Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 9160 426923 413063 2026-04-02T18:46:57Z Milenioscuro 6657 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wost-Kzl obl.svg]] → [[File:East Kazakhstan in Kazakhstan.svg]] updated svg 426923 wikitext text/x-wiki [[Билэ:East Kazakhstan in Kazakhstan.svg|thumb|300px|Илин Казахстан улууhа]] '''Илин Казахстан''' диэн [[Казахстан]] улууhа. Дойду илинигэр баар. Киин куората [[Өскемен]]. Улуустуун кирбиилэhэллэр [[Арассыыйа]] хоту уонна [[Кытай]] соҕуруу уонна соҕуруулуу илин. Олохтоохторун ахсаана 1&nbsp;442&nbsp;000. Иэнэ 283&nbsp;300 км². [[File:East Kazakhstan, administrative divisions - kz (Cyrl-Arab) - colored.png|thumb|400x400px]] [[Категория:Казахстан улуустара]] 2zebzd0znoff20lasobffkyl6m9t7ad 0 9399 426925 413393 2026-04-02T19:26:40Z Milenioscuro 6657 ([[c:GR|GR]]) [[File:Mang obl.svg]] → [[File:Mangystau in Kazakhstan.svg]] updated svg 426925 wikitext text/x-wiki {{Infobox Province of Kazakhstan |Kazakh_name = Маңғыстау облысы |lat_deg = 43 | lat_min = 52 | lat_sec = 0 |lon_deg = 52 | lon_min = 00 | lon_sec = 0 |map = Mangystau in Kazakhstan.svg |ISOAbbrev = MAN |capital = [[Актау]] |largest_city = |governor = [[Крымбек Кушербаев]] |raions = 5 |cities = 3 |towns = 6 |villages = 30 |area = 165600 |area_source = |population = 373400 |pop_date = 2006-12-01 |pop_ref = |utc_offset = +5 |PLZ = 130000 |area_code = +7 (729) |licence_plate = R |Website = http://www.mangystau.kz/ }} '''Маҥҕыстау''' ([[казах тыла|казах]]. ''Маңғыстау облысы'') диэн [[Казахстан]] улууhа. Киин куората [[Актау]]. Улуус олохтоохторун ахсаана 373,400. [[File:Mangystau, administrative divisions - kz (Cyrl-Arab) - colored.png|400x400px|thumb]] [[категория:казахстан улуустара]] svmh87t3zzz51fzbikmm73b9iv92w3y 0 9400 426922 412830 2026-04-02T18:35:32Z Milenioscuro 6657 ([[c:GR|GR]]) [[File:Atirau obl.svg]] → [[File:Atyrau in Kazakhstan.svg]] updated svg 426922 wikitext text/x-wiki {{Infobox Province of Kazakhstan |Kazakh_name = Атырау облысы |lat_deg = 47 | lat_min = 07 | lat_sec = 0 |lon_deg = 51 | lon_min = 53 | lon_sec = 0 |map = Atyrau in Kazakhstan.svg |ISOAbbrev = ATY |capital = [[Атырау]] |largest_city = |governor = [[Бергей Рыскалиев]] |raions = 7 |cities = 2 |towns = 10 |villages = 188 |area = 118600 |area_source = |population = 479984 |pop_date = 2006-12-01 |pop_ref = |utc_offset = +5 |PLZ = 060000 |area_code = +7 (712) |licence_plate = E |Website = http://www.e-atyrau.kz/eng/ }} '''Атырау улууhа''' ([[казах тыла|казах]]. ''Атырау облысы'') диэн [[Казахстан]] улууhа. Дойду арҕаатыгар, [[Каспий байҕал]] хотугулуу илин кытылыгар баар. Олохтоохторун ахсаана 380,000. Иэнэ 118,600 км2. Киин куорат [[Атырау]]. [[File:Atyrau, administrative divisions - kz (Cyrl-Arab) - colored.png|400x400px|thumb]] [[Категория:Казахстан улуустара]] cbszdrv523cr3ynkh20wa5k07cwvkav 0 9401 426928 413190 2026-04-02T20:36:42Z Milenioscuro 6657 ([[c:GR|GR]]) [[File:Zap-Kz obl.svg]] → [[File:West Kazakhstan in Kazakhstan.svg]] updated svg 426928 wikitext text/x-wiki {{Infobox Province of Kazakhstan |Kazakh_name = Батыс Қазақстан облысы |lat_deg = 51 | lat_min = 14 | lat_sec = 0 |lon_deg = 51 | lon_min = 22 | lon_sec = 0 |map = West Kazakhstan in Kazakhstan.svg |ISOAbbrev = ZAP |capital = [[Орал]] |largest_city = |governor = [[Серик Билялов]] |raions = 12 |cities = 2 |towns = |villages = 512 |area = 151300 |area_source = |population = 609300 |pop_date = 2006-01-01 |pop_ref = |utc_offset = +5 |PLZ = 090000 |area_code = +7 (711) |licence_plate = L |Website = http://www.western.kz/ }} '''Арҕаа Казахстан''' ([[казах тыла|казах]]. ''Батыс Қазақстан облысы'') диэн [[Казахстан]] улууhа. Киин куорат [[Орал]]. [[File:West Kazakhstan, administrative divisions - kz (Cyrl-Arab) - colored.png|thumb|400x400px]] [[Категория:Казахстан улуустара]] kej0eyhm4vvuha9nlt72tvxf3v289xz 0 9402 426921 412905 2026-04-02T18:17:22Z Milenioscuro 6657 ([[c:GR|GR]]) [[File:Aktub obl.svg]] → [[File:Aktobe in Kazakhstan.svg]] updated svg 426921 wikitext text/x-wiki {{Infobox Province of Kazakhstan |Kazakh_name = Ақтөбе облысы |lat_deg = 50 | lat_min = 17 | lat_sec = 0 |lon_deg = 57 | lon_min = 10 | lon_sec = 0 |map = Aktobe in Kazakhstan.svg |ISOAbbrev = AKT |capital = [[Актөбе]] |largest_city = |governor = [[Елеусин Сагандыков]] |raions = 12 |cities = 8 |towns = |villages = 441 |area = 300600 |area_source = |population = 678900 |pop_date = 2005-01-01 |pop_ref = |utc_offset = +5 |PLZ = 030000 |area_code = +7 (713) |licence_plate = D |Website = http://akimat.info/ }} '''Актөбе''' ([[казах тыла|казах]]. ''Ақтөбе облысы'') диэн [[Казахстан]] улууhа. Олохтоохторун ахсаана 678,900. Иэнэ 300,600 км2. Киин куорат [[Актөбе]]. [[File:Aktobe, administrative divisions - kz (Cyrl-Arab) - colored.png|400x400px|thumb]] [[Категория:Казахстан улуустара]] 6hvxw3wh7n9rjiq5pgab84jefn9m3er 0 9404 426924 413032 2026-04-02T18:56:40Z Milenioscuro 6657 ([[c:GR|GR]]) [[File:Kar obl.svg]] → [[File:Karagandy in Kazakhstan.svg]] updated svg 426924 wikitext text/x-wiki {{Infobox Province of Kazakhstan |Kazakh_name = Қарағанды облысы |state_coa = Coat of Arms of Karagandy Province.svg |coa_size = <!-- Size of COA image - Only if smaller than 140 --> |coa_link = <!-- Separate article describing coat of arms. No wikilinking. --> |lat_deg = 48 | lat_min = 0 | lat_sec = 0 |lon_deg = 71 | lon_min = 0 | lon_sec = 0 |map = Karagandy in Kazakhstan.svg |ISOAbbrev = KAR |capital = [[Караҕанды]] |largest_city = |governor = [[Нурлан Нигматуллин]] |raions = 9 |cities = 11 |towns = 39 |villages = 557 |area = 428000 |area_source = |population = 1375000 |pop_date = 2006-09-01 |pop_ref = |utc_offset = +6 |PLZ = 100000 |area_code = +7 (721) |licence_plate = M |Website = http://www.karaganda-region.kz }} '''Караҕанды''' ([[казах тыла|казах]]. ''Қарағанды облысы'') диэн [[Казахстан]] улууhа. Олохтоохторун ахсаана 1,375,000, онтон куорат олохтоохторо 437,000. Иэнэ 428,000 км2. Киин куорат [[Караҕанды]]. [[File:Karaganda, administrative divisions - kz (Cyrl-Arab) - colored.png|400x400px|thumb]] [[Категория:Казахстан улуустара]] fb7e7kmdsesyh63drsuy5r438ob52k1 0 15081 426930 391644 2026-04-03T03:37:33Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 426930 wikitext text/x-wiki {{Карточка МФК |название=МФК "Заря" Якутск |логотип=[[Билэ:zarya.gif|"Заря" эмблемата]] |прозвища= |основан= |стадион=[[50 лет Победы]], [[Дьокуускай]] |вместимость= |президент= [[Александр Гомерштат]] |тренер= [[Олег Марченко]] |соревнование=[[Арассыыйа футсаал чемпионатын үрдүкү лигата|Үрдүкү лига]] | |сезон=2008-2009 |место= }} '''Заря''' ({{lang-ru|МФК "Заря" Якутск}}) диэн [[Саха Сирэ|Саха]] [[футсаал]] кулууба. [[Дьокуускай]]. Арассыыйа чемпионатыгар бастыҥ ситиhиитэ — үрдүкү лигаҕа (иккис дивизион) 3 миэстэ ([[2002]]-[[2003]] сезон). == Сигэлэр == [http://amfr.ru/league/highest/clubs/mfk-zarya-yakutsk/ Арассыыйа футсаал ассоциациятын саайтыгар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100402081515/http://amfr.ru/league/highest/clubs/mfk-zarya-yakutsk/ |date=2010-04-02 }} {{Sport-stub}} [[Категория:саха футсаал кулууптара]] cs8vctq7burj6z5kb2zvuws39qglb4v 0 29321 426929 423774 2026-04-03T02:09:11Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 426929 wikitext text/x-wiki {{Infobox Currency | currency_name_in_local = <small>{{lang-es|Boliviano}}</small> | image_1 = Bolivianos moneda.png | image_title_1 = 10 [[сентаво]] → 5 боливиано | iso_code = BOB | using_countries = {{Флагификация|Боливия}} | inflation_rate = 4.3% | inflation_source_date = ''[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2092.html The World Factbook]'', 2009 est. | subunit_ratio_1 = 1/100 | subunit_name_1 = [[сентаво]] | symbol = '''Bs.'''<ref name="bgb">[http://www.bcb.gob.bo/especiales/monedasbilletes/index.html Banco Central de Bolivia{{ref-es}}]</ref> эбэтэр '''Bs'''<ref name="bcb">[http://www.bcb.gob.bo/ Galeria de monedas y billetes{{ref-es}}]</ref> | symbol_subunit_1 = '''Cvs.'''<ref name="bgb"/> | used_coins = Cvs. 10, 20, 50; Bs. 1, 2, 5<ref name="bgb"/> | used_banknotes = Bs. 10, 20, 50, 100, 200<ref name="bgb"/> | issuing_authority = Banco Central de Bolivia | issuing_authority_website = www.bcb.gob.bo<!--gob, not gov--> }} [[Билэ:Bolivia 100 Bolivianos banknote of 1911.jpg|300px|thumb|right|100 боливиано, 1911 сыл]] '''Боливиано''' — [[Боливия]] [[харчы]]та. 100 [[Сентаво|сентавоҕа]] тэҥнэһэр. Дойду харчытын эргииригэр 10, 20 уонна 50 [[сентаво]], 1, 2, 5 боливиано манньыаттар, ону тэҥэ 5, 10, 20, 50, 100 уонна 200 боливиано банкноталар туһаныллаллар. == Бастакы боливиано <small>([[1864]]—[[1963]])</small> == Бастакы боливиано эргииргэ 1864 сыллаахха киирбитэ. Бу боливиано 100 [[сентесимо]]ҕа тэҥнэһэрэ, кэлин, 1870 сылтан, [[сентаво]] диэн ааттаммыта. [[Валюта]] аата [[Симон Боливар]] чиэһигэр бэриллибитэ. {| align="left" class="standard" border=2 |+ |----- | [[Ойуу:VenezuelaP49-5Bolivares-1966-donatedrs f.jpg|315px]] | [[Ойуу:BoliviaP130-10Bolivianos-L1928 f.jpg|280px]] |----- | colspan="2"|5 [[Боливар (валюта)|боливар]] (аверс, 1966 с.). 10 боливианоҕа [[Симон Боливар]] мэтириэтэ, 1928 с. |+ |} 1940 сыллаахха боливиано [[АХШ доллара|АХШ долларыгар]] тэҥнэһэр курса: 40 эбэтэр 55 боливиано = 1 [[АХШ доллара|доллар АХШ]]. Ол эрэн [[Инфляция|инфляцияҕа]] оҕустаран сыаната түһэн испитэ. 1963 сыллаахха боливиано Боливия песотынан эбэтэр [[Песо боливиано|песо боливиано]] валютанан солбуллубута: ([[ISO 4217]]: BOP), 1000 эргэ боливиано 1 саҥа песо боливианоҕа тэҥнэспитэ. 1928 сыллаахха Боливияҕа харчы реформата буолбута, харчылар 1:1 солбуллубуттара. <br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> == Иккис (саҥа) боливиано <small>([[1987]]—[[2011]])</small> == Гиперинфляция кэнниттэн 1987 сыллаахха 1 мөлүйүөн эргэ песо 1 саҥа боливианоннан солбуллубута. 1 саҥа боливиано = АХШ 1 [[АХШ доллара|долларыгар]] тэҥнэһэрэ. == Манньыаттар == 1988 сыллаахха дьэбинирбэт [[Ыстаал|ыстаалтан]] оҥоһуллубут саҥа манньыаттар — 2, 5, 10, 20 уонна 50 [[сентаво]] уонна 1 боливиано (1987 сыллаах таһаарыы) — эргииргэ киирбиттэрэ, ити кэнниттэн 1 боливиано (1987 с.), 2 боливиано (1991 с.). 1997 сыллаахха [[Алтан|алтантан]] оҥоһуллубут 10 сентаво уонна би-металлтан 5 боливиано (2001 с.). 2 уонна 5 сентаволаах [[манньыат|манньыаттар]] эргииртэн уһуллубуттара. 2 боливианолаах [[манньыат]] икки кээмэйдээх (улахан уонна кыра), иккиэннэрэ тэҥҥэ туһаныллаллар. Кыра кээмэйдээх 2 боливиано кэнниттэн ити курдук кээмэйдээх 1 боливианоны эргииргэ таһаараллара күүтүллэр. <gallery widths=160 heights=200> Ойуу:Bоlivia 10 centavo.JPG|<small>10 [[сентаво]]</small> Ойуу:Bоlivia 1 boliviano.JPG|<small>1 боливиано</small> Ойуу:Bоlivia 2 boliviano.JPG|<small>2 боливиано</small> Ойуу:Bоlivia 5 boliviano.JPG|<small>5 боливиано</small> Ойуу:Bоlivia 5 boliviano-2.JPG|<small>5 боливиано, реверс</small> </gallery> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Өссө маны көр == * [[Валюта]] * [[Валюта бэлиэтэ]] == Сигэлэр == * [http://homonumi.ru/bonisticheskiy-katalog/boliviya/ Каталог бумажных денег Боливии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131007040026/http://homonumi.ru/bonisticheskiy-katalog/boliviya/ |date=2013-10-07 }}{{ref-ru}} * [http://www.museum-of-money.org/America/bolivia.htm Обиходные монеты Боливии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117071516/http://www.museum-of-money.org/America/bolivia.htm |date=2011-11-17 }}{{ref-ru}} [[Категория:Харчы]] [[Категория:Валюта]] [[Категория:Боливия]] 0pgd7hc53rcsvpel2wnys4xiyi8t325 0 31137 426932 306064 2026-04-03T05:54:06Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 426932 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Погребище |image_skyline = Pogrebysche 03.jpg |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |image_shield = Pohrebysche-Vinnytsa-Ukraine-Coat-of-Arms.PNG |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[Дойду]] |subdivision_name = {{flagicon|Ukraine}} [[Украина]] |established_title = Бастакы ахтыллыыта |established_date = |leader_party = |leader_title = [[Баhылык]] уонна [[губернатор]] |leader_name = Билык Анатолий Николаевич |area_total_km2 = 8.7 |population_total = 9 898 |population_metro = |population_density_km2= 1151 |population_as_of = 2013 |population_footnotes = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd = 49 | latm = 29 | lats = 13 |latNS = N |longd = 29 | longm = 16 |longs = 24 | longEW = E |elevation_m = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = http://pogrebysche.org.ua/ |footnotes = }} '''Погребище''' ({{lang-uk|Погребище}}, {{lang-pl|Pohrebyszcze, Pogrebischtsche, Pogrebishchye}}, {{Lang-yi|פרהאבישטא «Prhobisht»}}<ref>[http://www.shtetlinks.jewishgen.org/pogrebishche/Pogrebishche.htm ShtetLinks: Pogrebishche] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100717103641/http://www.shtetlinks.jewishgen.org/pogrebishche/Pogrebishche.htm |date=2010-07-17 }}{{ref-en}}</ref>) диэн [[Украина]] [[Винница уобалас|Винница уобалаһын]] куората, Погребищенскэй оройуон киинэ. Рось өрүс үрдүгэр турар. Дьонун ахсаана 9 898 (2013). == Историята == Урукку аата — Рокитня. XIII үйэ саҕаланыытыгар моҕуоллар ааспыттарын кэннэ олохтоохтор уҥкучахтарга олорон хаалбыттар. Сабаҕалааһын быһыытынан куорат билиҥҥи аата онтон тахсыбыт. XVII үйэ бастакы аҥаарыгар дьэбириэйдэр олохсуйбуттар, синагога туттубуттар. 1648 сыллаахха Богдан Хмельницкэй сэриитин Максим Кривонос салайааччылаах бөлөҕө Погребище дьэбириэйдэрин өлөртөөбүттэр. 1653 сыллаахха Вишневецкэй кинээс сэриилэрэ Хмельницкэйтэн чугуйан иһэн Погребищены сир ньууруттан суох гыммыттар. XVIII үйэ саҕаланыытыгар дьэбириэйдэн хос олохсуйбуттар, 1765 сыллаахха 664 дьэбириэй баар буолбут. Бу кэмҥэ атыы-эргиэн киининэн биллибит. 1736 уонна 1768 сылларга Погребищеҕа өрө турбут гайдамаактар тохтуу сылдьыбыттар. XVIII—XIX үйэлэргэ Польша биллэр Ржевускайдар уустарын биир салаата олохсуйбут. Манна Адам Ржевускай суруйааччы дьиэ кэргэнигэр икки аатырбыт кыыс төрөөбүттэрэ — Мицкевич уонна Пушкин таптаабыт Каролиналара уонна Эвелина, Бальзак кэргэнэ. == Айылҕата == == Географията == == Климата == == Оройуонунан арахсыыта == == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Commonscat|Pogrebysche}} {{rq|stub}} {{Ukraine-geo-stub}} [[Категория:Украина куораттара]] l8mxtyb4fkvfc9x0qlrxbpjt195lt4o 0 52910 426931 426814 2026-04-03T04:32:30Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 426931 wikitext text/x-wiki "Лис Никита" (langus|УК / Лис Микита) - Украина тутулуга суох буолуу кэнниттэн уһуллар элбэх партийнай мультипликационнай сериал. Сериал «лис Никита»диэн сатирическай остуоруйаларын Иван Франковскай поэматын матыыбыгар уһуллар. Кини 2005 сылтан 2007 сылга диэри "үөрэҕирии «(Проситита) бүтүн аан дойдутааҕы уопсастыбатын сакааһынан оҥоһуллубут. Хартыына бюджета 10 мөл. грн буолла. (атын чахчыларынан 6 мөл. грн). Украинскай телевидениеҕэ көрдөрүү туһунан кэпсэтии барар. [[Билэ:Нэьилиэнньэбит!дьоппуоннар|мини|250px|каадыр из мультсериала]] == Сюжет == {{spoiler}} Сериалга мындыр уонна мындыр лис Никита кэпсэнэр. Араас быһыыны- майгыны, араас кыыллары оҥорор интэриэһинэй түмүктэр тустарынан. ==Персонаж== * Лис Микита (Лис Микита) * Эһэ Веризил (Эһэ Верила) * Козел Базилий (Цапилий) * Саһыл (Саһыл) * Лев * Котлай (Китай Мурлик) * Бөрөлөр (Үйэлэр Тухары) * Куобах (Чычаас Диэкки) * Бөтүүк (Пиибэ) * Бараан (Вивцэ) * Эбисийээнэ Фрузя = = Эпизоды = = Сериал 26 серияттан 15 мүнүүтэлээх: * 1 сиэрийэ»бөрөлөр" * 2 сиэрийэ»Гектор щенок" * 3 серия «бөтүүк» * 4 сиэрийэ»эһэ" * 5 серия «колода» * 6 серия «Котлай». * 7 сиэрия «Спижня» * 8 серия " трибунал» * 9 серия «бириигэбэр» * 10 сиэрийэ «табахсыт» * 11 сиэрийэ «Бурмилов» * 12 серия «олох үгэһэ» * 13 серия " Бөрөлөөх иэдээн» * 14 серия " бараан Патриот» * 15 серия «иистэнэр тирии» * 16 серия «куобах» * 17 сиэрийэ " панаяҕа сурук» * 18 серия «козел Базилий» * 19 сиэрийэ»анды" * 20 серия «халлаантан куолас» * 21 сиэрийэ «дьячка» * 22 сиэрийэ»эбисийээнэ фрузя" * 23 серия»балыктааһын" * 24 серия «колодец» * 25 серия «күрэхтэһии» * 26 сиэрийэ " кини Улуу канцлера» =Интэриэһинэй чахчылар = =интэриэһинэй чахчылар=) * Кыыл- сүөл Хахай ыраахтааҕытыгар кыыһырсыы саҕаланнаҕына "Гриндьоллар "бөлөх ырыата" оранжевой революция гимн оранжевой революция гимн. * Эһэ итэҕэйэн, лиса Никита дэриэбинэҕэ мүөтү уоран барарын саҕана "биһигиттэн сиэттэрэн" диэн ырыа дьиэрэйэр, онно барытын кыайар кыахтанныбыт...» (биһигиттэн ньиэмэс силигилиир, ньиэмэҕэ барытын кыайабыт...) "Океан харыйа" бөлөх. * Мультсериалыгар Иван Франко «лис Никита»айымньытыгар баар бойковскай тылы тутталлар. * Муульсериалга» Океан харыйа«,» бырааттыы Гадюкиннар«,» ААББА «уонна»Гриндьоллар"курдук бөлөхтөр ырыалара бааллар. * Мультфильмҥа национальнай уонна сатирическай таҥастар туһаныллаллар. Холобур, Лиса Никита, күн гуцульскай жилеткаҕа эбэтэр түүҥҥү халпааккаҕа күн тахсар. * Мультсиал 260 мүнүүтэҕэ былааннаммыт, онтон 405 мүнүүтэни оҥорбуттар. * Киинэ музыкальнай фондатын тэрийиигэ Украина композитора Мирослав Скорик кытынна. * Бу мультсиалы оҥорорго 450 тыһыынча уруһуй туһаныллыбыта. * Мультсиалы оҥоруунан 70 анимат дьарыктанар. = = Видео===) * 5 канал "Репортаж [[http://www.youtube.com/watch?v=aCtMYpZBwwA&NR=1 Үп- харчы төннөр. http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928054935/http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= |date=2007-09-28 }}) video.oboz.ua prommon Voice/ anatonst / / and=20070928054935/libus:/ / common voice.lings / alastonsus.ligros / astonson = / 2007-09-28-28 * [[http://www.youtube.com/watch?v=s6IS754GBc4 "Лиса Никита" Трейлер] чунуобунньук өттүгэр =Статьи=====) * [[http://kinokolo.ua/articles/431 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330054032/https://kinokolo.ua/articles/431/ |date=2023-03-30 }} / Украинскай эппиэт. Prophe / anaton / anatos: / / 20070927194514/Кыым / Кыым/ 431 / Д.=2007-09-27- Лети кини 150 сылын көрсө «лис Никита»диэн анимационнай киинэ аһыллыахтаах. Ол эрээри көстүбэтэ ... (Ганж ойуурун ыстатыйата) * [[http://www.bezcenzury.com.ua/ua/archive/10412/cinema/10457.html "лис Никита" - биһиги бириэмэбит Геройа.[ Сатирическай мультсиалы Украина көрөөччүлэр көрүөхтэрэ дуо? (леса Коверзевой статьи) * [[http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash=7dcfd24a6e "лис Никита" көрөөччү күүтэр.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928191723/http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash= 7 = 2007-09-28=2007-28) бырайыагы ылааччы Владимир Кетик (ыстатыйа Елена Угрин) * [[http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} лис Никита элбэх ахсааннаах анимационнай киинэ Геройа] (киинэ тылбааһын Таҥаратыттан ыстатыйа) [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсэрыял)]] [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсерыял)]] bnu39p1q3oisyibou1tlxa1stw7mqm1 0 53743 426933 403867 2026-04-03T06:33:32Z Hwi.padam 28790 logo 426933 wikitext text/x-wiki {{Infobox Company |company_name = Vietnam Electricity (EVN) |company_type = [[Ил хампаанньа]] |company_slogan = |foundation = 1994 |location = {{Флагификация|Вьетнам}}: [[Ханой]] |key_people = Duong Quang Thanh <br />Tran Dinh Nhan [[CEO]] |num_employees = 106,011 (2014) |industry = Уоту оҥоруу уонна батарыы |products = |revenue = [[File:Green Arrow Up.svg|12px]] US$14.6&nbsp;billion (2018) |homepage = [http://www.evn.com.vn/ www.evn.com.vn] |logo=[[File:Vietnam Electricity full textlogo.svg|200px]]}} [[Билэ:Hanoi, 10 March 2019.jpg|мини|уҥа|Төбө офиһа]] '''Вьетнам Электричествота''' (Толору аата: ''Vietnam Electricity Group'', аббревиатурата: '''EVN''', [[Вьетнам тыла|Вьетнам тылынан]]: ''Tập đoàn Điện lực Việt Nam'') диэн Вьетнам ордук бөдөҥ уоту оҥорор хампааанньата. 1994 сыллаахха ил хампаанньа курдук олохтоммута, онтон 2010 сылтан ООО буолбута. EVN хас даҕаны гидростанциялардаах, уонна чоҕунан оттуллар станциялардаах. Толору таһаарыытын кээмэйэ 28169 МВт, дойду таһаарыытыттан 58% тутар, ону тэҥэ үс уоту генерациялыыр хампаанньалары тутар(1,2,3-с GENCOлар), уоту тириэрдэр хампаанньа (National Power Transmission Corporation - EVNNPT) уонна биэс араас регионнарга уоту батарарар хампаанньалары (Хоту, Киин, Соҕуруу, уонна икки улахан куораттарга - [[Хошимин]] уонна [[Ханой]]. [[Категория:Вьетнам тэрилтэлэрэ]] 6sddu68p633pv0apcwqwjhgjx242i22 426934 426933 2026-04-03T06:43:56Z Hwi.padam 28790 426934 wikitext text/x-wiki {{Infobox Company |company_name = Vietnam Electricity (EVN) |company_type = [[Ил хампаанньа]] |company_slogan = |foundation = 1994 |location = {{Флагификация|Вьетнам}}: [[Ханой]] |key_people = Duong Quang Thanh <br />Tran Dinh Nhan [[CEO]] |num_employees = 106,011 (2014) |industry = Уоту оҥоруу уонна батарыы |products = |revenue = [[File:Green Arrow Up.svg|12px]] US$14.6&nbsp;billion (2018) |homepage = [http://www.evn.com.vn/ www.evn.com.vn] |logo=[[File:Vietnam Electricity full textlogo.svg|200px]]}} [[Билэ:Hanoi, 10 March 2019.jpg|мини|уҥа|Төбө офиһа]] '''Вьетнам Электричествота''' (Толору аата: ''Vietnam Electricity'', аббревиатурата: '''EVN''', [[Вьетнам тыла|Вьетнам тылынан]]: ''Tập đoàn Điện lực Việt Nam'') диэн Вьетнам ордук бөдөҥ уоту оҥорор хампааанньата. 1994 сыллаахха ил хампаанньа курдук олохтоммута, онтон 2010 сылтан ООО буолбута. EVN хас даҕаны гидростанциялардаах, уонна чоҕунан оттуллар станциялардаах. Толору таһаарыытын кээмэйэ 28169 МВт, дойду таһаарыытыттан 58% тутар, ону тэҥэ үс уоту генерациялыыр хампаанньалары тутар(1,2,3-с GENCOлар), уоту тириэрдэр хампаанньа (National Power Transmission Corporation - EVNNPT) уонна биэс араас регионнарга уоту батарарар хампаанньалары (Хоту, Киин, Соҕуруу, уонна икки улахан куораттарга - [[Хошимин]] уонна [[Ханой]]. [[Категория:Вьетнам тэрилтэлэрэ]] peukayzkg316gpdmma1qny3udg21xx8 0 55519 426935 412899 2026-04-03T07:05:42Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 426935 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country|native_name=<span style="line-height:1.33em;">Токелау</span>|conventional_long_name=<span style="line-height:1.33em;">[[омук.]] Tokelau</span>|national_anthem=Суох|image_flag=flag of Tokelau.svg|image_coat=Badge of the General Fono of Tokelau.svg|capital=[[Атафу]]|latd=8|latm=33|latNS=S|longd=172|longm=30|longEW=W|largest_city=[[Атафу]]|official_languages=[[Токелау]] уонна [[Английскай]]|demonym=[[Полинезйалар]]|government_type=[[Конституционнай Монархия]]|area_km2=10.12|area_rank=261-с|population_estimate_rank=245-с|GDP_PPP_year=1993|GDP_PPP_rank=228-с|GDP_PPP_per_capita=$1035|currency=[[Саҥа Зеландия Доллара]]|currency_code=NZD|time_zone=[[UTC]] +12|drives_on=Хаҥас өттүнэн|calling_code=690|population_estimate=1499|GDP_PPP=$1,5 мөл.|leader_name1=[[Карл III]]|leader_name2=[[Том Хиггинс]]|leader_title1=Коруол|leader_title2=Администратор}}Токелау ([[Ааҥыл тыла|англ]]. Tokelau) - [[Саҥа Зеландия]] территориялара. Токелау иһигэр 3 арыы киирэр. Токелау [[Чуумпу далай]] буолан турар.<ref>https://web.archive.org/web/20210119055858/https://www.vokrugsveta.ru/encyclopedia/index.php?title=Токелау</ref> == [[Этимология]] == "Токелау" диэн тыл [[Полинезийскай тыл|Полинезийскайтан]] тылбаастаатахха "хотугу тыал" диэн ааттаах. [[1916 сыл|1916]] сыл иннинэ "Юнион арыылара (Сойуус арыылара)" диэн ааттаах этэ. == География == Токелау арыыларга 3 [[атолл]] киирэр - [[Атафу]], [[Нукунону]] уонна [[Факаофо]]. === Климат === Токелау наар куйаас, пассатнай, инчэҕэй. Ахсынньы - Кулун Тутар ыйдарга үгэс буолбатах [[ураган]] буолааччы. === Кэм зоната === Токелау территориялара [[UTC]] [[UTC +12|+12]] кэм зонатыгар тураллар. [[Сайыҥҥы кэм|Сайыҥҥы кэмҥэ]] көспөт. == Устуоруйа == 1889-1916 - [[Улуу Британия]] протектората. 1916-1925 - [[Гилберт уонна Элис колониялар]] ([[Кирибати]] уонна [[Фидьи]]) чилиэнэ этэ. 1925-билигин - [[Саҥа Зеландия]] территориялара. [[Билэ:Union Island.jpg|мини|"Юнион арыылара" (1916-1949)]] == Административнай салаалара == {| class="wikitable" |+ !№ !Атолл !Болуоссат !Население<ref>https://www.tokelau.org.nz/site/tokelau/files/TokelauNSO/2016Census/TokelauCensusTechnicalRelease1E.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190502230543/https://www.tokelau.org.nz/site/tokelau/files/TokelauNSO/2016Census/TokelauCensusTechnicalRelease1E.pdf |date=2019-05-02 }}</ref> |- |1 |Атафу |2.03 км² |541 |- |2 |Нукунону |5.46 км² |452 |- |3 |Факаофо |2.63 км² |506 |- ! colspan="2" |Барытын холбоон !10.12 км² !1499 |} == Население == [[Билэ:Tokelau Islands.png|мини|Токелау картата]] Национальнай састаап: [[Полинезиецтар]], [[Англосаксоннар|Англичааннар]] уонна [[Полинезиецтар]] потомоктара ([[Метис|метистар]]). Итэҕэллэр: [[Христианство]]: [[Кальвинизм]], [[Католицизм]]. {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |Тохсунньу 1 күнүгэр [https://www.tokelau.org.nz/site/tokelau/files/TokelauNSO/2016Census/TokelauCensusTechnicalRelease1E.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190502230543/https://www.tokelau.org.nz/site/tokelau/files/TokelauNSO/2016Census/TokelauCensusTechnicalRelease1E.pdf |date=2019-05-02 }} |- !2011 !2016 |- |1411 |1499 (+88) |} == Баһаарыылар == [[Категория:Географияҕа сыһыаннаах ыстатыйалар]] [[Категория:Океания дойдулара]] <references />{{Океания|state=Токелау}} 4rmjck5lnze7bhjvygpwln1c5oa2oow 0 57337 426927 426415 2026-04-02T20:32:09Z Xaahax 10090 Тупсарыы 426927 wikitext text/x-wiki Дьон өйө-санаата сайдан, үөрэҕи, билиини баһылаан, науканы сайыннаран истэхтэринэ саҥаны айыыны оҥороллоро элбээн өйү-санааны буккуйааччылары өссө эбии оҥорон, тупсаран, күүһүрдэн иһэллэриттэн олору туһанааччылар тулуурдара, туттунар күүстэрэ улаатан биэрэн иһэрэ ирдэнэр көрдөбүл буолар. Айылҕаҕа “Туох барыта икки өрүттээх” диэн этии туттулларынан үчүгэй эбиллэн, күүһүрэн истэҕинэ куһаҕан эмиэ кыратык да хаалсыбакка улаатан иһэр. Дьон оҥорор, тутар күүстэрэ эбиллэн истэҕинэ алдьатарга аналлаах атомнай буомбалара өссө күүһүрэн биэрэр. Урукку, сэбиэскэй былаас кэмигэр өйү-санааны улаханнык буккуйааччы арыгы эрэ эбит буоллаҕына, билигин араас элбэх наркотиктар тарҕанан өссө күүскэ өйү буккуйар, көтүтэр кыахтаннылар. Наркотик диэн киһи өйүгэр-санаатыгар күүстээх дьайыылаах эмп. Мөлтөх наркотиктары айылҕаҕа үүнэр үүнээйилэртэн куурдан, хатаран, переработкалаан оҥороллор. Наука сайдан иһиитэ күүстээх, синтетическэй наркотиктары элбэтэн иһэр. Ыарыыны уҕарытар сыалынан эмкэ эмиэ элбэхтик туһанылларыттан наркотиктары үгүс дойдулар оҥостоллор эрээри, көҥүл атыыга таһаарбакка боболлор. Аҥардастыы бобуу куһаҕанын быһааран Европа сорох дойдуларыгар мөлтөх дьайыылаах марихуана диэн наркотигы туһанарга көҥүллээн эрэллэр.  Дьон олоҕор аҥардастыы бобууну туһаныы төттөрү дьайыыны оҥорор. Оҕо туох бобуулааҕы булууга өйүн-санаатын туһулаатаҕына, баҕа санааҕа кубулуттаҕына, улаатан баран ол баҕа санаатын толорор кыаҕа улаатан хаалар. Көҥүл атыыга бобо, хаайа сатыылларыттан ырыынакка наркотик элбэх барыһы биэрэр ураты табаарга кубулуйан сылдьар. Сыаната үрдээн эрэ иһэриттэн уоран, кистээн атыылааччылар элбэхтэр. Араас ханаалларынан барыларынан айыыны оҥорор санаалаах эдэрдэргэ тарҕанар. Дьон, ордук эдэрдэр туһалаах, киһилии үлэни булбаттарыттан наркотик тарҕатыытынан дьарыктаналлара үксээтэ. Оҕолор улаатан, бэйэлэрин билинэн истэхтэринэ ханнык эрэ уратыны, саҥаны айыыны оҥорор санаалара элбиир. Табаах тардаллар, арыгы иһэллэр, наркотиктары боруобалыы оонньуу сылдьаннар ылларан хаалаллара эбиллэн иһэр. “Айыы үчүгэй”, “айыыны оҥорон ис” диэн сымыйанан этэн тыл үөрэхтээхтэрэ саха оҕолорун, эдэрдэри үөрэтэллэриттэн билигин эдэр наркоманнар эбиллэн иһэллэригэр тириэртилэр. Эдэрдэр саҥаны айыыны оҥорор санаалара элбэҕиттэн үгүс киинэлэргэ көрөр наркотиктарын боруобалыы оонньуу сылдьан ылларан хаалан иһэллэриттэн наркоманнар элбээн иһэр буоллулар. Сахалар сайдыахтарын, өйдөрө-санаалара туруктаах буолуон баҕараллар. Эдэрдэр өйдөрүн-санааларын харыстыыр, куһаҕантан көмүскүүр туһугар “айыы үөрэҕэ” диэн сымыйа үөрэҕи тохтоттоххо табыллар буолбутун төрөппүттэр билиэхтэрэ этэ. Хас биирдии төрөппүт оҕотун харыстыыр санаата элбэх. Араас куһаҕан сабыдыаллартан тэйитэ, хаххалыы сатыыллар. Бу “айыы үөрэҕэ" диэн сымыйа үөрэх эдэрдэри куһаҕаҥҥа тириэрдэрин төрөппүттэр биллэхтэринэ тохтотор кыахтаахтар. Мин бары үлэлэрбинэн бу үөрэх албынын, сымыйатын арыйан саха дьонугар тириэрдэбин. Оҕо төрөппүтүттэн атыҥҥа кимиэхэ да наадата суох. Салайааччылар да, тыл үөрэхтээхтэрэ да оҕо хайдах киһи буола улаатан тахсарыгар букатын кыһамматтар, ханнык эрэ саҥаны, ураты тыллары булан оҥорон хата албынныы эрэ сатыыллар. Сахалар оҕо сайдан, саҥаны билэн иһэр өйүн-санаатын хайдах харыстыыры былыргыттан билэллэр. Ол үөрэхтэрин таҥара үөрэҕэр киллэрэн “Айыы диэмэ”, “Айыыны оҥорума” диэн этэн туһаналлар. Дьон олохторо саҥаны айыыны оҥорон иһэллэриттэн туруга суох буолууга тиийэн хаалар. Атомнай буомбаны оҥостуу олус улахан саҥаны айыы буолан бары кыахтаах дойдулар атыттартан көмүскэнэбит диэн ааттаан оҥосто сатыыллар. Бу буомбалара сэриигэ туттулларыттан эрэ буолбакка, туохтан эрэ сылтанан эстэн хааллахтарына ханна куотан, саһан быыһаналларын кыайан тобулбакка, быһаарбакка эрэйдэнэллэрэ элбээтэ. Оҕо аан маҥнай киһилии быһыылары оҥорорго үөрэнэн, киһи буолууну баһылаан баран оҥорор айыылара сиэри таһынан барбакка, олоххо туһаны аҕалалларын билэн, ити хааччаҕы оҥорбуттар. Оҕо өйө-санаата сайдарынан саҥаны айыыны оҥорор санаата элбэҕиттэн үчүгэй да, куһаҕан да саҥаны айыыны оҥорор кыаҕа улаатан хаалар. Олох уопутун ситэ билэ илигиттэн оҥорорго судургутун, дөбөҥүн булан, куһаҕаны оҥорон кэбиһэр кыаҕа улаатан хааларыттан аналлаах хааччахтаннаҕына табыллар. Бу хааччахтары сахалар быһааран; сиэр уонна киһи быһыыта диэн ааттаан таҥара үөрэҕэр киллэрэн туһана сылдьаллар. Саха сиригэр атын уобаластартан наркотиктары аҕала тураллар. Ордук Амурскай, Иркутскай уобаластартан айаннаан кэлэр массыыналарга кистээн тиэйэн аҕалаллар. Быраабы харыстыыр органнар сотору-сотору туталларын туһунан суруйаллар. “Олоҕу саҥаттан саҕалыыр хаһан да хойут буолбат” диэн ыстатыйаҕа Серафим Иванов бэйэтэ наркотикка ыллара сыһан баран өрүһүнэн, наркоманнары көннөнөр суолга туруммута суруллубут. Холобурун ыллахха, 2016 сыллаахха наркотигы кытта сибээстээх 661 буруй оҥоруллубут, ол түмүгэр 56,2 киилэ наркотик булуллан тутуллубут. Дьокуускай куоракка эдэр ыччаттар ордук дезоморфины булан боруобалыыллар эбит. (1,8). Оҕо өйүн-санаатын харыстааһын диэн кыра эрдэҕинэ ийэ кутун үчүгэй, киһилии быһыылары оҥотторон, оннук үгэстэргэ иитии ааттанар. Ийэ кута үчүгэй, киһилии быһыыларга иитиллибит оҕо улаатан баран сиэри таһынан барар, куһаҕан быһыылары оҥорбот кыахтанар. Бары оҥорор быһыыларын үчүгэй үгэстэргэ иитиллибит ийэ кута хонтуруоллуу, көннөрө сылдьарыттан куһаҕаны, билбэтин оҥороро аҕыйыырын сахалар туһаналлар. Наркотиктар киһи өйүгэр-санаатыгар дьайыылара өй-санаа көтөн хаалан көҥүл барыытыгар тириэрдэр. Эдэр киһи өйүн-санаатын көҥүл, босхо ыытаары уонна ханнык эрэ саҥаны, урут билбэтин оҥороору наркотиктары боруобалаан көрүөн сөп. Оҕону “Айыыны оҥор” диэн үөрэтии оҕо элбэхтик киһи билбэтин, оҥорботун оҥоро сатыырыгар тириэрдэринэн үгүстүк сыыһа-халты туттунарын тэҥэ, наркотиктары боруобалааһыҥҥа тиийэн наркоман буолан хаалыан сөбүн үөскэтэр. Киһи билбэтэ, оҥорбото диэн айыы буоларын эмиэ билэр курдукпут эрээри, тыл үөрэхтээхтэрэ бу тыл дьайыытын билбэттэриттэн саха дьонун барыларын албынныы сылдьаллар. Бу “айыы үчүгэй” диэн сыыһа үөрэх дьайыыта эдэрдэр буруйу, куһаҕан быһыылары оҥороллорун элбэтэр. Билигин дойду оҕо иитиитигэр улаханнык кыһаммат кэмэ кэлэн турар. Хас биирдии төрөппүт оҕотун өйө-санаата туруктаах буоларыгар, инникигэ эрэллээх баҕа санаатын толороругар бэйэтэ эрэ урут бастаан кыһанарын кыра эрдэҕиттэн өйдөттөҕүнэ табыллар. Биһиги сахалар таҥарабыт үөрэҕэ эрэ оҕо өйө-санаата сайдан иһэн уларыйыытын уратыларын табатык быһаарар. Таҥара үөрэҕин ылынан, оҕону сахалыы үөрэтии туһалыа этэ. Өйү-санааны наркотик дьайыытыттан харыстааһын диэн онно киирэн биэрбэт буолуу ааттанар. Тулуура улахан, кыратык ылларбыт киһи бэйэтин өйүн-санаатын күүһүнэн быраҕан кэбиһэр кыахтанарын туһаныы эрэйиллэр. “Саха өһөс, онтон оҕото өссө өһөс” диэн өс хоһоонун туһанар дьон кэлэр көлүөнэлэрэ ордук өһөс, тулуурдаах буола улааталларыттан өй-санаа буккуйааччыларыгар киирэн биэрбэт кыахтарын улаатыннарар. Экономика сайдан, тупсан, саҥаны айыылар олоххо киирэн иһиилэрэ наркотиктары өссө элбэтэн, дьайыыларын күүһүрдэрэ дьон олоҕор уустуктары оҥоруон сөбө улаатан иһэр. Элбэх дойдулар атомнай буомбалара араас ракеталарга угуллан бэлэмнэнэн, биир кунуопканы эрэ баттыыры кэтэһэн турдахтарына, наркотик өйгө-санааҕа дьайыытыттан Аан дойду олоҕо тутуллара аһара улаатар. Биир эмэ наркоман хаһан да туолбат ыра санаатын толороору биир кунуопканы эрэ буолбакка хаһы да баттыалыан сөбө дьоҥҥо кэлэн иһэр куттал аһара улаханын биллэрэр. (2,132). Наркотик куһаҕан дьайыытыгар киирэн биэрбэт туһугар оҕо ийэ кута үчүгэй быһыылары оҥорууга иитиилээх, туруктаах өйдөөх-санаалаах, тулуурдаах буола улаатара ирдэнэрин төрөппүттэр билэн оҕо иитиитигэр, үөрэтиитигэр ирдэнэр көрдөбүлү улаатыннаран, кытаатыннаран биэриэхтэрэ этэ. (3,89). == Туһаныллыбыт литература. == 1. “Киин куорат” хаһыат. 19.07.2018. 2. Каженкин И.И. Өй көтүүтэ. – Дьокуускай: ГБУ РС(Я) “Бизнес-инкубатор”, 2018. – 152 с. 3. Каженкин И.И. Өй буккуллуута. - Дьокуускай: Ситис, 2026. - 108 с. [[Категорияларынан көрдөөһүн]]: Өй-санаа. 4hleybgpmv7lgffo8y2hacjfpbirmxx 4 57974 426909 426798 2026-04-02T15:22:21Z Il Nur 6088 /* Күрэс кыттааччылара */ 426909 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Биики-саас — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Билэ:CEE_Spring_Logo_vertical-t.svg|150px]]</div> |subheader = «'''Биики-саас — 2026'''» — Бикипиэдьийэҕэ ыстатыйа суруйууга аналлаах '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' аан дойдутааҕы күрэс, сааскы 72 хонук иһигэр ыытыллар (ыам ыйын 31 күнүгэр диэри). Соруга — Европа дойдуларыгар баар Бикипиэдьийэлэр ыккардыларыгар доҕордоһуу ситимин тупсарыы, аттынааҕы судаарыстыбалар тустарынан билиини хаҥатыы, Саха сирин туһунан атын тылынан суруллубут ыстатыйалары элбэтии. |body = == Быраабылата == * Бэлиэтэммит кыттааччылар бары кытталлар (хаһан бэлиэтэммититтэн тутулуга суох). * Маннык көрдөбүлгэ хоруйдуур ыстатыйалар ааҕыллаллар: ** '''Ыстатыйа саха тылынан 2026 сыл кулун тутар 21 күнүттэн ыам ыйын 31 күнүгэр диэри (UTC кэминэн) суруллубут буолуохтаах.''' ** '''Ыстатыйа тиэмэтэ манна баар тыллыктартан ылыллара ордук (атын ыстатыйа бу дойдуларга сыһыаннаах буоллаҕына эмиэ аахсыллар, ол эрээри баала кыра буолар).''' ** Ыстатыйаны эн саҕалаабыт буолуохтааххын. Уруккуттан баар ыстатыйа омоонун тупсарбыт буоллаххына уруккуттан ыйааһына 80 бырыһыантан тахса баайт эбиллибит буолуохтаах. '''(Саха сиригэр сыһыаннаах ыстатыйа күрэскэ кыттыбат).''' ** Саҥа ыстатыйаҕа 2500 байттан ордуга суох буолуохтаах ** '''Ыстатыйа [[Бикипиэдьийэ:Суолта|суолталаах]] буолуохтаах, [[БП:ТС|төрүтэ]] баар буолуохтаах.''' ** Ыстатыйаҕа суһаллык биитэр төрдүттэн тупсарар туһунан халыып туруо суохтаах (холобур, {{tl|Тус чинчийии}}, {{tl|Кытыга суох сыһыан}}, {{tl|Сигэтэ суох}}, {{tl|Төрүтэ суох}} уо.д.а.). ** Хас биирдии ирдэбилгэ хоруйдуур ыстатыйа 1 баалы ылар, кээмэйэ 3 килобаайты куоһарбыт ыстатыйаҕа — 2 баал, викификациятын таһыма үрдүк ыстатыйаҕа — 3 баалга диэри (сигэлэрэ элбэҕэ, ойуулардааҕа, халыыптардааҕа учуоттанар). Ол аата биир ыстатыйа бииртэн алтаҕа диэри баалы ылыан сөп. Ыстатыйалары сыаналааһын түмүгүнэн саамай элбэх баалы ылбыт (ол аата үрдүк бааллаах элбэх ыстатыйаны суруйбут) үс кыайыылаах быһаарыллыаҕа. * Үөһэ этиллибит үс кыайыылаахтан ураты эбии маннык кыайыылаахтары быһаарыахпыт: ** Бастыҥ саҥа ыстатыйа; ** Бастыҥ саҥа кыттааччы (күрэс саҕаланыан иннинэ 400 көннөрүүттэн аҕыйаҕы оҥорбут киһи кыттар). * '''Саҥа ыстатыйа ырытыы сирэйигэр бу халыыбы эбэҕит:''' <pre>{{Биики-саас 2026 |кыттааччы= |тиэмэ= |тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду= |дойду2= |дойду3= }}</pre> * Маны таһынан эбии көҕүлүүр номинациялар уонна бириистэр баар буолуохтарын сөп. == Дьүллүүр сүбэ == * {{u|Sauit}} (Чурапчы) * {{u|Il Nur}} (Казань) == Суруллар ыстатыйалар == {{div col|3}} [[Билэ:Flag_of_Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Albania| Албания — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Armenia|Армения — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния уонна Герцеговина — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Georgia|Грузия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Greece|Греция — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kosovo|Косово — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырыым татаардара — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Latvia|Латвия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Lithuania|Литва — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of the Republic of Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/North Macedonia|Хотугу Македония — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Poland|Польша — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Russian_Federation|Россия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Билэ:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния уонна Молдавия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Republika Srpska|Серб Өрөспүүбүлүкэтэ — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Serbia|Сербия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татаардар — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Турция — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Ukraine|Украина — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Сыгааннар (рома) — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Czech_Republic.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Czech Republic|Чехия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Esperantujo|Эсперанто — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Estonia|Эстония — Суруллар ыстатыйалар]] {{div col end}} == Бириис == Биэс ордук көхтөөх кыттааччы энциклопедияҕа сыһыаннаах бириис тутуо. |footer = }} == Күрэс кыттааччылара == Ыстатыйаны суруллубутун кэннэ манна баар табылыыссаҕа киллэриллиэхтээх (күрэс кыттааччылара бэйэлэрэ угаллар). Күрэскэ табылыыссаҕа киирбит ыстатыйалар эрэ кытталлар (өскөтүн табылыыссаны сатаан толорботоххутуна, тэрийээччилэргэ уталыппакка биллэриҥ). Суруллан бүтэ илик ыстатыйаны табылыыссаҕа угумаҥ. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Кыттааччы ! Ыстатыйа ! Ыстатыйа ахсаана !Дойдулар испииһэктэригэр киирбит ыстатыйа ахсаана ! Баалын ахсаана !Миэстэ |- | {{u|FonzuHarp}} | [[Куолаһа суох билабальнай плозив]] • [[]] • [[]] |1 | | | |- | {{u|Ojkhol}} | [[Худяков Иван Александрович]] • [[Игнатов Лев Николаевич]] • [[]] |2 | | | |- | {{u|~2026-19667-97}} | [[Рымбаева Роза Куанышевна]] • [[Игнатова Кюнна Николаевна]] • [[Ашрапова Лидия Леонтьевна]] • [[Иннокентьева Нюргуяна Николаевна]] • [[Иннокентьева Мария Николаевна]] • [[Федорова Лена Валерьевна]] |6 | | | |- | {{u|Sauit}} | [[Госдуума ]] • [[]] • [[]] |1 | | | |- | {{u|Xaahax}} | [[Моҕоллор ]] • [[]] • [[]] |1 | | | |- | {{u|Qohlt}} | [[Персия хомото]] • [[]] • [[]] |1 | | | |- | {{u|~2026-17732-84}} | [[Өскэмэн]] • [[]] • [[]] |1 | | | |- | {{u|}} | [[]] • [[]] • [[]] |1 | | | |} {{быһаарыылар}} [[Категория:Күрэс:Биики-саас]] == Күрэс аан дойдутааҕы хаамыыта == * [[File:Fisher iris versicolor sepalwidth.svg|40px]][[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Statistics|Дойдуларынан статистика]] 3v2jxnfm65cbeupwpz3ded4pinnekas 0 58127 426926 426405 2026-04-02T20:21:20Z Xaahax 10090 Тупсарыы 426926 wikitext text/x-wiki Аһыыр ас киһи күннээҕи эньиэргийэтин ороскуотун саптаҕына, тэҥнэһиини оҥордоҕуна эрэ олоҕо табыллар, уһуннук үлэлиирэ, туһалааҕы оҥороро ситиһиллэр. Арыгы элбэх эньиэргийэлээх, күүһү эбээччи уонна өйү-санааны буккуйааччы аһылык буолар. Оҕо улаатан иһэн тулуура эмиэ улааттаҕына кээмэйин билэн аһаатаҕына, аһара иһэн кэбиспэтэҕинэ эрэ туһалааҕа, үчүгэйи оҥороро арыллар. (1,16). Арыгыны аһара иһэн кэбиһии ночоотун, ороскуотун, өйү-санааны буккуйарын, ыарыыга тириэрдэрин дьон бары билэллэр. “Туох барыта икки өрүттээх” диэн айылҕа төрүт тутулугун тутуһа сырыттахтарына, хаһан даҕаны аһара иһэн кэбиһэн аҥар өттүн диэки халыйан хаалбатахтарына эрэ табыллар. Илиитинэн күүскэ үлэлиир, тиритэр-хорутар киһи элбэҕи аһыыр, ас амтанын, туһалааҕын, тиийимтиэтин билэр. Кыһыҥҥы бытарҕан тымныыга оттук маһы кэрдэн сылайбыт киһи 100 кыраам водканы аһыы олорон истэҕинэ күүһэ-уоҕа эбиллэн, оннугар түһэн эбиэт кэнниттэн өссө күүскэ үлэлиир кыахтанар. Арыгы элбэх иҥэмтэлээҕиттэн сылааны таһаарарга, эньиэргийэни эбинэргэ, санааны көтөҕөргө туһата лаппа улахан, биллэрдик көмөлөһөр, онтон аһара элбэҕи иһэн кэбистэххэ өйү-санааны күүскэ буккуйарын тэҥэ, күүһү эбэн биэрэриттэн сыыһа-халты туттунууну үөскэтиэн сөп. Бултуу сылдьан киэҥ сири тэлэһийэ хааман сылайан, элэйэн нэһиилэ үүтээнин буолбут булчут аһылыгар кыратык водка истэҕинэ сылаата тахсан, күүһэ-уоҕа оннугар түһэн утуйан туран баран өссө ыраатан бултуу барар кыахтанар. Аһылык киһиэхэ күүс, сэниэ эбэр. Эньиэргийэ төһө ороскуоттанарыгар сөп түбэстэҕинэ, аһара барбатаҕына эрэ табыллар. Аһара элбэҕи аһыыр киһи уойан, мөлтөөн барарын бары билэбит, үгүстэр, уойан ыалдьыахтарын баҕарбаттарыттан сэрэнэ, аҕыйахтык аһыы сатыыллар. Киһиэхэ этин-сиинин аһара аһаан кэбиһэр баҕа санаатын туттунар, тохтотор күүһэ хайаан да баара эрэйиллэр. Арыгыга эньиэргийэтэ элбэҕиттэн кэмнээн көрөн иһэ үөрэммит киһи барыһырар, бу эньиэргийэни табан туһанар кыахтанар. Аһара элбэҕи испит, итирбит киһи аны күүһэ киирэриттэн онтун көрдөрө сатыыра таһынан барыан сөбүттэн сыыһа-халты туттунара үөскээн быстах быһыыга түбэһиэн сөбө улаатар. Киһи өйө-санаата сайдан, күүһүрэн, тулуура, өсөһө улаатан арыгы оҥорор албыныгар, санааны аһара көтөҕөрүгэр киирэн биэрбэт кыах-таннаҕына эрэ сайдыыны ситиһэн олоҕор тупсууну киллэрэрэ кыаллар. Арыгыны кэмнээн, мээрэйин билэн испэт киһи өйө-санаата татыма, тиийиммэтэ, тулуура аҕыйаҕа биллэн тахсар. Сэбиэскэй былаас кэмигэр арыгыһыттар элбэхтэриттэн арыгыны кытта охсуһуу кытаанах, дьэбир этэ. Ол кэмҥэ ЛТП диэн үлэнэн көннөрүнэр аналлаах лааҕырдары үлэлэтэр этилэр. Арыгыны аһара иһээччилэри, аанньа үлэлээбэттэри онно илдьэн мунньан ыган-хаайан үлэлэтэн, көннөрө сатыыллара кылгастык да буоллар, син туһалыыра. Ол кэмҥэ арыгы иһиитин туһунан араас анекдоттары айаллара. Ордук биллэринэн “Үс буолан иһиэххэ”, “Босхо арыгыны язва ыарыылаахтар уонна арыгыны испэттэр элбэҕи иһэллэр” диэн бааллара оччотооҕу киһи өйүн-санаатын быһаараллара олохторугар сөп түбэһэр этэ. Арыгыны бобо-хаайа сатыылларыттан, сотору-сотору суох буолан хааларыттан биирдэ эмэ онтон-мантан буллаллар эрэ элбэҕи иһэннэр итирэллэрэ, содуомнууллара үксээн тахсара. Арыгыны кэмнээн иһэргэ киһи тулуура, өсөһө элбэҕэ, бэйэтин туттунар күүһэ улахана туһалыыр. “Саха өһөс, онтон оҕото өссө өһөс” диэн өс хоһооно улахан тулуурдаах, өһөс киһини улаатыннарарга аналлаах сахалар уһун үйэлээх билиилэрэ буолар. Бу өс хоһоонун тутуһаннар саха дьоно бытарҕан тымныылаах хоту дойдугу баһылаан, сайыннаран олохторун оҥостон олороллор. “Арыгыны букатын иһимэ” диэн этии эмиэ сымыйалааһын, дьону албынныы сатааһын буолар. Бары сөбүлүүр, куруук иһэр кефирдэрэ, кымыстара эмиэ кыра арыгылаахтар. Былыргылар суруйалларынан көөнньөрүүлээх кымыстан итирэллэр эбит. Киһи иһэ ас буһарарыгар бэйэтэ кыра кээмэйдээх арыгыны оҥорон таһаарарын аныгы наука бигэргэппитэ. Арыгыны бобо-хаайа сатааһын диэн таах-сибиэ айдаан, ким эрэ бэйэтэ биллэрин, аатырарын туһугар атыттары кыһарыйа сатааһына буолар. Маннык албыҥҥа “Туох барыта икки өрүттээх” диэн этиини халбаҥнаабакка эрэ тутуһар сахалар киирэн биэрбэттэрэ эрэйиллэр. Арыгы бу этиигэ сөп түбэһэн икки өрүттэнэр: А. Киһи санаатын көтөҕөр, күүһүгэр күүс эбэн биэрэр. Б. Аһара элбэҕи иһэн кэбистэххэ киһи өйө-санаата буккулларын тэҥэ, араас сыыһа-халты туттунуулары оҥоруон сөп. Арыгыны төһөнү иһэрин киһи бэйэтин өйүнэн-санаатынан салайтаран быһаарара уонна ону олоҕор тутуһара киһи буолуу үөрэҕин тутаах көрдөбүлүнэн ааҕыллар. Арыгыны бобуу сыыһа, халыйыыны үөскэтии буолар. Биирдэ эмэ санаатын көтөҕөөрү, күүс киллэринээри сөбүгэр иһиэн баҕарбыт киһи арыгыны булан испэтэ дьону атаҕастааһын, аһыырга бырааптарын кэһии буолар. Арыгыны боппокко эрэ дьон өйүн-санаатын сайыннаран, олохторугар ситиһиини оҥороллоругар баҕа санааларын үөскэтэн, тулуурдарын, туттунар күүстэрин улаатыннаран биэрии эрэйиллэр. Кыра, саҥа улаатан эрэр оҕолору дьиэлэригэр арыгы иһэр төрөппүттэр куһаҕан үгэскэ үөрэппэт буолуулара тарҕаныыта арыгыһыттар аҕыйыылларыгар тириэрдэрин бары билэн туһаныахтара этэ. (1,32). Кыра эрдэҕиттэн тулуурга, бэйэтин билинэн тохтотунарга иитиллибит, үөрэммит оҕо, киһи арыгы иһэр быстах баҕатын уодьуганнаан, туттунан тохтотор кыаҕа улаатар. “Саха өһөс, онтон оҕото өссө өһөс” диэн тулуурдаах буолууга үөрэтэр өс хоһооно оҕолор улаатан төрөппүттэрин туохха барытыгар, үлэҕэ эмиэ баһыйар кыахтаналларын үөскэтэринэн оҕолору иитэргэ, үөрэтэргэ куруук туттулла сылдьыа этэ. Арыгы өйү-санааны буккуйарыттан тулуурдара аҕыйахтар элбэҕи иһэн итирэн хаалалларыттан уонна содуомнары оҥороллоруттан куһа-ҕан өйдөбүлэ элбээн хаалбыт. Бэйэлэрэ арыгыны оҥостор норуоттар тулуурдара улаатан аһара испэт буолууну ситиспиттэрэ, онтон бэйэ-лэрэ оҥостубаттар аһара иһэн кэбиһиигэ оҕустараллара ордук элбэх. Ол курдук, хантан эрэ тиэллэн кэлэр арыгы биирдэ баар, онтон суох буолан хааларыттан арыгыны буллахтарына элбэҕи иһэн кэбиһэллэр. Киһи арыгыны иһэрэ 4 суол улахан тутулуктаах: 1. Санаатын көтөҕөөрү, күүһүрдээри. 2. Араас санаарҕабыллары умнаары. 3. Доҕоттору кытта кыттыһаары. 4. Үөрүүнү үллэстээри. Бу арыгыны иһии тутулуктарыттан бастакы тутулук киһи өйүгэр-санаатыгар дьайыыта улаханыттан уонна кыаҕа суох киһи санаата түһэрэ кыра аайыттан элбэҕиттэн, арыгыны маннык кэмҥэ иһии түргэнник арыгыһыт буолууга тириэрдиэн сөп. Арыгы дьайыыта киһи санаатын түргэнник көтөҕөрүттэн элбэхтик санаата түстэҕин аайы иһэ сылдьара үөскүүрүттэн арыгыга ылларыан сөп. Арыгыны элбэхтик иһии хаһан баҕарар куһаҕаҥҥа тириэрдэр. Киһи этэ-сиинэ арыгы диэн аһылыкка үөрэнэн хааллаҕына, аны арыгыта суох табыллыбат, аһаабат буолуу кэмэ тиийэн кэлиитэ арыгыга ылларыы кэлбитин биллэрэр. Оҕо улаатан иһэн төһө арыгыны доруобуйатыгар буортуну оҥорбот гына иһиэххэ сөбүн үөрэтэн билэрэ уонна куруук туһана сылдьара эрэйиллэр. Арыгы киһиэхэ хайдах дьайарын билбэт оҕо ханнык эмэ хампаанньаҕа кыттыһан үөрбүтүн омунугар аһара элбэҕи иһэн итирэн хаалан онно-манна, быстах быһыыга түбэһиэн сөбө оҕону эрдэттэн үөрэтэн биэрии ордугун, туһалааҕын дакаастыыр. Киһи тулуурдааҕа, туттунар күүһэ улахана арыгыны төһөнү иһэрин хонтуруоллана сылдьар кыаҕын улаатыннарар. Арыгыны кэмин билэн иһэр, аһара элбэҕи испэт, тулуурдара улахан дьон элбэхтэр. Арыгы киһи өйүн-санаатын буккуйааччы буоларынан киһи бэйэтин кыаҕын билинэн туһанара, кэмнээн иһэрэ эрэйиллэр. (2,86). == Туһаныллыбыт литература. == 1. Каженкин И.И. Өй көтүүтэ. – Дьокуускай: ГБУ РС(Я) “Бизнес-инкубатор”, 2018. – 152 с. 2. Каженкин И.И. Өй буккуллуута. - Дьокуускай: Ситис, 2026. - 108 с. [[Категорияларынан көрдөөһүн]]: Өй-санаа. n0lpjym2ultwsrxmir9nwzu7hq83yd8 1 58206 426918 426782 2026-04-02T15:27:23Z Il Nur 6088 426918 wikitext text/x-wiki {{Биики-саас 2026 |кыттааччы=~2026-19667-97 |тиэмэ= культура|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Арассыыйа |дойду2= |дойду3= }} Иннокентьева Нюргуяна Николаевна – худуоһунньук, Кыргыз Өрөспүүбүлүкэтин культуратын туйгуна. 1974 с. тохсунньу ый 20 күнүгэр Дьокуускай куоракка саха норуотун худуоһунньугун Иннокентьев Николай Николаевич дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. Дьокуускай № 2 орто оскуолатыгар үөрэммит. 8 кылаас кэнниттэн художественнай училищеҕа киирэр. 1993 с. Москваҕа В.И. Суриков аатынан Государственнай академическай художественнай институтка үөрэнэ киирэр, 2002 с. В.М. Сидоров мастерскойун туйгун сыанаҕа бүтэрэр. Институту бүтэрэн баран Бишкеккэ (Кыргызстан) кэргэнин дойдутугар көһөр. Кэргэнэ Аскар Турумбеков – Кыргыз Өрөспүүбүлүкэтин биллиилээх скульптора, культура туйгуна, наука уонна техника уобластарыгар государственнай премия лауреата. Үс кыыс оҕолоохтор. Нюргуяна Николаевна 2003 сылтан бэттэх Кыргыз Өрөспүүбүлүкэтин худуоһунньуктарын Союһун чилиэнэ. Аан Дойду уонна өрөспүүбүлүкэ үрдунэн ыытыллар быыстапкаларга көхөөхтүк кыттар. Кини үлэлэрэ Кыргызстан судаарыстыбаннай музейдарыгар уонна дьон чааһынай коллекцияларыгар тураллар. 2005 сылтан ыла С.А. Чуйков аатынан художественнай училищеҕа живопись уонна композиция предметтэрин биэрэр. Бу үөрэх тэрилтэтигэр өр сылларга живопись уонна композиция хамыыһыйатын бэрэсэдээтэлинэн үлэлээбитэ. 2013 с. Кыргызстаҥҥа олорор сахалар «Олоҥхо» диэн уопсастыбаннай тэрилтэни арыйаллар, диаспора бастакы бэрэсэдээтэлинэн ананар. Быыстапкалара: • 1995 с. – өрөспүүбүлүкэтээҥҥи сааскы быыстапка, КГМИИ, Бишкек; • 1999 с. – ЦДРИ устудьуоннарын быыстапкалара, Москва; • 2002 с. – «Весенний салон» Арассыыйа куонкурустарыгар бастаабыт худуоһунньук дьахталлар быыстапкалара, Москва; • 2003 с. –Аан дойдутааҕы художественнай салон «ЦДХ-2003», Москва; • 2004 с. – «Жети сезим», Бишкек; • 2005 с. – персональнай быыстапка, Бишкек; • 2006 с. – персональнай быыстапка, Бишкек; • 2007 с. – «Молодые художники России», Москва; • 2007 с. – «Кошой-Коргон» пленэр түмүгүнэн быыстапка, Бишкек; • 2007 с. – «Молодость» (СНГ форумун чэрчитинэн), Алма-Ата; • 2009 с. – персональнай быыстапка, Бишкек; • 2010 с. – Кыргызстан худуоһунньук дьахталларын ассоциациятын быыстапката, Бишкек; • 2016 с. – Анталияҕа (Турция) быыстапка; • 2018 с. – Ч. Айтматов 90 сылыгар аналлаах быыстапка, Бишкек; • 2019 с. – «Многогранная цивилизация – единый путь» ШОС саммитын чэрчитинэн быытапка, Бишкек; • 2020 с. – «Новый Соцреализм», Бишкек; • 2021 с. – «Ковид-19», Бишкек; • 2021 с. – ООН көмөтүнэн Баткеҥҥа буолбут сыдьааҥҥа аналлаах быыстапка, Бишкек; • 2021 с. – «Новый Соцреализм-2», Бишкек; • 2022 с. – «Новый Соцреализм-3», Бишкек; • 2023 с. – ТЮРКСОЙ тэриллибитэ 30 сылыгар аналлаах быыстапка, Бишкек; • 2024 с. – ТЮРКСОЙ: «Женская вселенная тюркского мира», Бишкек; • 2025 с. –Аан Дойдутааҕы симпозиум отчуоттуур быыстапката, Баку (Азербайджан). Публикациялара: • ЭлТР «Маданият» — интервью; • «Азаттык» YouTube-канал — «революция портреттарын» суруйбут худуоһунньук; • Open.kg портал — биография; • «Саха Парламент» хаһыат — ыстатыйа; https://aartyk.ru/recommended/bol-kyrgyzskogo-naroda-v-polotnax-yakutskoj-xudozhnicy/ уонна да атын репортажтар, интервьюлар, ыстатыйалар. gdf6ogu7a1l8u8acvziab6zw6b9yhxh 1 58207 426916 426783 2026-04-02T15:26:33Z Il Nur 6088 426916 wikitext text/x-wiki Игнатова Кюнна Николаевна, төрөөбүт араспаанньата Алексеева (1934–1988) — Сэбиэскэй Сойуус театрын уонна киинэтин артыыската. 1934 с. Москва куоракка интэлигиэн дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ. Аҕата Николай Михайлович Алексеев — Саха Сирин биллиилээх этнографа уонна библиотековеда, аатырбыт меценат, Арассыыйа Империятын сэттэ мэтээлинэн наҕараадаламмыт Степан Прокопьевич Алексеев (1866–1916) сиэнэ. Төрөппүттэрэ арахсан аҕата Саха Сиригэр төннүбүтүн кэннэ, ийэтэ балерина Татьяна Николаевна уонна эһэтэ — I рангалаах капитан, Арассыыйа бастакы подводнай лодкатын капитана Николай Андреевич Игнатов улаатыннарбыттара. Аҕатын араспаанньатын эһэтин араспаанньатыгар уларыталлар. Ол да буоллар кыыс аҕатынаан сибээһин быспат, аҕата Москваҕа кэллэҕинэ көрсөллөр эбит. Кэлин биллэр артыыска буолан баран Саха Сиригэр иккитэ бара сылдьыбыт. 1953 с. Щукин аатынан театральнай училищеҕа Цецилия Мансурова курсугар үөрэнэ киирэн, 1958 с. Иосиф Рапопорт курсун бүтэрэр. Дипломнай спектакллара: «Три толстяка» (Юрий Олеша), «Таланты и поклонники» (А.Н. Островский), «Чудак» (Назым Хикмет). Театрга оруоллара. Училищены бүтэрэн баран Москваҕа Драма уонна комедия театрын труппатыгар киирэр, сүрүн артыыскалартан биирдэстэрэ буолар. Бу театрга Фэллоуз («Тихий американец»), Оксана («На хуторе близ Диканьки») уонна Лерочка («Соседи по квартире») оруоллары оонньуур. 1961 с. МХАТ-ка көһөр. Манна бастакы оруола — Калитин кэргэнэ («Дворянское гнездо»). Кэлин Катя («Точка опоры»), Варя («Бронепоезд 14-69»), Молоко, Насморк уонна Ийэ оруолларын «Синяя птица» испиктээкиллэргэ оонььур. «Три сестры» испиктээккэ горничнай оруолун 25 сыл тухары толорор. Бу театр труппатынаан тас дойдуларга гастролга сылдьыбыта. Киинэҕэ оруоллара. Киинэҕэ бастакы ситиһиилээх үлэлэрэ — «Ляна» уонна «Долгий путь» хартыыналарга. Онтон «И снова утро» (1960) Владимир Самойловы кытта, «Планета бурь» (1961) Георгий Жжёновы кытта, «Борец и клоун» Станислав Чеканы кытта пааралаһан ооньуур. «Повесть о молодожёнах» киинэҕэ Шураны оонньуур, манна кинини кытта Анатолий Кузнецов, Евгений Леонов, Татьяна Пельтцер, Вера Пашенная, Алиса Фрейндлих, Кирилл Лавров уһуллубуттара. Кэнники сүрүн оруолу «Взрыв после полуночи» хартыынаҕа толорбута. «Корона Российской империи» киинэҕэ эпизодическай оруолга уһуллубута. 1987 с. МХАТ ыһыллар, Татьяна Доронина труппатыгар хаалар. «Возчик Геншель» спектакльга сүрүн рфрау Вермельскирх оруолуга тиксэр, ол эрэн спектакль репертуартан уһуллан хаалар. Мантан ыла улахан оруолларга тиксибэт. 1988 с. олунньу ый 18 күнүгэр «Три сестры» испиктээккэ горничнайын оонньуу кэлбэт, дьиэтигэр муостаҕа охто сытарын булаллар. Икки хонугунан балыыһаҕа быстар. Москваҕа Введенскай кылабыыһаҕа көмүллэн сытар. Кюнна үстэ кэргэннэнэ сылдьыбыта, кэргэттэрэ бары артыыс эйгэтиттэн: Вячеслав Соколов (1930—1999), Владимир Белокурихов (1904—1973), Александр Дик (1949). Үһүс кэргэнэ бэйэтиттэн 14 сыл балыс. Бастакы кэргэниттэн уоллаах – Петр Соколов 1958 с. төрөөбүтэ. Артыыс, драматург, сценарист идэлээх, 3 оҕолоох. {{Биики-саас 2026 |кыттааччы=~2026-19667-97 |тиэмэ= культура|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Саха |дойду2= |дойду3= }} 6fo83jjip9snh7osgwsgn2suph04kn4 1 58208 426917 426784 2026-04-02T15:26:44Z Il Nur 6088 426917 wikitext text/x-wiki Ашрапова Лидия Леонтьевна, төрөөбүт араспаанньата Неустроева (1935-2023) — Сэбиэскэй Сойуус уонна Казахскай ССР артыыската, Казахскай ССР заслуженнай артыыската, Арассыыйа киноактердарын гильдиятын чилиэнэ. 1935 сыллаахха атырдьах ыйын 28 күнүгэр Амма нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Ташкеннааҕы хореографическай училищены бүтэрбитэ. 1952–1954 сылларга Алма-Ата куоракка филармонияҕа үлэлиир, ол кэннэ Казахстан ырыатын-үҥкүүтүн ансаамбылыгар солискалыыр, «Казахфильм» киностудиятын сүрүн артыыската буолар. Фрунзенскай оройуон 101 уокуругун дьокутаатынан, Казахскай ССР кинематографистарын Союһун олох-дьаһах хамыыһыйатыгар бэрэсдээтэл солбуйааччытынан, Казахстан кинематографист дьахталларын ассоциациятын бэрэсэдээтэлинэн, «Эдельвейс» киностудия бырабылыанньатын бэрэсэдээтэлинэн талыллан үлэлээбитэ. СССР кинематографистарын сийиэстэригэр элбэхтэ делегат буолбута. Кэргэнэ – Казахстаҥҥа биллэр режиссер Асхат Ашрапов. 1990 с. иккиэн Подмосковьеҕа көһөллөр. «Альянс» кинокомпанияны тэрийэн, художественнай салайааччы буолар. Кэнники Крымҥа көһөллөр. Лидия 2023 сыл муус устар ыйын 21 күнүгэр суох буолбута. Соҕотох уоллара Тимур Ашрапов Алматы куоракка олорор, телевидениеҕа оператордыыр. Киинэҕэ оруоллара: 1. 1955 с. — «Девушка-джигит» — Галия Эрденова; 2. 1955 с. — «Мать и сын» — Сауле; 3. 1956 с. — «Мы здесь живём» — Халида Торгунова; 4. 1957 с.— «Наш милый доктор» — артыыска; 5. 1957 с. — «Рыбаки Арала» — Сенем; 6. 1959 с. — «Возвращение на землю» — Сабира; 7. 1960 с. — «В одном районе» — Майра Баянова; 8. 1961 с. — «Если бы каждый из нас» — Маржан Серкебаева; 9. 1963 с. — «И в шутку, и всерьёз» — Раушан; 10. 1967 с. — «Звучи, там-там!» — Армен ийэтэ; 11. 1968 с. — «Ангел в тюбетейке» — ыалдьыт; 12. 1970 с. — «Конец атамана» — Сабира; 13. 1971 с. — «Кыз Жибек» — Майра Баянова; 14. 1975 с. — «Храни свою звезду» — Айша; 15. 1978 с. — «Кровь и пот» — Кудайменде кэргэнэ; 16. 1979 с. — «Серебряный рог Ала-Тау» — Мергенбай кэргэнэ; 17. 1979 с. — «Погоня в степи» — эпизод; 18. 1981 с. — «Три дня праздника» — пассажирка; 19. 1986 с. — «На перевале» — Аманбай кэргэнэ. {{Биики-саас 2026 |кыттааччы=~2026-19667-97 |тиэмэ= культура|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Казахстаан |дойду2= |дойду3= }} op3w3nc9iufl43hxeureuk8qzupz3xf 1 58229 426910 2026-04-02T15:23:07Z Il Nur 6088 "{{Биики-саас 2026 |кыттааччы=Ojkhol |тиэмэ= наука|тиэмэ2=история |тиэмэ3= |дойду=Саха |дойду2= |дойду3= }}" саҥа сирэй оҥоһулунна 426910 wikitext text/x-wiki {{Биики-саас 2026 |кыттааччы=Ojkhol |тиэмэ= наука|тиэмэ2=история |тиэмэ3= |дойду=Саха |дойду2= |дойду3= }} q7wltex3exectrc7w4ewiwlqrjyl44v 1 58230 426911 2026-04-02T15:23:39Z Il Nur 6088 "{{Биики-саас 2026 |кыттааччы=Sauit |тиэмэ= наука|тиэмэ2=политика |тиэмэ3= |дойду=Арассыыйа |дойду2= |дойду3= }}" саҥа сирэй оҥоһулунна 426911 wikitext text/x-wiki {{Биики-саас 2026 |кыттааччы=Sauit |тиэмэ= наука|тиэмэ2=политика |тиэмэ3= |дойду=Арассыыйа |дойду2= |дойду3= }} e1ausz8o6g270n3impi4zbf83rdb8ai 1 58231 426912 2026-04-02T15:24:12Z Il Nur 6088 "{{Биики-саас 2026 |кыттааччы=Xaahax |тиэмэ= история|тиэмэ2=политика |тиэмэ3= |дойду=Саха |дойду2= |дойду3= }}" саҥа сирэй оҥоһулунна 426912 wikitext text/x-wiki {{Биики-саас 2026 |кыттааччы=Xaahax |тиэмэ= история|тиэмэ2=политика |тиэмэ3= |дойду=Саха |дойду2= |дойду3= }} h21hegsogyh8qhzyveu9njgssdk07ta 1 58232 426913 2026-04-02T15:24:44Z Il Nur 6088 "{{Биики-саас 2026 |кыттааччы=Qohlt |тиэмэ= география|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Иран |дойду2= |дойду3= }}" саҥа сирэй оҥоһулунна 426913 wikitext text/x-wiki {{Биики-саас 2026 |кыттааччы=Qohlt |тиэмэ= география|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Иран |дойду2= |дойду3= }} owmigud0j8lrq1f04psj40oj4n63dhi 1 58233 426914 2026-04-02T15:25:17Z Il Nur 6088 "{{Биики-саас 2026 |кыттааччы=~2026-17732-84 |тиэмэ= география|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Казахстаан |дойду2= |дойду3= }}" саҥа сирэй оҥоһулунна 426914 wikitext text/x-wiki {{Биики-саас 2026 |кыттааччы=~2026-17732-84 |тиэмэ= география|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Казахстаан |дойду2= |дойду3= }} 1o7qn5ltmrm8cighgj6aqqcj3l3n8xg 1 58234 426915 2026-04-02T15:26:01Z Il Nur 6088 "{{Биики-саас 2026 |кыттааччы=~2026-19667-97 |тиэмэ= культура|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Казахстаан |дойду2= |дойду3= }}" саҥа сирэй оҥоһулунна 426915 wikitext text/x-wiki {{Биики-саас 2026 |кыттааччы=~2026-19667-97 |тиэмэ= культура|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Казахстаан |дойду2= |дойду3= }} 46p91wnld0jhxz4oxgjzvo7l3dvp5g3 1 58235 426919 2026-04-02T15:27:33Z Il Nur 6088 "{{Биики-саас 2026 |кыттааччы=~2026-19667-97 |тиэмэ= культура|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Саха |дойду2= |дойду3= }}" саҥа сирэй оҥоһулунна 426919 wikitext text/x-wiki {{Биики-саас 2026 |кыттааччы=~2026-19667-97 |тиэмэ= культура|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Саха |дойду2= |дойду3= }} qonaf35acpbyn9f8an4b7kdqwfol58t 1 58236 426920 2026-04-02T15:27:45Z Il Nur 6088 "{{Биики-саас 2026 |кыттааччы=~2026-19667-97 |тиэмэ= культура|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Саха |дойду2= |дойду3= }}" саҥа сирэй оҥоһулунна 426920 wikitext text/x-wiki {{Биики-саас 2026 |кыттааччы=~2026-19667-97 |тиэмэ= культура|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Саха |дойду2= |дойду3= }} qonaf35acpbyn9f8an4b7kdqwfol58t