Бикипиэдьийэ:Кэпсэтэр сир/Ыйытыылар

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sah">
  <siteinfo>
    <sitename>Бикипиэдьийэ</sitename>
    <dbname>sahwiki</dbname>
    <base>https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Миэдьийэ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Аналлаах</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Ырытыы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Кыттааччы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Кыттааччы ырытыыта</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Бикипиэдьийэ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Бикипиэдьийэ ырытыыта</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Билэ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Билэ ырытыыта</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki-ни ырытыы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Халыып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Халыыбы ырытыы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Көмө</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Көмөнү ырытыы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны ырытыы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Бикипиэдьийэ:Кэпсэтэр сир/Ыйытыылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2435</id>
    <revision>
      <id>427106</id>
      <parentid>414054</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:56:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Soldatov Timur</username>
        <id>23703</id>
      </contributor>
      <origin>427106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27894" sha1="oy9xguj2ul7oql86bs3hrppgl011mex" xml:space="preserve">{{/Шапка}}&lt;!-- Пожалуйста, начинайте новую тему ниже этой строки --&gt; Бикипиэдьийэҕэ көхтөөх дьон ахсаана
{{Саҥа кэпсэтии үөһэ}}
[[Категория:Бикипиэдьийэ:Көмө]]
&lt;!-- !!! Добавляйте текст прямо под этим комментарием !!!--&gt; Билигин сахалыы бикипиэдьийэҕэ хас киһи көхтөөхтүк ону-маны суруйарый?

==Эуропа (Дьобуруопа) туһунан ыйытыы==
Үтүө күнүнэн, уонна саҥа дьылынан!
Хайдах сөп буоларый? Эуропа эбэтэр Дьобуруопа ду? --[[Кыттааччы:SofRon123|SofRon123]] ([[Кыттааччы ырытыыта:SofRon123|ырытыы]]) 01:14, 1 Тохсунньу 2025 (UTC)

== Шрифт туһунан ыйытыы ==
Үтүө күнүнэн!

Биир ыйытыылаахпын: тоҕо «Сахалыы Бикипиэдьийэ» сүрүн тиэкис шрифта олох атыный? Атын тыллар Википедияларыгар шрифтара Sans-Serif диэн, оттон тоҕо манна Arial Unicode MS? Бу шрифт ынырык дьүһүннээх. — [[''Кыттааччы:Watrias25'']] 07:46, Бэс ыйа 19, 2020 (UTC)
:Ити төрүөтэ сахалыы ураты буукубалар (һөҕүҥ) урукку &quot;по умолчанию&quot; бичиккэ үчүгэйдик көстүбэттэригэр сытар этэ. Билиҥҥи турук хайдаҕын билэн баран, барыта үчүгэй буоллаҕына, төттөрү көһүөххэ сөп этэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 06:24, 30 Алтынньы 2022 (UTC)

== Ыстатыйа эбии ==
Дорооболорун!
саҥа ыстатыйа хайдах угабын? көрдүү сатаатым булбатым, РУ бикипиэдьийэ нөҥүө киллэрэбин дуу? көмөлөһүн, ыйан биэрин эрэ.
: Уҥа үөһээ муннукка ''Көрдөөһүн'' диэн түннүк баар. Онно ыстатыйа аатын суруйаҕын. Оннук ыстатыйа суох буоллаҕына ''айыаххын сөп'' диэн этии киириэҕэ, ол ыстатыйаҥ аата кыһылынан суруллан турар буолуо, ол кыһыл сигэни баттыыгын. Оччоҕо түннүк тахсыа. Онно ыстатыйаҕын суруйаҕын эбэтэр урут суруйбуккун угаҕын. Онтон суруйан бүтэн баран бүтэһигэр аллара ''Бигэргэтэбин'' диэн тимэҕи баттыыгын. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 08:51, 27 Алтынньы 2015 (UTC)

== Хаартыскалары киллэрии ==
Хаартыскалары хайдах киллэрэбин? Ханна да булбатым. Арааһа көҥүл ыллахпына эрэ киллэрэбин дуу, хайдах дуу?--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 23:31, 2 Алтынньы 2013 (UTC)
:Аллараа эппиэт баар эбит. Өйдөөтүм.--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 23:31, 2 Алтынньы 2013 (UTC) 
::Киирэр эбит да, URL-нан киллэрбитим ссылка нөҥүө көрдөрөр. Ыскылааткыт ханна баарый? Эбэтэр ити аата ykt.ru галереята дуу, альбома дуу?--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 23:45, 2 Алтынньы 2013 (UTC)
Бастаан ойуугун [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard?uselang=ru биики ыскылаакка] угаҕын. Онтон ол билэ (файл) аатын маннык моһуоннаан ыстатыйаҕар угаҕын: &lt;nowiki&gt;[[Билэ:Mira Maksimova Tea.jpg|thumb|250px]]&lt;/nowiki&gt; , оччоҕо движок бэйэтэ ойууну ыстатыйаҕа уган биэрэр. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:02, 3 Алтынньы 2013 (UTC) 
:Эрэйдээх соҕус сир буолла. Сахалыы тиэрминнэри кэлин киллэрбиккит буоллар киһи түргээнник өйдүө этэ. биики ыскылаатын ханан баарый? Булумаары гынным. HALAN хаартыскалары эн сигэҕинэн киллэрдим. Бэйэм страницабыттан ыскылаатка хайдах киирэбини?{{unsigned| Тайыл|18:51, 3 Алтынньы 2013‎}}
::Хойутаан хоруйдааһын буолла. Алҕастаах уонна илии баттаабакка укпут буолаҥҥын көрбөккө хаалбыппын. Ити Эн этииҥ аҕай иннинэ укпут сурукпар сигэ баар. Онон бардаххына (баттаатаххына) ойуу угар сиргэ (биики-ыскылаакка) тиийиэҥ. Суһал ыйытыы баар буоллаҕына мин [[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|бэйэм ырытыым]] сиригэр суруйуоххун сөп. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 05:04, 2 Тохсунньу 2014 (UTC)

== Түргэнник соторго туруоруллубут ыстатыйалар ==
Саха Сирин улуустарын нэһилиэктэрин 34 улуустан уонтан тахсаны көрдүм быһ. Салгыы оҥоруом иннинэ, ыйытабын.  &lt;br /&gt;
Нэһилиэктэр, нэһ/пууннар '''төрүт ааттарын''' дэлби булкуйбуттар. Холобур, [[Баппаҕай]], [[Бордоон (Ньурба)|Бордоон]], [[Дьикимдэ]] диэн нэһилиэктэр суохтар, ити курдук сыыһа ааттаммыт сир-дойду элбэх. Ону көннөрөөрү, сыыһа ааттаммыттарга түргэнник соторго диэн халыып туруорталаабытым, ол иһигэр 0.7 критерийдээхтэр (сотуллубутун кэннэ аата уларыйыахтаах) бааллар. Ол туруорууларым «көстүбэттэр» дуу, көрүөхтээх администратор (бырааптаах киһи) «көрүөн» баҕарбат дуу … эбэтэр мин тугу эрэ сыыһабын дуу. Ити сыыһа ааттаммыт ыстатыйалар/утаарыылар төһө «түргэнник» сотуллуохтаахтарый, манна хайдах быраабылааххытый - сылга биирдэ, биэс сылга биирдэ көрөҕүт (сотоҕут)? ... «Уһаппакка-кэҥэппэккэ» диэн туох суолталааҕый, кимиэхэ анаммыт тылларый?--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:29, 16 Бэс ыйын 2013 (UTC)
:Ыйытыы ыйаммыта  &lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color: #0479d3; font-weight: bold;&quot;&gt;{{Days between|16|06|2013}}&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; күн буолбут. [[Кыычыкын оҕуһун баһа буоллаҕа|Кэтэһэн кэлтэйэрим]] &lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color: #ca3918; font-weight: bold;&quot;&gt;{{Days between|16|07|2013}}&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; күн хаалбыт. --[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 17:09, 18 Бэс ыйын 2013 (UTC)
::Саха Бикипиэдьийэ мөлтөх администрААтардААх буолан сайдыбытах эбит. Быраҕыллыбыт өтөх диэн сөпкө этиллибит.  Сүрүн сирэйгит [[Бикипиэдьийэ:Сонуннар|2009!]] сылтан саҥардыллыбатах. Үөһэ да аллара да суруй син биир «көрбөт» эбиттэр. Наһаа элбэх киһи суруйар, ол иһин көстүбэт дуу? АдминистрАААтардар эбээһинэстэрин тоҕо толорботтор?--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 01:11, 25 Бэс ыйын 2013 (UTC)
:::Тутатына дьоҥҥо бэйэлэригэр суруйарыҥ буоллар. Холобур миэхэ, эбэтэр ити ыстатыйалары суруйбут дьоҥҥо. Бу сирэйи өр буола-буола көрөбүн. Мин билэрбинэн ити ыстатыйалары суруйбут киһи сүрдээх аламаҕай, киһи эппитин ылынар киһи киһитэ, куруук манна Бикипиэдьийэҕэ киирэ сылдьар. Бикипиэдьийэ дьаһабыллара манна хамнастаах үлэҕэ олорботтор, төһө кыалларынан, бэйэлэрин баҕаларынан көмөлөһө сатыыллар. Өйдүүргэр көрдөһөбүн. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:36, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC)
::::Кими да сырсан бириэмэбин бараабаппын. Саспыт буоллахтарына саспыттар. Хамнастара суох диэҥҥэ, нэдиэлэҕэ биирдэ киирэн Т/СОТУУ кнопкатын баттыырга харчы төлөнүөхтээх дуо. Манна 3 администратор «баар» курдук, 2 админ ыйы-ыйынан суох курдук, сыыһабын дуу. --[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 03:13, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC)
:::::Оргууй соҕустук кэпсэтэргэ, дьону өһүргэппэккэр, сиэри-туому кэспэккэр ыҥырабын. Хайдах эрэ дьаһабыллар тугу да быраҕан туран Эн садаанньаҕын толоруохтаахтарын курдук суруйбуккун дии, оттон бэйэҥ дьон болҕомтотун ордук хотуулаах ньыманан тардары тоҕо эрэ сөбүлээбэккин :) Бу суруйбуккун миигиттэн ураты ким да аахпата буолуо ээ, өтөрүнэн. Утаарыы сирэйи оҥорон алҕас ааттаах нэһилиэги сөпкө ааттыыр кыахтааххын ээ, уопуттаах биикиһит быһыытынан, дьаһабыл да кыттыһыыта суох. Ол туһунан Эйиэхэ эппитим дии, Бэйэҥ да билэр буолуохтааххын, ону эмиэ тоҕо эрэ оҥорбоккун. Оччоҕо бу тугуй, Эн дьайыыгын хайдах сыаналыахха сөбүй?  --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 07:24, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC)

Кырдьык уонна (хоруотуу диэн этэ дуу) туһунан ынараа сиргэ суруйбутум. Бү үөһэ суруллубуту сороҕун ис да хоһоонун өйдөөбөтүм, ол эрэн туох сыаллаах-соруктаах суруйаргытын сэрэйэбин.  &lt;br /&gt;
Ыйытыылар баалларынан сибээстээн хоруйдуубун.&lt;br /&gt;
Өһүргэнии чааһыгар, саҕалаабыт ыстатыйабын сөпкө көннөрдөхтөрүнэ, тупсардахтарына үөрүөм эрэ этэ, үгүс ыстатыйаларбар салҕаатыннар-тупсардыннар диэн спец. стабтары туруорбутум. Аны сыыһа оҥорбут буоллахпына, саһан олорбокко, ырытыыга булгуччу кыттыахтаах этим. Хайдах сатыырбынан, нэһилиэктэр тиһиктэригэр ырытыылары арыйан ол туһунан биллэрбитим, этэҥҥэ бэйэм бэйэбин кытта ырытыһан оҥорон испитим. Ким да кыттыспатаҕар мин кими да туох да диэн саҥарбатаҕым, суох буолл. суох, ол аайы долгуйбаппын. Тугу да саҥарбакка көннөрө сатаатым. Мин салгыы суруйар санаалаах этим. Эһигиттэн туох лишняйы көрдөөтүм? Уһаппакка-кэҥэппэккэ соторгутун өр күүттүм. Сотуллубатын иһин, баҕар, туох эрэ ыараханнааҕа буолуо диэн онон-манан ыйыта сатаатым. Т/Сотуу админ эбээһинэһэ, ол эбээһинэһин толорботун ыйбытым буруй дуо, уһатыллыбакка-кэҥэтиллибэккэ сотуллуохтаах страницалар ыйы-ыйынан сотуллубаттара нормальнай дуо. Вики быраабылатын тутуспаккыт сиэр-туом өттүнэн хайдах сыаналанарый. &lt;br /&gt;
Аны үөһэ суруллубут, «мин садаанньаларым» туһунан. Манна кыра статистика кыбытаргыт буоллар. Мин «садаанньабын» ким толорон сылайда-элэйдэ, хас устууканы, периодичность, аны ол мин туспар барытын быраҕан туран ким тугу гыммытын суруйаргыт  буоллар.&lt;br /&gt;
Атын суруйууларгытын өйдөөбөтүм. Чөкөлөөн тус-туспа суруйан киһи өйдүүрүн курдук ыйытаргыт буоллар. Биир ыйытыыгытар хоруй бу аллара сурулунна.

Мин маны билэбин:
===== Сыыһа ааттаммыт (ааттарыгар сыыһалаах) страницалар (ыстатыйалар, утаарыылар) сотуллар ньымалара =====
# Түргэнник сотуу О-7 критерийинэн. Для возможности переименования с целью перемещения содержимого или объединения историй правок. Действие не должно вызывать возражений, либо должна быть предварительная договорённость. 
# Аатын уларытыы. Ол кэннэ сыыһа ааттаах утаарыы П-3 критерийинэн уһаппакка-кэҥэппэккэ Түргэнник сотуллуохтаах.  
# Переименование «без оставления перенаправления» диэн баар. Бу маны администратордар оҥороллор. Тугу да быраҕан туран оҥоруохтара дуо?
Сыыһа ааттаммыт страницалар бастакы ньыманан сотуллуохтаахтар. Быраабыланы тутуһан, ТС О7 халыыптары туруорбутум, сотуллубатылар. &lt;br /&gt;
Бу бастакы уонна иккис ньымалар туох уратылаахтарый? &lt;br /&gt;
Тоҕо эрэ оҥорбоккун диэҥҥэ: иккистээн хос үлэни оҥорон хатайдаабаппын. Аат уларыйбытын кэннэ, сыыһа утаарыыга булгуччу Түргэнник сотуу халыыба туруоруллуохтаах. ТС О-7 уонна Ааты уларытыы,  П-3, манна хайаларыгар да ТС халыыба туруоруллуохтаах. Хос2 төттөрү-таары тоҕо оҥоруохтаахпыный ('''в чем смысл?'''). &lt;br /&gt;
Онон, көрдөһүүлээхпин: хаһан соторгут эбэтэр соппоккут туһунан конкретно биллэриҥ. &lt;br /&gt;
Манна Саха Бикипиэдьийэтигэр мин тугу оҥорбутум уопсай ахсаанын. статистикатын ханна көрөбүн (хас категория аһыллыбыта, халыып турбута, ыстатыйа-утаарыы оҥоһуллубута ...)??--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 16:29, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC)
*Биирдии бэйэбит тугу этээри гыммытын өйдөөтүбүт быһыылаах. Онон бу кэннэ бу кэпсэтиигэ төннүбэппит буоллар ордук буолуо этэ. Сырабытын бараамыахха. 
:Маннык гынарга сүбэлиибин. Бастаан алҕас ааттаммыт нэһилиэктэр ааттарын уларытан сөптөөх сирэйгэ утаарыы-сирэй оҥор. Онно дьаһабыл кыттыһыыта ирдэммэт. Онтон атын ыстатыйалар сыыһа сигэнэлэллэрин (холобур, Баппаҕай диэн ыстатыйаҕа сигэнэр ыстатыйа баар буоллаҕына ону ис хоһоонуттан көрөн Баппаҕаайы, Илбэҥэ эбэтэр Лөкөчөөн, эбэтэр Баппаҕаайы (үрэх) диэн ыстатыйаларга сигэнэр гын) көннөрөн биэр. Онно дьаһабыл кыттыыһыыта эмиэ ирдэммэт. 
:Онтон салгыы кэпсэтэр сиргэ ырытыыта таһаар - маннык алҕас суруллубут ыстатыйа баарын мин көннөрөн маннык утаарыы оҥордум, ол утаарыы-сирэйи суох гынарга этии киллэрэбин, төрүөтэ маннык, - диэн. Оччоҕо ырытан баран дьон сөбүлэстэҕинэ ол сыыһа утаарыыны сотуохпут.
:Ол гынан баран манныгы эмиэ өйдүүр куолу. Утаарыы-сирэй баара мин санаабар туох да хоромньуну таһаарбат. Ону ааһан оннук утаарыы баара туһалаах буолуон сөп. Оннук алҕаһы ким эрэ хаһан эрэ оҥорбут буоллаҕына, кэлин оннук алҕаһы атыттар да хатылыахтарын сөп буоллаҕа, оччоҕо сөпкө ааттаммыт ыстатыйаҕа тиийэн хаалаллара туох да куһаҕана суох, төттөрүтүн алҕастарын көннөрөллөрүгэр туһалаах буолуо. Киһи барыта атын улуус нэһилиэгин аатын сөпкө суруйбат, билбэт буоллаҕа. Ордук ыччат, эбэтэр сахалыы билэ сатыы сылдьар киһи алҕаһыан сөп. Чэ, итинник. Бырайыагы сайыннарар үлэҕэ өссө да кыттыа диэн эрэли кытта, бары үтүөнү баҕаран туран --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:04, 2 От ыйын 2013 (UTC)

== Саха бэйэтин омук быһыытынан сананыыта ==
Киһи  уонна омук  бэйэтин  суолталааһына, сананыыта  баар. Холобур, кытай  ханна да олордун бэйэтин сир шарын килэйэр киинигэр олорор курдук сананар. Биитэр еврей  норуота бэйэтин  &quot; Богом избранный народ&quot;  дэнэр. Оттон  былыргы саха хайдах этэй ?
Саха киһитэ  бэйэтин  &quot;Арҕаһыттан  тэһииннээх Айыы  аймаҕа,  көхсүттэн көнтөстөөх  Күн  ууһун  киһитэ&quot; курдук  этинэр. Маны таһынан  бэйэтин  Үөһээ дойдуттан  орто дойдуга  Айыылар  анаан ыыппыттарын курдук  өйдөбүллээх. Орто дойдуну  иччилии-үүннэрэ, чэлгитэ  кэлбитим  диэн саныыра баар. {{unsigned|77.242.0.172}}

== Тимир уһаарар оһох ==
Былыргы сахалар тимири уһаарар оһохторун хайдах онорор этилэр?  оһох кээмэйэ, тимири уулларыы кистэлэҥнэрэ. Таастаах Баһылайа. {{unsigned|94.245.156.33|21:51, 25 Олунньу 2011}}
:Бу туһунан СахаОпенВорлд ситим-сиргэ (саайка) соторутааҕыта [http://diaspora.sakhaopenworld.org/sakha_iron.html ыстатыйа] тахсыбыттаах этэ. Киинэлэрдээх иҥин. Ол ыстатыйанан сирдэтэн Эн бикипиэдьийэҕэ энциклопедическэй ыстатыйа суруйуоххун баҕарбаккын дуо? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 21:03, 26 Олунньу 2011 (UTC)

== ВВП ==
Внутренний валовый продукт - бу этии сахалыы суруллуутун  хайдах суруйуохха сөбүй? {{unsigned|Кыраҕы|}}
:Мин саныахпар '''Дойду бүттүүн''' (ол аата брутто) '''оҥорон таһаарыыта''' (эбэтэр ''оҥоруута''), кылгатан '''ДБО''' (саҥарыллыыта ДыБыО, эбэтэр ДэБэО). --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 03:34, 6 Олунньу 2011 (UTC)

== Сүрүн сирэй ==
'''«Соторутааҥы ыстатыйалар»''' блок балачча да эргэрдэ, оттон биhиэхэ элбэх үчүгэй ысатыйа бөҕө эбилиннэ. Туохха ыйабын дии саныыгыт? — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 13:47, 18 Тохсунньу 2010 (UTC)&lt;br /&gt;
Оо-о! Сүрүҥҥэ өссө атынн тыллар Биикилэригэр ыйар блок олох эргэрбит! — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 13:58, 18 Тохсунньу 2010 (UTC)
:Таһырдьа 2013! сыл ортото. Сүрүн сирэйдэрэ оччотооҕу курдук оннунан турар. Манна БАЛАЧЧА да УЛАРЫТАР УОЛДЬАСТА да диэн тыллар өйдөммөттөр. Сүрүн сирэйтэн тэйэн, Саха Бикипиэдьийэтэ ТОҔО сайдыбатын, сайдарыгар ТУОХ мэһэйдиирин ырытар УОЛДЬАСТА.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 20:15, 27 Бэс ыйын 2013 (UTC)

== Бырайыак:Компьютернай оонньуулар ==
Оҥорорго кыах баар дуо? Мин санаабар, сорох эдэр дьону координация суоҕа симитэр, онон маннык этиини киллэрэбин. Саҥа бырайыакка оонньуулар туһунан суруйууга туспа быраабылалары, халыыптары ырытыахпыт этэ. (Стандартар.) [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 11:31, 27 Ахсынньы 2009 (UTC)
:Бэрт буолуо этэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:47, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)
::{{Оҥоһулунна}} —[[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 05:19, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)
:::Компьютер сахалыы Көмпүүтэр диэн. Бырайыак уонна категория ааттарын уларыт.--[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 08:48, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)
::::{{Оҥоһулунна}}, һуу! — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 10:15, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)
::::Timir, Halan, бэйэҕитин бу [[Бикипиэдьийэ:Бырайыак:Көмпүүтэр оонньуулара/Кыттааччылар|испииһэккэ]] эбэн биэриэххит дуо? — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 10:29, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)

== Халыыптар ==
Халыыптары уонна халыып-карточкалары оҥоруохха наада:

1. [[Арассыыйа]] субъектара;

2. [[АХШ]] штаттара;

3. [[Кытай]] провинциялара;

4. [[Канада]] провинциялара;

5. [[Дьоппуон]] префектуралара;

6. [[Хоту океан]] байҕаллара;

7. [[Чуумпу океан]] байҕаллара;

8. [[Атлантик океан]] байҕаллара:

9. [[Индия океана|Индия океанын]] байҕаллара, уонна

10. [[Соҕуруу океан]] байҕаллара.

--[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 04:27, 1 Олунньу 2009 (UTC)

Тугу эрэ өйдөөбөтүм быһылаах. Infoboxтары киллэрэ сатаатым, сатаммат. Халыыптар даҕаны тустарынан ыараханнык киирэр. Итини кыайдахпына төһө элбэх бэртээхэй ыстатыйалары киллэриэм этэй! Ким эмэ көмөлөһүҥ эрэ. --TumatUola 06:03, 9 Сэтинньи 2009 (UTC)
:Биирдэ эмэ көрсөн, көмпүүтэргэ бииргэ олоро түһүөх баара.--[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:49, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)

Мин ити халыыптартан адьас буккуллан бүттүм. Хайдах оҥороллоруй? [[Кыттааччы:Egerman|Egerman]]
:Халыыптары булгуччу туруорар наадата суох. Таҥнарытын халыыба суох ыстатыйа оҥорбут киһи, саҥа кыттааччылары салыннарыа суох этэ диэн санаалаахпын. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 13:56, 13 Сэтинньи 2011 (UTC)

== Ойуулары киллэрии ==

Хаартыскалары уонна уруһуйдары хайдах киллэрэбиний?--[[Аналлаах:Contributions/91.185.229.220|91.185.229.220]] 06:02, 18 Ахсынньы 2008 (UTC)
:Бастаан ойууну эбэтэр хаартысканы бэйэҥ көмпүүтэргиттэн эбэтэр атын сиртэн ылан ыскылаакка [[Аналлаах:Upload|суруттарыахха]] наада. Онтон ыстатыйаҕа икки квадратнай ускуобкалаан талбыт сиргэр олордон кэбиһэҕин. Бу маннык холобур: &lt;nowiki&gt;[[Ойуу:Ынах.jpg]]&lt;/nowiki&gt; --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 23:29, 18 Ахсынньы 2008 (UTC)</text>
      <sha1>oy9xguj2ul7oql86bs3hrppgl011mex</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>427107</id>
      <parentid>427106</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Soldatov Timur</username>
        <id>23703</id>
      </contributor>
      <origin>427107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27381" sha1="1f8bhkssxqszmpp12q22p3bb71yiuv5" xml:space="preserve">==Эуропа (Дьобуруопа) туһунан ыйытыы==
Үтүө күнүнэн, уонна саҥа дьылынан!
Хайдах сөп буоларый? Эуропа эбэтэр Дьобуруопа ду? --[[Кыттааччы:SofRon123|SofRon123]] ([[Кыттааччы ырытыыта:SofRon123|ырытыы]]) 01:14, 1 Тохсунньу 2025 (UTC)

== Шрифт туһунан ыйытыы ==
Үтүө күнүнэн!

Биир ыйытыылаахпын: тоҕо «Сахалыы Бикипиэдьийэ» сүрүн тиэкис шрифта олох атыный? Атын тыллар Википедияларыгар шрифтара Sans-Serif диэн, оттон тоҕо манна Arial Unicode MS? Бу шрифт ынырык дьүһүннээх. — [[''Кыттааччы:Watrias25'']] 07:46, Бэс ыйа 19, 2020 (UTC)
:Ити төрүөтэ сахалыы ураты буукубалар (һөҕүҥ) урукку &quot;по умолчанию&quot; бичиккэ үчүгэйдик көстүбэттэригэр сытар этэ. Билиҥҥи турук хайдаҕын билэн баран, барыта үчүгэй буоллаҕына, төттөрү көһүөххэ сөп этэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 06:24, 30 Алтынньы 2022 (UTC)

== Ыстатыйа эбии ==
Дорооболорун!
саҥа ыстатыйа хайдах угабын? көрдүү сатаатым булбатым, РУ бикипиэдьийэ нөҥүө киллэрэбин дуу? көмөлөһүн, ыйан биэрин эрэ.
: Уҥа үөһээ муннукка ''Көрдөөһүн'' диэн түннүк баар. Онно ыстатыйа аатын суруйаҕын. Оннук ыстатыйа суох буоллаҕына ''айыаххын сөп'' диэн этии киириэҕэ, ол ыстатыйаҥ аата кыһылынан суруллан турар буолуо, ол кыһыл сигэни баттыыгын. Оччоҕо түннүк тахсыа. Онно ыстатыйаҕын суруйаҕын эбэтэр урут суруйбуккун угаҕын. Онтон суруйан бүтэн баран бүтэһигэр аллара ''Бигэргэтэбин'' диэн тимэҕи баттыыгын. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 08:51, 27 Алтынньы 2015 (UTC)

== Хаартыскалары киллэрии ==
Хаартыскалары хайдах киллэрэбин? Ханна да булбатым. Арааһа көҥүл ыллахпына эрэ киллэрэбин дуу, хайдах дуу?--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 23:31, 2 Алтынньы 2013 (UTC)
:Аллараа эппиэт баар эбит. Өйдөөтүм.--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 23:31, 2 Алтынньы 2013 (UTC) 
::Киирэр эбит да, URL-нан киллэрбитим ссылка нөҥүө көрдөрөр. Ыскылааткыт ханна баарый? Эбэтэр ити аата ykt.ru галереята дуу, альбома дуу?--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 23:45, 2 Алтынньы 2013 (UTC)
Бастаан ойуугун [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard?uselang=ru биики ыскылаакка] угаҕын. Онтон ол билэ (файл) аатын маннык моһуоннаан ыстатыйаҕар угаҕын: &lt;nowiki&gt;[[Билэ:Mira Maksimova Tea.jpg|thumb|250px]]&lt;/nowiki&gt; , оччоҕо движок бэйэтэ ойууну ыстатыйаҕа уган биэрэр. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:02, 3 Алтынньы 2013 (UTC) 
:Эрэйдээх соҕус сир буолла. Сахалыы тиэрминнэри кэлин киллэрбиккит буоллар киһи түргээнник өйдүө этэ. биики ыскылаатын ханан баарый? Булумаары гынным. HALAN хаартыскалары эн сигэҕинэн киллэрдим. Бэйэм страницабыттан ыскылаатка хайдах киирэбини?{{unsigned| Тайыл|18:51, 3 Алтынньы 2013‎}}
::Хойутаан хоруйдааһын буолла. Алҕастаах уонна илии баттаабакка укпут буолаҥҥын көрбөккө хаалбыппын. Ити Эн этииҥ аҕай иннинэ укпут сурукпар сигэ баар. Онон бардаххына (баттаатаххына) ойуу угар сиргэ (биики-ыскылаакка) тиийиэҥ. Суһал ыйытыы баар буоллаҕына мин [[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|бэйэм ырытыым]] сиригэр суруйуоххун сөп. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 05:04, 2 Тохсунньу 2014 (UTC)

== Түргэнник соторго туруоруллубут ыстатыйалар ==
Саха Сирин улуустарын нэһилиэктэрин 34 улуустан уонтан тахсаны көрдүм быһ. Салгыы оҥоруом иннинэ, ыйытабын.  &lt;br /&gt;
Нэһилиэктэр, нэһ/пууннар '''төрүт ааттарын''' дэлби булкуйбуттар. Холобур, [[Баппаҕай]], [[Бордоон (Ньурба)|Бордоон]], [[Дьикимдэ]] диэн нэһилиэктэр суохтар, ити курдук сыыһа ааттаммыт сир-дойду элбэх. Ону көннөрөөрү, сыыһа ааттаммыттарга түргэнник соторго диэн халыып туруорталаабытым, ол иһигэр 0.7 критерийдээхтэр (сотуллубутун кэннэ аата уларыйыахтаах) бааллар. Ол туруорууларым «көстүбэттэр» дуу, көрүөхтээх администратор (бырааптаах киһи) «көрүөн» баҕарбат дуу … эбэтэр мин тугу эрэ сыыһабын дуу. Ити сыыһа ааттаммыт ыстатыйалар/утаарыылар төһө «түргэнник» сотуллуохтаахтарый, манна хайдах быраабылааххытый - сылга биирдэ, биэс сылга биирдэ көрөҕүт (сотоҕут)? ... «Уһаппакка-кэҥэппэккэ» диэн туох суолталааҕый, кимиэхэ анаммыт тылларый?--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:29, 16 Бэс ыйын 2013 (UTC)
:Ыйытыы ыйаммыта  &lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color: #0479d3; font-weight: bold;&quot;&gt;{{Days between|16|06|2013}}&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; күн буолбут. [[Кыычыкын оҕуһун баһа буоллаҕа|Кэтэһэн кэлтэйэрим]] &lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color: #ca3918; font-weight: bold;&quot;&gt;{{Days between|16|07|2013}}&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; күн хаалбыт. --[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 17:09, 18 Бэс ыйын 2013 (UTC)
::Саха Бикипиэдьийэ мөлтөх администрААтардААх буолан сайдыбытах эбит. Быраҕыллыбыт өтөх диэн сөпкө этиллибит.  Сүрүн сирэйгит [[Бикипиэдьийэ:Сонуннар|2009!]] сылтан саҥардыллыбатах. Үөһэ да аллара да суруй син биир «көрбөт» эбиттэр. Наһаа элбэх киһи суруйар, ол иһин көстүбэт дуу? АдминистрАААтардар эбээһинэстэрин тоҕо толорботтор?--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 01:11, 25 Бэс ыйын 2013 (UTC)
:::Тутатына дьоҥҥо бэйэлэригэр суруйарыҥ буоллар. Холобур миэхэ, эбэтэр ити ыстатыйалары суруйбут дьоҥҥо. Бу сирэйи өр буола-буола көрөбүн. Мин билэрбинэн ити ыстатыйалары суруйбут киһи сүрдээх аламаҕай, киһи эппитин ылынар киһи киһитэ, куруук манна Бикипиэдьийэҕэ киирэ сылдьар. Бикипиэдьийэ дьаһабыллара манна хамнастаах үлэҕэ олорботтор, төһө кыалларынан, бэйэлэрин баҕаларынан көмөлөһө сатыыллар. Өйдүүргэр көрдөһөбүн. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:36, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC)
::::Кими да сырсан бириэмэбин бараабаппын. Саспыт буоллахтарына саспыттар. Хамнастара суох диэҥҥэ, нэдиэлэҕэ биирдэ киирэн Т/СОТУУ кнопкатын баттыырга харчы төлөнүөхтээх дуо. Манна 3 администратор «баар» курдук, 2 админ ыйы-ыйынан суох курдук, сыыһабын дуу. --[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 03:13, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC)
:::::Оргууй соҕустук кэпсэтэргэ, дьону өһүргэппэккэр, сиэри-туому кэспэккэр ыҥырабын. Хайдах эрэ дьаһабыллар тугу да быраҕан туран Эн садаанньаҕын толоруохтаахтарын курдук суруйбуккун дии, оттон бэйэҥ дьон болҕомтотун ордук хотуулаах ньыманан тардары тоҕо эрэ сөбүлээбэккин :) Бу суруйбуккун миигиттэн ураты ким да аахпата буолуо ээ, өтөрүнэн. Утаарыы сирэйи оҥорон алҕас ааттаах нэһилиэги сөпкө ааттыыр кыахтааххын ээ, уопуттаах биикиһит быһыытынан, дьаһабыл да кыттыһыыта суох. Ол туһунан Эйиэхэ эппитим дии, Бэйэҥ да билэр буолуохтааххын, ону эмиэ тоҕо эрэ оҥорбоккун. Оччоҕо бу тугуй, Эн дьайыыгын хайдах сыаналыахха сөбүй?  --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 07:24, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC)

Кырдьык уонна (хоруотуу диэн этэ дуу) туһунан ынараа сиргэ суруйбутум. Бү үөһэ суруллубуту сороҕун ис да хоһоонун өйдөөбөтүм, ол эрэн туох сыаллаах-соруктаах суруйаргытын сэрэйэбин.  &lt;br /&gt;
Ыйытыылар баалларынан сибээстээн хоруйдуубун.&lt;br /&gt;
Өһүргэнии чааһыгар, саҕалаабыт ыстатыйабын сөпкө көннөрдөхтөрүнэ, тупсардахтарына үөрүөм эрэ этэ, үгүс ыстатыйаларбар салҕаатыннар-тупсардыннар диэн спец. стабтары туруорбутум. Аны сыыһа оҥорбут буоллахпына, саһан олорбокко, ырытыыга булгуччу кыттыахтаах этим. Хайдах сатыырбынан, нэһилиэктэр тиһиктэригэр ырытыылары арыйан ол туһунан биллэрбитим, этэҥҥэ бэйэм бэйэбин кытта ырытыһан оҥорон испитим. Ким да кыттыспатаҕар мин кими да туох да диэн саҥарбатаҕым, суох буолл. суох, ол аайы долгуйбаппын. Тугу да саҥарбакка көннөрө сатаатым. Мин салгыы суруйар санаалаах этим. Эһигиттэн туох лишняйы көрдөөтүм? Уһаппакка-кэҥэппэккэ соторгутун өр күүттүм. Сотуллубатын иһин, баҕар, туох эрэ ыараханнааҕа буолуо диэн онон-манан ыйыта сатаатым. Т/Сотуу админ эбээһинэһэ, ол эбээһинэһин толорботун ыйбытым буруй дуо, уһатыллыбакка-кэҥэтиллибэккэ сотуллуохтаах страницалар ыйы-ыйынан сотуллубаттара нормальнай дуо. Вики быраабылатын тутуспаккыт сиэр-туом өттүнэн хайдах сыаналанарый. &lt;br /&gt;
Аны үөһэ суруллубут, «мин садаанньаларым» туһунан. Манна кыра статистика кыбытаргыт буоллар. Мин «садаанньабын» ким толорон сылайда-элэйдэ, хас устууканы, периодичность, аны ол мин туспар барытын быраҕан туран ким тугу гыммытын суруйаргыт  буоллар.&lt;br /&gt;
Атын суруйууларгытын өйдөөбөтүм. Чөкөлөөн тус-туспа суруйан киһи өйдүүрүн курдук ыйытаргыт буоллар. Биир ыйытыыгытар хоруй бу аллара сурулунна.

Мин маны билэбин:
===== Сыыһа ааттаммыт (ааттарыгар сыыһалаах) страницалар (ыстатыйалар, утаарыылар) сотуллар ньымалара =====
# Түргэнник сотуу О-7 критерийинэн. Для возможности переименования с целью перемещения содержимого или объединения историй правок. Действие не должно вызывать возражений, либо должна быть предварительная договорённость. 
# Аатын уларытыы. Ол кэннэ сыыһа ааттаах утаарыы П-3 критерийинэн уһаппакка-кэҥэппэккэ Түргэнник сотуллуохтаах.  
# Переименование «без оставления перенаправления» диэн баар. Бу маны администратордар оҥороллор. Тугу да быраҕан туран оҥоруохтара дуо?
Сыыһа ааттаммыт страницалар бастакы ньыманан сотуллуохтаахтар. Быраабыланы тутуһан, ТС О7 халыыптары туруорбутум, сотуллубатылар. &lt;br /&gt;
Бу бастакы уонна иккис ньымалар туох уратылаахтарый? &lt;br /&gt;
Тоҕо эрэ оҥорбоккун диэҥҥэ: иккистээн хос үлэни оҥорон хатайдаабаппын. Аат уларыйбытын кэннэ, сыыһа утаарыыга булгуччу Түргэнник сотуу халыыба туруоруллуохтаах. ТС О-7 уонна Ааты уларытыы,  П-3, манна хайаларыгар да ТС халыыба туруоруллуохтаах. Хос2 төттөрү-таары тоҕо оҥоруохтаахпыный ('''в чем смысл?'''). &lt;br /&gt;
Онон, көрдөһүүлээхпин: хаһан соторгут эбэтэр соппоккут туһунан конкретно биллэриҥ. &lt;br /&gt;
Манна Саха Бикипиэдьийэтигэр мин тугу оҥорбутум уопсай ахсаанын. статистикатын ханна көрөбүн (хас категория аһыллыбыта, халыып турбута, ыстатыйа-утаарыы оҥоһуллубута ...)??--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 16:29, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC)
*Биирдии бэйэбит тугу этээри гыммытын өйдөөтүбүт быһыылаах. Онон бу кэннэ бу кэпсэтиигэ төннүбэппит буоллар ордук буолуо этэ. Сырабытын бараамыахха. 
:Маннык гынарга сүбэлиибин. Бастаан алҕас ааттаммыт нэһилиэктэр ааттарын уларытан сөптөөх сирэйгэ утаарыы-сирэй оҥор. Онно дьаһабыл кыттыһыыта ирдэммэт. Онтон атын ыстатыйалар сыыһа сигэнэлэллэрин (холобур, Баппаҕай диэн ыстатыйаҕа сигэнэр ыстатыйа баар буоллаҕына ону ис хоһоонуттан көрөн Баппаҕаайы, Илбэҥэ эбэтэр Лөкөчөөн, эбэтэр Баппаҕаайы (үрэх) диэн ыстатыйаларга сигэнэр гын) көннөрөн биэр. Онно дьаһабыл кыттыыһыыта эмиэ ирдэммэт. 
:Онтон салгыы кэпсэтэр сиргэ ырытыыта таһаар - маннык алҕас суруллубут ыстатыйа баарын мин көннөрөн маннык утаарыы оҥордум, ол утаарыы-сирэйи суох гынарга этии киллэрэбин, төрүөтэ маннык, - диэн. Оччоҕо ырытан баран дьон сөбүлэстэҕинэ ол сыыһа утаарыыны сотуохпут.
:Ол гынан баран манныгы эмиэ өйдүүр куолу. Утаарыы-сирэй баара мин санаабар туох да хоромньуну таһаарбат. Ону ааһан оннук утаарыы баара туһалаах буолуон сөп. Оннук алҕаһы ким эрэ хаһан эрэ оҥорбут буоллаҕына, кэлин оннук алҕаһы атыттар да хатылыахтарын сөп буоллаҕа, оччоҕо сөпкө ааттаммыт ыстатыйаҕа тиийэн хаалаллара туох да куһаҕана суох, төттөрүтүн алҕастарын көннөрөллөрүгэр туһалаах буолуо. Киһи барыта атын улуус нэһилиэгин аатын сөпкө суруйбат, билбэт буоллаҕа. Ордук ыччат, эбэтэр сахалыы билэ сатыы сылдьар киһи алҕаһыан сөп. Чэ, итинник. Бырайыагы сайыннарар үлэҕэ өссө да кыттыа диэн эрэли кытта, бары үтүөнү баҕаран туран --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:04, 2 От ыйын 2013 (UTC)

== Саха бэйэтин омук быһыытынан сананыыта ==
Киһи  уонна омук  бэйэтин  суолталааһына, сананыыта  баар. Холобур, кытай  ханна да олордун бэйэтин сир шарын килэйэр киинигэр олорор курдук сананар. Биитэр еврей  норуота бэйэтин  &quot; Богом избранный народ&quot;  дэнэр. Оттон  былыргы саха хайдах этэй ?
Саха киһитэ  бэйэтин  &quot;Арҕаһыттан  тэһииннээх Айыы  аймаҕа,  көхсүттэн көнтөстөөх  Күн  ууһун  киһитэ&quot; курдук  этинэр. Маны таһынан  бэйэтин  Үөһээ дойдуттан  орто дойдуга  Айыылар  анаан ыыппыттарын курдук  өйдөбүллээх. Орто дойдуну  иччилии-үүннэрэ, чэлгитэ  кэлбитим  диэн саныыра баар. {{unsigned|77.242.0.172}}

== Тимир уһаарар оһох ==
Былыргы сахалар тимири уһаарар оһохторун хайдах онорор этилэр?  оһох кээмэйэ, тимири уулларыы кистэлэҥнэрэ. Таастаах Баһылайа. {{unsigned|94.245.156.33|21:51, 25 Олунньу 2011}}
:Бу туһунан СахаОпенВорлд ситим-сиргэ (саайка) соторутааҕыта [http://diaspora.sakhaopenworld.org/sakha_iron.html ыстатыйа] тахсыбыттаах этэ. Киинэлэрдээх иҥин. Ол ыстатыйанан сирдэтэн Эн бикипиэдьийэҕэ энциклопедическэй ыстатыйа суруйуоххун баҕарбаккын дуо? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 21:03, 26 Олунньу 2011 (UTC)

== ВВП ==
Внутренний валовый продукт - бу этии сахалыы суруллуутун  хайдах суруйуохха сөбүй? {{unsigned|Кыраҕы|}}
:Мин саныахпар '''Дойду бүттүүн''' (ол аата брутто) '''оҥорон таһаарыыта''' (эбэтэр ''оҥоруута''), кылгатан '''ДБО''' (саҥарыллыыта ДыБыО, эбэтэр ДэБэО). --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 03:34, 6 Олунньу 2011 (UTC)

== Сүрүн сирэй ==
'''«Соторутааҥы ыстатыйалар»''' блок балачча да эргэрдэ, оттон биhиэхэ элбэх үчүгэй ысатыйа бөҕө эбилиннэ. Туохха ыйабын дии саныыгыт? — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 13:47, 18 Тохсунньу 2010 (UTC)&lt;br /&gt;
Оо-о! Сүрүҥҥэ өссө атынн тыллар Биикилэригэр ыйар блок олох эргэрбит! — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 13:58, 18 Тохсунньу 2010 (UTC)
:Таһырдьа 2013! сыл ортото. Сүрүн сирэйдэрэ оччотооҕу курдук оннунан турар. Манна БАЛАЧЧА да УЛАРЫТАР УОЛДЬАСТА да диэн тыллар өйдөммөттөр. Сүрүн сирэйтэн тэйэн, Саха Бикипиэдьийэтэ ТОҔО сайдыбатын, сайдарыгар ТУОХ мэһэйдиирин ырытар УОЛДЬАСТА.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 20:15, 27 Бэс ыйын 2013 (UTC)

== Бырайыак:Компьютернай оонньуулар ==
Оҥорорго кыах баар дуо? Мин санаабар, сорох эдэр дьону координация суоҕа симитэр, онон маннык этиини киллэрэбин. Саҥа бырайыакка оонньуулар туһунан суруйууга туспа быраабылалары, халыыптары ырытыахпыт этэ. (Стандартар.) [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 11:31, 27 Ахсынньы 2009 (UTC)
:Бэрт буолуо этэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:47, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)
::{{Оҥоһулунна}} —[[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 05:19, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)
:::Компьютер сахалыы Көмпүүтэр диэн. Бырайыак уонна категория ааттарын уларыт.--[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 08:48, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)
::::{{Оҥоһулунна}}, һуу! — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 10:15, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)
::::Timir, Halan, бэйэҕитин бу [[Бикипиэдьийэ:Бырайыак:Көмпүүтэр оонньуулара/Кыттааччылар|испииһэккэ]] эбэн биэриэххит дуо? — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 10:29, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)

== Халыыптар ==
Халыыптары уонна халыып-карточкалары оҥоруохха наада:

1. [[Арассыыйа]] субъектара;

2. [[АХШ]] штаттара;

3. [[Кытай]] провинциялара;

4. [[Канада]] провинциялара;

5. [[Дьоппуон]] префектуралара;

6. [[Хоту океан]] байҕаллара;

7. [[Чуумпу океан]] байҕаллара;

8. [[Атлантик океан]] байҕаллара:

9. [[Индия океана|Индия океанын]] байҕаллара, уонна

10. [[Соҕуруу океан]] байҕаллара.

--[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 04:27, 1 Олунньу 2009 (UTC)

Тугу эрэ өйдөөбөтүм быһылаах. Infoboxтары киллэрэ сатаатым, сатаммат. Халыыптар даҕаны тустарынан ыараханнык киирэр. Итини кыайдахпына төһө элбэх бэртээхэй ыстатыйалары киллэриэм этэй! Ким эмэ көмөлөһүҥ эрэ. --TumatUola 06:03, 9 Сэтинньи 2009 (UTC)
:Биирдэ эмэ көрсөн, көмпүүтэргэ бииргэ олоро түһүөх баара.--[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:49, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)

Мин ити халыыптартан адьас буккуллан бүттүм. Хайдах оҥороллоруй? [[Кыттааччы:Egerman|Egerman]]
:Халыыптары булгуччу туруорар наадата суох. Таҥнарытын халыыба суох ыстатыйа оҥорбут киһи, саҥа кыттааччылары салыннарыа суох этэ диэн санаалаахпын. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 13:56, 13 Сэтинньи 2011 (UTC)

== Ойуулары киллэрии ==

Хаартыскалары уонна уруһуйдары хайдах киллэрэбиний?--[[Аналлаах:Contributions/91.185.229.220|91.185.229.220]] 06:02, 18 Ахсынньы 2008 (UTC)
:Бастаан ойууну эбэтэр хаартысканы бэйэҥ көмпүүтэргиттэн эбэтэр атын сиртэн ылан ыскылаакка [[Аналлаах:Upload|суруттарыахха]] наада. Онтон ыстатыйаҕа икки квадратнай ускуобкалаан талбыт сиргэр олордон кэбиһэҕин. Бу маннык холобур: &lt;nowiki&gt;[[Ойуу:Ынах.jpg]]&lt;/nowiki&gt; --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 23:29, 18 Ахсынньы 2008 (UTC)</text>
      <sha1>1f8bhkssxqszmpp12q22p3bb71yiuv5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>427108</id>
      <parentid>427107</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:59:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Soldatov Timur</username>
        <id>23703</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Soldatov Timur|Soldatov Timur]] [[User talk:Soldatov Timur|ырытыы]] оҥорбут [[Special:Diff/427107|427107]] барылын сотуу</comment>
      <origin>427108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27894" sha1="oy9xguj2ul7oql86bs3hrppgl011mex" xml:space="preserve">{{/Шапка}}&lt;!-- Пожалуйста, начинайте новую тему ниже этой строки --&gt; Бикипиэдьийэҕэ көхтөөх дьон ахсаана
{{Саҥа кэпсэтии үөһэ}}
[[Категория:Бикипиэдьийэ:Көмө]]
&lt;!-- !!! Добавляйте текст прямо под этим комментарием !!!--&gt; Билигин сахалыы бикипиэдьийэҕэ хас киһи көхтөөхтүк ону-маны суруйарый?

==Эуропа (Дьобуруопа) туһунан ыйытыы==
Үтүө күнүнэн, уонна саҥа дьылынан!
Хайдах сөп буоларый? Эуропа эбэтэр Дьобуруопа ду? --[[Кыттааччы:SofRon123|SofRon123]] ([[Кыттааччы ырытыыта:SofRon123|ырытыы]]) 01:14, 1 Тохсунньу 2025 (UTC)

== Шрифт туһунан ыйытыы ==
Үтүө күнүнэн!

Биир ыйытыылаахпын: тоҕо «Сахалыы Бикипиэдьийэ» сүрүн тиэкис шрифта олох атыный? Атын тыллар Википедияларыгар шрифтара Sans-Serif диэн, оттон тоҕо манна Arial Unicode MS? Бу шрифт ынырык дьүһүннээх. — [[''Кыттааччы:Watrias25'']] 07:46, Бэс ыйа 19, 2020 (UTC)
:Ити төрүөтэ сахалыы ураты буукубалар (һөҕүҥ) урукку &quot;по умолчанию&quot; бичиккэ үчүгэйдик көстүбэттэригэр сытар этэ. Билиҥҥи турук хайдаҕын билэн баран, барыта үчүгэй буоллаҕына, төттөрү көһүөххэ сөп этэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 06:24, 30 Алтынньы 2022 (UTC)

== Ыстатыйа эбии ==
Дорооболорун!
саҥа ыстатыйа хайдах угабын? көрдүү сатаатым булбатым, РУ бикипиэдьийэ нөҥүө киллэрэбин дуу? көмөлөһүн, ыйан биэрин эрэ.
: Уҥа үөһээ муннукка ''Көрдөөһүн'' диэн түннүк баар. Онно ыстатыйа аатын суруйаҕын. Оннук ыстатыйа суох буоллаҕына ''айыаххын сөп'' диэн этии киириэҕэ, ол ыстатыйаҥ аата кыһылынан суруллан турар буолуо, ол кыһыл сигэни баттыыгын. Оччоҕо түннүк тахсыа. Онно ыстатыйаҕын суруйаҕын эбэтэр урут суруйбуккун угаҕын. Онтон суруйан бүтэн баран бүтэһигэр аллара ''Бигэргэтэбин'' диэн тимэҕи баттыыгын. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 08:51, 27 Алтынньы 2015 (UTC)

== Хаартыскалары киллэрии ==
Хаартыскалары хайдах киллэрэбин? Ханна да булбатым. Арааһа көҥүл ыллахпына эрэ киллэрэбин дуу, хайдах дуу?--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 23:31, 2 Алтынньы 2013 (UTC)
:Аллараа эппиэт баар эбит. Өйдөөтүм.--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 23:31, 2 Алтынньы 2013 (UTC) 
::Киирэр эбит да, URL-нан киллэрбитим ссылка нөҥүө көрдөрөр. Ыскылааткыт ханна баарый? Эбэтэр ити аата ykt.ru галереята дуу, альбома дуу?--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 23:45, 2 Алтынньы 2013 (UTC)
Бастаан ойуугун [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard?uselang=ru биики ыскылаакка] угаҕын. Онтон ол билэ (файл) аатын маннык моһуоннаан ыстатыйаҕар угаҕын: &lt;nowiki&gt;[[Билэ:Mira Maksimova Tea.jpg|thumb|250px]]&lt;/nowiki&gt; , оччоҕо движок бэйэтэ ойууну ыстатыйаҕа уган биэрэр. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:02, 3 Алтынньы 2013 (UTC) 
:Эрэйдээх соҕус сир буолла. Сахалыы тиэрминнэри кэлин киллэрбиккит буоллар киһи түргээнник өйдүө этэ. биики ыскылаатын ханан баарый? Булумаары гынным. HALAN хаартыскалары эн сигэҕинэн киллэрдим. Бэйэм страницабыттан ыскылаатка хайдах киирэбини?{{unsigned| Тайыл|18:51, 3 Алтынньы 2013‎}}
::Хойутаан хоруйдааһын буолла. Алҕастаах уонна илии баттаабакка укпут буолаҥҥын көрбөккө хаалбыппын. Ити Эн этииҥ аҕай иннинэ укпут сурукпар сигэ баар. Онон бардаххына (баттаатаххына) ойуу угар сиргэ (биики-ыскылаакка) тиийиэҥ. Суһал ыйытыы баар буоллаҕына мин [[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|бэйэм ырытыым]] сиригэр суруйуоххун сөп. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 05:04, 2 Тохсунньу 2014 (UTC)

== Түргэнник соторго туруоруллубут ыстатыйалар ==
Саха Сирин улуустарын нэһилиэктэрин 34 улуустан уонтан тахсаны көрдүм быһ. Салгыы оҥоруом иннинэ, ыйытабын.  &lt;br /&gt;
Нэһилиэктэр, нэһ/пууннар '''төрүт ааттарын''' дэлби булкуйбуттар. Холобур, [[Баппаҕай]], [[Бордоон (Ньурба)|Бордоон]], [[Дьикимдэ]] диэн нэһилиэктэр суохтар, ити курдук сыыһа ааттаммыт сир-дойду элбэх. Ону көннөрөөрү, сыыһа ааттаммыттарга түргэнник соторго диэн халыып туруорталаабытым, ол иһигэр 0.7 критерийдээхтэр (сотуллубутун кэннэ аата уларыйыахтаах) бааллар. Ол туруорууларым «көстүбэттэр» дуу, көрүөхтээх администратор (бырааптаах киһи) «көрүөн» баҕарбат дуу … эбэтэр мин тугу эрэ сыыһабын дуу. Ити сыыһа ааттаммыт ыстатыйалар/утаарыылар төһө «түргэнник» сотуллуохтаахтарый, манна хайдах быраабылааххытый - сылга биирдэ, биэс сылга биирдэ көрөҕүт (сотоҕут)? ... «Уһаппакка-кэҥэппэккэ» диэн туох суолталааҕый, кимиэхэ анаммыт тылларый?--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:29, 16 Бэс ыйын 2013 (UTC)
:Ыйытыы ыйаммыта  &lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color: #0479d3; font-weight: bold;&quot;&gt;{{Days between|16|06|2013}}&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; күн буолбут. [[Кыычыкын оҕуһун баһа буоллаҕа|Кэтэһэн кэлтэйэрим]] &lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color: #ca3918; font-weight: bold;&quot;&gt;{{Days between|16|07|2013}}&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; күн хаалбыт. --[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 17:09, 18 Бэс ыйын 2013 (UTC)
::Саха Бикипиэдьийэ мөлтөх администрААтардААх буолан сайдыбытах эбит. Быраҕыллыбыт өтөх диэн сөпкө этиллибит.  Сүрүн сирэйгит [[Бикипиэдьийэ:Сонуннар|2009!]] сылтан саҥардыллыбатах. Үөһэ да аллара да суруй син биир «көрбөт» эбиттэр. Наһаа элбэх киһи суруйар, ол иһин көстүбэт дуу? АдминистрАААтардар эбээһинэстэрин тоҕо толорботтор?--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 01:11, 25 Бэс ыйын 2013 (UTC)
:::Тутатына дьоҥҥо бэйэлэригэр суруйарыҥ буоллар. Холобур миэхэ, эбэтэр ити ыстатыйалары суруйбут дьоҥҥо. Бу сирэйи өр буола-буола көрөбүн. Мин билэрбинэн ити ыстатыйалары суруйбут киһи сүрдээх аламаҕай, киһи эппитин ылынар киһи киһитэ, куруук манна Бикипиэдьийэҕэ киирэ сылдьар. Бикипиэдьийэ дьаһабыллара манна хамнастаах үлэҕэ олорботтор, төһө кыалларынан, бэйэлэрин баҕаларынан көмөлөһө сатыыллар. Өйдүүргэр көрдөһөбүн. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:36, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC)
::::Кими да сырсан бириэмэбин бараабаппын. Саспыт буоллахтарына саспыттар. Хамнастара суох диэҥҥэ, нэдиэлэҕэ биирдэ киирэн Т/СОТУУ кнопкатын баттыырга харчы төлөнүөхтээх дуо. Манна 3 администратор «баар» курдук, 2 админ ыйы-ыйынан суох курдук, сыыһабын дуу. --[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 03:13, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC)
:::::Оргууй соҕустук кэпсэтэргэ, дьону өһүргэппэккэр, сиэри-туому кэспэккэр ыҥырабын. Хайдах эрэ дьаһабыллар тугу да быраҕан туран Эн садаанньаҕын толоруохтаахтарын курдук суруйбуккун дии, оттон бэйэҥ дьон болҕомтотун ордук хотуулаах ньыманан тардары тоҕо эрэ сөбүлээбэккин :) Бу суруйбуккун миигиттэн ураты ким да аахпата буолуо ээ, өтөрүнэн. Утаарыы сирэйи оҥорон алҕас ааттаах нэһилиэги сөпкө ааттыыр кыахтааххын ээ, уопуттаах биикиһит быһыытынан, дьаһабыл да кыттыһыыта суох. Ол туһунан Эйиэхэ эппитим дии, Бэйэҥ да билэр буолуохтааххын, ону эмиэ тоҕо эрэ оҥорбоккун. Оччоҕо бу тугуй, Эн дьайыыгын хайдах сыаналыахха сөбүй?  --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 07:24, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC)

Кырдьык уонна (хоруотуу диэн этэ дуу) туһунан ынараа сиргэ суруйбутум. Бү үөһэ суруллубуту сороҕун ис да хоһоонун өйдөөбөтүм, ол эрэн туох сыаллаах-соруктаах суруйаргытын сэрэйэбин.  &lt;br /&gt;
Ыйытыылар баалларынан сибээстээн хоруйдуубун.&lt;br /&gt;
Өһүргэнии чааһыгар, саҕалаабыт ыстатыйабын сөпкө көннөрдөхтөрүнэ, тупсардахтарына үөрүөм эрэ этэ, үгүс ыстатыйаларбар салҕаатыннар-тупсардыннар диэн спец. стабтары туруорбутум. Аны сыыһа оҥорбут буоллахпына, саһан олорбокко, ырытыыга булгуччу кыттыахтаах этим. Хайдах сатыырбынан, нэһилиэктэр тиһиктэригэр ырытыылары арыйан ол туһунан биллэрбитим, этэҥҥэ бэйэм бэйэбин кытта ырытыһан оҥорон испитим. Ким да кыттыспатаҕар мин кими да туох да диэн саҥарбатаҕым, суох буолл. суох, ол аайы долгуйбаппын. Тугу да саҥарбакка көннөрө сатаатым. Мин салгыы суруйар санаалаах этим. Эһигиттэн туох лишняйы көрдөөтүм? Уһаппакка-кэҥэппэккэ соторгутун өр күүттүм. Сотуллубатын иһин, баҕар, туох эрэ ыараханнааҕа буолуо диэн онон-манан ыйыта сатаатым. Т/Сотуу админ эбээһинэһэ, ол эбээһинэһин толорботун ыйбытым буруй дуо, уһатыллыбакка-кэҥэтиллибэккэ сотуллуохтаах страницалар ыйы-ыйынан сотуллубаттара нормальнай дуо. Вики быраабылатын тутуспаккыт сиэр-туом өттүнэн хайдах сыаналанарый. &lt;br /&gt;
Аны үөһэ суруллубут, «мин садаанньаларым» туһунан. Манна кыра статистика кыбытаргыт буоллар. Мин «садаанньабын» ким толорон сылайда-элэйдэ, хас устууканы, периодичность, аны ол мин туспар барытын быраҕан туран ким тугу гыммытын суруйаргыт  буоллар.&lt;br /&gt;
Атын суруйууларгытын өйдөөбөтүм. Чөкөлөөн тус-туспа суруйан киһи өйдүүрүн курдук ыйытаргыт буоллар. Биир ыйытыыгытар хоруй бу аллара сурулунна.

Мин маны билэбин:
===== Сыыһа ааттаммыт (ааттарыгар сыыһалаах) страницалар (ыстатыйалар, утаарыылар) сотуллар ньымалара =====
# Түргэнник сотуу О-7 критерийинэн. Для возможности переименования с целью перемещения содержимого или объединения историй правок. Действие не должно вызывать возражений, либо должна быть предварительная договорённость. 
# Аатын уларытыы. Ол кэннэ сыыһа ааттаах утаарыы П-3 критерийинэн уһаппакка-кэҥэппэккэ Түргэнник сотуллуохтаах.  
# Переименование «без оставления перенаправления» диэн баар. Бу маны администратордар оҥороллор. Тугу да быраҕан туран оҥоруохтара дуо?
Сыыһа ааттаммыт страницалар бастакы ньыманан сотуллуохтаахтар. Быраабыланы тутуһан, ТС О7 халыыптары туруорбутум, сотуллубатылар. &lt;br /&gt;
Бу бастакы уонна иккис ньымалар туох уратылаахтарый? &lt;br /&gt;
Тоҕо эрэ оҥорбоккун диэҥҥэ: иккистээн хос үлэни оҥорон хатайдаабаппын. Аат уларыйбытын кэннэ, сыыһа утаарыыга булгуччу Түргэнник сотуу халыыба туруоруллуохтаах. ТС О-7 уонна Ааты уларытыы,  П-3, манна хайаларыгар да ТС халыыба туруоруллуохтаах. Хос2 төттөрү-таары тоҕо оҥоруохтаахпыный ('''в чем смысл?'''). &lt;br /&gt;
Онон, көрдөһүүлээхпин: хаһан соторгут эбэтэр соппоккут туһунан конкретно биллэриҥ. &lt;br /&gt;
Манна Саха Бикипиэдьийэтигэр мин тугу оҥорбутум уопсай ахсаанын. статистикатын ханна көрөбүн (хас категория аһыллыбыта, халыып турбута, ыстатыйа-утаарыы оҥоһуллубута ...)??--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 16:29, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC)
*Биирдии бэйэбит тугу этээри гыммытын өйдөөтүбүт быһыылаах. Онон бу кэннэ бу кэпсэтиигэ төннүбэппит буоллар ордук буолуо этэ. Сырабытын бараамыахха. 
:Маннык гынарга сүбэлиибин. Бастаан алҕас ааттаммыт нэһилиэктэр ааттарын уларытан сөптөөх сирэйгэ утаарыы-сирэй оҥор. Онно дьаһабыл кыттыһыыта ирдэммэт. Онтон атын ыстатыйалар сыыһа сигэнэлэллэрин (холобур, Баппаҕай диэн ыстатыйаҕа сигэнэр ыстатыйа баар буоллаҕына ону ис хоһоонуттан көрөн Баппаҕаайы, Илбэҥэ эбэтэр Лөкөчөөн, эбэтэр Баппаҕаайы (үрэх) диэн ыстатыйаларга сигэнэр гын) көннөрөн биэр. Онно дьаһабыл кыттыыһыыта эмиэ ирдэммэт. 
:Онтон салгыы кэпсэтэр сиргэ ырытыыта таһаар - маннык алҕас суруллубут ыстатыйа баарын мин көннөрөн маннык утаарыы оҥордум, ол утаарыы-сирэйи суох гынарга этии киллэрэбин, төрүөтэ маннык, - диэн. Оччоҕо ырытан баран дьон сөбүлэстэҕинэ ол сыыһа утаарыыны сотуохпут.
:Ол гынан баран манныгы эмиэ өйдүүр куолу. Утаарыы-сирэй баара мин санаабар туох да хоромньуну таһаарбат. Ону ааһан оннук утаарыы баара туһалаах буолуон сөп. Оннук алҕаһы ким эрэ хаһан эрэ оҥорбут буоллаҕына, кэлин оннук алҕаһы атыттар да хатылыахтарын сөп буоллаҕа, оччоҕо сөпкө ааттаммыт ыстатыйаҕа тиийэн хаалаллара туох да куһаҕана суох, төттөрүтүн алҕастарын көннөрөллөрүгэр туһалаах буолуо. Киһи барыта атын улуус нэһилиэгин аатын сөпкө суруйбат, билбэт буоллаҕа. Ордук ыччат, эбэтэр сахалыы билэ сатыы сылдьар киһи алҕаһыан сөп. Чэ, итинник. Бырайыагы сайыннарар үлэҕэ өссө да кыттыа диэн эрэли кытта, бары үтүөнү баҕаран туран --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:04, 2 От ыйын 2013 (UTC)

== Саха бэйэтин омук быһыытынан сананыыта ==
Киһи  уонна омук  бэйэтин  суолталааһына, сананыыта  баар. Холобур, кытай  ханна да олордун бэйэтин сир шарын килэйэр киинигэр олорор курдук сананар. Биитэр еврей  норуота бэйэтин  &quot; Богом избранный народ&quot;  дэнэр. Оттон  былыргы саха хайдах этэй ?
Саха киһитэ  бэйэтин  &quot;Арҕаһыттан  тэһииннээх Айыы  аймаҕа,  көхсүттэн көнтөстөөх  Күн  ууһун  киһитэ&quot; курдук  этинэр. Маны таһынан  бэйэтин  Үөһээ дойдуттан  орто дойдуга  Айыылар  анаан ыыппыттарын курдук  өйдөбүллээх. Орто дойдуну  иччилии-үүннэрэ, чэлгитэ  кэлбитим  диэн саныыра баар. {{unsigned|77.242.0.172}}

== Тимир уһаарар оһох ==
Былыргы сахалар тимири уһаарар оһохторун хайдах онорор этилэр?  оһох кээмэйэ, тимири уулларыы кистэлэҥнэрэ. Таастаах Баһылайа. {{unsigned|94.245.156.33|21:51, 25 Олунньу 2011}}
:Бу туһунан СахаОпенВорлд ситим-сиргэ (саайка) соторутааҕыта [http://diaspora.sakhaopenworld.org/sakha_iron.html ыстатыйа] тахсыбыттаах этэ. Киинэлэрдээх иҥин. Ол ыстатыйанан сирдэтэн Эн бикипиэдьийэҕэ энциклопедическэй ыстатыйа суруйуоххун баҕарбаккын дуо? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 21:03, 26 Олунньу 2011 (UTC)

== ВВП ==
Внутренний валовый продукт - бу этии сахалыы суруллуутун  хайдах суруйуохха сөбүй? {{unsigned|Кыраҕы|}}
:Мин саныахпар '''Дойду бүттүүн''' (ол аата брутто) '''оҥорон таһаарыыта''' (эбэтэр ''оҥоруута''), кылгатан '''ДБО''' (саҥарыллыыта ДыБыО, эбэтэр ДэБэО). --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 03:34, 6 Олунньу 2011 (UTC)

== Сүрүн сирэй ==
'''«Соторутааҥы ыстатыйалар»''' блок балачча да эргэрдэ, оттон биhиэхэ элбэх үчүгэй ысатыйа бөҕө эбилиннэ. Туохха ыйабын дии саныыгыт? — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 13:47, 18 Тохсунньу 2010 (UTC)&lt;br /&gt;
Оо-о! Сүрүҥҥэ өссө атынн тыллар Биикилэригэр ыйар блок олох эргэрбит! — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 13:58, 18 Тохсунньу 2010 (UTC)
:Таһырдьа 2013! сыл ортото. Сүрүн сирэйдэрэ оччотооҕу курдук оннунан турар. Манна БАЛАЧЧА да УЛАРЫТАР УОЛДЬАСТА да диэн тыллар өйдөммөттөр. Сүрүн сирэйтэн тэйэн, Саха Бикипиэдьийэтэ ТОҔО сайдыбатын, сайдарыгар ТУОХ мэһэйдиирин ырытар УОЛДЬАСТА.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 20:15, 27 Бэс ыйын 2013 (UTC)

== Бырайыак:Компьютернай оонньуулар ==
Оҥорорго кыах баар дуо? Мин санаабар, сорох эдэр дьону координация суоҕа симитэр, онон маннык этиини киллэрэбин. Саҥа бырайыакка оонньуулар туһунан суруйууга туспа быраабылалары, халыыптары ырытыахпыт этэ. (Стандартар.) [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 11:31, 27 Ахсынньы 2009 (UTC)
:Бэрт буолуо этэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:47, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)
::{{Оҥоһулунна}} —[[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 05:19, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)
:::Компьютер сахалыы Көмпүүтэр диэн. Бырайыак уонна категория ааттарын уларыт.--[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 08:48, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)
::::{{Оҥоһулунна}}, һуу! — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 10:15, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)
::::Timir, Halan, бэйэҕитин бу [[Бикипиэдьийэ:Бырайыак:Көмпүүтэр оонньуулара/Кыттааччылар|испииһэккэ]] эбэн биэриэххит дуо? — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 10:29, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)

== Халыыптар ==
Халыыптары уонна халыып-карточкалары оҥоруохха наада:

1. [[Арассыыйа]] субъектара;

2. [[АХШ]] штаттара;

3. [[Кытай]] провинциялара;

4. [[Канада]] провинциялара;

5. [[Дьоппуон]] префектуралара;

6. [[Хоту океан]] байҕаллара;

7. [[Чуумпу океан]] байҕаллара;

8. [[Атлантик океан]] байҕаллара:

9. [[Индия океана|Индия океанын]] байҕаллара, уонна

10. [[Соҕуруу океан]] байҕаллара.

--[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 04:27, 1 Олунньу 2009 (UTC)

Тугу эрэ өйдөөбөтүм быһылаах. Infoboxтары киллэрэ сатаатым, сатаммат. Халыыптар даҕаны тустарынан ыараханнык киирэр. Итини кыайдахпына төһө элбэх бэртээхэй ыстатыйалары киллэриэм этэй! Ким эмэ көмөлөһүҥ эрэ. --TumatUola 06:03, 9 Сэтинньи 2009 (UTC)
:Биирдэ эмэ көрсөн, көмпүүтэргэ бииргэ олоро түһүөх баара.--[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:49, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)

Мин ити халыыптартан адьас буккуллан бүттүм. Хайдах оҥороллоруй? [[Кыттааччы:Egerman|Egerman]]
:Халыыптары булгуччу туруорар наадата суох. Таҥнарытын халыыба суох ыстатыйа оҥорбут киһи, саҥа кыттааччылары салыннарыа суох этэ диэн санаалаахпын. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 13:56, 13 Сэтинньи 2011 (UTC)

== Ойуулары киллэрии ==

Хаартыскалары уонна уруһуйдары хайдах киллэрэбиний?--[[Аналлаах:Contributions/91.185.229.220|91.185.229.220]] 06:02, 18 Ахсынньы 2008 (UTC)
:Бастаан ойууну эбэтэр хаартысканы бэйэҥ көмпүүтэргиттэн эбэтэр атын сиртэн ылан ыскылаакка [[Аналлаах:Upload|суруттарыахха]] наада. Онтон ыстатыйаҕа икки квадратнай ускуобкалаан талбыт сиргэр олордон кэбиһэҕин. Бу маннык холобур: &lt;nowiki&gt;[[Ойуу:Ынах.jpg]]&lt;/nowiki&gt; --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 23:29, 18 Ахсынньы 2008 (UTC)</text>
      <sha1>oy9xguj2ul7oql86bs3hrppgl011mex</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>427109</id>
      <parentid>427108</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T19:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Soldatov Timur</username>
        <id>23703</id>
      </contributor>
      <origin>427109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27694" sha1="0o9jkurslqyjisxm88d0cemn2nomtn2" xml:space="preserve">{{/Шапка}}&lt;!-- Пожалуйста, начинайте новую тему ниже этой строки --&gt;
{{Саҥа кэпсэтии үөһэ}}
[[Категория:Бикипиэдьийэ:Көмө]]
&lt;!-- !!! Добавляйте текст прямо под этим комментарием !!!--&gt;

==Эуропа (Дьобуруопа) туһунан ыйытыы==
Үтүө күнүнэн, уонна саҥа дьылынан!
Хайдах сөп буоларый? Эуропа эбэтэр Дьобуруопа ду? --[[Кыттааччы:SofRon123|SofRon123]] ([[Кыттааччы ырытыыта:SofRon123|ырытыы]]) 01:14, 1 Тохсунньу 2025 (UTC)

== Шрифт туһунан ыйытыы ==
Үтүө күнүнэн!

Биир ыйытыылаахпын: тоҕо «Сахалыы Бикипиэдьийэ» сүрүн тиэкис шрифта олох атыный? Атын тыллар Википедияларыгар шрифтара Sans-Serif диэн, оттон тоҕо манна Arial Unicode MS? Бу шрифт ынырык дьүһүннээх. — [[''Кыттааччы:Watrias25'']] 07:46, Бэс ыйа 19, 2020 (UTC)
:Ити төрүөтэ сахалыы ураты буукубалар (һөҕүҥ) урукку &quot;по умолчанию&quot; бичиккэ үчүгэйдик көстүбэттэригэр сытар этэ. Билиҥҥи турук хайдаҕын билэн баран, барыта үчүгэй буоллаҕына, төттөрү көһүөххэ сөп этэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 06:24, 30 Алтынньы 2022 (UTC)

== Ыстатыйа эбии ==
Дорооболорун!
саҥа ыстатыйа хайдах угабын? көрдүү сатаатым булбатым, РУ бикипиэдьийэ нөҥүө киллэрэбин дуу? көмөлөһүн, ыйан биэрин эрэ.
: Уҥа үөһээ муннукка ''Көрдөөһүн'' диэн түннүк баар. Онно ыстатыйа аатын суруйаҕын. Оннук ыстатыйа суох буоллаҕына ''айыаххын сөп'' диэн этии киириэҕэ, ол ыстатыйаҥ аата кыһылынан суруллан турар буолуо, ол кыһыл сигэни баттыыгын. Оччоҕо түннүк тахсыа. Онно ыстатыйаҕын суруйаҕын эбэтэр урут суруйбуккун угаҕын. Онтон суруйан бүтэн баран бүтэһигэр аллара ''Бигэргэтэбин'' диэн тимэҕи баттыыгын. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 08:51, 27 Алтынньы 2015 (UTC)

== Хаартыскалары киллэрии ==
Хаартыскалары хайдах киллэрэбин? Ханна да булбатым. Арааһа көҥүл ыллахпына эрэ киллэрэбин дуу, хайдах дуу?--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 23:31, 2 Алтынньы 2013 (UTC)
:Аллараа эппиэт баар эбит. Өйдөөтүм.--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 23:31, 2 Алтынньы 2013 (UTC) 
::Киирэр эбит да, URL-нан киллэрбитим ссылка нөҥүө көрдөрөр. Ыскылааткыт ханна баарый? Эбэтэр ити аата ykt.ru галереята дуу, альбома дуу?--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 23:45, 2 Алтынньы 2013 (UTC)
Бастаан ойуугун [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard?uselang=ru биики ыскылаакка] угаҕын. Онтон ол билэ (файл) аатын маннык моһуоннаан ыстатыйаҕар угаҕын: &lt;nowiki&gt;[[Билэ:Mira Maksimova Tea.jpg|thumb|250px]]&lt;/nowiki&gt; , оччоҕо движок бэйэтэ ойууну ыстатыйаҕа уган биэрэр. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:02, 3 Алтынньы 2013 (UTC) 
:Эрэйдээх соҕус сир буолла. Сахалыы тиэрминнэри кэлин киллэрбиккит буоллар киһи түргээнник өйдүө этэ. биики ыскылаатын ханан баарый? Булумаары гынным. HALAN хаартыскалары эн сигэҕинэн киллэрдим. Бэйэм страницабыттан ыскылаатка хайдах киирэбини?{{unsigned| Тайыл|18:51, 3 Алтынньы 2013‎}}
::Хойутаан хоруйдааһын буолла. Алҕастаах уонна илии баттаабакка укпут буолаҥҥын көрбөккө хаалбыппын. Ити Эн этииҥ аҕай иннинэ укпут сурукпар сигэ баар. Онон бардаххына (баттаатаххына) ойуу угар сиргэ (биики-ыскылаакка) тиийиэҥ. Суһал ыйытыы баар буоллаҕына мин [[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|бэйэм ырытыым]] сиригэр суруйуоххун сөп. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 05:04, 2 Тохсунньу 2014 (UTC)

== Түргэнник соторго туруоруллубут ыстатыйалар ==
Саха Сирин улуустарын нэһилиэктэрин 34 улуустан уонтан тахсаны көрдүм быһ. Салгыы оҥоруом иннинэ, ыйытабын.  &lt;br /&gt;
Нэһилиэктэр, нэһ/пууннар '''төрүт ааттарын''' дэлби булкуйбуттар. Холобур, [[Баппаҕай]], [[Бордоон (Ньурба)|Бордоон]], [[Дьикимдэ]] диэн нэһилиэктэр суохтар, ити курдук сыыһа ааттаммыт сир-дойду элбэх. Ону көннөрөөрү, сыыһа ааттаммыттарга түргэнник соторго диэн халыып туруорталаабытым, ол иһигэр 0.7 критерийдээхтэр (сотуллубутун кэннэ аата уларыйыахтаах) бааллар. Ол туруорууларым «көстүбэттэр» дуу, көрүөхтээх администратор (бырааптаах киһи) «көрүөн» баҕарбат дуу … эбэтэр мин тугу эрэ сыыһабын дуу. Ити сыыһа ааттаммыт ыстатыйалар/утаарыылар төһө «түргэнник» сотуллуохтаахтарый, манна хайдах быраабылааххытый - сылга биирдэ, биэс сылга биирдэ көрөҕүт (сотоҕут)? ... «Уһаппакка-кэҥэппэккэ» диэн туох суолталааҕый, кимиэхэ анаммыт тылларый?--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:29, 16 Бэс ыйын 2013 (UTC)
:Ыйытыы ыйаммыта  &lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color: #0479d3; font-weight: bold;&quot;&gt;{{Days between|16|06|2013}}&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; күн буолбут. [[Кыычыкын оҕуһун баһа буоллаҕа|Кэтэһэн кэлтэйэрим]] &lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color: #ca3918; font-weight: bold;&quot;&gt;{{Days between|16|07|2013}}&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; күн хаалбыт. --[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 17:09, 18 Бэс ыйын 2013 (UTC)
::Саха Бикипиэдьийэ мөлтөх администрААтардААх буолан сайдыбытах эбит. Быраҕыллыбыт өтөх диэн сөпкө этиллибит.  Сүрүн сирэйгит [[Бикипиэдьийэ:Сонуннар|2009!]] сылтан саҥардыллыбатах. Үөһэ да аллара да суруй син биир «көрбөт» эбиттэр. Наһаа элбэх киһи суруйар, ол иһин көстүбэт дуу? АдминистрАААтардар эбээһинэстэрин тоҕо толорботтор?--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 01:11, 25 Бэс ыйын 2013 (UTC)
:::Тутатына дьоҥҥо бэйэлэригэр суруйарыҥ буоллар. Холобур миэхэ, эбэтэр ити ыстатыйалары суруйбут дьоҥҥо. Бу сирэйи өр буола-буола көрөбүн. Мин билэрбинэн ити ыстатыйалары суруйбут киһи сүрдээх аламаҕай, киһи эппитин ылынар киһи киһитэ, куруук манна Бикипиэдьийэҕэ киирэ сылдьар. Бикипиэдьийэ дьаһабыллара манна хамнастаах үлэҕэ олорботтор, төһө кыалларынан, бэйэлэрин баҕаларынан көмөлөһө сатыыллар. Өйдүүргэр көрдөһөбүн. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:36, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC)
::::Кими да сырсан бириэмэбин бараабаппын. Саспыт буоллахтарына саспыттар. Хамнастара суох диэҥҥэ, нэдиэлэҕэ биирдэ киирэн Т/СОТУУ кнопкатын баттыырга харчы төлөнүөхтээх дуо. Манна 3 администратор «баар» курдук, 2 админ ыйы-ыйынан суох курдук, сыыһабын дуу. --[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 03:13, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC)
:::::Оргууй соҕустук кэпсэтэргэ, дьону өһүргэппэккэр, сиэри-туому кэспэккэр ыҥырабын. Хайдах эрэ дьаһабыллар тугу да быраҕан туран Эн садаанньаҕын толоруохтаахтарын курдук суруйбуккун дии, оттон бэйэҥ дьон болҕомтотун ордук хотуулаах ньыманан тардары тоҕо эрэ сөбүлээбэккин :) Бу суруйбуккун миигиттэн ураты ким да аахпата буолуо ээ, өтөрүнэн. Утаарыы сирэйи оҥорон алҕас ааттаах нэһилиэги сөпкө ааттыыр кыахтааххын ээ, уопуттаах биикиһит быһыытынан, дьаһабыл да кыттыһыыта суох. Ол туһунан Эйиэхэ эппитим дии, Бэйэҥ да билэр буолуохтааххын, ону эмиэ тоҕо эрэ оҥорбоккун. Оччоҕо бу тугуй, Эн дьайыыгын хайдах сыаналыахха сөбүй?  --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 07:24, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC)

Кырдьык уонна (хоруотуу диэн этэ дуу) туһунан ынараа сиргэ суруйбутум. Бү үөһэ суруллубуту сороҕун ис да хоһоонун өйдөөбөтүм, ол эрэн туох сыаллаах-соруктаах суруйаргытын сэрэйэбин.  &lt;br /&gt;
Ыйытыылар баалларынан сибээстээн хоруйдуубун.&lt;br /&gt;
Өһүргэнии чааһыгар, саҕалаабыт ыстатыйабын сөпкө көннөрдөхтөрүнэ, тупсардахтарына үөрүөм эрэ этэ, үгүс ыстатыйаларбар салҕаатыннар-тупсардыннар диэн спец. стабтары туруорбутум. Аны сыыһа оҥорбут буоллахпына, саһан олорбокко, ырытыыга булгуччу кыттыахтаах этим. Хайдах сатыырбынан, нэһилиэктэр тиһиктэригэр ырытыылары арыйан ол туһунан биллэрбитим, этэҥҥэ бэйэм бэйэбин кытта ырытыһан оҥорон испитим. Ким да кыттыспатаҕар мин кими да туох да диэн саҥарбатаҕым, суох буолл. суох, ол аайы долгуйбаппын. Тугу да саҥарбакка көннөрө сатаатым. Мин салгыы суруйар санаалаах этим. Эһигиттэн туох лишняйы көрдөөтүм? Уһаппакка-кэҥэппэккэ соторгутун өр күүттүм. Сотуллубатын иһин, баҕар, туох эрэ ыараханнааҕа буолуо диэн онон-манан ыйыта сатаатым. Т/Сотуу админ эбээһинэһэ, ол эбээһинэһин толорботун ыйбытым буруй дуо, уһатыллыбакка-кэҥэтиллибэккэ сотуллуохтаах страницалар ыйы-ыйынан сотуллубаттара нормальнай дуо. Вики быраабылатын тутуспаккыт сиэр-туом өттүнэн хайдах сыаналанарый. &lt;br /&gt;
Аны үөһэ суруллубут, «мин садаанньаларым» туһунан. Манна кыра статистика кыбытаргыт буоллар. Мин «садаанньабын» ким толорон сылайда-элэйдэ, хас устууканы, периодичность, аны ол мин туспар барытын быраҕан туран ким тугу гыммытын суруйаргыт  буоллар.&lt;br /&gt;
Атын суруйууларгытын өйдөөбөтүм. Чөкөлөөн тус-туспа суруйан киһи өйдүүрүн курдук ыйытаргыт буоллар. Биир ыйытыыгытар хоруй бу аллара сурулунна.

Мин маны билэбин:
===== Сыыһа ааттаммыт (ааттарыгар сыыһалаах) страницалар (ыстатыйалар, утаарыылар) сотуллар ньымалара =====
# Түргэнник сотуу О-7 критерийинэн. Для возможности переименования с целью перемещения содержимого или объединения историй правок. Действие не должно вызывать возражений, либо должна быть предварительная договорённость. 
# Аатын уларытыы. Ол кэннэ сыыһа ааттаах утаарыы П-3 критерийинэн уһаппакка-кэҥэппэккэ Түргэнник сотуллуохтаах.  
# Переименование «без оставления перенаправления» диэн баар. Бу маны администратордар оҥороллор. Тугу да быраҕан туран оҥоруохтара дуо?
Сыыһа ааттаммыт страницалар бастакы ньыманан сотуллуохтаахтар. Быраабыланы тутуһан, ТС О7 халыыптары туруорбутум, сотуллубатылар. &lt;br /&gt;
Бу бастакы уонна иккис ньымалар туох уратылаахтарый? &lt;br /&gt;
Тоҕо эрэ оҥорбоккун диэҥҥэ: иккистээн хос үлэни оҥорон хатайдаабаппын. Аат уларыйбытын кэннэ, сыыһа утаарыыга булгуччу Түргэнник сотуу халыыба туруоруллуохтаах. ТС О-7 уонна Ааты уларытыы,  П-3, манна хайаларыгар да ТС халыыба туруоруллуохтаах. Хос2 төттөрү-таары тоҕо оҥоруохтаахпыный ('''в чем смысл?'''). &lt;br /&gt;
Онон, көрдөһүүлээхпин: хаһан соторгут эбэтэр соппоккут туһунан конкретно биллэриҥ. &lt;br /&gt;
Манна Саха Бикипиэдьийэтигэр мин тугу оҥорбутум уопсай ахсаанын. статистикатын ханна көрөбүн (хас категория аһыллыбыта, халыып турбута, ыстатыйа-утаарыы оҥоһуллубута ...)??--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 16:29, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC)
*Биирдии бэйэбит тугу этээри гыммытын өйдөөтүбүт быһыылаах. Онон бу кэннэ бу кэпсэтиигэ төннүбэппит буоллар ордук буолуо этэ. Сырабытын бараамыахха. 
:Маннык гынарга сүбэлиибин. Бастаан алҕас ааттаммыт нэһилиэктэр ааттарын уларытан сөптөөх сирэйгэ утаарыы-сирэй оҥор. Онно дьаһабыл кыттыһыыта ирдэммэт. Онтон атын ыстатыйалар сыыһа сигэнэлэллэрин (холобур, Баппаҕай диэн ыстатыйаҕа сигэнэр ыстатыйа баар буоллаҕына ону ис хоһоонуттан көрөн Баппаҕаайы, Илбэҥэ эбэтэр Лөкөчөөн, эбэтэр Баппаҕаайы (үрэх) диэн ыстатыйаларга сигэнэр гын) көннөрөн биэр. Онно дьаһабыл кыттыыһыыта эмиэ ирдэммэт. 
:Онтон салгыы кэпсэтэр сиргэ ырытыыта таһаар - маннык алҕас суруллубут ыстатыйа баарын мин көннөрөн маннык утаарыы оҥордум, ол утаарыы-сирэйи суох гынарга этии киллэрэбин, төрүөтэ маннык, - диэн. Оччоҕо ырытан баран дьон сөбүлэстэҕинэ ол сыыһа утаарыыны сотуохпут.
:Ол гынан баран манныгы эмиэ өйдүүр куолу. Утаарыы-сирэй баара мин санаабар туох да хоромньуну таһаарбат. Ону ааһан оннук утаарыы баара туһалаах буолуон сөп. Оннук алҕаһы ким эрэ хаһан эрэ оҥорбут буоллаҕына, кэлин оннук алҕаһы атыттар да хатылыахтарын сөп буоллаҕа, оччоҕо сөпкө ааттаммыт ыстатыйаҕа тиийэн хаалаллара туох да куһаҕана суох, төттөрүтүн алҕастарын көннөрөллөрүгэр туһалаах буолуо. Киһи барыта атын улуус нэһилиэгин аатын сөпкө суруйбат, билбэт буоллаҕа. Ордук ыччат, эбэтэр сахалыы билэ сатыы сылдьар киһи алҕаһыан сөп. Чэ, итинник. Бырайыагы сайыннарар үлэҕэ өссө да кыттыа диэн эрэли кытта, бары үтүөнү баҕаран туран --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:04, 2 От ыйын 2013 (UTC)

== Саха бэйэтин омук быһыытынан сананыыта ==
Киһи  уонна омук  бэйэтин  суолталааһына, сананыыта  баар. Холобур, кытай  ханна да олордун бэйэтин сир шарын килэйэр киинигэр олорор курдук сананар. Биитэр еврей  норуота бэйэтин  &quot; Богом избранный народ&quot;  дэнэр. Оттон  былыргы саха хайдах этэй ?
Саха киһитэ  бэйэтин  &quot;Арҕаһыттан  тэһииннээх Айыы  аймаҕа,  көхсүттэн көнтөстөөх  Күн  ууһун  киһитэ&quot; курдук  этинэр. Маны таһынан  бэйэтин  Үөһээ дойдуттан  орто дойдуга  Айыылар  анаан ыыппыттарын курдук  өйдөбүллээх. Орто дойдуну  иччилии-үүннэрэ, чэлгитэ  кэлбитим  диэн саныыра баар. {{unsigned|77.242.0.172}}

== Тимир уһаарар оһох ==
Былыргы сахалар тимири уһаарар оһохторун хайдах онорор этилэр?  оһох кээмэйэ, тимири уулларыы кистэлэҥнэрэ. Таастаах Баһылайа. {{unsigned|94.245.156.33|21:51, 25 Олунньу 2011}}
:Бу туһунан СахаОпенВорлд ситим-сиргэ (саайка) соторутааҕыта [http://diaspora.sakhaopenworld.org/sakha_iron.html ыстатыйа] тахсыбыттаах этэ. Киинэлэрдээх иҥин. Ол ыстатыйанан сирдэтэн Эн бикипиэдьийэҕэ энциклопедическэй ыстатыйа суруйуоххун баҕарбаккын дуо? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 21:03, 26 Олунньу 2011 (UTC)

== ВВП ==
Внутренний валовый продукт - бу этии сахалыы суруллуутун  хайдах суруйуохха сөбүй? {{unsigned|Кыраҕы|}}
:Мин саныахпар '''Дойду бүттүүн''' (ол аата брутто) '''оҥорон таһаарыыта''' (эбэтэр ''оҥоруута''), кылгатан '''ДБО''' (саҥарыллыыта ДыБыО, эбэтэр ДэБэО). --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 03:34, 6 Олунньу 2011 (UTC)

== Сүрүн сирэй ==
'''«Соторутааҥы ыстатыйалар»''' блок балачча да эргэрдэ, оттон биhиэхэ элбэх үчүгэй ысатыйа бөҕө эбилиннэ. Туохха ыйабын дии саныыгыт? — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 13:47, 18 Тохсунньу 2010 (UTC)&lt;br /&gt;
Оо-о! Сүрүҥҥэ өссө атынн тыллар Биикилэригэр ыйар блок олох эргэрбит! — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 13:58, 18 Тохсунньу 2010 (UTC)
:Таһырдьа 2013! сыл ортото. Сүрүн сирэйдэрэ оччотооҕу курдук оннунан турар. Манна БАЛАЧЧА да УЛАРЫТАР УОЛДЬАСТА да диэн тыллар өйдөммөттөр. Сүрүн сирэйтэн тэйэн, Саха Бикипиэдьийэтэ ТОҔО сайдыбатын, сайдарыгар ТУОХ мэһэйдиирин ырытар УОЛДЬАСТА.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 20:15, 27 Бэс ыйын 2013 (UTC)

== Бырайыак:Компьютернай оонньуулар ==
Оҥорорго кыах баар дуо? Мин санаабар, сорох эдэр дьону координация суоҕа симитэр, онон маннык этиини киллэрэбин. Саҥа бырайыакка оонньуулар туһунан суруйууга туспа быраабылалары, халыыптары ырытыахпыт этэ. (Стандартар.) [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 11:31, 27 Ахсынньы 2009 (UTC)
:Бэрт буолуо этэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:47, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)
::{{Оҥоһулунна}} —[[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 05:19, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)
:::Компьютер сахалыы Көмпүүтэр диэн. Бырайыак уонна категория ааттарын уларыт.--[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 08:48, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)
::::{{Оҥоһулунна}}, һуу! — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 10:15, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)
::::Timir, Halan, бэйэҕитин бу [[Бикипиэдьийэ:Бырайыак:Көмпүүтэр оонньуулара/Кыттааччылар|испииһэккэ]] эбэн биэриэххит дуо? — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 10:29, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)

== Халыыптар ==
Халыыптары уонна халыып-карточкалары оҥоруохха наада:

1. [[Арассыыйа]] субъектара;

2. [[АХШ]] штаттара;

3. [[Кытай]] провинциялара;

4. [[Канада]] провинциялара;

5. [[Дьоппуон]] префектуралара;

6. [[Хоту океан]] байҕаллара;

7. [[Чуумпу океан]] байҕаллара;

8. [[Атлантик океан]] байҕаллара:

9. [[Индия океана|Индия океанын]] байҕаллара, уонна

10. [[Соҕуруу океан]] байҕаллара.

--[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 04:27, 1 Олунньу 2009 (UTC)

Тугу эрэ өйдөөбөтүм быһылаах. Infoboxтары киллэрэ сатаатым, сатаммат. Халыыптар даҕаны тустарынан ыараханнык киирэр. Итини кыайдахпына төһө элбэх бэртээхэй ыстатыйалары киллэриэм этэй! Ким эмэ көмөлөһүҥ эрэ. --TumatUola 06:03, 9 Сэтинньи 2009 (UTC)
:Биирдэ эмэ көрсөн, көмпүүтэргэ бииргэ олоро түһүөх баара.--[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:49, 17 Тохсунньу 2010 (UTC)

Мин ити халыыптартан адьас буккуллан бүттүм. Хайдах оҥороллоруй? [[Кыттааччы:Egerman|Egerman]]
:Халыыптары булгуччу туруорар наадата суох. Таҥнарытын халыыба суох ыстатыйа оҥорбут киһи, саҥа кыттааччылары салыннарыа суох этэ диэн санаалаахпын. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 13:56, 13 Сэтинньи 2011 (UTC)

== Ойуулары киллэрии ==

Хаартыскалары уонна уруһуйдары хайдах киллэрэбиний?--[[Аналлаах:Contributions/91.185.229.220|91.185.229.220]] 06:02, 18 Ахсынньы 2008 (UTC)
:Бастаан ойууну эбэтэр хаартысканы бэйэҥ көмпүүтэргиттэн эбэтэр атын сиртэн ылан ыскылаакка [[Аналлаах:Upload|суруттарыахха]] наада. Онтон ыстатыйаҕа икки квадратнай ускуобкалаан талбыт сиргэр олордон кэбиһэҕин. Бу маннык холобур: &lt;nowiki&gt;[[Ойуу:Ынах.jpg]]&lt;/nowiki&gt; --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 23:29, 18 Ахсынньы 2008 (UTC)</text>
      <sha1>0o9jkurslqyjisxm88d0cemn2nomtn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кытаанах диск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3283</id>
    <revision>
      <id>427117</id>
      <parentid>403293</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T11:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>2805</id>
      </contributor>
      <origin>427117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9754" sha1="9ctfqib9mn9pbsntzavcy40tzmw3fe5" xml:space="preserve">[[Билэ:Hard drive-ru.svg|thumb|300px|Кытаанах диск схемата]]

'''Кытаанах диск, хард''' эбэтэр '''винчестер''' ({{lang-en|hard (magnetic) disk drive, HDD}}) — [[магнит]] көмөтүнэн сабыылаах [[информация]]ны тутар тэрил.

Имигэс дискэттэн (дискеталар) уратыларыгар, НДЬМД информацията кытаанах (алюминий эбэтэр өстүөкүлэ) пластиналарга сурулла сылдьар, хромагнитнай матырыйаалынан бүрүллүбүт пластиналар, үксүгэр хрома- магнитнай дискэлэр. НДЬМД- га биир эбэтэр хас да пластинанан туһаныллар. Оробуочай режимҥэ төбөлөрө пластин ньуурун үрдүгэр салгынынан көтөн тахсан иһэн эргичийии, эргичийии түмүгэр үөскүүр. Төбөтүн уонна дискэтин икки ардыларынан ырааҕа хас да км. (аныгы дискэлэргэ 10- ча нм), оттон механическай контакта суоҕа эмиэ тэриллии сулууспатын уһун болдьоҕун хааччыйар. Төбө эргийэр дискэлэрэ тиийбэтигэр шпинелля эбэтэр дискэни таһыттан туох да куттала суох («парковочнай») зонаҕа бааллар, онно сииктээх сирэйдээх- харахтаах контакт баар.

Эмиэ намыһах дискэттэн уратыга, информацияны илдьэ сылдьааччы үксүн мунньааччыны, приводы уонна электроника блогун кытта дьүөрэлэһэр. Маннык кытаанах дискэлэр информацияны ситэтэ суох ыытааччы быһыытынан үгүстүк туһаныллаллар.

2000- с сыллар иккис аҥаарыттан ордук таһаарыылаах кытаанах мунньахтар тарҕаммыттара, кэккэ тутуулартан төһө да сорохтор харайыллар сыананы үрдэппиттэрин үрдүнэн, 2010- с сыллар ортолоруттан холоотоххо, потребительскай сегемҥэ да, корпоративнай да өттүнэн киэҥник тарҕаммыттара.

Онон тиэрминнэри оҥорууга логическай дискэлэр, магнитнай дискэлэр (пластиналар) кытаанах дискэлэр баар буоланнар, айан- сырыы түмүгэр физическэй дискэлэр, сленог- блин диэн ааттаналлар. Ол биричиинэтинэн кытаанах мунньааччылар ардыгар магнитнай дискэлэр, хамсыыр- харсар үлэлэр аҕыйахтар диэн ааттыыллар.

== Характеристика ==

* Интерфейс (англ. interface) — икки араас тэрили хардарыта бииргэ үлэлээһин техническэй средстволара ити линиялары, техническэй средстволары холбуур, ити линиялары (контролердары) өйүүр, уонна быраабыланы (боротокуол) уларыталлар. Аныгы серийно выпускаемые кытаанах дискалар араас кэмҥэ атах (он ИМЕ И PATA), көс, SCSI,SASI. Кэккэ тэрээһиннэргэ кытаанах дискэлэргэ олоҕуран esstan, CDONO, DIBRREASHANL, УСБ 2, УСБ 3, Thunderbolt туттуллуохтарын сөп.
* Эдэрдэр (англ. алааспар) — мунньар дааннайдар ахсааннара элбэх. Бастакы кытаанах дискэлэр оҥоһуллуохтарыттан ыла кинилэр дааннайдарын суруйуу технологиятын тиһигин быспакка тупсарыы түмүгэр муҥутуур кыахтар эбиллэллэр. 50 сыл (1961 сылтан 2011 сылга диэри) кытаанах дискэлэргэ суруйуу 60 мөл. төгүлүнэн улааппыт. Формалаах дискэлэргэ-3,5 Дюма 2016 сылга 6, 8 эбэтэр 10 ТиБ, оттон 2020 сылга — 20 ТиБ тиийбитэ. Информатикаҕа ылыллыбыт уопсай приставкалар ситимнэрин уратыларыгар кылгас 1024 кээмэйдээх кылгас дискэлэри оҥорооччуларга холоотоххо, кырата 1000 кэриҥэ туһалааҕын көрдөрөр. Ол курдук «200 ГБ» Марк дискэтэ 186,2 ГиБ тэҥнэһэр.
* Физическэй кээмэйэ (форма- фактор; англ. dimension) — 2001-2008 сс. мунньуллубут персональнай компьютердарга уонна серверга 3,5, эбэтэр 2,5 диймэ — остуол компьютердарыгар уонна ноутбуктарга сөп түбэһэр. Ону тэҥэ 1,8, 1,3, 1 уонна 0,85 мүн. Мунньааччылар форм- фактордарынан 8 уонна 5,25 мүн. Бастакы кытаанах дискэлэри оҥорор кэмнэригэр быраабыла баар: бары моделлар стандарт аана 75 см буолан ааһыахтаахтар&lt;ref&gt;[https://anout.ru/zamena-zhestkogo-diska-na-noutbuke/ Ноутбукка кытаанах дисканы солбуйуу уратыта]&lt;/ref&gt;.
* Оҥорон таһаарыы бириэмэтэ (англ. ranomes) - бичесер ааҕыы төбөтүн операциятын толорон иһэр/магнитнай диска оҥоруулаах учаастагар суруйуу эргийиититтэн тутулуктаах. Бу параметр 2,5-16 мс- тан, анал тэрилтэлэргэ 8-10 мс- нан тахсар. Быраабыла курдук,кырымахтаах кырымахтаах, кырымахтаах тирии буолара олус улахан. Тэҥнээн көрдөххө, бу параметр 1 мс- тан итэҕэһэ суох, ону таһынан хас да түбэлтэни тэҥинэн ирдиир кыахтаах.
* Шпинеля эргийиитин түргэнэ (англ. (пропедь) - мүнүүтэҕэ обороналар ахсааннара элбэх. Бу параметртан үгүс- элбэх истиэпэннээх уонна дааннайдары биэрэр орто тэтимтэн тутулуктаах. Билигин маннык стандартнай түргэн тэтимнээх винчестердэр тахсаллар: 4200, 5400 уонна 7200 (ноутбук); 5400, 5700, 5900, 7200 уонна 10 000 (персональнай компьютер); 10 000 уонна 15 000 об./м. (сервердэр уонна үрдүк таһаарыылаах рабочай станциялар). Винчестердэргэ шпинель түргэнин түргэтэтии гироскопическай эффект мэһэйдиир, хамсаабат компьютердарга сэнээһин сабыдыала кыра.
* Эрэллээх буолуу (англ. маны тэҥэ) - аккаастыыр орто болдьох (МТБ) быһыытынан быһаарыллар. Дальнай Востокка аныгы дискуссиялар үгүстэрэ с. М. Р. Т.
* Количество операцией-выводы В сөкүүндэҕэ (англ. IOPS) — ирдэбил түргэтээһин, ирдэбил кээмэйин уонна запрос оҥорууттан тутулуктаах. 7200 об/с аныгы дискэлэргэ 75-100 оп курдук сыаналанар./мунньуллубут дьоҥҥо көҥүл өттүнэн киириигэ ордук бириэмэ кээмэйинэн быһаарыллар. Линейнэй (утумнаах) операцияларга «ips» көрдөрүүлэрэ уопсай бириэмэнэн быһаарыллар уонна ааҕыы линейнэй тэтиминэн уонна операция кээмэйинэн ааҕыллар.
* Энергияны туһаныы-мобильнай тэрили оҥорорго дьоһун фактор.
* Увардарга утарсыы (англ. Г- shoning) - баттааһынын атастаһыытын эбэтэр охсуутун утарсыыта, включенной уонна вылюченной турукка кэмнэнэр.
* Дааннайдары биэрии түргэнэ (англ. Tanse Ranse) диска (зон, ZBР):
** диска тас зоната: 150-200 МБ/с;
** диска ис зоната: 70-100 МБ/с
* Буфер- буфер кээмэйэ диэн ааттанар: ааҕыы түргэнин араас тэтимнээх сөбүлэһиилэргэ уонна суруйууларга уонна интерфейсынан биэриилэргэ аналлаах. Аныгы дискэлэргэ 8- тан 128 МБ диэри араастаһар.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

{{rq|wikify}}

[[Категория:Көмпүүтэр]]</text>
      <sha1>9ctfqib9mn9pbsntzavcy40tzmw3fe5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ыаҕайа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18747</id>
    <revision>
      <id>427115</id>
      <parentid>290691</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T07:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22530-02</username>
        <id>28821</id>
      </contributor>
      <comment>Ыаҕыйа дэнэр.</comment>
      <origin>427115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1095" sha1="bjwbzdqs5jy3i4m8pzxz5rwg5dcwl4e" xml:space="preserve">'''Ыаҕыйа''' — орто кээмэйдээх, толору үүтү, ууну куттахха оҕо, дьахтар кыайа тутар истээх күннээҕи олоххо-дьаһахха туттуллар [[туос иһит]]. Аналыттан көрөн тигиитэ үксүгэр ойуута-бичигэ суох судургу буолар. Кээмэйинэн эрэ арахсар уу баһар, ынах ыыр, оҕо уу баһар, сир астыыр, балык кутар, о.д.а. ыаҕайалар баар буолаллар&lt;ref&gt;Саха ойуута-бичигэ: альбом / Мандар Уус. Дьокуускай: Бичик, 2007. — 288 с.: ил. ISBN 978-5-7696-2696-8&lt;/ref&gt;. 

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

== Өссө маны көр ==
* [[Курдаах ыаҕыйа]]
* Сылгы ыаҕаһа,
* [[Кыллаах ыаҕас]], 
* [[Талахтаах ыаҕас]]
* [[Саар ыаҕас]]
* [[Оҥоойук]]
* [[Чабычах]]
{{Ihit-homuos-stub}}
[[Категория:Иһит-хомуос]]</text>
      <sha1>bjwbzdqs5jy3i4m8pzxz5rwg5dcwl4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Астраханцев Федот Васильевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29534</id>
    <revision>
      <id>427110</id>
      <parentid>303047</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T21:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20075</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>427110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2704" sha1="bxn2hl7lz6bdr2e4eu1v0z5kqfsqy56" xml:space="preserve">'''Астраханцев Федот Васильевич''' (1847—1914/16) — төрүт дворяннар удьуордара, I гильдиялаах атыыһыт, меценат.

Дьокуускайдааҕы уезднай училищены бүтэрбит. Канцелярист, полицейскай учаастакка секретардаабыт. Атыы-эргиэн дьыалатыгар сыстаҕас эбит. Дьокуускайга арыгы собуотун тэрийбит. Дьокуускай куоракка уонна [[Амма улууһа|Амма солобуодатыгар]] бэйэтэ бас билэр хас да маҕаһыыннаах. Сайын аайы ыытыллар атыы-эргиэн дьаарбаҥкатыгар кыттыыны ылар, Дальнай Восток эргиэмсиктэрин кытта ыкса сибээстээх буолан Охотскай муора портарыттан чэйи харыыта суох аҕалан эргинэр.

Норуот үөрэҕириитигэр кырата суох оруоллаах.1913 сыллаахха Дьокуускай куоракка ремесленнай училищены тутууга диэн 1300 солк. биэрбит. Дьокуускай куоракка олорон өлбүт уонна манна көмүллүбүт. 

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

== Ылыллыбыт сирэ ==
* Краткая энциклопедия по истории купечества и коммерции Сибири. Новосибирск, 1994. Т. 1, кн. 1.

== Сигэлэр ==
* [http://bsk.nios.ru/enciklodediya/astrahancev-fedot-vasilevich Астраханцев Федот Васильевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305013755/http://bsk.nios.ru/enciklodediya/astrahancev-fedot-vasilevich |date=2016-03-05 }} // Библиотека сибирского краеведения {{ref-ru}}
* [http://uhhan.ru/news/2012-10-24-6437 Светлые головы якутской думы] // Уххан сирэ, uhhan.ru {{ref-ru}}
* [http://sakhalogos.ru/index.php/2009-11-30-08-30-14/588-2-21--2008-/875--lr-.html Якутские «ротшильды» и меценаты] // sakhalogos.ru {{ref-ru}}

{{rq|stub|img|sources}}

[[Категория:Меценаттар]]
[[Категория:Дьоннор алпабыытынан]]
[[Категория:Гильдиялаах атыыһыттар]]
[[Категория:Саха баайдара]]
[[Категория:1847 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:1914 сыллаахха өлбүттэр]]</text>
      <sha1>bxn2hl7lz6bdr2e4eu1v0z5kqfsqy56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үрүҥ уонна хара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34636</id>
    <revision>
      <id>427112</id>
      <parentid>389770</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T22:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xaahax</username>
        <id>10090</id>
      </contributor>
      <comment>Тупсарыы</comment>
      <origin>427112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19325" sha1="adi0iwn94jvgqb9yqi3c0uqkbtl4sml" xml:space="preserve">'''[[Үрүҥ]] уонна [[Хара өҥ|хара]]''' диэн [[киһи]] [[өй-санаа|өйүгэр-санаатыгар]] [[Күн таҥара]] [[Таҥара үөскээһинэ|үөскэтэр]] өйдөбүллэрэ.

[[Сахалар]] [[Айылҕа]] диэн өйдөбүллэрэ олус киэҥ. Бу өйдөбүлгэ киһини туох тулалыыра, киһи тугу билэрэ-көрөрө барылара киирсэллэр, ол иһигэр киһи бэйэтэ эмиэ киирэ сылдьар. Kиһи бэйэтэ Айылҕа биир чааһа буолар. Сахалар киһини бэйэтин «Айылҕа оҕото» диэн ааттыыллар, айылҕаттан кыраларын билинэллэр.

Айылҕа тыынар-тыыннаахтара, үөннэрэ-көйүүрдэрэ, отторо-мастара бука барылара тэҥнэһии сокуонугар олоҕуран бэйэ-бэйэлэриттэн олус күүстээх тутулуктаахтар. Бу тэҥнэһии сокуонун тутулуктара Айылҕа аан маҥнай үөскүөҕүттэн ыла олус уһун [[кэм]]ҥэ сайдан кэлбиттэр. Бу тутулуктар Айылҕа ханнык эмэ көрүҥэ суох буоллаҕына эбэтэр уларыйдаҕына атыттара эмиэ уларыйалларын хааччыйар. Ханнык эмэ көрүҥ хайа баҕарар өттүн диэки: элбээн дуу, аҕыйаан дуу эбэтэр үрдээн дуу, намтаан дуу, итийэн дуу, тымныйан дуу уларыйдаҕына, атын, тутулуктаах өрүттэрэ ити уларыйыыны оннугар түһэрээри эбэтэр сөп түбэһээри эмиэ хамсааһыннара саҕаланар. Сахалар бу Айылҕа тэҥнэһиитин сокуонун былыр-былыргыттан билэн бэйэлэрин [[олох]]торугар туһаналларын бэлиэтинэн уһун үйэлэрин тухары үөрэтэн туһаммыт [[үөрэх]]тэрэ, «[[Айыыны оҥорума]]» диэн үөрэх буолар. Бу үөрэх ыйыытынан киһи оҥорор ханнык баҕарар быһыыта барыта кэмнээх-кэрдиистээх, хайа да өттүгэр «Аһара барыма» диэн бобор-хаайар күрүөлээх. Аһара бараары гыммыт, урут дьоҥҥо биллибэти, саҥаны оҥорор киһини «Айыыны оҥорума» диэн сэрэтэн, көннөрөн биэрэллэр.

Айылҕаҕа сырдык уонна хараҥа утарыта турар өйдөбүллээхтэр. Хараҥа түүн кэнниттэн үрүҥ күн тахсан [[сир]]и-[[дойду]]ну сандаарыччы сырдатыыта, дьоҥҥо өй-санаа уһуктуутун, үлэ-хамнас, кыайыы-хотуу кэлиитин бэлиэтиир көстүүнэн буолар уонна дьон сырдыкка, үчүгэйгэ тардыһыыларын көрдөрөр бэлиэнэн уһун үйэлэр тухары ааҕылла сылдьар. Бу быһаарыылар хаһан даҕаны уларыйбаттар. Киһи хараҕа хараҥаҕа куһаҕаннык көрөрө хаһан даҕаны тупсар кыаҕа суоҕунан хараҥа, хара дьүһүн хаһан баҕарар куһаҕан буолар.

Айылҕа ити курдук уларыйан биэрэр көстүүтүнэн салайтаран дьон өйүгэр-санаатыгар бэйэ-бэйэлэрин утарсар, утарыта турар өйдөбүллэр хара уонна үрүҥ дьүһүнүнэн бэлиэтээн бэриллэллэр. Маннык утарыта турар өйдөбүллэри тус-туһунан хара уонна үрүҥ дьүһүннээн араартааһын дьоҥҥо ордук тиийимтиэ, өйдөнүмтүө буолар. Куһаҕан өттө хара, онтон үчүгэй өттө сырдык, үрүҥ буоллаҕына, киһи ханнык баҕарар дьыаланы оҥорбута бу икки дьүһүн икки ардынан буолан тахсар. Былыргы дьон, киһи өйө-санаата Айылҕаҕа өссө чугас эрдэҕинэ, киһи олоҕун сыалын, олоххо дьоҕурун таба сыаналыыр эрдэхтэринэ, киһи оҥорор дьыалаларын куһаҕаҥҥа — хараҕа уонна үчүгэйгэ — үрүҥҥэ араарар эбиттэр.

Үгүс дьоҥҥо туһалаах үлэни-хамнаһы, үчүгэйи, саҥаны арыйыылары оҥоруу үчүгэй [[айыы]]ны, «Үрүҥ айыыны» оҥоруу буолар. Үрүҥ айыыны оҥоруу дьону сайдыы, үүнүү диэки сирдиир, ол диэки хамсааһыны оҥороллоругар тирэх буолар. Саха дьонугар үчүгэйи элбэхтик оҥорон аатырбыт киһи өллөҕүнэ, өйө-санаата «Үрүҥ айыы» буолар. Сахалар үгүс дьоҥҥо элбэх үчүгэйи оҥорбут [[таҥара]]лара «Үрүҥ [[Күн таҥара|Күн]]», «[[Үрүҥ Аар тойон таҥара|Үрүҥ Аар тойон]]», «[[Үрүҥ Айыы тойон]]» диэн ааттаналлар. Бу таҥаралар ааттарыттан көстөрүнэн сайдыы, үүнүү диэки сирдиир, дьону элбэх үчүгэйи оҥорорго ыҥырар таҥаралар буолаллара быһаарыллаллар. Киһи батыһан, үтүктэр, үчүгэй быһыыга үөрэнэр үөрэҕэ таҥара диэн ааттанар.

Киһи оҥорор дьыалаларын икки утарыта турар көрүҥҥэ араартааһын киһи өйө-санаата икки өрүттээх буолуутугар сөп түбэһэр. Сахаларга «үрүҥү үрүҥ», «хараны хара» диэн этии киһи оҥорбут дьыалатыгар сыана биэриитэ чахчы таба, кырдьыктаах сыаналааһын буолбутун чуолкайдаан биэрэр. Киһи өйө-санаата бу икки суолтан, хараттан уонна үрүҥтэн, хайаларын өттө баһыйан, сайдан барыыта хайдах иитииллибититтэн эрэ тутулуктаах.

Дьон бары бэйэлэрин үйэлэригэр өйдөөн-санаан туран оҥорор оҥоруулара барылара икки өрүттээх буолан тахсаллар. Биир өттө дьоҥҥо, бэйэ дьонугар, аймахтарыгар үчүгэйи, үйэлээҕи, туһалааҕы оҥоруу, дьон олоҕо сайдыы диэки сыҕарыйарыгар көмөлөһүү, онтон атын өттө бэйэтигэр эрэ үчүгэйи оҥостоору атын дьоҥҥо куһаҕаны да оҥоруу буолар. Киһи оҥорор дьыалаларын барыларын куһаҕан уонна үчүгэй диэн араардахха бу икки өрүккэ сөп түбэһэллэр.

Сахалар былыргы кэпсээннэригэр уонна билигин баар да кырдьаҕастар айыы диэн тылы икки өйдөбүллээн тутталлара бэлиэтэнэр. Куһаҕаны да, үчүгэйи да оҥоруу иккиэн айыылар диэн ааттаналлар. Элбэх үчүгэйи да, куһаҕаны да оҥоруу киһиттэн бэйэтиттэн хайаан даҕаны өйүн күүскэ үлэлэтэрин эрэйэллэр. Сорох сатабыллаах дьон үчүгэйи да, куһаҕаны да оҥороору араас элбэх саҥаны арыйыылары оҥорон туһаналлар. Сытыы өйдөөх дьон куһаҕан суолу тутустахтарына, кинилэри булан, тутан сууттуур олус ыарахан буоларын суруйууларга ахталлар. (1,154). Буруйу оҥорооччуну булан ылар наадаҕа, кини туттубут ньымаларын барыларын баһылааһын, арыйыы хайаан да көрдөнүллэр. Ити иһин өйдөөх дьон уһуннук толкуйдаан оҥорбут буруйдарын, куһаҕан быһыыларын арыйыы ураты уустук үлэ буоларын элбэхтик бэлиэтииллэр. (1,221).

Сахалар былыргы итэҕэллэринэн киһи билбэтин, оҥорботун оҥоруу айыыны оҥоруу буолар. Итини тэҥэ «Айыы» диэн тыл үгэһи кэһиини, буруйу оҥорууну эмиэ бэлиэтиир. (2,16). Киһи үчүгэйи эбэтэр куһаҕаны да оҥорор кыаҕын биллэрэр.

Айыы өйдөбүлүн маннык быһаарыыта киһи олоҕун устата оҥорор дьыалаларыгар ураты сөп түбэһэр. Киһи олоҕо үчүгэйи оҥоруу уонна куһаҕаны оҥоруу икки ардыларынан баран иһэр. Манна үчүгэйи оҥоруу элбэх буолан баһыйдаҕына, дьон олоҕо сайдыы, үчүгэй диэки сыҕарыйан барар, онтон куһаҕаны оҥоруу элбээтэҕинэ, сайдыы төннөр, кэннинэн кэхтэр.

Сахалар өйдөбүллэринэн дьоҥҥо куһаҕаны оҥоруу, хара дьай сабыдыала. Дьоҥҥо куһаҕаны оҥорууну айыыны оҥоруу диэн бэлиэтээн этиллэр, онтон киһини өлөрүү эҥин курдук ыар айыыны оҥоруу айыылаах-харалаах диэн ааттанар. Өссө ыарахан «Хара айыы» буолар. ханнык баҕарар куһаҕаны оҥоруу дьону сайдыы-үүнүү диэки баран иһэллэрин бытаардар. Сахалыы уоруйах, дьону албынныыр киһи аата түөкүн диэн. Онтон киһи тыыныгар турбут, өлөрбүт түөкүн аата хара түөкүн диэн буолар. (3,427).

Дьон олоҕор элбэх куһаҕаны оҥорон «Куһаҕанынан аатырыы» диэн эмиэ баар. Сорох дьон улаханнык толкуйдаан, бэйэлэригэр элбэх барыһы ылаарылар куһаҕан быһыылары оҥороллор. Манна улахан уоруйахтары, халабырдьыттары киллэриэххэ сөп. Дириҥник толкуйдаан көрдөххө, бу быһыыга хардары-таары күрэхтэһии билигин да бара турар курдук. Үчүгэй үлэһит дьон булан-талан үүннэрэн, оҥорон баайы-малы мунньуналлар, ону куһаҕан, бэлэми эрэ ылан туһаныахтарын баҕарар дьон бэйэлэригэр ылыахтарын саныыллар. Биир өттүттэн үчүгэй дьон оҥорон таһаарбыт баайдарын маныыллар, онтон атын өттүттэн куһаҕан дьон уоран ылан бараары гыналлар. Маны барытын өйдөөх-санаалаах дьон үгүстүк толкуйдаан, ыараҥнатан, бэлэмнэнэн баран оҥороллор.

Киһи быһыытын маннык өйдөбүлэ үгүс дьон өйдөрө-санаалара хайа диэки салалларыттан тутулуктанар. «Вор в законе» диэн нууччаларга баар өйдөбүл уоруу-алдьатыы салгыы сайдан барарыгар тирэх буолар. Уоруйахтары өрө тутуу, кинилэри арбааһын биир көрүҥэр киирсэр. Аан дойдуну аймаабыт улахан уоруулары, дьону өлөртөөһүннэри хайдах даҕаны кистээн-сабан хаайа сылдьар кыаллыбат. Арай маннык быһыылары дьон барыта билэр буолуута, кинилэр бэйэлэрин оҕолорун үчүгэй быһыылары оҥорорго үөрэтэллэригэр көмөлөһөр. Атын дьон бэлэмнэрин, баайдарын-малларын ылан туһаныы, дьоҥҥо сайдыыны аҕалбат, хата төттөрү эстиигэ-быстыыга тириэрдэр суол буоларын оҕолор кыра эрдэхтэриттэн билэллэрэ үчүгэйи оҥороллоругар көмөлөһөр.

Сахаларга «Айыы-хара элбээтэ» диэн олохсуйбут этии баар. Бу этии куһаҕан быһыы эбиллэн иһэрин бэлиэтиирин таһынан куһаҕаны оҥоруу хара айыы буоларын өссө чуолкайдаан биэрэр. Ити этии киһи өйө-санаата куһаҕаны оҥорорго эмиэ үлэлиирин, олору эмиэ айан, үгүстүк толкуйдаан оҥорорун быһаарар.

Хара уонна үрүҥ дьүһүннэр уратылара киһи [[түүл]]үгэр ордук чуолкайдык араарыллан бэриллэллэр. Түүлгэ көстөр үрүҥ, сырдык дьүһүн үчүгэйи, тупсууну түстүүр, онтон туох эмэ харааран, хара дьүһүннээх көһүннэҕинэ мөлтөҕү, куһаҕан майгыны, ыараханы көрдөрөр. Түүл бу бэлиэлэрэ киһи Айылҕаттан тутулуга ураты күүстээҕин, Айылҕа бары көстүүлэрэ харааран, киртийэн көһүннэхтэринэ киһи эмиэ мөлтүүрүн бэлиэтээн көрдөрөллөр.

Айылҕаҕа киһи олоҕо куһаҕан уонна үчүгэй диэн быһаарыылар икки ардыларынан баран иһэр. Оҕо кыра эрдэҕиттэн куһаҕан уонна үчүгэй быһыылары арааран билэн, куһаҕан быһыылары оҥорбот буоларга үөрэннэҕинэ эрэ бэйэтин үйэтигэр элбэх үчүгэйи оҥороро кыаллар. Киһи олоҕо, кыратыттан улаатан кырдьыар диэри ити хааччахтааһыннар икки ардыларынан баран истэҕинэ эрэ, Айылҕа тэҥнэһиитин сокуонугар сөп түбэһэр быһыылары оҥорор.

[[Куһаҕаны оҥоруу]], куһаҕаны айыы хара айыы буолар.

[[Үчүгэйи оҥоруу]], үчүгэйи айыы үрүҥ айыы диэн ааттанар.

Кэнники кэмҥэ куһаҕаны оҥорон айыы буолуутун үчүгэй, үрүҥ айыыттан туспа арааран &quot;[[аньыы]]&quot; диэн ааттааһыны тыл үөрэхтээхтэрэ олохсута сатыыллар, &quot;аньыы&quot; диэн сахаларга суох тылы саҥа тылдьыттарыгар киллэрэн өйдөрө тиийбэтин, &quot;Туох барыта икки өрүттээх&quot; диэн айылҕа уларыйан биэрэр тутулугун тутуспаттарын биллэрдилэр. Икки тылынан этиллэн өйдөнүллэр «[[Куһаҕан айыыны оҥорума|Куһаҕан айыы]]» диэн өйдөбүлү биир тылынан «аньыы» диэнинэн солбуйуу саҥарары уонна суруйары түргэтэтэр эрэ курдук [[санаа]]һын улахан сыыһа. Маннык ааттааһынтан куһаҕан айыы киһи өйүттэн-санаатыттан быһаччы тутулуга уларыйан, суох буолан хаалар. «Аньыы» диэн тыл бэйэтэ киһи өйүн-санаатын кытта ханнык даҕаны сибээһэ суох буолан «Куһаҕан айыыны» киһи оҥорботун, атын туохтар эрэ оҥороллорун курдук өйдөбүлү үөскэтэн өйү-санааны бутуйар, аҥардастыы үчүгэй эрэ дьон айыыны оҥороллорун курдук өйдөбүлү биэрэр.

Билигин биһиги сахалар «коммунизм» кэмин саҕана улаханнык токуруйбут өйбүтүн-санаабытын көннөрөр кэмҥэ кэлэн олоробут. Киһи өйүгар-санаатыгар дириҥ өйдөбүлү оҥорор тылларбытын уларыппатахпытына табыллар. Былыргы кэмҥэ олорбут дьон Айылҕаҕа сыһыаннара ордук чугас эбитинэн, кинилэр «айыы» диэн тылы икки өйдөбүллээн тутталлара ордук таба, киһи өйүн-санаатын олус табатык быһаарар. Айыы диэн өйү-санааны быһаарар тылбытын тыл үөрэхтээхтэриттэн харыстыырбыт наада. (4,116).

== Туһаныллыбыт литература ==

1. [[Артур Конан Дойль]] ({{lang-en|Arthur Conan Doyle}}). [[Знак четырех]] ({{lang-en|The Sign of the Four}}): Повесть. Рассказы: Якутск: Кн. изд-во, 1991.- 320 с.

2. Саха тылын быһаарыылаах кылгас тылдьыта. / П.С.Афанасьев редакциятынан - Дьокуускай: «Бичик» нац.кинигэ кыһата, 1994.- 264 с.

3. Н.М.Петров. Ол үйэлэр дуорааннара. Дьокуускай: «Бичик», 1999.- 432 с.

4. Каженкин И.И. Кут-сүр үөрэҕэ. - Дьокуускай: Бичик, 2004. - 128 с.

== Өссө маны көр ==
* [[Үрүҥү, хараны араарыы]]

[[Категория:Саха итэҕэлэ]]
[[Категория:Өҥнөр]]</text>
      <sha1>adi0iwn94jvgqb9yqi3c0uqkbtl4sml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казаннааҕы судаарыстыбаннай консерватория</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45659</id>
    <revision>
      <id>427114</id>
      <parentid>356130</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T07:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gower</username>
        <id>23717</id>
      </contributor>
      <comment>Nobility house, Kazan (2022-07-15) 10.jpg</comment>
      <origin>427114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3905" sha1="f0m19nu55nv0mzzxdmwhrousi4ogsr1" xml:space="preserve">[[Билэ:Nobility house, Kazan (2022-07-15) 10.jpg|мини]]
Казаннааҕы судаарыстыбаннай консерватория

Казаннааҕы судаарыстыбаннай Н.Г.Жиганов аатынан консерватория(академия) - [[Казань]] куоракка баар  үрдүкү [[музыка]]льнай үөрэх кыһата. Аан дойдуга уонна Арассыыйаҕа биллэр үрдүкү музыкальнай үөрэх кыһаларыттан биирдэстэрэ. Консерватория 1945 с.төрүттэммитэ.
Казаннааҕы судаарыстыбаннай консерватория, үрдүк квалификациялаах  музыканнары(педагогтары, толорооччулары, композитордары, музыковедтары)Приуралье, Поволжье өрөспүүбүлүкэлэригэр, Татарстаҥҥа, Башкортостаҥҥа, Чувашияҕа, Удмуртияҕа, Мордовияҕа, Марий Элга анаан бэлэмниир киин быһыытынан тэриллибитэ.
Консерватория бастакы ректорынан, татаар культуратын биллэр-көстөр диэйэтэлэ композитор Назиб Жиганов(1911-1988) этэ. Казанннааҕы композиторскай оскуола, профессордар Г.Литинскай, А.Леман. Н.Жиганов салалталарынан таҥыллыбыта. Бу үөрэх кыһатыгар 700 устудьуон үөрэнэр, манна 11 доктор, 34 профессор, 205 преподаватель үлэлииллэр. 1990 с. консерватория бэчээттээн таһаарарга быраап ылбыта уонна научнай, учебно-методическай, нотнай үлэлэри бэчээттээн таһаарар буолбута. 1993 с.консерваторияҕа опернай студия арыллыбыта. Консерватория 8 факультеттаах, 20 кафедралаах, аспирантуралаах(3 сыллаах) уонна ассистентуралаах - толорооччу идэлээхтэргэ стажировка(2 сыллаах).
Казанскай консерватория корпустарыттан биирдэстэригэр, Н.Г.Жиганов аатынан орто специальнай музыкальнай оскуола баар.
Консерваторияҕа, куруук, музыкант-толорооччулар араас куонкурустара ыытыллаллар.
Казаннааҕы консерваториҕа үөрэммит биллиилээх выпусниктар:
Флейтист Фасиль Ахметов, композитор Энвер Бакиров, композитор Анатолий Беркович, Олег Лундстрем, биллиилээх джазмен, композитор, оркестры төрттээбит уонна салайбыт киһи, опернай ырыаһыт Идеал Шибуляков, сэбиэскэй уонна Арассыыйа композитора, философ, поэт, педагог Блинов Лоренс Иванович уо.д.а.
https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%9D._%D0%93._%D0%96%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0
https://kazancons.ru/
[[Категория:Татарстан]]
[[Категория:Музыка]]
[[Категория:Үрдүк үөрэх]]</text>
      <sha1>f0m19nu55nv0mzzxdmwhrousi4ogsr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атласов, Муһаммад-Хади Мифтахутдинович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45872</id>
    <revision>
      <id>427111</id>
      <parentid>404185</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T21:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20075</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>427111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13925" sha1="8rbqokkdbyaliii7s8s1f9yafjvvrmi" xml:space="preserve">[[Билэ:Atlasov GM.jpg|мини|'''Муһаммад-Хади Мифтахутдинович Атласов''']]
'''Атласов (Атласи) Муһаммад-Хади (Муһаммадхади, Хади, Гадый, Гади) Мифтахутдинович''' (1876 сыл атырдьах ыйын 29 күнэ — 1938 сыл олунньу 15 күнэ) – общественнай деятель, [[Арассыыйа импиэрийэтэ|Арассыыйа Империятын]] Икки ыҥырыылаах Судаарыстыбаннай Дуума Самара губерниятын дьокутаата, историк-түрколог, уһуйааччы.

== Олоҕо ==
Муһаммад-Хади Мифтахутдинович Атласов 1876 сыл атырдьах ыйын 29 күнүгэр билиҥҥи [[Татарстаан|Татарстааҥҥа]] баар Дрожжановскай оройуон Нижнее Чекурское дэриэбинэтигэр төрөөбүт. Бу дойду уруккута Симбир губерниятын Буин уеһа этэ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://museum.samgd.ru/region/pamjatnye_daty/parlamentarizm/170835/ Атласов Мухаммед-Хади Мифтахутдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006114637/http://museum.samgd.ru/region/pamjatnye_daty/parlamentarizm/170835/ |date=2016-10-06 }}. // // Государственная дума Российской империи: 1906—1917. Б. Ю. Иванов, А. А. Комзолова, И. С. Ряховская. — Москва: РОССПЭН, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Мухаметдинова А. Х. [http://dspace.kpfu.ru/xmlui/bitstream/handle/net/31846/734592.pdf Хади Атласи как историк]. Автореферат диссертации на соискание учёной степени кандидата исторических наук. — Казань: Казанский государственный университет, 2003.&lt;/ref&gt;. Омугунан [[Татаардар|татаар]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Аҕата Мифтахутдин мулла этэ, ийэтэ Сарвижамал диэн ааттааҕа&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Муһаммад-Хади Мифтахутдинович маҥнай аҕатын мэдрэсэтигэр үөрэммитэ, онтон Буин мэдрэсэтигэр барбыта&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;alishev&quot;&gt;[http://protatar.narod.ru/Kitaplar/TatInt/HAtlasi.html Алишев С. Хади Атласи]. // «Татарские интеллектуалы: исторические портреты» / Сост. Р. М. Мухаметшин. — Казань, Магариф, 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zagidullin&quot;&gt;Загидуллин И. К. [http://protatar.narod.ru/Kitaplar/HadiAtlasi/SibHis.html О Хади Атласи и книге «История Сибири»]. // Атласов Х. М. История Сибири / Пер. с татар. яз. А. И. Бадюгиной. — Казань: Татарское книжное издательство, 2005.&lt;/ref&gt;. Үөрэҕин кэмигэр [[Арааб тыла|арааб]], [[Перс тыла|перс]] уонна [[Туурак тыла|турок]] тылларын баһылаабыта&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;alishev&quot; /&gt;. Ону таһынан бэйэтэ [[Нуучча тыла|нуучча тылын]] үөрэппит&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.


1895 сыллаахха Оренбург таһыгар баар Сеитов посадка педагогическай курстарга үөрэнэ киирбитэ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;zagidullin&quot; /&gt;. Бу курстарга [[Дьадид хамсааһына|саҥа ньымаларынан]] үөрэтэр этилэр, ол иһин Муһаммад-Хади Мифтахутдинович Атласов светскай үөрэхтэммит&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Кини курстарга үөрэнэ сылдьан ниэмэс тылын уонна литератураны үөрэппит. 1898 сыллаахха курстары бүтэрэн Буинскайга төннүбүтэ&lt;ref name=&quot;alishev&quot; /&gt;.
[[Билэ:Группа_мусульманских_депутатов.jpg|хаҥас|мини|350x350пкс|Муһаммад-Хади Мифтахутдинович Атласов хаҥастан үһүс]]
1903 сыллааха Муһаммад-Хади Мифтахутдинович Атласов Мусульманнар духуобунай мунньахтарыгар имам уонна мударрис тургутууларын ааһан Самара губерниятын Бугульма уеһыгар баар Альметьево дэриэбинэ имама буолбута&lt;ref name=&quot;alishev&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;zagidullin&quot; /&gt;. Бу кэмҥэ кини элбэх ыстатыйа суруйан, аныгы ньымалары пропагандалаан, [[Дьадид хамсааһына|дьадид хамсааһынын]] биир биллиилээх киһитэ буолбута&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Муһаммад-Хади Мифтахутдинович Атласов 1906 сыллаахха көҥүллэммэтэх Бүтүн Россиятааҕы III мусульманнар сийиэстэригэр кыттыбыта&lt;ref name=&quot;khabutdinov&quot;&gt;Хабутдинов А. Ю. [http://kitap.net.ru/atlasi4.php Концепция тюрко-татарской государственности у Хади Атласи]. // [http://ejournals.pp.net.ua/_ld/1/122_st_turk_vii_vii.pdf Studia Türkologia. Воронежский тюркологический сборник]. — Воронеж, 2008. — Вып. 7-8. С. 7-22.&lt;/ref&gt;. Атласов сийиэскэ норуоту сырдатыыга ыҥырбыт. 

1907 сылтан Арассыыйа империятын II ыҥырыылаах Судаарыстыбаннай Дума дьокутаата буолбута. Кини Самара губерниятыттан талыллыбыт. &quot;Дума&quot; диэн ааттаах Судаарыстыбаннай Дума мусульман дьокутааттара таһаарар хаһыаттарыгар үлэлэспитэ, ол эрээри бу хаһыат алтыс нүөмэрин кэннэ бобуллубута&lt;ref name=&quot;alishev&quot; /&gt;.

Атласов 1906 сыллаахха «Яна низам вэ голэмаларыбыз» («Саҥа тутул уонна интеллигенциябыт») диэн кинигэни таһаартарбыта. Бу кинигэҕэ ааптар Арассыыйа империятын салалтата нуучча буобатах омуктары утары политикатын ырыппыт&lt;ref name=&quot;alishev&quot;/&gt;. 
[[Билэ:Deputats_II_Duma_muslim_fraction.jpg|хаҥас|мини|350x350пкс|Арассыыйа империятын II ыҥырыылаах Судаарыстыбаннай Дума мусульман дьокутааттара. Тураллар: [[Маһмудов, Мустафа Хадьи Муса оҕлу|Маһмудов М.]], [[Тэфкилев, Кутлы-Муһаммад Батыргэрэй уола|Тевкелев К.]], Зейналов З., Бадамшин Г.; олороллор: Кощегулов Ш., Хасанов М., [[Усманов, Хайрулла Абдрахманович|Усманов Х]]., Атласов Х., Мусин Г.]]
Ол кэнниттэн Муһаммад-Хади Мифтахутдинович Атласов научнай үлэнэн дьарыктаммыта уонна татаар омук историятыгар сыһыаннаах материаллары хомуйбута&lt;ref&gt;[http://memory.pvost.org/pages/atlasov.html Атласов Хади (Гадый) Мифтахутдинович] // Васильков Я. В., Сорокина М. Ю. Люди и судьбы. Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991). — СПб.: Петербургское Востоковедение, 2003.&lt;/ref&gt;. Ону таһынан Атласов бу кэмҥэ «Йолдыз» («Сулус», Казань), «Вакыт» («Кэм», Оренбург), «Аң» («Өй»,Казань), «Шура» («Сүбэ», Оренбург), «Мәктәп» («Оскуола», Казань) уонна да атын хаһыаттарга ыстатыйалара тахсыбыттара&lt;ref name=&quot;zagidullin&quot; /&gt;.

Муһаммад-Хади Мифтахутдинович Атласов Бастакы Аан дойду сэриитин, Олунньутааҕы уонна Алтынньытааҕы өрөбөлүүссүйэлэр кэмнэригэр Бугульмаҕа олорбут&lt;ref name=&quot;alishev&quot; /&gt;.

Муһаммад-Хади Мифтахутдинович Атласов 1938 сыл олунньу 15 күнүгэр Казань куоракка репрессияҕа түбэһэн ытыллыбыт. 1958 сыллаахха реабилитацияламмыта&lt;ref&gt;[http://lists.memo.ru/d2/f348.htm#n49 Атласов Гади Мифтахутдинович]. // [http://lists.memo.ru/ Жертвы политического террора в СССР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331114659/http://lists.memo.ru/ |date=2019-03-31 }}&lt;/ref&gt;.

== Атласова айымньылара ==
Атласов татаар тылынан бэчээттэнэр этэ. Бэчээттэммит кинигэлэр:

* «Гыйльме хаят» («Астрономия билимэ») [1898—1903 сыллар].
* «Тарих табигый» («Айылҕа историята») (1898—1903 сыллар).
* «Ахыр заман ишаны» («Ишан бүтэһик кэм») [1904—1908 сыллар].
* «Идел буе» («Поволжье») [1904—1908 сыллар].
* «Мэктэб хэм мулла» («Оскуолла уонна мулла») [1904—1908 сыллар].
* «Яна низам вэ голэмаларыбыз» («Саҥа тутул уонна интеллигенциябыт»). — Оренбург, 1906.
* [http://en.booksee.org/book/637302 «Себер тарихы»] («Сибири историята»). — Казань, 1911; [http://kitap.net.ru/atlasi1.php нууччалыы тылбааһа].
* [http://kitap.net.ru/atlasi2.php «Сөен-Бикә»] («[[:ru:Сююмбике|Сүйүмбикэ]]»). — Казань, 1914.
* «Казан ханлыгы» («Казан ханствота»). — Казань, 1914.

== Эбии көр ==

* [[Дьадид хамсааһына]]

== Быһаарыылар ==
{{Быһаарыылар}}

== Сигэлэр ==

* [http://dlib.rsl.ru/viewer/01003732207#?page=328 Атласов Гадый Мифтахутдинович]. // Члены Государственной думы. Второй созыв, 1907—1912 г. / cост. М. М. Боиович. — 2-е изд. — Москва: Тип. Т-ва И. Д. Сытина, 1907.
* [http://lists.memo.ru/d2/f348.htm#n49 Атласов Гади Мифтахутдинович]. // [http://lists.memo.ru/ Жертвы политического террора в СССР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331114659/http://lists.memo.ru/ |date=2019-03-31 }}
* [http://museum.samgd.ru/region/pamjatnye_daty/parlamentarizm/170835/ Атласов Мухаммед-Хади Мифтахутдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006114637/http://museum.samgd.ru/region/pamjatnye_daty/parlamentarizm/170835/ |date=2016-10-06 }}. // Государственная дума Российской империи: 1906—1917. Б. Ю. Иванов, А. А. Комзолова, И. С. Ряховская. — Москва: РОССПЭН, 2008.
* ''Алишев С.'' [http://protatar.narod.ru/Kitaplar/TatInt/HAtlasi.html Хади Атласи]. // «Татарские интеллектуалы: исторические портреты» / Сост. Р. М. Мухаметшин. — Казань, Магариф, 2005.
* ''Загидуллин И. К.'' [http://protatar.narod.ru/Kitaplar/HadiAtlasi/SibHis.html О Хади Атласи и книге «История Сибири»]. // Атласов Х. М. История Сибири / Пер. с татар. яз. А. И. Бадюгиной. — Казань: Татарское книжное издательство, 2005. — 96 с. [[:ru:Special:BookSources/5298040799|ISBN 5-298-04079-9]].
* ''Мухаметдинова А. Х.'' [http://dspace.kpfu.ru/xmlui/bitstream/handle/net/31846/734592.pdf Хади Атласи как историк]. Автореферат диссертации на соискание учёной степени кандидата исторических наук. — Казань: Казанский государственный университет, 2003.
* ''Хабутдинов А. Ю.'' [http://kitap.net.ru/atlasi4.php Концепция тюрко-татарской государственности у Хади Атласи]. // [http://ejournals.pp.net.ua/_ld/1/122_st_turk_vii_vii.pdf Studia Türkologia. Воронежский тюркологический сборник]. — Воронеж, 2008. — Вып. 7-8. С. 7-22.

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:1938 сыллаахха өлбүттэр]]
[[Категория:Олунньу 15 күнүгэр өлбүттэр]]
[[Категория:1876 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Атырдьах ыйын 29 күнүгэр төрөөбүттэр]]</text>
      <sha1>8rbqokkdbyaliii7s8s1f9yafjvvrmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>SSD</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48159</id>
    <revision>
      <id>427116</id>
      <parentid>383734</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T11:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>2805</id>
      </contributor>
      <origin>427116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="315" sha1="7r0hkkk11917p55lfey1xga2sq9fe93" xml:space="preserve">'''SSD''' ({{lang-en|solid-state drive}}), михросхематтан уонна микроскопическай плататтан турар көҥүл уоттаах көмпүүтэр өйө буолар. Билиҥҥи кэмҥэ киэҥник туттуллар.

[[Категория:Көмпүүтэр]]</text>
      <sha1>7r0hkkk11917p55lfey1xga2sq9fe93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үрүҥү хара диир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57259</id>
    <revision>
      <id>427113</id>
      <parentid>422436</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T22:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xaahax</username>
        <id>10090</id>
      </contributor>
      <comment>Тупсарыы</comment>
      <origin>427113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14773" sha1="8e34hwq8jiton3z77wszfu73ziyyz9x" xml:space="preserve">Айылҕа киһиэхэ оҥорор уларыйа сылдьар дьайыыларыттан икки өрүттээх буолуу үөскээн тахсан иһэр. Сахалар ону быһааран “Туох барыта икки өрүттээх” диэн этиини оҥорон олохторугар туһаналлар.

Айылҕаҕа сырдык уонна хараҥа кэмнэрэ кэлэ-кэлэ солбуйсан, уларыйан биэрэллэрэ дьоҥҥо үчүгэй уонна куһаҕан диэн тус-туспа арахсыыны, икки өрүтү үөскэтэн өйдөрүгэр-санааларыгар иҥэрбит:

I. Сырдык буолуута үрүҥ дьүһүнү үөскэтэр. Сырдык, үрүҥ дьүһүн киһи хараҕа көрөрүн тупсарарынан киһиэхэ үчүгэй буолууну үөскэтэн, ону бэлиэтииргэ аналлаах эбиискэ өйдөбүллэммит. Үрүҥ дьүһүн үчүгэйи бэлиэтииргэ анаан туттуллар.

II. Хара, хараҥа хаһан баҕарар куһаҕан. Бу куһаҕан киһи хараҥа буоллаҕына хараҕа көрөрө мөлтүүрүттэн, ыыра кыччыырыттан быһаччы сибээстээх. Хара дьүһүн киһиэхэ куһаҕан буолуутун бэлиэтииргэ туттуллар. Хара диэн сирэн ааттааһын хараардары, хоруотууру, куһаҕанын биллэрэргэ аналланан олор аҕыйыылларын үөскэтэрин таҥара үөрэҕэ туһанар.

Бу икки утарыта суолталаах өйдөбүллэри айылҕа бэйэтэ үөскэтэриттэн хаһан да уларыйбаттар уонна суох буолбаттар, киһиэхэ дьайыыны оҥоруулара куруук баар буола турар. Бу икки өрүттэр икки ардыларыгар үөскүүр тэҥнэһиини, сөп түбэһиини, сөбүлэһиини үөскэтэр үһүс өрүтү сахалар быһааран &quot;Туох барыта үһүстээх&quot; диэн этиини үөскэтэн сөп түбэһэр быһыыны сиэр диэн ааттаабыттар уонна былыргы кэмнэртэн үгэс оҥостон олохторугар туһана сылдьаллар.

Сиэр диэн дьүһүн үрүҥ уонна хара дьүһүннэр бииргэ холбуу булкуллубуттарыттан үөскээбит. Үрүҥү уонна хараны тэҥнээн туһаныыга аналланан олоххо киирэн сылдьар.

Туохха барытыгар сиэри тутуһа сылдьыы икки өрүттэн хайа да өрүтүн диэки халыйан, аһара баран хаалыыны суох оҥорор аналлаах. Сахалар хайа да өрүт диэки аһара халыйан барбат туһугар бары сиэр ханна баарын быһааран олохторугар тутуһа сылдьаллар.

Дьон тугу барытын биирдик өйдөөн, биир тылы булуналлара олус уустук, хаһан ситиһиллэрэ биллибэт. Киһи баҕа санаатын уратыларыттан тутулуктанан тугу үчүгэй эбэтэр, тугу куһаҕан диэн этэрэ тус-туспа буолан тахсан иһэллэрэ хаһан даҕаны суох буолбат.

Үчүгэй уонна куһаҕан диэн икки өрүттэр өйдөрө-санаалара тус-туспа арахсыылара букатын улаатыыта уонна эйэлэһиини үөскэтэн туһаныы кыаллыбат кэмэ кэлиитэ “Үрүҥү хара диир” диэн этиинэн бэриллэн арахсыы кэлэрэ быһаарыллыбытын биллэрэр. Икки өрүттэр өйдөспөт буолуулара аһара улаатан утарыта быһаарыыны ылынан иһэллэригэр тиийэн хааллаҕына дьон өйүгэр-санаатыгар утарыта турууну, сэриини үөскэтэр кэмнэрэ кэлбитэ биллэн тахсар.

Икки өрүттэн хайалара эрэ аһара баран, “үчүгэйи” былдьаан ылыыта атынын баһыйан бардаҕына өйдөспөт буолуу эмиэ улаатан мөлтөҕү, кыамматы суох оҥоро сатааһыны үөскэтиэн сөп. “Үчүгэй” диэн ааттаммыт аһара арбааһынтан кэрэ диэҥҥэ кубулуйан хаалара кэрээнтэн тахсыыга тириэрдиэн сөп. “Абааһыга дылы арбаама” диэн этии хайҕааһын, арбааһын аһара барыыта үчүгэй диэн ааттаммыт куһаҕаҥҥа кубулуйарын үөскэтиэн сөп.

Икки өрүттэр утарыта туруулара аһара баран “Үрүҥү хара диир” диэн этиигэ тиийдэҕинэ улахан сэриигэ тириэрдэрин холобурун Россия уонна Украина 2022 сыллаахтан сэриилэһэ сылдьалларыттан булан ылан быһаарыы оҥоруохха сөп. 

1991 сыллаахха Сэбиэскэй Сойуус үрэллиитигэр Россия уонна Украина тус-туспа дойдулар буолууну ситиспиттэрин ООН диэн Аан дойду тэрилтэтэ кыраныыссаларын барытын билиммитэ. Сир баайын элбэхтик атыылыыр Россия түргэнник байыыны ситиһэн улуутумсуйара улаатан атыттары, кыралары хаттаан баһылыыр санаата киирбитэ. Бу баҕа санаа улаатыытын былыргы кэмнэртэн улуу омук буола сатыыр, атыттары баһылыыр санаалара аһара ыытан кэбиспитэ.

2014 сыллаахтан баһылыыр былааһы ылбыт украинецтар урукку батталтан, “хохол” диэн ааттаан үөҕэллэриттэн босхоломмут Украинаны Европа диэки салайбыттара. Россия урукку бас билиитин саҥалыы баһылаары бары күүстэрин уурбута. Бу уһун үйэлэрдээх батталтан босхолонор санааламмыт украинецтар олох бары көрүҥнэригэр Россияттан туспа арахсан Европа дойдуларын диэки бара сатааһыннарын үөскэппитэ. Крымы уонна Донбасс сороҕун былдьаан ылыылара тус-туспа хайысхаламмыт икки өрүттэр өйдөрө-санаалара утарыта турууга кубулуйарыгар тириэрдибитэ.

Арҕааҥҥы сайдыылаах омуктар көмөлөрүнэн армиятын саҥалыы тэрийбит Украина Россия 2022 сыллаахха олунньу 24 күнүгэр соһуччу сэриинэн саба түһүүтүн тулуйан, төттөрү охсору ситиспитэ. Кэлэр сылларга Украина сэриигэ кыаттаран иһэриттэн элбэх сирдэрин былдьаппат туһугар кыһанара эрэйиллэр буолла.

Бу СВО хайдах баран иһэринэн Аан дойду олоҕор икки өрүттээх уларыйыы тахсыан сөбө быһаарыллар кыахтанна:

1. Сэриигэ Россия кыайыыны ситистэҕинэ улуутумсуйар санаата аһара барарыттан &quot;Кыайбыт көҥүлэ, кыаттарбат соро&quot; диэн өс хоһоонугар тириэрдэриттэн ханна эрэ саҥа сэриини саҕалаан барыһы киллэринэр кыахтанан хаалыан сөбө сэрии тэнийэн иһэрин үөскэтиэн сөп.

2. Бу сэрии кыаттарыынан бүтэр түмүгэ Россия дьонун сэриитимсийбит, улуутуйбут санааларын аҕыйатыа этэ диэн баҕа санаа үтүө санаалаахтарга баар буолла. Бу баҕа санааны бары кэриэтэ сайдыылаах дьон туһанан араас санкциялары киллэрэн Россия сэрии сэбин оҥосторун, атыттары сэриилиэн сөбүн хааччахтыы сатыыллар.

“Үрүҥү хара диир” диэн өс хоһооно икки өрүттэр икки ардыларыгар үөскээн тахсыбыт утарыта туруу эйэлэспэт буолууга тиийбитин дьон өйүгэр-санаатыгар тириэрдэр. (1,65).

Сахалар “Үрүҥү, хараны араарыы” диэн үөрэҕи таҥара үөрэҕэр киллэрэн улаатан иһэр оҕолору үчүгэйи уонна куһаҕаны тус-туспа арааран таба туһанарга үөрэтэллэр. “Үрүҥү хараны араарбат” диэн этиилэрэ киһи өйө-санаата ситэ сайдыбатаҕын, үчүгэйи уонна куһаҕаны таба арааран туһаныыга хайа эрэ өттүгэр улаханнык халыйан хаалбытын билиммэккэ сылдьарын биллэрэр.

Икки өрүттэр икки ардыларыгар үөскээн тахсар өйдөспөт буолууну, тус-туспа быһаарыылары ылыныыны аһара ыыппакка, “Үрүҥү хара диир” диэн этиигэ тириэрдибэт туһугар дьон эрдэттэн кыһаныахтара этэ. Аһара барыы үөскүү илигинэ үһүс өрүтү булан эйэлэһиини үөскэтии эрэйиллэр көрдөбүл буолар.

Үрүҥ уонна хара диэн былыргы кэмнэргэ айылҕа туттулуктарыттан үөскээн олоххо киирэн сылдьар быһаарыылар икки ардыларыгар сиэр диэн үһүс өрүтү үөскэтэр өйдөбүлү сахалар туһаналлар. Икки өрүттэр икки ардыларыгар, ортолоругар үөскүүр сиэр тэҥнэһиини, сөп түбэһиини быһаарар суолталаах уонна “Туох барыта үһүстээх” диэн этиигэ сөп түбэһэн үһүс өрүтү үөскэтэн олоххо киллэрэр.

Дьон өйө-санаата тупсан “Туох барыта икки өрүттээх” диэн этиини тутуһар буолан истэхтэринэ үрүҥҥэ уонна хараҕа арахсыы сымнаан, мөлтөөн иһэр. Ол барыта дьон үрүҥ уонна хара солбуйсан биэрэр кэмнэрэ кэлэн хааларын билэн тус-туспа көрдөбүллэрин сымнатан, кыччатан биэрэллэриттэн тутулуктанан эйэлэһии үөскүүр.

Икки өрүттэр хайаларын да диэки аһара баран хаалбакка, бииргэ тутулуктарын сүтэрбэккэ эрэ тэҥнэһиини тутуһан сырыттахтарына эйэлэһиини ситиһэр кыахтара биллэрдик улаатар.

Икки аҥы өрүттэргэ арахсыы билигин сымнаан уҥа уонна хаҥас диэҥҥэ тиийэн сылдьарын туһаныы эрэйиллэр. Сахалар эр киһи уонна дьахтар диэн дьон икки өрүттэрин арахсыыларын аныгы сайдыылаах таһымҥа тириэрдибиттэрэ олус ырааппытын дьиэ иһин уҥа уонна хаҥас диэн тус-туспа араараллара олохсуйан сылдьара биллэрэр.

Дьиэ уҥа өттүгэр эр дьон сылдьар буоллахтарына, хаҥас өрүт дьахталлар өрүттэрэ буолар. Сахалар икки өрүттэр арахсыыларын былыргы кэмнэртэн үөрэтэн билэн, саамай сымныыр, уҥа уонна хаҥас диэн арахсар кэмигэр киллэрэн туһаналлар.

Аныгы кэмҥэ үрдүкү мунньахтарга, парламеннарга депутаттар тус-туспа бөлөхтөргө арахсыылара уҥа уонна хаҥас өрүттэр диэн икки аҥы ааттаналлар. Бу икки өрүттэр икки ардыларыгар, ортолоругар центристэр диэн ортоку өрүтү тутуһааччылар үлэлииллэр.

Тус-туспа көрдөбүллэри тутуһа сылдьар икки өрүттэр икки ардыларыгар утарыта турууну аһара ыытан улаатыннарбакка эйэлэһиини үөскэтэн, тэҥнэһиини тутуһа сылдьыы үһүс өрүтүн булан өйдөрө-санаалара сайдыбыт дьон туһаналлара эрэйиллэр. (2,86).

== Туһаныллыбыт литература. ==
1. Саха таабырыннара, өс хоһоонноро, чабырҕахтара / хомуйан оҥордо И.К.Попов. – Дьокуускай: Бичик, 2006. – 112 с.

2. Каженкин И.И. Туох барыта үһүстээх. Үрүҥ Аар тойон таҥара үөрэҕэ. – Дьокуускай: Ситис, 2025. – 108 с.

[[Категорияларынан көрдөөһүн]]: Таҥара үөрэҕэ.</text>
      <sha1>8e34hwq8jiton3z77wszfu73ziyyz9x</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>