda nziza yo kugemurira abarwayi kwa muganga, ibyo babikora bakusanya imfashanyo muri bo.Mu rwanda insengero zifasha let y'u Rwanda mu kugabanya ibyaha bitandukanye nk'ubujura: abigisha bashishikariza abantu kwirinda ibyaha kuko ari inzira ijyana abantu mu muriro w'iteka.<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>Abakristu i Gishari baharanira kubaho bakurikiza inyigisho za Yesu Kristo. Bagaragaza urukundo, gufashanya, gusenga no kugira imyitwarire myiza mu miryango no mu muryango mugari. Bitabira ibikorwa by'itorero, bafasha abatishoboye kandi bagaharanira amahoro n'ubumwe. Imibereho yabo igamije kuba urugero rwiza mu mico no mu bikorwa bya buri munsi.
0xl3b1lwfur74rxkzxky81hp2rf81k7
132117
132085
2026-06-18T10:00:38Z
Elysee 2006
17908
gushyiramo amateka
132117
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO RUHEREYE''' ==
== ADEPR GISHARI ni urusengero rw' Abapentekoste ( pentecoste) ruherereye mu ntara y' iburasirazuba, mu karere ka Rwamagana, mu murenge wa Gishari,mu kagari ka Bwinsanga. Urwo rusengero ruherereye ahegereye ikiyaga cya Muhazi uvuye kuri metero 3000m. Uvuye kuri kaninuza ya IPRC Gishari no kuri RNP (Rwanda National Police) iherereye muri metero nka 350m<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>. ==
== '''AMATEKA''' ==
ADEPR yagejejwe mu Rwanda n’Abamisiyoneri bo muri Suède. Nyuma y’imyaka itatu bahageze ni bwo mu 1943 babatije Umunyarwanda wa mbere, Sagatwa Rudoviko, wabaye umukirisitu wa mbere mu itorero.Ubutumwa bwashibutse mu myaka 83 ishize bumaze gukwira ku Isi yose ndetse by’umwihariko mu Rwanda ADEPR ifite abayoboke barenga miliyoni ebyiri. Byumwihariko paruwasi GISHARI yashinzwe ahagana
== '''IMIBANIRE Y'ABAKRISTO''' ==
Urwo rusengero abakirisito bafite gahunda nziza yo kugemurira abarwayi kwa muganga, ibyo babikora bakusanya imfashanyo muri bo.Mu rwanda insengero zifasha let y'u Rwanda mu kugabanya ibyaha bitandukanye nk'ubujura: abigisha bashishikariza abantu kwirinda ibyaha kuko ari inzira ijyana abantu mu muriro w'iteka.<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>Abakristu i Gishari baharanira kubaho bakurikiza inyigisho za Yesu Kristo. Bagaragaza urukundo, gufashanya, gusenga no kugira imyitwarire myiza mu miryango no mu muryango mugari. Bitabira ibikorwa by'itorero, bafasha abatishoboye kandi bagaharanira amahoro n'ubumwe. Imibereho yabo igamije kuba urugero rwiza mu mico no mu bikorwa bya buri munsi.
== '''INKOMOKO''' ==
5kl7iifvss9l19473wwycxne75zrf5i
132132
132117
2026-06-18T10:10:11Z
Elysee 2006
17908
Ifatizo shingiro
132132
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO RUHEREYE''' ==
== ADEPR GISHARI ni urusengero rw' Abapentekoste ( pentecoste) ruherereye mu ntara y' iburasirazuba, mu karere ka Rwamagana, mu murenge wa Gishari,mu kagari ka Bwinsanga. Urwo rusengero ruherereye ahegereye ikiyaga cya Muhazi uvuye kuri metero 3000m. Uvuye kuri kaninuza ya IPRC Gishari no kuri [[Rupee muri Afurika y'Iburasirazuba|RNP]] (Rwanda National Police) iherereye muri metero nka 350m<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>. ==
== '''AMATEKA''' ==
<ref>https://images.search.yahoo.com/search/images;_ylt=Awriipq6wzNqIQMAw7OJzbkF;_ylu=Y29sbwNiZjEEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3JlbA--?p=ADEPR+Rwanda&fr2=p%3As%2Cv%3Ai%2Cm%3Ars-top%2Cct%3Abing%2Crgn%3Atop%2Cpos%3A1&fr=mcafee&imgurl=https%3A%2F%2Fpbs.twimg.com%2Fmedia%2FEuwDXZNXUAA55R7.jpg%3Alarge</ref>[[ADEPR Rwanda|ADEPR]] yagejejwe mu Rwanda n’Abamisiyoneri bo muri Suède. Nyuma y’imyaka itatu bahageze ni bwo mu 1943 babatije Umunyarwanda wa mbere, Sagatwa Rudoviko, wabaye umukirisitu wa mbere mu itorero.Ubutumwa bwashibutse mu myaka 83 ishize bumaze gukwira ku Isi yose ndetse by’umwihariko mu [[Rwanda]] ADEPR ifite abayoboke barenga miliyoni ebyiri.
== '''IMIBANIRE Y'ABAKRISTO''' ==
Urwo rusengero abakirisito bafite gahunda nziza yo kugemurira abarwayi kwa muganga, ibyo babikora bakusanya imfashanyo muri bo.Mu rwanda insengero zifasha let y'u [[Rwanda]] mu kugabanya ibyaha bitandukanye nk'ubujura: abigisha bashishikariza abantu kwirinda ibyaha kuko ari inzira ijyana abantu mu muriro w'iteka.<ref>Editing ADPR Gishari - Wikipedia</ref>Abakristu i Gishari baharanira kubaho bakurikiza inyigisho za Yesu Kristo. Bagaragaza urukundo, gufashanya, gusenga no kugira imyitwarire myiza mu miryango no mu muryango mugari. Bitabira ibikorwa by'itorero, bafasha abatishoboye kandi bagaharanira amahoro n'ubumwe. Imibereho yabo igamije kuba urugero rwiza mu mico no mu bikorwa bya buri munsi.
== '''INKOMOKO''' ==
9ogg9xm7ufs6zj577ecrp2hkc12wpy9
Amateka y'u Rwanda
0
18659
132053
130520
2026-06-18T08:55:27Z
Igiraneza Divine
15375
Edit
132053
wikitext
text/x-wiki
=== Ingoma y'Igasabo ===
[[Dosiye:Flag_of_Rwanda.svg|Flag of Rwanda]]
Igihugu cy'u [[Rwanda]] rugari rwa Gasabo nicyo cyahanzwe nyuma y'ibindi bihugu byari bigize u Rwanda rwo hambere, kuko cyahanzwe ahasaga mu mwaka 1000, ku Ngoma ya Gihanga I Ngomijana akaba ariwe wabimburiye abami b'umushumi b'i Gasabo gutegeka icyo gihugu.
ku ngoma ya Ruganzu I Bwimba ahasaga mu mwaka 1312, niho ingoma nyiginya yitiriwe u Rwanda , mbere yaho, yitwaga ingoma yi Gasabo gusa izina Rwanda, rikaba ryaravuye kubitero byagabwe n'abami bicyo gihugu bashaka kucyagura.
=== Ibirango by'Ubutegetsi ===
Igisigo cy'Umwami Kigeli IV Rwabugiri, Inkoni y'ubwami y'umwami Kigeli wa IV Rwabugiri, Amashyoro y'Ibikomangoma cyangwa amashyoro yambarwaga n'abagore b'umwami. Ibi byose byatanzwe n'Umwami Mutara wa III Rudahigwa mu mwaka wa 1949, ubwo yagiriraga uruzinduko rwa mbere mu [[Ububiligi|Bubiligi]].<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-mateka/article/menya-byinshi-byo-mu-mateka-y-u-rwanda-wasanga-mu-nzu-ndangamurage-ya-africa-museum</ref>
Igisingo: ni ikamba [[Umwami]] yambaraga, yarikoreshaga uko abyifuza, Igisingo irya Rwabugiri ryari rikozwe mu bwoya bw'ingunge yitwa Colobe yo muri Nyungwe.<ref name=":0" />
Amashyoro: hari amashyoro y'ubwoko bwinshi, hari amashyoro akozwe mu biti akaba ari uduti twambarwaga ku misaya, utwo duti hari ubwo twabaga dutatase cyangwa se tudatatase, iyo twabaga dutatse n'abantu bakomoka ku mwami, ni ukuvuga ibikomangoma n'abagore b'umwami cyangwa se abandi bantu bafitanye isano ya hafi n'i bwami. Hari n'amashyoro yabaga akoze mu miringa yambarwaga mu gahanga cyangwa se ku misatsi n'ibikomangoma n'abagore b'umawami.<ref name=":0" />
=== Iyoboka Mana mu mateka y'u Rwanda ===
[[Umurwa|Umubare]] wab'[[Abanyarwanda]] benshi ni abayoboke b'amadini 2 akomeye ariyo [[Ubukirisitu]] ([[Abagatolika]], [[Abaporoso]], [[Abapresibuteliyani]] n’[[abangilikani]]) n’[[ubuyislamu]], n'[[Abahamya ba Yehova]], cyane cyane [[Kiliziya Gatolika]] niyo yashinze imizi mu Rwanda. Abanyarwanda benshi ni abagatolika. Rero Kiliziya ifite uruhare runini mu buzima bwa buri munsi. Hari andi madini nayo y’abakirisitu mu Rwanda, ariko ntabwo akomeye nka Kiliziya Gatorika. Iri dini niryo rya mbere ryinjiye mu Rwanda riyobowe na Musenyeri Hirth wo mu muryango w’abapadiri bera 27 mu mwaka 1900. Abapadiri bera bazanywe mu Rwanda n’abadage, icyo gihe bategekaga u Rwanda, u [[Uburundi|Burundi]] na [[Tanzaniya]] y’icyo gihe. Abadage barindaga abapadiri bera bizera ko nabo bazashyigikira ubutegetsi bw’Abadage mu Rwanda.
Ibarura ry’abaturage rya 2002 ryagaragaje ko amadini ahagaze mu buryo bukurikira muri iki gihe: Abagatolika (49.5%), Abaporotesitanti bari mu madini atandukanye (27.2%), Abadivantisite (12.2%);Abahamya ba Yehova Andi madini ya gikirisito (4%), Abatagira idini (3.6%) N’Abayisilamu (1.8%), indi myemerere 1.7%. Iri barura riragaragaza ko 98.3% by abatuye u Rwanda biyemerera ko bafite idini babarizwamo. Ibi biratwereka ko amadini ari rumwe mu nzego z’imiyoborere ihuza abantu benshi kuko amenshi muri ayo madini atandukanye cyane n’idini gakondo kuko yo ahuza abayoboke bayo kandi akabaha gahunda y’imitekerereze ndetse n’imyitwarire. Umurwa mukuru w'u Rwanda wari Gasabo, bikaba n'inkomoko y'imvugo "RWANDA RUGARI RWA GASABO". Gihanga akimara kwima , ikiranga butegetsi cye cyari" INYUNDO". Nyuma iyo ndangabutegetsi ya Gihanga yaje gusimburwa ni ngoma ngabe "RWOGA" ari nayo ngoma ya mbere ndangabwami bwabanyiginya.[[Dosiye:Rwanda Nyanza Mwami Palace.jpg|thumb|inzu yari iyu mwami w'urwanda]]
iyo usesenguye amateka y'ibihugu byari bigize uru Rwanda usanga tuzi ubu, Abasinga nibo bari bafite igice kinini.<ref>[https://rwiyemeza.com/kn/mordet.php?titID=577cbf24f397ae30be7ccd4951125dda2cc&vario=229a9f382b7e96e8e74cf5c299f6634e5d&titNm=Amateka%20y%27u%20Rwanda%2020%20: https://rwiyemeza.com/kn/mordet.php?titID=577cbf24f397ae30be7ccd4951125dda2cc&vario=229a9f382b7e96e8e74cf5c299f6634e5d&titNm=Amateka%20y%27u%20Rwanda%2020%20:]</ref> rero ubwo ababirigi bazaga murwanda baciyemo urwanda amacakubiri.
== Amashakiro: ==
27f70rreego6ghgu4yyz3icg7osa40e
132149
132053
2026-06-18T10:22:02Z
Milliam Bella
16452
impinduka
132149
wikitext
text/x-wiki
=== Ingoma y'Igasabo ===
[[Dosiye:Flag_of_Rwanda.svg|Flag of Rwanda]]
Igihugu cy'u [[Rwanda]] rugari rwa Gasabo nicyo cyahanzwe nyuma y'ibindi bihugu byari bigize u Rwanda rwo hambere, kuko cyahanzwe ahasaga mu mwaka 1000, ku Ngoma ya Gihanga I Ngomijana akaba ariwe wabimburiye abami b'umushumi b'i Gasabo gutegeka icyo gihugu.
ku ngoma ya Ruganzu I Bwimba ahasaga mu mwaka 1312, niho ingoma nyiginya yitiriwe u Rwanda , mbere yaho, yitwaga ingoma yi Gasabo gusa izina Rwanda, rikaba ryaravuye kubitero byagabwe n'abami bicyo gihugu bashaka kucyagura.
=== Ibirango by'Ubutegetsi ===
Igisigo cy'Umwami Kigeli IV Rwabugiri, Inkoni y'ubwami y'umwami Kigeli wa IV Rwabugiri, Amashyoro y'Ibikomangoma cyangwa amashyoro yambarwaga n'abagore b'umwami. Ibi byose byatanzwe n'Umwami Mutara wa III Rudahigwa mu mwaka wa 1949, ubwo yagiriraga uruzinduko rwa mbere mu [[Ububiligi|Bubiligi]].<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-mateka/article/menya-byinshi-byo-mu-mateka-y-u-rwanda-wasanga-mu-nzu-ndangamurage-ya-africa-museum</ref>
Igisingo: ni ikamba [[Umwami]] yambaraga, yarikoreshaga uko abyifuza, Igisingo irya Rwabugiri ryari rikozwe mu bwoya bw'ingunge yitwa Colobe yo muri Nyungwe.<ref name=":0" />
Amashyoro: hari amashyoro y'ubwoko bwinshi, hari amashyoro akozwe mu biti akaba ari uduti twambarwaga ku misaya, utwo duti hari ubwo twabaga dutatase cyangwa se tudatatase, iyo twabaga dutatse n'abantu bakomoka ku mwami, ni ukuvuga ibikomangoma n'abagore b'umwami cyangwa se abandi bantu bafitanye isano ya hafi n'i bwami. Hari n'amashyoro yabaga akoze mu miringa yambarwaga mu gahanga cyangwa se ku misatsi n'ibikomangoma n'abagore b'umawami.<ref name=":0" />
=== Iyoboka Mana mu mateka y'u Rwanda ===
[[Umurwa|Umubare]] wab'[[Abanyarwanda]] benshi ni abayoboke b'amadini 2 akomeye ariyo [[Ubukirisitu]] ([[Abagatolika]], [[Abaporoso]], [[Abapresibuteliyani]] n’[[abangilikani]]) n’[[ubuyislamu]], n'[[Abahamya ba Yehova]], cyane cyane [[Kiliziya Gatolika]] niyo yashinze imizi mu Rwanda. Abanyarwanda benshi ni abagatolika. Rero Kiliziya ifite uruhare runini mu buzima bwa buri munsi. Hari andi madini nayo y’abakirisitu mu Rwanda, ariko ntabwo akomeye nka Kiliziya Gatorika. Iri dini niryo rya mbere ryinjiye mu Rwanda riyobowe na Musenyeri Hirth wo mu muryango w’abapadiri bera 27 mu mwaka 1900. Abapadiri bera bazanywe mu Rwanda n’abadage, icyo gihe bategekaga u Rwanda, u [[Uburundi|Burundi]] na [[Tanzaniya]] y’icyo gihe. Abadage barindaga abapadiri bera bizera ko nabo bazashyigikira ubutegetsi bw’Abadage mu Rwanda.
Ibarura ry’abaturage rya 2002 ryagaragaje ko amadini ahagaze mu buryo bukurikira muri iki gihe: Abagatolika (49.5%), Abaporotesitanti bari mu madini atandukanye (27.2%), Abadivantisite (12.2%);Abahamya ba Yehova Andi madini ya gikirisito (4%), Abatagira idini (3.6%) N’Abayisilamu (1.8%), indi myemerere 1.7%. Iri barura riragaragaza ko 98.3% by abatuye u Rwanda biyemerera ko bafite idini babarizwamo. Ibi biratwereka ko amadini ari rumwe mu nzego z’imiyoborere ihuza abantu benshi kuko amenshi muri ayo madini atandukanye cyane n’idini gakondo kuko yo ahuza abayoboke bayo kandi akabaha gahunda y’imitekerereze ndetse n’imyitwarire. Umurwa mukuru w'u Rwanda wari Gasabo, bikaba n'inkomoko y'imvugo "RWANDA RUGARI RWA GASABO". Gihanga akimara kwima , ikiranga butegetsi cye cyari" INYUNDO". Nyuma iyo ndangabutegetsi ya Gihanga yaje gusimburwa ni ngoma ngabe "RWOGA" ari nayo ngoma ya mbere ndangabwami bwabanyiginya.[[Dosiye:Rwanda Nyanza Mwami Palace.jpg|thumb|inzu yari iyu mwami w'urwanda]]
iyo usesenguye amateka y'ibihugu byari bigize uru Rwanda usanga tuzi ubu, Abasinga nibo bari bafite igice kinini.<ref>[https://rwiyemeza.com/kn/mordet.php?titID=577cbf24f397ae30be7ccd4951125dda2cc&vario=229a9f382b7e96e8e74cf5c299f6634e5d&titNm=Amateka%20y%27u%20Rwanda%2020%20: https://rwiyemeza.com/kn/mordet.php?titID=577cbf24f397ae30be7ccd4951125dda2cc&vario=229a9f382b7e96e8e74cf5c299f6634e5d&titNm=Amateka%20y%27u%20Rwanda%2020%20:]</ref> Hanyuma ubwo ababirigi bazaga murwanda baciyemo urwanda amacakubiri.
== Amashakiro: ==
suwssjj9g0j5u8w0vr7nznod1zxjh1c
Abiru
0
18793
132173
126523
2026-06-18T10:39:17Z
Umutaramyi
14223
132173
wikitext
text/x-wiki
=== Iyo bavuze Ubwiru wumva ik?<ref name=":0">https://groups.google.com/g/collectifcres/c/8Hkbyz9Kixk?pli=1</ref> ===
Ubwiru ni imihango y'amabanga akomeye y'ibwami yakorwaga n'itsinda ry'Abiru mu ari nabo bari bashinzwe kubungabunga amabanga y'ingoma. Ubwiru kandi bisobanura amabanga ntamenyekana.Ubwiru na none ni ijambo risobanura ibizwi na nyirubwite cyabgwa bene icyo kintu gusa. Kandi iyo mihango yabaga yarateganyijwe guha [[umwami]] ububasha butari ubw'abandi igihe yimikwaga bigatuma abukomeza kandi akabukoresha igihe ari ngombwa. Iyo mihango yose hamwe yari nk'amategeko agizwe n'ibice cumi n'umunani bita inzira, agateganya uburyo buhambaye bwo kurengera igihugu. Muri make , umuntu yavuga ko ubwiru ari imihango umwami yakoraga cyangwa yakorerwaga ho kugira ngo aronke ububasha buhambaye bwo kurengera igihugu. Kurengera igihugu ni uguha buri kinyabuzima cyose imibereho myiza, uburumbuke n'amahoro. Uretse izerekeye ububasha bw'umwami bwihariye, inzira z'Ubwiru zerekeranye n'ibituma ibinyabuzima byose bishika kuri izo ntego eshatu umwami aharanira: ubuhinzi, ubworozi, umuhigo, ubuvumvu, umuganura, umuriro, umwuzure, rukungugu.<ref name=":0" />
=== Ubwiru bwatangiye gute?<ref name=":0" /> ===
Ubwiru si umwihariko w'u Rwanda. Bwabonekaga mu bindi bihugu byinci by'Afurika byagenderega ku mitegekere y'ubwiru. Ubwami bwo mu bhugu byo mu karere k'ibiyaga bigari bwari bufite imihango y'ubwiru: u [[Uburundi|Burundi]], u Bunyabungo, u Bushubi, u Bushiru, Cyingogo, u Busozo, u Bukunzi, u Buha, Kragwe, Ndorwa. Bityo rero, ubwiru si umwihariko w'ingoma nyiginya. Ubwiru si umwihariko w'ubwoko cyangwa w'umuryango. Ariko umwihariko w'ubwiru mu Rwanda nuko ari ho honyine Abiru bashoboraga guhererekanya iyo mihango ku buryo n'ubu ubwiru bugirze ingeri ikomeye y'uburage gakondo w'Abanyarwanda.<ref name=":0" />
Aho Abanyiginya bamariye kugira ingufu bakarema ingoma yabo bigarurira izindi zo mu klarere, Imihango y'ubwiru yari isanzwe ho bongeye ho iyindi. Bavuga ko Rubunga ari we wamenyesheje Gihanga ubwiru bw'ingoma y'Abarenge. Kubera iyo neza ye, yaje guhimbwa izina rya "Mwungura wunguye ingoma ubwiru". Umwami w'u Rwanda Mutara I Semugeshi yahawe "Inzira y'ishora" n'umwami w' u Burundi Mutaga II Nyamubi. Uyu yohereje mu Rwanda abiru be babiri (Nymwonda na Kiniga) kuyitoza abiru b'u Rwanda baboneye ho no kumenya ibindi bice by'ubwiru bw'i Burundi. Bavuga ko umwami Kigeli I Mukobanya yaronse ubwiru bw'Abatsobe b'i Bumbogo n'i Rukoma amaze kuhigarurira. Umwami Ruganzu II Ndori abuundutse yasanze umwami Minyaruko w'u Busigi amubwira iby'ubwiru bw'ingoma,amurangira n'aho abiru ba Ndahiro II Cyamatare bahishe ingoma z'u Rwanda. Umuhungu wa Minyaruko, Nyamigezi, ni we wagiye i Cyungo mu Buberuka kuramvura karinga na bagenzi bayo bane, nulo izo ngoma aziha Ruganzu II Ndori. Ibi byose biragaragaza ko ubwiru bw'ingoma y'Abanyiginya bwakomotse impande nyinshi. Abiru b'u Rwanda bagiye bongera ibyo bungutse mu byo basanganywe maze bakanihuza n'uruhiriri rw'imihango y'u Rwanda.<ref name=":0" />
Hari uwa kwibaza ati "Ubwiru bwatangiye kuba ho ryari?". Imihango y'ubwiru yabaye ho kuva kera cyane kubera ko buri bwami bwemeraga ko hari ububasha budasanzwe umwami yashoboraga kubona muri iyo mihango, bigatuma igihugu cye kigira uburumbuke n'umunezero. Bwashyiraga ho rero abashinzwe iyo mihango. Ubwami bwose bwo mu karere k'ibiyaga bigari bwari bufite ubwiru. Mu by'ukuri biragoye kumenya ahantu n'igihe ubwiru batangiriye ho.<ref name=":0" />
=== Iherezo ry'Ubwiru bw'ingoma y'Abanyiginya<ref name=":0" /> ===
Ingoma y'Abanyiginya yagiye isigarana ubwiru bw'ingoma z'ibihugu yatsinze. Ubwiru bwabo bwatangiye guhabwa umwanya ukomeye mu buyobozi bw'igihugu ku ngoma z'abami Cyirima I Rugwe, Kigeli I Mukobanya, na Mibambwe I Mutabazi. Abandi bami ngo bagize uruhare rugaragara mu mitunganyirize y'ubwiru ni Ruganzu II Ndori na Yuhi IV Gahindiro. Abiru bagiye bagira ijambo riniri mu miyoborere y'igihugu.<ref name=":0" />
Mu mwaka wa 1925 ni bwo ubutegetsi bushinzwe ubuyobozi bw'u Rwanda bwavanyeho imihango y'Ubwiru, n'umutware w'inteko y'Abiru, Gashamura ka Rukangirashyamba, agacirwa i Burundi. Kuva mu mwaka 1931 umwami [[Mutara III Rudahigwa]] yimikwa n'Abategetsi bashinzwe ubuyobozi bw'u Rwanda, Abiru ntibongeye kugaragara mu mihango y'ibwami kuko igihugu cyari cyiyemeje kugendera ku matwara mashya ya gikiristu. Abiru bongeye gusunutsa umutwe mu gihe cy'iyimikwa ry'umwami Kigeli V Ndahindurwa amaze kwima yagerageje kuzanzamura urwo rwego ashyira ho Abiru bashya, ariko nta kintu kigaragara bakoze kuko hahise haba ho imyivumbagatanyo yo mu 1959 yaje kugera ku ivanwa ho ry'Ubwami.<ref name=":0" />
== Amashakiro:<ref name=":0" /> ==
[[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]]
o25vg2uzcxghgskltru76vk760o9u51
132179
132173
2026-06-18T10:58:10Z
Umutaramyi
14223
132179
wikitext
text/x-wiki
=== Iyo bavuze Ubwiru wumva ik?<ref name=":0">https://groups.google.com/g/collectifcres/c/8Hkbyz9Kixk?pli=1</ref> ===
Ubwiru ni imihango y'amabanga akomeye y'ibwami yakorwaga n'itsinda ry'abiru ari nabo bari bashinzwe kubungabunga amabanga y'ingoma. Ubwiru kandi bisobanura amabanga ntamenyekana.Ubwiru na none ni ijambo risobanura ibizwi na nyirubwite cyabgwa bene icyo kintu gusa.Ubwiru rero ni ijambo ryakoreshejwe cyane ku ngoma nyabami kuko ubwiru bwari amabanga y'ingoma yamenywaga n'abiru. Iyo mihango yose hamwe yari nk'amategeko agizwe n'ibice cumi n'umunani bita inzira, agateganya uburyo buhambaye bwo kurengera igihugu. Muri make , umuntu yavuga ko ubwiru ari imihango umwami yakoraga cyangwa yakorerwaga ho kugira ngo aronke ububasha buhambaye bwo kurengera igihugu. Kurengera igihugu ni uguha buri kinyabuzima cyose imibereho myiza, uburumbuke n'amahoro. Uretse izerekeye ububasha bw'umwami bwihariye, inzira z'Ubwiru zerekeranye n'ibituma ibinyabuzima byose bishika kuri izo ntego eshatu umwami aharanira: ubuhinzi, ubworozi, umuhigo, ubuvumvu, umuganura, umuriro, umwuzure, rukungugu.<ref name=":0" />
=== Ubwiru bwatangiye gute?<ref name=":0" /> ===
Ubwiru si umwihariko w'u Rwanda. Bwabonekaga mu bindi bihugu byinci by'Afurika byagenderega ku mitegekere y'ubwiru. Ubwami bwo mu bhugu byo mu karere k'ibiyaga bigari bwari bufite imihango y'ubwiru: u [[Uburundi|Burundi]], u Bunyabungo, u Bushubi, u Bushiru, Cyingogo, u Busozo, u Bukunzi, u Buha, Kragwe, Ndorwa. Bityo rero, ubwiru si umwihariko w'ingoma nyiginya. Ubwiru si umwihariko w'ubwoko cyangwa w'umuryango. Ariko umwihariko w'ubwiru mu Rwanda nuko ari ho honyine Abiru bashoboraga guhererekanya iyo mihango ku buryo n'ubu ubwiru bugirze ingeri ikomeye y'uburage gakondo w'Abanyarwanda.<ref name=":0" />
Aho Abanyiginya bamariye kugira ingufu bakarema ingoma yabo bigarurira izindi zo mu klarere, Imihango y'ubwiru yari isanzwe ho bongeye ho iyindi. Bavuga ko Rubunga ari we wamenyesheje Gihanga ubwiru bw'ingoma y'Abarenge. Kubera iyo neza ye, yaje guhimbwa izina rya "Mwungura wunguye ingoma ubwiru". Umwami w'u Rwanda Mutara I Semugeshi yahawe "Inzira y'ishora" n'umwami w' u Burundi Mutaga II Nyamubi. Uyu yohereje mu Rwanda abiru be babiri (Nymwonda na Kiniga) kuyitoza abiru b'u Rwanda baboneye ho no kumenya ibindi bice by'ubwiru bw'i Burundi. Bavuga ko umwami Kigeli I Mukobanya yaronse ubwiru bw'Abatsobe b'i Bumbogo n'i Rukoma amaze kuhigarurira. Umwami Ruganzu II Ndori abuundutse yasanze umwami Minyaruko w'u Busigi amubwira iby'ubwiru bw'ingoma,amurangira n'aho abiru ba Ndahiro II Cyamatare bahishe ingoma z'u Rwanda. Umuhungu wa Minyaruko, Nyamigezi, ni we wagiye i Cyungo mu Buberuka kuramvura karinga na bagenzi bayo bane, nulo izo ngoma aziha Ruganzu II Ndori. Ibi byose biragaragaza ko ubwiru bw'ingoma y'Abanyiginya bwakomotse impande nyinshi. Abiru b'u Rwanda bagiye bongera ibyo bungutse mu byo basanganywe maze bakanihuza n'uruhiriri rw'imihango y'u Rwanda.<ref name=":0" />
Hari uwa kwibaza ati "Ubwiru bwatangiye kuba ho ryari?". Imihango y'ubwiru yabaye ho kuva kera cyane kubera ko buri bwami bwemeraga ko hari ububasha budasanzwe umwami yashoboraga kubona muri iyo mihango, bigatuma igihugu cye kigira uburumbuke n'umunezero. Bwashyiraga ho rero abashinzwe iyo mihango. Ubwami bwose bwo mu karere k'ibiyaga bigari bwari bufite ubwiru. Mu by'ukuri biragoye kumenya ahantu n'igihe ubwiru batangiriye ho.<ref name=":0" />
=== Iherezo ry'Ubwiru bw'ingoma y'Abanyiginya<ref name=":0" /> ===
Ingoma y'Abanyiginya yagiye isigarana ubwiru bw'ingoma z'ibihugu yatsinze. Ubwiru bwabo bwatangiye guhabwa umwanya ukomeye mu buyobozi bw'igihugu ku ngoma z'abami Cyirima I Rugwe, Kigeli I Mukobanya, na Mibambwe I Mutabazi. Abandi bami ngo bagize uruhare rugaragara mu mitunganyirize y'ubwiru ni Ruganzu II Ndori na Yuhi IV Gahindiro. Abiru bagiye bagira ijambo riniri mu miyoborere y'igihugu.<ref name=":0" />
Mu mwaka wa 1925 ni bwo ubutegetsi bushinzwe ubuyobozi bw'u Rwanda bwavanyeho imihango y'Ubwiru, n'umutware w'inteko y'Abiru, Gashamura ka Rukangirashyamba, agacirwa i Burundi. Kuva mu mwaka 1931 umwami [[Mutara III Rudahigwa]] yimikwa n'Abategetsi bashinzwe ubuyobozi bw'u Rwanda, Abiru ntibongeye kugaragara mu mihango y'ibwami kuko igihugu cyari cyiyemeje kugendera ku matwara mashya ya gikiristu. Abiru bongeye gusunutsa umutwe mu gihe cy'iyimikwa ry'umwami Kigeli V Ndahindurwa amaze kwima yagerageje kuzanzamura urwo rwego ashyira ho Abiru bashya, ariko nta kintu kigaragara bakoze kuko hahise haba ho imyivumbagatanyo yo mu 1959 yaje kugera ku ivanwa ho ry'Ubwami.<ref name=":0" />
== Amashakiro:<ref name=":0" /> ==
[[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]]
pvq1x1bdj1cyy4vjrri9mxausrxbnfq
132186
132179
2026-06-18T11:07:16Z
Umutaramyi
14223
132186
wikitext
text/x-wiki
=== Iyo bavuze Ubwiru wumva ik?<ref name=":0">https://groups.google.com/g/collectifcres/c/8Hkbyz9Kixk?pli=1</ref> ===
Ubwiru ni imihango y'amabanga akomeye y'ibwami yakorwaga n'itsinda ry'abiru ari nabo bari bashinzwe kubungabunga amabanga y'ingoma. Ubwiru kandi bisobanura amabanga ntamenyekana.Ubwiru na none ni ijambo risobanura ibizwi na nyirubwite cyabgwa bene icyo kintu gusa.Ubwiru rero ni ijambo ryakoreshejwe cyane ku ngoma nyabami kuko ubwiru bwari amabanga y'ingoma yamenywaga n'abiru. Iyo mihango yose hamwe yari nk'amategeko agizwe n'ibice cumi n'umunani bita inzira, agateganya uburyo buhambaye bwo kurengera igihugu. Muri make , umuntu yavuga ko ubwiru ari imihango umwami yakoraga cyangwa yakorerwaga ho kugira ngo aronke ububasha buhambaye bwo kurengera igihugu byabanje gusuzumwa no kwigwaho n'abiru b'ingoma. Kurengera igihugu ni uguha buri kinyabuzima cyose imibereho myiza, uburumbuke n'amahoro. Uretse izerekeye ububasha bw'umwami bwihariye, inzira z'Ubwiru zerekeranye n'ibituma ibinyabuzima byose bishyika kuri izo ntego eshatu umwami aharanira: ubuhinzi, ubworozi, umuhigo, ubuvumvu, umuganura, umuriro, umwuzure, rukungugu.<ref name=":0" />
=== Ubwiru bwatangiye gute?<ref name=":0" /> ===
Ubwiru si umwihariko w'u Rwanda. Bwabonekaga mu bindi bihugu byinshi by'Afurika byagenderega ku mitegekere y'ubwiru. Ubwami bwo mu bihugu byo mu karere k'ibiyaga bigari bwari bufite imihango y'ubwiru: u [[Uburundi|Burundi]], u Bunyabungo, u Bushubi, u Bushiru, Cyingogo, u Busozo, u Bukunzi, u Buha, Karagwe, Ndorwa. Bityo rero, ubwiru si umwihariko w'ingoma nyiginya. Ubwiru si umwihariko w'ubwoko cyangwa w'umuryango. Ariko umwihariko w'ubwiru mu Rwanda ni uko ari ho honyine Abiru bashoboraga guhererekanya iyo mihango ku buryo ubu n'ubu. Ubwiru bugirze ingeri ikomeye y'uburage gakondo w'Abanyarwanda.<ref name=":0" />
Aho Abanyiginya bamariye kugira ingufu bakarema ingoma yabo bigarurira izindi zo mu klarere, Imihango y'ubwiru yari isanzwe ho bongeye ho iyindi. Bavuga ko Rubunga ari we wamenyesheje Gihanga ubwiru bw'ingoma y'Abarenge. Kubera iyo neza ye, yaje guhimbwa izina rya "Mwungura wunguye ingoma ubwiru". Umwami w'u Rwanda Mutara I Semugeshi yahawe "Inzira y'ishora" n'umwami w' u Burundi Mutaga II Nyamubi. Uyu yohereje mu Rwanda abiru be babiri (Nymwonda na Kiniga) kuyitoza abiru b'u Rwanda baboneye ho no kumenya ibindi bice by'ubwiru bw'i Burundi. Bavuga ko umwami Kigeli I Mukobanya yaronse ubwiru bw'Abatsobe b'i Bumbogo n'i Rukoma amaze kuhigarurira. Umwami Ruganzu II Ndori abuundutse yasanze umwami Minyaruko w'u Busigi amubwira iby'ubwiru bw'ingoma,amurangira n'aho abiru ba Ndahiro II Cyamatare bahishe ingoma z'u Rwanda. Umuhungu wa Minyaruko, Nyamigezi, ni we wagiye i Cyungo mu Buberuka kuramvura karinga na bagenzi bayo bane, nulo izo ngoma aziha Ruganzu II Ndori. Ibi byose biragaragaza ko ubwiru bw'ingoma y'Abanyiginya bwakomotse impande nyinshi. Abiru b'u Rwanda bagiye bongera ibyo bungutse mu byo basanganywe maze bakanihuza n'uruhiriri rw'imihango y'u Rwanda.<ref name=":0" />
Hari uwa kwibaza ati "Ubwiru bwatangiye kuba ho ryari?". Imihango y'ubwiru yabaye ho kuva kera cyane kubera ko buri bwami bwemeraga ko hari ububasha budasanzwe umwami yashoboraga kubona muri iyo mihango, bigatuma igihugu cye kigira uburumbuke n'umunezero. Bwashyiraga ho rero abashinzwe iyo mihango. Ubwami bwose bwo mu karere k'ibiyaga bigari bwari bufite ubwiru. Mu by'ukuri biragoye kumenya ahantu n'igihe ubwiru batangiriye ho.<ref name=":0" />
=== Iherezo ry'Ubwiru bw'ingoma y'Abanyiginya<ref name=":0" /> ===
Ingoma y'Abanyiginya yagiye isigarana ubwiru bw'ingoma z'ibihugu yatsinze. Ubwiru bwabo bwatangiye guhabwa umwanya ukomeye mu buyobozi bw'igihugu ku ngoma z'abami Cyirima I Rugwe, Kigeli I Mukobanya, na Mibambwe I Mutabazi. Abandi bami ngo bagize uruhare rugaragara mu mitunganyirize y'ubwiru ni Ruganzu II Ndori na Yuhi IV Gahindiro. Abiru bagiye bagira ijambo riniri mu miyoborere y'igihugu.<ref name=":0" />
Mu mwaka wa 1925 ni bwo ubutegetsi bushinzwe ubuyobozi bw'u Rwanda bwavanyeho imihango y'Ubwiru, n'umutware w'inteko y'Abiru, Gashamura ka Rukangirashyamba, agacirwa i Burundi. Kuva mu mwaka 1931 umwami [[Mutara III Rudahigwa]] yimikwa n'Abategetsi bashinzwe ubuyobozi bw'u Rwanda, Abiru ntibongeye kugaragara mu mihango y'ibwami kuko igihugu cyari cyiyemeje kugendera ku matwara mashya ya gikiristu. Abiru bongeye gusunutsa umutwe mu gihe cy'iyimikwa ry'umwami Kigeli V Ndahindurwa amaze kwima yagerageje kuzanzamura urwo rwego ashyira ho Abiru bashya, ariko nta kintu kigaragara bakoze kuko hahise haba ho imyivumbagatanyo yo mu 1959 yaje kugera ku ivanwa ho ry'Ubwami.<ref name=":0" />
== Amashakiro:<ref name=":0" /> ==
[[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]]
qcolxgnjxwf2qj9k8oc4dl19vgarzr9
132195
132186
2026-06-18T11:22:50Z
Umutaramyi
14223
132195
wikitext
text/x-wiki
=== Iyo bavuze Ubwiru wumva ik?<ref name=":0">https://groups.google.com/g/collectifcres/c/8Hkbyz9Kixk?pli=1</ref> ===
Ubwiru ni imihango y'amabanga akomeye y'ibwami yakorwaga n'itsinda ry'abiru ari nabo bari bashinzwe kubungabunga amabanga y'ingoma. Ubwiru kandi bisobanura amabanga ntamenyekana.Ubwiru na none ni ijambo risobanura ibizwi na nyirubwite cyabgwa bene icyo kintu gusa.Ubwiru rero ni ijambo ryakoreshejwe cyane ku ngoma nyabami kuko ubwiru bwari amabanga y'ingoma yamenywaga n'abiru. Iyo mihango yose hamwe yari nk'amategeko agizwe n'ibice cumi n'umunani bita inzira, agateganya uburyo buhambaye bwo kurengera igihugu. Muri make , umuntu yavuga ko ubwiru ari imihango umwami yakoraga cyangwa yakorerwaga ho kugira ngo aronke ububasha buhambaye bwo kurengera igihugu byabanje gusuzumwa no kwigwaho n'abiru b'ingoma. Kurengera igihugu ni uguha buri kinyabuzima cyose imibereho myiza, uburumbuke n'amahoro. Uretse izerekeye ububasha bw'umwami bwihariye, inzira z'Ubwiru zerekeranye n'ibituma ibinyabuzima byose bishyika kuri izo ntego eshatu umwami aharanira: ubuhinzi, ubworozi, umuhigo, ubuvumvu, umuganura, umuriro, umwuzure, rukungugu.<ref name=":0" />
=== Ubwiru bwatangiye gute?<ref name=":0" /> ===
Ubwiru si umwihariko w'u Rwanda. Bwabonekaga mu bindi bihugu byinshi by'Afurika byagenderega ku mitegekere y'ubwiru. Ubwami bwo mu bihugu byo mu karere k'ibiyaga bigari bwari bufite imihango y'ubwiru: u [[Uburundi|Burundi]], u Bunyabungo, u Bushubi, u Bushiru, Cyingogo, u Busozo, u Bukunzi, u Buha, Karagwe, Ndorwa. Bityo rero, ubwiru si umwihariko w'ingoma nyiginya. Ubwiru si umwihariko w'ubwoko cyangwa w'umuryango. Ariko umwihariko w'ubwiru mu Rwanda ni uko ari ho honyine Abiru bashoboraga guhererekanya iyo mihango ku buryo ubu n'ubu. Ubwiru bugirze ingeri ikomeye y'uburage gakondo w'Abanyarwanda.<ref name=":0" />
Aho Abanyiginya bamariye kugira ingufu bakarema ingoma yabo bigarurira izindi zo mu karere, Imihango y'ubwiru yari isanzweho bongeye ho iyindi. Bavuga ko Rubunga ari we wamenyesheje Gihanga ubwiru bw'ingoma y'Abarenge. Kubera iyo neza ye, yaje guhimbwa izina rya "Mwungura wunguye ingoma ubwiru". Umwami w'u Rwanda Mutara I Semugeshi yahawe "Inzira y'ishora" n'umwami w' u Burundi Mutaga II Nyamubi. Uyu yohereje mu Rwanda abiru be babiri (Nyamwonda na Kiniga) kuyitoza abiru b'u Rwanda baboneye ho no kumenya ibindi bice by'ubwiru bw'i Burundi. Bavuga ko umwami Kigeli I Mukobanya yaronse ubwiru bw'Abatsobe b'i Bumbogo n'i Rukoma amaze kuhigarurira. Umwami Ruganzu II Ndori abuundutse yasanze umwami Minyaruko w'u Busigi amubwira iby'ubwiru bw'ingoma,amurangira n'aho abiru ba Ndahiro II Cyamatare bahishe ingoma z'u Rwanda. Umuhungu wa Minyaruko, Nyamigezi, ni we wagiye i Cyungo mu Buberuka kuramvura karinga na bagenzi bayo bane, nuko izo ngoma aziha Ruganzu II Ndori. Ibi byose biragaragaza ko ubwiru bw'ingoma y'Abanyiginya bwakomotse impande nyinshi. Abiru b'u Rwanda bagiye bongera ibyo bungutse mu byo basanganywe maze bakanihuza n'uruhiriri rw'imihango y'u Rwanda.<ref name=":0" />
Hari uwa kwibaza ati "Ubwiru bwatangiye kuba ho ryari?". Imihango y'ubwiru yabaye ho kuva kera cyane kubera ko buri bwami bwemeraga ko hari ububasha budasanzwe umwami yashoboraga kubona muri iyo mihango, bigatuma igihugu cye kigira uburumbuke n'umunezero. Bwashyiraga ho rero abashinzwe iyo mihango. Ubwami bwose bwo mu karere k'ibiyaga bigari bwari bufite ubwiru. Mu by'ukuri biragoye kumenya ahantu n'igihe ubwiru batangiriye ho.<ref name=":0" />
=== Iherezo ry'Ubwiru bw'ingoma y'Abanyiginya<ref name=":0" /> ===
Ingoma y'Abanyiginya yagiye isigarana ubwiru bw'ingoma z'ibihugu yatsinze. Ubwiru bwabo bwatangiye guhabwa umwanya ukomeye mu buyobozi bw'igihugu ku ngoma z'abami Cyirima I Rugwe, Kigeli I Mukobanya, na Mibambwe I Mutabazi. Abandi bami ngo bagize uruhare rugaragara mu mitunganyirize y'ubwiru ni Ruganzu II Ndori na Yuhi IV Gahindiro. Abiru bagiye bagira ijambo riniri mu miyoborere y'igihugu.<ref name=":0" />
Mu mwaka wa 1925 ni bwo ubutegetsi bushinzwe ubuyobozi bw'u Rwanda bwavanyeho imihango y'Ubwiru, n'umutware w'inteko y'Abiru, Gashamura ka Rukangirashyamba, agacirwa i Burundi. Kuva mu mwaka 1931 umwami [[Mutara III Rudahigwa]] yimikwa n'Abategetsi bashinzwe ubuyobozi bw'u Rwanda, Abiru ntibongeye kugaragara mu mihango y'ibwami kuko igihugu cyari cyiyemeje kugendera ku matwara mashya ya gikiristu. Abiru bongeye gusunutsa umutwe mu gihe cy'iyimikwa ry'umwami Kigeli V Ndahindurwa amaze kwima yagerageje kuzanzamura urwo rwego ashyira ho Abiru bashya, ariko nta kintu kigaragara bakoze kuko hahise haba ho imyivumbagatanyo yo mu 1959 yaje kugera ku ivanwa ho ry'Ubwami.<ref name=":0" />
== Amashakiro:<ref name=":0" /> ==
[[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]]
o95fsoke220urb8u9ioq0mzrhrr2fvy
132200
132195
2026-06-18T11:40:31Z
Umutaramyi
14223
132200
wikitext
text/x-wiki
=== Iyo bavuze Ubwiru wumva ik?<ref name=":0">https://groups.google.com/g/collectifcres/c/8Hkbyz9Kixk?pli=1</ref> ===
Ubwiru ni imihango y'amabanga akomeye y'ibwami yakorwaga n'itsinda ry'abiru ari nabo bari bashinzwe kubungabunga amabanga y'ingoma. Ubwiru kandi bisobanura amabanga ntamenyekana.Ubwiru na none ni ijambo risobanura ibizwi na nyirubwite cyabgwa bene icyo kintu gusa.Ubwiru rero ni ijambo ryakoreshejwe cyane ku ngoma nyabami kuko ubwiru bwari amabanga y'ingoma yamenywaga n'abiru. Iyo mihango yose hamwe yari nk'amategeko agizwe n'ibice cumi n'umunani bita inzira, agateganya uburyo buhambaye bwo kurengera igihugu. Muri make , umuntu yavuga ko ubwiru ari imihango umwami yakoraga cyangwa yakorerwaga ho kugira ngo aronke ububasha buhambaye bwo kurengera igihugu byabanje gusuzumwa no kwigwaho n'abiru b'ingoma. Kurengera igihugu ni uguha buri kinyabuzima cyose imibereho myiza, uburumbuke n'amahoro. Uretse izerekeye ububasha bw'umwami bwihariye, inzira z'Ubwiru zerekeranye n'ibituma ibinyabuzima byose bishyika kuri izo ntego eshatu umwami aharanira: ubuhinzi, ubworozi, umuhigo, ubuvumvu, umuganura, umuriro, umwuzure, rukungugu.<ref name=":0" />
=== Ubwiru bwatangiye gute?<ref name=":0" /> ===
Ubwiru si umwihariko w'u Rwanda. Bwabonekaga mu bindi bihugu byinshi by'Afurika byagenderega ku mitegekere y'ubwiru. Ubwami bwo mu bihugu byo mu karere k'ibiyaga bigari bwari bufite imihango y'ubwiru: u [[Uburundi|Burundi]], u Bunyabungo, u Bushubi, u Bushiru, Cyingogo, u Busozo, u Bukunzi, u Buha, Karagwe, Ndorwa. Bityo rero, ubwiru si umwihariko w'ingoma nyiginya. Ubwiru si umwihariko w'ubwoko cyangwa w'umuryango. Ariko umwihariko w'ubwiru mu Rwanda ni uko ari ho honyine Abiru bashoboraga guhererekanya iyo mihango ku buryo ubu n'ubu. Ubwiru bugirze ingeri ikomeye y'uburage gakondo w'Abanyarwanda.<ref name=":0" />
Aho Abanyiginya bamariye kugira ingufu bakarema ingoma yabo bigarurira izindi zo mu karere, Imihango y'ubwiru yari isanzweho bongeye ho iyindi. Bavuga ko Rubunga ari we wamenyesheje Gihanga ubwiru bw'ingoma y'Abarenge. Kubera iyo neza ye, yaje guhimbwa izina rya "Mwungura wunguye ingoma ubwiru". Umwami w'u Rwanda Mutara I Semugeshi yahawe "Inzira y'ishora" n'umwami w' u Burundi Mutaga II Nyamubi. Uyu yohereje mu Rwanda abiru be babiri (Nyamwonda na Kiniga) kuyitoza abiru b'u Rwanda baboneye ho no kumenya ibindi bice by'ubwiru bw'i Burundi. Bavuga ko umwami Kigeli I Mukobanya yaronse ubwiru bw'Abatsobe b'i Bumbogo n'i Rukoma amaze kuhigarurira. Umwami Ruganzu II Ndori abuundutse yasanze umwami Minyaruko w'u Busigi amubwira iby'ubwiru bw'ingoma,amurangira n'aho abiru ba Ndahiro II Cyamatare bahishe ingoma z'u Rwanda. Umuhungu wa Minyaruko, Nyamigezi, ni we wagiye i Cyungo mu Buberuka kuramvura karinga na bagenzi bayo bane, nuko izo ngoma aziha Ruganzu II Ndori. Ibi byose biragaragaza ko ubwiru bw'ingoma y'Abanyiginya bwakomotse impande nyinshi. Abiru b'u Rwanda bagiye bongera ibyo bungutse mu byo basanganywe maze bakanihuza n'uruhiriri rw'imihango y'u Rwanda.<ref name=":0" />
Hari uwa kwibaza ati "Ubwiru bwatangiye kubaho ryari?". Imihango y'ubwiru yabayeho kuva kera cyane kubera ko buri bwami bwemeraga ko hari ububasha budasanzwe umwami yashoboraga kubona muri iyo mihango, bigatuma igihugu cye kigira uburumbuke n'umunezero. Bwashyiragaho rero abashinzwe iyo mihango. Ubwami bwose bwo mu karere k'ibiyaga bigari bwari bufite ubwiru. Mu by'ukuri biragoye kumenya ahantu n'igihe ubwiru byatangiriyeho.<ref name=":0" />
=== Iherezo ry'ubwiru bw'ingoma y'Abanyiginya<ref name=":0" /> ===
Ingoma y'Abanyiginya yagiye isigarana ubwiru bw'ingoma z'ibihugu yatsinze. Ubwiru bwabo bwatangiye guhabwa umwanya ukomeye mu buyobozi bw'igihugu ku ngoma z'abami Cyirima I Rugwe, Kigeli I Mukobanya, na Mibambwe I Mutabazi. Abandi bami ngo bagize uruhare rugaragara mu mitunganyirize y'ubwiru ni Ruganzu II Ndori na Yuhi IV Gahindiro. Abiru bagiye bagira ijambo riniri mu miyoborere y'igihugu.<ref name=":0" />
Mu mwaka wa 1925 ni bwo ubutegetsi bushinzwe ubuyobozi bw'u Rwanda bwavanyeho imihango y'ubwiru, n'umutware w'inteko y'Abiru, Gashamura ka Rukangirashyamba, agacirwa i Burundi. Kuva mu mwaka 1931 umwami [[Mutara III Rudahigwa]] yimikwa n'Abategetsi bashinzwe ubuyobozi bw'u Rwanda, abiru ntibongeye kugaragara mu mihango y'ibwami kuko igihugu cyari cyiyemeje kugendera ku matwara mashya ya gikiristu. Abiru bongeye kubyutsa umutwe mu gihe cy'iyimikwa ry'umwami Kigeli V Ndahindurwa amaze kwima yagerageje kuzanzamura urwo rwego ashyira ho Abiru bashya, ariko nta kintu kigaragara bakoze kuko hahise habaho imyivumbagatanyo yo mu 1959 yaje kugera ku ivanwaho ry'ubwami.<ref name=":0" />
== Amashakiro:<ref name=":0" /> ==
[[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]]
btj29omr40ejp3h3aevwa132uo2sbci
Abanyarwanda
0
18801
132103
131731
2026-06-18T09:44:10Z
Niyobuhungiro Emmy
18409
mpinduye imyandikire
132103
wikitext
text/x-wiki
"A'''banyarwanda'''" ni zina rikubiyemo abaturage b'u [[Rwanda]] n'abaturarwanda kandi rifitanye isano ya bugufi n'umuco n'amateka by'abanyarwanda n' u Rwanda ubwarwo. Abanyarwanda bavuga ururimi rw'ikinyarwanda nk'ururimi kavukire. Mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]], [[inka]] ifatwa nk'ikimenyetso cy'ubukungu ndetse igahabwa agaciro gakomeye aho ihabwa n'amazina ndetse ikagenerwa imvugo yihariye ariyo ubwayo n'ibijyanye nayo nk'ibyansi n' amata...
* [[Dosiye:GUCUNDA AMATA M'UGISABO.jpg|thumb|'''GUCUNDA AMATA M'UGISABO''']]'''Abaturage b'u [[Rwanda]]:''' "Abanyarwanda" ni abanyarwanda n' abaturarwanda( abantu bose baba mu Rwanda ari abadafite ubwenegihugu bw'u Rwanda bitewe n'impamvu zitandukanye zabazanye cyangwa zihababesheje.
* '''Abakomoka mu Rwanda:''' ni abantu bose bafite inkomoko mu Rwanda bashobora kuba bahatuye cyangwa batahatuye ku bw'impamvu zitandukanye aho baba bari hose ku isi.
* '''Umuco n'amateka:''' Ubusobanuro bw'ijambo "Abanyarwanda" ntibwerekeye ku bantu gusa, ahubwo burimo umuco n' amateka.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cn9zw3gnz7xo</ref>
== Amashakiro ==
* Nest, Michael, hamwe na Francois Grigno na Emizet F. Kisangani (2006). "[[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]: Ibipimo by'ubukungu by'intambara n'amahoro" Lynne Rienner Publishers, Boulder, CO (pp. 20-24)
* http://www.unhcr.org/publ/PUBL/46dbd79a2.html
[[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]]
<references />
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
8gwiqov5rpoxiust1n8ffyu3df3yo1v
132126
132103
2026-06-18T10:06:03Z
Niyobuhungiro Emmy
18409
Nongeyemo ibisobanuro
132126
wikitext
text/x-wiki
"A'''banyarwanda'''" ni zina rikubiyemo abaturage b'u [[Rwanda]] n'abaturarwanda kandi rifitanye isano ya bugufi n'umuco n'amateka by'abanyarwanda n' u Rwanda ubwarwo. Abanyarwanda bavuga ururimi rw'ikinyarwanda nk'ururimi kavukire. Mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]], [[inka]] ifatwa nk'ikimenyetso cy'ubukungu ndetse igahabwa agaciro gakomeye aho ihabwa n'amazina ndetse ikagenerwa imvugo yihariye ariyo ubwayo n'ibijyanye nayo nk'ibyansi n' amata...ikindi umuco ni umusingi ugomba kubakirwaho igihugu bityo rero Abanyarwanda bakwiriye kuwumenya no kuwuteza imbera
* [[Dosiye:GUCUNDA AMATA M'UGISABO.jpg|thumb|'''GUCUNDA AMATA M'UGISABO''']]'''Abaturage b'u [[Rwanda]]:''' "Abanyarwanda" ni abanyarwanda n' abaturarwanda( abantu bose baba mu Rwanda ari abadafite ubwenegihugu bw'u Rwanda bitewe n'impamvu zitandukanye zabazanye cyangwa zihababesheje.
* '''Abakomoka mu Rwanda:''' ni abantu bose bafite inkomoko mu Rwanda bashobora kuba bahatuye cyangwa batahatuye ku bw'impamvu zitandukanye aho baba bari hose ku isi.
* '''Umuco n'amateka:''' Ubusobanuro bw'ijambo "Abanyarwanda" ntibwerekeye ku bantu gusa, ahubwo burimo umuco n' amateka.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cn9zw3gnz7xo</ref>
== Amashakiro ==
* Nest, Michael, hamwe na Francois Grigno na Emizet F. Kisangani (2006). "[[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]: Ibipimo by'ubukungu by'intambara n'amahoro" Lynne Rienner Publishers, Boulder, CO (pp. 20-24)
* http://www.unhcr.org/publ/PUBL/46dbd79a2.html
[[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]]
<references />
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
sr118og8vor5yr1b37qgvl7w79ieq66
132130
132126
2026-06-18T10:07:55Z
Niyobuhungiro Emmy
18409
mpinduye imyandikire
132130
wikitext
text/x-wiki
"A'''banyarwanda'''" ni zina rikubiyemo abaturage b'u [[Rwanda]] n'abaturarwanda kandi rifitanye isano ya bugufi n'umuco n'amateka by'abanyarwanda n' u Rwanda ubwarwo. Abanyarwanda bavuga ururimi rw'ikinyarwanda nk'ururimi kavukire. Mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]], [[inka]] ifatwa nk'ikimenyetso cy'ubukungu ndetse igahabwa agaciro gakomeye aho ihabwa n'amazina ndetse ikagenerwa imvugo yihariye ariyo ubwayo n'ibijyanye nayo nk'ibyansi n' amata...ikindi umuco ni umusingi ugomba kubakirwaho igihugu bityo rero Abanyarwanda bakwiriye kuwumenya no kuwuteza imbera.
* [[Dosiye:GUCUNDA AMATA M'UGISABO.jpg|thumb|'''GUCUNDA AMATA M'UGISABO''']]'''Abaturage b'u [[Rwanda]]:''' "Abanyarwanda" ni abanyarwanda n' abaturarwanda( abantu bose baba mu Rwanda ari abadafite ubwenegihugu bw'u Rwanda bitewe n'impamvu zitandukanye zabazanye cyangwa zihababesheje.
* '''Abakomoka mu Rwanda:''' ni abantu bose bafite inkomoko mu Rwanda bashobora kuba bahatuye cyangwa batahatuye ku bw'impamvu zitandukanye aho baba bari hose ku isi.
* '''Umuco n'amateka:''' Ubusobanuro bw'ijambo "Abanyarwanda" ntibwerekeye ku bantu gusa, ahubwo burimo umuco n' amateka.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cn9zw3gnz7xo</ref>
== Amashakiro ==
* Nest, Michael, hamwe na Francois Grigno na Emizet F. Kisangani (2006). "[[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]: Ibipimo by'ubukungu by'intambara n'amahoro" Lynne Rienner Publishers, Boulder, CO (pp. 20-24)
* http://www.unhcr.org/publ/PUBL/46dbd79a2.html
[[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]]
<references />
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
pd6p9tamuv8pv5ry99pp9e3u9cwrxp8
132146
132130
2026-06-18T10:19:51Z
Niyobuhungiro Emmy
18409
referencing
132146
wikitext
text/x-wiki
"A'''banyarwanda'''" ni zina rikubiyemo abaturage b'u [[Rwanda]] n'abaturarwanda kandi rifitanye isano ya bugufi n'umuco n'amateka by'abanyarwanda n' u Rwanda ubwarwo. Abanyarwanda bavuga ururimi rw'ikinyarwanda nk'ururimi kavukire. Mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]], [[inka]] ifatwa nk'ikimenyetso cy'ubukungu ndetse igahabwa agaciro gakomeye aho ihabwa n'amazina ndetse ikagenerwa imvugo yihariye ariyo ubwayo n'ibijyanye nayo nk'ibyansi n' amata...ikindi umuco ni umusingi ugomba kubakirwaho igihugu bityo rero Abanyarwanda bakwiriye kuwumenya no kuwuteza imbera.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/IMYAMBARIRE_Y_ABANYARWANDA_MU_NDORERWAMO_Y_UMUCO_N_ITERAMBERE.pdf</ref>
* [[Dosiye:GUCUNDA AMATA M'UGISABO.jpg|thumb|'''GUCUNDA AMATA M'UGISABO''']]'''Abaturage b'u [[Rwanda]]:''' "Abanyarwanda" ni abanyarwanda n' abaturarwanda( abantu bose baba mu Rwanda ari abadafite ubwenegihugu bw'u Rwanda bitewe n'impamvu zitandukanye zabazanye cyangwa zihababesheje.
* '''Abakomoka mu Rwanda:''' ni abantu bose bafite inkomoko mu Rwanda bashobora kuba bahatuye cyangwa batahatuye ku bw'impamvu zitandukanye aho baba bari hose ku isi.
* '''Umuco n'amateka:''' Ubusobanuro bw'ijambo "Abanyarwanda" ntibwerekeye ku bantu gusa, ahubwo burimo umuco n' amateka.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cn9zw3gnz7xo</ref>
== Amashakiro ==
* Nest, Michael, hamwe na Francois Grigno na Emizet F. Kisangani (2006). "[[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]: Ibipimo by'ubukungu by'intambara n'amahoro" Lynne Rienner Publishers, Boulder, CO (pp. 20-24)
* http://www.unhcr.org/publ/PUBL/46dbd79a2.html
[[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]]
<references />
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
Ã
p9qf95a9v3sslqjqncn9ejpknawwugt
132158
132146
2026-06-18T10:27:24Z
Niyobuhungiro Emmy
18409
nongeyemo amagambo
132158
wikitext
text/x-wiki
"A'''banyarwanda'''" ni zina rikubiyemo abaturage b'u [[Rwanda]] n'abaturarwanda kandi rifitanye isano ya bugufi n'umuco n'amateka by'abanyarwanda n' u Rwanda ubwarwo. Abanyarwanda bavuga ururimi rw'ikinyarwanda nk'ururimi kavukire. Mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]], [[inka]] ifatwa nk'ikimenyetso cy'ubukungu ndetse igahabwa agaciro gakomeye aho ihabwa n'amazina ndetse ikagenerwa imvugo yihariye ariyo ubwayo n'ibijyanye nayo nk'ibyansi n' amata...ikindi umuco ni umusingi ugomba kubakirwaho igihugu bityo rero Abanyarwanda bakwiriye kuwumenya no kuwuteza imbera. Muho umuco wabanyarwanda ugaragarira ni mumyambarire yabo.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/IMYAMBARIRE_Y_ABANYARWANDA_MU_NDORERWAMO_Y_UMUCO_N_ITERAMBERE.pdf</ref>
* [[Dosiye:GUCUNDA AMATA M'UGISABO.jpg|thumb|'''GUCUNDA AMATA M'UGISABO''']]'''Abaturage b'u [[Rwanda]]:''' "Abanyarwanda" ni abanyarwanda n' abaturarwanda( abantu bose baba mu Rwanda ari abadafite ubwenegihugu bw'u Rwanda bitewe n'impamvu zitandukanye zabazanye cyangwa zihababesheje.
* '''Abakomoka mu Rwanda:''' ni abantu bose bafite inkomoko mu Rwanda bashobora kuba bahatuye cyangwa batahatuye ku bw'impamvu zitandukanye aho baba bari hose ku isi.
* '''Umuco n'amateka:''' Ubusobanuro bw'ijambo "Abanyarwanda" ntibwerekeye ku bantu gusa, ahubwo burimo umuco n' amateka.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cn9zw3gnz7xo</ref>
== Amashakiro ==
* Nest, Michael, hamwe na Francois Grigno na Emizet F. Kisangani (2006). "[[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]: Ibipimo by'ubukungu by'intambara n'amahoro" Lynne Rienner Publishers, Boulder, CO (pp. 20-24)
* http://www.unhcr.org/publ/PUBL/46dbd79a2.html
[[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]]
<references />
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
Ã
0tw5p3zqfj44dmz76jlovm569pgka0f
132161
132158
2026-06-18T10:29:09Z
Niyobuhungiro Emmy
18409
Mpinduye imyandikire
132161
wikitext
text/x-wiki
"A'''banyarwanda'''" ni zina rikubiyemo abaturage b'u [[Rwanda]] n'abaturarwanda kandi rifitanye isano ya bugufi n'umuco n'amateka by'abanyarwanda n' u Rwanda ubwarwo. Abanyarwanda bavuga ururimi rw'ikinyarwanda nk'ururimi kavukire. Mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]], [[inka]] ifatwa nk'ikimenyetso cy'ubukungu ndetse igahabwa agaciro gakomeye aho ihabwa n'amazina ndetse ikagenerwa imvugo yihariye ariyo ubwayo n'ibijyanye nayo nk'ibyansi n' amata...ikindi umuco ni umusingi ugomba kubakirwaho igihugu bityo rero Abanyarwanda bakwiriye kuwumenya no kuwuteza imbera. Muho umuco w'abanyarwanda ugaragarira ni mu myambarire yabo.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/IMYAMBARIRE_Y_ABANYARWANDA_MU_NDORERWAMO_Y_UMUCO_N_ITERAMBERE.pdf</ref>
* [[Dosiye:GUCUNDA AMATA M'UGISABO.jpg|thumb|'''GUCUNDA AMATA M'UGISABO''']]'''Abaturage b'u [[Rwanda]]:''' "Abanyarwanda" ni abanyarwanda n' abaturarwanda( abantu bose baba mu Rwanda ari abadafite ubwenegihugu bw'u Rwanda bitewe n'impamvu zitandukanye zabazanye cyangwa zihababesheje.
* '''Abakomoka mu Rwanda:''' ni abantu bose bafite inkomoko mu Rwanda bashobora kuba bahatuye cyangwa batahatuye ku bw'impamvu zitandukanye aho baba bari hose ku isi.
* '''Umuco n'amateka:''' Ubusobanuro bw'ijambo "Abanyarwanda" ntibwerekeye ku bantu gusa, ahubwo burimo umuco n' amateka.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cn9zw3gnz7xo</ref>
== Amashakiro ==
* Nest, Michael, hamwe na Francois Grigno na Emizet F. Kisangani (2006). "[[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]: Ibipimo by'ubukungu by'intambara n'amahoro" Lynne Rienner Publishers, Boulder, CO (pp. 20-24)
* http://www.unhcr.org/publ/PUBL/46dbd79a2.html
[[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]]
<references />
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
Ã
30wp5oqlok4f3hter9zyobfgf9y9sos
132184
132161
2026-06-18T11:02:49Z
Niyobuhungiro Emmy
18409
Nongeyemo amakuru avuga ku Banyarwanda
132184
wikitext
text/x-wiki
"A'''banyarwanda'''" ni zina rikubiyemo abaturage b'u [[Rwanda]] n'abaturarwanda kandi rifitanye isano ya bugufi n'umuco n'amateka by'abanyarwanda n' u Rwanda ubwarwo. Abanyarwanda bavuga ururimi rw'ikinyarwanda nk'ururimi kavukire. Mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]], [[inka]] ifatwa nk'ikimenyetso cy'ubukungu ndetse igahabwa agaciro gakomeye aho ihabwa n'amazina ndetse ikagenerwa imvugo yihariye ariyo ubwayo n'ibijyanye nayo nk'ibyansi n' amata...ikindi umuco ni umusingi ugomba kubakirwaho igihugu bityo rero Abanyarwanda bakwiriye kuwumenya no kuwuteza imbera. Muho umuco w'abanyarwanda ugaragarira ni mu myambarire yabo.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/IMYAMBARIRE_Y_ABANYARWANDA_MU_NDORERWAMO_Y_UMUCO_N_ITERAMBERE.pdf</ref>
* [[Dosiye:GUCUNDA AMATA M'UGISABO.jpg|thumb|'''GUCUNDA AMATA M'UGISABO''']]'''Abaturage b'u [[Rwanda]]:''' "Abanyarwanda" ni abanyarwanda n' abaturarwanda( abantu bose baba mu Rwanda ari abafite ndetse ntabadafite ubwenegihugu bw'u Rwanda) bitewe n'impamvu zitandukanye zabazanye cyangwa zihababesheje. Ubu abanyarwanda ni miliyoni zisaga 14.
* '''Abakomoka mu Rwanda:''' ni abantu bose bafite inkomoko mu Rwanda bashobora kuba bahatuye cyangwa batahatuye ku bw'impamvu zitandukanye aho baba bari hose ku isi.
* '''Umuco n'amateka:''' Ubusobanuro bw'ijambo "Abanyarwanda" ntibwerekeye ku bantu gusa, ahubwo burimo umuco n' amateka.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cn9zw3gnz7xo</ref>
== Amashakiro ==
* Nest, Michael, hamwe na Francois Grigno na Emizet F. Kisangani (2006). "[[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]: Ibipimo by'ubukungu by'intambara n'amahoro" Lynne Rienner Publishers, Boulder, CO (pp. 20-24)
* http://www.unhcr.org/publ/PUBL/46dbd79a2.html
[[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]]
<references />
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
Ã
ho34wj864dak0xmglt0itwirywm28xx
RUGEZI SWAMP
0
18866
132018
131439
2026-06-17T20:39:43Z
NSHUTIYIMANA Moise
17987
Imyandikire
132018
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rugezi wetland (cropped).jpg|thumb|Igishanga cya Rugezi]]
Igishanga cya Rugezi n' icyanya gikomye kikaba indiri y' urusobe rw' ibinyabuzima ndetse n' icumbi ry' inyamanswa nk'inyoni z'imisambi n' incenceberi ndetse n'izindi zinyuranye, kikaba gifitiye akamaro abagituriye n' igihugu muri rusange.
AHO GIHEREREYE
Urugezi ni igishanga giherereye mu karere ka Burera mu majyaruguru y'u Rwanda , gikikijwe n' imirenge ya Butaro, Rwerere, Rusarabuye, Kivuye, Ruhunde na Gatebe yo mu karere ka Burera ndetse n'indi ibiri yo mu karere ka Gicumbi ariyo miyove na nyankenke.<sup>[1]</sup>igishanga cy’Urugezi, kigeze kwangirika amashanyarazi arabura cyane, bityo Leta imaze kugisana arongera araboneka.''Mu Rwanda hari amoko atatu y’ibishanga: ibishanga bikomye, ibishanga bikoreshwa habanje gufata imigambi yo kubirengera, n’ibishanga byakoreshwa nta kibazo. Muri byo Kamiranzovu, Rugezi n’Akagera ntibyemerewe guhingwamo.''
''ICYO KIMARIYE ABATURAGE NA LETA''
[[Dosiye:Florida freshwater swamp usgov image.jpg|thumb]]
Urugezi nk' icyanya gikomye ni igicumbi cy' ubukerarugendo ndetse kikaba gicumbikiye inyoni twavuga nk' imisambi n'izindi, kandi nanone kikagira n' umugezi wa Rugezi amazi yawo niyo atanga amashanyarazi ku rugomero rwa ntaruka ndetse akanisuka mu kiyaga cya Burera.
Igishanga cya Rugezi, giherereye mu karere ka Burera, usanga gikungahaye ku rusobe rw’ibinyabuzima birimo ibyatsi bitohagiye, hakiberamo amoko y’inyoni yitwa inceberi zitaboneka ahandi ku Isi kandi zikunzwe n’abakerarugendo, gitanga kandi amazi menshi akoreshwa mu rugomero rwa Ntaruka akanatanga umugezi wa Mukungwa.Iki gishanga avuga ko ari umutungo kamere ufitiye igihugu akamaro, bityo abagituriye kuri ubu ntibakigihinga kuko kera wasangaga hanakorwamo ubuhinzi n’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro
Umuyobozi w’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibidukikije yavuze ko igishanga cya Rugezi kiri mu bikomye, kandi nta wemerewe kugihingamo kuko rimwe abaturage bigeze kugihingamo bituma umuriro w’amashanyarazi uba muke mu gihe amazi y’iki gishanga ari yo atanga urugomero rwa Ntaruka.
Amashakiro
<ref>[[RUGEZI SWAMP]]</ref>
<ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/rema-irasaba-abaturiye-igishanga-cya-rugezi-kugifata-neza</ref>
<ref>https://www.kigalitoday.com/umutekano/imbere-mu-gihugu/article/burera-inkuba-yatumye-igishanga-cya-rugezi-gifatwa-n-inkongi-y-umuriro</ref>
igoui18kbyv9lyfy00t0c16hhy7w2oo
Abaturiye parike y'ibirunga
0
18935
132070
107995
2026-06-18T09:12:44Z
Igiraneza Divine
15375
impinduka
132070
wikitext
text/x-wiki
Abaturage baturiye [[pariki]] y'igihugu y'ibirunga ibamo ingagi baravuga ko bamaze gusobanukirwa akamaro ku rusobe rw'ibinyabuzima ndetse n'ubutaka bakaba babirinda ababyangiza. Bamwe mu baturage babona akazi muri parike ko guherekeza bamukerarugendo baza gusura inyamanswa yemeza ko amaze kujyana nabiganjemo abakomeye ku [[isi]] baba baturutse hirya no hino akabageza aho ziherereye abafasha no gusobanukirwa imibereho yazo.[https://isangostar.rw/musanze-abaturiye-parike-yigihugu-yibirunga-bamaze-gusobanukirwa-akamaro-kurusobe-rwibinyabuzima]
== AMASHAKIRO; ==
https://isangostar.rw/musanze-abaturiye-parike-yigihugu-yibirunga-bamaze-gusobanukirwa-akamaro-kurusobe-rwibinyabuzima
n4c8o0aay8581fb8ce728qi97q3rg2z
APEBU Nyamata
0
19172
132072
129305
2026-06-18T09:15:16Z
Divine2004
10613
Iminduka
132072
wikitext
text/x-wiki
'''APEBU Nyamata''' ni ishuri ryisumbuye riherereye mu murenge wa Nyamata ho mu karere ka Bugesera.
'''Amateka y'ishuri rya APEBU'''
Iri shuri rifitanye isano n'amateka yaranze u [[Rwanda]] mu bihe bitandukanye na mbere ya Jenoside yakorewe abatutsi mu Rwanda mu mwaka wa 1994. Iri shuri ryatangijwe n'ababyeyi bishyize hamwe muri icyo gihe mbere ya Jenoside, nyuma yo kuhagera bagiye kujugunywa (Abahoze babarizwa mu bwoko b'abatutsi) kugira ngo bazicwe n'isazi ya tsetse kuko hari mu mashyamba cyane. Abagiye barokoka bagiye biyungayunga bashyira hamwe imbaraga zabo kugirango abana babo babone ishuri bigamo bashinga ishuri yisumbuye rya APEBU riherereye mu murenge wa Nyamata mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|ntara y'Iburasirazuba]]. <ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/uburezi/amashuri/article/bugesera-bishimira-ko-bageze-ku-mashuri-yisumbuye-71-bavuye-kuri-abiri</ref>
'''Uko ishuri rihagaze kuri iki gihe'''
Kuva iri shuri ryatangira muri icyo gihe, ryagiye rikura ndetse rigenda ryagura n'ibyo rikora hagendewe kubyo abatuye muri aka karere bakeneye. Kuri ubu ishuri rifite amashami atandukanye yigamo abana b'abanyarwanda (abahungu n'abakobwa). Iri shuri ryabaye rimwe mu byahinduye imibereho y'abanyarwanda cyane cyane abatuye n'abahana imbibi n'akarere ka Bugesera. <ref>https://mabumbe.com/za/apebu-nyamata-application-courses-contacts-fees/#google_vignette</ref>
== Mbere ya jenoside yakorewe abatutsi mu Rwanda 1994 ==
Mbere ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994, umurenge wa Bugesera wabarurwaga muri Superefegitura ya Kanazi, muri Perefegitura ya Kigali Ngali. Abenshi muri aba bashinze iri shuri muri iyi perefegitura, bari barahagejejwe no kuhajugunywa kugira ngo bazicwe n'isazi ya Tsetse kuko batari bakunzwe n'ubutegetsi bw'u Rwanda bwariho icyo gihe. Batabitewe n'uko batari kubona aho bohereza abana babo kugira ngo bige nk'abandi banyarwanda bose, ahubwo bitewe n'ivanguramoko ryariho, abari baratsikamiwe n'ubwo butegetsi bahisemo gushyira hamwe imbaraga zabo bashinga ishuri mu Rwego rwo kwiteza imbere n'igihugu muri rusange. Uretse iri shuri hashinzwe n'irindi ryigishaga ibijyanye n’imyuga ryitwaga AJEPO (Association des Jeune Professionel).
== Abanyeshuri ba Apebu nyamata biyemeje guca ukubiri n'icyaha ==
My rwego two gukomeza kuganiriza abanyeshuri my bigo bitandukanye bashishikarizwa kwirinda no gukumira ibyaha ,ku itariki ya 28 Mata; polisi y'u Rwanda ikorera mu karere ka Bugesera yahaye ikiganiro cyo kwirinda ibyaha bitandukanye abanyeshuri 252 biga mu ishuri ryisumbuye rya Apebu nyamata.<ref>[https://police.gov.rw/rw/amakuru/amakuru-ya-polisi/news-detail/news/bugesera-abanyeshuri-ba-apebu-nyamata-biyemeje-guca-ukubiri-nibyaha/#:~:text=Mu%20rwego%20rwo%20gukomeza%20kuganiriza,ishuri%20ryisumbuye%20rya%20APEBU%20Nyamata. https://police.gov.rw/rw/amakuru/amakuru-ya-polisi/news-detail/news/bugesera-abanyeshuri-ba-apebu-nyamata-biyemeje-guca-ukubiri-nibyaha/#:~:text=Mu%20rwego%20rwo%20gukomeza%20kuganiriza,ishuri%20ryisumbuye%20rya%20APEBU%20Nyamata.]</ref>
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
d50clthp97wpji50dl8yrc2dmfuzh73
132127
132072
2026-06-18T10:06:13Z
Igiraneza Divine
15375
impinduka
132127
wikitext
text/x-wiki
'''APEBU Nyamata''' ni ishuri ryisumbuye riherereye mu murenge wa Nyamata ho mu karere ka Bugesera.
'''Amateka y'ishuri rya APEBU'''
Iri shuri rifitanye isano n'amateka yaranze u [[Rwanda]] mu bihe bitandukanye na mbere ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu mwaka wa 1994. Iri shuri ryatangijwe n'ababyeyi bishyize hamwe muri icyo gihe mbere ya Jenoside, nyuma yo kuhagera bagiye kujugunywa (Abahoze babarizwa mu bwoko b'abatutsi) kugira ngo bazicwe n'isazi ya tsetse kuko hari mu mashyamba cyane. Abagiye barokoka bagiye biyungayunga bashyira hamwe imbaraga zabo kugira ngo abana babo babone ishuri bigamo bashinga ishuri ryisumbuye rya APEBU riherereye mu murenge wa Nyamata mu [[Akarere ka Bugesera|Karere ka Bugesera]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|ntara y'Iburasirazuba]]. <ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/uburezi/amashuri/article/bugesera-bishimira-ko-bageze-ku-mashuri-yisumbuye-71-bavuye-kuri-abiri</ref>
'''Uko ishuri rihagaze kuri iki gihe'''
Kuva iri shuri ryatangira muri icyo gihe, ryagiye rikura ndetse rigenda ryagura n'ibyo rikora hagendewe kubyo abatuye muri aka karere bakeneye. Kuri ubu ishuri rifite amashami atandukanye yigamo abana b'abanyarwanda (abahungu n'abakobwa). Iri shuri ryabaye rimwe mu byahinduye imibereho y'abanyarwanda cyane cyane abatuye n'abahana imbibi n'akarere ka Bugesera. <ref>https://mabumbe.com/za/apebu-nyamata-application-courses-contacts-fees/#google_vignette</ref>
== Mbere ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda 1994 ==
Mbere ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994, umurenge wa Bugesera wabarurwaga muri Superefegitura ya Kanazi, muri Perefegitura ya Kigali Ngali. Abenshi muri aba bashinze iri shuri muri iyi perefegitura, bari barahagejejwe no kuhajugunywa kugira ngo bazicwe n'isazi ya Tsetse kuko batishimirwaga n'ubutegetsi bw'u Rwanda bwariho icyo gihe. Batabitewe n'uko batari kubona aho bohereza abana babo kugira ngo bige nk'abandi banyarwanda bose, ahubwo bitewe n'ivanguramoko ryariho, abari baratsikamiwe n'ubwo butegetsi bahisemo gushyira hamwe imbaraga zabo bashinga ishuri mu Rwego rwo kwiteza imbere n'igihugu muri rusange. Uretse iri shuri hashinzwe n'irindi ryigishaga ibijyanye n’imyuga ryitwaga AJEPO (Association des Jeune Professionel).
== Abanyeshuri ba Apebu nyamata biyemeje guca ukubiri n'icyaha ==
My rwego two gukomeza kuganiriza abanyeshuri my bigo bitandukanye bashishikarizwa kwirinda no gukumira ibyaha ,ku itariki ya 28 Mata; polisi y'u Rwanda ikorera mu karere ka Bugesera yahaye ikiganiro cyo kwirinda ibyaha bitandukanye abanyeshuri 252 biga mu ishuri ryisumbuye rya Apebu nyamata.<ref>[https://police.gov.rw/rw/amakuru/amakuru-ya-polisi/news-detail/news/bugesera-abanyeshuri-ba-apebu-nyamata-biyemeje-guca-ukubiri-nibyaha/#:~:text=Mu%20rwego%20rwo%20gukomeza%20kuganiriza,ishuri%20ryisumbuye%20rya%20APEBU%20Nyamata. https://police.gov.rw/rw/amakuru/amakuru-ya-polisi/news-detail/news/bugesera-abanyeshuri-ba-apebu-nyamata-biyemeje-guca-ukubiri-nibyaha/#:~:text=Mu%20rwego%20rwo%20gukomeza%20kuganiriza,ishuri%20ryisumbuye%20rya%20APEBU%20Nyamata.]</ref>
== AMASHAKIRO; ==
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
qnegvhelhqbiksqs2mw4ztx27s88qoj
A Selfish Woman
0
19396
132123
125957
2026-06-18T10:02:31Z
Philemon Niyomwungeli
11747
132123
wikitext
text/x-wiki
'''A selfish Woman,''' ni filime ivuga ku nkuru y’umwari (Joella) uba warasigiwe inshingano zo kwita ku bavandimwe be ( James na Ange) nyuma y’uko abayeyi be bakoze icyaha kigatuma bashakishwa n’ubutabera bagatoroka.<ref name=":0">https://muhaziyacu.rw/siporo-imyidagaduro/abanyarwamagana-bari-gukina-filime-igaruka-ku-kudatezuka-ku-wo-uri-we-bitewe-nisezerano/</ref>
== Amateka ==
Iyi filime yatangijwe urubyiruko rwo mu [[Akarere ka Rwamagana|Karere ka Rwamagana]]. Ni filme ishingiye ku mukobwa uba ufite ibyo yasezeranyije iwabo agomba kubakorera ariko ibyo ashaka kubakorera bigatuma yirengagizwa ibyo ashaka nk’umuntu kuko inshingano aba yaremereye iwabo zibangamira ubuzima bwe, abantu yakundaga arabareka, ibyo yakabaye akora akabireka kugira ngo anezeze abo yasezeranyije.<ref name=":0" />
Igice cya mbere n’icya kabiri cyayo kigizwe n'uduce 60 ikindi izanjya isohoka inshuro ebyiri mu cyumweru, ica ku murongo wa Youtube witwa [https://www.bing.com/videos/riverview/relatedvideo?q=A+selfish+Woman+rwanda&&mid=4A1CB3FB318641241FC04A1CB3FB318641241FC0&churl=https%3a%2f%2fwww.youtube.com%2fchannel%2fUCa2eXStk38iAGeA6KErRnPQ&FORM=VAMGZC Indongozi Muzika.]
Mu bakinnyi bayirimo bazwi harimo Mugabo Cosette usanzwe umenyerewe mu gukina filme, Kwizera wamenyekanye ubwo yashakanaga n’umugore umurusha imyaka 27 n’abandi batandukanye, Iyi filime ikazajya isohoka inshuro ebyiri mu cyumweru.
== Umwanditsi ==
Umuyobozi w’iyi Filime akanaba uwayanditse, Ishimwe Unique Olivier yavuze ko yakoze iyi fiilme agamije kugaragaza ingaruka zo gukora wishushanya muri rubanda ukigira uwo utari we kugira ngo ushimwe.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]]
[[Ikiciro:Intara y'iburasirazuba]]
147jlczpdzvla8pz5r7cl8291bov1zq
Abakoroni mu Rwanda
0
19632
132164
128538
2026-06-18T10:30:09Z
Igiraneza Divine
15375
impinduka
132164
wikitext
text/x-wiki
=== ABAKORONI ===
Abakoroni ni abantu cyangwa ibihugu byagiye bigera ku bindi bihugu, cyane cyane muri Afurika, Aziya na Amerika y’Epfo, bikabifata ku ngufu cyangwa bikabishyira mu butegetsi bwabyo kugira ngo bibikoreshe mu nyungu zabyo. Iyi gahunda yitwaga ubukoloni (colonialism).
Mu kinyejana cya 15 kugeza mu cya 20, ibihugu byinshi by’i Burayi byinjiye mu gikorwa cyo kwigarurira ibindi bihugu. Mu byabaye ibyamamare harimo United Kingdom, France, Belgium, Germany, Portugal na Spain. Ibyo bihugu byoherezaga abasirikare, abacuruzi n’abamisiyoneri mu bindi bihugu, bigashyiraho ubutegetsi bwabyo.
'''Impamvu z’Ubukoloni'''
Abakoroni bari bafite impamvu zitandukanye:
# Ubukungu – Bashakaga imitungo kamere nk’amabuye y’agaciro, zahabu, diyama, peteroli n’ibindi.
# Isoko ry’ibicuruzwa – Bashakaga aho bagurisha ibicuruzwa byabo.
# Imbaraga za politiki – Kwagura ubutaka byafatwaga nk’ikimenyetso cy’imbaraga z’igihugu.
# Iyobokamana n’umuco – Bamwe bavugaga ko bajyanye “iterambere” n’iyobokamana, nubwo akenshi byahishaga inyungu zabo bwite zabaga zibazanye.
'''Ingaruka z’Ubukoloni'''
Ubukoloni bwagize ingaruka mbi n'nziza , ariko ahanini bwagize ingaruka zikomeye ku bihugu byakolonijwe.
Ingaruka mbi:
* Gucibwa intege z’umuco n’indimi gakondo.
* Gukoresha abaturage imirimo y’agahato.
* Gusahura umutungo kamere.
* Gushyiraho imipaka ititaye ku moko n’amateka yaho, byateje amakimbirane.
Ingaruka nziza (zivugwa na bamwe):
* Kubaka imihanda, amashuri n’ibitaro.
* Kwinjiza uburyo bushya bw’imiyoborere n’ubucuruzi.
'''Iherezo ry’Ubukoloni;'''
Mu kinyejana cya 20, cyane cyane nyuma y’Intambara ya Kabiri y’Isi, ibihugu byinshi byatangiye guharanira ubwigenge. Muri Afurika, ibihugu byinshi byabonye ubwigenge hagati ya 1950 na 1970. Nubwo byabonye ubwigenge, ingaruka z’ubukoloni ziracyagaragara mu bukungu, politiki n’imibereho rusange.
'''Umwanzuro;'''
Abakoroni bagize uruhare rukomeye mu mateka y’isi. Nubwo hari ibikorwa by’iterambere byakozwe mu gihe cy’ubukoloni, ingaruka mbi zirimo gusahura umutungo, gutakaza umuco n’amakimbirane ya politiki byagize ingaruka zikomeye ku bihugu byinshi. Kwiga amateka y’ubukoloni bidufasha gusobanukirwa aho ibihugu byinshi byavuye n’uko byubaka ejo hazaza habo.
=== INGARUKA MBI Z'UBUKORONI ===
=== Ubukoroni bushobora kuba bwatera kudindira kwiterambere mugihugu no gutera ipfu z'abantu benshi.<ref>https://www.google.com/search?q=ibibi+y%27ubukoroni+mu+rwanda&sca_esv=9931d7f4e0845048&udm=14&biw=1036&bih=558&ei=inJhZ6iYI57AhbIP5YDqYQ&oq=ibibi+by%27ubukoroni&gs_lp=Ehlnd3Mtd2l6LW1vZGVsZXNzLXdlYi1vbmx5GgIYAiISaWJpYmkgYnkndWJ1a29yb25pKgIIADIHECEYoAEYCjIHECEYoAEYCjIHECEYoAEYCkj-hgFQ4wdY4HNwAngAkAEEmAHCA6AB4z6qAQYzLTIwLjO4AQHIAQD4AQGYAhSgApgzqAIAwgIFEAAYgATCAgsQABiABBiGAxiKBcICCBAAGKIEGIkFwgIIEAAYiwMY7wXCAgsQABiABBiiBBiLA8ICCxAAGKIEGIkFGIsDwgIREAAYgAQYkQIYsQMYgwEYigXCAgoQABiABBhDGIoFwgILEAAYgAQYsQMYgwHCAg4QABiABBixAxiDARiKBcICCxAAGIAEGJECGIoFwgIIEAAYgAQYsQPCAgwQABiABBhDGIoFGArCAgcQABiABBgKwgIGEAAYFhgewgIIEAAYFhgKGB7CAgUQIRigAZgDAfEF_1M94BsHlqyIBgGSBwgxLjMtMTcuMqAHv3g&sclient=gws-wiz-modeless-web-only</ref> ===
[[Dosiye:Umwami na abakoroni.jpg|thumb|Umwami na abakoroni.jpg]]
== AMASHAKIRO; ==
bv6mn6ho1tmdgzctvc4j4p6s6my6v0m
132175
132164
2026-06-18T10:41:06Z
IGANZE
11347
IGANZE moved page [[Abakoroni]] to [[Abakoroni mu Rwanda]]: Misspelled title
132164
wikitext
text/x-wiki
=== ABAKORONI ===
Abakoroni ni abantu cyangwa ibihugu byagiye bigera ku bindi bihugu, cyane cyane muri Afurika, Aziya na Amerika y’Epfo, bikabifata ku ngufu cyangwa bikabishyira mu butegetsi bwabyo kugira ngo bibikoreshe mu nyungu zabyo. Iyi gahunda yitwaga ubukoloni (colonialism).
Mu kinyejana cya 15 kugeza mu cya 20, ibihugu byinshi by’i Burayi byinjiye mu gikorwa cyo kwigarurira ibindi bihugu. Mu byabaye ibyamamare harimo United Kingdom, France, Belgium, Germany, Portugal na Spain. Ibyo bihugu byoherezaga abasirikare, abacuruzi n’abamisiyoneri mu bindi bihugu, bigashyiraho ubutegetsi bwabyo.
'''Impamvu z’Ubukoloni'''
Abakoroni bari bafite impamvu zitandukanye:
# Ubukungu – Bashakaga imitungo kamere nk’amabuye y’agaciro, zahabu, diyama, peteroli n’ibindi.
# Isoko ry’ibicuruzwa – Bashakaga aho bagurisha ibicuruzwa byabo.
# Imbaraga za politiki – Kwagura ubutaka byafatwaga nk’ikimenyetso cy’imbaraga z’igihugu.
# Iyobokamana n’umuco – Bamwe bavugaga ko bajyanye “iterambere” n’iyobokamana, nubwo akenshi byahishaga inyungu zabo bwite zabaga zibazanye.
'''Ingaruka z’Ubukoloni'''
Ubukoloni bwagize ingaruka mbi n'nziza , ariko ahanini bwagize ingaruka zikomeye ku bihugu byakolonijwe.
Ingaruka mbi:
* Gucibwa intege z’umuco n’indimi gakondo.
* Gukoresha abaturage imirimo y’agahato.
* Gusahura umutungo kamere.
* Gushyiraho imipaka ititaye ku moko n’amateka yaho, byateje amakimbirane.
Ingaruka nziza (zivugwa na bamwe):
* Kubaka imihanda, amashuri n’ibitaro.
* Kwinjiza uburyo bushya bw’imiyoborere n’ubucuruzi.
'''Iherezo ry’Ubukoloni;'''
Mu kinyejana cya 20, cyane cyane nyuma y’Intambara ya Kabiri y’Isi, ibihugu byinshi byatangiye guharanira ubwigenge. Muri Afurika, ibihugu byinshi byabonye ubwigenge hagati ya 1950 na 1970. Nubwo byabonye ubwigenge, ingaruka z’ubukoloni ziracyagaragara mu bukungu, politiki n’imibereho rusange.
'''Umwanzuro;'''
Abakoroni bagize uruhare rukomeye mu mateka y’isi. Nubwo hari ibikorwa by’iterambere byakozwe mu gihe cy’ubukoloni, ingaruka mbi zirimo gusahura umutungo, gutakaza umuco n’amakimbirane ya politiki byagize ingaruka zikomeye ku bihugu byinshi. Kwiga amateka y’ubukoloni bidufasha gusobanukirwa aho ibihugu byinshi byavuye n’uko byubaka ejo hazaza habo.
=== INGARUKA MBI Z'UBUKORONI ===
=== Ubukoroni bushobora kuba bwatera kudindira kwiterambere mugihugu no gutera ipfu z'abantu benshi.<ref>https://www.google.com/search?q=ibibi+y%27ubukoroni+mu+rwanda&sca_esv=9931d7f4e0845048&udm=14&biw=1036&bih=558&ei=inJhZ6iYI57AhbIP5YDqYQ&oq=ibibi+by%27ubukoroni&gs_lp=Ehlnd3Mtd2l6LW1vZGVsZXNzLXdlYi1vbmx5GgIYAiISaWJpYmkgYnkndWJ1a29yb25pKgIIADIHECEYoAEYCjIHECEYoAEYCjIHECEYoAEYCkj-hgFQ4wdY4HNwAngAkAEEmAHCA6AB4z6qAQYzLTIwLjO4AQHIAQD4AQGYAhSgApgzqAIAwgIFEAAYgATCAgsQABiABBiGAxiKBcICCBAAGKIEGIkFwgIIEAAYiwMY7wXCAgsQABiABBiiBBiLA8ICCxAAGKIEGIkFGIsDwgIREAAYgAQYkQIYsQMYgwEYigXCAgoQABiABBhDGIoFwgILEAAYgAQYsQMYgwHCAg4QABiABBixAxiDARiKBcICCxAAGIAEGJECGIoFwgIIEAAYgAQYsQPCAgwQABiABBhDGIoFGArCAgcQABiABBgKwgIGEAAYFhgewgIIEAAYFhgKGB7CAgUQIRigAZgDAfEF_1M94BsHlqyIBgGSBwgxLjMtMTcuMqAHv3g&sclient=gws-wiz-modeless-web-only</ref> ===
[[Dosiye:Umwami na abakoroni.jpg|thumb|Umwami na abakoroni.jpg]]
== AMASHAKIRO; ==
bv6mn6ho1tmdgzctvc4j4p6s6my6v0m
132196
132175
2026-06-18T11:28:17Z
IGANZE
11347
132196
wikitext
text/x-wiki
'''Abakoroni''' ni abantu cyangwa ibihugu byagiye bigera ku bindi bihugu, cyane cyane muri [[Afurika]], [[Aziya]] na [[Amerika y’Epfo]], bikabifata ku ngufu cyangwa bikabishyira mu butegetsi bwabyo kugira ngo bibikoreshe mu nyungu zabyo. Iyi gahunda yitwaga ubukoloni.
Mu kinyejana cya 15 kugeza mu cya 20, ibihugu byinshi by’[[Burayi|UBurayi]] byinjiye mu gikorwa cyo kwigarurira ibindi bihugu. Mu byabaye ibyamamare harimo [[Ubwongereza]], [[Ubufaransa]], [[Ububiligi]], [[Ubudage]], [[Porutigali|Porutigale]] n'[[Ubuyapani]]. Ibyo bihugu byoherezaga abasirikare, abacuruzi n’abamisiyoneri mu bindi bihugu, bigashyiraho ubutegetsi bwabyo.
'''Impamvu z’Ubukoloni'''
Abakoroni bari bafite impamvu zitandukanye:
# Ubukungu – Bashakaga imitungo kamere nk’amabuye y’agaciro, zahabu, diyama, peteroli n’ibindi.
# Isoko ry’ibicuruzwa – Bashakaga aho bagurisha ibicuruzwa byabo.
# Imbaraga za politiki – Kwagura ubutaka byafatwaga nk’ikimenyetso cy’imbaraga z’igihugu.
# Iyobokamana n’umuco – Bamwe bavugaga ko bajyanye “iterambere” n’iyobokamana, nubwo akenshi byahishaga inyungu zabo bwite zabaga zibazanye.
'''Ingaruka z’Ubukoloni'''
Ubukoloni bwagize ingaruka mbi n'nziza , ariko ahanini bwagize ingaruka zikomeye ku bihugu byakolonijwe.
Ingaruka mbi:
* Gucibwa intege z’umuco n’indimi gakondo.
* Gukoresha abaturage imirimo y’agahato.
* Gusahura umutungo kamere.
* Gushyiraho imipaka ititaye ku moko n’amateka yaho, byateje amakimbirane.
Ingaruka nziza (zivugwa na bamwe):
* Kubaka imihanda, amashuri n’ibitaro.
* Kwinjiza uburyo bushya bw’imiyoborere n’ubucuruzi.
'''Iherezo ry’Ubukoloni;'''
Mu kinyejana cya 20, cyane cyane nyuma y’Intambara ya Kabiri y’Isi, ibihugu byinshi byatangiye guharanira ubwigenge. Muri Afurika, ibihugu byinshi byabonye ubwigenge hagati ya 1950 na 1970. Nubwo byabonye ubwigenge, ingaruka z’ubukoloni ziracyagaragara mu bukungu, politiki n’imibereho rusange.
'''Umwanzuro;'''
Abakoroni bagize uruhare rukomeye mu mateka y’isi. Nubwo hari ibikorwa by’iterambere byakozwe mu gihe cy’ubukoloni, ingaruka mbi zirimo gusahura umutungo, gutakaza umuco n’amakimbirane ya politiki byagize ingaruka zikomeye ku bihugu byinshi. Kwiga amateka y’ubukoloni bidufasha gusobanukirwa aho ibihugu byinshi byavuye n’uko byubaka ejo hazaza habo.
=== INGARUKA MBI Z'UBUKORONI ===
=== Ubukoroni bushobora kuba bwatera kudindira kwiterambere mugihugu no gutera ipfu z'abantu benshi.<ref>https://www.google.com/search?q=ibibi+y%27ubukoroni+mu+rwanda&sca_esv=9931d7f4e0845048&udm=14&biw=1036&bih=558&ei=inJhZ6iYI57AhbIP5YDqYQ&oq=ibibi+by%27ubukoroni&gs_lp=Ehlnd3Mtd2l6LW1vZGVsZXNzLXdlYi1vbmx5GgIYAiISaWJpYmkgYnkndWJ1a29yb25pKgIIADIHECEYoAEYCjIHECEYoAEYCjIHECEYoAEYCkj-hgFQ4wdY4HNwAngAkAEEmAHCA6AB4z6qAQYzLTIwLjO4AQHIAQD4AQGYAhSgApgzqAIAwgIFEAAYgATCAgsQABiABBiGAxiKBcICCBAAGKIEGIkFwgIIEAAYiwMY7wXCAgsQABiABBiiBBiLA8ICCxAAGKIEGIkFGIsDwgIREAAYgAQYkQIYsQMYgwEYigXCAgoQABiABBhDGIoFwgILEAAYgAQYsQMYgwHCAg4QABiABBixAxiDARiKBcICCxAAGIAEGJECGIoFwgIIEAAYgAQYsQPCAgwQABiABBhDGIoFGArCAgcQABiABBgKwgIGEAAYFhgewgIIEAAYFhgKGB7CAgUQIRigAZgDAfEF_1M94BsHlqyIBgGSBwgxLjMtMTcuMqAHv3g&sclient=gws-wiz-modeless-web-only</ref> ===
[[Dosiye:Umwami na abakoroni.jpg|thumb|Umwami na abakoroni.jpg]]
== AMASHAKIRO; ==
olky0la44y4p8bl3xpjsco98yqfid7k
132208
132196
2026-06-18T11:57:31Z
IGANZE
11347
132208
wikitext
text/x-wiki
'''Abakoroni''' ni abantu cyangwa ibihugu byagiye bigera ku bindi bihugu, cyane cyane muri [[Afurika]], [[Aziya]] na [[Amerika y’Epfo]], bikabifata ku ngufu cyangwa bikabishyira mu butegetsi bwabyo kugira ngo bibikoreshe mu nyungu zabyo. Iyi gahunda yitwaga ubukoloni.
Mu kinyejana cya 15 kugeza mu cya 20, ibihugu byinshi by’[[Burayi|UBurayi]] byinjiye mu gikorwa cyo kwigarurira ibindi bihugu. Mu byabaye ibyamamare harimo [[Ubwongereza]], [[Ubufaransa]], [[Ububiligi]], [[Ubudage]], [[Porutigali|Porutigale]] n'[[Ubuyapani]]. Ibyo bihugu byoherezaga abasirikare, abacuruzi n’abamisiyoneri mu bindi bihugu, bigashyiraho ubutegetsi bwabyo.
== '''Impamvu z’Ubukoloni''' ==
Abakoroni bari bafite impamvu zitandukanye:
# Ubukungu – Bashakaga imitungo kamere nk’amabuye y’agaciro, zahabu, diyama, peteroli n’ibindi.
# Isoko ry’ibicuruzwa – Bashakaga aho bagurisha ibicuruzwa byabo.
# Imbaraga za politiki – Kwagura ubutaka byafatwaga nk’ikimenyetso cy’imbaraga z’igihugu.
# Iyobokamana n’umuco – Bamwe bavugaga ko bajyanye “iterambere” n’iyobokamana, nubwo akenshi byahishaga inyungu zabo bwite zabaga zibazanye.
== '''Ingaruka z’Ubukoloni''' ==
Ubukoloni bwagize ingaruka mbi n'nziza , ariko ahanini bwagize ingaruka zikomeye ku bihugu byakolonijwe.
Ingaruka mbi:
* Gucibwa intege z’umuco n’indimi gakondo.
* Gukoresha abaturage imirimo y’agahato.
* Gusahura umutungo kamere.
* Gushyiraho imipaka ititaye ku moko n’amateka yaho, byateje amakimbirane.
Ingaruka nziza (zivugwa na bamwe):
* Kubaka imihanda, amashuri n’ibitaro.
* Kwinjiza uburyo bushya bw’imiyoborere n’ubucuruzi.
=== '''Iherezo ry’Ubukoloni;''' ===
Mu kinyejana cya 20, cyane cyane nyuma y’Intambara ya Kabiri y’Isi, ibihugu byinshi byatangiye guharanira ubwigenge. Muri Afurika, ibihugu byinshi byabonye ubwigenge hagati ya 1950 na 1970. Nubwo byabonye ubwigenge, ingaruka z’ubukoloni ziracyagaragara mu bukungu, politiki n’imibereho rusange.
=== '''Umwanzuro;''' ===
Abakoroni bagize uruhare rukomeye mu mateka y’isi. Nubwo hari ibikorwa by’iterambere byakozwe mu gihe cy’ubukoloni, ingaruka mbi zirimo gusahura umutungo, gutakaza umuco n’amakimbirane ya politiki byagize ingaruka zikomeye ku bihugu byinshi. Kwiga amateka y’ubukoloni bidufasha gusobanukirwa aho ibihugu byinshi byavuye n’uko byubaka ejo hazaza habo.
=== INGARUKA MBI Z'UBUKORONI ===
=== Ubukoroni bushobora kuba bwatera kudindira kwiterambere mugihugu no gutera ipfu z'abantu benshi.<ref>https://www.google.com/search?q=ibibi+y%27ubukoroni+mu+rwanda&sca_esv=9931d7f4e0845048&udm=14&biw=1036&bih=558&ei=inJhZ6iYI57AhbIP5YDqYQ&oq=ibibi+by%27ubukoroni&gs_lp=Ehlnd3Mtd2l6LW1vZGVsZXNzLXdlYi1vbmx5GgIYAiISaWJpYmkgYnkndWJ1a29yb25pKgIIADIHECEYoAEYCjIHECEYoAEYCjIHECEYoAEYCkj-hgFQ4wdY4HNwAngAkAEEmAHCA6AB4z6qAQYzLTIwLjO4AQHIAQD4AQGYAhSgApgzqAIAwgIFEAAYgATCAgsQABiABBiGAxiKBcICCBAAGKIEGIkFwgIIEAAYiwMY7wXCAgsQABiABBiiBBiLA8ICCxAAGKIEGIkFGIsDwgIREAAYgAQYkQIYsQMYgwEYigXCAgoQABiABBhDGIoFwgILEAAYgAQYsQMYgwHCAg4QABiABBixAxiDARiKBcICCxAAGIAEGJECGIoFwgIIEAAYgAQYsQPCAgwQABiABBhDGIoFGArCAgcQABiABBgKwgIGEAAYFhgewgIIEAAYFhgKGB7CAgUQIRigAZgDAfEF_1M94BsHlqyIBgGSBwgxLjMtMTcuMqAHv3g&sclient=gws-wiz-modeless-web-only</ref> ===
[[Dosiye:Umwami na abakoroni.jpg|thumb|Umwami na abakoroni.jpg]]
== AMASHAKIRO; ==
mr9hglzz0s0ihcaj1brxllop807al7b
Faustin NTEZILYAYO
0
20100
132044
125874
2026-06-18T08:39:22Z
Cnyirahabihirwe12345
13702
132044
wikitext
text/x-wiki
'''Faustin Ntezilyayo''' yavukiye mu '''Karere ka Kamonyi''', mu Rwanda, ku wa '''20 Kanama''' 1962. Ni umunyamategeko w'umunyarwanda w'inararibonye, wabaye Umucamanza Mukuru w'Urwanda kuva ku wa 6 Ukuboza 2019 kugeza ku wa 3 Ukuboza 2024. <ref>https://web.archive.org/web/20201019223148/https://icsid.worldbank.org/sites/default/files/2020_Aug_19_ICSID_10.pdf</ref>
Yize amategeko muri Kaminuza zitandukanye, harimo University of Antwerp aho yakuye impamyabumenyi y'ikirenga (PhD), ndetse na Free University of Brussels aho yakuye impamyabumenyi y’icyiciro cya kabiri mu mategeko y’imisoro. <ref>[https://www.eacj.org/?page_id=7879]</ref>
Mu mwuga we, Nteziryayo yakoze mu nzego zitandukanye za Leta, harimo kuba Minisitiri w'Ubutabera hagati ya 1996 na 1999, ndetse akaba yarabaye Umuyobozi Mukuru wa Banki Nkuru y’Igihugu (Vice Governor) hagati ya 2000 na 2003. Yabaye kandi Umuyobozi Mukuru wa Rwanda Utilities Regulatory Agency (RURA) ndetse yanabaye umujyanama mu by’amategeko muri Minisiteri y’Ubucuruzi n’Inganda.
Uretse imirimo ya Leta, Dr. Ntezilyayo yanabaye umuyobozi wa banki y’imari iciriritse (AGASEKE BANK) hagati ya 2011 na 2013, ndetse akaba ari umunyamuryango wa Chartered Institute of Arbitrators (FCIArb). Yabaye kandi umucamanza mu Rukiko rw’Umuryango wa Afurika y’Iburasirazuba (East African Court of Justice) kuva mu 2013 kugeza mu 2020.
Ni umwe mu bantu bafite ubunararibonye mu mategeko no mu miyoborere, akaba yaragize uruhare runini mu mavugurura y’ubutabera mu Rwanda.<ref>https://reliefweb.int/report/rwanda/rwanda-monthly-information-report-2</ref>
=== Amashuri yize ===
Nyiricyubahiro afite '''''Dogitora mu Mategeko''''' (PhD in Law) yakuye muri Kaminuza ya [[:en:University_of_Antwerp|Antwerp]] mu Bubiligi mu 1994; '''Master mu Mategeko y’Imisoro''' (LLM in Fiscal Law) yakuye muri Kaminuza yigenga ya Bruxelles mu Bubiligi mu 1996; ndetse na '''Master mu by’Imibanire mpuzamahanga yihariye mu Bucuruzi mpuzamahanga''' (M.A in International Affairs - International Trade Policy) yakuye muri Kaminuza ya Carleton muri Kanada mu 2009.[https://www.eacj.org/?page_id=7879]
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Inyandiko zo Kuvugurura]]
ob5d0o104h0q9oyv8w538ae8j0jyaf6
Amashyamba ya Kimeza
0
20191
132120
126292
2026-06-18T10:01:56Z
Mamaeked
18411
132120
wikitext
text/x-wiki
[[Amashyamba]] ni kimwe mu mutungo kamere u [[Rwanda]] rufite ariko by<nowiki>'umwihariko kuba rugifite amashyamba ya kimeza bikaba akarusho kuko bifasha mu kubungabunga urusobe rw'ibinyabuzima. Ishyamba rya kimeza rya Kibirizi riherereye mu karere ka Nyanza ni rimwe mu mashyamba agifite amoko y'ibiti atandukanye, harimo ibyo bita ''Umushikiri''</nowiki> bikaba byifashishwa mu gukora imibavu.[https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibimera/article/amashyamba-kimeza-107-asigaye-mu-rwanda-ashobora-kuzimira][https://web.archive.org/web/20240523145309/https://www.igihe.com/umuco/amateka/article/imisozi-yabimburiye-indi-kubyara-u-rwanda-tubona-ubu]
== Kubungabunga amashyamba ya kimeza ==
Minisiteri ishinzwe Ubutaka n'Amashyamba (MINILAF) yatangiye gahunda yo kubungabunga amashyamba agera kuri 107 ya kimeza u Rwanda rusigaranye, kugira ngo adacika.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibimera/article/amashyamba-kimeza-107-asigaye-mu-rwanda-ashobora-kuzimira</ref>
Kubera ubukana bw'iyangirika ry'amashyamba cyane cyane aya kimeza , hanashyizweho itegeko rya Minisiteri w'intebe rirengera [[bene]] ayo mashyamba adafite kirengera. Iri tegeko ryaje gushyigikira itegeko ryagenga ibidukikije rigaragaza ubwoko bw'ibiti bigomba kurindwa kandi rikanatunga agatoki aho biherereye, ku buryo n'umuntu wafatwa abitema ahita akurikiranwa.<ref name=":0" />
Rumwe muri izo ngero ni ibiti byitwa <nowiki>''</nowiki> Umushikiri" byari byibasiwe mu minsi ishije , aho byavugwaga ko bitanga imibavu ariko nyuma yo gukaza iryo tegeko; abafashwe bagakurikiranwa n'ubutabera byaracitse.<ref name=":0" />
Igisigaye ni amashyamba mato aherereye hirya no hino mu gihuhu ariko atitaweho nk'uko bikwiye. Ayo amashyamba abarirwa muri 107 ko ari yo asigaye mu Rwanda ariko MINILAF ikaba yarahagurukiye kuyarinda ngo atazimira. <ref name=":0" />
Ishyamba rya Kibirizi riteye kuri hegitare 183 ni rimwe muri aya mashyamba arinzwe n'iteka rya Minisitiri. Iri shyamba riherereye mu [[Akarere ka Nyanza|karere ka Nyanza]] mu Ntara y' Amajyepfo na ryo riri mu ryakunze kwibasirwa kubera ibiti by'imishikiri bihateye. Ariko kuva Guverinoma yahagurukira iki kibazo ba rushimusi b'ibiti baragabanutse, kandi n'ingamba zo kurinda amashyamba nk'aya zarakajijwe.<ref name=":0" />
Igice gishinzwe kubungabunga amashyamba muri MINILAF cyatangije gahunda y'uko hari ibiti byavangwa n'imyaka cyane cyane ahegereye ya masahyamba ariko umwihariko uzashyirwa abhantu hegereye amashyamba akeneye kurindwa. Gahunda nk'iyi yo kurengera amashyamba karemano bakoresheje umukandara w'andi mashyamba agirira abaturage akamaro, isa n'iyagize akamaro ku baturiye [[Pariki ya Nyungwe|ishyamba rya Nyungwe]] riherereye mu gice cya Kitabi mu Karere ka Nyamagabe.<ref name=":0" />
Mu mwaka wa 2018 ubuso bwari buhinzeho amashyamba mu Rwanda , bwanganaga 29.6% ubariyemo n'aya kimeza yose.Gahunda ya leta yagaragaza ko bugomba kwiyongera bukagera kuri 30% muri 2020.<ref name=":0" />
== Amashakiro: ==
1.https://www.igihe.com/umuco/amateka/article/imisozi-yabimburiye-indi-kubyara-u-rwanda-tubona-ubu
2.https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibimera/article/amashyamba-kimeza-107-asigaye-mu-rwanda-ashobora-kuzimira
3e5jupncmdjbttetym88qbd5ssg4jwz
132128
132120
2026-06-18T10:06:28Z
Mamaeked
18411
132128
wikitext
text/x-wiki
[[Amashyamba]] ni kimwe mu mutungo kamere u [[Rwanda]] rufite ariko by<nowiki>'umwihariko kuba rugifite amashyamba ya kimeza bikaba akarusho kuko bifasha mu kubungabunga urusobe rw'ibinyabuzima. Ishyamba rya kimeza rya Kibirizi riherereye mu karere ka Nyanza ni rimwe mu mashyamba agifite amoko y'ibiti atandukanye, harimo ibyo bita ''Umushikiri''</nowiki> bikaba byifashishwa mu gukora imibavu.[https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibimera/article/amashyamba-kimeza-107-asigaye-mu-rwanda-ashobora-kuzimira][https://web.archive.org/web/20240523145309/https://www.igihe.com/umuco/amateka/article/imisozi-yabimburiye-indi-kubyara-u-rwanda-tubona-ubu]
== Kubungabunga amashyamba ya kimeza ==
Minisiteri ishinzwe Ubutaka n'Amashyamba (MINILAF) yatangiye gahunda yo kubungabunga amashyamba agera kuri 107 ya kimeza u Rwanda rusigaranye, kugira ngo adacika.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibimera/article/amashyamba-kimeza-107-asigaye-mu-rwanda-ashobora-kuzimira</ref>
Kubera ubukana bw'iyangirika ry'amashyamba cyane cyane aya kimeza , hanashyizweho itegeko rya Minisiteri w'intebe rirengera [[bene]] ayo mashyamba adafite kirengera. Iri tegeko ryaje gushyigikira itegeko ryagenga ibidukikije rigaragaza ubwoko bw'ibiti bigomba kurindwa kandi rikanatunga agatoki aho biherereye, ku buryo n'umuntu wafatwa abitema ahita akurikiranwa.<ref name=":0" />
Rumwe muri izo ngero ni ibiti byitwa <nowiki>''</nowiki> Umushikiri" byari byibasiwe mu minsi ishije , aho byavugwaga ko bitanga imibavu ariko nyuma yo gukaza iryo tegeko; abafashwe bagakurikiranwa n'ubutabera byaracitse.<ref name=":0" />
Igisigaye ni amashyamba mato aherereye hirya no hino mu gihuhu ariko atitaweho nk'uko bikwiye. Ayo amashyamba abarirwa muri 107 ko ari yo asigaye mu Rwanda ariko MINILAF ikaba yarahagurukiye kuyarinda ngo atazimira. <ref name=":0" />
Ishyamba rya Kibirizi riteye kuri hegitare 183 ni rimwe muri aya mashyamba arinzwe n'iteka rya Minisitiri. Iri shyamba riherereye mu [[Akarere ka Nyanza|karere ka Nyanza]] mu Ntara y' Amajyepfo na ryo riri mu ryakunze kwibasirwa kubera ibiti by'imishikiri bihateye. Ariko kuva Guverinoma yahagurukira iki kibazo ba rushimusi b'ibiti baragabanutse, kandi n'ingamba zo kurinda amashyamba nk'aya zarakajijwe.<ref name=":0" />
Igice gishinzwe kubungabunga amashyamba muri MINILAF cyatangije gahunda y'uko hari ibiti byavangwa n'imyaka cyane cyane ahegereye ya mashyamba ariko umwihariko uzashyirwa ahantu hegereye amashyamba akeneye kurindwa. Gahunda nk'iyi yo kurengera amashyamba karemano bakoresheje umukandara w'andi mashyamba agirira abaturage akamaro, isa niyagize akamaro ku baturiye [[Pariki ya Nyungwe|ishyamba rya Nyungwe]] riherereye mu gice cya Kitabi mu Karere ka Nyamagabe.<ref name=":0" />
Mu mwaka wa 2018 ubuso bwari buhinzeho amashyamba mu Rwanda , bwanganaga 29.6% ubariyemo n'aya kimeza yose.Gahunda ya leta yagaragaza ko bugomba kwiyongera bukagera kuri 30% muri 2020.<ref name=":0" />
== Amashakiro: ==
1.https://www.igihe.com/umuco/amateka/article/imisozi-yabimburiye-indi-kubyara-u-rwanda-tubona-ubu
2.https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibimera/article/amashyamba-kimeza-107-asigaye-mu-rwanda-ashobora-kuzimira
8p70uzona860g48cn2l5ch9wtdt8cur
132150
132128
2026-06-18T10:22:02Z
Mamaeked
18411
132150
wikitext
text/x-wiki
[[Amashyamba]] ni kimwe mu mutungo kamere u [[Rwanda]] rufite ariko by<nowiki>'umwihariko kuba rugifite amashyamba ya kimeza bikaba akarusho kuko bifasha mu kubungabunga urusobe rw'ibinyabuzima. Ishyamba rya kimeza rya Kibirizi riherereye mu karere ka Nyanza ni rimwe mu mashyamba agifite amoko y'ibiti atandukanye, harimo ibyo bita ''Umushikiri''</nowiki> bikaba byifashishwa mu gukora imibavu.[https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibimera/article/amashyamba-kimeza-107-asigaye-mu-rwanda-ashobora-kuzimira][https://web.archive.org/web/20240523145309/https://www.igihe.com/umuco/amateka/article/imisozi-yabimburiye-indi-kubyara-u-rwanda-tubona-ubu]
[[Dosiye:Hutan Tangkahan.jpg|thumb|ishyamba rya kimeza]]
== Kubungabunga amashyamba ya kimeza ==
Minisiteri ishinzwe Ubutaka n'Amashyamba (MINILAF) yatangiye gahunda yo kubungabunga amashyamba agera kuri 107 ya kimeza u Rwanda rusigaranye, kugira ngo adacika.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibimera/article/amashyamba-kimeza-107-asigaye-mu-rwanda-ashobora-kuzimira</ref>
Kubera ubukana bw'iyangirika ry'amashyamba cyane cyane aya kimeza , hanashyizweho itegeko rya Minisiteri w'intebe rirengera [[bene]] ayo mashyamba adafite kirengera. Iri tegeko ryaje gushyigikira itegeko ryagenga ibidukikije rigaragaza ubwoko bw'ibiti bigomba kurindwa kandi rikanatunga agatoki aho biherereye, ku buryo n'umuntu wafatwa abitema ahita akurikiranwa.<ref name=":0" />
Rumwe muri izo ngero ni ibiti byitwa <nowiki>''</nowiki> Umushikiri" byari byibasiwe mu minsi ishije , aho byavugwaga ko bitanga imibavu ariko nyuma yo gukaza iryo tegeko; abafashwe bagakurikiranwa n'ubutabera byaracitse.<ref name=":0" />
Igisigaye ni amashyamba mato aherereye hirya no hino mu gihuhu ariko atitaweho nk'uko bikwiye. Ayo amashyamba abarirwa muri 107 ko ari yo asigaye mu Rwanda ariko MINILAF ikaba yarahagurukiye kuyarinda ngo atazimira. <ref name=":0" />
Ishyamba rya Kibirizi riteye kuri hegitare 183 ni rimwe muri aya mashyamba arinzwe n'iteka rya Minisitiri. Iri shyamba riherereye mu [[Akarere ka Nyanza|karere ka Nyanza]] mu Ntara y' Amajyepfo na ryo riri mu ryakunze kwibasirwa kubera ibiti by'imishikiri bihateye. Ariko kuva Guverinoma yahagurukira iki kibazo ba rushimusi b'ibiti baragabanutse, kandi n'ingamba zo kurinda amashyamba nk'aya zarakajijwe.<ref name=":0" />
Igice gishinzwe kubungabunga amashyamba muri MINILAF cyatangije gahunda y'uko hari ibiti byavangwa n'imyaka cyane cyane ahegereye ya mashyamba ariko umwihariko uzashyirwa ahantu hegereye amashyamba akeneye kurindwa. Gahunda nk'iyi yo kurengera amashyamba karemano bakoresheje umukandara w'andi mashyamba agirira abaturage akamaro, isa niyagize akamaro ku baturiye [[Pariki ya Nyungwe|ishyamba rya Nyungwe]] riherereye mu gice cya Kitabi mu Karere ka Nyamagabe.<ref name=":0" />
Mu mwaka wa 2018 ubuso bwari buhinzeho amashyamba mu Rwanda , bwanganaga 29.6% ubariyemo n'aya kimeza yose.Gahunda ya leta yagaragaza ko bugomba kwiyongera bukagera kuri 30% muri 2020.<ref name=":0" />
== Amashakiro: ==
1.https://www.igihe.com/umuco/amateka/article/imisozi-yabimburiye-indi-kubyara-u-rwanda-tubona-ubu
2.https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibimera/article/amashyamba-kimeza-107-asigaye-mu-rwanda-ashobora-kuzimira
b1msdbb1ra3kynricd09l7wsvyn7g7o
132168
132150
2026-06-18T10:33:21Z
Mamaeked
18411
132168
wikitext
text/x-wiki
[[Amashyamba]] ni kimwe mu mutungo kamere u [[Rwanda]] rufite ariko by<nowiki>'umwihariko kuba rugifite amashyamba ya kimeza bikaba akarusho kuko bifasha mu kubungabunga urusobe rw'ibinyabuzima. Ishyamba rya kimeza rya Kibirizi riherereye mu karere ka Nyanza ni rimwe mu mashyamba agifite amoko y'ibiti atandukanye, harimo ibyo bita ''Umushikiri''</nowiki> bikaba byifashishwa mu gukora imibavu.[https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibimera/article/amashyamba-kimeza-107-asigaye-mu-rwanda-ashobora-kuzimira][https://web.archive.org/web/20240523145309/https://www.igihe.com/umuco/amateka/article/imisozi-yabimburiye-indi-kubyara-u-rwanda-tubona-ubu]
[[Dosiye:Hutan Tangkahan.jpg|thumb|ishyamba rya kimeza]]
== Kubungabunga amashyamba ya kimeza ==
Minisiteri ishinzwe Ubutaka n'Amashyamba (MINILAF) yatangiye gahunda yo kubungabunga amashyamba agera kuri 107 ya kimeza u Rwanda rusigaranye, kugira ngo adacika.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibimera/article/amashyamba-kimeza-107-asigaye-mu-rwanda-ashobora-kuzimira</ref>
Kubera ubukana bw'iyangirika ry'amashyamba cyane cyane aya kimeza , hanashyizweho itegeko rya Minisiteri w'intebe rirengera [[bene]] ayo mashyamba adafite kirengera. Iri tegeko ryaje gushyigikira itegeko ryagenga ibidukikije rigaragaza ubwoko bw'ibiti bigomba kurindwa kandi rikanatunga agatoki aho biherereye, ku buryo n'umuntu wafatwa abitema ahita akurikiranwa.<ref name=":0" />
Rumwe muri izo ngero ni ibiti byitwa <nowiki>''</nowiki> Umushikiri" byari byibasiwe mu minsi ishije , aho byavugwaga ko bitanga imibavu ariko nyuma yo gukaza iryo tegeko; abafashwe bagakurikiranwa n'ubutabera byaracitse.<ref name=":0" />
Igisigaye ni amashyamba mato aherereye hirya no hino mu gihuhu ariko atitaweho nk'uko bikwiye. Ayo amashyamba abarirwa muri 107 ko ari yo asigaye mu Rwanda ariko MINILAF ikaba yarahagurukiye kuyarinda ngo atazimira. <ref name=":0" />
Ishyamba rya Kibirizi riteye kuri hegitare 183 ni rimwe muri aya mashyamba arinzwe n'iteka rya Minisitiri. Iri shyamba riherereye mu [[Akarere ka Nyanza|karere ka Nyanza]] mu Ntara y' Amajyepfo na ryo riri mu ryakunze kwibasirwa kubera ibiti by'imishikiri bihateye. Ariko kuva Guverinoma yahagurukira iki kibazo ba rushimusi b'ibiti baragabanutse, kandi n'ingamba zo kurinda amashyamba nk'aya zarakajijwe.<ref name=":0" />
Igice gishinzwe kubungabunga amashyamba muri MINILAF cyatangije gahunda y'uko hari ibiti byavangwa n'imyaka cyane cyane ahegereye ya mashyamba ariko umwihariko uzashyirwa ahantu hegereye amashyamba akeneye kurindwa. Gahunda nk'iyi yo kurengera amashyamba karemano bakoresheje umukandara w'andi mashyamba agirira abaturage akamaro, isa niyagize akamaro ku baturiye [[Pariki ya Nyungwe|ishyamba rya Nyungwe]] riherereye mu gice cya Kitabi mu Karere ka Nyamagabe.<ref name=":0" />
Mu mwaka wa 2018 ubuso bwari buhinzeho amashyamba mu Rwanda , bwanganaga 29.6% ubariyemo n'aya kimeza yose.Gahunda ya leta yagaragaza ko bugomba kwiyongera bukagera kuri 30% muri 2020.<ref name=":0" />
[[Dosiye:Nyungwe waterfall.jpg|thumb|Nyungwe Forest]]
== Amashakiro: ==
1.https://www.igihe.com/umuco/amateka/article/imisozi-yabimburiye-indi-kubyara-u-rwanda-tubona-ubu
2.https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibimera/article/amashyamba-kimeza-107-asigaye-mu-rwanda-ashobora-kuzimira
gbmlzmglokycflgzhc3lmmdpq1lkcoh
2 Rats Film
0
20461
132182
125924
2026-06-18T11:01:42Z
Igiraneza Divine
15375
impinduka
132182
wikitext
text/x-wiki
'''''2 Rats''''' ni filimi ikoze mu buryo bwo gusetsa abantu benshi bakunze kwita comedi yo muri Nijeriya iyobowe na Andy Chukwu mu 2003.
Abakinnyi ba Nollywood bakinnye iyi filimi bakuyemo amafaranga menshi, [[Osita Iheme]] (A-Boy) na [[Chinedu Ikedieze]] (Bobo) bakina ari abahungu babiri bato se wabo wishwe na nyirarume. <ref>{{Cite web |title=2 Rats - Movie |url=https://www.moviefone.com/movie/2-rats/tzUn3TvgkpxMSmrpJs4Hm5/main/ |access-date=2022-07-21 |website=www.moviefone.com |language=en}}</ref> kuwo kwikunda, Amaechi Muonagor yifuza ko bakora nk'abahungu bo mu rugo kwa se. <ref>{{Cite web |title=2 Rats |url=https://www.tvguide.com/movies/2-rats/cast/2030147362/ |access-date=2022-07-21 |website=TVGuide.com |language=en}}</ref> Iyi filime yerekana cyane abahungu 2 bitwa A-boy na Bobo, ubwo basuzumaga amakuba yo guta inshuti zabo nimiryango yabo kuri rwiyemezamirimo uzi ubwenge wabasezeranije amahirwe menshi yo kubasubiza akazi kabo. Uburiganya n'ibinyoma biva muriyi nkuru ikubiye mu butumwa bwa "ntimukabe imbwa abahungu". A-Boy na Bobo bafite izindi gahunda. Muri filime hagaragaramo ibikorwa bya Aki na Pawpaw .
== Abakinnyi ==
* Amaechi Muonagor - Ndukwe
* [[Osita Iheme]] - Aboy
* [[Chinedu Ikedieze]] - Bobo
* Ihangane Ozokwor - Oriaku
* Andy Chukwu
* Umuganwa Nwafor
* David Ihesie
* Chidinma na Chidiebere Aneke
* Ricky Eze
== AMASHAKIRO; ==
tlh40014ade7ed0nsy7gij3ldfvnd07
008: Igikorwa cyo Kurimbura
0
20523
132100
125968
2026-06-18T09:42:45Z
Yves ganwa
13251
132100
wikitext
text/x-wiki
'''''008: Igikorwa cyo Kurimbura''''' ( Italian ) ni filime y'ibikorwa byo mu 1965 [[Ubutaliyani|yakorewe mu Butaliyani]] / Abanyamisiri Eurospy ihagarariwe kandi yanditswe na Umberto Lenzi amashusho afatirwa muri Misiri hamwe no Busuwisi. Yakinwemo na Ingrid Schoeller nka Agent 008, hamwe na Alberto Lupo ari umukozi 006 <ref>008: Operation Exterminate (1965) - IMDb</ref>.<ref>https://www.thespinningimage.co.uk/cultfilms/displaycultfilm.asp?reviewid=10454</ref>
{{More citations needed|date=August 2025}}
== Umugambi ==
== <small>Serivisi y’Ubwongereza ishinzwe ibanga ryo gucunga umutekano yohereza intasi 006 (Alberto Lupo) i Kahira kugira ngo afatanye n’umunyamerika mukorana mu gushakisha igikoresho cyariganyijwe gishobora kurwanya radar. Akigera mu Misiri, Asanga intasi 008 ari umukobwa mwiza (ukina ari Ingrid Schoeller). Ariko bidatinze basanga ubutumwa bahawe atari uburoha, kuko umunyabyaha ukomeye witwa Kemp yohereje abambari be kugira ngo babarimbure</small>.<ref>https://www.dailymotion.com/video/x9b879g</ref> ==
== Abakinnyi ==
Inkomoko:
* [[imdbname:0774343|Ingrid Schoelle]]<nowiki/>r nka MacDonald, umukozi 008
* [[:en:Alberto_Lupo|Alberto Lupo]] nka Frank Smith, umukozi 006
* [[:en:Dina_De_Santis|Dina De Santis]] nkumuyobozi wikigo cyubwiza
* [[imdbname:0820938|Ivano Staccioli]] nka Kemp, umuyobozi wa hoteri (uzwi nka John Heston)
* [https://www.themoviedb.org/person/49458-sal-borgese Sal Borgese] nka Munk (yitiriwe Mark Trevor)
* [[:en:Omar_El-Hariri|Omar El-Hariri]] nk'umupolisi
* [[:ar:أحمد_لوكسر|Ahmed Louxor]] (uzwi nka Amed Luxor)
* [[:en:George_Wang_(actor)|George Wang]] nka Tanaka
* [[:en:Edoardo_Toniolo|Edoardo Toniolo]] nka Mister X.
* [[:en:Nando_Angelini|Nando Angelini]] nk'umupolisi wungirije
* [[:en:Domenico_Ravenna|Domenico Ravenna]] nka Heinz
* [https://www.imdb.com/name/nm1091456/?showAllCredits=true Omar Targoman]
* [https://bingebeast.com/en/people/144612/fortunato-arena Fortunato Arena] nk'umuntu watewe icyuma (yitiriwe Amahirwe Arena)
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
r4fvqt1vm42nad2nrk3ndra5li65axi
Abafite ubumuga mwiterambere
0
20956
132089
125310
2026-06-18T09:24:32Z
~2026-35586-67
18416
Added new things
132089
wikitext
text/x-wiki
Abafite ubumuga mu rwanda nabo bafite uburenganzira nkabandi bose mwiterembere binyuze mugukora bahabwa amahirwe angana nkayandi bose.[https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd]
== Abafite ubumuga Mubuyobozi ==
Mu Rwanda abafite ubumuga bahabwa amahirwe yo kwiyamamaza bahabwa imyanya ibiri yabahagararira mu nteko ishinga amategeko.[https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd]
== Amatsinda yo kuzigama no kugurizanya afasha abafite ubumuga kwiteza imbere ==
Mu rwego rwo guteza imbere imibereho y'abafite ubumuga, hashyizweho amatsinda yo kuzigama no kugurizanya abafasha kubona [https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/amatsinda-yo-kubitsa-no-kugurizanya-ahuza-abafite-ubumuga-yabahinduriye-ubuzima 3]
== Ibirushijeho ==
https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd
https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/amatsinda-yo-kubitsa-no-kugurizanya-ahuza-abafite-ubumuga-yabahinduriye-ubuzima<ref>[https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/amatsinda-yo-kubitsa-no-kugurizanya-ahuza-abafite-ubumuga-yabahinduriye-ubuzima]</ref>
kerly2n7hzmbaw3f6511fs692uh8312
132093
132089
2026-06-18T09:26:38Z
~2026-35586-67
18416
132093
wikitext
text/x-wiki
Abafite ubumuga mu rwanda nabo bafite uburenganzira nkabandi bose mwiterembere binyuze mugukora bahabwa amahirwe angana nkayandi bose.[https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd]
== Abafite ubumuga Mubuyobozi ==
Mu Rwanda abafite ubumuga bahabwa amahirwe yo kwiyamamaza bahabwa imyanya ibiri yabahagararira mu nteko ishinga amategeko.[https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd]
== Amatsinda yo kuzigama no kugurizanya afasha abafite ubumuga kwiteza imbere ==
Mu rwego rwo guteza imbere imibereho y'abafite ubumuga, hashyizweho amatsinda yo kuzigama no kugurizanya abafasha kubona [https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/amatsinda-yo-kubitsa-no-kugurizanya-ahuza-abafite-ubumuga-yabahinduriye-ubuzima 3]
== Ibirushijeho ==
https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd
7t3mov8x7pqzow6bnvdtx9wo9srnenf
132094
132093
2026-06-18T09:27:26Z
~2026-35586-67
18416
/* Amatsinda yo kuzigama no kugurizanya afasha abafite ubumuga kwiteza imbere */
132094
wikitext
text/x-wiki
Abafite ubumuga mu rwanda nabo bafite uburenganzira nkabandi bose mwiterembere binyuze mugukora bahabwa amahirwe angana nkayandi bose.[https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd]
== Abafite ubumuga Mubuyobozi ==
Mu Rwanda abafite ubumuga bahabwa amahirwe yo kwiyamamaza bahabwa imyanya ibiri yabahagararira mu nteko ishinga amategeko.[https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd]
== Amatsinda yo kuzigama no kugurizanya afasha abafite ubumuga kwiteza imbere ==
Mu rwego rwo guteza imbere imibereho y'abafite ubumuga, hashyizweho amatsinda yo kuzigama no kugurizanya abafasha kubona [https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/amatsinda-yo-kubitsa-no-kugurizanya-ahuza-abafite-ubumuga-yabahinduriye-ubuzima 3] <ref>https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/amatsinda-yo-kubitsa-no-kugurizanya-ahuza-abafite-ubumuga-yabahinduriye-ubuzima</ref>
== Ibirushijeho ==
https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd
pyxvsh6rysvtcougrrhqnecbhrt09jn
132142
132094
2026-06-18T10:18:56Z
~2026-35586-67
18416
132142
wikitext
text/x-wiki
Abafite ubumuga mu rwanda nabo bafite uburenganzira nkabandi bose mwiterembere binyuze mugukora bahabwa amahirwe angana nkayandi bose.[https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd]
== Abafite ubumuga Mubuyobozi ==
Mu Rwanda abafite ubumuga bahabwa amahirwe yo kwiyamamaza bahabwa imyanya ibiri yabahagararira mu nteko ishinga amategeko.[https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd]
== Amatsinda yo kuzigama no kugurizanya afasha abafite ubumuga kwiteza imbere ==
Mu rwego rwo guteza imbere imibereho y'abafite ubumuga, hashyizweho amatsinda yo kuzigama no kugurizanya abafasha kubonab [https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/amatsinda-yo-kubitsa-no-kugurizanya-ahuza-abafite-ubumuga-yabahinduriye-ubuzima 3] <ref>https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/amatsinda-yo-kubitsa-no-kugurizanya-ahuza-abafite-ubumuga-yabahinduriye-ubuzima</ref>
== Ibirushijeho ==
https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd
2wujyhx9qdqshr96prt1uxc9mxczh5g
132174
132142
2026-06-18T10:40:00Z
~2026-35586-67
18416
132174
wikitext
text/x-wiki
Abafite ubumuga mu rwanda nabo bafite uburenganzira nkabandi bose mwiterembere binyuze mugukora bahabwa amahirwe angana nkayandi bose.[https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd]
== Abafite ubumuga Mubuyobozi ==
Mu Rwanda abafite ubumuga bahabwa amahirwe yo kwiyamamaza bahabwa imyanya ibiri yabahagararira mu nteko ishinga amategeko.[https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd]
== Amatsinda yo kuzigama no kugurizanya afasha abafite ubumuga kwiteza imbere ==
Mu rwego rwo guteza imbere imibereho y'abafite ubumuga, hashyizweho amatsinda yo kuzigama no kugurizanya abafasha kubona igishoro cyo gutangira ibikorwa bibateza imbere. [https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/amatsinda-yo-kubitsa-no-kugurizanya-ahuza-abafite-ubumuga-yabahinduriye-ubuzima 3] <ref>https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/amatsinda-yo-kubitsa-no-kugurizanya-ahuza-abafite-ubumuga-yabahinduriye-ubuzima</ref>
== Ibirushijeho ==
https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd
oy5ojcwb7dka1g1wg3enujtpkwdgfeh
132177
132174
2026-06-18T10:41:06Z
~2026-35586-67
18416
132177
wikitext
text/x-wiki
Abafite ubumuga mu Rwanda nabo bafite uburenganzira nkabandi bose mwiterembere binyuze mugukora bahabwa amahirwe angana nkayandi bose.[https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd]
== Abafite ubumuga Mubuyobozi ==
Mu Rwanda abafite ubumuga bahabwa amahirwe yo kwiyamamaza bahabwa imyanya ibiri yabahagararira mu nteko ishinga amategeko.[https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd]
== Amatsinda yo kuzigama no kugurizanya afasha abafite ubumuga kwiteza imbere ==
Mu rwego rwo guteza imbere imibereho y'abafite ubumuga, hashyizweho amatsinda yo kuzigama no kugurizanya abafasha kubona igishoro cyo gutangira ibikorwa bibateza imbere. [https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/amatsinda-yo-kubitsa-no-kugurizanya-ahuza-abafite-ubumuga-yabahinduriye-ubuzima 3] <ref>https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/amatsinda-yo-kubitsa-no-kugurizanya-ahuza-abafite-ubumuga-yabahinduriye-ubuzima</ref>
== Ibirushijeho ==
https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd
hov6n51orrmhxclrdstrpebax98fdek
132202
132177
2026-06-18T11:44:02Z
Luckyandrew04
13531
132202
wikitext
text/x-wiki
Abafite ubumuga mu Rwanda nabo bafite uburenganzira nkabandi bose mwiterembere binyuze mugukora bahabwa amahirwe angana nkayandi bose.[https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd]
== Abafite ubumuga Mubuyobozi ==
Mu Rwanda abafite ubumuga bahabwa amahirwe yo kwiyamamaza bahabwa imyanya ibiri yabahagararira mu nteko ishinga amategeko.[https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd]
== Amatsinda yo kuzigama no kugurizanya afasha abafite ubumuga kwiteza imbere ==
Mu rwego rwo guteza imbere imibereho y'abafite ubumuga, hashyizweho amatsinda yo kuzigama no kugurizanya abafasha kubona igishoro cyo gutangira ibikorwa bibateza imbere.
Aya matsinda yabafashije kuva mu bwigunge, kwigira ku bandi no gutangiza imishinga irimo ubworozi, ubuhinzi n'ubucurizi. Binyuze muri ayo matsinda, benshi babashije kongera ubushobozi bwabo mu bukungu, bamwe ndetse bagera ku rwego rwo gutanga akazi no kugira uruhare mu iterambere ryi'gihugu. [https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/amatsinda-yo-kubitsa-no-kugurizanya-ahuza-abafite-ubumuga-yabahinduriye-ubuzima 3] <ref>https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/amatsinda-yo-kubitsa-no-kugurizanya-ahuza-abafite-ubumuga-yabahinduriye-ubuzima</ref>
== Ibirushijeho ==
https://www.kigalitoday.com/amakuru/amatora/article/imigabo-n-imigambi-y-abakandida-depite-bafite-ubumuga-yabaye-umukoro-ncpd
nbirve4ntz16z0cxa003qgka5d22s3t
Abafite ubumuga mwikoranabuhanga
0
20962
132046
125959
2026-06-18T08:42:23Z
~2026-35586-67
18416
fixed some typo and removed some double space
132046
wikitext
text/x-wiki
== Abafite ubumuga mw'ikoranabuhanga hamaze guterwa intambwe ishimishije mungamba Leta y'urwanda igenda ifata harimo no guteza imbere Abafite ubumuga Kandi bitanga umusaruro ==
== Abafite ubumuga kuri Murandasi [https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/abafite-ubumuga-ntibasigaye-inyuma-mu-kwigishwa-hifashishijwe-ikoranabuhanga] ==
Abafite ubumuga biga hifashishijwe ibitabo biba kuri murandasi arinaho hakubiyemo ibisobanuro n'imikoro ibafasha kumenya no gusobanukirwa neza.
== Inyungu Ry'ikoranabuhanga kubafite ubumuga ==
Abafite ubumuga nkubwo kutabona ubu bashobora kujya kwisoko kujya guhaha kandi bakamenya nayo babagaruriye abafite ubwingingo ubu bashobora gutwara imodoka n'ibindi, bashobora kwifashishwa nka telefone cyangwa bindi bikoresho [https://mobile.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/ishimwe-ry-abafite-ubumuga-ku-rwanda-rukomeje-guteza-imbere-ikoranabuhanga]
== Ibirushijeho ==
https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/abafite-ubumuga-ntibasigaye-inyuma-mu-kwigishwa-hifashishijwe-ikoranabuhanga
https://mobile.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/ishimwe-ry-abafite-ubumuga-ku-rwanda-rukomeje-guteza-imbere-ikoranabuhanga
94ucenypav3r2ooq1bcxpsk7fxzf2vm
Aeotec
0
21018
132048
126038
2026-06-18T08:49:12Z
Cnyirahabihirwe12345
13702
132048
wikitext
text/x-wiki
Aotec ni ikigo gikomeye mu ikoranabuhanga mu gukoresha ingufu mumazu agezweho hifashishijwe uburyo bwa smart thingsZ-Wave, Zigbee na Matter. Vumbura ibikoresho byacu byihariye byagenewe ubunararibonye bwa SmartThings, bitanga ikoranabuhanga rigezweho no guhuza neza kugira ngo ubuzima burusheho kuba bwiza. Aeotec, ikirango cy’Abadage, Ubuziranenge bw’Abadage.
[[Dosiye:Aeotec by Aeon Labs Logo.svg|thumb|323x323px|AOETEC IMAGE]]
== Ibicuruzwa ==
Ibicuruzwa bya Aeotec byateguwe gukorana n'abashinzwe kugenzura ibintu nka Matter, Assistant Home, openHab, SmartThings, na Wink hamwe n'abashinzwe kugenzura itsinda AutoPilot na Smart Home Hub. <ref name="Aeon Labs device and gateway compatibility">{{Cite web |title=Z-Wave gateways comparison |url=http://aeotec.com/z-wave-gateways |access-date=27 September 2016 |website=Aeotec by Aeon Labs |publisher=Aeon Labs}}</ref> <ref name="Z-Wave gateway using 700 series platform: Aeotec successfully certifies AutoPilot.">https://aeotec.com/</ref>
[[Dosiye:Aeotec_by_Aeon_Labs_products.jpg|thumb|Ibicuruzwa byakozwe na Aeotec.]]
<references />
<ref>https://aeotec.com/</ref>
spbpcrcriaz42056e5szkjbmmiln5hg
Ababyeyi Bateganijwe Bitaziguye
0
21127
132121
125594
2026-06-18T10:02:13Z
Igiraneza Divine
15375
impinduka
132121
wikitext
text/x-wiki
Planned Parenthood Direct ni porogaramu ya telephone igenewe gutanga serivisi z'ubuzima bw'imyororokere ikoresheje icyitegererezo cyangwa uburyo bwa telehealth . Itangazwa n'ishyirahamwe ryita ku buzima ry'izina rimwe.
Planned Parenthood Direct Yatangije serivisi muri 2015, ubwo yatangizaga porogaramu iteganijwe kubyara muri Californiya. Muri kiriya gihe, imikorere ya porogaramu igamije cyane gupima indwara zandurira mu mibonano mpuzabitsina (STD). Ibikoresho byo kwipimisha byoherezwa mu mazu y'abarwayi, hanyuma umurwayi asubiza ibikoresho inyuma, kandi ibisubizo bigezwa k'umurwayi binyuze muri porogaramu. <ref>{{Cite news |last=Aditi Pai |date=June 23, 2015 |title=Planned Parenthood launches app so Californians can order STD tests |url=https://www.mobihealthnews.com/44621/planned-parenthood-launches-app-so-californians-can-order-std-tests |access-date=14 May 2025 |work= |publisher=MobiHealthNews |location=}}</ref>
Kugeza muri 2019, Gahunda iteganijwe kubyara yatangaga serivisi muri leta 27 na Washington DC . Serivisi yibanze ku gutanga ibinini byo kuboneza urubyaro, no gutanga ubuvuzi bwanduza inkari (UTI). Muri <ref name="BI2019" />, mu rwego rwo gusubiza gahunda za leta zo kugabanya inkunga y’ubuzima ku babyeyi bateganijwe, Gahunda yo Kubyara Directeur yashyizeho gahunda yo kwagura kugera muri leta zose uko ari mirongo itanu. <ref name="BI2019">{{Cite news |last=Clarrie Feinstein |date=Sep 4, 2019 |title=Planned Parenthood is expanding its birth control app to all 50 states in the wake of Trump's massive funding cut |url=https://www.businessinsider.com/planned-parenthood-direct-birth-control-delivery-app-trump-funding-cuts-2019-9 |access-date=14 May 2025 |work= |publisher=Business Insider |location=}}</ref>
Muri 2024, Planned Parenthood Direct Yaguye serivisi yaguye kugirango ibone imiti ikuramo imiti ku barwayi bo muri leta zimwe na zimwe. <ref name="NPR1">{{Cite news |last=Kristen Schorsch |date=May 21, 2024 |title=Planned Parenthood offers abortion pills via app to expand access in Illinois |url=https://www.stlpr.org/health-science-environment/2024-05-21/planned-parenthood-offers-abortion-pills-via-app-to-expand-access-in-illinois |access-date=14 May 2025 |work= |publisher=St. Louis National Public Radio |location=}}</ref> Abarwayi basaba ibinini byo gukuramo inda bitangwa kugeza ibyumweru 10 batwite, kandi bisaba ubuvuzi bwateganijwe kubuvuzi ( umuganga cyangwa umuforomo wimenyereza umwuga ) kugirango bandike imiti. Niba byemejwe n'ushinzwe ubuvuzi, imiti yoherezwa murugo rw'umurwayi. Iyi serivisi iraboneka gusa kubarwayi baba muri leta aho gukuramo imiti byemewe. <ref name="NPR1" />
== Serivisi n'ibicuruzwa ==
Ibicuruzwa byibanze byateganijwe kubabyeyi ni porogaramu za porogaramu zikoresha kuri iPhone, terefone ya Android, PC, na mudasobwa ya Mac, Porogaramu zisangiye izina rimwe na sosiyete, gahunda iteganijwe yo kubyara. <ref name="ppd">{{Cite web |title=Planned Parenthood Direct |url=https://plannedparenthooddirect.org |publisher=Planned Parenthood Direct}}</ref>[https://www.plannedparenthooddirect.org/ ] <ref name="ppd" />
Porogaramu n'urubuga rutanga serivisi z'ubuzima bw'imyororokere hakoreshejwe icyitegererezo cya telehealth, cyemerera abakoresha kubona serivisi z'ubuzima ziva mu rugo, batiriwe basura ibiro bya muganga. Serivisi zitangwa ziratandukanye bitewe na leta, bitewe n'amategeko ya leta. <ref>{{Cite journal |last=Jenna Nitkowski |date=March 2023 |title=State-level conditions and telecontraception platform availability |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2211883722001290 |journal=Health Policy and Technology |volume=12 |doi=10.1016/j.hlpt.2022.100722 |issn=2211-8837 |url-access=subscription}}
</ref>
Serivisi ziratandukanye bitewe na leta, ariko zirashobora kubamo uburyo bwo kuringaniza imbyaro byihutirwa, gupima indwara zandurira mu mibonano mpuzabitsina, ibinini byo kuboneza urubyaro, no gukuramo imiti. <ref name="ppd">{{Cite web |title=Planned Parenthood Direct |url=https://plannedparenthooddirect.org |publisher=Planned Parenthood Direct}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://plannedparenthooddirect.org "Planned Parenthood Direct"]. Planned Parenthood Direct.</cite></ref>
== AMASHAKIRO; ==
evts6iglmqmb8cmuhkzb730gm39qkl8
Dorcy Rugamba
0
21382
132012
131743
2026-06-17T20:24:05Z
NSHUTIYIMANA Moise
17987
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */
132012
wikitext
text/x-wiki
Dorcy RUGAMBA
Yavutse mu kwa cyenda 1969
Yavukiye i Kigali
Ubwenegihugu: Rwanda
Ishuri yizemo: National University of Rwanda
Ishuri yarangirijemo: Catholic University of Louvain
Akazi akora: Umukinnyi wa filime
Ibindi akora: Umuyobozi w'ubuhanzi
Abana afite: 3
'''Dorcy Rugamba''' (yavutse mu 1969) ni umwanditsi wo mu Rwanda, umukinnyi, umubyinnyi, n’umuyobozi wa stage. Kubera ko yarokotse [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|itsembabwoko ryo mu Rwanda ryo]] mu 1994, aho ababyeyi be ndetse n'umuryango we benshi biciwe, imirimo ye myinshi y'ibanze kuri iyi na jenoside. Yakinnye kandi muri firime. Yashinze u Rwanda Arts Initiative na Kigali Triennial. Memoire ye yo muri 2024 yeguriwe umuryango we udahari, ''Hewa Rwanda, une lettre aux absents(ibaruwa ku badahari) aboneka'' irimo gutangwa mu buhinduzi bw'icyongereza nk'igitaramo cyaherekejwe n'umuziki, cyiswe ''Hewa Rwanda, Ibaruwa yandikiwe abadahari(Letter to the absent)'', cyerekanwe muri Gashyantare 2025 mu iserukiramuco rya Adelaide muri Ositaraliya.
== Ubuzima bwa mbere n'uburezi ==
Dorcy Rugamba yavukiye mu Rwanda mu mwaka wa 1969, <ref name="africities">{{Cite web |title=Dorcy Rugamba Archives |url=https://africities.org/speakers/dorcy-rugamba/ |access-date=26 February 2025 |website=Africities The most important democratic gathering in Africa |archive-date=26 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226015228/https://africities.org/speakers/dorcy-rugamba/ |url-status=dead }}</ref> umuhungu wa Sipiriyani na Daphrose Rugamba . Sipiriyani Rugamba (umugabo w’Abahutu ) yari umwanditsi, umunyabukorikori, umuhimbyi, n’umuyobozi ushinzwe ingoro ndangamurage, naho Daphrose yari umugore [[Abatutsi|w’umututsi]] . <ref name="automne">{{Cite web |title=Dorcy Rugamba |url=https://www.festival-automne.com/en/artists/dorcy-rugamba |access-date=26 February 2025 |website=Festival d'Automne}}</ref> Aba bashakanye bamenyesheje u Rwanda Rwiza Gatolika n’umuryango wa Emmanuel mu 1990. <ref name="lacroix2015">{{Cite web |last=Lesegretain |first=Claire |date=16 September 2015 |title=L'Église se penche sur la sainteté d'un couple rwandais |url=https://www.la-croix.com/Religion/Actualite/L-Eglise-se-penche-sur-la-saintete-d-un-couple-rwandais-2015-09-16-1357038 |access-date=26 February 2025 |website=[[La Croix (newspaper)|La Croix]] |language=fr}}</ref>
Dorcy yamenyekanye mu buhanzi bwo gukora na se. <ref name="automne"/> Yatoje kubyina gakondo yu Rwanda, [[Intore]] . <ref name="africities"/>
Yabanje kwiga mu ishami rya farumasi muri [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda|kaminuza nkuru y'u Rwanda]] . <ref name="africities"/>[a]Mu gihe Rugamba yari afite imyaka nka 25 icyo gihe, yasuye nyirasenge mu majyepfo y’u Rwanda, saa kumi za mu gitondo ku ya 7 Mata 1994 inzu y’umuryango we i Kigali yibasiwe n’interahamwe z’Abahutu. Uyu wari umunsi umwe nyuma y’iyicwa rya perezida, ryaranze itangira rya[[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yo mu Rwanda]] . <ref name="lacroix2015"/> Icyo gihe abasirikare bakusanyije abantu bose bari mu ngo: abana batandatu ba Sipiriyani na Daphrose, barimo abakobwa babiri bafite imyaka icyenda n'irindwi, na mubyara wabo w'imyaka itandatu, hamwe n'umukozi w'umuryango hamwe n'ababyeyi be. Bose bishwe n'imbunda, usibye umwe mu bavandimwe b'ingimbi ba Rugamba, wari utwikiriwe n'imirambo y'abandi. Abasirikare bamaze kugenda, umuhungu yerekeje kuri telefone ahamagara Rugamba. Amaze kubwirwa uko byagenze, yahunze igihugu, abanza kujya mu [[Uburundi|Burundi]], nyuma yaho ajya i [[Paris]], nyuma ajya mu [[Ububiligi|Bubiligi]]. Mu minsi irenga 100, abantu bagera kuri miliyoni barishwe.
Yirengagije impamyabumenyi ye ya farumasi (atigeze yishimira nubundi), Rugamba yerekeje mu buhanzi kugira ngo bimufashe gukira no kumva ibyabaye. Yize muri Royal de Liège ya Conservatoire mu Bubiligi, aho yatsindiye igihembo cya mbere mu buhanzi bw'ikinamico. <ref name="automne"/> <ref name="africities"/>
== Umwuga ==
Rugamba yashinze isosiyete ye ya mbere y'indirimbo n'imbyino yise Isango; ayishinga i Butare mu [[Intara y'amajyepfo|ntara y'amajyepfo]] y'u Rwanda mu 1992. <ref name="africities"/>
Yabaye umwe mu bandiitsi b'igitabo rusange ''cy’u Rwanda 94'', cyakozwe mu 1998 itsinda ry’abahanzi baturutse mu bice bitandukanye ndetse n’ibihugu bitandukanye bikorera mu Bubiligi ryitwa Groupov. Rugamba yari umwe mu banditsi kandi yanakinnye amasaha atandatu. ''U Rwanda 94'' rwerekanwe bwa mbere mu 1999 mu iserukiramuco rya d'Avignon mu Bufaransa, ruzenguruka isi yose, kandi ryegukana ibihembo byinshi mu Bubiligi ndetse no mu Bufaransa. Mu 2004, mu rwego rwo kwizihiza imyaka 10 nyuma ya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yo mu Rwanda]], imirimo yabo yerekaniwe i [[Butare]], [[Kigali]], na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]], mu Rwanda. <ref name="africities"/>
Mu 2001, yashinze Amahugurwa ya "Urw'intore" i Kigali, agamije kwigisha ubuhanzi, guhanga, n'ubushakashatsi. <ref name="africities"/>
Mu 2005, yabaye umwe mu bakinnye banayobora muri ''L'Instruction'', ikinamico ya Peter Weiss ishingiye ku rubanza rw’abakoze Auschwitz. <ref name="automne"/><ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref>Uyu murimo wakorewe mu Rwanda, Ubufaransa, Ububiligi, Ubwongereza, Ubuyapani, na Amerika. <ref name="africities"/>
Rugamba yakoranye na sosiyete ya Peter Brook, <ref name="ispa">{{Cite web |title=ISPA 2025 New York Congress – Dorcy Rugamba |url=https://www.ispa.org/page/congress_ny25_speaker_dorcy |access-date=26 February 2025 |website=International Society for the Performing Arts}}</ref> ndetse na Rosa Gasquet n’umuyobozi w’[[Ubusuwisi]] Milo Rau, hagati ya 2004 na 2008. <ref name="africities"/> Yakoranye kandi n’ikinamico y’Ababiligi.
Mu 2007 yanditse kandi akora ''Iperereza'', ashingiye kuri [[Itsembabwoko ry’Abayahudi|Jenoside yakorewe Abayahudi]], asobanura uburyo igihugu gikemura ibibazo by'ihungabana. Harimo abakinnyi b’Abanyarwanda gusa, ikinamico yateguwe ku rwego mpuzamahanga, harimo Bruxelles, [[Paris]], New York, Chicago, na [[Yokohama]] .
Rugamba yanditse ikinamico yitwa Bloody ''Niggers!'', yakozwe mu 2007 muri Théâtre y'igihugu ya Wallonie-Bruxelles <ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref> <ref name="africities"/> kandi yerekanwa mu 2016 i Hamburg, mu Budage. <ref>{{Cite web |last=McEwen |first=Isabelle |date=23 September 2019 |title=Bloody Niggers! |url=https://mcewen.eu/en/portfolio/bloody-niggers/ |access-date=26 February 2025 |website=Isabelle McEwen}}</ref> Yanditse kandi ''Retour de Kigali'' .
Mu mwaka wa 2010, yateguye umukino yise ''Gusubira muri paradizo'' mu isambu i Yvelines, mu Bufaransa. Impapuro zerekana, zitwa ''Isoko'', zatanzwe muri uwo mwaka umwe nubundi. Yayoboye umurimo mushya, ''Abakina urusimbi: cyangwa Intambara ya nyuma y’umusirikare ushonje'', yerekanwe muri Mata 2011 muri Zuiderspershuis i Antwerp, mu Bubiligi. <ref name="africities"/> <ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref>
Rwanda Arts Initiative, yashinzwe na Rugamba mu 2012, yateguye imishinga ye myinshi. <ref name="ispa"/>
Mu mwaka wa 2018, yateje imbere, ari kumwe n'abahanzi Yolander Gutiérrez na Jens Dietrich, igitaramo kihariye cyiswe ''Planet Kigali'', yasobanuye "Guhuza imigenzo y'u Rwanda n'imbyino zigezweho z'iki gihe". Iki gitaramo cyerekanywe ku ya 12 Ukuboza 2018 i Kampnagel i Hamburg, mu Budage. <ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref>
Muri 2019 yakoze opera ''Umurinzi'' ("umurinzi"), kugira ngo yibuke imyaka 25 y'itsembabwoko ry'abatutsi, kandi yatewe inkunga n’umuco wo mu Rwanda witwa "Gutereka". ''Umurunzi'' yakiniwe mu [[Kigali Convention Centre|kigo cya Kigali]] (Kigali Convention Centre). Inyandiko ishingiye ku buhamya bw'abacitse ku icumu rya Jenoside. Ikinamico yakozwe mu ndimi enye: [[Ikinyarwanda|Kinyarwanda]] (ururimi rwemewe rw'u Rwanda), [[Icyongereza]], [[Igifaransa]], na [[Igiswahili|Kiswahili]], ururimi rwa Afurika y'Iburasirazuba. Opera yerekanwe no kuri Televiziyo y'u Rwanda, kandi igice cyayo kiraboneka kuri YouTube.
Muri 2019 yari amaze gukina ikinamico zigera muri zirindwi zerekeye itsembabwoko. Muri Werurwe 2020, yashyizeho ''Les restes suprêmes'', yibanda ku murage nyafurika w’ingoro ndangamurage z’i Burayi, ayikora kandi ayikinira muri Dakar Biennale mu 2022. <ref name="automne"/> <ref name="ispa"/>
Mu Kwakira 2020, muri Théâtre du Châtelet i Paris, yatangiye ubufatanye n’umuyobozi wa filime wa Mauritania Abderrahmane Sissako gutegura opera ''Le vol du Boli'', hamwe n’umuziki wakozwe n'umucuranzi w’umwongereza Damon Albarn . <ref name="ispa"/>
=== ''Hewa Rwanda'' ===
Muri Werurwe 2024, inyandiko ye yeguriye umuryango we udahari <ref name="automne"/> kandi nk'impano ku bana be, ''Hewa Rwanda, une lettre aux absents(ibaruwa ku badahari)'', yasohowe na Éditions JC Lattès . <ref name="automne" />Yishimiwe cyane, kandi itorwa muri Prix Renaudot . <ref name="ispa"/> Igitabo cyasohotse mu Cyongereza nka ''Hewa Rwanda, Ibaruwa yandikiwe abadahari'' . <ref name="tnwb2024">{{Cite web |date=17 October 2024 |title=Hewa Rwanda Lettre aux absents • Dorcy Rugamba Majnun |url=https://www.theatrenational.be/en/activities/3823-hewa-rwanda-lettre-aux-absents-o-dorcy-rugamba-majnun |access-date=26 February 2025 |website=[[Théâtre national Wallonie-Bruxelles|Théâtre National]]}}</ref> <ref name="theaterformen2024">{{Cite web |date=23 June 2024 |title=Hewa Rwanda |url=https://www.theaterformen.de/en/programme-2024/hewa-rwanda |access-date=26 February 2025 |website=[[Festival Theaterformen]] |archive-date=26 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226055342/https://www.theaterformen.de/en/programme-2024/hewa-rwanda |url-status=dead }}</ref> <ref name="theaterformen2024" />Muri Kamena 2024, yamuritse umukino witwa kimwe n'uwa Großes Haus muri Braunschweig, mu Ukwakira mu mukino wa Bouffes du Nord nk'agace ka Festival d'automne à Paris [fr]<ref name="nord">{{Cite web |title=Hewa Rwanda |url=https://www.bouffesdunord.com/en/season-section/hewa-rwanda-en |access-date=26 February 2025 |website=[[Théâtre des Bouffes du Nord]]}}</ref> afatanije n'abanya Senegal bacuranga ibikoresho byinshi bitwa Majnun, izina ryabo risobanura "umusazi" [[Icyarabu|mu Cyarabu]] . Ku ya 18 Mutarama 2025, <ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref> mbere yo gutangwa mu iserukiramuco rya Adelaide ryabereye i Adelaide , muri Ositaraliya, muri Werurwe 2025. <ref name="tnwb2024" /> <ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref> iki gitabo, akoresha ubuhanzi nk'uburyo bwo gukiza. <ref name="abc2025">{{Cite web |last=Kelsey-Sugg |first=Anna |last2=Ellen |first2=Rosa |date=24 February 2025 |title=Dorcy Rugamba shares a story both devastating and hopeful in Hewa Rwanda: Letter to the Absent |url=https://www.abc.net.au/news/2025-02-25/hewa-rwanda-letter-to-the-absent-adelaide-festival-dorcy-rugamba/104966770 |access-date=26 February 2025 |website=[[ABC News (Australia)|ABC News]]}}</ref> Yanditse kuri iki gitabo: "Mu gihe ''Hewa Rwanda, Ibaruwa yandikiwe Abadahari'' ivuga ku itsembabwoko, ibibazo by’icyunamo, ndetse n’umuryango wari hafi kurimbuka, nashakaga mbere na mbere ko bitaba inyandiko yo kwibuka ahubwo ko ari indirimbo y'ubuzima, bityo imvugo y’inyandiko ikubiyemo nkana umucyo, urwenya, imivugo, umuziki, ndetse n’ubuzima mu bice byose". Akazi nigikorwa cyu Rwanda Arts Initiative. <ref>{{Cite web |last=McEwen |first=Isabelle |date=23 September 2019 |title=Bloody Niggers! |url=https://mcewen.eu/en/portfolio/bloody-niggers/ |access-date=26 February 2025 |website=Isabelle McEwen}}</ref> Iki gitaramo kandi kirimo gutegurwa inshuro eshatu mu rwego rwa WOMADelaide, n’umunsi mukuru w’umuziki n'imbyino zo hanze biri mu birori bya Adelayide. <ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref> Muri iki kiganiro, avuga ku byo yigiye ku babyeyi be n’ibyo yabonye, ndetse n’igihe byamutwaye "kwemera ibitemewe". Mu kwerekana ibikorwa nk'ibi, akomeza kuba hafi y'abadahari, yubahiriza ubuzima bwabo kandi akabona ubwiza n'ubusizi ku isi. <ref name="nord" />
=== Filime ===
Rugamba kandi yagaragaye kuri ecran, haba nka we ndetse n'umukinnyi.
Ni we uvuga mu nkuru (narrator) mu ikinamico-nyakuri yo mu 2016 yerekeye ababyeyi be, ''J’entrerai au ciel en dansant'' (Nzajya mu ijuru mpamiriza).<ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |last=McEwen |first=Isabelle |date=23 September 2019 |title=Bloody Niggers! |url=https://mcewen.eu/en/portfolio/bloody-niggers/ |access-date=26 February 2025 |website=Isabelle McEwen}}</ref>
Yakinnye ari inzirakarengane muri filime yo muri 2021 ya AfrofUrist ''Nephost'', iyobowe na Playwright Falowright n'Umukinnyi wa Filimenia [[Uwizeyimana Anisziya|Uzeyman]] n'umucuranzi wa Amerika na Multimediya Sawuli Williams (wanditse amashusho). <ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref>
== Ibindi bikorwa ==
Mu mwaka wa 2012, Rugamba yashinze ikigo cy’ubuhanzi cy’u Rwanda. <ref name="ispa"/>
Yagaragaye mu nama [[Africities|y’Abanyafurika]] yabereye i Kisumu, muri Kenya, <ref name="africities"/> ibirori by’Abanyafurika bikorwa buri myaka itatu ikabera muri kamwe mu turere dutanu twa Afurika, muri Gicurasi 2022, <ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref>
Muri Gashyantare 2024 yashinze kandi aba n'umuyobozi w'ubuhanzi wa Kigali Triennial, isoko ry'ubuhanzi rya Kigali. <ref name="automne"/> <ref name="ispa"/> ''Marembo'' avuga iminsi ya nyuma y'umuryango we mu Rwanda mu bisigo, <ref name="africities"/>kandi yakorewe muri Triennial ya Kigali. <ref>{{Cite web |title=Bouffes du Nord |url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/L-instruction/17500 |access-date=26 February 2025 |website=THEATREonline |language=fr}}</ref>
Rugamba yavugiye muri ISPA (Umuryango mpuzamahanga ushinzwe ubuhanzi) mu 2025 muri Kongere yabereye New York. <ref name="ispa"/>
== Ubuzima bwe bwite ==
Kugeza ubu muri 2025, Rugamba atuye muri Brussels, mu Bubiligi ariko akaba amara igihe kinini mu Rwanda.<ref name="automne"/><ref name="nord"/>
Avuga Igifaransa neza cyane "nk'ururimi rwe kavukire ", kandi yandika mu gifaransa. Afite urugo; arubatse, afite abahungu babiri n'umukobwa umwe, bavukiye mu Bubiligi bajya mu ishuri "risanzwe" ryaho. Abavandimwe be barokotse hamwe n'abana babo baracyaba mu Rwanda, aho "bidashoboka kubarinda amateka yacu", mu gihe abana be bwite bashobora kwishimira ubuto bw'umwere.
== Akajambo k'epfo ==
<nowiki>.mw-parser-output .reflist{margin-bottom:0.5em;list-style-type:decimal}@media screen{.mw-parser-output .reflist{font-size:90%}}.mw-parser-output .reflist .references{font-size:100%;margin-bottom:0;list-style-type:inherit}.mw-parser-output .reflist-columns-2{column-width:30em}.mw-parser-output .reflist-columns-3{column-width:25em}.mw-parser-output .reflist-columns{margin-top:0.3em}.mw-parser-output .reflist-columns ol{margin-top:0}.mw-parser-output .reflist-columns li{page-break-inside:avoid;break-inside:avoid-column}.mw-parser-output .reflist-upper-alpha{list-style-type:upper-alpha}.mw-parser-output .reflist-upper-roman{list-style-type:upper-roman}.mw-parser-output .reflist-lower-alpha{list-style-type:lower-alpha}.mw-parser-output .reflist-lower-greek{list-style-type:lower-greek}.mw-parser-output .reflist-lower-roman{list-style-type:lower-roman}</nowiki>
== Reba ==
#
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]]
sxkfj7l47tj6nujrm1ap2o1jmvke87w
Ibiganiro by'umukoresha:B.Scalling
3
21421
131982
127137
2026-06-17T14:07:27Z
Danny Benjafield (WMDE)
12867
/* Action required: Please confirm your WikiProjects Days session */ new section
131982
wikitext
text/x-wiki
== <span lang="en" dir="ltr">Wikipedia’s birthday party is less than 24 hours away!</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="body" />
[[File:WP25 Birthday cake.gif|250px|right]]
Get ready to join Wikipedia’s 25th birthday party at 16:00 UTC, or come a bit early and get warmed up at the pre-party countdown starting at 15:45 UTC!
You can tune in on the Wikimedia Foundation website, where the party will be available in six languages – Arabic, Chinese, French, English, Portuguese and Spanish.
https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/birthday-celebration
You also have the option of streaming on Wikipedia’s YouTube channel, though that channel will be only available in English. https://www.youtube.com/live/C5rPmv27YzY
See you soon!
<small>You received this message because you registered for Wikipedia’s 25th birthday celebration. https://w.wiki/HPGi</small>
<section end="body" />
</div>
[[m:User:CKoerner (WMF)|Chris Koerner (WMF)]] ([[m:User talk:CKoerner (WMF)|talk]]) 17:38, 14 Mutarama 2026 (UTC)
<!-- Message sent by User:CKoerner (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_25/Reminder/MassMessage_list&oldid=29930287 -->
== Action required: Please confirm your WikiProjects Days session ==
Hello @[[Umukoresha:B.Scalling|B.Scalling]], your WikiProjects Days 2026 session ([[d:Event_talk:WikiProjects_Days_2026#Focusing_on_Mentorship|creating 'Quick-Start' guidelines designed specifically for junior editors joining complex WikiProjects]]) has been accepted and we have contacted you on the email address you registered your Wiki-account, with your session-slot details.
If you haven't received an email from us, please could you get in touch with me from your current email address and if possible, include a Telegram handle (for backchannel communication during the event):
Email me @ danny.benjafield@wikimedia.de / Telegram: @benny_danjerfield
Please take a look and let me know if it's suitable, --[[Umukoresha:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[Ibiganiro by'umukoresha:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 14:07, 17 Kamena 2026 (UTC)
iz7qcob8ly3lkca2qzxpokfgf0albae
132039
131982
2026-06-18T07:50:27Z
B.Scalling
15089
/* Action required: Please confirm your WikiProjects Days session */ Subiza
132039
wikitext
text/x-wiki
== <span lang="en" dir="ltr">Wikipedia’s birthday party is less than 24 hours away!</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="body" />
[[File:WP25 Birthday cake.gif|250px|right]]
Get ready to join Wikipedia’s 25th birthday party at 16:00 UTC, or come a bit early and get warmed up at the pre-party countdown starting at 15:45 UTC!
You can tune in on the Wikimedia Foundation website, where the party will be available in six languages – Arabic, Chinese, French, English, Portuguese and Spanish.
https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/birthday-celebration
You also have the option of streaming on Wikipedia’s YouTube channel, though that channel will be only available in English. https://www.youtube.com/live/C5rPmv27YzY
See you soon!
<small>You received this message because you registered for Wikipedia’s 25th birthday celebration. https://w.wiki/HPGi</small>
<section end="body" />
</div>
[[m:User:CKoerner (WMF)|Chris Koerner (WMF)]] ([[m:User talk:CKoerner (WMF)|talk]]) 17:38, 14 Mutarama 2026 (UTC)
<!-- Message sent by User:CKoerner (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_25/Reminder/MassMessage_list&oldid=29930287 -->
== Action required: Please confirm your WikiProjects Days session ==
Hello @[[Umukoresha:B.Scalling|B.Scalling]], your WikiProjects Days 2026 session ([[d:Event_talk:WikiProjects_Days_2026#Focusing_on_Mentorship|creating 'Quick-Start' guidelines designed specifically for junior editors joining complex WikiProjects]]) has been accepted and we have contacted you on the email address you registered your Wiki-account, with your session-slot details.
If you haven't received an email from us, please could you get in touch with me from your current email address and if possible, include a Telegram handle (for backchannel communication during the event):
Email me @ danny.benjafield@wikimedia.de / Telegram: @benny_danjerfield
Please take a look and let me know if it's suitable, --[[Umukoresha:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[Ibiganiro by'umukoresha:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 14:07, 17 Kamena 2026 (UTC)
:Unfortunately, I am not available because of studying at univesity to get time [[Umukoresha:B.Scalling|B.Scalling]] ([[Ibiganiro by'umukoresha:B.Scalling|talk]]) 07:50, 18 Kamena 2026 (UTC)
fu54qa23ocr20lxypo7fppm2o0btlrj
132040
132039
2026-06-18T08:07:02Z
Danny Benjafield (WMDE)
12867
/* Action required: Please confirm your WikiProjects Days session */ Subiza
132040
wikitext
text/x-wiki
== <span lang="en" dir="ltr">Wikipedia’s birthday party is less than 24 hours away!</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="body" />
[[File:WP25 Birthday cake.gif|250px|right]]
Get ready to join Wikipedia’s 25th birthday party at 16:00 UTC, or come a bit early and get warmed up at the pre-party countdown starting at 15:45 UTC!
You can tune in on the Wikimedia Foundation website, where the party will be available in six languages – Arabic, Chinese, French, English, Portuguese and Spanish.
https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/birthday-celebration
You also have the option of streaming on Wikipedia’s YouTube channel, though that channel will be only available in English. https://www.youtube.com/live/C5rPmv27YzY
See you soon!
<small>You received this message because you registered for Wikipedia’s 25th birthday celebration. https://w.wiki/HPGi</small>
<section end="body" />
</div>
[[m:User:CKoerner (WMF)|Chris Koerner (WMF)]] ([[m:User talk:CKoerner (WMF)|talk]]) 17:38, 14 Mutarama 2026 (UTC)
<!-- Message sent by User:CKoerner (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_25/Reminder/MassMessage_list&oldid=29930287 -->
== Action required: Please confirm your WikiProjects Days session ==
Hello @[[Umukoresha:B.Scalling|B.Scalling]], your WikiProjects Days 2026 session ([[d:Event_talk:WikiProjects_Days_2026#Focusing_on_Mentorship|creating 'Quick-Start' guidelines designed specifically for junior editors joining complex WikiProjects]]) has been accepted and we have contacted you on the email address you registered your Wiki-account, with your session-slot details.
If you haven't received an email from us, please could you get in touch with me from your current email address and if possible, include a Telegram handle (for backchannel communication during the event):
Email me @ danny.benjafield@wikimedia.de / Telegram: @benny_danjerfield
Please take a look and let me know if it's suitable, --[[Umukoresha:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[Ibiganiro by'umukoresha:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 14:07, 17 Kamena 2026 (UTC)
:Unfortunately, I am not available because of studying at univesity to get time [[Umukoresha:B.Scalling|B.Scalling]] ([[Ibiganiro by'umukoresha:B.Scalling|talk]]) 07:50, 18 Kamena 2026 (UTC)
::Oh that's a shame, but thank you for letting us know. Hopefully we will still find you in the audience. --[[Umukoresha:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[Ibiganiro by'umukoresha:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 08:07, 18 Kamena 2026 (UTC)
pvk546j6l59i71q1h5qqgu2z3g6wvqn
132041
132040
2026-06-18T08:19:56Z
B.Scalling
15089
/* Action required: Please confirm your WikiProjects Days session */ Subiza
132041
wikitext
text/x-wiki
== <span lang="en" dir="ltr">Wikipedia’s birthday party is less than 24 hours away!</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="body" />
[[File:WP25 Birthday cake.gif|250px|right]]
Get ready to join Wikipedia’s 25th birthday party at 16:00 UTC, or come a bit early and get warmed up at the pre-party countdown starting at 15:45 UTC!
You can tune in on the Wikimedia Foundation website, where the party will be available in six languages – Arabic, Chinese, French, English, Portuguese and Spanish.
https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/birthday-celebration
You also have the option of streaming on Wikipedia’s YouTube channel, though that channel will be only available in English. https://www.youtube.com/live/C5rPmv27YzY
See you soon!
<small>You received this message because you registered for Wikipedia’s 25th birthday celebration. https://w.wiki/HPGi</small>
<section end="body" />
</div>
[[m:User:CKoerner (WMF)|Chris Koerner (WMF)]] ([[m:User talk:CKoerner (WMF)|talk]]) 17:38, 14 Mutarama 2026 (UTC)
<!-- Message sent by User:CKoerner (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_25/Reminder/MassMessage_list&oldid=29930287 -->
== Action required: Please confirm your WikiProjects Days session ==
Hello @[[Umukoresha:B.Scalling|B.Scalling]], your WikiProjects Days 2026 session ([[d:Event_talk:WikiProjects_Days_2026#Focusing_on_Mentorship|creating 'Quick-Start' guidelines designed specifically for junior editors joining complex WikiProjects]]) has been accepted and we have contacted you on the email address you registered your Wiki-account, with your session-slot details.
If you haven't received an email from us, please could you get in touch with me from your current email address and if possible, include a Telegram handle (for backchannel communication during the event):
Email me @ danny.benjafield@wikimedia.de / Telegram: @benny_danjerfield
Please take a look and let me know if it's suitable, --[[Umukoresha:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[Ibiganiro by'umukoresha:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 14:07, 17 Kamena 2026 (UTC)
:Unfortunately, I am not available because of studying at univesity to get time [[Umukoresha:B.Scalling|B.Scalling]] ([[Ibiganiro by'umukoresha:B.Scalling|talk]]) 07:50, 18 Kamena 2026 (UTC)
::Oh that's a shame, but thank you for letting us know. Hopefully we will still find you in the audience. --[[Umukoresha:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[Ibiganiro by'umukoresha:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 08:07, 18 Kamena 2026 (UTC)
:::but I am still finding way to go on, at that time I will notify [[Umukoresha:B.Scalling|B.Scalling]] ([[Ibiganiro by'umukoresha:B.Scalling|talk]]) 08:19, 18 Kamena 2026 (UTC)
i2osxc6nu8mmqgmenqgzxhpd1jyskj6
BAL
0
21937
132191
129005
2026-06-18T11:10:43Z
B.Scalling
15089
132191
wikitext
text/x-wiki
= Basketball Africa League (BAL) =
Basketball Africa League (BAL) ni shampiyona y’umwuga ya basketball ihuza amakipe akomeye yo muri [[Afurika]]. Yatangiye ku mugaragaro mu mwaka wa 2021 binyuze mu bufatanye bwa National Basketball Association (NBA) n’Ishyirahamwe Mpuzamahanga rya Basketball (FIBA) (NBA, 2021). Ishyirwaho rya BAL ryabaye intambwe ikomeye mu mikino muri Afurika, kuko ari yo shampiyona ya mbere ishyigikiwe na NBA ikorera hanze ya Amerika ya Ruguru (FIBA, 2021). Intego yayo ni guteza imbere umukino wa basketball ku mugabane wa Afurika no guha abakinnyi, abatoza n’amakipe amahirwe yo kwigaragaza ku rwego mpuzamahanga.
Iyi shampiyona igizwe n’amakipe 12 aturuka mu bihugu bitandukanye bya Afurika (BAL, 2024). Amakipe ayijyamo atsindira shampiyona z’ibihugu byayo cyangwa akabinyura mu mikino yo gushaka itike ya BAL. Irushanwa ritangirana n’icyiciro cy’amatsinda, rikurikirwa na kamarampaka (playoffs), hanyuma hakabaho umukino wa nyuma (Finals) ugaragaza ikipe itwara igikombe (NBA Africa, 2023). Imikino ibera mu mijyi itandukanye yo muri Afurika buri mwaka, bigafasha abafana kubona basketball yo ku rwego rwo hejuru hafi yabo.
Kuva yatangira, BAL imaze kugira amakipe atandukanye yegukana igikombe. Mu 2021, Zamalek SC yo mu Misiri ni yo yegukanye igikombe cya mbere (NBA, 2021). Mu 2022, US Monastir yo muri Tuniziya yatwaye igikombe (BAL, 2022). Mu 2023, Al Ahly yo mu Misiri yegukanye igikombe (NBA Africa, 2023). Mu 2024, Petro de Luanda yo muri Angola yatwaye igikombe cyayo cya mbere cya BAL (BAL, 2024). Mu 2025, Al Ahli Tripoli yo muri Libiya yegukanye igikombe, iba ikipe ya mbere yo muri Libiya ibigezeho (BAL, 2025). Ibi bigaragaza ko urwego rwa basketball mu bihugu bitandukanye bya Afurika rugenda ruzamuka kandi ko irushanwa ririmo guhatanira ku rwego rwo hejuru.
BAL yanagaragayemo abakinnyi bakoze amateka kubera imikinire yabo idasanzwe. Walter Hodge yabaye umukinnyi mwiza w’irushanwa (MVP) wa mbere mu 2021 (NBA, 2021). Nuni Omot yabonye igihembo cya MVP mu 2023 akinira Al Ahly (NBA Africa, 2023). Jean Jacques Boissy yabaye MVP mu 2025 kubera imikinire ye myiza muri uwo mwaka (BAL, 2025). Hari n’abandi bakinnyi bagaragaje ubuhanga budasanzwe, nka Terrell Stoglin uzwiho gutsinda amanota menshi, na Aliou Diarra wamamaye mu gufata imipira no kurinda neza (FIBA, 2024). Aba bakinnyi bagize uruhare rukomeye mu kuzamura urwego n’icyubahiro cya BAL.
Muri rusange, Basketball Africa League ni intambwe ikomeye mu iterambere rya basketball muri Afurika. Kubera guhuza impano zo ku mugabane wa Afurika n’ubufatanye mpuzamahanga, BAL ikomeje kwamamara no kurushaho gukomera buri mwaka (NBA Africa, 2024). Uko igenda yaguka, ni ko ikomeje kugira uruhare mu gushushanya ejo hazaza ha basketball muri Afurika no kuzamura izina ry’umugabane ku rwego mpuzamahanga.
595ulk4kti8n6u4zv6f7d6nakt3loy4
132192
132191
2026-06-18T11:12:22Z
B.Scalling
15089
132192
wikitext
text/x-wiki
= Basketball Africa League (BAL) =
[[Dosiye:BAL Kalahari Conference 2025, Stade Malien v Rivers Hoopers (18).jpg|thumb]]
Basketball Africa League (BAL) ni shampiyona y’umwuga ya basketball ihuza amakipe akomeye yo muri [[Afurika]]. Yatangiye ku mugaragaro mu mwaka wa 2021 binyuze mu bufatanye bwa National Basketball Association (NBA) n’Ishyirahamwe Mpuzamahanga rya Basketball (FIBA) (NBA, 2021). Ishyirwaho rya BAL ryabaye intambwe ikomeye mu mikino muri Afurika, kuko ari yo shampiyona ya mbere ishyigikiwe na NBA ikorera hanze ya Amerika ya Ruguru (FIBA, 2021). Intego yayo ni guteza imbere umukino wa basketball ku mugabane wa Afurika no guha abakinnyi, abatoza n’amakipe amahirwe yo kwigaragaza ku rwego mpuzamahanga.
Iyi shampiyona igizwe n’amakipe 12 aturuka mu bihugu bitandukanye bya Afurika (BAL, 2024). Amakipe ayijyamo atsindira shampiyona z’ibihugu byayo cyangwa akabinyura mu mikino yo gushaka itike ya BAL. Irushanwa ritangirana n’icyiciro cy’amatsinda, rikurikirwa na kamarampaka (playoffs), hanyuma hakabaho umukino wa nyuma (Finals) ugaragaza ikipe itwara igikombe (NBA Africa, 2023). Imikino ibera mu mijyi itandukanye yo muri Afurika buri mwaka, bigafasha abafana kubona basketball yo ku rwego rwo hejuru hafi yabo.
Kuva yatangira, BAL imaze kugira amakipe atandukanye yegukana igikombe. Mu 2021, Zamalek SC yo mu Misiri ni yo yegukanye igikombe cya mbere (NBA, 2021). Mu 2022, US Monastir yo muri Tuniziya yatwaye igikombe (BAL, 2022). Mu 2023, Al Ahly yo mu Misiri yegukanye igikombe (NBA Africa, 2023). Mu 2024, Petro de Luanda yo muri Angola yatwaye igikombe cyayo cya mbere cya BAL (BAL, 2024). Mu 2025, Al Ahli Tripoli yo muri Libiya yegukanye igikombe, iba ikipe ya mbere yo muri Libiya ibigezeho (BAL, 2025). Ibi bigaragaza ko urwego rwa basketball mu bihugu bitandukanye bya Afurika rugenda ruzamuka kandi ko irushanwa ririmo guhatanira ku rwego rwo hejuru.
BAL yanagaragayemo abakinnyi bakoze amateka kubera imikinire yabo idasanzwe. Walter Hodge yabaye umukinnyi mwiza w’irushanwa (MVP) wa mbere mu 2021 (NBA, 2021). Nuni Omot yabonye igihembo cya MVP mu 2023 akinira Al Ahly (NBA Africa, 2023). Jean Jacques Boissy yabaye MVP mu 2025 kubera imikinire ye myiza muri uwo mwaka (BAL, 2025). Hari n’abandi bakinnyi bagaragaje ubuhanga budasanzwe, nka Terrell Stoglin uzwiho gutsinda amanota menshi, na Aliou Diarra wamamaye mu gufata imipira no kurinda neza (FIBA, 2024). Aba bakinnyi bagize uruhare rukomeye mu kuzamura urwego n’icyubahiro cya BAL.
Muri rusange, Basketball Africa League ni intambwe ikomeye mu iterambere rya basketball muri Afurika. Kubera guhuza impano zo ku mugabane wa Afurika n’ubufatanye mpuzamahanga, BAL ikomeje kwamamara no kurushaho gukomera buri mwaka (NBA Africa, 2024). Uko igenda yaguka, ni ko ikomeje kugira uruhare mu gushushanya ejo hazaza ha basketball muri Afurika no kuzamura izina ry’umugabane ku rwego mpuzamahanga.
7iegzfejg1dp140giq48zc0dfmvunpq
Urutonde rw'inzibutso za jenoside mu Rwanda
0
22565
132006
131319
2026-06-17T19:08:18Z
Elysee 2006
17908
132006
wikitext
text/x-wiki
== jenoside <ref>[[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]]</ref> ==
Ni ubwicanyi bwateguwe kandi bugakorwa bugamije kurimbura itsinda ry’abantu binzirakarengane hashingiwe ku bwoko bwabo, akarere bakomokamo, ibara ryuruhu nibindi baba batarahisemo bo ubwabo.Urugero rukomeye ni [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], yabaye hagati ya Mata na Nyakanga 1994 ya tangiye ku wa 7 mata, aho Abatutsi barenga miliyoni bishwe bazira uko bavutse.
Mu rwego rwo gusihasira ayo mateka asharira igihugu cyanyuzemo hari zimwe mu nzibutso za jenocide yakorewe abatutsi mu [[Rwanda]] Zubatswe twavugamo:
# Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]]
</ref>:Urwibutso ndetse ari nayo nzu ibitse amateka iri ku [[Akarere ka Gasabo|Gisozi]] nk' iminota icumi uvuye hagati mu mugi wa Kigali.
# Urwibutso rwa jenocide rwa bisesero<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]]
</ref>:urwibutso ruherereye hafi y’umujyi wa Kibuye, mu karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]] mu Ntara y’Iburengerazuba bw’u [[Rwanda]].
# Urwibutso rwa jenocide rwa nyamata<ref>[[Urwibutso rwa jenocide rwa Nyamata]]
</ref>:ruherereye mu Murenge wa Nyamata, mu karere ka [[Akarere ka Bugesera|Bugesera]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]].
# Urwibutso rwa jenocide rwa Bisesero<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]]</ref>:ruherereye hafi y’umujyi wa Kibuye, mu karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]] mu ntara y’Iburengerazuba bw’u [[Rwanda]].
# Urwibutso rwa jenocide rwa Ntarama<ref>[[Dosiye:Exterior of Ntarama Genocide Memorial Site - Rwanda - 01.jpg|thumb|Urwibutso rwa jenoside rwa Ntarama]]
[[Urwibutso rwa jenoside rwa Ntarama]]</ref>:ruherereye mu murenge wa ntarama mu karere ka [[Akarere ka Bugesera|bugesera]] mu intara y'Iburasirazuba.
# '''Urwibutso rwa jenocide rwa Murambi'''<ref>[[Dosiye:RW Murambi (1) (16638079334).jpg|thumb]]
[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi]]</ref>:rumwe mu nzibutso z’ingenzi zibitse amateka ya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] mu 1994 mu [[Rwanda]]. Ruherereye mu majyepfo y’u [[Rwanda Nziza|Rwanda,]] hafi y’umujyi wa Nyamagabe umurenge wa Cyanika, akagari ka Murambi, mu mudugudu wa Gasiza.<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi#cite note-1]]</ref>
# '''Urwibutso rwa jenocide rwa kibeho''':Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Kibeho ruherereye mu [[Umurenge wa Kibeho|Murenge wa Kibeho]], mu [[Intara y'amajyepfo|Ntara y'Amajyepfo]]. Urwibutso rwubatswe hafi cyangwa muri Kiliziya ya Kibeho ([https://www.radiomariakibeho.rw/rw/i-kibeho-bikira-mariya-yaje-kudukangurira-kwicuza-kwusubiraho-no-guhinduka/ Paruwasi ya Kibeho])
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Rebero'''<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rebero]]</ref>''':'''ruherereye mu Murenge wa Kigarama, [[Akarere ka Kicukiro]], mu Mujyi wa [[Kigali]].
# '''Urwibutso rw'ingabo z'ababirigi rwa Camp Kigali'''<ref>[[Urwibutso rw'ingabo z'ababirigi rwa Camp Kigali]]</ref>:ruherereye mu murenge wa kiyovu akagali [[Akarere ka Nyarugenge|akarere ka nyarugenge]] mu mugi wa [[Kigali|Kigali.]]
# '''urwibutso rwa jenocide rwa bigogwe'''<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/rubavu-imirimo-yo-kuvugurura-urwibutso-rwa-bigogwe-yatwaye-asaga-miliyari-1-4</ref>:ruherereye mu Kagari ka Nyamirango, [[Umurenge wa Kanzenze]] mu Karere ka [[Umujyi wa Rubavu|Rubavu]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''cyanika'''<ref>https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/urwibutso-rwa-jenoside-rwa-cyanika-rugiye-gutahwa-ku-mugaragaro</ref>''':''' ruherereye mu murenge wa Cyanika, [[Akarere ka Nyamagabe]] mu ntara y'amajyepfo.
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''Gashirabwa'''<ref>https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/barifuza-ko-urwibutso-rwa-gashirabwoba-rwashyirwa-mu-murage-w-isi</ref> ''':''' ruherereye Umudugudu wa Ruhinga ya II mu Kagari ka Kagatamu,.mu Murenge wa Bushenge, [[Akarere ka Nyamasheke]], [[Intara y'Uburengerazuba]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''gahanga'''<ref>https://www.kicukiro.gov.rw/soma-ibindi/gahanga-abaturage-basabwe-kurwanya-ingengabitekerezo-ya-jenoside</ref> ''':''' ruherereye mu Murenge wa Gahanga, [[akarere ka Kicukiro]], mu mujyi wa [[Kigali Convention Centre|Kigali]].[https://umuseke.rw/kicukiro-imibiri-10224-yabazize-jenoside-yimuriwe-mu-rwibutso-rwa-gahanga/]
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''musanze'''<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/urwibutso-rwa-jenoside-rwa-musanze-rugeze-kuri-80-rushyirwamo-ibimenyetso-ndangamateka</ref>''':'''ruherereye mu [[Umurenge wa Muhoza|Murenge wa Muhoza]], Akagari ka Ruhengeri mu karere ka [[Akarere ka Musanze|musanze.]]
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''mvuzo'''<ref>https://www.northernprovince.gov.rw/ibindi/kwibuka29-ku-rwibutso-rwa-jenoside-rwa-mvuzo-hashyinguwe-mu-cyubahiro-imibiri-itatu-yabazize-jenoside-yakorewe-abatutsi</ref>:ruherereye mu [[Umurenge wa Murambi|Murenge wa Murambi]], mu Karere ka [[Akarere ka Rulindo|Rulindo]], mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Ntara y'Amajyaruguru]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''mugonero'''<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/article/karongi-hibutswe-inzirakarengane-za-jenoside-ziciwe-ahitwa-mugonero</ref>''':'''ruherereye mu Karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]], [https://www.karongi.gov.rw/akarere/imirenge-nutugari Umurenge wa Gishyita], hafi y'[https://www.igihe.com/ubuzima/article/ab-i-ngoma-bashobora-kubona-ibitaro-bishya-by-akarere ibitaro bya Ngoma].
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa kaduha:'''ruherereye mu [https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/mu-murenge-wa-kaduha-hasorejwe-ukwezi-k-ubumwe-n-ubudaheranwa-bw-abanyarwanda Murenge wa Kaduha], [[Akarere ka Nyamagabe]], mu Ntara y'Amajyepfo mu [[Rwanda]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa Mutete'''<ref>[[Urwibutso rwa jenocide rwa mutete]]
</ref>''':'''Urwibutso rwa Jenoside rwa Mutete ruherereye mu [[Umurenge wa mutete|murenge wa Mutete]], mu Karere ka [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]], mu ntara y’Amajyaruguru y’u [[Rwanda]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa gisuna'''<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Gisuna]]</ref>''':'''Urwibutso rwa Gisuna ruherereye mu karere ka [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]], mu murenge wa [[Byumba]], ahahoze ari [[Byumba|Perefegitura ya Byumba]]
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa Ngororero:'''ruherereye mu Murenge wa [https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/umurenge-wa-muhororo-bralirwa-yabahaye-urumuri Muhororo], mu Kagari ka Rususa, mu Mudugudu wa Kabagari mu Karere ka [[Akarere ka Ngororero|Ngororero]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashora'''<ref>'''Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashora'''</ref>:ruherereye mu Karere ka Bugesera, rushyinguyemo imibiri isaga 5,200 y'Abatutsi bazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Urutonde rw'inzibutso za jenoside mu Rwanda]]
cs2xqpj9h6jgqo5m4eu9ve1t0trmucc
132007
132006
2026-06-17T19:08:55Z
Elysee 2006
17908
132007
wikitext
text/x-wiki
== jenoside <ref>[[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]]</ref> ==
Ni ubwicanyi bwateguwe kandi bugakorwa bugamije kurimbura itsinda ry’abantu binzirakarengane hashingiwe ku bwoko bwabo, akarere bakomokamo, ibara ryuruhu nibindi baba batarahisemo bo ubwabo.Urugero rukomeye ni [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], yabaye hagati ya Mata na Nyakanga 1994 ya tangiye ku wa 7 mata, aho [[Abatutsi]] barenga miliyoni bishwe bazira uko bavutse.
Mu rwego rwo gusihasira ayo mateka asharira igihugu cyanyuzemo hari zimwe mu nzibutso za jenocide yakorewe abatutsi mu [[Rwanda]] Zubatswe twavugamo:
# Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]]
</ref>:Urwibutso ndetse ari nayo nzu ibitse amateka iri ku [[Akarere ka Gasabo|Gisozi]] nk' iminota icumi uvuye hagati mu mugi wa Kigali.
# Urwibutso rwa jenocide rwa bisesero<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]]
</ref>:urwibutso ruherereye hafi y’umujyi wa Kibuye, mu karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]] mu Ntara y’Iburengerazuba bw’u [[Rwanda]].
# Urwibutso rwa jenocide rwa nyamata<ref>[[Urwibutso rwa jenocide rwa Nyamata]]
</ref>:ruherereye mu Murenge wa Nyamata, mu karere ka [[Akarere ka Bugesera|Bugesera]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]].
# Urwibutso rwa jenocide rwa Bisesero<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]]</ref>:ruherereye hafi y’umujyi wa Kibuye, mu karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]] mu ntara y’Iburengerazuba bw’u [[Rwanda]].
# Urwibutso rwa jenocide rwa Ntarama<ref>[[Dosiye:Exterior of Ntarama Genocide Memorial Site - Rwanda - 01.jpg|thumb|Urwibutso rwa jenoside rwa Ntarama]]
[[Urwibutso rwa jenoside rwa Ntarama]]</ref>:ruherereye mu murenge wa ntarama mu karere ka [[Akarere ka Bugesera|bugesera]] mu intara y'Iburasirazuba.
# '''Urwibutso rwa jenocide rwa Murambi'''<ref>[[Dosiye:RW Murambi (1) (16638079334).jpg|thumb]]
[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi]]</ref>:rumwe mu nzibutso z’ingenzi zibitse amateka ya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] mu 1994 mu [[Rwanda]]. Ruherereye mu majyepfo y’u [[Rwanda Nziza|Rwanda,]] hafi y’umujyi wa Nyamagabe umurenge wa Cyanika, akagari ka Murambi, mu mudugudu wa Gasiza.<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi#cite note-1]]</ref>
# '''Urwibutso rwa jenocide rwa kibeho''':Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Kibeho ruherereye mu [[Umurenge wa Kibeho|Murenge wa Kibeho]], mu [[Intara y'amajyepfo|Ntara y'Amajyepfo]]. Urwibutso rwubatswe hafi cyangwa muri Kiliziya ya Kibeho ([https://www.radiomariakibeho.rw/rw/i-kibeho-bikira-mariya-yaje-kudukangurira-kwicuza-kwusubiraho-no-guhinduka/ Paruwasi ya Kibeho])
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Rebero'''<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rebero]]</ref>''':'''ruherereye mu Murenge wa Kigarama, [[Akarere ka Kicukiro]], mu Mujyi wa [[Kigali]].
# '''Urwibutso rw'ingabo z'ababirigi rwa Camp Kigali'''<ref>[[Urwibutso rw'ingabo z'ababirigi rwa Camp Kigali]]</ref>:ruherereye mu murenge wa kiyovu akagali [[Akarere ka Nyarugenge|akarere ka nyarugenge]] mu mugi wa [[Kigali|Kigali.]]
# '''urwibutso rwa jenocide rwa bigogwe'''<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/rubavu-imirimo-yo-kuvugurura-urwibutso-rwa-bigogwe-yatwaye-asaga-miliyari-1-4</ref>:ruherereye mu Kagari ka Nyamirango, [[Umurenge wa Kanzenze]] mu Karere ka [[Umujyi wa Rubavu|Rubavu]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''cyanika'''<ref>https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/urwibutso-rwa-jenoside-rwa-cyanika-rugiye-gutahwa-ku-mugaragaro</ref>''':''' ruherereye mu murenge wa Cyanika, [[Akarere ka Nyamagabe]] mu ntara y'amajyepfo.
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''Gashirabwa'''<ref>https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/barifuza-ko-urwibutso-rwa-gashirabwoba-rwashyirwa-mu-murage-w-isi</ref> ''':''' ruherereye Umudugudu wa Ruhinga ya II mu Kagari ka Kagatamu,.mu Murenge wa Bushenge, [[Akarere ka Nyamasheke]], [[Intara y'Uburengerazuba]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''gahanga'''<ref>https://www.kicukiro.gov.rw/soma-ibindi/gahanga-abaturage-basabwe-kurwanya-ingengabitekerezo-ya-jenoside</ref> ''':''' ruherereye mu Murenge wa Gahanga, [[akarere ka Kicukiro]], mu mujyi wa [[Kigali Convention Centre|Kigali]].[https://umuseke.rw/kicukiro-imibiri-10224-yabazize-jenoside-yimuriwe-mu-rwibutso-rwa-gahanga/]
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''musanze'''<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/urwibutso-rwa-jenoside-rwa-musanze-rugeze-kuri-80-rushyirwamo-ibimenyetso-ndangamateka</ref>''':'''ruherereye mu [[Umurenge wa Muhoza|Murenge wa Muhoza]], Akagari ka Ruhengeri mu karere ka [[Akarere ka Musanze|musanze.]]
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''mvuzo'''<ref>https://www.northernprovince.gov.rw/ibindi/kwibuka29-ku-rwibutso-rwa-jenoside-rwa-mvuzo-hashyinguwe-mu-cyubahiro-imibiri-itatu-yabazize-jenoside-yakorewe-abatutsi</ref>:ruherereye mu [[Umurenge wa Murambi|Murenge wa Murambi]], mu Karere ka [[Akarere ka Rulindo|Rulindo]], mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Ntara y'Amajyaruguru]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''mugonero'''<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/article/karongi-hibutswe-inzirakarengane-za-jenoside-ziciwe-ahitwa-mugonero</ref>''':'''ruherereye mu Karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]], [https://www.karongi.gov.rw/akarere/imirenge-nutugari Umurenge wa Gishyita], hafi y'[https://www.igihe.com/ubuzima/article/ab-i-ngoma-bashobora-kubona-ibitaro-bishya-by-akarere ibitaro bya Ngoma].
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa kaduha:'''ruherereye mu [https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/mu-murenge-wa-kaduha-hasorejwe-ukwezi-k-ubumwe-n-ubudaheranwa-bw-abanyarwanda Murenge wa Kaduha], [[Akarere ka Nyamagabe]], mu Ntara y'Amajyepfo mu [[Rwanda]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa Mutete'''<ref>[[Urwibutso rwa jenocide rwa mutete]]
</ref>''':'''Urwibutso rwa Jenoside rwa Mutete ruherereye mu [[Umurenge wa mutete|murenge wa Mutete]], mu Karere ka [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]], mu ntara y’Amajyaruguru y’u [[Rwanda]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa gisuna'''<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Gisuna]]</ref>''':'''Urwibutso rwa Gisuna ruherereye mu karere ka [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]], mu murenge wa [[Byumba]], ahahoze ari [[Byumba|Perefegitura ya Byumba]]
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa Ngororero:'''ruherereye mu Murenge wa [https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/umurenge-wa-muhororo-bralirwa-yabahaye-urumuri Muhororo], mu Kagari ka Rususa, mu Mudugudu wa Kabagari mu Karere ka [[Akarere ka Ngororero|Ngororero]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashora'''<ref>'''Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashora'''</ref>:ruherereye mu Karere ka Bugesera, rushyinguyemo imibiri isaga 5,200 y'Abatutsi bazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Urutonde rw'inzibutso za jenoside mu Rwanda]]
jaj344wc5npua4n2m27yurlkza2ixtu
132032
132007
2026-06-17T22:30:54Z
B.Scalling
15089
132032
wikitext
text/x-wiki
== jenoside <ref>[[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]]</ref> ==
Ni ubwicanyi bwateguwe kandi bugakorwa bugamije kurimbura itsinda ry’abantu binzirakarengane hashingiwe ku bwoko bwabo, akarere bakomokamo, ibara ryuruhu nibindi baba batarahisemo bo ubwabo.Urugero rukomeye ni [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], yabaye hagati ya Mata na Nyakanga 1994 ya tangiye ku wa 7 mata, aho [[Abatutsi]] barenga miliyoni bishwe bazira uko bavutse.
Mu rwego rwo gusihasira ayo mateka asharira igihugu cyanyuzemo hari zimwe mu nzibutso za jenocide yakorewe abatutsi mu [[Rwanda]] Zubatswe twavugamo:
# Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]]
</ref>:Urwibutso ndetse ari nayo nzu ibitse amateka iri ku [[Akarere ka Gasabo|Gisozi]] nk' iminota icumi uvuye hagati mu mugi wa Kigali.
# Urwibutso rwa jenocide rwa bisesero<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]]
</ref>:urwibutso ruherereye hafi y’umujyi wa Kibuye, mu karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]] mu Ntara y’Iburengerazuba bw’u [[Rwanda]].
# Urwibutso rwa jenocide rwa nyamata<ref>[[Urwibutso rwa jenocide rwa Nyamata]]
</ref>:ruherereye mu Murenge wa Nyamata, mu karere ka [[Akarere ka Bugesera|Bugesera]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]].
# Urwibutso rwa jenocide rwa Bisesero<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]]</ref>:ruherereye hafi y’umujyi wa Kibuye, mu karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]] mu ntara y’Iburengerazuba bw’u [[Rwanda]].
# Urwibutso rwa jenocide rwa Ntarama<ref>[[Dosiye:Exterior of Ntarama Genocide Memorial Site - Rwanda - 01.jpg|thumb|Urwibutso rwa jenoside rwa Ntarama]]
[[Urwibutso rwa jenoside rwa Ntarama]]</ref>:ruherereye mu murenge wa ntarama mu karere ka [[Akarere ka Bugesera|bugesera]] mu intara y'Iburasirazuba.
# '''Urwibutso rwa jenocide rwa Murambi'''<ref>[[Dosiye:RW Murambi (1) (16638079334).jpg|thumb]]
[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi]]</ref>:rumwe mu nzibutso z’ingenzi zibitse amateka ya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] mu 1994 mu [[Rwanda]]. Ruherereye mu majyepfo y’u [[Rwanda Nziza|Rwanda,]] hafi y’umujyi wa Nyamagabe umurenge wa Cyanika, akagari ka Murambi, mu mudugudu wa Gasiza.<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi#cite note-1]]</ref>
# '''Urwibutso rwa jenocide rwa kibeho''':Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Kibeho ruherereye mu [[Umurenge wa Kibeho|Murenge wa Kibeho]], mu [[Intara y'amajyepfo|Ntara y'Amajyepfo]]. Urwibutso rwubatswe hafi cyangwa muri Kiliziya ya Kibeho ([https://www.radiomariakibeho.rw/rw/i-kibeho-bikira-mariya-yaje-kudukangurira-kwicuza-kwusubiraho-no-guhinduka/ Paruwasi ya Kibeho])
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Rebero'''<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rebero]]</ref>''':'''ruherereye mu Murenge wa Kigarama, [[Akarere ka Kicukiro]], mu Mujyi wa [[Kigali]].
# '''Urwibutso rw'ingabo z'ababirigi rwa Camp Kigali'''<ref>[[Urwibutso rw'ingabo z'ababirigi rwa Camp Kigali]]</ref>:ruherereye mu murenge wa kiyovu akagali [[Akarere ka Nyarugenge|akarere ka nyarugenge]] mu mugi wa [[Kigali|Kigali.]]
# '''urwibutso rwa jenocide rwa bigogwe'''<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/rubavu-imirimo-yo-kuvugurura-urwibutso-rwa-bigogwe-yatwaye-asaga-miliyari-1-4</ref>:ruherereye mu Kagari ka Nyamirango, [[Umurenge wa Kanzenze]] mu Karere ka [[Umujyi wa Rubavu|Rubavu]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''cyanika'''<ref>https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/urwibutso-rwa-jenoside-rwa-cyanika-rugiye-gutahwa-ku-mugaragaro</ref>''':''' ruherereye mu murenge wa Cyanika, [[Akarere ka Nyamagabe]] mu ntara y'amajyepfo.
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''Gashirabwa'''<ref>https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/barifuza-ko-urwibutso-rwa-gashirabwoba-rwashyirwa-mu-murage-w-isi</ref> ''':''' ruherereye Umudugudu wa Ruhinga ya II mu Kagari ka Kagatamu,.mu Murenge wa Bushenge, [[Akarere ka Nyamasheke]], [[Intara y'Uburengerazuba]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''gahanga'''<ref>https://www.kicukiro.gov.rw/soma-ibindi/gahanga-abaturage-basabwe-kurwanya-ingengabitekerezo-ya-jenoside</ref> ''':''' ruherereye mu Murenge wa Gahanga, [[akarere ka Kicukiro]], mu mujyi wa [[Kigali Convention Centre|Kigali]].[https://umuseke.rw/kicukiro-imibiri-10224-yabazize-jenoside-yimuriwe-mu-rwibutso-rwa-gahanga/]
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''musanze'''<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/urwibutso-rwa-jenoside-rwa-musanze-rugeze-kuri-80-rushyirwamo-ibimenyetso-ndangamateka</ref>''':'''ruherereye mu [[Umurenge wa Muhoza|Murenge wa Muhoza]], Akagari ka Ruhengeri mu karere ka [[Akarere ka Musanze|musanze.]]
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''mvuzo'''<ref>https://www.northernprovince.gov.rw/ibindi/kwibuka29-ku-rwibutso-rwa-jenoside-rwa-mvuzo-hashyinguwe-mu-cyubahiro-imibiri-itatu-yabazize-jenoside-yakorewe-abatutsi</ref>:ruherereye mu [[Umurenge wa Murambi|Murenge wa Murambi]], mu Karere ka [[Akarere ka Rulindo|Rulindo]], mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Ntara y'Amajyaruguru]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''mugonero'''<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/article/karongi-hibutswe-inzirakarengane-za-jenoside-ziciwe-ahitwa-mugonero</ref>''':'''ruherereye mu Karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]], [https://www.karongi.gov.rw/akarere/imirenge-nutugari Umurenge wa Gishyita], hafi y'[https://www.igihe.com/ubuzima/article/ab-i-ngoma-bashobora-kubona-ibitaro-bishya-by-akarere ibitaro bya Ngoma].
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa kaduha:'''ruherereye mu [https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/mu-murenge-wa-kaduha-hasorejwe-ukwezi-k-ubumwe-n-ubudaheranwa-bw-abanyarwanda Murenge wa Kaduha], [[Akarere ka Nyamagabe]], mu Ntara y'Amajyepfo mu [[Rwanda]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa Mutete'''<ref>[[Urwibutso rwa jenocide rwa mutete]]
</ref>''':'''Urwibutso rwa Jenoside rwa Mutete ruherereye mu [[Umurenge wa mutete|murenge wa Mutete]], mu Karere ka [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]], mu ntara y’Amajyaruguru y’u [[Rwanda]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa gisuna'''<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Gisuna]]</ref>''':'''Urwibutso rwa Gisuna ruherereye mu karere ka [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]], mu murenge wa [[Byumba]], ahahoze ari [[Byumba|Perefegitura ya Byumba]]
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa Ngororero:'''ruherereye mu Murenge wa [https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/umurenge-wa-muhororo-bralirwa-yabahaye-urumuri Muhororo], mu Kagari ka Rususa, mu Mudugudu wa Kabagari mu Karere ka [[Akarere ka Ngororero|Ngororero]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashora'''<ref>'''Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashora'''</ref>:ruherereye mu Karere ka Bugesera, rushyinguyemo imibiri isaga 5,200 y'Abatutsi bazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] yakorewe Abatutsi mu 1994
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Urutonde rw'inzibutso za jenoside mu Rwanda]]
l0m7rklioeb717513q10kn3wubul6in
132148
132032
2026-06-18T10:21:13Z
Elysee 2006
17908
GUSHYIRAMO IFOTO
132148
wikitext
text/x-wiki
== jenoside <ref>[[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]]</ref> ==
Ni ubwicanyi bwateguwe kandi bugakorwa bugamije kurimbura itsinda ry’abantu binzirakarengane hashingiwe ku bwoko bwabo, akarere bakomokamo, ibara ryuruhu nibindi baba batarahisemo bo ubwabo.Urugero rukomeye ni [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], yabaye hagati ya Mata na Nyakanga 1994 ya tangiye ku wa 7 mata, aho [[Abatutsi]] barenga miliyoni bishwe bazira uko bavutse.
Mu rwego rwo gusihasira ayo mateka asharira igihugu cyanyuzemo hari zimwe mu nzibutso za jenocide yakorewe abatutsi mu [[Rwanda]] Zubatswe twavugamo:
# [[Dosiye:Genocide Memorial site of Gisozi Kigali Genocide Memorial 009.jpg|thumb|URWIBUTSO RWA JENOCIDE YAKOREWE ABATUTSI 1994 RWA GISOZI]]Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]]
</ref>:Urwibutso ndetse ari nayo nzu ibitse amateka iri ku [[Akarere ka Gasabo|Gisozi]] nk' iminota icumi uvuye hagati mu mugi wa Kigali.
# Urwibutso rwa jenocide rwa bisesero<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]]
</ref>:urwibutso ruherereye hafi y’umujyi wa Kibuye, mu karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]] mu Ntara y’Iburengerazuba bw’u [[Rwanda]].
# Urwibutso rwa jenocide rwa nyamata<ref>[[Urwibutso rwa jenocide rwa Nyamata]]
</ref>:ruherereye mu Murenge wa Nyamata, mu karere ka [[Akarere ka Bugesera|Bugesera]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]].
# Urwibutso rwa jenocide rwa Bisesero<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]]</ref>:ruherereye hafi y’umujyi wa Kibuye, mu karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]] mu ntara y’Iburengerazuba bw’u [[Rwanda]].
# Urwibutso rwa jenocide rwa Ntarama<ref>[[Dosiye:Exterior of Ntarama Genocide Memorial Site - Rwanda - 01.jpg|thumb|Urwibutso rwa jenoside rwa Ntarama]]
[[Urwibutso rwa jenoside rwa Ntarama]]</ref>:ruherereye mu murenge wa ntarama mu karere ka [[Akarere ka Bugesera|bugesera]] mu intara y'Iburasirazuba.
# '''Urwibutso rwa jenocide rwa Murambi'''<ref>[[Dosiye:RW Murambi (1) (16638079334).jpg|thumb]]
[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi]]</ref>:rumwe mu nzibutso z’ingenzi zibitse amateka ya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] mu 1994 mu [[Rwanda]]. Ruherereye mu majyepfo y’u [[Rwanda Nziza|Rwanda,]] hafi y’umujyi wa Nyamagabe umurenge wa Cyanika, akagari ka Murambi, mu mudugudu wa Gasiza.<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi#cite note-1]]</ref>
# '''Urwibutso rwa jenocide rwa kibeho''':Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Kibeho ruherereye mu [[Umurenge wa Kibeho|Murenge wa Kibeho]], mu [[Intara y'amajyepfo|Ntara y'Amajyepfo]]. Urwibutso rwubatswe hafi cyangwa muri Kiliziya ya Kibeho ([https://www.radiomariakibeho.rw/rw/i-kibeho-bikira-mariya-yaje-kudukangurira-kwicuza-kwusubiraho-no-guhinduka/ Paruwasi ya Kibeho])
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Rebero'''<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rebero]]</ref>''':'''ruherereye mu Murenge wa Kigarama, [[Akarere ka Kicukiro]], mu Mujyi wa [[Kigali]].
# '''Urwibutso rw'ingabo z'ababirigi rwa Camp Kigali'''<ref>[[Urwibutso rw'ingabo z'ababirigi rwa Camp Kigali]]</ref>:ruherereye mu murenge wa kiyovu akagali [[Akarere ka Nyarugenge|akarere ka nyarugenge]] mu mugi wa [[Kigali|Kigali.]]
# '''urwibutso rwa jenocide rwa bigogwe'''<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/rubavu-imirimo-yo-kuvugurura-urwibutso-rwa-bigogwe-yatwaye-asaga-miliyari-1-4</ref>:ruherereye mu Kagari ka Nyamirango, [[Umurenge wa Kanzenze]] mu Karere ka [[Umujyi wa Rubavu|Rubavu]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''cyanika'''<ref>https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/urwibutso-rwa-jenoside-rwa-cyanika-rugiye-gutahwa-ku-mugaragaro</ref>''':''' ruherereye mu murenge wa Cyanika, [[Akarere ka Nyamagabe]] mu ntara y'amajyepfo.
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''Gashirabwa'''<ref>https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/barifuza-ko-urwibutso-rwa-gashirabwoba-rwashyirwa-mu-murage-w-isi</ref> ''':''' ruherereye Umudugudu wa Ruhinga ya II mu Kagari ka Kagatamu,.mu Murenge wa Bushenge, [[Akarere ka Nyamasheke]], [[Intara y'Uburengerazuba]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''gahanga'''<ref>https://www.kicukiro.gov.rw/soma-ibindi/gahanga-abaturage-basabwe-kurwanya-ingengabitekerezo-ya-jenoside</ref> ''':''' ruherereye mu Murenge wa Gahanga, [[akarere ka Kicukiro]], mu mujyi wa [[Kigali Convention Centre|Kigali]].[https://umuseke.rw/kicukiro-imibiri-10224-yabazize-jenoside-yimuriwe-mu-rwibutso-rwa-gahanga/]
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''musanze'''<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/urwibutso-rwa-jenoside-rwa-musanze-rugeze-kuri-80-rushyirwamo-ibimenyetso-ndangamateka</ref>''':'''ruherereye mu [[Umurenge wa Muhoza|Murenge wa Muhoza]], Akagari ka Ruhengeri mu karere ka [[Akarere ka Musanze|musanze.]]
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''mvuzo'''<ref>https://www.northernprovince.gov.rw/ibindi/kwibuka29-ku-rwibutso-rwa-jenoside-rwa-mvuzo-hashyinguwe-mu-cyubahiro-imibiri-itatu-yabazize-jenoside-yakorewe-abatutsi</ref>:ruherereye mu [[Umurenge wa Murambi|Murenge wa Murambi]], mu Karere ka [[Akarere ka Rulindo|Rulindo]], mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Ntara y'Amajyaruguru]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''mugonero'''<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/article/karongi-hibutswe-inzirakarengane-za-jenoside-ziciwe-ahitwa-mugonero</ref>''':'''ruherereye mu Karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]], [https://www.karongi.gov.rw/akarere/imirenge-nutugari Umurenge wa Gishyita], hafi y'[https://www.igihe.com/ubuzima/article/ab-i-ngoma-bashobora-kubona-ibitaro-bishya-by-akarere ibitaro bya Ngoma].
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa kaduha:'''ruherereye mu [https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/mu-murenge-wa-kaduha-hasorejwe-ukwezi-k-ubumwe-n-ubudaheranwa-bw-abanyarwanda Murenge wa Kaduha], [[Akarere ka Nyamagabe]], mu Ntara y'Amajyepfo mu [[Rwanda]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa Mutete'''<ref>[[Urwibutso rwa jenocide rwa mutete]]
</ref>''':'''Urwibutso rwa Jenoside rwa Mutete ruherereye mu [[Umurenge wa mutete|murenge wa Mutete]], mu Karere ka [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]], mu ntara y’Amajyaruguru y’u [[Rwanda]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa gisuna'''<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Gisuna]]</ref>''':'''Urwibutso rwa Gisuna ruherereye mu karere ka [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]], mu murenge wa [[Byumba]], ahahoze ari [[Byumba|Perefegitura ya Byumba]]
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa Ngororero:'''ruherereye mu Murenge wa [https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/umurenge-wa-muhororo-bralirwa-yabahaye-urumuri Muhororo], mu Kagari ka Rususa, mu Mudugudu wa Kabagari mu Karere ka [[Akarere ka Ngororero|Ngororero]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashora'''<ref>'''Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashora'''</ref>:ruherereye mu Karere ka Bugesera, rushyinguyemo imibiri isaga 5,200 y'Abatutsi bazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] yakorewe Abatutsi mu 1994
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Urutonde rw'inzibutso za jenoside mu Rwanda]]
60xyhmg4x86d8ucyx07rvdinj1jsr9k
132155
132148
2026-06-18T10:26:11Z
Elysee 2006
17908
GUSHYIRAMO IFOTO
132155
wikitext
text/x-wiki
== jenoside <ref>[[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]]</ref> ==
Ni ubwicanyi bwateguwe kandi bugakorwa bugamije kurimbura itsinda ry’abantu binzirakarengane hashingiwe ku bwoko bwabo, akarere bakomokamo, ibara ryuruhu nibindi baba batarahisemo bo ubwabo.Urugero rukomeye ni [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], yabaye hagati ya Mata na Nyakanga 1994 ya tangiye ku wa 7 mata, aho [[Abatutsi]] barenga miliyoni bishwe bazira uko bavutse.
Mu rwego rwo gusihasira ayo mateka asharira igihugu cyanyuzemo hari zimwe mu nzibutso za jenocide yakorewe abatutsi mu [[Rwanda]] Zubatswe twavugamo:
# [[Dosiye:Genocide Memorial site of Gisozi Kigali Genocide Memorial 009.jpg|thumb|URWIBUTSO RWA JENOCIDE YAKOREWE ABATUTSI 1994 RWA GISOZI]]Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]]
</ref>:Urwibutso ndetse ari nayo nzu ibitse amateka iri ku [[Akarere ka Gasabo|Gisozi]] nk' iminota icumi uvuye hagati mu mugi wa Kigali.
# Urwibutso rwa jenocide rwa bisesero<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]]
</ref>:urwibutso ruherereye hafi y’umujyi wa Kibuye, mu karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]] mu Ntara y’Iburengerazuba bw’u [[Rwanda]].
# Urwibutso rwa jenocide rwa nyamata<ref>[[Urwibutso rwa jenocide rwa Nyamata]]
</ref>:ruherereye mu Murenge wa Nyamata, mu karere ka [[Akarere ka Bugesera|Bugesera]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]].
# [[Dosiye:Bisesero Genocide Memorial Centre 01.jpg|thumb|URWIBUTSO RWA BISESERO]]Urwibutso rwa jenocide rwa Bisesero<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]]</ref>:ruherereye hafi y’umujyi wa Kibuye, mu karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]] mu ntara y’Iburengerazuba bw’u [[Rwanda]].
# Urwibutso rwa jenocide rwa Ntarama<ref>[[Dosiye:Exterior of Ntarama Genocide Memorial Site - Rwanda - 01.jpg|thumb|Urwibutso rwa jenoside rwa Ntarama]]
[[Urwibutso rwa jenoside rwa Ntarama]]</ref>:ruherereye mu murenge wa ntarama mu karere ka [[Akarere ka Bugesera|bugesera]] mu intara y'Iburasirazuba.
# [[Dosiye:Rwandan Genocide Murambi skulls.jpg|thumb|URWIBUTSO RWA JENOCIDEYAKOREWEABATUTSI 1994 RWA MURAMBI]]'''Urwibutso rwa jenocide rwa Murambi'''<ref>[[Dosiye:RW Murambi (1) (16638079334).jpg|thumb]]
[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi]]</ref>:rumwe mu nzibutso z’ingenzi zibitse amateka ya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] mu 1994 mu [[Rwanda]]. Ruherereye mu majyepfo y’u [[Rwanda Nziza|Rwanda,]] hafi y’umujyi wa Nyamagabe umurenge wa Cyanika, akagari ka Murambi, mu mudugudu wa Gasiza.<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi#cite note-1]]</ref>
# '''Urwibutso rwa jenocide rwa kibeho''':Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Kibeho ruherereye mu [[Umurenge wa Kibeho|Murenge wa Kibeho]], mu [[Intara y'amajyepfo|Ntara y'Amajyepfo]]. Urwibutso rwubatswe hafi cyangwa muri Kiliziya ya Kibeho ([https://www.radiomariakibeho.rw/rw/i-kibeho-bikira-mariya-yaje-kudukangurira-kwicuza-kwusubiraho-no-guhinduka/ Paruwasi ya Kibeho])
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Rebero'''<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rebero]]</ref>''':'''ruherereye mu Murenge wa Kigarama, [[Akarere ka Kicukiro]], mu Mujyi wa [[Kigali]].
# '''Urwibutso rw'ingabo z'ababirigi rwa Camp Kigali'''<ref>[[Urwibutso rw'ingabo z'ababirigi rwa Camp Kigali]]</ref>:ruherereye mu murenge wa kiyovu akagali [[Akarere ka Nyarugenge|akarere ka nyarugenge]] mu mugi wa [[Kigali|Kigali.]]
# '''urwibutso rwa jenocide rwa bigogwe'''<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/rubavu-imirimo-yo-kuvugurura-urwibutso-rwa-bigogwe-yatwaye-asaga-miliyari-1-4</ref>:ruherereye mu Kagari ka Nyamirango, [[Umurenge wa Kanzenze]] mu Karere ka [[Umujyi wa Rubavu|Rubavu]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''cyanika'''<ref>https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/urwibutso-rwa-jenoside-rwa-cyanika-rugiye-gutahwa-ku-mugaragaro</ref>''':''' ruherereye mu murenge wa Cyanika, [[Akarere ka Nyamagabe]] mu ntara y'amajyepfo.
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''Gashirabwa'''<ref>https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/barifuza-ko-urwibutso-rwa-gashirabwoba-rwashyirwa-mu-murage-w-isi</ref> ''':''' ruherereye Umudugudu wa Ruhinga ya II mu Kagari ka Kagatamu,.mu Murenge wa Bushenge, [[Akarere ka Nyamasheke]], [[Intara y'Uburengerazuba]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''gahanga'''<ref>https://www.kicukiro.gov.rw/soma-ibindi/gahanga-abaturage-basabwe-kurwanya-ingengabitekerezo-ya-jenoside</ref> ''':''' ruherereye mu Murenge wa Gahanga, [[akarere ka Kicukiro]], mu mujyi wa [[Kigali Convention Centre|Kigali]].[https://umuseke.rw/kicukiro-imibiri-10224-yabazize-jenoside-yimuriwe-mu-rwibutso-rwa-gahanga/]
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''musanze'''<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/urwibutso-rwa-jenoside-rwa-musanze-rugeze-kuri-80-rushyirwamo-ibimenyetso-ndangamateka</ref>''':'''ruherereye mu [[Umurenge wa Muhoza|Murenge wa Muhoza]], Akagari ka Ruhengeri mu karere ka [[Akarere ka Musanze|musanze.]]
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''mvuzo'''<ref>https://www.northernprovince.gov.rw/ibindi/kwibuka29-ku-rwibutso-rwa-jenoside-rwa-mvuzo-hashyinguwe-mu-cyubahiro-imibiri-itatu-yabazize-jenoside-yakorewe-abatutsi</ref>:ruherereye mu [[Umurenge wa Murambi|Murenge wa Murambi]], mu Karere ka [[Akarere ka Rulindo|Rulindo]], mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Ntara y'Amajyaruguru]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''mugonero'''<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/article/karongi-hibutswe-inzirakarengane-za-jenoside-ziciwe-ahitwa-mugonero</ref>''':'''ruherereye mu Karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]], [https://www.karongi.gov.rw/akarere/imirenge-nutugari Umurenge wa Gishyita], hafi y'[https://www.igihe.com/ubuzima/article/ab-i-ngoma-bashobora-kubona-ibitaro-bishya-by-akarere ibitaro bya Ngoma].
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa kaduha:'''ruherereye mu [https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/mu-murenge-wa-kaduha-hasorejwe-ukwezi-k-ubumwe-n-ubudaheranwa-bw-abanyarwanda Murenge wa Kaduha], [[Akarere ka Nyamagabe]], mu Ntara y'Amajyepfo mu [[Rwanda]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa Mutete'''<ref>[[Urwibutso rwa jenocide rwa mutete]]
</ref>''':'''Urwibutso rwa Jenoside rwa Mutete ruherereye mu [[Umurenge wa mutete|murenge wa Mutete]], mu Karere ka [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]], mu ntara y’Amajyaruguru y’u [[Rwanda]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa gisuna'''<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Gisuna]]</ref>''':'''Urwibutso rwa Gisuna ruherereye mu karere ka [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]], mu murenge wa [[Byumba]], ahahoze ari [[Byumba|Perefegitura ya Byumba]]
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa Ngororero:'''ruherereye mu Murenge wa [https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/umurenge-wa-muhororo-bralirwa-yabahaye-urumuri Muhororo], mu Kagari ka Rususa, mu Mudugudu wa Kabagari mu Karere ka [[Akarere ka Ngororero|Ngororero]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashora'''<ref>'''Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashora'''</ref>:ruherereye mu Karere ka Bugesera, rushyinguyemo imibiri isaga 5,200 y'Abatutsi bazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] yakorewe Abatutsi mu 1994
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Urutonde rw'inzibutso za jenoside mu Rwanda]]
etsqbakchp592ydw7u9v4luyct13n9z
132162
132155
2026-06-18T10:29:47Z
Elysee 2006
17908
132162
wikitext
text/x-wiki
== jenoside <ref>[[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]]</ref> ==
Ni ubwicanyi bwateguwe kandi bugakorwa bugamije kurimbura itsinda ry’abantu binzirakarengane hashingiwe ku bwoko bwabo, akarere bakomokamo, ibara ryuruhu nibindi baba batarahisemo bo ubwabo.Urugero rukomeye ni [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], yabaye hagati ya Mata na Nyakanga 1994 ya tangiye ku wa 7 mata, aho [[Abatutsi]] barenga miliyoni bishwe bazira uko bavutse.
Mu rwego rwo gusihasira ayo mateka asharira igihugu cyanyuzemo hari zimwe mu nzibutso za jenocide yakorewe abatutsi mu [[Rwanda]] Zubatswe twavugamo:
# [[Dosiye:Genocide Memorial site of Gisozi Kigali Genocide Memorial 009.jpg|thumb|URWIBUTSO RWA JENOCIDE YAKOREWE ABATUTSI 1994 RWA GISOZI]]Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]]
</ref>:Urwibutso ndetse ari nayo nzu ibitse amateka iri ku [[Akarere ka Gasabo|Gisozi]] nk' iminota icumi uvuye hagati mu mugi wa Kigali.
# Urwibutso rwa jenocide rwa bisesero<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]]
</ref>:urwibutso ruherereye hafi y’umujyi wa Kibuye, mu karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]] mu Ntara y’Iburengerazuba bw’u [[Rwanda]].
# [[Dosiye:Genocide memorial of Nyamata.jpg|thumb|URWIBUTSO RWA NYAMATA]]Urwibutso rwa jenocide rwa nyamata<ref>[[Urwibutso rwa jenocide rwa Nyamata]]
</ref>:ruherereye mu Murenge wa Nyamata, mu karere ka [[Akarere ka Bugesera|Bugesera]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]].
# [[Dosiye:Bisesero Genocide Memorial Centre 01.jpg|thumb|URWIBUTSO RWA BISESERO]]Urwibutso rwa jenocide rwa Bisesero<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]]</ref>:ruherereye hafi y’umujyi wa Kibuye, mu karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]] mu ntara y’Iburengerazuba bw’u [[Rwanda]].
# Urwibutso rwa jenocide rwa Ntarama<ref>[[Dosiye:Exterior of Ntarama Genocide Memorial Site - Rwanda - 01.jpg|thumb|Urwibutso rwa jenoside rwa Ntarama]]
[[Urwibutso rwa jenoside rwa Ntarama]]</ref>:ruherereye mu murenge wa ntarama mu karere ka [[Akarere ka Bugesera|bugesera]] mu intara y'Iburasirazuba.
# [[Dosiye:Rwandan Genocide Murambi skulls.jpg|thumb|URWIBUTSO RWA JENOCIDEYAKOREWEABATUTSI 1994 RWA MURAMBI]]'''Urwibutso rwa jenocide rwa Murambi'''<ref>[[Dosiye:RW Murambi (1) (16638079334).jpg|thumb]]
[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi]]</ref>:rumwe mu nzibutso z’ingenzi zibitse amateka ya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] mu 1994 mu [[Rwanda]]. Ruherereye mu majyepfo y’u [[Rwanda Nziza|Rwanda,]] hafi y’umujyi wa Nyamagabe umurenge wa Cyanika, akagari ka Murambi, mu mudugudu wa Gasiza.<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi#cite note-1]]</ref>
# '''Urwibutso rwa jenocide rwa kibeho''':Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Kibeho ruherereye mu [[Umurenge wa Kibeho|Murenge wa Kibeho]], mu [[Intara y'amajyepfo|Ntara y'Amajyepfo]]. Urwibutso rwubatswe hafi cyangwa muri Kiliziya ya Kibeho ([https://www.radiomariakibeho.rw/rw/i-kibeho-bikira-mariya-yaje-kudukangurira-kwicuza-kwusubiraho-no-guhinduka/ Paruwasi ya Kibeho])
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Rebero'''<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rebero]]</ref>''':'''ruherereye mu Murenge wa Kigarama, [[Akarere ka Kicukiro]], mu Mujyi wa [[Kigali]].
# '''Urwibutso rw'ingabo z'ababirigi rwa Camp Kigali'''<ref>[[Urwibutso rw'ingabo z'ababirigi rwa Camp Kigali]]</ref>:ruherereye mu murenge wa kiyovu akagali [[Akarere ka Nyarugenge|akarere ka nyarugenge]] mu mugi wa [[Kigali|Kigali.]]
# '''urwibutso rwa jenocide rwa bigogwe'''<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/rubavu-imirimo-yo-kuvugurura-urwibutso-rwa-bigogwe-yatwaye-asaga-miliyari-1-4</ref>:ruherereye mu Kagari ka Nyamirango, [[Umurenge wa Kanzenze]] mu Karere ka [[Umujyi wa Rubavu|Rubavu]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''cyanika'''<ref>https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/urwibutso-rwa-jenoside-rwa-cyanika-rugiye-gutahwa-ku-mugaragaro</ref>''':''' ruherereye mu murenge wa Cyanika, [[Akarere ka Nyamagabe]] mu ntara y'amajyepfo.
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''Gashirabwa'''<ref>https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/barifuza-ko-urwibutso-rwa-gashirabwoba-rwashyirwa-mu-murage-w-isi</ref> ''':''' ruherereye Umudugudu wa Ruhinga ya II mu Kagari ka Kagatamu,.mu Murenge wa Bushenge, [[Akarere ka Nyamasheke]], [[Intara y'Uburengerazuba]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''gahanga'''<ref>https://www.kicukiro.gov.rw/soma-ibindi/gahanga-abaturage-basabwe-kurwanya-ingengabitekerezo-ya-jenoside</ref> ''':''' ruherereye mu Murenge wa Gahanga, [[akarere ka Kicukiro]], mu mujyi wa [[Kigali Convention Centre|Kigali]].[https://umuseke.rw/kicukiro-imibiri-10224-yabazize-jenoside-yimuriwe-mu-rwibutso-rwa-gahanga/]
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''musanze'''<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/urwibutso-rwa-jenoside-rwa-musanze-rugeze-kuri-80-rushyirwamo-ibimenyetso-ndangamateka</ref>''':'''ruherereye mu [[Umurenge wa Muhoza|Murenge wa Muhoza]], Akagari ka Ruhengeri mu karere ka [[Akarere ka Musanze|musanze.]]
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''mvuzo'''<ref>https://www.northernprovince.gov.rw/ibindi/kwibuka29-ku-rwibutso-rwa-jenoside-rwa-mvuzo-hashyinguwe-mu-cyubahiro-imibiri-itatu-yabazize-jenoside-yakorewe-abatutsi</ref>:ruherereye mu [[Umurenge wa Murambi|Murenge wa Murambi]], mu Karere ka [[Akarere ka Rulindo|Rulindo]], mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Ntara y'Amajyaruguru]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa''' '''mugonero'''<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/article/karongi-hibutswe-inzirakarengane-za-jenoside-ziciwe-ahitwa-mugonero</ref>''':'''ruherereye mu Karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]], [https://www.karongi.gov.rw/akarere/imirenge-nutugari Umurenge wa Gishyita], hafi y'[https://www.igihe.com/ubuzima/article/ab-i-ngoma-bashobora-kubona-ibitaro-bishya-by-akarere ibitaro bya Ngoma].
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa kaduha:'''ruherereye mu [https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/mu-murenge-wa-kaduha-hasorejwe-ukwezi-k-ubumwe-n-ubudaheranwa-bw-abanyarwanda Murenge wa Kaduha], [[Akarere ka Nyamagabe]], mu Ntara y'Amajyepfo mu [[Rwanda]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa Mutete'''<ref>[[Urwibutso rwa jenocide rwa mutete]]
</ref>''':'''Urwibutso rwa Jenoside rwa Mutete ruherereye mu [[Umurenge wa mutete|murenge wa Mutete]], mu Karere ka [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]], mu ntara y’Amajyaruguru y’u [[Rwanda]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa gisuna'''<ref>[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Gisuna]]</ref>''':'''Urwibutso rwa Gisuna ruherereye mu karere ka [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]], mu murenge wa [[Byumba]], ahahoze ari [[Byumba|Perefegitura ya Byumba]]
# '''Urwibutso rwa Jenoside''' '''rwa Ngororero:'''ruherereye mu Murenge wa [https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/umurenge-wa-muhororo-bralirwa-yabahaye-urumuri Muhororo], mu Kagari ka Rususa, mu Mudugudu wa Kabagari mu Karere ka [[Akarere ka Ngororero|Ngororero]].
# '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashora'''<ref>'''Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashora'''</ref>:ruherereye mu Karere ka Bugesera, rushyinguyemo imibiri isaga 5,200 y'Abatutsi bazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] yakorewe Abatutsi mu 1994
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Urutonde rw'inzibutso za jenoside mu Rwanda]]
rwapg1ks107xq53a5f701xse7d5znnc
Ikiyaga cya Oubeïra
0
22910
131969
2026-06-17T12:05:35Z
Leatitia kamikazi
18374
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1339513921|Lake Oubeïra]]"
131969
wikitext
text/x-wiki
Lake Oubeïra ni ikiyaga cy’amazi meza giherereye muri El Kala National Park mu Ntara ya El Tarf Province, muri Alijeriya.
Iki kiyaga cyashyizwe ku rutonde rwa Ramsar Convention ku itariki ya 4 Ugushyingo 1983, kubera akamaro kacyo mu kurengera ibinyabuzima byo mu bishanga.
Iki kiyaga gifatwa nk’ahantu h’ingenzi cyane ho kororerwa no guterera amagi n’inyoni nyinshi zo muri Afurika y’Amajyaruguru.
== Aho Giherereye ==
[[Dosiye:Plan_elkala.png|left|thumb|Iherereye muri komine ya El Kala, Lake Oubeïra ni ryo kiyaga nyamukuru muri bitatu bihari (ari cyo kiri hagati cyangwa kikaba icy’ingenzi kurusha ibindi bibiri).]]
Lake Oubeïra ni ikiyaga cy’amazi meza giherereye hagati muri El Kala National Park mu Ntara ya El Tarf Province, muri Alijeriya.
Iyi pariki kandi ikubiyemo n’ikiyaga cya Lake Tonga, n’icyo bita Lake Mellah, kikaba ari ikigega cy’amazi arimo umunyu (saline lagoon).
Mu mwaka wa 1983, ibyo biyaga uko ari bitatu byashyizwe ku rutonde rwa Ramsar Convention nk’ibishanga bifite akamaro mpuzamahanga, hashingiwe ku kurengera ibinyabuzima no kubungabunga ibidukikije.
Lake Oubeïra ni ikiyaga cy’amazi meza (freshwater lake) giherereye hagati mu gice cya El Kala National Park mu Ntara ya El Tarf Province, muri Alijeriya, hafi y’umujyi wa El Kala no ku mupaka wa Alijeriya na Tuniziya, kikaba kiri ku butumburuke bwa metero 23.
Iki kiyaga gifite ishusho yegereye uruziga kandi hasi yacyo hari ibyondo byoroshye (silt) by’ ibara ry’ijimye-umweru. Gifite ubuso bungana na hegitari 2,000 n’ubujyakuzimu bwo hasi cyane bugereranywa na metero 1.
Aka gace kagize igice cy’urusobe runini rw’ibishanga n’imisozi y’umucanga (dune system), nubwo iki kiyaga kidasohoka amazi hanze (endorheic lake), gifite isano n’Inyanja ya Mediterane binyuze mu buryo butaziguye cyangwa butaziguye mu bidukikije bikikije ako gace.
Lake Oubeïra ifite umugezi mukuru ujyanye na wo witwa Oued Messida, ugaragaza imiterere y’imigezi ihindagurika mu bihe by’umwaka: mu cyi utemba uva mu kiyaga ujya kuri Oued el Rebir, naho mu itumba ugahindura icyerekezo ugatemba mu buryo bunyuranye.
Hagati y’ibi, habaho uburinganire hagati y’ihinduka ry’amazi ahumuka (evaporation) n’imvura igwa, bikafasha iki kiyaga gukomeza kubaho no kudakama.
Nanone, ubunini bw’akarere gakuramo amazi (watershed) hamwe n’uruhare rw’amazi yo mu kuzimu (aquifers) mu gihe cy’izuba bifasha gusimbura amazi atakara, bityo bikarinda ko ikiyaga cyuma kandi bigatuma gikomeza kubaho igihe kirekire.
== ikirere ==
Akarere Lake Oubeïra giherereyemo gafite ikirere cya Mediterane, kirangwa n’ubushyuhe buciriritse n’imvura igwa mu bihe bimwe by’umwaka.
Ugereranyije, ubushyuhe bw’umwaka wose bungana na dogere selisiyusi 18.9 °C, kandi hari igihe cy’izuba (dry season) kimara hafi amezi ane. Ukwezi kwa Mutarama ni ko gukonja kurusha ayandi, mu gihe Kanama ari ko gashyuha cyane.
Imvura igwa ku mwaka irenga milimetero 700, aho igwa cyane mu gihe cy’itumba n’itumba-ry’impeshyi (autumn), mu gihe mu mpeshyi haba imvura nkeya cyane.
== Ibimera n' inyamanswa ==
[[Dosiye:Flamants_roses._Phoenicopterus_roseus._Lac_des_Oiseaux._Mahieddine_Boumendjel.jpg|left|thumb|El Kala National Park — Amaflamingo y’ibara ry’iroza (pink flamingos) muri iyi pariki y’igihugu.]]
Lake Oubeïra ni ahantu h’ingenzi habamo ibimera byo mu mazi (aquatic vegetation), harimo n’ibinyabuzima biboneka gake muri Alijeriya, nk’imbuto zo mu mazi zizwi nka water chestnuts ndetse n’indabo z’umuhondo zo mu mazi (yellow water lilies).
Lake Oubeïra ishyigikira ubuzima butandukanye bw’amafi (fish population) bwinshi kandi butandukanye, harimo n’amafi y’ubwoko bw’imiserebanya yo mu mazi (eels) agaragara cyane muri iki kiyaga.
Hari kandi amoko yo mu muryango wa Mugilidae, nk’aya Mugil cephalus na Liza ramada, ajya muri iki kiyaga igihe kimwe akava mu nyanja anyuze ku muyoboro w’amazi urenga (overflow channel).
Nanone, amafi yo mu bwoko bwa barbel abyara (spawn) muri Lake Oubeïra mu mpera y’itumba no mu ntangiriro y’impeshyi.
. Lake Oubeïra ni ahantu hatuwe n’inyoni zitandukanye zororokera (nesting bird species), harimo iziba zihoraho muri ako gace nk’inyoni izwi nka purple swamphen ndetse na osprey.
Hari n’inyoni ziza mu gihe cy’ubukonje (wintering species) nk’imbata yitwa white-headed duck, itungo ry’amazi rya greylag goose, ndetse na great cormorant. Zimwe muri izi nyoni ziri mu kaga ko gushira ku isi (globally threatened species).
Nanone, glossy ibis hamwe na greater flamingo baboneka muri ako gace umwaka wose, batagenda.
Uretse inyoni, ako gace kandi gafite n’inyamaswa z’inyamabere (mammals) harimo n’imbwa y’amazi (otter).
Abaturage bo mu gace gakikije Lake Oubeïra bakora ubworozi bw’amatungo ndetse n’ubuhinzi nk’imibereho yabo ya buri munsi.
Iki kiyaga kandi cyashyizwemo amafi yo mu bwoko bwa carp, kandi ku nkombe yacyo yo mu majyaruguru hari ikigo cy’ubworozi bw’amafi (aquaculture station) gikorera aho.
== Reba n' ibi ==
* El Kala National Park ni pariki y’igihugu iherereye mu majyaruguru y’uburasirazuba bwa Alijeriya, hafi y’umupaka wa Tuniziya.
* Inyamaswa zo muri Alijeriya
== Amareferansi ==
9fu8kpzqjkoqe0mylk1hl0o760xkpbh
Ikiyaga cya Tonga
0
22911
131970
2026-06-17T12:15:54Z
Leatitia kamikazi
18374
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1337444971|Lake Tonga]]"
131970
wikitext
text/x-wiki
Lake Tonga ni ikiyaga cy’amazi meza giherereye muri El Kala National Park, mu ntara (wilaya) ya El Tarf Province, muri Alijeriya.
Byatangajwe nk’ahantu harengerwa ku rwego rwa Ramsar Convention ku itariki ya 11 Mata 1983, kandi bifatwa nk’ahantu h’ingenzi cyane ho guterera amagi n’inyoni muri Afurika y’Amajyaruguru.
== Aho Giherereye ==
[[Dosiye:Plan_elkala.png|left|thumb|Iherereye muri komine ya El Kala, Lake Tonga ni ryo kiyaga riherereye mu burasirazuba kurusha ibindi biyaga bitatu.]]
Lake Tonga ni ikiyaga cy’amazi meza giherereye hagati muri El Kala National Park, hamwe n’ikindi kiyaga cy’amazi meza Lake Oubeïra, ndetse n’ikigega cy’amazi arimo umunyu cya Lake El Mellah.
Iki kiyaga giherereye mu kibaya kinini cy’inkombe (coastal depression) kiri hagati y’umujyi wa El Kala mu majyaruguru y’uburasirazuba bwa Alijeriya no ku mupaka wa Alijeriya na Tuniziya.
Akarere kacyo k’amazi (drainage basin) kangana na hegitari zigera ku 15,000, harimo hegitari 2,800 zigize ahari ikiyaga ubwacyo.
Ibi biyaga uko ari bitatu byashyizwe ku rutonde rw’ibishanga bifite akamaro mpuzamahanga hashingiwe ku Ramsar Convention mu mwaka wa 1983.
Lake Tonga kandi kimwe muri byo, cyari gifite amazi menshi ariko ubu gicukuweho umuyoboro wo hagati (central channel) wacukuwe mu gihe cy’ubukoloni, ku buryo ubu cyahindutse igishanga kinini (extensive marsh).
Aka gace kagizwe n’urusobe runini rw’ibishanga (wetland complex), harimo n’imisozi y’amashyamba, amashyamba y’ubushyuhe n’ubushuhe bwinshi (humid forest areas), ndetse n’urusobe rw’imisozi y’umucanga (sand dunes system).
Lake Tonga kandi ifite isano n’Inyanja ya Mediterane, kandi itembera amazi yayo cyane cyane ikabona amazi aturutse ku mugezi wa Oued El-Hout mu majyepfo y’iburengerazuba no ku mugezi wa Oued El-Eurg mu majyaruguru y’uburasirazuba.
Ayo migezi yombi yaremye uturere twa delta, aho imyanda (sediments) ijya isatira ikiyaga buhoro buhoro, bigatuma ubuso bwacyo bugabanuka uko igihe kigenda gihita.
== Ikirere ==
Akarere Lake Tonga karangwa n’ikirere cya Mediterane, gifite ubushyuhe busanzwe buri ku mpuzandengo ya dogere selisiyusi 18.9 mu mwaka.
Hari igihe cy’izuba (dry season) kimara hafi amezi ane. Ukwezi kwa Mutarama ni ko gukonja cyane, mu gihe Kanama ari ko gashyuha cyane kurusha ayandi.
Imvura igwa ku mwaka irenga milimetero 700, aho igwa cyane mu gihe cy’itumba n’itumba-ry’impeshyi (autumn), mu gihe mu mpeshyi haba imvura nkeya cyane.<gallery widths="200" heights="180" class="center" caption="Ikiyaga cya Tonga">
Dosiye:بحيرة_طونقا.jpg
Dosiye:Lac_Tonga.JPG
Dosiye:Lac_Tonga_01.JPEG
</gallery>
== Inyamanswa n 'ibimera ==
[[Dosiye:Lac_tonga_el_kala.JPG|left|thumb|Indabyo zera hejuru y'amazi]]
Lake Tonga itanga ahantu h’ingenzi ho kuba ibimera byo mu mazi, aho ibimera bikurira hamwe bigakora imiterere y’uduce dutandukanye tw’ibimera (mosaic of plant communities).
Imiterere nyamukuru y’ibi bimera igizwe n’ibyatsi binini byo mu mazi (reed beds) bikora nk’ubuhungiro bw’ibimera byinshi byo mu bishanga (helophytes).
Mu gihe cy’impeshyi n’icyi, indabo z’umweru zo mu mazi (white water lilies) zipfuka igice kinini cy’ubuso bw’ikiyaga.
Lake Tonga ifatwa nk’ahantu h’ingenzi ho guterera amagi no kororokera inyoni muri Afurika y’Amajyaruguru, ikaba icumbikiye amoko menshi y’inyoni zirimo herons, egrets, western marsh harriers, n’izindi nyoni z’inyamanswa zihiga (birds of prey), ndetse n’andi moko y’inyoni zo mu mazi.
Zimwe muri izi nyoni ni izo kubungabunga cyane kuko ari nke cyangwa ziri mu kaga ko gushira ku isi (rare and globally threatened species).
Abaturage bo mu gace gakikije Lake Tonga bakora ubworozi bw’amatungo ndetse n’ubuhinzi bw’ibihe (seasonal agriculture).
== Reba n' ibi ==
* El Kala National Park
* Inyamaswa zo muri Alijeriya
3dpatmspnztjybjklchclnaf2pmdc1m
Macta
0
22912
131971
2026-06-17T12:23:32Z
Leatitia kamikazi
18374
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1293985273|Macta]]"
131971
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Macta_marais_est.jpg|thumb|Ishusho y’ibishanga bya Macta Marshes]]
Umugezi wa Macta uherereye muri Alijeriya.
Macta River ni umugezi muto ufite uburebure bungana n’ibilometero 4.8 (3 miles), ukisuka mu nyanja mu kigobe cya Gulf of Arzeu, ahagana nko ku bilometero 40 (25 miles) mu burengerazuba bw’aho Chelif River isohokera mu nyanja.
Umugezi wa Macta ukomoka ku migezi ibiri ari yo Habra River (ufite uburebure bwa 230 km) na Sig River (ufite uburebure bwa 210 km). Iyo migezi yombi ituruka mu misozi ya Amour Range, igatemba igana mu majyaruguru, ikahurira mu kibaya cy’ibishanga, aho ikora igishanga kinini, hanyuma Macta ikahava ikajya mu nyanja.
Ku rugamba rwa Battle of Macta rwabaye ku itariki ya 28 Kamena 1835, imiryango y’Abarabu bo muri Alijeriya yatsinze ingabo za gikoloni z’Abafaransa.
== Inyandiko ==
{{Reflist}}
== Amareferensi ==
* Iyi ngingo ikoresha inyandiko yakuwe mu gitabo ubu kiri mu ruhame (public domain): Gibson, Walcot (1911). “Algeria”. Muri Chisholm, Hugh (umwanditsi mukuru). Encyclopædia Britannica. Umubumbe wa 1 (igitabo cya 11). Cambridge University Press. pp. 642–653.
== Ibindi wa soma ==
m8itj2oa37g7a9n10kv0yec8g370lw7
Oued el Maleh
0
22913
131972
2026-06-17T12:32:40Z
Leatitia kamikazi
18374
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1313453958|Oued el Maleh]]"
131972
wikitext
text/x-wiki
Oued el Maleh, Oued el Malah, Wadi el Maleh, n’izindi (mu cyarabu: وادي المالح) ni umugezi w’ibihe by’imvura (wadi) uherereye mu Ntara ya Aïn Témouchent Province, muri Alijeriya.
Iri zina risobanura “Umugezi w’Umunyu”.
Mu gihe cyashize, wamenyekanye mu cyesipanyoli nka “Rio Salado”, bisobanura “Umugezi w’Umunyu”.
Oued el Maleh iherereye mu majyaruguru y’uburengerazuba bwa Alijeriya, isohokera mu Nyanja ya Mediterane hafi ya 35°26′32″N 1°14′13″W (35.442169°N, 1.236836°W) mu gace ka Terga.
Agace kayo k’amazi (watershed) gafata igice kinini cy’intara, gafite ishusho ndende (elongated shape) kandi kangana na kilometero kare 932.56.
Kagizwe n’akarere kari hagati ya 1°9’24’’ na 1°26’17’’ uburebure bw’uburengerazuba (longitude), ndetse na 35°17’22’’ na 35°16’37’’ uburebure bw’amajyaruguru (latitude), kandi aho kagera hejuru cyane ni ku butumburuke bwa metero 808 mu majyepfo.
Ikirere cyaho ni Mediterane gisa n’igishyuhe giciriritse ariko gifite imvura nke (semi-arid Mediterranean climate).
== Amareferensi ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}↑ 1.0 1.1 “Isesengura ry’umusaruro w’imyanda y’amazi n’imyanda icengera mu mazi mu bihe bitandukanye mu kibaya cy’imigezi yo mu gice cya Mediterane: urugero rw’Agace ka Wadi El Maleh (mu majyaruguru y’uburengerazuba bwa Alijeriya)”, Journal of Mediterranean Earth Sciences 11 (2019), doi:10.3304/UMES.2019.001.
↑ Bentekhici Nadjla, “Uruhare rwa SIG (Système d’Information Géographique) n’ifoto zafashwe mu kirere (imagerie spatiale) mu gutoranya ahantu heza ho gushyira imyanda ikomeye yo mu mijyi, urugero rwa Bassin ya Oued El Maleh”, Archived 2025-01-21 kuri Wayback Machine (ihuzwa n’iri hantu), Bulletin des Sciences Géographiques, no. 18 (Ukwakira 2006).
6ghm9h9yu5oklklx17y1k3jstcsz0af
Uruzi rwa Mazafran
0
22914
131973
2026-06-17T12:48:01Z
Leatitia kamikazi
18374
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1309138639|Mazafran River]]"
131973
wikitext
text/x-wiki
Mazafran River ni umugezi uherereye muri Alijeriya, mu majyaruguru ya Afurika, kandi ufite aho usohokera mu nyanja (estuary).
== Ibikiranga ==
Uru ruzi rufite uburebure bungana na kilometero 24 (ibirometero 15). Runyura mu gace gatwikiriwe n’amashyamba, kandi hakigaragara ibimenyetso bimwe by’imiterere y’ubutaka bwari bwaragenewe Abaroma mu bihe bya kera.[1] Uru ruzi, rusuka mu Nyanja ya Mediterane, runafata igice cy’umupaka w’intara ya Tipaza.
Uru ruzi rukomoka ku ihuriro ry’umugezi wa Chiffa n’uwitwa Djer.[4] Nubwo rutagendwamo n’amato, rwakunze gukoreshwa mu buhinzi bwuhirwa (irrigation) mu buryo bwa gakondo.[2]<gallery>
Dosiye:Mazafran_2_-_panoramio.jpg|alt=Mazafran River near Koléa| Umugezi wa Mazafran uri hafi Koléa
Dosiye:Oued_mazafran_02072013.jpg|alt=Oued Mazafran from the air.| Umugezi wa Oued Mazafran ugaragara uvuye mu kirere.
</gallery>
== Amareferensi ==
{{Reflist}}Umugezi wa Mazafran n’aho wisukira mu nyanja (estuary) mu miterere y’ubutaka (geology) n’umutungo kamere wa Alijeriya.
Fernand Braudel, Inyanja ya Mediterane n’Isi ya Mediterane mu Gihe cya Philip II, Umubumbe wa 2 (Kaminuza ya California Press, 1995), p. 63.
Seminari Mpuzamahanga y’Itangazamakuru ryo mu Karere ka Mediterane.
Umuryango w’Ibarurishamibare (Ubwongereza), Ikinyamakuru cy’Umuryango w’Ibarurishamibare wa Londres, Umubumbe wa 2 (Umuryango w’Ibarurishamibare, 1839).
Ikinyamakuru cy’Umuryango w’Ibarurishamibare wa Londres, Umubumbe wa 2 (Umuryango w’Ibarurishamibare, 1839).
<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>36°41′54″N 2°48′11″E / 36.6984°N 2.8030°E / 36.6984; 2.8030
00u4vfjihxomif1si80gyvzelsm8x5c
Oued Meboudja
0
22915
131974
2026-06-17T12:53:44Z
Leatitia kamikazi
18374
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1246386668|Oued Meboudja]]"
131974
wikitext
text/x-wiki
'''Oued Meboudja''' ni wadi (umugezi w’umwuzure ugenda ugaragara mu gihe cy’imvura) uri i Annaba muri Alijeriya.
== Aho Uherereye ==
Uru ruzi ni ishami riri ibumoso (left tributary) ry’uruzi rwa Seybouse, rukaba ruhurira na rwo hafi ya El Hadjar, mu majyepfo y’icyicaro cy’inganda cya Annaba.[1]
== Ingaruka ufite Kubantu ==
Mu 1877, isosiyete y’ubucukuzi yitwa Société Mokta El Hadid yahawe uburenganzira bwo kumisha (gukamya) Ikiraro cya Fetzara, mu rwego rwo kungurana n’uko izahabwa ku buntu ubutaka bwari buvanywe mu mazi. Hacukuwe umuyoboro uturuka hagati mu kiyaga, unyura ku ruhande rw’iburengerazuba rufite metero 22 (ft 72), ugera ku mugezi wa Oued Meboudja. Uburebure bw’ubutaka bwagendaga bugabanuka bukagera kuri metero 12 (ft 39) mu 1880, ariko icyo kiyaga cyakomezaga kuba ibishanga mu gihe cy’impeshyi.[2]
Muri Gicurasi 2007, byatangajwe ko abahinzi bakoresha amazi y’uru mugezi mu kuhira imyaka yabo bahangayikishijwe cyane n’umwanda urimo ubumara (pollution).[3] Ubushakashatsi bwatangajwe mu 2013 bwagaragaje ko uruganda rukora ibyuma n’icyuma rwa El Hadjar rwajyaga rusohora imyanda irimo ibyuma byangiza muri uwo mugezi, hakabonekamo urugero rurenze urwemewe rwa umuringa (copper), ndetse n’ingano zitandukanye za fer, chromium na nickel.[4]
== Inyandiko ==
== Amasooko ==
* '''"Oued Meboudja yanduye"''', byanditswe na ''El Watan'' (mu Gifaransa), Annaba, tariki ya 16 Gicurasi 2007; byabonetse ku wa 07 Ukwakira 2017.
* '''Hannouche, M.; Souames, S. (2015)''', ''Ingaruka zo kubika imyanda y’ibyuma n’itari ibyuma mu gace ka Meboudja ku bidukikije (El-Hadjar, mu majyaruguru y’iburasirazuba bwa Alijeriya)'', ''Energy Procedia'', Umubumbe wa 74: pp. 1112–1118.
* '''Travers, L. (Gicurasi–Kamena 1958)''', ''Guteza imbere Ikiyaga cya Fetzara'', ''Annales de Géographie'' (mu Gifaransa), Umubumbe wa 67 (361), pp. 260–262.
* '''Zenati, N.; Messadi, D.; Belahcene, N. (2013)''', ''Ingaruka z’imyanda iva mu ruganda rw’ibyuma rwa Annaba ku ntego zo kurengera ibidukikije z’Umugezi wa Oued Meboudja muri Alijeriya'', ''Cahiers de l’ASEES'' (mu Gifaransa), Umubumbe wa 18, pp. 1–7.
0lwkzmi7i0cfr7q150vc5ivxbrqyzmd
Uruzi rwa Mebtouh
0
22916
131975
2026-06-17T13:01:13Z
Leatitia kamikazi
18374
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1284601521|Mebtouh River]]"
131975
wikitext
text/x-wiki
Umugezi wa '''Oued Mebtouh''' ni umwe mu migezi[1][2] kandi ni na ryo zina ry’umudugudu uri muri Département d’Oran mu gihugu cya Alijeriya.[3] Uwo mugezi ni ishami ry’uruzi rwa Macta.[4]
== Amasooko ==
{{Reflist}}Rand McNally, Ikarita Mpuzamahanga Nshya (The New International Atlas), 1993.
Ikigo gishinzwe gukora amakarita (Defense Mapping Agency), 1981.
Kugeza ubu, ni igice cy’umujyi wa Boudjebaa El Bordj; inyandiko yemewe (J.O.R.A.) yo ku wa 19 Ukuboza 1984, p. 1533.
Impinduka ziherutse kugaragara mu miterere y’ikirere no mu migendekere y’amazi ku kibaya cy’umugezi wa Macta (mu majyaruguru y’iburengerazuba bwa Alijeriya).
3i9hr4wodjgoa1wfrm954xx344qy8at
131978
131975
2026-06-17T13:13:07Z
Mugishafils
18401
131978
wikitext
text/x-wiki
Umugezi wa '''Oued Mebtouh''' ni umwe mu migezi[1][2] kandi ni na ryo zina ry’umudugudu uri muri Département d’Oran mu gihugu cya Alijeriya.[3] Uwo mugezi ni ishami ry’uruzi rwa Macta.[4]
== Amasooko ==
{{Reflist}}Rand McNally, Ikarita Mpuzamahanga Nshya (The New International Atlas), 1993.
Ikigo gishinzwe gukora amakarita (Defense Mapping Agency), 1981.
Kugeza ubu, ni igice cy’umujyi wa Boudjebaa El Bordj; inyandiko yemewe (J.O.R.A.) yo ku wa 19 Ukuboza 1984, p. 1533.
Impinduka ziherutse kugaragara mu miterere y’ikirere no mu migendekere y’amazi ku kibaya cy’umugezi wa Macta (mu majyaruguru y’iburengerazuba bwa Alijeriya)
c96vlwifxj7sdzxlf9ssnu4cax6rve9
Igikombe cy'isi 2026
0
22917
131976
2026-06-17T13:08:12Z
Mugishafils
18401
Created page with "== AMATEKA KW'IRUSHANWA RY'IGIKOMBE CY'ISI == Mu 1930 nibwo irushanwa ry'igikombe cy'isi ryatangiye rikaba ryarabereye mu ku mugabane w' America y' amagepfo mu gihugu cya Uruguay , muri iki gihe iki guhugu cyatoranyijwe kuko cyari kimwe mu makipe akomeye ariko bya akarusho iki gihugu kikaba cyarizihizaga imyaka 100 ishize kibonye ubwigenge. Irushanwa ry'igikombe k'isi kunshuro yambere ryitabiriwe nibihugu cumi nabitatu(13) byo mu migabane itatu gusa . Umugabane w'Americ..."
131976
wikitext
text/x-wiki
== AMATEKA KW'IRUSHANWA RY'IGIKOMBE CY'ISI ==
Mu 1930 nibwo irushanwa ry'igikombe cy'isi ryatangiye rikaba ryarabereye mu ku mugabane w' America y' amagepfo mu gihugu cya Uruguay , muri iki gihe iki guhugu cyatoranyijwe kuko cyari kimwe mu makipe akomeye ariko bya akarusho iki gihugu kikaba cyarizihizaga imyaka 100 ishize kibonye ubwigenge. Irushanwa ry'igikombe k'isi kunshuro yambere ryitabiriwe nibihugu cumi nabitatu(13) byo mu migabane itatu gusa . Umugabane w'America y' Amagepfo wari uhagarariwe n'ibihugu birindwi(7) aribyo Uruguay, Argentina, Brazil, Chile, Paraguay, Peru, ndetse na Bolivia. Umugabane w'Uburayi wari uhagarariwe n'ibihugu bine(4) aribyo France, Belgium, Romania na Yugoslavia, naho America ya Ruguru yar ihagarariwe n' ibihugu bibiri(2) aribyo Leta zunze ubumwe z' America(USA) ndetse na Mexico.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/imikino/basketball/article/fifa-irashaka-ko-umukino-ufungura-igikombe-cy-isi-cy-abatarengeje-imyaka-15-uzahuza-palestine-na-israel</ref>
Igikombe cy'isi kiri kuba kunshuro yacyo ya 23 kikaba cyimaze kubera mu migabane itanu(5) y'isi ,ibihugu bimaze kucyakira inshuro nyinshi ni<ref>wordcap</ref>
* Mexico ( inshuro ebyiri mu 1970, 1986)
* Italy (inshuro ebyiri mu 1934, 1990)
* France (inshuro ebyiri mu 1938, 1998)
* Brazil(inshuro ebyiri mu 1950, 2014
* Germany (inshuro ebyiri ,1974 yacyakiriye nka West Germany na 2006 nka Germany)
== UDUSHYA TWABAYE MU GIKOMBE CY' ISI ==
Kuva iri rushanwa ryatangira gukinwa ibihugu byagitwaye inshuro nyinshi ni Brazil yagitwaye inshuro eshanu(5) , Germany yagitwaye inshuro (4) ahinganya na Italy ,Argentina igifite inshuro eshatu ,France na Uruguay ninshuro ebyiri(2) naho England na Spain bigifite inshuro imwe(1). Muri iri rushanwa igitego kihuse kurusha ibindi cyatsinzwe na HAKAN SUKUR ukomoka muri Turkey yagitsinze nyuma y'amasegonda 11 muri 2002. Umukinnyi JOSE FONTAINE w'Ubufaransa(France) niwe watsinze ibitego byinshi mu gikombe cy'isi kimwe aho yatsinze ibitego 13 mu gikombe cya 1958.
Mu 1954, Austaria yatsinze Switzerland ibitego 7-5.Uyu niwe mukino wabonetsemo ibitego byinshi kurusha indi ibitego 12. Ikarita itukura yihuse kurusha izindi ni iyahawe JOSE BATISTA aho yahawe ikarita itukura nyuma yamasegonda 56 mu gikombe cya 1986. Edson Arantes Donascimento wataziriwe izina rya Pele niwe mukinnyi rukumbi wegukanye igikombe cy'isi inshuro nyinshi ahpo yacyegukanye inshuro eshatu (1958,1962,1970). Abakinnyi bitabiriye irir rushanwa inshuro nyinshi ni LIONEL MESSI ,CHRISTIANO RONALDO na GUILLERMO OCHOA bose bamaze kukitabira inshuro 6(2006-2026)<ref name=":0" />
== IBYO WAMENYA BYIHARIYE KW'IRUSHANWA RY'IGIKOMBE CY'ISI 2026 ==
Igikombe cy'isi 2026 kiri kwakirwa nibihugu bitatu (3) aribyo USA(Leta zunze ubumwe z'America), Canada ndetse na Mexico. Iri rushanwa riri gukinwa namakipe 48 aho yangerewe avuye kuri 32, imikino 104 aho yiyongereye ivuye kuri 64 ikaba ariyo mikino myinshi igiye kuba kuva iri rushanwa ryatangira gukinwa. Ibihugu bigiye gukina igikombe cy'isi bwa mbere , birimo Uzbekistan, Jordan, Cape Verde,ndetse na Curacao.<ref>https://kigalitoday.com/imikino/basketball/article/fifa-irashaka-ko-umukino-ufungura-igikombe-cy-isi-cy-abatarengeje-imyaka-15-uzahuza-palestine-na-israel</ref>
Bwa mbere mu mateka hagiye kubaho kimwe cya 32 kirangiza (round 32) aho amakipe 32 azava mu matsinda ajye muri iki kiciro mbere yo kujya m,uri kim,we cya 16 kirangiza. Estadio Azteca igiye kuba stade ya mbere yakiriye imikino y'igikombe cy'isi inshuro 3(1970,1986,2026.kubera ubushyuhe bukabije mu mijyi imwe yo muri Leta zunze ubumwe z' America hashyizweho akaruhuko ko kunywa mazi kubera ikigero cy'ubushyuhe kiri hejuru.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
io76fytoicscxzljw7fos44uuvolrgu
131977
131976
2026-06-17T13:12:07Z
Mugishafils
18401
131977
wikitext
text/x-wiki
== AMATEKA KW'IRUSHANWA RY'IGIKOMBE CY'ISI ==
[[Dosiye:2026 FIFA World Cup ensign (PD version).png|thumb|IGIKOMBE CY'ISI 2026]]
Mu 1930 nibwo irushanwa ry'igikombe cy'isi ryatangiye rikaba ryarabereye mu ku mugabane w' America y' amagepfo mu gihugu cya Uruguay , muri iki gihe iki guhugu cyatoranyijwe kuko cyari kimwe mu makipe akomeye ariko bya akarusho iki gihugu kikaba cyarizihizaga imyaka 100 ishize kibonye ubwigenge. Irushanwa ry'igikombe k'isi kunshuro yambere ryitabiriwe nibihugu cumi nabitatu(13) byo mu migabane itatu gusa . Umugabane w'America y' Amagepfo wari uhagarariwe n'ibihugu birindwi(7) aribyo Uruguay, Argentina, Brazil, Chile, Paraguay, Peru, ndetse na Bolivia. Umugabane w'Uburayi wari uhagarariwe n'ibihugu bine(4) aribyo France, Belgium, Romania na Yugoslavia, naho America ya Ruguru yar ihagarariwe n' ibihugu bibiri(2) aribyo Leta zunze ubumwe z' America(USA) ndetse na Mexico.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/imikino/basketball/article/fifa-irashaka-ko-umukino-ufungura-igikombe-cy-isi-cy-abatarengeje-imyaka-15-uzahuza-palestine-na-israel</ref>
Igikombe cy'isi kiri kuba kunshuro yacyo ya 23 kikaba cyimaze kubera mu migabane itanu(5) y'isi ,ibihugu bimaze kucyakira inshuro nyinshi ni<ref>wordcap</ref>
* Mexico ( inshuro ebyiri mu 1970, 1986)
* Italy (inshuro ebyiri mu 1934, 1990)
* France (inshuro ebyiri mu 1938, 1998)
* Brazil(inshuro ebyiri mu 1950, 2014
* Germany (inshuro ebyiri ,1974 yacyakiriye nka West Germany na 2006 nka Germany)
== UDUSHYA TWABAYE MU GIKOMBE CY' ISI ==
Kuva iri rushanwa ryatangira gukinwa ibihugu byagitwaye inshuro nyinshi ni Brazil yagitwaye inshuro eshanu(5) , Germany yagitwaye inshuro (4) ahinganya na Italy ,Argentina igifite inshuro eshatu ,France na Uruguay ninshuro ebyiri(2) naho England na Spain bigifite inshuro imwe(1). Muri iri rushanwa igitego kihuse kurusha ibindi cyatsinzwe na HAKAN SUKUR ukomoka muri Turkey yagitsinze nyuma y'amasegonda 11 muri 2002. Umukinnyi JOSE FONTAINE w'Ubufaransa(France) niwe watsinze ibitego byinshi mu gikombe cy'isi kimwe aho yatsinze ibitego 13 mu gikombe cya 1958.
Mu 1954, Austaria yatsinze Switzerland ibitego 7-5.Uyu niwe mukino wabonetsemo ibitego byinshi kurusha indi ibitego 12. Ikarita itukura yihuse kurusha izindi ni iyahawe JOSE BATISTA aho yahawe ikarita itukura nyuma yamasegonda 56 mu gikombe cya 1986. Edson Arantes Donascimento wataziriwe izina rya Pele niwe mukinnyi rukumbi wegukanye igikombe cy'isi inshuro nyinshi ahpo yacyegukanye inshuro eshatu (1958,1962,1970). Abakinnyi bitabiriye irir rushanwa inshuro nyinshi ni LIONEL MESSI ,CHRISTIANO RONALDO na GUILLERMO OCHOA bose bamaze kukitabira inshuro 6(2006-2026)<ref name=":0" />
== IBYO WAMENYA BYIHARIYE KW'IRUSHANWA RY'IGIKOMBE CY'ISI 2026 ==
Igikombe cy'isi 2026 kiri kwakirwa nibihugu bitatu (3) aribyo USA(Leta zunze ubumwe z'America), Canada ndetse na Mexico. Iri rushanwa riri gukinwa namakipe 48 aho yangerewe avuye kuri 32, imikino 104 aho yiyongereye ivuye kuri 64 ikaba ariyo mikino myinshi igiye kuba kuva iri rushanwa ryatangira gukinwa. Ibihugu bigiye gukina igikombe cy'isi bwa mbere , birimo Uzbekistan, Jordan, Cape Verde,ndetse na Curacao.<ref>https://kigalitoday.com/imikino/basketball/article/fifa-irashaka-ko-umukino-ufungura-igikombe-cy-isi-cy-abatarengeje-imyaka-15-uzahuza-palestine-na-israel</ref>
Bwa mbere mu mateka hagiye kubaho kimwe cya 32 kirangiza (round 32) aho amakipe 32 azava mu matsinda ajye muri iki kiciro mbere yo kujya m,uri kim,we cya 16 kirangiza. Estadio Azteca igiye kuba stade ya mbere yakiriye imikino y'igikombe cy'isi inshuro 3(1970,1986,2026.kubera ubushyuhe bukabije mu mijyi imwe yo muri Leta zunze ubumwe z' America hashyizweho akaruhuko ko kunywa mazi kubera ikigero cy'ubushyuhe kiri hejuru.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
0uynyaakfe3xke4f9zxtzixivntittr
Uruzi rwa Medjerda
0
22918
131979
2026-06-17T13:20:41Z
Leatitia kamikazi
18374
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1288658344|Medjerda River]]"
131979
wikitext
text/x-wiki
'''Ikibaya cy'amazi cy'Uruzi rwa Medjerda''' (Ikarita mu Gifaransa)
Izina kavukire: وادي مجردة (Icyarabu)
Ahantu
Ibihugu: Alijeriya na Tunisiya
Ibiranga imiterere
Inkomoko
— aho riherereye: Tell Atlas, Alijeriya
Aho rinjira (Mouth)
— aho riherereye: Ikigobe cya Tunis, Inyanja ya Mediterane
— aho riri (coordinates): 37°6'42"N 10°12'47"E / 37.11167°N 10.21306°E
Uburebure: kilometero 460 (mil 290)
Ubunini bw'ikibaya: kilometero kare 22,000 (mil kare 8,500)
Igipimo cy'amazi atemba
— impuzandengo: metero kibe 29 ku isegonda (m³/s) (metero kibe 1,000 z'Abongereza ku isegonda)
[[Dosiye:Medjerda.jpg|thumb|Ishusho y' Uruzi]]
'''Umugezi wa Medjerda''' (mu cyarabu: وادي مجردة), uzwi kandi mu mateka nka '''Bagradas''', ni umugezi wo muri Afurika y’Amajyaruguru uva mu majyaruguru y’uburasirazuba bwa Alijeriya ukanyura muri Tuniziya mbere yo gusuka mu Kigobe cya Tunis no mu Kiyaga cya Tunis. Ufite uburebure bwa kilometero 450 (ibirometero 280), ukaba ari wo mugezi muremure muri Tuniziya. Uzwi kandi nk’Wadi Majardah cyangwa Mejerda (mu Gifaransa: Oued Majardah).[1]
== Inzira y' umugezi ==
Umugezi wa Medjerda uturuka mu misozi ya Tell Atlas, igize urunigi rw’imisozi rwa Atlas, mu majyaruguru y’iburasirazuba bwa Alijeriya. Hanyuma utemba ugana iburasirazuba ukinjira muri Tuniziya, mbere yo kwisuka mu Kigobe cya Utica cyo mu Nyanja ya Mediterane.
Uyu mugezi ufite uburebure bwa kilometero 460 (mil 290). Ni wo mugezi muremure kandi w’ingenzi kurusha iyindi muri Tuniziya. Wubatsweho ingomero (dams) ahantu hatandukanye kandi ni isoko rikomeye ry’amazi akoreshwa mu kuhira imyaka y’ingano, bikagira uruhare runini mu buhinzi bw’icyo gihugu.
Ubusobanuro mu Kinyarwanda:
Ikigobe cya Utica cyaremwe n’izamuka ry’amazi y’inyanja ryabaye nyuma y’igihe cy’urubura (postglacial transgression) hashize imyaka hafi 6,000.
Nyuma yaho, ibitaka n’ibindi bintu byazanwaga n’Umugezi wa Medjerda (fluvial deposits) byagiye byegerana buhoro buhoro, bituma igice cy’amajyaruguru cy’icyo kigobe kigenda cyuzura.
Uko ibyo byabaye mu bihe by’amateka byamenyekanye hifashishijwe inyandiko za kera n’ibimenyetso by’ubucukuzi bw’ibyataburuwe mu matongo (archaeology).
Uretse kwifashisha ubushakashatsi bwakorewe ku butaka harebwa imiterere yabwo (morphological observations), hifashishijwe kandi amafoto yafatiwe mu ndege ndetse n’ayafashwe n’icyogajuru (satellite) kugira ngo hasesengurwe uko imiterere y’akarere yahindutse mu myaka 3,000 ishize.
Igice cy’amajyepfo y’Ikigobe cya Utica cyuzuye ibitaka n’ibindi byabitswemo n’amazi mu bihe bya nyuma by’isi ya kera (late ancient times).
Mu gihe cy’Ubucurabwenge bwo Hagati (Middle Ages) no mu bihe bya vuba, inyanja yagiye isubira inyuma buhoro buhoro mu gice cy’amajyaruguru cy’icyo kigobe.
Lagune ya Ghar el Melh ni yo isigaye nk’igisigaratongo cya nyuma cy’icyahoze ari Ikigobe cya Utica.
Ubusobanuro mu Kinyarwanda:
Nyuma y’umwuzure ukomeye wabaye mu mwaka wa 1973, Umugezi wa Medjerda wongeye guhindura inzira yawo usanzwe unyuramo.
Kugeza ubu, amazi yawo anyura mu muyoboro (canal) wari waracukuwe mbere kugira ngo uyobore amazi y’umwuzure arenze urugero, bityo hirindwe ibiza byatewe n’imyuzure.
== amateka ==
Mu mateka ya Tuniziya, Umugezi wa Medjerda ni wo mugezi w’ingenzi cyane utanga amazi meza ku mijyi minini n’ahatuwe cyane muri icyo gihugu.
Nanone kandi, ni ingenzi cyane ku baturage batuye hafi yawo. Amazi yawo akoreshwa mu kuhira imyaka, kandi afite uruhare rukomeye mu buhinzi bw’ako karere, kuko afasha kongera umusaruro w’ibihingwa no gutunga abaturage.
Kubera ko Umugezi wa Medjerda wari umutungo w’ingenzi cyane, wabereye ahantu h’intambara no guhatanirwa kugenzurwa n’amoko n’ubwami butandukanye harimo Abanyakarutaji (Carthaginians), Abaroma, Abavandali, Ababyzantine, Abarabu, ndetse n’Abanyaturiki ba Ottoman.
Imijyi myinshi ikomeye yubatswe ku nkengero zawo cyangwa hafi yawo, harimo Utica, Carthage, ndetse nyuma haza kubakwa Tunis.
Ibyambu bya kera bya Utica na Ghar el-Melh (byitwaga kandi Rusucmona cyangwa Porto Farina) byaje gufungwa kuko ibyambu byabyo byuzuraga umusenyi n’ibyondo byazanwaga n’amazi (silting), bituma amato atagishobora kubigeramo neza.
== Reba n' ibi ==
* Urugomero rwa sidi salem
== Amasoko ==
{{Reflist|30em}}Dore umusemuro w'ibi bika mu Kinyarwanda:
↑ Beschaouch, Azedine (1986). "Gukura muri Afurika y'Abanyalati n'Abakristu ugana muri Ifriqiya y'Abarabu n'Abasiramu: ibibazo by'inkomoko y'amazina y'ahantu". CRAI (mu Gifaransa). 130 (3): 530–549. doi:10.3406/crai.1986.14420. Byabitswe mu kigega bikuwe mu mwimerere ku wa 2024-01-28. Byasomwe ku wa 2023-10-08.
↑ "Inyigo ku Macungiro Ahuriweho y'Ikibasumba cy'Uruzi rwa Medjerda | Tuniziya | Ibihugu & Uturere | JICA". www.jica.go.jp. Byabitswe mu kigega bikuwe mu mwimerere ku wa 19 Ukwakira 2009. Byasomwe ku wa 28 Nyakanga 2017.
↑ Ameur Oueslati, Faouzia Charfi & Fadhel Baccar, Ikibaya cyo hepfo cy'Uruzi rwa Majerda n'ikiyaga cy'ididibu cya Ghar El Melh, umushinga WADI{{Rivers of Algeria}}
[[Ikiciro:Short description is different from Wikidata]]
rt5rqn20rgc8gqind1334qdawkybg7r
Uruzi rwa Agbado
0
22919
131980
2026-06-17T13:25:55Z
Leatitia kamikazi
18374
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1030752241|Agbado River]]"
131980
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Umugezi wa Agbado'''
Dore umusemuro w'iri korosi (infobox) mu Kinyarwanda:
Urwunge rw'Uruzi rwa Ouémé ruri hamwe n'uruzi rwa Zou n'uruzi rwa Agbado (amajyepfo y'uburengerazuba)
[Ikarita]
Aho rwasukira
Ahantu giherereye
Igihugu: Benin
Imiterere y'umubiri
Aho rwasukira (Mouth):
Ibyerekezo (coordinates): 7.565°N 2.129°E
'''Umugezi wa Agbado''' ni umwe mu migezi yo mu gihugu cya Benin.
Uca mu gace ka Maxi, kari mu majyaruguru ya Abomey.
Ukomoka mu majyaruguru y’Intara ya Collines, ugatemba ugana mu majyepfo, ukanyura mu mujyi wa Savalou, hanyuma ukisuka mu Mugezi wa Zou mu Ishyamba ririnzwe rya Atchérigbé (Atchérigbé Classified Forest) hafi y’ahitwa Setto.
== Amasooko ==
{{Reflist}}↑ Rand McNally, The New International Atlas (Ikarita nshya mpuzamahanga y'isi), 1993.
↑ Herskovits, Melville Jean; Herskovits, Frances Shapiro (1964). An outline of Dahomean religious belief (Incamake y'imyemerere y'idini rya Cyidahomeya). Kraus. p. 63. Byasomwe ku wa 30 Mata 2012.
↑ Sheet 17: Lagos (Ikarita). 1:2,000,000. Urukurikirane 2201. Defense Mapping Agency Topographic Center (Ikigo gishinzwe amakarita y'imiterere y'isi cy'Urwego rwo Kwizera Umutekano). Mata 1973.
0lin7qiemdi989ry2iu5yar2oy3e17l
Uruzi rwa Meraldene
0
22920
131981
2026-06-17T13:50:20Z
Leatitia kamikazi
18374
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1309332809|Meraldene River]]"
131981
wikitext
text/x-wiki
<gallery class="center" widths="200px" heights="160px">
Dosiye:Dam_of_Meraldene,_Barrage_de_Merabtene,_Thenia,_Kabylie.jpg|alt=Meraldene Dam| ''Urugomero rwa Meraldene''
Dosiye:Col_de_Ténia_(cropped).jpg| Umugezi wa Meraldene
</gallery>{{Reflist}}Uruzi rwa Meraldene (Meraldene River)
وادي المرابطين
[Ifoto: Urugomero rwa Meraldene]
[Ikarita y'aho rwiherereye]
Inkomoko y'izina (Etymology): Umugezi w'Aba-Marabout (Marabouts stream)
Akazina (Nickname): إيغزر ن مرابطن
Izina ry'amavuko (Native name): وادي مغلدن (mu Gihorabo)
Ahantu giherereye (Location)
Komini (Commune): Thénia
Akarere (District): Thénia
Intara (Province): Boumerdès
Agace (Region): Kabylie
Igihugu (Country): Alijeriya (Algeria)
Imiterere y'umubiri (Physical characteristics)
Isoko (Source):
Ahantu (location): Beni Amrane
Ibyerekezo (coordinates): 36°40′46″N 3°32′14″E / 36.679524°N 3.5372898°E
Ubuhagarike (elevation): 590 m
Aho rwasukira (Mouth): Uruzi rwa Boumerdès (Boumerdès River)
Ahantu (location): Boumerdès
Ibyerekezo (coordinates): 36°43′56″N 3°31′58″E / 36.7320895°N 3.5328709°E
Ubuhagarike (elevation): 140 m
Uburebure (Length): 10,500 m (ft 34,400)
Ubuso bw'ikibasumba (Basin size): 140,000 m² (ft² 1,500,000)
Ubugari (Width):
Bw START / Intoya (minimum): 5 m (ft 16)
Igeranyoshyo (average): 7 m (ft 23)
Bunini / Ubugari bwiza (maximum): 9 m (ft 30)
Ubujyakuzimu (Depth):
Butoya (minimum): 3 m (ft 9.8)
Igeranyoshyo (average): 8 m (ft 26)
Bunini (maximum): 13 m (ft 43)
Isuka / Umubandama w'amazi (Discharge):
Ahantu (location): Thénia
Igeranyoshyo (average): 25 m³/s (cu ft/s 880)
Gake (minimum): 20 m³/s (cu ft/s 710)
Kwinshi (maximum): 30 m³/s (cu ft/s 1,100)
Imiterere y'Ikibasumba (Basin features)
Urugero rw'uturere rurandatamo (Progression): Beni Amrane, Thénia, Boumerdès
Urwunge rw'uruzi (River system): Imitembere y'uruzi, Urwunge rw'imitembere y'amazi (River regime, Drainage system)
Imigezi iyisukamo (Tributaries):
Iburyo (right): Uruzi rwa Boufroun
Ibumeso / Ibumos0 (left): Uruzi rwa Arbia
Ibigega by'amazi (Waterbodies): Urugomero rwa Meraldene (Meraldene Dam)
Ibiriti (Bridges): Umuhanda wa Leta uzi icyiciro cya 5 (National Road No. 5)
'''Oued Meraldene''' cyangwa Oued Merabtene, nanone yitwa Oued Bourdine, ni umugezi wo muri Alijeriya uherereye mu karere ka Kabylia, mu Ntara ya Boumerdès.
Uyu mugezi ni umwe mu migezi igize urusobe rw’amazi rwo muri ako karere, kandi unyura mu bice bitandukanye by’Intara ya Boumerdès mbere yo kwihuza n’indi migezi cyangwa amasoko y’amazi yo muri ako gace.
== Itangazo ==
Umugezi wa Meraldène ni umwe mu nzuzi nto (tributaries) z’ingenzi zisuka amazi yazo mu Mugezi wa Boumerdès.
Na wo Mugezi wa Boumerdès ni umugezi usukira mu Nyanja ya Mediterane.
Bityo rero, amazi ava mu Mugezi wa Meraldène anyura muri Boumerdès mbere yo kugera mu Nyanja ya Mediterane.
Uyu mugezi uturuka mu misozi miremire y’icyahoze ari Komini ya Beni Amrane, iherereye mu Misif ya Khachna (Khachna Massif).
Muri iyo misozi ni ho hari kandi Umusozi wa Bouzegza, umwe mu misozi izwi muri ako karere.
Ni muri ibyo bice byo hejuru by’imisozi ni ho amazi y’uyu mugezi atangirira mbere yo gutemba amanuka agana mu bindi bice byo mu Ntara ya Boumerdès.
Ku butumburuke bwa metero 590 uvuye ku rwego rw’inyanja, hafi y’imidugudu ya Beni Khelifa na Azela, ni ho Umugezi wa Oued Meraldene utangirira.
Nyuma yo guturuka aho, utangira urugendo rwawo unyura mu mwobo w’umugezi (river bed) ugana ku gace k’icyitwa ubu umujyi wa Thénia.
Aka gace gakungahaye cyane ku masoko y’amazi, ari na yo agaburira Umugezi wa Oued Meraldene.
Uyu mugezi ukomeza urugendo rwawo unyura hagati y’imidugudu ya Tabrahimt, Meraldene, Gueddara, Soumâa, na Tizouighine, mbere yo kugera ku butaka buringaniye (plateau) bw’umudugudu wa Louz.
== Umunwa ==
Umugezi wa Meraldene ugira amazi menshi cyane mu gihe cy’imvura, cyane cyane mu itumba (winter). Icyo gihe amazi yawo ariyongera ku buryo kuwambuka biba bigoye kandi biteje akaga.
Iyo amazi arenze urugero, atera imyuzure ishobora kugera no mu mudugudu wa Louz.
Nyuma y’aho, Umugezi wa Meraldene wisuka mu Mugezi wa Boumerdès, na wo uturuka mu misozi yo mu gace ka Beni Amrane, mbere yo gukomeza ugasuka amazi yawo mu Nyanja ya Mediterane.
Ni kubera imyuzure n’izamuka ry’amazi y’iyi migezi yombi (Oued Meraldene na Oued Boumerdès) ahahurira, hubatswe ikiraro ku Muhanda Mukuru wa Leta No. 5 (National Road No. 5).
Iki kiraro cyubatswe kugira ngo amazi abashe kunyuramo neza mu gihe cy’imyuzure, bityo ntahagarike cyangwa ngo abangamire urujya n’uruza rw’ibinyabiziga n’abagenzi kuri uwo muhanda.
== Urugomero ==
'''"Bitewe n'ubwinshi bw'amazi atemba mu Mugezi wa Oued Meraldene, hubatswe urugomero kugira ngo rubike kandi rugenzure igice cy'ayo mazi atemba."'''
Cyangwa mu buryo bworoshye:
'''"Kubera amazi menshi atemba muri Oued Meraldene, hubatswe urugomero rwo kubika amwe muri ayo mazi."'''
Urugomero rwa Meraldene rwubatswe hagati y’umwaka wa 1911 na 1913 kugira ngo rukemure ibibazo by’ubukungu byaterwaga no kubona no gutanga amazi meza yo kunywa mu buryo buhoraho, ibintu byari bigoye cyane kugeraho muri icyo gihe.
Urwo rugomero rwafashaga kubika amazi no kuyatanga igihe cyose yari akenewe, bityo rugatanga umusanzu ukomeye mu mibereho y’abaturage no mu bikorwa by’ubukungu by’ako karere.
Uku ni ko ku wa '''26 Gashyantare 1913''', uru rugomero rukomeye rwarangiye kubakwa, rufungurwa ku mugaragaro, ndetse runemezwa ko rwuzuye kandi rwakiriwe burundu. [1]
Ni inyubako y’amazi ifite uburebure bwa metero 14 n’ubugari bwa metero 70, ikaba ibereye ku buryo ifunga ikibaya cya Meraldene, kandi ishobora kubika amazi angana na metero kibe 30.000. [1]
Aya mazi yabitswe yari agamije gutanga amazi ku bigo by’imashini n’amahugurwa ya gari ya moshi mu mujyi wa Thénia, afatanyije n’aho amazi yahitwaga mu buryo butaziguye kari ku birometero 300 hejuru yaho. [1]
Igishushanyo n’imyubakire y’iyi nyubako ikomeye ijyanye n’amazi byatumye bishoboka gukusanya amazi ahagije yo gukemura ibikenerwa n’inganda zo mu karere ka Thénia. [1]
== Ishakiro ry Amashusho ==
* Urutonde rw’imigezi yo muri Alijeriya Urugomero rwa Meraldene Ikibaya cya Boumerdès Umusozi wa Khachna Massif Umusozi wa Bouzegza Urutonde rw’ingomero zo muri Alijeriya [ar] Umuhanda mukuru wa Leta No. 5 muri Alijeriya [ar]
== Amasoko yo Hanze ==
* Maraldene Dam kuri Youtube
== Amasoko ==
{{Reflist}}Dore umusemuro w'ibi bika n'inyandiko z'uburyo bwo kwerekana aho amakuru yakuye (citations/references) mu Kinyarwanda:
↑ "L'Echo d'Alger : Journal républicain du matin". 12 Werurwe 1913.
↑ "Les Travaux ["puis" nord-africains] : Organe des travaux publics et particuliers en Algérie, en Tunisie et au Maroc... ["puis" Bâtiment, travaux publics, architecture...] / Publié par M. Émile Carret". Mutarama 1911.
↑ "L'Echo d'Alger : Journal républicain du matin". 28 Kamena 1915.
↑ Dictionnaire de la législation algérienne, premier supplément : Manuel des lois, ordonnances, décrets, décisions et arrêtés publiés au "Bulletin officiel des actes du gouvernement" pendant les années 1853, 1854, 1855... / Par M. P. De Ménerville. 1856.
↑ "Journal général de l'Algérie et de la Tunisie : Affiches algériennes et tunisiennes : Organe de la propriété foncière et des intérêts économiques". 7 Gicurasi 1911.
↑ "L'Echo d'Alger : Journal républicain du matin". 21 Nyakanga 1935.
↑ "L'Echo d'Alger : Journal républicain du matin". 23 Ugushyingo 1930.
↑ "L'Echo d'Alger : Journal républicain du matin". 30 Mutarama 1935.
↑ "L'Echo d'Alger : Journal républicain du matin". 4 Nyakanga 1912.
↑ "L'Echo d'Alger : Journal républicain du matin". 12 Werurwe 1913.
↑ "Archives de l'Institut Pasteur d'Algérie". Werurwe 1941.
↑ "L'Echo d'Alger : Journal républicain du matin". 24 Nyakanga 1935.
↑ "Bulletin de la Société zoologique de France". 6 Gicurasi 1931.
↑ "Barrage de l'oued Bourdine à Ménerville" (Urugomero rw'umugezi wa Bourdine i Ménerville). alger-roi.fr. 1913-12-03. Byasomwe ku wa 2022-09-16.
↑ "Les Nouvelles : Journal quotidien du soir". 10 Gicurasi 1911.
↑ "Journal général de l'Algérie et de la Tunisie : Affiches algériennes et tunisiennes : Organe de la propriété foncière et des intérêts économiques". 2 Ugushyingo 1922.
↑ "Les Travaux ["puis" nord-africains] : Organe des travaux publics et particuliers en Algérie, en Tunisie et au Maroc... ["puis" Bâtiment, travaux publics, architecture...] / Publié par M. Émile Carret". 4 Ugushyingo 1922.
↑ "Journal général de l'Algérie et de la Tunisie : Affiches algériennes et tunisiennes : Organe de la propriété foncière et des intérêts économiques". 2 Nyakanga 1925.
↑ "Les Travaux ["puis" nord-africains] : Organe des travaux publics et particuliers en Algérie, en Tunisie et au Maroc... ["puis" Bâtiment, travaux publics, architecture...] / Publié par M. Émile Carret". 24 Nyakanga 1921.
↑ "Les Travaux ["puis" nord-africains] : Organe des travaux publics et particuliers en Algérie, en Tunisie et au Maroc... ["puis" Bâtiment, travaux publics, architecture...] / Publié par M. Émile Carret". Mutarama 1911.
[[Ikiciro:Short description is different from Wikidata]]
4ljr4yme21nse6azt40v38gbijixchm
Intambara ya iran na america
0
22921
131983
2026-06-17T14:28:35Z
Mugishafils
18401
Created page with "== INSHAMAKE KU NTAMBARA YA IRAN NA USA == == Kuva uyu mwaka watangira hagiye humvikana gushyamirana ndetse no kumvikana hgati y'igihugu cya iran ndetse na america zimwe mu mpamvu nyamukuru wamenya zazamuye uyu mwuka utari mwiza hagati y'ibi bihugu bibiri harimo gahunda yicurwa z'intwaro za kirimbuzi ya Iran. Kuva uyu mwaka watangira America yakomeje kwikoma gahunda ya Iran yikorwa ryibitwaro bya kirimbuzi aribyo byagiye bituma America ifatira Iran ibihano by'ubukungu b..."
131983
wikitext
text/x-wiki
== INSHAMAKE KU NTAMBARA YA IRAN NA USA ==
== Kuva uyu mwaka watangira hagiye humvikana gushyamirana ndetse no kumvikana hgati y'igihugu cya iran ndetse na america zimwe mu mpamvu nyamukuru wamenya zazamuye uyu mwuka utari mwiza hagati y'ibi bihugu bibiri harimo gahunda yicurwa z'intwaro za kirimbuzi ya Iran. Kuva uyu mwaka watangira America yakomeje kwikoma gahunda ya Iran yikorwa ryibitwaro bya kirimbuzi aribyo byagiye bituma America ifatira Iran ibihano by'ubukungu bikomeye. <ref name=":0">https://www.bbc.com/gahuza/articles/c5yv4ekly7ko</ref> ==
America kandi yakomeje gushinja Iran ubufatanye ndetse n'imikoranire yahafi n' imitwe yo mu karere nkiri muri Iraq, Syria, Yemen ndetse na Lebanon , igenzura ry'umuhora wa Hormuz nacyo nikimwe mubyakomeje kuzambya umubano hagati y'ibi bihugu dore ko ari hamwe muho petroli nyinshi inyura kwisi. Poltiki n'inyungu mu burasuirazuba bwo hagati nabyo nikimwe mu byakomeje kugarukwaho muri iyi mibanire itari myiza.<ref>https://umuseke.rw/america-yasebeye-muri-iran-amagambo-yumuyobozi-wubudage-yashenguye-trump/</ref>
Nubwo uyu mwaka aribwo ubushyamirane bwagaragaye cyane ariko ,ubu bushyamirane nubwa kera. Guhera 2003 kugera 2010 Iran na America bishinjanya kugira uruhare mu ntambara ya Iraq ndetse n'uruhare rw'impande zombi mu karere. Ku wa 3 Mutarama 2020 america yari iyobowe na perezida Donald Trump yategetse indege itagira umudereva(drone) kwataka mu murwa mukuru wa Iraq i Baghdad, muri icyo gitero hiciwemo General Qasem Soleiman umuyobozi ukomeye wa Iran muri Quds force akaba yari umwe mu bayobozi ba Iran bakomeye mu bikorwa byo hanze ,America yo ivugako yishe uyu mugabo kubw'uruhare rwe mu gushyigikira ibitero ku basirikare ba America muri iraq. Nyuma yiki igikorwa Iran yasubije ivuga ko izihorera .<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/c4gepj2278jo</ref>
Guhera mu mwaka wa 2025 ibitero hagati ya America na Iran byaratangiye.America yatangiye ibitero ku bikorwa bya kirimbuzi bya Iran , Iran nayo muburyo bwo gusubiza yahise igaba ibitero ku birindiro bya America mu karere ndetse hiyongeraho n' ibitero bya done na misile. Sibyo gusa kuko Iran yatangiye guhungabanya ubukungu binyuze mu gufunga inzira ya Hormuz , iyi ikaba ari inzira inyuramo hafi 20% ya peteroli y'isi. Ibi ntibyagize ingaruka ku bukungu bw'America gusa kuko byagize ingaruka kubukungu bwisi yose muri rusange ,ibiciro bya peteroli byarazamutse cyane ibi byatumye america yongera ingabo mu nyanja mu rwego rwo gutera ubwoba Iran.
Gusa kumunsi wanone hagiye haba intambwe y'amahoro aho hagiye haba ibiganiro by'amahoro ku mpande zombi mu buryo bwo guhagarika intambara. Hateguwe amasezerano yo gufungura umuhora wo Hormuz , kugabanya ibihano kuri Iran, ibiganiro ku ntwaro za kirimbuzi ndetse n'ibindi. Gusa nubwo ibyo byose biba haracyagaragara kutizerana hagati y'impande zombi, ndetse n'ibiganiro hagati ya Iran na America bituzuye.<ref name=":0" />
== AMASHAKIRO ==
3rf4k3axykxejnhav2cxyh5nalmg4ah
131984
131983
2026-06-17T14:29:10Z
Mugishafils
18401
131984
wikitext
text/x-wiki
== INSHAMAKE KU NTAMBARA YA IRAN NA USA ==
Kuva uyu mwaka watangira hagiye humvikana gushyamirana ndetse no kumvikana hgati y'igihugu cya iran ndetse na america zimwe mu mpamvu nyamukuru wamenya zazamuye uyu mwuka utari mwiza hagati y'ibi bihugu bibiri harimo gahunda yicurwa z'intwaro za kirimbuzi ya Iran. Kuva uyu mwaka watangira America yakomeje kwikoma gahunda ya Iran yikorwa ryibitwaro bya kirimbuzi aribyo byagiye bituma America ifatira Iran ibihano by'ubukungu bikomeye. <ref name=":0">https://www.bbc.com/gahuza/articles/c5yv4ekly7ko</ref>
America kandi yakomeje gushinja Iran ubufatanye ndetse n'imikoranire yahafi n' imitwe yo mu karere nkiri muri Iraq, Syria, Yemen ndetse na Lebanon , igenzura ry'umuhora wa Hormuz nacyo nikimwe mubyakomeje kuzambya umubano hagati y'ibi bihugu dore ko ari hamwe muho petroli nyinshi inyura kwisi. Poltiki n'inyungu mu burasuirazuba bwo hagati nabyo nikimwe mu byakomeje kugarukwaho muri iyi mibanire itari myiza.<ref>https://umuseke.rw/america-yasebeye-muri-iran-amagambo-yumuyobozi-wubudage-yashenguye-trump/</ref>
Nubwo uyu mwaka aribwo ubushyamirane bwagaragaye cyane ariko ,ubu bushyamirane nubwa kera. Guhera 2003 kugera 2010 Iran na America bishinjanya kugira uruhare mu ntambara ya Iraq ndetse n'uruhare rw'impande zombi mu karere. Ku wa 3 Mutarama 2020 america yari iyobowe na perezida Donald Trump yategetse indege itagira umudereva(drone) kwataka mu murwa mukuru wa Iraq i Baghdad, muri icyo gitero hiciwemo General Qasem Soleiman umuyobozi ukomeye wa Iran muri Quds force akaba yari umwe mu bayobozi ba Iran bakomeye mu bikorwa byo hanze ,America yo ivugako yishe uyu mugabo kubw'uruhare rwe mu gushyigikira ibitero ku basirikare ba America muri iraq. Nyuma yiki igikorwa Iran yasubije ivuga ko izihorera .<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/c4gepj2278jo</ref>
Guhera mu mwaka wa 2025 ibitero hagati ya America na Iran byaratangiye.America yatangiye ibitero ku bikorwa bya kirimbuzi bya Iran , Iran nayo muburyo bwo gusubiza yahise igaba ibitero ku birindiro bya America mu karere ndetse hiyongeraho n' ibitero bya done na misile. Sibyo gusa kuko Iran yatangiye guhungabanya ubukungu binyuze mu gufunga inzira ya Hormuz , iyi ikaba ari inzira inyuramo hafi 20% ya peteroli y'isi. Ibi ntibyagize ingaruka ku bukungu bw'America gusa kuko byagize ingaruka kubukungu bwisi yose muri rusange ,ibiciro bya peteroli byarazamutse cyane ibi byatumye america yongera ingabo mu nyanja mu rwego rwo gutera ubwoba Iran.
Gusa kumunsi wanone hagiye haba intambwe y'amahoro aho hagiye haba ibiganiro by'amahoro ku mpande zombi mu buryo bwo guhagarika intambara. Hateguwe amasezerano yo gufungura umuhora wo Hormuz , kugabanya ibihano kuri Iran, ibiganiro ku ntwaro za kirimbuzi ndetse n'ibindi. Gusa nubwo ibyo byose biba haracyagaragara kutizerana hagati y'impande zombi, ndetse n'ibiganiro hagati ya Iran na America bituzuye.<ref name=":0" />
== AMASHAKIRO ==
fdmfyf6fuqn5fbtaqjdpnv9u7eas2k9
131985
131984
2026-06-17T14:48:26Z
Mugishafils
18401
131985
wikitext
text/x-wiki
== INSHAMAKE KU NTAMBARA YA IRAN NA USA ==
Kuva uyu mwaka watangira hagiye humvikana gushyamirana ndetse no kumvikana hgati y'igihugu cya iran ndetse na america zimwe mu mpamvu nyamukuru wamenya zazamuye uyu mwuka utari mwiza hagati y'ibi bihugu bibiri harimo gahunda yicurwa z'intwaro za kirimbuzi ya Iran. Kuva uyu mwaka watangira America yakomeje kwikoma gahunda ya Iran yikorwa ryibitwaro bya kirimbuzi aribyo byagiye bituma America ifatira Iran ibihano by'ubukungu bikomeye. <ref name=":0">https://www.bbc.com/gahuza/articles/c5yv4ekly7ko</ref>
America kandi yakomeje gushinja Iran ubufatanye ndetse n'imikoranire yahafi n' imitwe yo mu karere nkiri muri Iraq, Syria, Yemen ndetse na Lebanon , igenzura ry'umuhora wa Hormuz nacyo nikimwe mubyakomeje kuzambya umubano hagati y'ibi bihugu dore ko ari hamwe muho petroli nyinshi inyura kwisi. Poltiki n'inyungu mu burasuirazuba bwo hagati nabyo nikimwe mu byakomeje kugarukwaho muri iyi mibanire itari myiza.<ref>https://umuseke.rw/america-yasebeye-muri-iran-amagambo-yumuyobozi-wubudage-yashenguye-trump/</ref>
== Ubushyamirane Hagati y'ibugu byombi ==
Nubwo uyu mwaka aribwo ubushyamirane bwagaragaye cyane ariko ,ubu bushyamirane nubwa kera. Guhera 2003 kugera 2010 Iran na America bishinjanya kugira uruhare mu ntambara ya Iraq ndetse n'uruhare rw'impande zombi mu karere. Ku wa 3 Mutarama 2020 america yari iyobowe na perezida Donald Trump yategetse indege itagira umudereva(drone) kwataka mu murwa mukuru wa Iraq i Baghdad, muri icyo gitero hiciwemo General Qasem Soleiman umuyobozi ukomeye wa Iran muri Quds force akaba yari umwe mu bayobozi ba Iran bakomeye mu bikorwa byo hanze ,America yo ivugako yishe uyu mugabo kubw'uruhare rwe mu gushyigikira ibitero ku basirikare ba America muri iraq. Nyuma yiki igikorwa Iran yasubije ivuga ko izihorera .<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/c4gepj2278jo</ref>
== Amateka ==
Guhera mu mwaka wa 2025 ibitero hagati ya America na Iran byaratangiye.America yatangiye ibitero ku bikorwa bya kirimbuzi bya Iran , Iran nayo muburyo bwo gusubiza yahise igaba ibitero ku birindiro bya America mu karere ndetse hiyongeraho n' ibitero bya done na misile. Sibyo gusa kuko Iran yatangiye guhungabanya ubukungu binyuze mu gufunga inzira ya Hormuz , iyi ikaba ari inzira inyuramo hafi 20% ya peteroli y'isi. Ibi ntibyagize ingaruka ku bukungu bw'America gusa kuko byagize ingaruka kubukungu bwisi yose muri rusange ,ibiciro bya peteroli byarazamutse cyane ibi byatumye america yongera ingabo mu nyanja mu rwego rwo gutera ubwoba Iran.
Gusa kumunsi wanone hagiye haba intambwe y'amahoro aho hagiye haba ibiganiro by'amahoro ku mpande zombi mu buryo bwo guhagarika intambara. Hateguwe amasezerano yo gufungura umuhora wo Hormuz , kugabanya ibihano kuri Iran, ibiganiro ku ntwaro za kirimbuzi ndetse n'ibindi. Gusa nubwo ibyo byose biba haracyagaragara kutizerana hagati y'impande zombi, ndetse n'ibiganiro hagati ya Iran na America bituzuye.<ref name=":0" />
== AMASHAKIRO ==
j5u562k4er8vuh6ayl8t3f95nimeebm
131986
131985
2026-06-17T14:51:17Z
Mugishafils
18401
131986
wikitext
text/x-wiki
== INSHAMAKE KU NTAMBARA YA IRAN NA USA ==
Kuva uyu mwaka watangira hagiye humvikana gushyamirana ndetse no kumvikana hgati y'igihugu cya iran ndetse na america zimwe mu mpamvu nyamukuru wamenya zazamuye uyu mwuka utari mwiza hagati y'ibi bihugu bibiri harimo gahunda yicurwa z'intwaro za kirimbuzi ya Iran. Kuva uyu mwaka watangira America yakomeje kwikoma gahunda ya Iran yikorwa ryibitwaro bya kirimbuzi aribyo byagiye bituma America ifatira Iran ibihano by'ubukungu bikomeye. <ref name=":0">https://www.bbc.com/gahuza/articles/c5yv4ekly7ko</ref>
America kandi yakomeje gushinja Iran ubufatanye ndetse n'imikoranire yahafi n' imitwe yo mu karere nkiri muri Iraq, Syria, Yemen ndetse na Lebanon , igenzura ry'umuhora wa Hormuz nacyo nikimwe mubyakomeje kuzambya umubano hagati y'ibi bihugu dore ko ari hamwe muho petroli nyinshi inyura kwisi. Poltiki n'inyungu mu burasuirazuba bwo hagati nabyo nikimwe mu byakomeje kugarukwaho muri iyi mibanire itari myiza.<ref>https://umuseke.rw/america-yasebeye-muri-iran-amagambo-yumuyobozi-wubudage-yashenguye-trump/</ref>
== Ubushyamirane Hagati y'ibihugu byombi ==
Nubwo uyu mwaka aribwo ubushyamirane bwagaragaye cyane ariko ,ubu bushyamirane nubwa kera. Guhera 2003 kugera 2010 Iran na America bishinjanya kugira uruhare mu ntambara ya Iraq ndetse n'uruhare rw'impande zombi mu karere. Ku wa 3 Mutarama 2020 america yari iyobowe na perezida Donald Trump yategetse indege itagira umudereva(drone) kwataka mu murwa mukuru wa Iraq i Baghdad, muri icyo gitero hiciwemo General Qasem Soleiman umuyobozi ukomeye wa Iran muri Quds force akaba yari umwe mu bayobozi ba Iran bakomeye mu bikorwa byo hanze ,America yo ivugako yishe uyu mugabo kubw'uruhare rwe mu gushyigikira ibitero ku basirikare ba America muri iraq. Nyuma yiki igikorwa Iran yasubije ivuga ko izihorera .<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/c4gepj2278jo</ref>
== Amateka ==
Guhera mu mwaka wa 2025 ibitero hagati ya America na Iran byaratangiye.America yatangiye ibitero ku bikorwa bya kirimbuzi bya Iran , Iran nayo muburyo bwo gusubiza yahise igaba ibitero ku birindiro bya America mu karere ndetse hiyongeraho n' ibitero bya done na misile. Sibyo gusa kuko Iran yatangiye guhungabanya ubukungu binyuze mu gufunga inzira ya Hormuz , iyi ikaba ari inzira inyuramo hafi 20% ya peteroli y'isi. Ibi ntibyagize ingaruka ku bukungu bw'America gusa kuko byagize ingaruka kubukungu bwisi yose muri rusange ,ibiciro bya peteroli byarazamutse cyane ibi byatumye america yongera ingabo mu nyanja mu rwego rwo gutera ubwoba Iran.
Gusa kumunsi wanone hagiye haba intambwe y'amahoro aho hagiye haba ibiganiro by'amahoro ku mpande zombi mu buryo bwo guhagarika intambara. Hateguwe amasezerano yo gufungura umuhora wo Hormuz , kugabanya ibihano kuri Iran, ibiganiro ku ntwaro za kirimbuzi ndetse n'ibindi. Gusa nubwo ibyo byose biba haracyagaragara kutizerana hagati y'impande zombi, ndetse n'ibiganiro hagati ya Iran na America bituzuye.<ref name=":0" />
== AMASHAKIRO ==
7ymzguej7hu30sva2mgr70aop4uhxlx
UMURENGE WA KADUHA
0
22922
131987
2026-06-17T16:51:03Z
Elysee 2006
17908
Gutangiza urupapuro
131987
wikitext
text/x-wiki
ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u Rwanda. Nikamwe muduce twicyaro ariko duteye imbere haba kubikorwaremezo nk'ibitaro, amashuri acumbikira abanyeshuri azwi nka interina(internal). Abaturage baho barangwa nibikorwa byubucuruzi , ubuhinzi,ubworozi nibindi. nihamwe kandi mucyahoze ari komine Gikongoro habereye JENOCIDE yakorewe Abatutsi 1994 muminsi yanyuma ubwo inkotanyi zari zaramaze gufata ibice binini byigihugu hasigaye igice cyarindwaga n'abafaransa mucyahoze ari tirikwazo
jeah3om18pe8g7kbyyp6y7y1gm4l5lm
131988
131987
2026-06-17T17:17:48Z
Elysee 2006
17908
inyongera
131988
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u Rwanda. Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka Nyanza tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri karongi .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga'''
96m1jo7n66riyr3vdzplp3ccmkksgfc
131989
131988
2026-06-17T17:24:40Z
Elysee 2006
17908
131989
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u Rwanda. Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka Nyanza tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri karongi .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe nimidugudu igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo imidugudu nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe Akagari ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho Akagari ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
1qy4c26gzo9tlevl7h1fo9qi3xetzot
131990
131989
2026-06-17T17:38:38Z
Elysee 2006
17908
inyongera
131990
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u Rwanda. Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka Nyanza tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri karongi .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe nimidugudu igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo imidugudu nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe Akagari ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho Akagari ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== AMATEKA ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro''' mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
des02st0gylowivpcv82808i33e1d7w
131991
131990
2026-06-17T17:50:25Z
Elysee 2006
17908
131991
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u Rwanda. Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka Nyanza tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri karongi .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe nimidugudu igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo imidugudu nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe Akagari ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho Akagari ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== AMATEKA ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro''' mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
== IMIBEREHO MYIZA ==
=== Ubuhinzi n’Ubworozi (Inkingi y'Ubukungu) ===
* '''Ubuhinzi bwiyubashye:''' Imiterere y’ubutaka bwa Kaduha bifasha mubuhinzi bw’'''ikawa''' nindi y’ubushabitsi ibinjiriza amafaranga. Ku biribwa, bahinga cyane ni ibirayi, ibishyimbo, ibigori, n’imyumbati.
* '''Ubworozi:''' Kubera imisozi n'amashyamba, abaturage boroza inka (binyuze n'uri gahunda ya ''Girinka'') ndetse n'amatungo magufi n nka壯i n'intama, bibafasha kubona amata n'ifumbire y'imborera yo gushira mu mirima yabo.
jni1idbt4p2plnd13qz9sxix7sv1h4e
131992
131991
2026-06-17T17:53:33Z
Elysee 2006
17908
131992
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u Rwanda. Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka Nyanza tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri karongi .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe nimidugudu igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo imidugudu nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe Akagari ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho Akagari ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== AMATEKA ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro''' mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
== IMIBEREHO MYIZA ==
=== Ubuhinzi n’Ubworozi (Inkingi y'Ubukungu) ===
* '''Ubuhinzi bwiyubashye:''' Imiterere y’ubutaka bwa Kaduha bifasha mubuhinzi bw’'''ikawa''' nindi y’ubushabitsi ibinjiriza amafaranga. Ku biribwa, bahinga cyane ni ibirayi, ibishyimbo, ibigori, n’imyumbati.
* '''Ubworozi:''' Kubera imisozi n'amashyamba, abaturage borora inka (binyuze muri gahunda ya ''Girinka'') ndetse n'amatungo magufi n nk'ihene n'intama, bibafasha kubona amata n'ifumbire y'imborera yo gushyira mu mirima yabo.
jh1z504igyequawwdwsi36xf26b0lnb
131993
131992
2026-06-17T17:57:58Z
Elysee 2006
17908
131993
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u Rwanda. Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka Nyanza tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri karongi .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe nimidugudu igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo imidugudu nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe Akagari ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho Akagari ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== AMATEKA ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro''' mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
== IMIBEREHO MYIZA ==
=== 1.Ubuhinzi n’Ubworozi (Inkingi y'Ubukungu) ===
* '''Ubuhinzi bwiyubashye:''' Imiterere y’ubutaka bwa Kaduha bifasha mubuhinzi bw’'''ikawa''' nindi y’ubushabitsi ibinjiriza amafaranga. Ku biribwa, bahinga cyane ni ibirayi, ibishyimbo, ibigori, n’imyumbati.
* '''Ubworozi:''' Kubera imisozi n'amashyamba, abaturage borora inka (binyuze muri gahunda ya ''Girinka'') ndetse n'amatungo magufi n nk'ihene n'intama, bibafasha kubona amata n'ifumbire y'imborera yo gushyira mu mirima yabo.
=== 2.Ubuvuzi n’Ubuzima ===
* Kaduha ifite umwihariko wo kugira '''Ibitaro bya Kaduha (Kaduha Hospital)'''. Ibi bitaro ni inkingi ikomeye cyane mu mibereho y’abaturage kuko bitanga serivisi z’ubuvuzi ku murenge wa Kaduha n’imirenge iwukikije yose ya musange,gatare mbazi nahandi.
* Abaturage muri rusange bitabira gahunda y’ubwisungane mu kwivuza ('''Mutuelle de Santé''') kandi bafite amavuriro y'ibanze (Health Centers) abafasha mu tugari.
e1uq51pqvh57dtq0oe0mepuh9es72vf
131994
131993
2026-06-17T18:01:40Z
Elysee 2006
17908
131994
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u Rwanda. Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka Nyanza tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri karongi .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe nimidugudu igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo imidugudu nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe Akagari ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho Akagari ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== AMATEKA ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro''' mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
== IMIBEREHO MYIZA ==
=== 1.Ubuhinzi n’Ubworozi (Inkingi y'Ubukungu) ===
* '''Ubuhinzi bwiyubashye:''' Imiterere y’ubutaka bwa Kaduha bifasha mubuhinzi bw’'''ikawa''' nindi y’ubushabitsi ibinjiriza amafaranga. Ku biribwa, bahinga cyane ni ibirayi, ibishyimbo, ibigori, n’imyumbati.
* '''Ubworozi:''' Kubera imisozi n'amashyamba, abaturage borora inka (binyuze muri gahunda ya ''Girinka'') ndetse n'amatungo magufi n nk'ihene n'intama, bibafasha kubona amata n'ifumbire y'imborera yo gushyira mu mirima yabo.
=== 2.Ubuvuzi n’Ubuzima ===
* Kaduha ifite umwihariko wo kugira '''Ibitaro bya Kaduha (Kaduha Hospital)'''. Ibi bitaro ni inkingi ikomeye cyane mu mibereho y’abaturage kuko bitanga serivisi z’ubuvuzi ku murenge wa Kaduha n’imirenge iwukikije yose ya musange,gatare mbazi nahandi.
* Abaturage muri rusange bitabira gahunda y’ubwisungane mu kwivuza ('''Mutuelle de Santé''') kandi bafite amavuriro y'ibanze (Health Centers) abafasha mu tugari.
=== 3. Uburezi n’Imiyoborere ===
* Muri uyu murenge harangwa amashuri abanza n’ayisumbuye (yaba aya Leta n'ay'Imiryango ishingiye ku madini nka Kiliziya Gatolika n'Abangilikani) afasha abana n'urubyiruko kubona ubumenyi.
* Binyuze mu nzego z’imidugudu n’utugari twavuze haruguru, abaturage bagira uruhare mu muganda rusange, mu makoperative y'ubuhinzi, ndetse bajya no muri Ejo Heza n’ibimina byo kuguriza n’izigama.
hfdcynhvk4j3w29ygpaenmfgehdwy9j
131995
131994
2026-06-17T18:06:30Z
Elysee 2006
17908
131995
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u Rwanda. Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka Nyanza tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri karongi .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe nimidugudu igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo imidugudu nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe Akagari ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho Akagari ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== AMATEKA ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro''' mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
== IMIBEREHO MYIZA ==
=== 1.Ubuhinzi n’Ubworozi (Inkingi y'Ubukungu) ===
* '''Ubuhinzi bwiyubashye:''' Imiterere y’ubutaka bwa Kaduha bifasha mubuhinzi bw’'''ikawa''' nindi y’ubushabitsi ibinjiriza amafaranga. Ku biribwa, bahinga cyane ni ibirayi, ibishyimbo, ibigori, n’imyumbati.
* '''Ubworozi:''' Kubera imisozi n'amashyamba, abaturage borora inka (binyuze muri gahunda ya ''Girinka'') ndetse n'amatungo magufi n nk'ihene n'intama, bibafasha kubona amata n'ifumbire y'imborera yo gushyira mu mirima yabo.
=== 2.Ubuvuzi n’Ubuzima ===
* Kaduha ifite umwihariko wo kugira '''Ibitaro bya Kaduha (Kaduha Hospital)'''. Ibi bitaro ni inkingi ikomeye cyane mu mibereho y’abaturage kuko bitanga serivisi z’ubuvuzi ku murenge wa Kaduha n’imirenge iwukikije yose ya musange,gatare mbazi nahandi.
* Abaturage muri rusange bitabira gahunda y’ubwisungane mu kwivuza ('''Mutuelle de Santé''') kandi bafite amavuriro y'ibanze (Health Centers) abafasha mu tugari.
=== 3. [[Uburezi mu Rwanda|Uburezi]] n’Imiyoborere ===
* Muri uyu murenge harangwa amashuri abanza n’ayisumbuye (yaba aya Leta n'ay'Imiryango ishingiye ku madini nka Kiliziya Gatolika n'Abangilikani) afasha abana n'urubyiruko kubona ubumenyi.Muriyo twavuga ;'''Groupe Scolaire Kaduha (G.S. Kaduha)''' '''rikaba rim'''we mu mashuri ashaje kandi azwi cyane muri uyu murenge, rikaba riri hafi y’ihuriro rya santari n’ibitaro. Rifite amashuri abanza n’ayisumbuye (cyane cyane icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye - O'Level na A'Level).'''Collège de la Paix Kaduha:''' Ishuri ryisumbuye ryagiye rimenyekana mu burezi n'uburezi bw'abana b'abakobwa n'abahungu muri ako gace.'''G.S. Murambi:''' Ishuri riherereye mu Kagari ka Murambi, na ryo rikaba rifasha abana b'icyo gice mu cyiciro cy'amashuri abanza n'ayisumbuye y'imyaka 9 n'12 (9 & 12 Years Basic Education).
=== 2. Amashuri Abanza (Primary Schools) ===
* '''Ecole Primaire (E.P.) Kaduha:''' Ishuri ribanza rya kera cyane ryafashe abaturage benshi b'i Kaduha n'inkengero zaho kumenya gusoma n'bwandika.
* '''Amashuri abanza akorera ku ma-Groupes Scolaires'''
* Binyuze mu nzego z’imidugudu n’utugari twavuze haruguru, abaturage bagira uruhare mu muganda rusange, mu makoperative y'ubuhinzi, ndetse bajya no muri Ejo Heza n’ibimina byo kuguriza n’izigama.
jkkr17an47mikl9fmkrpcs0ncnuy7gx
131996
131995
2026-06-17T18:08:47Z
Elysee 2006
17908
131996
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u [[Rwanda|Rwanda.]] Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka [[Nyanza, Rwanda|Nyanza]] tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri [[Akarere ka Karongi|karongi]] .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe nimidugudu igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo imidugudu nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe Akagari ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho Akagari ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== AMATEKA ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro''' mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
== IMIBEREHO MYIZA ==
=== 1.Ubuhinzi n’Ubworozi (Inkingi y'Ubukungu) ===
* '''Ubuhinzi bwiyubashye:''' Imiterere y’ubutaka bwa Kaduha bifasha mubuhinzi bw’'''ikawa''' nindi y’ubushabitsi ibinjiriza amafaranga. Ku biribwa, bahinga cyane ni ibirayi, ibishyimbo, ibigori, n’imyumbati.
* '''Ubworozi:''' Kubera imisozi n'amashyamba, abaturage borora inka (binyuze muri gahunda ya ''Girinka'') ndetse n'amatungo magufi n nk'ihene n'intama, bibafasha kubona amata n'ifumbire y'imborera yo gushyira mu mirima yabo.
=== 2.Ubuvuzi n’Ubuzima ===
* Kaduha ifite umwihariko wo kugira '''Ibitaro bya Kaduha (Kaduha Hospital)'''. Ibi bitaro ni inkingi ikomeye cyane mu mibereho y’abaturage kuko bitanga serivisi z’ubuvuzi ku murenge wa Kaduha n’imirenge iwukikije yose ya musange,gatare mbazi nahandi.
* Abaturage muri rusange bitabira gahunda y’ubwisungane mu kwivuza ('''Mutuelle de Santé''') kandi bafite amavuriro y'ibanze (Health Centers) abafasha mu tugari.
=== 3. [[Uburezi mu Rwanda|Uburezi]] n’Imiyoborere ===
* Muri uyu murenge harangwa amashuri abanza n’ayisumbuye (yaba aya Leta n'ay'Imiryango ishingiye ku madini nka Kiliziya Gatolika n'Abangilikani) afasha abana n'urubyiruko kubona ubumenyi.Muriyo twavuga ;'''Groupe Scolaire Kaduha (G.S. Kaduha)''' '''rikaba rim'''we mu mashuri ashaje kandi azwi cyane muri uyu murenge, rikaba riri hafi y’ihuriro rya santari n’ibitaro. Rifite amashuri abanza n’ayisumbuye (cyane cyane icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye - O'Level na A'Level).'''Collège de la Paix Kaduha:''' Ishuri ryisumbuye ryagiye rimenyekana mu burezi n'uburezi bw'abana b'abakobwa n'abahungu muri ako gace.'''G.S. Murambi:''' Ishuri riherereye mu Kagari ka Murambi, na ryo rikaba rifasha abana b'icyo gice mu cyiciro cy'amashuri abanza n'ayisumbuye y'imyaka 9 n'12 (9 & 12 Years Basic Education).
=== 2. Amashuri Abanza (Primary Schools) ===
* '''Ecole Primaire (E.P.) Kaduha:''' Ishuri ribanza rya kera cyane ryafashe abaturage benshi b'i Kaduha n'inkengero zaho kumenya gusoma n'bwandika.
* '''Amashuri abanza akorera ku ma-Groupes Scolaires'''
* Binyuze mu nzego z’imidugudu n’utugari twavuze haruguru, abaturage bagira uruhare mu muganda rusange, mu makoperative y'ubuhinzi, ndetse bajya no muri Ejo Heza n’ibimina byo kuguriza n’izigama.
645enoacg2fy5710b2hv05hp96r0esv
131997
131996
2026-06-17T18:12:15Z
Elysee 2006
17908
131997
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u [[Rwanda|Rwanda.]] Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka [[Nyanza, Rwanda|Nyanza]] tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri [[Akarere ka Karongi|karongi]] .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe n[[Imidugudu|'imidugudu]] igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo [[imidugudu]] nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe [[Akagari]] ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho [[Akagari]] ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== [[Amateka y'u Rwanda|AMATEKA]] ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro''' mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi ya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] yakorewe Abatutsi mu 1994''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
== IMIBEREHO MYIZA ==
=== 1.Ubuhinzi n’Ubworozi (Inkingi y'Ubukungu) ===
* '''Ubuhinzi bwiyubashye:''' Imiterere y’ubutaka bwa Kaduha bifasha mubuhinzi bw’'''ikawa''' nindi y’ubushabitsi ibinjiriza amafaranga. Ku biribwa, bahinga cyane ni ibirayi, ibishyimbo, ibigori, n’imyumbati.
* '''Ubworozi:''' Kubera imisozi n'amashyamba, abaturage borora inka (binyuze muri gahunda ya ''Girinka'') ndetse n'amatungo magufi n nk'ihene n'intama, bibafasha kubona amata n'ifumbire y'imborera yo gushyira mu mirima yabo.
=== 2.Ubuvuzi n’Ubuzima ===
* Kaduha ifite umwihariko wo kugira '''Ibitaro bya Kaduha (Kaduha Hospital)'''. Ibi bitaro ni inkingi ikomeye cyane mu mibereho y’abaturage kuko bitanga serivisi z’ubuvuzi ku murenge wa Kaduha n’imirenge iwukikije yose ya musange,gatare mbazi nahandi.
* Abaturage muri rusange bitabira gahunda y’ubwisungane mu kwivuza ('''Mutuelle de Santé''') kandi bafite amavuriro y'ibanze (Health Centers) abafasha mu tugari.
=== 3. [[Uburezi mu Rwanda|Uburezi]] n’Imiyoborere ===
* Muri uyu murenge harangwa amashuri abanza n’ayisumbuye (yaba aya Leta n'ay'Imiryango ishingiye ku madini nka Kiliziya Gatolika n'Abangilikani) afasha abana n'urubyiruko kubona ubumenyi.Muriyo twavuga ;'''Groupe Scolaire Kaduha (G.S. Kaduha)''' '''rikaba rim'''we mu mashuri ashaje kandi azwi cyane muri uyu murenge, rikaba riri hafi y’ihuriro rya santari n’ibitaro. Rifite amashuri abanza n’ayisumbuye (cyane cyane icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye - O'Level na A'Level).'''Collège de la Paix Kaduha:''' Ishuri ryisumbuye ryagiye rimenyekana mu burezi n'uburezi bw'abana b'abakobwa n'abahungu muri ako gace.'''G.S. Murambi:''' Ishuri riherereye mu Kagari ka Murambi, na ryo rikaba rifasha abana b'icyo gice mu cyiciro cy'amashuri abanza n'ayisumbuye y'imyaka 9 n'12 (9 & 12 Years Basic Education).
=== 2. Amashuri Abanza (Primary Schools) ===
* '''Ecole Primaire (E.P.) Kaduha:''' Ishuri ribanza rya kera cyane ryafashe abaturage benshi b'i Kaduha n'inkengero zaho kumenya gusoma n'bwandika.
* '''Amashuri abanza akorera ku ma-Groupes Scolaires'''
* Binyuze mu nzego z’imidugudu n’utugari twavuze haruguru, abaturage bagira uruhare mu muganda rusange, mu makoperative y'ubuhinzi, ndetse bajya no muri Ejo Heza n’ibimina byo kuguriza n’izigama.
qz0fe5xhzln221bw6i6nezjb39wka2p
131998
131997
2026-06-17T18:17:57Z
Elysee 2006
17908
131998
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u [[Rwanda|Rwanda.]] Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka [[Nyanza, Rwanda|Nyanza]] tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri [[Akarere ka Karongi|karongi]] .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe n[[Imidugudu|'imidugudu]] igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo [[imidugudu]] nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe [[Akagari]] ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho [[Akagari]] ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== [[Amateka y'u Rwanda|AMATEKA]] ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro''' mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
== IMIBEREHO MYIZA ==
=== 1.[[Ubuhinzi]] n’[[Ubworozi bw'Ingurube|Ubworozi]] (Inkingi y'[[Ubukungu bw'U Rwanda|Ubukungu)]] ===
* '''[[Ubuhinzi bw'urutoki|Ubuhinzi bwiyubashye]]:''' Imiterere y’ubutaka bwa Kaduha bifasha mubuhinzi bw[[Ikawa ya Maraba|’'''ikawa''']] nindi y’ubushabitsi ibinjiriza amafaranga. Ku biribwa, bahinga cyane ni ibirayi, ibishyimbo, ibigori, n’imyumbati.
* '''[[Inka|Ubworozi]]:''' Kubera imisozi n'amashyamba, abaturage borora inka (binyuze muri gahunda ya ''Girinka'') ndetse n'amatungo magufi n nk'ihene n'intama, bibafasha kubona amata n'ifumbire y'imborera yo gushyira mu mirima yabo.
=== 2.Ubuvuzi n’Ubuzima ===
* Kaduha ifite umwihariko wo kugira '''Ibitaro bya Kaduha (Kaduha Hospital)'''. Ibi bitaro ni inkingi ikomeye cyane mu mibereho y’abaturage kuko bitanga serivisi z’ubuvuzi ku murenge wa Kaduha n’imirenge iwukikije yose ya musange,gatare mbazi nahandi.
* Abaturage muri rusange bitabira gahunda y’ubwisungane mu kwivuza ('''Mutuelle de Santé''') kandi bafite amavuriro y'ibanze (Health Centers) abafasha mu tugari.
=== 3. [[Uburezi mu Rwanda|Uburezi]] [[Imiyoborere myiza|n’Imiyoborere]] ===
* Muri uyu murenge harangwa amashuri abanza n’ayisumbuye (yaba aya Leta n'ay'Imiryango ishingiye ku madini nka [[Kiliziya Gatolika]] n'Abangilikani) afasha abana n'urubyiruko kubona ubumenyi.Muriyo twavuga ;'''Groupe Scolaire Kaduha (G.S. Kaduha)''' '''rikaba rim'''we mu mashuri ashaje kandi azwi cyane muri uyu murenge, rikaba riri hafi y’ihuriro rya santari n’ibitaro. Rifite amashuri abanza n’ayisumbuye (cyane cyane icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye - O'Level na A'Level).'''Collège de la Paix Kaduha:''' Ishuri ryisumbuye ryagiye rimenyekana mu burezi n'uburezi bw'abana b'abakobwa n'abahungu muri ako gace.'''G.S. Murambi:''' Ishuri riherereye mu Kagari ka Murambi, na ryo rikaba rifasha abana b'icyo gice mu cyiciro cy'amashuri abanza n'ayisumbuye y'imyaka 9 n'12 (9 & 12 Years Basic Education).
=== 2. Amashuri Abanza (Primary Schools) ===
* '''Ecole Primaire (E.P.) Kaduha:''' Ishuri ribanza rya kera cyane ryafashe abaturage benshi b'i Kaduha n'inkengero zaho kumenya gusoma n'bwandika.
* '''Amashuri abanza akorera ku ma-Groupes Scolaires'''
* Binyuze mu nzego z’imidugudu n’utugari twavuze haruguru, abaturage bagira uruhare mu muganda rusange, mu makoperative y'ubuhinzi, ndetse bajya no muri Ejo Heza n’ibimina byo kuguriza n’izigama.
fqwor5gbwlh5ph3obpeaq8yfygxw9qo
131999
131998
2026-06-17T18:19:52Z
Elysee 2006
17908
131999
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u [[Rwanda|Rwanda.]] Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka [[Nyanza, Rwanda|Nyanza]] tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri [[Akarere ka Karongi|karongi]] .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe n[[Imidugudu|'imidugudu]] igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo [[imidugudu]] nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe [[Akagari]] ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho [[Akagari]] ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== [[Amateka y'u Rwanda|AMATEKA]] ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro''' mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
== IMIBEREHO MYIZA ==
=== 1.[[Ubuhinzi]] n’[[Ubworozi bw'Ingurube|Ubworozi]] (Inkingi y'[[Ubukungu bw'U Rwanda|Ubukungu)]] ===
* '''[[Ubuhinzi bw'urutoki|Ubuhinzi bwiyubashye]]:''' Imiterere y’ubutaka bwa Kaduha bifasha mubuhinzi bw[[Ikawa ya Maraba|’'''ikawa''']] nindi y’ubushabitsi ibinjiriza amafaranga. Ku biribwa, bahinga cyane ni ibirayi, ibishyimbo, ibigori, n’imyumbati.
* '''[[Inka|Ubworozi]]:''' Kubera imisozi n'amashyamba, abaturage borora inka (binyuze muri gahunda ya ''Girinka'') ndetse n'amatungo magufi n nk'ihene n'intama, bibafasha kubona amata n'ifumbire y'imborera yo gushyira mu mirima yabo.
=== 2.Ubuvuzi n’Ubuzima ===
* Kaduha ifite umwihariko wo kugira '''Ibitaro bya Kaduha (Kaduha Hospital)'''. Ibi bitaro ni inkingi ikomeye cyane mu mibereho y’abaturage kuko bitanga serivisi z’ubuvuzi ku murenge wa Kaduha n’imirenge iwukikije yose ya musange,gatare mbazi nahandi.
* Abaturage muri rusange bitabira gahunda y’ubwisungane mu kwivuza ('''Mutuelle de Santé''') kandi bafite amavuriro y'ibanze (Health Centers) abafasha mu tugari.
=== 3. [[Uburezi mu Rwanda|Uburezi]] [[Imiyoborere myiza|n’Imiyoborere]] ===
* Muri uyu murenge harangwa amashuri abanza n’ayisumbuye (yaba aya Leta n'ay'Imiryango ishingiye ku madini nka [[Kiliziya Gatolika]] n'Abangilikani) afasha abana n'urubyiruko kubona ubumenyi.Muriyo twavuga ;'''Groupe Scolaire Kaduha (G.S. Kaduha)''' '''rikaba rim'''we mu mashuri ashaje kandi azwi cyane muri uyu murenge, rikaba riri hafi y’ihuriro rya santari n’ibitaro. Rifite amashuri abanza n’ayisumbuye (cyane cyane icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye - O'Level na A'Level).'''Collège de la Paix Kaduha:''' Ishuri ryisumbuye ryagiye rimenyekana mu burezi n'uburezi bw'abana b'abakobwa n'abahungu muri ako gace.'''G.S. Murambi:''' Ishuri riherereye mu Kagari ka Murambi, na ryo rikaba rifasha abana b'icyo gice mu cyiciro cy'amashuri abanza n'ayisumbuye y'imyaka 9 n'12 (9 & 12 Years Basic Education) . hari namashuri abanza nka '''Ecole Primaire (E.P.) Kaduha:''' Ishuri ribanza rya kera cyane ryafashe abaturage benshi b'i Kaduha n'inkengero zaho kumenya gusoma n'bwandika.'''Amashuri abanza akorera ku ma-Groupes Scolaires'''Binyuze mu nzego z’imidugudu n’utugari twavuze haruguru, abaturage bagira uruhare mu muganda rusange, mu makoperative y'ubuhinzi, ndetse bajya no muri Ejo Heza n’ibimina byo kuguriza n’izigama.
bb5ktmaeix8lkyiykriqj264tlmgelq
132000
131999
2026-06-17T18:26:10Z
Elysee 2006
17908
132000
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u [[Rwanda|Rwanda.]] Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka [[Nyanza, Rwanda|Nyanza]] tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri [[Akarere ka Karongi|karongi]] .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe n[[Imidugudu|'imidugudu]] igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo [[imidugudu]] nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe [[Akagari]] ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho [[Akagari]] ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== [[Amateka y'u Rwanda|AMATEKA]] ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro''' mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
== IMIBEREHO MYIZA ==
=== 1.[[Ubuhinzi]] n’[[Ubworozi bw'Ingurube|Ubworozi]] (Inkingi y'[[Ubukungu bw'U Rwanda|Ubukungu)]] ===
* '''[[Ubuhinzi bw'urutoki|Ubuhinzi bwiyubashye]]:''' Imiterere y’ubutaka bwa Kaduha bifasha mubuhinzi bw[[Ikawa ya Maraba|’'''ikawa''']] nindi y’ubushabitsi ibinjiriza amafaranga. Ku biribwa, bahinga cyane ni ibirayi, ibishyimbo, ibigori, n’imyumbati.
* '''[[Inka|Ubworozi]]:''' Kubera imisozi n'amashyamba, abaturage borora inka (binyuze muri gahunda ya ''Girinka'') ndetse n'amatungo magufi n nk'ihene n'intama, bibafasha kubona amata n'ifumbire y'imborera yo gushyira mu mirima yabo.
=== 2.Ubuvuzi n’Ubuzima ===
* Kaduha ifite umwihariko wo kugira '''Ibitaro bya Kaduha (Kaduha Hospital)'''. Ibi bitaro ni inkingi ikomeye cyane mu mibereho y’abaturage kuko bitanga serivisi z’ubuvuzi ku murenge wa Kaduha n’imirenge iwukikije yose ya musange,gatare mbazi nahandi.
* Abaturage muri rusange bitabira gahunda y’ubwisungane mu kwivuza ('''Mutuelle de Santé''') kandi bafite amavuriro y'ibanze (Health Centers) abafasha mu tugari.
=== 3. [[Uburezi mu Rwanda|Uburezi]] [[Imiyoborere myiza|n’Imiyoborere]] ===
* Muri uyu murenge harangwa amashuri abanza n’ayisumbuye (yaba aya Leta n'ay'Imiryango ishingiye ku madini nka [[Kiliziya Gatolika]] n'Abangilikani) afasha abana n'urubyiruko kubona ubumenyi.Muriyo twavuga ;'''Groupe Scolaire Kaduha (G.S. Kaduha)''' '''rikaba rim'''we mu mashuri ashaje kandi azwi cyane muri uyu murenge, rikaba riri hafi y’ihuriro rya santari n’ibitaro. Rifite amashuri abanza n’ayisumbuye (cyane cyane icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye - O'Level na A'Level).'''Collège de la Paix Kaduha:''' Ishuri ryisumbuye ryagiye rimenyekana mu burezi n'uburezi bw'abana b'abakobwa n'abahungu muri ako gace.'''G.S. Murambi:''' Ishuri riherereye mu Kagari ka Murambi, na ryo rikaba rifasha abana b'icyo gice mu cyiciro cy'amashuri abanza n'ayisumbuye y'imyaka 9 n'12 (9 & 12 Years Basic Education) . hari namashuri abanza nka '''Ecole Primaire (E.P.) Kaduha:''' Ishuri ribanza rya kera cyane ryafashe abaturage benshi b'i Kaduha n'inkengero zaho kumenya gusoma n'bwandika.'''Amashuri abanza akorera ku ma-Groupes Scolaires'''Binyuze mu nzego z’imidugudu n’utugari twavuze haruguru, abaturage bagira uruhare mu muganda rusange, mu makoperative y'ubuhinzi, ndetse bajya no muri Ejo Heza n’ibimina byo kuguriza n’izigama.
== ISUKU ==
=== 1. Isuku yo mu Ngo n’Ubukangurambaga ===
* '''Ingamba z'Isuku''' '''y'umusarane":''' Abaturage b’i Kaduha, binyuze mu bukangurambaga bwa Leta n’ubw’abajyanama b’ubuzima, bashishikarizwa kugira ubwiherero bwujuje ibisabwa (amazi yo gukaraba intoki — ''Kandagira Ukarabe'').
* '''Isuku y'amazi n'ibiribwa:''' Kubera ko ari agace k’icyaro gahinga cyane, hari uburyo bwo kwigisha abaturage guteka amazi banywa no gukaraba intoki mbere n'nyuma yo kurya cyangwa buvuye mu mirima, kugira ngo barwanye amavunja n'inzoka zo mu nda.
mm4yh1zbhbkzbt462oqx78iw594nbcg
132001
132000
2026-06-17T18:30:11Z
Elysee 2006
17908
132001
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u [[Rwanda|Rwanda.]] Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka [[Nyanza, Rwanda|Nyanza]] tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri [[Akarere ka Karongi|karongi]] .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe n[[Imidugudu|'imidugudu]] igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo [[imidugudu]] nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe [[Akagari]] ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho [[Akagari]] ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== [[Amateka y'u Rwanda|AMATEKA]] ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro''' mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
== IMIBEREHO MYIZA ==
=== 1.[[Ubuhinzi]] n’[[Ubworozi bw'Ingurube|Ubworozi]] (Inkingi y'[[Ubukungu bw'U Rwanda|Ubukungu)]] ===
* '''[[Ubuhinzi bw'urutoki|Ubuhinzi bwiyubashye]]:''' Imiterere y’ubutaka bwa Kaduha bifasha mubuhinzi bw[[Ikawa ya Maraba|’'''ikawa''']] nindi y’ubushabitsi ibinjiriza amafaranga. Ku biribwa, bahinga cyane ni ibirayi, ibishyimbo, ibigori, n’imyumbati.
* '''[[Inka|Ubworozi]]:''' Kubera imisozi n'amashyamba, abaturage borora inka (binyuze muri gahunda ya ''Girinka'') ndetse n'amatungo magufi n nk'ihene n'intama, bibafasha kubona amata n'ifumbire y'imborera yo gushyira mu mirima yabo.
=== 2.Ubuvuzi n’Ubuzima ===
* Kaduha ifite umwihariko wo kugira '''Ibitaro bya Kaduha (Kaduha Hospital)'''. Ibi bitaro ni inkingi ikomeye cyane mu mibereho y’abaturage kuko bitanga serivisi z’ubuvuzi ku murenge wa Kaduha n’imirenge iwukikije yose ya musange,gatare mbazi nahandi.
* Abaturage muri rusange bitabira gahunda y’ubwisungane mu kwivuza ('''Mutuelle de Santé''') kandi bafite amavuriro y'ibanze (Health Centers) abafasha mu tugari.
=== 3. [[Uburezi mu Rwanda|Uburezi]] [[Imiyoborere myiza|n’Imiyoborere]] ===
* Muri uyu murenge harangwa amashuri abanza n’ayisumbuye (yaba aya Leta n'ay'Imiryango ishingiye ku madini nka [[Kiliziya Gatolika]] n'Abangilikani) afasha abana n'urubyiruko kubona ubumenyi.Muriyo twavuga ;'''Groupe Scolaire Kaduha (G.S. Kaduha)''' '''rikaba rim'''we mu mashuri ashaje kandi azwi cyane muri uyu murenge, rikaba riri hafi y’ihuriro rya santari n’ibitaro. Rifite amashuri abanza n’ayisumbuye (cyane cyane icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye - O'Level na A'Level).'''Collège de la Paix Kaduha:''' Ishuri ryisumbuye ryagiye rimenyekana mu burezi n'uburezi bw'abana b'abakobwa n'abahungu muri ako gace.'''G.S. Murambi:''' Ishuri riherereye mu Kagari ka Murambi, na ryo rikaba rifasha abana b'icyo gice mu cyiciro cy'amashuri abanza n'ayisumbuye y'imyaka 9 na 12 (9 & 12 Years Basic Education) . hari namashuri abanza nka '''Ecole Primaire (E.P.) Kaduha:''' Ishuri ribanza rya kera cyane ryafashe abaturage benshi b'i Kaduha n'inkengero zaho kumenya gusoma n'bwandika.'''Amashuri abanza akorera ku ma-Groupes Scolaires'''Binyuze mu nzego z’imidugudu n’utugari twavuze haruguru, abaturage bagira uruhare mu muganda rusange, mu makoperative y'ubuhinzi, ndetse bajya no muri Ejo Heza n’ibimina byo kuguriza n’izigama.
== ISUKU ==
=== 1. [[Isuku]] yo mu Ngo n[[UBUKANGURAMBAGA MUKWIPIMISHA SIDA MURUBYIRUKO|’Ubukangurambaga]] ===
* '''[[Ingamba k'umusaruro w'ishyamba|Ingamba]] [[Isuku|z'Isuku]]''' [[Isuku|'''y'umusarane"''']]''':''' Abaturage b’i Kaduha, binyuze mu bukangurambaga bwa Leta n’ubw’abajyanama b’ubuzima, bashishikarizwa kugira ubwiherero bwujuje ibisabwa (amazi yo gukaraba intoki — ''Kandagira Ukarabe'').
* '''[[Amazi, Isuku n'isukura|Isuku y'amazi n'ibiribwa]]:''' Kubera ko ari agace k’icyaro gahinga cyane, hari uburyo bwo kwigisha abaturage guteka amazi banywa no gukaraba intoki mbere n'nyuma yo kurya cyangwa buvuye mu mirima, kugira ngo barwanye amavunja n'inzoka zo mu nda.
o4axmcum99xij8uslji4nlkzf9dip1c
132002
132001
2026-06-17T18:34:52Z
Elysee 2006
17908
132002
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u [[Rwanda|Rwanda.]] Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka [[Nyanza, Rwanda|Nyanza]] tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri [[Akarere ka Karongi|karongi]] .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe n[[Imidugudu|'imidugudu]] igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo [[imidugudu]] nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe [[Akagari]] ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho [[Akagari]] ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== [[Amateka y'u Rwanda|AMATEKA]] ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro''' mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
== IMIBEREHO MYIZA ==
=== 1.[[Ubuhinzi]] n’[[Ubworozi bw'Ingurube|Ubworozi]] (Inkingi y'[[Ubukungu bw'U Rwanda|Ubukungu)]] ===
* '''[[Ubuhinzi bw'urutoki|Ubuhinzi bwiyubashye]]:''' Imiterere y’ubutaka bwa Kaduha bifasha mubuhinzi bw[[Ikawa ya Maraba|’'''ikawa''']] nindi y’ubushabitsi ibinjiriza amafaranga. Ku biribwa, bahinga cyane ni ibirayi, ibishyimbo, ibigori, n’imyumbati.
* '''[[Inka|Ubworozi]]:''' Kubera imisozi n'amashyamba, abaturage borora inka (binyuze muri gahunda ya ''Girinka'') ndetse n'amatungo magufi n nk'ihene n'intama, bibafasha kubona amata n'ifumbire y'imborera yo gushyira mu mirima yabo.
=== 2.Ubuvuzi n’Ubuzima ===
* Kaduha ifite umwihariko wo kugira '''Ibitaro bya Kaduha (Kaduha Hospital)'''. Ibi bitaro ni inkingi ikomeye cyane mu mibereho y’abaturage kuko bitanga serivisi z’ubuvuzi ku murenge wa Kaduha n’imirenge iwukikije yose ya musange,gatare mbazi nahandi.
* Abaturage muri rusange bitabira gahunda y’ubwisungane mu kwivuza ('''Mutuelle de Santé''') kandi bafite amavuriro y'ibanze (Health Centers) abafasha mu tugari.
=== 3. [[Uburezi mu Rwanda|Uburezi]] [[Imiyoborere myiza|n’Imiyoborere]] ===
* Muri uyu murenge harangwa amashuri abanza n’ayisumbuye (yaba aya Leta n'ay'Imiryango ishingiye ku madini nka [[Kiliziya Gatolika]] n'Abangilikani) afasha abana n'urubyiruko kubona ubumenyi.Muriyo twavuga ;'''Groupe Scolaire Kaduha (G.S. Kaduha)''' '''rikaba rim'''we mu mashuri ashaje kandi azwi cyane muri uyu murenge, rikaba riri hafi y’ihuriro rya santari n’ibitaro. Rifite amashuri abanza n’ayisumbuye (cyane cyane icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye - O'Level na A'Level).'''Collège de la Paix Kaduha:''' Ishuri ryisumbuye ryagiye rimenyekana mu burezi n'uburezi bw'abana b'abakobwa n'abahungu muri ako gace.'''G.S. Murambi:''' Ishuri riherereye mu Kagari ka Murambi, na ryo rikaba rifasha abana b'icyo gice mu cyiciro cy'amashuri abanza n'ayisumbuye y'imyaka 9 na 12 (9 & 12 Years Basic Education) . hari namashuri abanza nka '''Ecole Primaire (E.P.) Kaduha:''' Ishuri ribanza rya kera cyane ryafashe abaturage benshi b'i Kaduha n'inkengero zaho kumenya gusoma n'bwandika.'''Amashuri abanza akorera ku ma-Groupes Scolaires'''Binyuze mu nzego z’imidugudu n’utugari twavuze haruguru, abaturage bagira uruhare mu muganda rusange, mu makoperative y'ubuhinzi, ndetse bajya no muri Ejo Heza n’ibimina byo kuguriza n’izigama.
== ISUKU ==
=== 1. [[Isuku]] yo mu Ngo n[[UBUKANGURAMBAGA MUKWIPIMISHA SIDA MURUBYIRUKO|’Ubukangurambaga]] ===
* '''[[Ingamba k'umusaruro w'ishyamba|Ingamba]] [[Isuku|z'Isuku]]''' [[Isuku|'''y'umusarane"''']]''':''' Abaturage b’i Kaduha, binyuze mu bukangurambaga bwa Leta n’ubw’abajyanama b’ubuzima, bashishikarizwa kugira ubwiherero bwujuje ibisabwa (amazi yo gukaraba intoki — ''Kandagira Ukarabe'').
* '''[[Amazi, Isuku n'isukura|Isuku y'amazi n'ibiribwa]]:''' Kubera ko ari agace k’icyaro gahinga cyane, hari uburyo bwo kwigisha abaturage guteka amazi banywa no gukaraba intoki mbere n'nyuma yo kurya cyangwa buvuye mu mirima, kugira ngo barwanye amavunja n'inzoka zo mu nda.
=== 2. [[Imidugudu|Isukura ry'Imyanda n’Imidugudu]] ===
* '''Umuganda Rusange:''' Buri wa gatandatu wa nyuma w’ukwezi, abaturage bo mu midugudu 27 igize Kaduha bahurira mu miganda yo gusiza imihanda, gutema ibihuru byihishemo imibu, nogukura imyanda mu tuyira tw'amazi.
* '''Imiyoborere y[[Imyanda ibora n’itabora ikavamo Ibintu by’Agaciro|'imyanda]]:''' Mu masanteri y’ubucuruzi nka santeri ya Kaduha, [[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]] n'abacuruzi bagerageza gukusanya imyanda itabora ngo ihabwe ahababujije, mu gihe imyanda ibora yo mu ngo ikoreshwa mu gukora ifumbire y'imborera ishyirwa mu mirima y'icyayi n'ibirayi.
to21mhbq4vf8ifvz7y2tlh9j4efva2a
132003
132002
2026-06-17T18:37:31Z
Elysee 2006
17908
132003
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u [[Rwanda|Rwanda.]] Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka [[Nyanza, Rwanda|Nyanza]] tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri [[Akarere ka Karongi|karongi]] .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe n[[Imidugudu|'imidugudu]] igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo [[imidugudu]] nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe [[Akagari]] ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho [[Akagari]] ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== [[Amateka y'u Rwanda|AMATEKA]] ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro''' mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
== IMIBEREHO MYIZA ==
=== 1.[[Ubuhinzi]] n’[[Ubworozi bw'Ingurube|Ubworozi]] (Inkingi y'[[Ubukungu bw'U Rwanda|Ubukungu)]] ===
* '''[[Ubuhinzi bw'urutoki|Ubuhinzi bwiyubashye]]:''' Imiterere y’ubutaka bwa Kaduha bifasha mubuhinzi bw[[Ikawa ya Maraba|’'''ikawa''']] nindi y’ubushabitsi ibinjiriza amafaranga. Ku biribwa, bahinga cyane ni ibirayi, ibishyimbo, ibigori, n’imyumbati.
* '''[[Inka|Ubworozi]]:''' Kubera imisozi n'amashyamba, abaturage borora inka (binyuze muri gahunda ya ''Girinka'') ndetse n'amatungo magufi n nk'ihene n'intama, bibafasha kubona amata n'ifumbire y'imborera yo gushyira mu mirima yabo.
=== 2.Ubuvuzi n’Ubuzima ===
* Kaduha ifite umwihariko wo kugira '''Ibitaro bya Kaduha (Kaduha Hospital)'''. Ibi bitaro ni inkingi ikomeye cyane mu mibereho y’abaturage kuko bitanga serivisi z’ubuvuzi ku murenge wa Kaduha n’imirenge iwukikije yose ya musange,gatare mbazi nahandi.
* Abaturage muri rusange bitabira gahunda y’ubwisungane mu kwivuza ('''Mutuelle de Santé''') kandi bafite amavuriro y'ibanze (Health Centers) abafasha mu tugari.
=== 3. [[Uburezi mu Rwanda|Uburezi]] [[Imiyoborere myiza|n’Imiyoborere]] ===
* Muri uyu murenge harangwa amashuri abanza n’ayisumbuye (yaba aya Leta n'ay'Imiryango ishingiye ku madini nka [[Kiliziya Gatolika]] n'Abangilikani) afasha abana n'urubyiruko kubona ubumenyi.Muriyo twavuga ;'''Groupe Scolaire Kaduha (G.S. Kaduha)''' '''rikaba rim'''we mu mashuri ashaje kandi azwi cyane muri uyu murenge, rikaba riri hafi y’ihuriro rya santari n’ibitaro. Rifite amashuri abanza n’ayisumbuye (cyane cyane icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye - O'Level na A'Level).'''Collège de la Paix Kaduha:''' Ishuri ryisumbuye ryagiye rimenyekana mu burezi n'uburezi bw'abana b'abakobwa n'abahungu muri ako gace.'''G.S. Murambi:''' Ishuri riherereye mu Kagari ka Murambi, na ryo rikaba rifasha abana b'icyo gice mu cyiciro cy'amashuri abanza n'ayisumbuye y'imyaka 9 na 12 (9 & 12 Years Basic Education) . hari namashuri abanza nka '''Ecole Primaire (E.P.) Kaduha:''' Ishuri ribanza rya kera cyane ryafashe abaturage benshi b'i Kaduha n'inkengero zaho kumenya gusoma n'bwandika.'''Amashuri abanza akorera ku ma-Groupes Scolaires'''Binyuze mu nzego z’imidugudu n’utugari twavuze haruguru, abaturage bagira uruhare mu muganda rusange, mu makoperative y'ubuhinzi, ndetse bajya no muri Ejo Heza n’ibimina byo kuguriza n’izigama.
== ISUKU ==
=== 1. [[Isuku]] yo mu Ngo n[[UBUKANGURAMBAGA MUKWIPIMISHA SIDA MURUBYIRUKO|’Ubukangurambaga]] ===
* '''[[Ingamba k'umusaruro w'ishyamba|Ingamba]] [[Isuku|z'Isuku]]''' [[Isuku|'''y'umusarane"''']]''':''' Abaturage b’i Kaduha, binyuze mu bukangurambaga bwa Leta n’ubw’abajyanama b’ubuzima, bashishikarizwa kugira ubwiherero bwujuje ibisabwa (amazi yo gukaraba intoki — ''Kandagira Ukarabe'').
* '''[[Amazi, Isuku n'isukura|Isuku y'amazi n'ibiribwa]]:''' Kubera ko ari agace k’icyaro gahinga cyane, hari uburyo bwo kwigisha abaturage guteka amazi banywa no gukaraba intoki mbere n'nyuma yo kurya cyangwa buvuye mu mirima, kugira ngo barwanye amavunja n'inzoka zo mu nda.
=== 2. [[Imidugudu|Isukura ry'Imyanda n’Imidugudu]] ===
* '''Umuganda Rusange:''' Buri wa gatandatu wa nyuma w’ukwezi, abaturage bo mu midugudu 27 igize Kaduha bahurira mu miganda yo gusiza imihanda, gutema ibihuru byihishemo imibu, nogukura imyanda mu tuyira tw'amazi.
* '''Imiyoborere y[[Imyanda ibora n’itabora ikavamo Ibintu by’Agaciro|'imyanda]]:''' Mu masanteri y’ubucuruzi nka santeri ya Kaduha, [[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]] n'abacuruzi bagerageza gukusanya imyanda itabora ngo ihabwe ahababujije, mu gihe imyanda ibora yo mu ngo ikoreshwa mu gukora ifumbire y'imborera ishyirwa mu mirima y'icyayi n'ibirayi.
=== 3[[Amavuriro yigenga|.Isuku mu Bikorwaremezo (Amashuri n'Amavuriro)]] ===
* '''Mu mashuri:''' Amashuri nka G.S. Kaduha n’andi, afite gahunda z’isuku zikomeye aho abana bafite amatsinda y’isuku (Health Clubs), kandi bakagira ubwiherero bwihariye bw’abahungu n’ubw’abakobwa (harimo n'icyumba cy'umwana w'umukobwa).
* '''Mu Bitaro n'Amavuriro:''' Ibitaro bya Kaduha n’amavuriro y’ibanze(Health Centers) bishyira imbere isuku nka rimwe mu mabwiriza yo kwinda indwara n’bwandu (Infection Prevention and Control - IPC).
912celmjlljn7325k2qh6kxfmbl7pgi
132004
132003
2026-06-17T18:48:44Z
Elysee 2006
17908
impinduka
132004
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u [[Rwanda|Rwanda.]] Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka [[Nyanza, Rwanda|Nyanza]] tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri [[Akarere ka Karongi|karongi]] .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe n[[Imidugudu|'imidugudu]] igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo [[imidugudu]] nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe [[Akagari]] ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho [[Akagari]] ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== [[Amateka y'u Rwanda|'''AMATEKA''']] ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' , Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro''' mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
== '''IMIBEREHO MYIZA''' ==
=== 1.[[Ubuhinzi]] n’[[Ubworozi bw'Ingurube|Ubworozi]] (Inkingi y'[[Ubukungu bw'U Rwanda|Ubukungu)]] ===
* '''[[Ubuhinzi bw'urutoki|Ubuhinzi bwiyubashye]]:''' Imiterere y’ubutaka bwa Kaduha bifasha mubuhinzi bw[[Ikawa ya Maraba|’'''ikawa''']] nindi y’ubushabitsi ibinjiriza amafaranga. Ku biribwa, bahinga cyane ni ibirayi, ibishyimbo, ibigori, n’imyumbati.
* '''[[Inka|Ubworozi]]:''' Kubera imisozi n'amashyamba, abaturage borora inka (binyuze muri gahunda ya ''Girinka'') ndetse n'amatungo magufi n nk'ihene n'intama, bibafasha kubona amata n'ifumbire y'imborera yo gushyira mu mirima yabo.
=== 2.Ubuvuzi n’Ubuzima ===
* Kaduha ifite umwihariko wo kugira '''Ibitaro bya Kaduha (Kaduha Hospital)'''. Ibi bitaro ni inkingi ikomeye cyane mu mibereho y’abaturage kuko bitanga serivisi z’ubuvuzi ku murenge wa Kaduha n’imirenge iwukikije yose ya musange,gatare mbazi nahandi.
* Abaturage muri rusange bitabira gahunda y’ubwisungane mu kwivuza ('''Mutuelle de Santé''') kandi bafite amavuriro y'ibanze (Health Centers) abafasha mu tugari.
=== 3. [[Uburezi mu Rwanda|Uburezi]] [[Imiyoborere myiza|n’Imiyoborere]] ===
* Muri uyu murenge harangwa amashuri abanza n’ayisumbuye (yaba aya Leta n'ay'Imiryango ishingiye ku madini nka [[Kiliziya Gatolika]] n'Abangilikani) afasha abana n'urubyiruko kubona ubumenyi.Muriyo twavuga ;'''Groupe Scolaire Kaduha (G.S. Kaduha)''' '''rikaba rim'''we mu mashuri ashaje kandi azwi cyane muri uyu murenge, rikaba riri hafi y’ihuriro rya santari n’ibitaro. Rifite amashuri abanza n’ayisumbuye (cyane cyane icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye - O'Level na A'Level).'''Collège de la Paix Kaduha:''' Ishuri ryisumbuye ryagiye rimenyekana mu burezi n'uburezi bw'abana b'abakobwa n'abahungu muri ako gace.'''G.S. Murambi:''' Ishuri riherereye mu Kagari ka Murambi, na ryo rikaba rifasha abana b'icyo gice mu cyiciro cy'amashuri abanza n'ayisumbuye y'imyaka 9 na 12 (9 & 12 Years Basic Education) . hari namashuri abanza nka '''Ecole Primaire (E.P.) Kaduha:''' Ishuri ribanza rya kera cyane ryafashe abaturage benshi b'i Kaduha n'inkengero zaho kumenya gusoma n'bwandika.'''Amashuri abanza akorera ku ma-Groupes Scolaires'''Binyuze mu nzego z’imidugudu n’utugari twavuze haruguru, abaturage bagira uruhare mu muganda rusange, mu makoperative y'ubuhinzi, ndetse bajya no muri Ejo Heza n’ibimina byo kuguriza n’izigama.
== '''ISUKU''' ==
=== 1. [[Isuku]] yo mu Ngo n[[UBUKANGURAMBAGA MUKWIPIMISHA SIDA MURUBYIRUKO|’Ubukangurambaga]] ===
* '''[[Ingamba k'umusaruro w'ishyamba|Ingamba]] [[Isuku|z'Isuku]]''' [[Isuku|'''y'umusarane"''']]''':''' Abaturage b’i Kaduha, binyuze mu bukangurambaga bwa Leta n’ubw’abajyanama b’ubuzima, bashishikarizwa kugira ubwiherero bwujuje ibisabwa (amazi yo gukaraba intoki — ''Kandagira Ukarabe'').
* '''[[Amazi, Isuku n'isukura|Isuku y'amazi n'ibiribwa]]:''' Kubera ko ari agace k’icyaro gahinga cyane, hari uburyo bwo kwigisha abaturage guteka amazi banywa no gukaraba intoki mbere n'nyuma yo kurya cyangwa buvuye mu mirima, kugira ngo barwanye amavunja n'inzoka zo mu nda.
=== 2. [[Imidugudu|Isukura ry'Imyanda n’Imidugudu]] ===
* '''Umuganda Rusange:''' Buri wa gatandatu wa nyuma w’ukwezi, abaturage bo mu midugudu 27 igize Kaduha bahurira mu miganda yo gusiza imihanda, gutema ibihuru byihishemo imibu, nogukura imyanda mu tuyira tw'amazi.
* '''Imiyoborere y[[Imyanda ibora n’itabora ikavamo Ibintu by’Agaciro|'imyanda]]:''' Mu masanteri y’ubucuruzi nka santeri ya Kaduha, [[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]] n'abacuruzi bagerageza gukusanya imyanda itabora ngo ihabwe ahababujije, mu gihe imyanda ibora yo mu ngo ikoreshwa mu gukora ifumbire y'imborera ishyirwa mu mirima y'icyayi n'ibirayi.
=== 3[[Amavuriro yigenga|.Isuku mu Bikorwaremezo (Amashuri n'Amavuriro)]] ===
* '''Mu mashuri:''' Amashuri nka G.S. Kaduha n’andi, afite gahunda z’isuku zikomeye aho abana bafite amatsinda y’isuku (Health Clubs), kandi bakagira ubwiherero bwihariye bw’abahungu n’ubw’abakobwa (harimo n'icyumba cy'umwana w'umukobwa).
* '''Mu Bitaro n'Amavuriro:''' Ibitaro bya Kaduha n’amavuriro y’ibanze(Health Centers) bishyira imbere isuku nka rimwe mu mabwiriza yo kwinda indwara n’bwandu (Infection Prevention and Control - IPC).
== '''IBIIKORWA BYUBUMWE N'UBUDAHERANWA KUBAROKOTSE NABAKOZE JENOCIDE''' ==
== I Kaduha harangwa amatsinda n’imiryango itari iya Leta (ndetse n'iy'amadini) ihuza abarokotse n'abakoze Jenoside (nyuma yo gukora ibihano bahawe n'inkiko Gacaca n'amakoraniro y'imbabazi) kujyirango bongere babane nta kwishishanya. Bitewe nuko Ubuzima bwa Kaduha bushingiye ku cyayi, ikawa, n'ubuhinzi bw'ibiribwa. Abarokotse n'abakoze Jenoside cyangwa imiryango yabo bahurira mu makoperative y’ubuhinzi bw’icyayi n’amashyirahamwe y’ubworozi. Nanone hakomeza kubaho igikorwa cyo kwibuka inzirakarengane zazize uko zavutse buri mwaka kimwe nahandi mugihugu .<ref>https://video.search.yahoo.com/search/video;_ylt=AwrFcQRI6zJqSwIAGitXNyoA;_ylu=Y29sbwNiZjEEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Nj?type=E210US714G0&p=gahunda+yubumwe+n%27ubudaheranwa+kaduha++nyamagabe&fr=mcafee&turl=https%3A%2F%2Ftse4.mm.bing.net%2Fth%2Fid%2FOVP.HadZ0Kzu0OXzBW4Qko2uwAHgFo%3Fpid%3DApi%26w%3D296%26h%3D156%26c%3D7%26p%3D0&rurl=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DO81cJREQdm8&tit=Live%F0%9F%94%B4%3A+KADUHA+-+NYAMAGABE%3A+KWIBUKA+KU+NSHURO+YA+32+JENOSIDE+YAKOREWE+ABATUTSI+MU+1994&pos=01&vid=c57b550b6784d25c959d1c652e16ae9d&sigr=tMZTJYwdahvQ&sigt=GhoH6ouebhyU&sigi=_9wk_5YOQgbo</ref> ==
q5nny8s7rl8svv7e1kez3vdika1m40l
132005
132004
2026-06-17T19:06:08Z
Elysee 2006
17908
ihuza
132005
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' <ref>https://www.nyamagabe.gov.rw/menya-akarere</ref> ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u [[Rwanda|Rwanda.]] Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka [[Nyanza, Rwanda|Nyanza]] tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri [[Akarere ka Karongi|karongi]] .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe n[[Imidugudu|'imidugudu]] igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo [[imidugudu]] nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe [[Akagari]] ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho [[Akagari]] ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== [[Amateka y'u Rwanda|'''AMATEKA''']] ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' , Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro'''<ref>https://prof-maurice.com/rw/2023/11/19/menya-za-perefegitura-na-za-komini-zo-mu-rwanda-rwo-ha-mbere-ya-2002/</ref> mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
== '''IMIBEREHO MYIZA''' ==
=== 1.[[Ubuhinzi]] n’[[Ubworozi bw'Ingurube|Ubworozi]] (Inkingi y'[[Ubukungu bw'U Rwanda|Ubukungu)]] ===
* '''[[Ubuhinzi bw'urutoki|Ubuhinzi bwiyubashye]]:''' Imiterere y’ubutaka bwa Kaduha bifasha mubuhinzi bw[[Ikawa ya Maraba|’'''ikawa''']] nindi y’ubushabitsi ibinjiriza amafaranga. Ku biribwa, bahinga cyane ni ibirayi, ibishyimbo, ibigori, n’imyumbati.
* '''[[Inka|Ubworozi]]:''' Kubera imisozi n'amashyamba, abaturage borora inka (binyuze muri gahunda ya ''Girinka'') ndetse n'amatungo magufi n nk'ihene n'intama, bibafasha kubona amata n'ifumbire y'imborera yo gushyira mu mirima yabo.
=== 2.Ubuvuzi n’Ubuzima ===
* Kaduha ifite umwihariko wo kugira '''Ibitaro bya Kaduha (Kaduha Hospital)'''. Ibi bitaro ni inkingi ikomeye cyane mu mibereho y’abaturage kuko bitanga serivisi z’ubuvuzi ku murenge wa Kaduha n’imirenge iwukikije yose ya musange,gatare mbazi nahandi.
* Abaturage muri rusange bitabira gahunda y’ubwisungane mu kwivuza ('''Mutuelle de Santé''') kandi bafite amavuriro y'ibanze (Health Centers) abafasha mu tugari.
=== 3. [[Uburezi mu Rwanda|Uburezi]] [[Imiyoborere myiza|n’Imiyoborere]] ===
* Muri uyu murenge harangwa amashuri abanza n’ayisumbuye (yaba aya Leta n'ay'Imiryango ishingiye ku madini nka [[Kiliziya Gatolika]] n'Abangilikani) afasha abana n'urubyiruko kubona ubumenyi.Muriyo twavuga ;'''Groupe Scolaire Kaduha (G.S. Kaduha)''' '''rikaba rim'''we mu mashuri ashaje kandi azwi cyane muri uyu murenge, rikaba riri hafi y’ihuriro rya santari n’ibitaro. Rifite amashuri abanza n’ayisumbuye (cyane cyane icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye - O'Level na A'Level).'''Collège de la Paix Kaduha:''' Ishuri ryisumbuye ryagiye rimenyekana mu burezi n'uburezi bw'abana b'abakobwa n'abahungu muri ako gace.'''G.S. Murambi:''' Ishuri riherereye mu Kagari ka Murambi, na ryo rikaba rifasha abana b'icyo gice mu cyiciro cy'amashuri abanza n'ayisumbuye y'imyaka 9 na 12 (9 & 12 Years Basic Education) . hari namashuri abanza nka '''Ecole Primaire (E.P.) Kaduha:''' Ishuri ribanza rya kera cyane ryafashe abaturage benshi b'i Kaduha n'inkengero zaho kumenya gusoma n'bwandika.'''Amashuri abanza akorera ku ma-Groupes Scolaires'''Binyuze mu nzego z’imidugudu n’utugari twavuze haruguru, abaturage bagira uruhare mu muganda rusange, mu makoperative y'ubuhinzi, ndetse bajya no muri Ejo Heza n’ibimina byo kuguriza n’izigama.
== '''ISUKU''' ==
=== 1. [[Isuku]] yo mu Ngo n[[UBUKANGURAMBAGA MUKWIPIMISHA SIDA MURUBYIRUKO|’Ubukangurambaga]] ===
* '''[[Ingamba k'umusaruro w'ishyamba|Ingamba]] [[Isuku|z'Isuku]]''' [[Isuku|'''y'umusarane"''']]''':''' Abaturage b’i Kaduha, binyuze mu bukangurambaga bwa Leta n’ubw’abajyanama b’ubuzima, bashishikarizwa kugira ubwiherero bwujuje ibisabwa (amazi yo gukaraba intoki — ''Kandagira Ukarabe'').
* '''[[Amazi, Isuku n'isukura|Isuku y'amazi n'ibiribwa]]:''' Kubera ko ari agace k’icyaro gahinga cyane, hari uburyo bwo kwigisha abaturage guteka amazi banywa no gukaraba intoki mbere n'nyuma yo kurya cyangwa buvuye mu mirima, kugira ngo barwanye amavunja n'inzoka zo mu nda.
=== 2. [[Imidugudu|Isukura ry'Imyanda n’Imidugudu]] ===
* '''Umuganda Rusange:''' Buri wa gatandatu wa nyuma w’ukwezi, abaturage bo mu midugudu 27 igize Kaduha bahurira mu miganda yo gusiza imihanda, gutema ibihuru byihishemo imibu, nogukura imyanda mu tuyira tw'amazi.
* '''Imiyoborere y[[Imyanda ibora n’itabora ikavamo Ibintu by’Agaciro|'imyanda]]:''' Mu masanteri y’ubucuruzi nka santeri ya Kaduha, [[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]] n'abacuruzi bagerageza gukusanya imyanda itabora ngo ihabwe ahababujije, mu gihe imyanda ibora yo mu ngo ikoreshwa mu gukora ifumbire y'imborera ishyirwa mu mirima y'icyayi n'ibirayi.
=== 3[[Amavuriro yigenga|.Isuku mu Bikorwaremezo (Amashuri n'Amavuriro)]] ===
* '''Mu mashuri:''' Amashuri nka G.S. Kaduha n’andi, afite gahunda z’isuku zikomeye aho abana bafite amatsinda y’isuku (Health Clubs), kandi bakagira ubwiherero bwihariye bw’abahungu n’ubw’abakobwa (harimo n'icyumba cy'umwana w'umukobwa).
* '''Mu Bitaro n'Amavuriro:''' Ibitaro bya Kaduha n’amavuriro y’ibanze(Health Centers) bishyira imbere isuku nka rimwe mu mabwiriza yo kwinda indwara n’bwandu (Infection Prevention and Control - IPC).
== '''IBIIKORWA BYUBUMWE N'UBUDAHERANWA KUBAROKOTSE NABAKOZE JENOCIDE''' <ref>https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/mu-murenge-wa-kaduha-hasorejwe-ukwezi-k-ubumwe-n-ubudaheranwa-bw-abanyarwanda</ref> ==
== I Kaduha harangwa amatsinda n’imiryango itari iya [[Rwanda|Leta]] (ndetse n'iy'amadini) ihuza abarokotse n'abakoze [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] (nyuma yo gukora ibihano bahawe n'inkiko Gacaca abandi bagahabwa imbabazi) kujyirango bongere babane nta kwishishanya. Bitewe nuko Ubuzima bwa Kaduha bushingiye ku buhinzi bw' icyayi, [[Ikawa ya Maraba|ikawa,]] n[[Ubuhinzi|'ubuhinzi bw'ibiribwa]]. Abarokotse n'abakoze [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] cyangwa imiryango yabo bahurira mu makoperative y’[[Ubuhinzi bw'urutoki|ubuhinzi]] bw’icyayi n’amashyirahamwe y’ubworozi. Nanone hakomeza kubaho igikorwa cyo kwibuka inzirakarengane zazize uko zavutse buri mwaka kimwe nahandi mugihugu .<ref>https://video.search.yahoo.com/search/video;_ylt=AwrFcQRI6zJqSwIAGitXNyoA;_ylu=Y29sbwNiZjEEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Nj?type=E210US714G0&p=gahunda+yubumwe+n%27ubudaheranwa+kaduha++nyamagabe&fr=mcafee&turl=https%3A%2F%2Ftse4.mm.bing.net%2Fth%2Fid%2FOVP.HadZ0Kzu0OXzBW4Qko2uwAHgFo%3Fpid%3DApi%26w%3D296%26h%3D156%26c%3D7%26p%3D0&rurl=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DO81cJREQdm8&tit=Live%F0%9F%94%B4%3A+KADUHA+-+NYAMAGABE%3A+KWIBUKA+KU+NSHURO+YA+32+JENOSIDE+YAKOREWE+ABATUTSI+MU+1994&pos=01&vid=c57b550b6784d25c959d1c652e16ae9d&sigr=tMZTJYwdahvQ&sigt=GhoH6ouebhyU&sigi=_9wk_5YOQgbo</ref> ==
== '''INKOMOKO''' ==
6th1xn8gi0fx8vi89s7x9xapulbsa0w
132034
132005
2026-06-18T07:18:56Z
Elysee 2006
17908
gushyiramo data box
132034
wikitext
text/x-wiki
== {{Databox|excludeProperties=Q140276050}}'''AHO UHEREYE''' <ref>https://www.nyamagabe.gov.rw/menya-akarere</ref> ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u [[Rwanda|Rwanda.]] Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka [[Nyanza, Rwanda|Nyanza]] tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri [[Akarere ka Karongi|karongi]] .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe n[[Imidugudu|'imidugudu]] igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo [[imidugudu]] nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe [[Akagari]] ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho [[Akagari]] ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== [[Amateka y'u Rwanda|'''AMATEKA''']] ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' , Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro'''<ref>https://prof-maurice.com/rw/2023/11/19/menya-za-perefegitura-na-za-komini-zo-mu-rwanda-rwo-ha-mbere-ya-2002/</ref> mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
== '''IMIBEREHO MYIZA''' ==
=== 1.[[Ubuhinzi]] n’[[Ubworozi bw'Ingurube|Ubworozi]] (Inkingi y'[[Ubukungu bw'U Rwanda|Ubukungu)]] ===
* '''[[Ubuhinzi bw'urutoki|Ubuhinzi bwiyubashye]]:''' Imiterere y’ubutaka bwa Kaduha bifasha mubuhinzi bw[[Ikawa ya Maraba|’'''ikawa''']] nindi y’ubushabitsi ibinjiriza amafaranga. Ku biribwa, bahinga cyane ni ibirayi, ibishyimbo, ibigori, n’imyumbati.
* '''[[Inka|Ubworozi]]:''' Kubera imisozi n'amashyamba, abaturage borora inka (binyuze muri gahunda ya ''Girinka'') ndetse n'amatungo magufi n nk'ihene n'intama, bibafasha kubona amata n'ifumbire y'imborera yo gushyira mu mirima yabo.
=== 2.Ubuvuzi n’Ubuzima ===
* Kaduha ifite umwihariko wo kugira '''Ibitaro bya Kaduha (Kaduha Hospital)'''. Ibi bitaro ni inkingi ikomeye cyane mu mibereho y’abaturage kuko bitanga serivisi z’ubuvuzi ku murenge wa Kaduha n’imirenge iwukikije yose ya musange,gatare mbazi nahandi.
* Abaturage muri rusange bitabira gahunda y’ubwisungane mu kwivuza ('''Mutuelle de Santé''') kandi bafite amavuriro y'ibanze (Health Centers) abafasha mu tugari.
=== 3. [[Uburezi mu Rwanda|Uburezi]] [[Imiyoborere myiza|n’Imiyoborere]] ===
* Muri uyu murenge harangwa amashuri abanza n’ayisumbuye (yaba aya Leta n'ay'Imiryango ishingiye ku madini nka [[Kiliziya Gatolika]] n'Abangilikani) afasha abana n'urubyiruko kubona ubumenyi.Muriyo twavuga ;'''Groupe Scolaire Kaduha (G.S. Kaduha)''' '''rikaba rim'''we mu mashuri ashaje kandi azwi cyane muri uyu murenge, rikaba riri hafi y’ihuriro rya santari n’ibitaro. Rifite amashuri abanza n’ayisumbuye (cyane cyane icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye - O'Level na A'Level).'''Collège de la Paix Kaduha:''' Ishuri ryisumbuye ryagiye rimenyekana mu burezi n'uburezi bw'abana b'abakobwa n'abahungu muri ako gace.'''G.S. Murambi:''' Ishuri riherereye mu Kagari ka Murambi, na ryo rikaba rifasha abana b'icyo gice mu cyiciro cy'amashuri abanza n'ayisumbuye y'imyaka 9 na 12 (9 & 12 Years Basic Education) . hari namashuri abanza nka '''Ecole Primaire (E.P.) Kaduha:''' Ishuri ribanza rya kera cyane ryafashe abaturage benshi b'i Kaduha n'inkengero zaho kumenya gusoma n'bwandika.'''Amashuri abanza akorera ku ma-Groupes Scolaires'''Binyuze mu nzego z’imidugudu n’utugari twavuze haruguru, abaturage bagira uruhare mu muganda rusange, mu makoperative y'ubuhinzi, ndetse bajya no muri Ejo Heza n’ibimina byo kuguriza n’izigama.
== '''ISUKU''' ==
=== 1. [[Isuku]] yo mu Ngo n[[UBUKANGURAMBAGA MUKWIPIMISHA SIDA MURUBYIRUKO|’Ubukangurambaga]] ===
* '''[[Ingamba k'umusaruro w'ishyamba|Ingamba]] [[Isuku|z'Isuku]]''' [[Isuku|'''y'umusarane"''']]''':''' Abaturage b’i Kaduha, binyuze mu bukangurambaga bwa Leta n’ubw’abajyanama b’ubuzima, bashishikarizwa kugira ubwiherero bwujuje ibisabwa (amazi yo gukaraba intoki — ''Kandagira Ukarabe'').
* '''[[Amazi, Isuku n'isukura|Isuku y'amazi n'ibiribwa]]:''' Kubera ko ari agace k’icyaro gahinga cyane, hari uburyo bwo kwigisha abaturage guteka amazi banywa no gukaraba intoki mbere n'nyuma yo kurya cyangwa buvuye mu mirima, kugira ngo barwanye amavunja n'inzoka zo mu nda.
=== 2. [[Imidugudu|Isukura ry'Imyanda n’Imidugudu]] ===
* '''Umuganda Rusange:''' Buri wa gatandatu wa nyuma w’ukwezi, abaturage bo mu midugudu 27 igize Kaduha bahurira mu miganda yo gusiza imihanda, gutema ibihuru byihishemo imibu, nogukura imyanda mu tuyira tw'amazi.
* '''Imiyoborere y[[Imyanda ibora n’itabora ikavamo Ibintu by’Agaciro|'imyanda]]:''' Mu masanteri y’ubucuruzi nka santeri ya Kaduha, [[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]] n'abacuruzi bagerageza gukusanya imyanda itabora ngo ihabwe ahababujije, mu gihe imyanda ibora yo mu ngo ikoreshwa mu gukora ifumbire y'imborera ishyirwa mu mirima y'icyayi n'ibirayi.
=== 3[[Amavuriro yigenga|.Isuku mu Bikorwaremezo (Amashuri n'Amavuriro)]] ===
* '''Mu mashuri:''' Amashuri nka G.S. Kaduha n’andi, afite gahunda z’isuku zikomeye aho abana bafite amatsinda y’isuku (Health Clubs), kandi bakagira ubwiherero bwihariye bw’abahungu n’ubw’abakobwa (harimo n'icyumba cy'umwana w'umukobwa).
* '''Mu Bitaro n'Amavuriro:''' Ibitaro bya Kaduha n’amavuriro y’ibanze(Health Centers) bishyira imbere isuku nka rimwe mu mabwiriza yo kwinda indwara n’bwandu (Infection Prevention and Control - IPC).
== '''IBIIKORWA BYUBUMWE N'UBUDAHERANWA KUBAROKOTSE NABAKOZE JENOCIDE''' <ref>https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/mu-murenge-wa-kaduha-hasorejwe-ukwezi-k-ubumwe-n-ubudaheranwa-bw-abanyarwanda</ref> ==
== I Kaduha harangwa amatsinda n’imiryango itari iya [[Rwanda|Leta]] (ndetse n'iy'amadini) ihuza abarokotse n'abakoze [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] (nyuma yo gukora ibihano bahawe n'inkiko Gacaca abandi bagahabwa imbabazi) kujyirango bongere babane nta kwishishanya. Bitewe nuko Ubuzima bwa Kaduha bushingiye ku buhinzi bw' icyayi, [[Ikawa ya Maraba|ikawa,]] n[[Ubuhinzi|'ubuhinzi bw'ibiribwa]]. Abarokotse n'abakoze [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] cyangwa imiryango yabo bahurira mu makoperative y’[[Ubuhinzi bw'urutoki|ubuhinzi]] bw’icyayi n’amashyirahamwe y’ubworozi. Nanone hakomeza kubaho igikorwa cyo kwibuka inzirakarengane zazize uko zavutse buri mwaka kimwe nahandi mugihugu .<ref>https://video.search.yahoo.com/search/video;_ylt=AwrFcQRI6zJqSwIAGitXNyoA;_ylu=Y29sbwNiZjEEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Nj?type=E210US714G0&p=gahunda+yubumwe+n%27ubudaheranwa+kaduha++nyamagabe&fr=mcafee&turl=https%3A%2F%2Ftse4.mm.bing.net%2Fth%2Fid%2FOVP.HadZ0Kzu0OXzBW4Qko2uwAHgFo%3Fpid%3DApi%26w%3D296%26h%3D156%26c%3D7%26p%3D0&rurl=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DO81cJREQdm8&tit=Live%F0%9F%94%B4%3A+KADUHA+-+NYAMAGABE%3A+KWIBUKA+KU+NSHURO+YA+32+JENOSIDE+YAKOREWE+ABATUTSI+MU+1994&pos=01&vid=c57b550b6784d25c959d1c652e16ae9d&sigr=tMZTJYwdahvQ&sigt=GhoH6ouebhyU&sigi=_9wk_5YOQgbo</ref> ==
== '''INKOMOKO''' ==
nrxesw78jel738lwz8mbqk6mkusezuz
132036
132034
2026-06-18T07:32:13Z
Elysee 2006
17908
132036
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' <ref>https://www.nyamagabe.gov.rw/menya-akarere</ref> ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u [[Rwanda|Rwanda.]] Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka [[Nyanza, Rwanda|Nyanza]] tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri [[Akarere ka Karongi|karongi]] .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe n[[Imidugudu|'imidugudu]] igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo [[imidugudu]] nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe [[Akagari]] ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho [[Akagari]] ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== [[Amateka y'u Rwanda|'''AMATEKA''']] ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' , Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro'''<ref>https://prof-maurice.com/rw/2023/11/19/menya-za-perefegitura-na-za-komini-zo-mu-rwanda-rwo-ha-mbere-ya-2002/</ref> mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
== '''IMIBEREHO MYIZA''' ==
=== 1.[[Ubuhinzi]] n’[[Ubworozi bw'Ingurube|Ubworozi]] (Inkingi y'[[Ubukungu bw'U Rwanda|Ubukungu)]] ===
* '''[[Ubuhinzi bw'urutoki|Ubuhinzi bwiyubashye]]:''' Imiterere y’ubutaka bwa Kaduha bifasha mubuhinzi bw[[Ikawa ya Maraba|’'''ikawa''']] nindi y’ubushabitsi ibinjiriza amafaranga. Ku biribwa, bahinga cyane ni ibirayi, ibishyimbo, ibigori, n’imyumbati.
* '''[[Inka|Ubworozi]]:''' Kubera imisozi n'amashyamba, abaturage borora inka (binyuze muri gahunda ya ''Girinka'') ndetse n'amatungo magufi n nk'ihene n'intama, bibafasha kubona amata n'ifumbire y'imborera yo gushyira mu mirima yabo.
=== 2.Ubuvuzi n’Ubuzima ===
* Kaduha ifite umwihariko wo kugira '''Ibitaro bya Kaduha (Kaduha Hospital)'''. Ibi bitaro ni inkingi ikomeye cyane mu mibereho y’abaturage kuko bitanga serivisi z’ubuvuzi ku murenge wa Kaduha n’imirenge iwukikije yose ya musange,gatare mbazi nahandi.
* Abaturage muri rusange bitabira gahunda y’ubwisungane mu kwivuza ('''Mutuelle de Santé''') kandi bafite amavuriro y'ibanze (Health Centers) abafasha mu tugari.
=== 3. [[Uburezi mu Rwanda|Uburezi]] [[Imiyoborere myiza|n’Imiyoborere]] ===
* Muri uyu murenge harangwa amashuri abanza n’ayisumbuye (yaba aya Leta n'ay'Imiryango ishingiye ku madini nka [[Kiliziya Gatolika]] n'Abangilikani) afasha abana n'urubyiruko kubona ubumenyi.Muriyo twavuga ;'''Groupe Scolaire Kaduha (G.S. Kaduha)''' '''rikaba rim'''we mu mashuri ashaje kandi azwi cyane muri uyu murenge, rikaba riri hafi y’ihuriro rya santari n’ibitaro. Rifite amashuri abanza n’ayisumbuye (cyane cyane icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye - O'Level na A'Level).'''Collège de la Paix Kaduha:''' Ishuri ryisumbuye ryagiye rimenyekana mu burezi n'uburezi bw'abana b'abakobwa n'abahungu muri ako gace.'''G.S. Murambi:''' Ishuri riherereye mu Kagari ka Murambi, na ryo rikaba rifasha abana b'icyo gice mu cyiciro cy'amashuri abanza n'ayisumbuye y'imyaka 9 na 12 (9 & 12 Years Basic Education) . hari namashuri abanza nka '''Ecole Primaire (E.P.) Kaduha:''' Ishuri ribanza rya kera cyane ryafashe abaturage benshi b'i Kaduha n'inkengero zaho kumenya gusoma n'bwandika.'''Amashuri abanza akorera ku ma-Groupes Scolaires'''Binyuze mu nzego z’imidugudu n’utugari twavuze haruguru, abaturage bagira uruhare mu muganda rusange, mu makoperative y'ubuhinzi, ndetse bajya no muri Ejo Heza n’ibimina byo kuguriza n’izigama.
== '''ISUKU''' ==
=== 1. [[Isuku]] yo mu Ngo n[[UBUKANGURAMBAGA MUKWIPIMISHA SIDA MURUBYIRUKO|’Ubukangurambaga]] ===
* '''[[Ingamba k'umusaruro w'ishyamba|Ingamba]] [[Isuku|z'Isuku]]''' [[Isuku|'''y'umusarane"''']]''':''' Abaturage b’i Kaduha, binyuze mu bukangurambaga bwa Leta n’ubw’abajyanama b’ubuzima, bashishikarizwa kugira ubwiherero bwujuje ibisabwa (amazi yo gukaraba intoki — ''Kandagira Ukarabe'').
* '''[[Amazi, Isuku n'isukura|Isuku y'amazi n'ibiribwa]]:''' Kubera ko ari agace k’icyaro gahinga cyane, hari uburyo bwo kwigisha abaturage guteka amazi banywa no gukaraba intoki mbere n'nyuma yo kurya cyangwa buvuye mu mirima, kugira ngo barwanye amavunja n'inzoka zo mu nda.
=== 2. [[Imidugudu|Isukura ry'Imyanda n’Imidugudu]] ===
* '''Umuganda Rusange:''' Buri wa gatandatu wa nyuma w’ukwezi, abaturage bo mu midugudu 27 igize Kaduha bahurira mu miganda yo gusiza imihanda, gutema ibihuru byihishemo imibu, nogukura imyanda mu tuyira tw'amazi.
* '''Imiyoborere y[[Imyanda ibora n’itabora ikavamo Ibintu by’Agaciro|'imyanda]]:''' Mu masanteri y’ubucuruzi nka santeri ya Kaduha, [[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]] n'abacuruzi bagerageza gukusanya imyanda itabora ngo ihabwe ahababujije, mu gihe imyanda ibora yo mu ngo ikoreshwa mu gukora ifumbire y'imborera ishyirwa mu mirima y'icyayi n'ibirayi.
=== 3[[Amavuriro yigenga|.Isuku mu Bikorwaremezo (Amashuri n'Amavuriro)]] ===
* '''Mu mashuri:''' Amashuri nka G.S. Kaduha n’andi, afite gahunda z’isuku zikomeye aho abana bafite amatsinda y’isuku (Health Clubs), kandi bakagira ubwiherero bwihariye bw’abahungu n’ubw’abakobwa (harimo n'icyumba cy'umwana w'umukobwa).
* '''Mu Bitaro n'Amavuriro:''' Ibitaro bya Kaduha n’amavuriro y’ibanze(Health Centers) bishyira imbere isuku nka rimwe mu mabwiriza yo kwinda indwara n’bwandu (Infection Prevention and Control - IPC).
== '''IBIIKORWA BYUBUMWE N'UBUDAHERANWA KUBAROKOTSE NABAKOZE JENOCIDE''' <ref>https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/mu-murenge-wa-kaduha-hasorejwe-ukwezi-k-ubumwe-n-ubudaheranwa-bw-abanyarwanda</ref> ==
== I Kaduha harangwa amatsinda n’imiryango itari iya [[Rwanda|Leta]] (ndetse n'iy'amadini) ihuza abarokotse n'abakoze [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] (nyuma yo gukora ibihano bahawe n'inkiko Gacaca abandi bagahabwa imbabazi) kujyirango bongere babane nta kwishishanya. Bitewe nuko Ubuzima bwa Kaduha bushingiye ku buhinzi bw' icyayi, [[Ikawa ya Maraba|ikawa,]] n[[Ubuhinzi|'ubuhinzi bw'ibiribwa]]. Abarokotse n'abakoze [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] cyangwa imiryango yabo bahurira mu makoperative y’[[Ubuhinzi bw'urutoki|ubuhinzi]] bw’icyayi n’amashyirahamwe y’ubworozi. Nanone hakomeza kubaho igikorwa cyo kwibuka inzirakarengane zazize uko zavutse buri mwaka kimwe nahandi mugihugu .<ref>https://video.search.yahoo.com/search/video;_ylt=AwrFcQRI6zJqSwIAGitXNyoA;_ylu=Y29sbwNiZjEEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Nj?type=E210US714G0&p=gahunda+yubumwe+n%27ubudaheranwa+kaduha++nyamagabe&fr=mcafee&turl=https%3A%2F%2Ftse4.mm.bing.net%2Fth%2Fid%2FOVP.HadZ0Kzu0OXzBW4Qko2uwAHgFo%3Fpid%3DApi%26w%3D296%26h%3D156%26c%3D7%26p%3D0&rurl=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DO81cJREQdm8&tit=Live%F0%9F%94%B4%3A+KADUHA+-+NYAMAGABE%3A+KWIBUKA+KU+NSHURO+YA+32+JENOSIDE+YAKOREWE+ABATUTSI+MU+1994&pos=01&vid=c57b550b6784d25c959d1c652e16ae9d&sigr=tMZTJYwdahvQ&sigt=GhoH6ouebhyU&sigi=_9wk_5YOQgbo</ref> ==
== '''INKOMOKO''' ==
6th1xn8gi0fx8vi89s7x9xapulbsa0w
Ikiyaga cya Rwanyakazinga
0
22923
132017
2026-06-17T20:38:51Z
IGANZE
11347
Created by translating the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/236983729|Lac Rwanyakazinga]]"
132017
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Lac}}
'''Ikiyaga cya Rwanyakazinga''' ni ikiyaga cyo mu [[Rwanda]] giherereye muri [[Pariki y'Akagera|parike ya Akagera]], mu [[Akarere ka Gatsibo|karere ka Gatsibo]], [[Intara y'Iburasirazuba]]<nowiki/>l.
== Ubumenyi bw'imiterere ==
Ikiyaga cya Rwanyakazinga gifite ubuso bwa kilometorokare 19,6 n'umuzenguruko wa kilometero 43.7. Gifite uburebure mu cyerekezo cy'amajyepfo y'uburasirazuba ugana mu majyaruguru y'uburasirazuba, gifite uburebure bwa kilometero 10,3 n'ubugari bwa kilometero 4,3. Ubujyakuzimu ntarengwa bw'ikiyaga cya Rwanyakazinga ni metero 4.3. <ref name="FAO1990c">{{Cite book |last=Vanden Bossche |first=J.P. |date=1990 |title=Source book for the inland fishery resources of Africa: 1 |url=https://www.fao.org/3/T0473E/T0473E07.htm#ch15 |last2=Bernacsek |first2=G.M. |publisher=[[Organisation des Nations unies pour l'alimentation et l'agriculture]] |isbn=92-5-102983-0 |series=CIFA Technical Paper |volume=18 |location=Rome |language=en |chapter=Rwanda |access-date=2024-02-15}}</ref> , <ref>{{Cite web |last=Chris |date=2025-01-31 |title=Lake Rwanyakazinga in Akagera National Park |url=https://www.nativeafricatours.com/lake-rwanyakazinga-in-akagera-national-park/ |access-date=2025-06-11 |website=Native Africa Tours |language=en-US}}</ref> Uruhande rw'amajyaruguru ni urw'umurenge wa Karangazi mu [[Akarere ka Nyagatare|karere ka Nyagatare]], mu gihe uruhande rw'amajyepfo ruri mu murenge wa Rwimbogo mu [[Akarere ka Gatsibo|karere ka Gatsibo]] .
Mu majyepfo y'uburasirazuba bw'ikiyaga cya Rwanyakazinga hari ikiyaga cya mihindi. Byombi ni bimwe mu biyaga biri hakurya ya [[Umugezi wa Kagera|Nili ya Kagera]] no mu bishanga by'Akagera, riko ibiyaga byinshi ntibifitanye isano ikomeye na Nil ya Kagera. Ibi bibaho mu gihe cy'imvura gusa, bivuga ngo ni kabiri mu mwaka, kandi imigezi myinshi mito y'ibihe nayo itemba mu biyaga muri iki gihe. Bityo, urwego rw'amazi ruratandukana kuva kuri metero 1 kugeza kuri metero 1,5. Imvura yose mu mwaka muri ako karere ni milimetero 650 kugeza kuri mm 900. <ref name="Hughes1992">{{Cite book |last=Hughes |first=R. H. |date=1992 |title=A Directory of African Wetlands |url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1992-007.pdf |last2=Hughes |first2=J. S. |publisher=[[IUCN]] |isbn=2-88032-949-3 |page=199–210 |language=en |format=PDF |access-date=2024-02-15}}</ref> , <ref>{{Cite web |last=kawlaw |date=2024-02-21 |title=Lake Rwanyakazinga {{!}} Explore Wildlife & Boat Cruises |url=https://www.akagerarwandasafaris.com/lake-rwanyakazinga/ |access-date=2025-06-11 |website=Akagera National Park Website |language=en-US}}</ref> , <ref>{{Cite web |date=2017-07-13 |title=Akagera au Rwanda {{!}} Guide complet pour un safari |url=https://www.twalo.fr/rwanda/parc-akagera/ |access-date=2025-06-11 |website=Twalo |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |date=2021-03-31 |title=Gorilla Trekking |url=https://gorillatrekk.com/lake-rwanyakazinga-in-akagera-national-park-rwanda/ |access-date=2025-06-11 |website=Gorilla Trekking Tours Uganda |language=en-US}}</ref>
== Ibimera n'inyamaswa ==
Imvubu n'ingona biba mu biyaga bya Pariki y'Igihugu ya Akagera. Ingurube n'inyamaswa zo mu mazi nabyo bikunze kugaragara. <ref>{{Cite web |title=Lake Rwanyakazinga, Visit Rwanyakazinga, Rwanyakazinga Lake |url=https://www.insideakageranationalpark.com/lake-rwanyakazinga/ |access-date=2025-06-11 |website=Inside Akagera National Park |language=en-US}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=Magashi Camp |url=https://horizonsnouveaux.swiss/lieux/afrique/rwanda/hotels/magashi-camp/ |access-date=2025-06-11 |website=Horizons Nouveaux |language=fr-FR}}</ref>
Byongeye kandi, inyamaswa zo mu bwoko bw'inyamabere ” ziboneka muri pariki, nk'inzovu, [[imbogo]], impala, impalage, urusamagwe n'ingwe, zikunze kugaragara mu biyaga.<ref>{{Cite web |title=Circuits |url=https://naturerwandaevasion.com/index.php/26-nature-rwanda-evasion/circuits?start=5 |access-date=2025-06-11 |website=naturerwandaevasion.com}}</ref> , <ref name="Hughes1992">{{Cite book |last=Hughes |first=R. H. |date=1992 |title=A Directory of African Wetlands |url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1992-007.pdf |last2=Hughes |first2=J. S. |publisher=[[IUCN]] |isbn=2-88032-949-3 |page=199–210 |language=en |format=PDF |access-date=2024-02-15}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=Voyage au Rwanda, voyage sur mesure |url=https://mungopark.ch/destinations/rwanda/ |access-date=2025-06-11 |website=Mungo Park |language=fr-FR}}</ref>
== Ubukungu ==
Uburobyi bukorerwa ku kiyaga <ref name="FAO1990c">{{Cite book |last=Vanden Bossche |first=J.P. |date=1990 |title=Source book for the inland fishery resources of Africa: 1 |url=https://www.fao.org/3/T0473E/T0473E07.htm#ch15 |last2=Bernacsek |first2=G.M. |publisher=[[Organisation des Nations unies pour l'alimentation et l'agriculture]] |isbn=92-5-102983-0 |series=CIFA Technical Paper |volume=18 |location=Rome |language=en |chapter=Rwanda |access-date=2024-02-15}}</ref> .
=== Inyandiko ===
{{Traduction/Référence|de|Rwanyakazinga-See|246730384|type=note}}
== Amareferensi ==
{{Reflist}}{{Portail|Rwanda|lacs et cours d'eau}}
poh4lvzutlzv9jblrhkrp0zj94m9jar
132020
132017
2026-06-17T21:00:24Z
IGANZE
11347
132020
wikitext
text/x-wiki
'''Ikiyaga cya Rwanyakazinga''' ni ikiyaga cyo mu [[Rwanda]] giherereye muri [[Pariki y'Akagera|parike ya Akagera]], mu [[Akarere ka Gatsibo|karere ka Gatsibo]], [[Intara y'Iburasirazuba]]<nowiki/>l.
== Ubumenyi bw'imiterere ==
Ikiyaga cya Rwanyakazinga gifite ubuso bwa kilometorokare 19,6 n'umuzenguruko wa kilometero 43.7. Gifite uburebure mu cyerekezo cy'amajyepfo y'uburasirazuba ugana mu majyaruguru y'uburasirazuba, gifite uburebure bwa kilometero 10,3 n'ubugari bwa kilometero 4,3. Ubujyakuzimu ntarengwa bw'ikiyaga cya Rwanyakazinga ni metero 4.3. Uruhande rw'amajyaruguru ni urw'umurenge wa Karangazi mu [[Akarere ka Nyagatare|karere ka Nyagatare]], mu gihe uruhande rw'amajyepfo ruri mu murenge wa Rwimbogo mu [[Akarere ka Gatsibo|karere ka Gatsibo]]. <ref>https://www.igihe.com/ubukerarugendo/article/u-rwanda-rwashyize-mu-hantu-20-ku-isi-ho-gusurwa-mu-2021</ref><ref>https://www.akagerarwandasafaris.com/lake-rwanyakazinga/</ref> , <ref>{{Cite web |last=Chris |date=2025-01-31 |title=Lake Rwanyakazinga in Akagera National Park |url=https://www.nativeafricatours.com/lake-rwanyakazinga-in-akagera-national-park/ |access-date=2025-06-11 |website=Native Africa Tours |language=en-US}}</ref>
Mu majyepfo y'uburasirazuba bw'ikiyaga cya Rwanyakazinga hari ikiyaga cya mihindi. Byombi ni bimwe mu biyaga biri hakurya ya [[Umugezi wa Kagera|Nili ya Kagera]] no mu bishanga by'Akagera, riko ibiyaga byinshi ntibifitanye isano ikomeye na Nil ya Kagera. Ibi bibaho mu gihe cy'imvura gusa, bivuga ngo ni kabiri mu mwaka, kandi imigezi myinshi mito y'ibihe nayo itemba mu biyaga muri iki gihe. Bityo, urwego rw'amazi ruratandukana kuva kuri metero 1 kugeza kuri metero 1,5. Imvura yose mu mwaka muri ako karere ni milimetero 650 kugeza kuri mm 900. <ref>{{Cite web |last=kawlaw |date=2024-02-21 |title=Lake Rwanyakazinga {{!}} Explore Wildlife & Boat Cruises |url=https://www.akagerarwandasafaris.com/lake-rwanyakazinga/ |access-date=2025-06-11 |website=Akagera National Park Website |language=en-US}}</ref> , <ref>{{Cite web |date=2017-07-13 |title=Akagera au Rwanda {{!}} Guide complet pour un safari |url=https://www.twalo.fr/rwanda/parc-akagera/ |access-date=2025-06-11 |website=Twalo |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |date=2021-03-31 |title=Gorilla Trekking |url=https://gorillatrekk.com/lake-rwanyakazinga-in-akagera-national-park-rwanda/ |access-date=2025-06-11 |website=Gorilla Trekking Tours Uganda |language=en-US}}</ref>
== Ibimera n'inyamaswa ==
Imvubu n'ingona biba mu biyaga bya Pariki y'Igihugu ya Akagera. Ingurube n'inyamaswa zo mu mazi nabyo bikunze kugaragara. <ref>{{Cite web |title=Lake Rwanyakazinga, Visit Rwanyakazinga, Rwanyakazinga Lake |url=https://www.insideakageranationalpark.com/lake-rwanyakazinga/ |access-date=2025-06-11 |website=Inside Akagera National Park |language=en-US}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=Magashi Camp |url=https://horizonsnouveaux.swiss/lieux/afrique/rwanda/hotels/magashi-camp/ |access-date=2025-06-11 |website=Horizons Nouveaux |language=fr-FR}}</ref>
Byongeye kandi, inyamaswa zo mu bwoko bw'inyamabere ” ziboneka muri pariki, nk'inzovu, [[imbogo]], impala, impalage, urusamagwe n'ingwe, zikunze kugaragara mu biyaga.<ref>{{Cite web |title=Circuits |url=https://naturerwandaevasion.com/index.php/26-nature-rwanda-evasion/circuits?start=5 |access-date=2025-06-11 |website=naturerwandaevasion.com}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=Voyage au Rwanda, voyage sur mesure |url=https://mungopark.ch/destinations/rwanda/ |access-date=2025-06-11 |website=Mungo Park |language=fr-FR}}</ref>
== Ubukungu ==
Uburobyi bukorerwa mu kiyaga .
Ni ahantu ho gutemberera hakurura ba mukerarugendo ,amadovise akinjira mu Rwanda<ref>https://www.nativeafricatours.com/lake-rwanyakazinga-in-akagera-national-park/</ref>.
== Amareferensi ==
{{Reflist}}{{Portail|Rwanda|lacs et cours d'eau}}
ef8dtlpny9m9zmn8mtydcuj3z13knv2
132021
132020
2026-06-17T21:04:27Z
IGANZE
11347
132021
wikitext
text/x-wiki
'''Ikiyaga cya Rwanyakazinga''' ni ikiyaga cyo mu [[Rwanda]] giherereye muri [[Pariki y'Akagera|parike ya Akagera]], mu [[Akarere ka Gatsibo|karere ka Gatsibo]], [[Intara y'Iburasirazuba]]<nowiki/>l.
== Ubumenyi bw'imiterere ==
Ikiyaga cya Rwanyakazinga gifite ubuso bwa kilometorokare 19,6 n'umuzenguruko wa kilometero 43.7. Gifite uburebure mu cyerekezo cy'amajyepfo y'uburasirazuba ugana mu majyaruguru y'uburasirazuba, gifite uburebure bwa kilometero 10,3 n'ubugari bwa kilometero 4,3. Ubujyakuzimu ntarengwa bw'ikiyaga cya Rwanyakazinga ni metero 4.3. Uruhande rw'amajyaruguru ni urw'umurenge wa Karangazi mu [[Akarere ka Nyagatare|karere ka Nyagatare]], mu gihe uruhande rw'amajyepfo ruri mu murenge wa Rwimbogo mu [[Akarere ka Gatsibo|karere ka Gatsibo]]. <ref>https://www.igihe.com/ubukerarugendo/article/u-rwanda-rwashyize-mu-hantu-20-ku-isi-ho-gusurwa-mu-2021</ref><ref>https://www.akagerarwandasafaris.com/lake-rwanyakazinga/</ref> , <ref>{{Cite web |last=Chris |date=2025-01-31 |title=Lake Rwanyakazinga in Akagera National Park |url=https://www.nativeafricatours.com/lake-rwanyakazinga-in-akagera-national-park/ |access-date=2025-06-11 |website=Native Africa Tours |language=en-US}}</ref>
Mu majyepfo y'uburasirazuba bw'ikiyaga cya Rwanyakazinga hari ikiyaga cya mihindi. Byombi ni bimwe mu biyaga biri hakurya ya [[Umugezi wa Kagera|Nili ya Kagera]] no mu bishanga by'Akagera, riko ibiyaga byinshi ntibifitanye isano ikomeye na Nil ya Kagera. Ibi bibaho mu gihe cy'imvura gusa, bivuga ngo ni kabiri mu mwaka, kandi imigezi myinshi mito y'ibihe nayo itemba mu biyaga muri iki gihe. Bityo, urwego rw'amazi ruratandukana kuva kuri metero 1 kugeza kuri metero 1,5. Imvura yose mu mwaka muri ako karere ni milimetero 650 kugeza kuri mm 900. <ref>{{Cite web |last=kawlaw |date=2024-02-21 |title=Lake Rwanyakazinga {{!}} Explore Wildlife & Boat Cruises |url=https://www.akagerarwandasafaris.com/lake-rwanyakazinga/ |access-date=2025-06-11 |website=Akagera National Park Website |language=en-US}}</ref> , <ref>{{Cite web |date=2017-07-13 |title=Akagera au Rwanda {{!}} Guide complet pour un safari |url=https://www.twalo.fr/rwanda/parc-akagera/ |access-date=2025-06-11 |website=Twalo |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |date=2021-03-31 |title=Gorilla Trekking |url=https://gorillatrekk.com/lake-rwanyakazinga-in-akagera-national-park-rwanda/ |access-date=2025-06-11 |website=Gorilla Trekking Tours Uganda |language=en-US}}</ref>
== Ibimera n'inyamaswa ==
Imvubu n'ingona biba mu biyaga bya Pariki y'Igihugu ya Akagera. Ingurube n'inyamaswa zo mu mazi nabyo bikunze kugaragara. <ref>{{Cite web |title=Lake Rwanyakazinga, Visit Rwanyakazinga, Rwanyakazinga Lake |url=https://www.insideakageranationalpark.com/lake-rwanyakazinga/ |access-date=2025-06-11 |website=Inside Akagera National Park |language=en-US}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=Magashi Camp |url=https://horizonsnouveaux.swiss/lieux/afrique/rwanda/hotels/magashi-camp/ |access-date=2025-06-11 |website=Horizons Nouveaux |language=fr-FR}}</ref>
Byongeye kandi, inyamaswa zo mu bwoko bw'inyamabere ” ziboneka muri pariki, nk'inzovu, [[imbogo]], impala, impalage, urusamagwe n'ingwe, zikunze kugaragara mu biyaga.<ref>{{Cite web |title=Circuits |url=https://naturerwandaevasion.com/index.php/26-nature-rwanda-evasion/circuits?start=5 |access-date=2025-06-11 |website=naturerwandaevasion.com}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=Voyage au Rwanda, voyage sur mesure |url=https://mungopark.ch/destinations/rwanda/ |access-date=2025-06-11 |website=Mungo Park |language=fr-FR}}</ref>
== Ubukungu ==
Uburobyi bukorerwa mu kiyaga .
Ni ahantu ho gutemberera hakurura ba mukerarugendo ,amadovise akinjira mu Rwanda<ref>https://www.nativeafricatours.com/lake-rwanyakazinga-in-akagera-national-park/</ref>.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
lutydza4osxyic4ue0lu8s8ziotpgyw
Ikiyaga cya Mihindi
0
22924
132022
2026-06-17T21:17:10Z
IGANZE
11347
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1347440030|Lake Mihindi]]"
132022
wikitext
text/x-wiki
'''Ikiyaga cya Mihindi''' ni ikiyaga cyo mu [[Rwanda]] giherereye muri [[Pariki y'Akagera|Pariki y'igihugu y'Akagera]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]], mu majyaruguru y'uburasirazuba bw'igihugu ku mupaka na [[Tanzaniya]] . <ref name="AkageraParkCamping">{{Cite web |last=kmgedris |date=23 September 2022 |title=Lake Mihindi Campsite, Lake Mihindi Camping Ground |url=https://www.insideakageranationalpark.com/lake-mihindi-campsite/ |access-date=6 April 2026 |website=Inside Akagera National Park}}</ref> <ref name="AkageraParkSite">{{Cite web |title=Lake Mihindi, Mihindi Lake in Akagera National Park |url=https://www.insideakageranationalpark.com/lake-mihindi/ |access-date=6 April 2026 |website=Inside Akagera National Park}}</ref> Iki kiyaga kiri mu gace k'ubuyobozi bwa Rwimbogo, mu Ntara y'Iburasirazuba. <ref name="Sandee">{{Cite web |title=Lake Mihindi, Rwanda - ALL You Need To Know |url=https://sandee.com/rwanda/eastern-province/rwimbogo/lake-mihindi |access-date=6 April 2026 |website=sandee.com}}</ref>
== Ubumenyi bw'imiterere ==
Ikiyaga cya Mihindi giherereye mu gace ka Rwimbogo mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u Rwanda, muri [[Pariki y'Akagera|Pariki y'Igihugu ya Akagera]] ku mupaka w'amajyaruguru y'uburasirazuba bw'igihugu na [[Tanzaniya]]<nowiki/>l.
Gifite uburebure bw'ubujtakuzimu bungana na metero 1,282. <ref name="Sandee">{{Cite web |title=Lake Mihindi, Rwanda - ALL You Need To Know |url=https://sandee.com/rwanda/eastern-province/rwimbogo/lake-mihindi |access-date=6 April 2026 |website=sandee.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://sandee.com/rwanda/eastern-province/rwimbogo/lake-mihindi "Lake Mihindi, Rwanda - ALL You Need To Know"]. ''sandee.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 April</span> 2026</span>.</cite></ref> <ref name="AkageraParkSite">{{Cite web |title=Lake Mihindi, Mihindi Lake in Akagera National Park |url=https://www.insideakageranationalpark.com/lake-mihindi/ |access-date=6 April 2026 |website=Inside Akagera National Park}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.insideakageranationalpark.com/lake-mihindi/ "Lake Mihindi, Mihindi Lake in Akagera National Park"]. ''Inside Akagera National Park''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 April</span> 2026</span>.</cite></ref>
== Reba kandi ==
* [[Urutonde rwibiyaga byu Rwanda|Urutonde rw'ibiyaga byo mu Rwanda]]
* [[Imiterere y'uRwanda|Ubumenyi bw'isi y'u Rwanda]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
* [https://www.fao.org/4/t0473e/T0473E07.htm FAO: Kuhira muri Afurika mu mibare – imiterere y'igihugu cy'u Rwanda]
90zjkao1a5gs4znbreohfa8cff1gmh9
132023
132022
2026-06-17T21:23:49Z
IGANZE
11347
amashakiro
132023
wikitext
text/x-wiki
'''Ikiyaga cya Mihindi''' ni ikiyaga cyo mu [[Rwanda]] giherereye muri [[Pariki y'Akagera|Pariki y'igihugu y'Akagera]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]], mu majyaruguru y'uburasirazuba bw'igihugu ku mupaka na [[Tanzaniya]] . <ref name="AkageraParkCamping">{{Cite web |last=kmgedris |date=23 September 2022 |title=Lake Mihindi Campsite, Lake Mihindi Camping Ground |url=https://www.insideakageranationalpark.com/lake-mihindi-campsite/ |access-date=6 April 2026 |website=Inside Akagera National Park}}</ref> <ref name="AkageraParkSite">{{Cite web |title=Lake Mihindi, Mihindi Lake in Akagera National Park |url=https://www.insideakageranationalpark.com/lake-mihindi/ |access-date=6 April 2026 |website=Inside Akagera National Park}}</ref> Iki kiyaga kiri mu gace k'ubuyobozi bwa Rwimbogo, mu Ntara y'Iburasirazuba. <ref name="Sandee">{{Cite web |title=Lake Mihindi, Rwanda - ALL You Need To Know |url=https://sandee.com/rwanda/eastern-province/rwimbogo/lake-mihindi |access-date=6 April 2026 |website=sandee.com}}</ref><ref>https://www.akagerarwandasafaris.com/lake-mihindi/</ref>
== Ubumenyi bw'imiterere ==
Ikiyaga cya Mihindi giherereye mu gace ka Rwimbogo mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u Rwanda, muri [[Pariki y'Akagera|Pariki y'Igihugu ya Akagera]] ku mupaka w'amajyaruguru y'uburasirazuba bw'igihugu na [[Tanzaniya]]<nowiki/>l.
Gifite uburebure bw'ubujtakuzimu bungana na metero 1,282.<ref>https://gorillatrekk.com/lake-mihindi-in-akagera-national-park-rwanda/</ref> <ref name="Sandee">{{Cite web |title=Lake Mihindi, Rwanda - ALL You Need To Know |url=https://sandee.com/rwanda/eastern-province/rwimbogo/lake-mihindi |access-date=6 April 2026 |website=sandee.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://sandee.com/rwanda/eastern-province/rwimbogo/lake-mihindi "Lake Mihindi, Rwanda - ALL You Need To Know"]. ''sandee.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 April</span> 2026</span>.</cite></ref> <ref name="AkageraParkSite">{{Cite web |title=Lake Mihindi, Mihindi Lake in Akagera National Park |url=https://www.insideakageranationalpark.com/lake-mihindi/ |access-date=6 April 2026 |website=Inside Akagera National Park}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.insideakageranationalpark.com/lake-mihindi/ "Lake Mihindi, Mihindi Lake in Akagera National Park"]. ''Inside Akagera National Park''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 April</span> 2026</span>.</cite></ref>
== Reba kandi ==
* [[Urutonde rwibiyaga byu Rwanda|Urutonde rw'ibiyaga byo mu Rwanda]]
* [[Imiterere y'uRwanda|Ubumenyi bw'isi y'u Rwanda]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
* [https://www.fao.org/4/t0473e/T0473E07.htm FAO: Kuhira muri Afurika mu mibare – imiterere y'igihugu cy'u Rwanda]
18fxvr5q1huic6zcgsdpdi02iy7semo
132024
132023
2026-06-17T21:32:27Z
IGANZE
11347
132024
wikitext
text/x-wiki
'''Ikiyaga cya Mihindi''' ni ikiyaga cyo mu [[Rwanda]] giherereye muri [[Pariki y'Akagera|Pariki y'igihugu y'Akagera]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]], mu majyaruguru y'uburasirazuba bw'igihugu ku mupaka na [[Tanzaniya]] . Iki kiyaga kiri mu gace k'ubuyobozi bwa Rwimbogo, mu Ntara y'Iburasirazubal.<ref name="AkageraParkSite">{{Cite web |title=Lake Mihindi, Mihindi Lake in Akagera National Park |url=https://www.insideakageranationalpark.com/lake-mihindi/ |access-date=6 April 2026 |website=Inside Akagera National Park}}</ref><ref name="AkageraParkCamping">{{Cite web |last=kmgedris |date=23 September 2022 |title=Lake Mihindi Campsite, Lake Mihindi Camping Ground |url=https://www.insideakageranationalpark.com/lake-mihindi-campsite/ |access-date=6 April 2026 |website=Inside Akagera National Park}}</ref> <ref>https://www.akagerarwandasafaris.com/lake-mihindi/</ref>
== Ubumenyi bw'imiterere ==
Ikiyaga cya Mihindi giherereye mu gace ka Rwimbogo mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u Rwanda, muri [[Pariki y'Akagera|Pariki y'Igihugu ya Akagera]] ku mupaka w'amajyaruguru y'uburasirazuba bw'igihugu na [[Tanzaniya]]<nowiki/>l.
Gifite uburebure bw'ubujtakuzimu bungana na metero 1,282.<ref>https://gorillatrekk.com/lake-mihindi-in-akagera-national-park-rwanda/</ref> <ref name="Sandee">{{Cite web |title=Lake Mihindi, Rwanda - ALL You Need To Know |url=https://sandee.com/rwanda/eastern-province/rwimbogo/lake-mihindi |access-date=6 April 2026 |website=sandee.com}}</ref> <ref name="AkageraParkSite">{{Cite web |title=Lake Mihindi, Mihindi Lake in Akagera National Park |url=https://www.insideakageranationalpark.com/lake-mihindi/ |access-date=6 April 2026 |website=Inside Akagera National Park}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.insideakageranationalpark.com/lake-mihindi/ "Lake Mihindi, Mihindi Lake in Akagera National Park"]. ''Inside Akagera National Park''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 April</span> 2026</span>.</cite></ref>
== Reba kandi ==
* [[Urutonde rwibiyaga byu Rwanda|Urutonde rw'ibiyaga byo mu Rwanda]]
* [[Imiterere y'uRwanda|Ubumenyi bw'isi y'u Rwanda]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
* [https://www.fao.org/4/t0473e/T0473E07.htm FAO: Kuhira muri Afurika mu mibare – imiterere y'igihugu cy'u Rwanda]
282c0l0re6ri2pyps5rsjy4h1ywy8qf
132025
132024
2026-06-17T21:34:13Z
IGANZE
11347
132025
wikitext
text/x-wiki
'''Ikiyaga cya Mihindi''' ni ikiyaga cyo mu [[Rwanda]] giherereye muri [[Pariki y'Akagera|Pariki y'igihugu y'Akagera]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]], mu majyaruguru y'uburasirazuba bw'igihugu ku mupaka na [[Tanzaniya]] . Iki kiyaga kiri mu gace k'ubuyobozi bwa Rwimbogo, mu Ntara y'Iburasirazubal.<ref name="AkageraParkCamping">{{Cite web |last=kmgedris |date=23 September 2022 |title=Lake Mihindi Campsite, Lake Mihindi Camping Ground |url=https://www.insideakageranationalpark.com/lake-mihindi-campsite/ |access-date=6 April 2026 |website=Inside Akagera National Park}}</ref> <ref>https://www.akagerarwandasafaris.com/lake-mihindi/</ref>Ubumenyi bw'imiterere
Ikiyaga cya Mihindi giherereye mu gace ka Rwimbogo mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u Rwanda, muri [[Pariki y'Akagera|Pariki y'Igihugu ya Akagera]] ku mupaka w'amajyaruguru y'uburasirazuba bw'igihugu na [[Tanzaniya]]<nowiki/>l.
Gifite uburebure bw'ubujtakuzimu bungana na metero 1,282.<ref>https://gorillatrekk.com/lake-mihindi-in-akagera-national-park-rwanda/</ref> <ref name="Sandee">{{Cite web |title=Lake Mihindi, Rwanda - ALL You Need To Know |url=https://sandee.com/rwanda/eastern-province/rwimbogo/lake-mihindi |access-date=6 April 2026 |website=sandee.com}}</ref> <ref name="AkageraParkSite">{{Cite web |title=Lake Mihindi, Mihindi Lake in Akagera National Park |url=https://www.insideakageranationalpark.com/lake-mihindi/ |access-date=6 April 2026 |website=Inside Akagera National Park}}</ref>
== Reba kandi ==
* [[Urutonde rwibiyaga byu Rwanda|Urutonde rw'ibiyaga byo mu Rwanda]]
* [[Imiterere y'uRwanda|Ubumenyi bw'isi y'u Rwanda]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
* [https://www.fao.org/4/t0473e/T0473E07.htm FAO: Kuhira muri Afurika mu mibare – imiterere y'igihugu cy'u Rwanda]
0kr373g2ey6q09qyu6rmzpjdtkuyvl8
132026
132025
2026-06-17T21:35:33Z
IGANZE
11347
132026
wikitext
text/x-wiki
'''Ikiyaga cya Mihindi''' ni ikiyaga cyo mu [[Rwanda]] giherereye muri [[Pariki y'Akagera|Pariki y'igihugu y'Akagera]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]], mu majyaruguru y'uburasirazuba bw'igihugu ku mupaka na [[Tanzaniya]] . Iki kiyaga kiri mu gace k'ubuyobozi bwa Rwimbogo, mu Ntara y'Iburasirazubal.<ref name="AkageraParkCamping">{{Cite web |last=kmgedris |date=23 September 2022 |title=Lake Mihindi Campsite, Lake Mihindi Camping Ground |url=https://www.insideakageranationalpark.com/lake-mihindi-campsite/ |access-date=6 April 2026 |website=Inside Akagera National Park}}</ref> <ref>https://www.akagerarwandasafaris.com/lake-mihindi/</ref>
== Ubumenyi bw'imiterere ==
Ikiyaga cya Mihindi giherereye mu gace ka Rwimbogo mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u Rwanda, muri [[Pariki y'Akagera|Pariki y'Igihugu ya Akagera]] ku mupaka w'amajyaruguru y'uburasirazuba bw'igihugu na [[Tanzaniya]].
Gifite uburebure bw'ubujtakuzimu bungana na metero 1,282.<ref>https://gorillatrekk.com/lake-mihindi-in-akagera-national-park-rwanda/</ref> <ref name="Sandee">{{Cite web |title=Lake Mihindi, Rwanda - ALL You Need To Know |url=https://sandee.com/rwanda/eastern-province/rwimbogo/lake-mihindi |access-date=6 April 2026 |website=sandee.com}}</ref> <ref name="AkageraParkSite">{{Cite web |title=Lake Mihindi, Mihindi Lake in Akagera National Park |url=https://www.insideakageranationalpark.com/lake-mihindi/ |access-date=6 April 2026 |website=Inside Akagera National Park}}</ref>
== Reba kandi ==
* [[Urutonde rwibiyaga byu Rwanda|Urutonde rw'ibiyaga byo mu Rwanda]]
* [[Imiterere y'uRwanda|Ubumenyi bw'isi y'u Rwanda]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
* [https://www.fao.org/4/t0473e/T0473E07.htm FAO: Kuhira muri Afurika mu mibare – imiterere y'igihugu cy'u Rwanda]
9pjnki9ll7unvgo5l6dwqipmggbbgxj
Ikiyaga cya Nasho
0
22925
132027
2026-06-17T21:43:24Z
IGANZE
11347
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1347328685|Lake Nasho]]"
132027
wikitext
text/x-wiki
'''Ikiyaga cya Nasho''' ni ikiyaga cyo mu [[Rwanda]], giherereye mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'uburasirazuba]] . Ubutumburuke bwacyo bubarirwa kuri metero 1,286. <ref>{{Cite web |title=Lake Nasho, Eastern Province, Rwanda |url=https://rw.geoview.info/lac_nasho,201721 |access-date=6 April 2026 |website=rw.geoview.info}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Lac Nasho (Nasho Lake) Carte (Plan), Photos et la meteo - (Rwanda): lac - Latitude:-2.04472 and Longitude:30.7306 |url=https://fr.getamap.net/cartes/rwanda/kibungo/_nasho_lac/ |access-date=6 April 2026 |website=fr.getamap.net}}</ref>
Nasho iherereye mu mudugudu wa Akagera, [[Akarere ka Kayonza|mu Karere ka Kayonza]], mu Ntara y'Iburasirazuba, mu Rwanda. <ref>{{Cite web |title=Lake Nasho, Rwanda - ALL You Need To Know |url=https://sandee.com/rwanda/eastern-province/akagera-village/lake-nasho |access-date=6 April 2026 |website=sandee.com}}</ref> Iki kiyaga kiri mu majyepfo y' [[Pariki y'Akagera|Akagera]] . Ikiyaga cya Nasho gifite ubuso bwa kilometero kare 3.5. <ref>{{Cite web |title=Lake Nasho – World Lakes Database |url=https://wldb.ilec.or.jp/ |access-date=6 April 2026 |publisher=International Lake Environment Committee (ILEC)}}</ref>
Ikiyaga cya Nasho ni kimwe mu biyaga byinshi byo mu Ntara y'Iburasirazuba bigenzurwa n'Ikigo gishinzwe umutungo w'amazi mu Rwanda binyuze mu kigo gishinzwe amazi mu Rwanda. <ref>{{Cite web |title=Rwanda Water Portal – Lake Water Quality Monitoring |url=https://www.rwandawater.gov.rw/ |access-date=6 April 2026 |publisher=Rwanda Water Resources Board}}</ref> Iki kiyaga kigize igice cya gahunda yagutse yo kwita ku bishanga by'Akagera, ihuriro ry'ibiyaga, ibishanga n'imigezi mu burasirazuba bw'u Rwanda bishyigikira ibinyabuzima byinshi. <ref>{{Cite web |title=Nasho lake, Eastern Province, Rwanda |url=https://rw.geoview.info/lac_nasho,201721 |access-date=6 April 2026 |website=rw.geoview.info}}</ref>
== Reba kandi ==
* [[Imiterere y'uRwanda|Ubumenyi bw'isi y'u Rwanda]]
* [[Pariki y'Akagera|Pariki y'Igihugu ya Akagera]]
* [[Urutonde rwibiyaga byu Rwanda|Urutonde rw'ibiyaga byo mu Rwanda]]
== Amareferensi ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Akarere ka Kayonza]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
twg7bs6bs7sc2vsr39c48oxkt78ygbx
132028
132027
2026-06-17T21:48:14Z
IGANZE
11347
132028
wikitext
text/x-wiki
'''Ikiyaga cya Nasho''' ni ikiyaga cyo mu [[Rwanda]], giherereye mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'uburasirazuba]]. Ubutumburuke bwacyo bubarirwa kuri metero 1.286.<ref>{{Cite web |title=Lake Nasho, Eastern Province, Rwanda |url=https://rw.geoview.info/lac_nasho,201721 |access-date=6 April 2026 |website=rw.geoview.info}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Lac Nasho (Nasho Lake) Carte (Plan), Photos et la meteo - (Rwanda): lac - Latitude:-2.04472 and Longitude:30.7306 |url=https://fr.getamap.net/cartes/rwanda/kibungo/_nasho_lac/ |access-date=6 April 2026 |website=fr.getamap.net}}</ref>
Nasho iherereye mu mudugudu wa Akagera, [[Akarere ka Kayonza|mu Karere ka Kayonza]], mu Ntara y'Iburasirazuba, mu Rwanda. Iki kiyaga kiri mu majyepfo y' [[Pariki y'Akagera|Akagera]]. Ikiyaga cya Nasho gifite ubuso bwa kilometero kare 3,5.<ref>{{Cite web |title=Lake Nasho – World Lakes Database |url=https://wldb.ilec.or.jp/ |access-date=6 April 2026 |publisher=International Lake Environment Committee (ILEC)}}</ref><ref>{{Cite web |title=Lake Nasho, Rwanda - ALL You Need To Know |url=https://sandee.com/rwanda/eastern-province/akagera-village/lake-nasho |access-date=6 April 2026 |website=sandee.com}}</ref>
Ikiyaga cya Nasho ni kimwe mu biyaga byinshi byo mu Ntara y'Iburasirazuba bigenzurwa n'Ikigo gishinzwe umutungo w'amazi mu Rwanda binyuze mu kigo gishinzwe amazi mu Rwanda.<ref>{{Cite web |title=Rwanda Water Portal – Lake Water Quality Monitoring |url=https://www.rwandawater.gov.rw/ |access-date=6 April 2026 |publisher=Rwanda Water Resources Board}}</ref> Iki kiyaga kigize igice cya gahunda yagutse yo kwita ku bishanga by'Akagera, ihuriro ry'ibiyaga, ibishanga n'imigezi mu burasirazuba bw'u Rwanda bishyigikira ibinyabuzima byinshi.<ref>{{Cite web |title=Nasho lake, Eastern Province, Rwanda |url=https://rw.geoview.info/lac_nasho,201721 |access-date=6 April 2026 |website=rw.geoview.info}}</ref>
== Reba kandi ==
* [[Imiterere y'uRwanda|Ubumenyi bw'isi y'u Rwanda]]
* [[Pariki y'Akagera|Pariki y'Igihugu ya Akagera]]
* [[Urutonde rwibiyaga byu Rwanda|Urutonde rw'ibiyaga byo mu Rwanda]]
== Amareferensi ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Akarere ka Kayonza]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
8fph3oa12avg5fki0w4zwbhq67uay6n
Ikiyaga cya Cyohoha y'amajyaruguru
0
22926
132029
2026-06-17T22:09:59Z
IGANZE
11347
Created by translating the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/236961368|Lac Cyohoha Nord]]"
132029
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Lac}}
'''Ikiyaga cya Cyohoha y'Amajyaruguru''' giherereye mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] bw'u [[Rwanda]] <ref>{{Cite web |title=Lac Cyohoha Nord lake, Eastern Province, Rwanda |url=https://rw.geoview.info/lac_cyohoha_nord,202320 |access-date=2025-06-09 |website=rw.geoview.info}}</ref> .
== Ubumenyi bw'isi ==
<mapframe text="OpenStreetMap-Karte" latitude="-2.245" longitude="30.112" zoom="12" width="220" height="220" align="left">
{
"type": "ExternalData",
"service": "geoshape",
"ids": "Q35721059",
"properties":
{
"fill-opacity": 0.1,"stroke": "#3b78cb"
}
}
</mapframe>Ikiyaga cya Cyohoha y'Amajyaruguru giherereye mu majyaruguru y'Ikiyaga [[Ikiyaga cya Cohoha|cya Cyohoha y'Amajyepfo]] . Amazi anyura mu kiyaga ava mu [[Marais Murago|gishanga cya Murago]] mu [[Uburundi|Burundi]], maze agatemba ajya mu ruzi Akanyaru mu burengerazuba. <ref name="Hughes1992">{{Cite book |last=Hughes |first=R. H. |date=1992 |title=A Directory of African Wetlands |url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1992-007.pdf |last2=Hughes |first2=J. S. |publisher=[[IUCN]] |isbn=2-88032-949-3 |page=199–210 |language=en |format=PDF |access-date=2024-02-15}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=Burundi : sécurité alimentaire et réconciliation – DW – 01/01/2012 |url=https://www.dw.com/fr/burundi-s%C3%A9curit%C3%A9-alimentaire-et-r%C3%A9conciliation/a-15639531 |access-date=2025-06-09 |website=dw.com |language=fr}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=Lac Cohoha |url=https://africafantastic.bi/index.php/explore/12-lac-cohoha |access-date=2025-06-09 |website=africafantastic.bi |language=en-gb}}</ref> Ariko, ubuso bw'amazi bw'ikiyaga cya Cyohoha y'Amajyaruguru bwaragabanutse cyane, ku buryo bwari bwumye kuva mu ntangiriro za 2000. Ubuso bw'amazi busigaye ni kilometero kare 0,56 . <ref name="FAO1990">{{Cite book |last=Vanden Bossche |first=J.P. |date=1990 |title=Source book for the inland fishery resources of Africa: 1 |url=https://www.fao.org/3/T0473E/T0473E07.htm#ch15 |last2=Bernacsek |first2=G.M. |publisher=[[Organisation des Nations unies pour l'alimentation et l'agriculture]] |isbn=92-5-102983-0 |series=CIFA Technical Paper |volume=18 |location=Rome |language=en |chapter=Rwanda |access-date=2024-02-15}}</ref> , <ref name="waterportal_akanyaru">{{Cite web |title=Akanyaru Catchment (NAKN) |url=https://waterportal.rwb.rw/index.php/catchment-level-1/25 |access-date=2024-02-15 |website=Rwanda Water Portal |language=en}}</ref> Mbere, mu gihe cy'imyuzure, bwari kilometero kare 12. Ikiyaga gito cyari gifite uburebure bwa kilometero 12 n'ubugari bwa kilometero 1. <ref name="Hughes1992" /> , <ref>{{Cite web |title=Lac Cyohoha Nord (Cyohohanord Lac) Carte (Plan), Photos et la meteo - (Rwanda): lac - Latitude:-2.24444 and Longitude:30.1283 |url=https://fr.getamap.net/cartes/rwanda/kigali/_cyohohanord_lac/ |access-date=2025-06-09 |website=fr.getamap.net}}</ref>
== Ibimera n'inyamaswa ==
Ubwoko bw'ibimera byiganje biboneka muri iki kiyaga harimo iminywamazi, amarebe, urubobi ( <ref name="rema">{{Cite web |date=2021-12 |title=Effectiveness and Sustainability of Aquatic Invasive Plants Management in Lake Cyohoha North |url=https://www.rema.gov.rw/fileadmin/user_upload/Effectiveness_and_Sustainability_of_Aquatic_Invasive_Plants_Management_in_Lake_Cyohoha_North.pdf |access-date=2024-02-15 |website=Rwanda Environment Management Authority |language=en |format=PDF}}</ref> .
Inyamaswa zo mu mafi zirimo tilapiya, n'ifi yo mu bwoko bw'inkara zo muri Afurika bene ayo mafi agira umubiri unyerera ntago agira amagaragamba ni ifi ziboneka muri Afurika.
== Reba kandi ==
* [[Urutonde rwibiyaga byu Rwanda|Urutonde rw'ibiyaga byo mu Rwanda]]
== Amareferensi ==
{{Traduction/Référence|de|Cyohoha-See Nord|242363822|type=note}}
eyn93jhtzcsmrl7u77ytg5zb2m87b3i
132030
132029
2026-06-17T22:15:01Z
IGANZE
11347
132030
wikitext
text/x-wiki
'''Ikiyaga cya Cyohoha y'Amajyaruguru''' giherereye mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] bw'u [[Rwanda]] <ref>{{Cite web |title=Lac Cyohoha Nord lake, Eastern Province, Rwanda |url=https://rw.geoview.info/lac_cyohoha_nord,202320 |access-date=2025-06-09 |website=rw.geoview.info}}</ref> .
== Ubumenyi bw'isi ==
<mapframe text="OpenStreetMap-Karte" latitude="-2.245" longitude="30.112" zoom="12" width="220" height="220" align="left">
{
"type": "ExternalData",
"service": "geoshape",
"ids": "Q35721059",
"properties":
{
"fill-opacity": 0.1,"stroke": "#3b78cb"
}
}
</mapframe>Ikiyaga cya Cyohoha y'Amajyaruguru giherereye mu majyaruguru y'Ikiyaga [[Ikiyaga cya Cohoha|cya Cyohoha y'Amajyepfo]] . Amazi anyura mu kiyaga ava mu gishanga cya Murago mu [[Uburundi|Burundi]], maze agatemba ajya mu ruzi rw' Akanyaru mu burengerazuba. <ref>{{Cite web |title=Burundi : sécurité alimentaire et réconciliation – DW – 01/01/2012 |url=https://www.dw.com/fr/burundi-s%C3%A9curit%C3%A9-alimentaire-et-r%C3%A9conciliation/a-15639531 |access-date=2025-06-09 |website=dw.com |language=fr}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=Lac Cohoha |url=https://africafantastic.bi/index.php/explore/12-lac-cohoha |access-date=2025-06-09 |website=africafantastic.bi |language=en-gb}}</ref> Ariko, ubuso bw'amazi bw'ikiyaga cya Cyohoha y'Amajyaruguru bwaragabanutse cyane, ku buryo bwari bwumye kuva mu ntangiriro za 2000. Ubuso bw'amazi busigaye ni kilometero kare 0,56. <ref name="waterportal_akanyaru">{{Cite web |title=Akanyaru Catchment (NAKN) |url=https://waterportal.rwb.rw/index.php/catchment-level-1/25 |access-date=2024-02-15 |website=Rwanda Water Portal |language=en}}</ref>
Mbere, mu gihe cy'imyuzure, bwari kilometero kare 12. Ikiyaga gito cyari gifite uburebure bwa kilometero 12 n'ubugari bwa kilometero 1. <ref name="Hughes1992">{{Cite book |last=Hughes |first=R. H. |date=1992 |title=A Directory of African Wetlands |url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1992-007.pdf |last2=Hughes |first2=J. S. |publisher=[[IUCN]] |isbn=2-88032-949-3 |page=199–210 |language=en |format=PDF |access-date=2024-02-15}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=Lac Cyohoha Nord (Cyohohanord Lac) Carte (Plan), Photos et la meteo - (Rwanda): lac - Latitude:-2.24444 and Longitude:30.1283 |url=https://fr.getamap.net/cartes/rwanda/kigali/_cyohohanord_lac/ |access-date=2025-06-09 |website=fr.getamap.net}}</ref>
== Ibimera n'inyamaswa ==
Ubwoko bw'ibimera byiganje biboneka muri iki kiyaga harimo iminywamazi, amarebe, urubobi ( <ref name="rema">{{Cite web |date=2021-12 |title=Effectiveness and Sustainability of Aquatic Invasive Plants Management in Lake Cyohoha North |url=https://www.rema.gov.rw/fileadmin/user_upload/Effectiveness_and_Sustainability_of_Aquatic_Invasive_Plants_Management_in_Lake_Cyohoha_North.pdf |access-date=2024-02-15 |website=Rwanda Environment Management Authority |language=en |format=PDF}}</ref> .
Inyamaswa zo mu mafi zirimo tilapiya, n'ifi yo mu bwoko bw'inkara zo muri Afurika bene ayo mafi agira umubiri unyerera ntago agira amagaragamba ni ifi ziboneka muri Afurika.
== Reba kandi ==
* [[Urutonde rwibiyaga byu Rwanda|Urutonde rw'ibiyaga byo mu Rwanda]]
== Amashakiro ==
l6nbq6ayu617zbtsu58cnxqfvrhcdof
132031
132030
2026-06-17T22:17:38Z
IGANZE
11347
132031
wikitext
text/x-wiki
'''Ikiyaga cya Cyohoha y'Amajyaruguruni'''
ni ikiyaga cyo mu [[Rwanda]] giherereye mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] bw'u [[Rwanda]] <ref>{{Cite web |title=Lac Cyohoha Nord lake, Eastern Province, Rwanda |url=https://rw.geoview.info/lac_cyohoha_nord,202320 |access-date=2025-06-09 |website=rw.geoview.info}}</ref> .
== Ubumenyi bw'isi ==
<mapframe text="OpenStreetMap-Karte" latitude="-2.245" longitude="30.112" zoom="12" width="220" height="220" align="left">
{
"type": "ExternalData",
"service": "geoshape",
"ids": "Q35721059",
"properties":
{
"fill-opacity": 0.1,"stroke": "#3b78cb"
}
}
</mapframe>Ikiyaga cya Cyohoha y'Amajyaruguru giherereye mu majyaruguru y'Ikiyaga [[Ikiyaga cya Cohoha|cya Cyohoha y'Amajyepfo]] . Amazi anyura mu kiyaga ava mu gishanga cya Murago mu [[Uburundi|Burundi]], maze agatemba ajya mu ruzi rw' Akanyaru mu burengerazuba. <ref>{{Cite web |title=Burundi : sécurité alimentaire et réconciliation – DW – 01/01/2012 |url=https://www.dw.com/fr/burundi-s%C3%A9curit%C3%A9-alimentaire-et-r%C3%A9conciliation/a-15639531 |access-date=2025-06-09 |website=dw.com |language=fr}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=Lac Cohoha |url=https://africafantastic.bi/index.php/explore/12-lac-cohoha |access-date=2025-06-09 |website=africafantastic.bi |language=en-gb}}</ref> Ariko, ubuso bw'amazi bw'ikiyaga cya Cyohoha y'Amajyaruguru bwaragabanutse cyane, ku buryo bwari bwumye kuva mu ntangiriro za 2000. Ubuso bw'amazi busigaye ni kilometero kare 0,56. <ref name="waterportal_akanyaru">{{Cite web |title=Akanyaru Catchment (NAKN) |url=https://waterportal.rwb.rw/index.php/catchment-level-1/25 |access-date=2024-02-15 |website=Rwanda Water Portal |language=en}}</ref>
Mbere, mu gihe cy'imyuzure, bwari kilometero kare 12. Ikiyaga gito cyari gifite uburebure bwa kilometero 12 n'ubugari bwa kilometero 1. <ref name="Hughes1992">{{Cite book |last=Hughes |first=R. H. |date=1992 |title=A Directory of African Wetlands |url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1992-007.pdf |last2=Hughes |first2=J. S. |publisher=[[IUCN]] |isbn=2-88032-949-3 |page=199–210 |language=en |format=PDF |access-date=2024-02-15}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=Lac Cyohoha Nord (Cyohohanord Lac) Carte (Plan), Photos et la meteo - (Rwanda): lac - Latitude:-2.24444 and Longitude:30.1283 |url=https://fr.getamap.net/cartes/rwanda/kigali/_cyohohanord_lac/ |access-date=2025-06-09 |website=fr.getamap.net}}</ref>
== Ibimera n'inyamaswa ==
Ubwoko bw'ibimera byiganje biboneka muri iki kiyaga harimo iminywamazi, amarebe, urubobi ( <ref name="rema">{{Cite web |date=2021-12 |title=Effectiveness and Sustainability of Aquatic Invasive Plants Management in Lake Cyohoha North |url=https://www.rema.gov.rw/fileadmin/user_upload/Effectiveness_and_Sustainability_of_Aquatic_Invasive_Plants_Management_in_Lake_Cyohoha_North.pdf |access-date=2024-02-15 |website=Rwanda Environment Management Authority |language=en |format=PDF}}</ref> .
Inyamaswa zo mu mafi zirimo tilapiya, n'ifi yo mu bwoko bw'inkara zo muri Afurika bene ayo mafi agira umubiri unyerera ntago agira amagaragamba ni ifi ziboneka muri Afurika.
== Reba kandi ==
* [[Urutonde rwibiyaga byu Rwanda|Urutonde rw'ibiyaga byo mu Rwanda]]
== Amashakiro ==
cn9iuzysx4hjee5utv1jik4br1rs6e5
Urutonde rw'imigezi ya Alijeriya
0
22927
132033
2026-06-17T22:58:16Z
Leatitia kamikazi
18374
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1258992059|List of rivers of Algeria]]"
132033
wikitext
text/x-wiki
Uru ni urutonde rw'imigezi n'inzuzi byo muri Alijeriya. Uru rutonde rutunganyijwe kuva iburengerazuba ugana iburasirazuba hakurikijwe ibibasumba by'amazi (drainage basins), aho imigezi iyisukamo (tributaries) yagiye ishyirwa mu migereka munsi y'izina rya buri mugezi munini.
== Inyanja y' Antalantika ==
* Uruzi rwa Draa
== Inyanja ya Mediteraniya ==
* Dore umusemuro n'imyandikire by'aya mazina y'imigezi n'ibibaya mu Kinyarwanda. Amagambo nka River (Uruzi/Umugezi) na Valley (Ikibaya) yahinduwe, naho amazina y'ahantu agumishwa mu buryo bw'umwimerere: Ikibaya cya Al-Hamiz (Al-Hamiz Valley) Uruzi rwa Tafna (Tafna River) Uruzi rwa Isser (Isser River) Uruzi rwa Hammam (Uruzi rwa Habra) (Uruzi rwa Macta) [Hammam River (Habra River) (Macta River)] Uruzi rwa Sig (Sig River) Uruzi rwa Mebtouh (Mebtouh River) Uruzi rwa Chelif (Chelif River) Uruzi rwa Mina (Mina River) Uruzi rwa Djediouia (Djediouia River) Uruzi rwa Ghiou (Uruzi rwa Riou) [Ghiou River (Riou River)] Uruzi rwa Sly (Sly River) Uruzi rwa Tsighaout (Tsighaout River) Uruzi rwa Fodda (Fodda River) Uruzi rwa Rouina (Uruzi rwa Zeddine) [Rouina River (Zeddine River)] Uruzi rwa Ebda (Ebda River) Uruzi rwa Massine (Massine River) Uruzi rwa Deurdeur (Deurdeur River) Uruzi rwa Akoum (Akoum River) Uruzi rwa Nahr Ouassel (Nahr Ouassel River) Uruzi rwa Touil (Touil River) Uruzi rwa Mazafran (Mazafran River) Uruzi rwa Harrach (Harrach River) Uruzi rwa Reghaïa (Reghaïa River) Uruzi rwa Boudouaou (Boudouaou River) Ikibaya cya Boumerdès (Boumerdès Valley) Uruzi rwa Isser (Isser River) Uruzi rwa Malah (Malah River) Uruzi rwa Meraldene (Meraldene River) Uruzi rwa Sebaou (Sebaou River) Uruzi rwa Soummam (Soummam River) Uruzi rwa Amassine (Amassine River) Uruzi rwa Bou Sellam (Bou Sellam River) Uruzi rwa Sahel (Sahel River) Uruzi rwa Kebîr (Jijel) [Kebîr River (Jijel)] Uruzi rwa Enndja (Enndja River) Uruzi rwa Rummel (Rummel River) Uruzi rwa Guebli (Guebli River) Uruzi rwa Safsâf (Safsâf River) Uruzi rwa Kebir (Skikda) [Kebir River (Skikda)] Uruzi rwa Seybouse (Seybouse River) Uruzi rwa Cherf (Cherf River) Uruzi rwa Kebîr (El Taref) [Kebîr River (El Taref)] Uruzi rwa Medjerda (Medjerda River) Uruzi rwa Mellègue (Mellègue River) Uruzi rwa Ksob (Chabro) [Ksob River (Chabro)] Uruzi rwa Meskiana (Meskiana River)
== Sahara ==
=== Ikidendezi cy'Umuny ===
=== Ubutayu Bunini bw'Iburengerazuba ===
* Umugezi w'Imibu
== Amasoko ==
dk9yx6oxo7v4854ss4nqf6urlgcpoee
ADPR Gishari
0
22928
132050
2026-06-18T08:53:14Z
Elysee 2006
17908
Elysee 2006 moved page [[ADPR Gishari]] to [[ADEPR Gishari]]: Misspelled title: RE CORRECT
132050
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ADEPR Gishari]]
eyxarb1wonid98t5i8exf71k9kdqz12
ADEPR Gishari
0
22929
132086
2026-06-18T09:22:55Z
Elysee 2006
17908
Elysee 2006 moved page [[ADEPR Gishari]] to [[URUSENGERO RWA ADEPR GISHARI]]: Misspelled title: RE EDIT TITLE
132086
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[URUSENGERO RWA ADEPR GISHARI]]
9v7w3thxqcpr9uaxu7cmu1x4l5qmom3
Abagore basabwe kuba ku isonga mu kwita ku bidukikije
0
22930
132107
2026-06-18T09:45:23Z
IGANZE
11347
IGANZE moved page [[Abagore basabwe kuba ku isonga mu kwita ku bidukikije]] to [[Kwita ku bidukikije mu Rwanda]]: Misspelled title
132107
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Kwita ku bidukikije mu Rwanda]]
6b7cbt7xn07kuby84jyqcc4oqxgj3yk
Abana babana n'ubumuga
0
22931
132145
2026-06-18T10:19:39Z
B.Scalling
15089
B.Scalling moved page [[Abana babana n'ubumuga]] to [[Abana bafite ubumuga]]
132145
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Abana bafite ubumuga]]
mjesvnhw721l87t8tk6gsqtr5my0osa
Abakoroni
0
22932
132176
2026-06-18T10:41:06Z
IGANZE
11347
IGANZE moved page [[Abakoroni]] to [[Abakoroni mu Rwanda]]: Misspelled title
132176
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Abakoroni mu Rwanda]]
qxdg2tb8e4l3zklpa2sgfw6iyjb8d2t