Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 3459 427381 427244 2026-04-22T00:32:33Z Ojkhol 24881 /* Британия бэлиэ күннэрэ */ 427381 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = Улуу Британия уонна Хотугу Ирландия Холбоhуктаах Хоруоллуга |common_name = the United Kingdom |image_flag = Flag of the United Kingdom.svg |image_coat = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg |symbol_type = Royal coat of arms |image_map = Location UK EU Europe.png |map_caption = {{map_caption |countryprefix=the |region=on the [[Europe|European continent]] |subregion=the [[European Union]] |location_color=dark green | subregion_color=light green |region_color=dark grey |legend=}} |national_motto = {{lang|fr|''"[[Dieu et mon droit]]"''}}{{Ref|2}}{{spaces|2}}<small>([[French language|French]]) <br />"God and my right"</small> |national_anthem = "[[God Save the King]]"<center><br /><br>[[File:United States Navy Band - God Save the King.oga]] |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |regional_languages = [[Уэльс тыла|Уэльстыы]], [[Айр тыла|Айрдыы]], [[Ольстер Скоттара (тыл)|Ольстер скоттуу]], [[Скот тыла|Скоттуу]], [[Скотт гэллыы]], [[Корн тыла|Корннуу]] |ethnic_groups = 87.1% [[Үрүҥ дьон|Үрүҥнэр]],<br />2.3% [[Британия азиаттара|Соҕуруу азиаттар]], 3.0% [[Британия хара дьоно|Харалар]], 2.0% [[Британия бааhынайдара|Бааhынайдар]], 0.9% [[Британия илин азиаттара|Илин азиаттар]] уонна да атыттар<ref>[https://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls 2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom] Office for National Statistics</ref> |ethnic_groups_year = [[United Kingdom Census 2011|2011]] |demonym = Британнар |capital = [[Лондон]] |latd = 51 |latm = 30 |latNS = N |longd = 0 |longm = 7 |longEW = W |largest_city = [[Лондон]] |government_type = [[Парламент системата]] уонна [[Конституция монархията]] |leader_title1 = [[Монархия|Монарх]] |leader_name1 = [[Карл III]] |leader_title2 = [[Премьер-министр]] |leader_name2 = Keir Starmer |sovereignty_type = [[History of the United Kingdom|Formation]] |legislature = [[Холбоhуктаах Хоруоллук парламена|Парламент]] |upper_house = [[Лордар дьиэлэрэ]] |lower_house = [[Холбоhуктаах Хоруоллук түөлбэлэрин дьиэтэ|Түөлбэлэр дьиэлэрэ]] |sovereignty_note = |established_event1 = [[Acts of Union 1707|Acts of Union]] |established_date1 = Ыам ыйын 1 к. 1707 |established_event2 = [[Act of Union 1800|Act of Union]] |established_date2 = Тохсунньу 1 к. 1801 |established_event3 = [[Anglo-Irish Treaty]] |established_date3 = Муус устар 12 к. 1922 |accessionEUdate = Тохсунньу 1 к. 1973 |EUseats = 78 |area_rank = 79th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 244820 |area_sq_mi = 94526 |percent_water = 1.34 |population_estimate_year = 2016 |population_estimate = 65,102,385<ref> {{Cite web | url = https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates | title = Population estimates | publisher= [[Office for National Statistics]] U.K }} </ref> |population_estimate_rank = 22 |population_census = 63,258,918<ref>{{Cite web | url = http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html | title = 2011 UK censuses"| publisher= Office for National Statistics.|date=2012-12-17}}</ref> |population_census_year = 2011 |population_density_km2 = 271 |population_density_sq_mi = 701 |population_density_rank = 50 |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP = US$2.270 [[1000000000000 (number)|trillion]] |GDP_PPP_rank = 6th |GDP_PPP_per_capita = US$37,328 |GDP_PPP_per_capita_rank = 13th |GDP_nominal = $2.772 [[1000000000000 (number)|trillion]] |GDP_nominal_rank = 5th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = US$45,845 |GDP_nominal_per_capita_rank = 9th |HDI_year = 2005 |HDI = {{increase}} 0.946 |HDI_rank = 16th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 32.4<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html CIA World Factbook][Gini rankings]</ref> |Gini_year = 2012 |currency = [[Фунт стерлинг|Pound sterling]] (£) ¹ |currency_code = GBP |country_code = GBR |time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = [[British Summer Time|BST]] |utc_offset_DST = +1 |cctld = [[.uk]] {{Ref|7}} |calling_code = 44 |footnotes = [[United Kingdom#Footnotes|Footnotes]]}} '''Улуу Британия уонна Хотугу Ирландия Холбоhуктаах Хоруоллуга''' (''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'') диэн хотугулуу-арҕаа [[Европа]] дойдута. Британия арыыларыгар баар. [[Атлантика|Атлантика далайын]] кытылыгар Европа арҕаа өттүгэр сытар. Сомоҕо хоруоллук 1707 сыллаахха [[Шотландия]] уонна Англия хоруоллуктара холбоһууларын түмүгэр олохтоммута; ол эрээри, мантан эрдэ 1603 сыллаахха, Шотландии хоруола Яков VI Англия уонна Ирландия бөрөстүөллэрин утумнаабыта (Яков I). 1800 сыллаахха Улуу Британия Хоруоллуга уонна Ирландия Хоруоллуга холбоһон, Улуу Британия уонна Ирландия холбоһуктаах хоруоллуктара буолбуттара. 1922 сыллаахха Ирландия көҥүл дойдута арахсыаҕыттан Холбоһуктаах Улуу Британия уонна Хотугу Ирландия хоруоллуктара диэн ааттаммыта. Улуу Британия — Европа бөдөҥ дойдуларыттан биирдэстэрэ, 1952 сыллаахтан ядернай сэрии сэптээх дойдулар ахсааннарыгар киирэр (1968 сыллаахха ядернай сэрии сэбин тарҕаппат туһунан дуогабарга билиниллибитэ), ХНТ Куттал суох буолуутун куруук баар чилиэнэ, урукку Британия империятын метрополията (киинэ); британия ыраахтааҕыта 15 тутулуга суох судаарыстыба уонна Содружество баһылыгынан билиниллэр. Ааҥыл тыла элбэх дойдуга иккис тыл быһыытынан тарҕанна, интэриниэккэ уонна да атын ситимнэргэ баһылыыр оруолу оонньуур. Улуу Британия экэниэмикэтэ — аан дойдуга тохсус миэстэни ылар; дойду байыаннай бүддьүөтэ — аан дойдуга үрдүктэртэн биирдэстэрэ. Салайыытын тутула — парламеннаах монархия. Судаарыстыбатын тутула — квази-унитарнай судаарыстыба, XX үйэ бүтэһигиттэн судаарыстыбаҕа киирэр түөрт дойдуттан үһэ (Шотландия, Хотугу Ирландия, Уэльс) хааччахтаах автономия бырааптаахтар. Киин куората — Лондон, Европа бөдөҥ куораттарыттан биирдэстэрэ, аан дойду үбүн-экэниэмикэтин кииннэриттэн биирдэстэрэ. Официал тыллара: дойдуга — ааҥыл тыла; ону таһынан Уэльска валлийскай; Шотландияҕа гэльскай (шотландия кельтарын тыллара) уонна скотс (шотландия ниэмэстэрин тыла); Корнуоллга (Англия) - корнскай; Хотугу Ирландияҕа - ирландскай. == Дьоно сэргэтэ == Биэрэпис (Census in the United Kingdom) хас уон сыл аайы буолар http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604093106/http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp |date=2011-06-04 }} 2011 сыллааҕы биэрэпис түмүгүнэн Улуу Британия олохтоохторун ахсаана 63181775 буолбута<ref name=":0">[https://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html 2011 Census, Population and Household Estimates for the United Kingdom]: [https://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-270247 Release]</ref>. Бу көрдөрүүтүнэн Европа Сойууһугар 3-с миэстэлээх, Наассыйалар Содружестволарыгар — 5-суонна аан дойдуга — 21-с. == Устуоруйаттан == 1917 — Аан дойду бастакы сэриитин кэмигэр Улуу Британия хоруола Георг V бэйэтин кэргэттэрин ааттарыттан ниэмэстии титуллары суох гынарга ыйаах таһаарбыт. Инньэ гынан хоруол династиятын аата Саксен-Кобург-Гота оннугар Виндзор буолбута. == Экономиката == Аан дойду үрдүнэн Улуу Британия экономикатынан алтыс миэстэҕэ турар уонна Европаҕа Германияҕа эрэ баһыйтарар. == Британия бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 15]] {{Флагификация|Англия}}, Ливерпуль — Хиллсборо сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн. 1989 сыллаахха Соҕуруу Йоркшир куоратыгар буолбут футболга Англия кубогун полуфинаалын кэмигэр трибунааҕа үөскээбит дьалхааҥҥа 94 киһини тэпсэн өлөрбүттэрэ. 2014 сыллаахха дьыаланы хос көрөн баран полиция уонна суһал көмө үлэһиттэрэ буруйдаахтара дакаастаммыта * [[Муус устар 21]] — Чэй күнэ * [[Ыам ыйын 8]] — Фэрри күнэ — Корнуолл графствоҕа друидтар саҕаттан бэлиэтэнэр сааскы күн * [[Бэс ыйын 22]] — Виндраш күнэ. 1948 сыллаахха Кариб арыыларыттан Британияҕа "Виндраш" диэн хараабылынан хара тириилээх үлэһиттэри аҕалбыт күннэрэ. Бу дьон сэрии кэмигэр айгыраабыт дойду экэниэмикэтин өрө көтөҕөргө көмөлөспүттэрэ, ол эрээри олохтоохтортон атаҕастабылы көрсүбүттэрэ. Официальнай бэлиэ күн буолбатах эрээри, бырабыыталыстыба бу күнү бэлиэтииргэ 2018 сылтан харчы көрөр * [[От ыйын 1]], [[Британия Виргин арыылара|Виргин арыылара]] — Арыылар күннэрэ * [[От ыйын 15]] — Сибэтиэй [[Свитун|Свит(х)ун]] күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — Албаннаах Уон иккис (Glorious Twelfth), бу күн булчуттарга [[куртуй]]ахтыыр уонна [[хабдьы]]лыыр көҥүллэнэр * [[Балаҕан ыйын 3]] — Эргиэн флотун күнэ. * [[Балаҕан ыйын 9]] — Суһал көмө сулууспаларын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 21]] — Трафальгар кыайытын күнэ. Адмирал Нельсон 1805 сыллаахха холбоһуктаах Франция уонна Испания флоттарын үлтүрүппүтэ * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Сэтинньи 11]] — {{Флагификация|Великобритания}} уонна кини урукку холуонньалара (Австралияны, Канааданы киллэрэн туран) — бастакы аан дойду сэриитэ түмүктэммит күнэ («[[Кыһыл маак (бэлиэ)|Кыһыл маак күнэ]]») * [[Сэтинньи 27]] — Ланкашир күнэ. 1295 сыллаахха [[Ланкашир (графство)|Ланкашир графство]] бэйэтин бэрэстэбиитэллэрин Англия түмэнигэр ыыппыт * [[Сэтинньи 28]] Бедфодшир графство — Бедфордшир күнэ. Джон Буньян төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 25]] — [[Билэ:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] — [[Елизавета II]] ыраахтааҕы Холбоһуктаах хоруоллук олохтоохторугар үгэс буолбут тыл этэр күнэ * [[Ахсынньы 26]] — [[Бэлэх күнэ]]<ref>[http://www.promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php День подарков (Великобритания, Австралия, Новая Зеландия, Канада) — Boxing Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210133145/http://promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php |date=2009-12-10 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ Фестивали и праздники в Кирибати / Travel.Ru / Кирибати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205404/http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ |date=2011-08-25 }}</ref>. 26 чыыһыла баскыһыанньаҕа түбэстэҕинэ, бэнидиэнньиккэ көһөн биэрэр. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} {{ЭУ}} [[Категория:Улуу Британия| ]] fjkfbmjpi7m5i760yqtamlh2jxk2nki 0 4624 427382 427305 2026-04-22T00:33:09Z Ojkhol 24881 /* Босния уонна Герцеговина бэлиэ күннэрэ */ 427382 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Босния уонна Герцеговина |conventional_long_name = ''Bosna i Hercegovina''<br />''Босна и Херцеговина''<br /> |common_name = Bosnia and Herzegovina |image_flag = Flag of Bosnia and Herzegovina.svg |image_coat =Coat_of_arms_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg |years = 1992-1995 |image_map = Europe location BHG.png |map_caption = {{map caption |region=Europe |legend=European location legend en.svg}} |national_anthem = ''[[Intermeco|Državna himna Bosne i Hercegovine]]''<br /><small>The National Anthem of Bosnia and Herzegovina</small> |official_languages = [[босняк тыла|Босняк]], [[хорват тыла|хорват]], [[серб тыла|серб]] |demonym = [[Босняктар]], [[Херцеговиннар]] |capital = [[Сараево]] |latd=43 |latm=52 |latNS=N |longd=18 |longm=25 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[федерал республика|Федерал демократ республика]] |leader_title1 = [[High Representative for Bosnia and Herzegovina|High&nbsp;Representative]] |leader_name1 = {{nowrap|[[Валентин Инзко]]}}{{smallsup|4}} |leader_title2 = [[Presidency of Bosnia and Herzegovina|Presidency&nbsp;members]] |leader_name2 = [[Бакир Изетбеговић]]{{smallsup|1}}<br />[[Драган Човић]]{{smallsup|2}}<br />[[Младен Иванић]]{{smallsup|3}} |leader_title3 = Chairman of the<br />[[Council of Ministers of Bosnia and Herzegovina|Council of Ministers]] |leader_name3 = [[Денис Звиздић]] |leader_title4 = [[Constitutional Court of Bosnia and Herzegovina|Constitutional Court President]] |leader_name4 = [[Мирсад Ћеман]] |area_rank = 127th |area_magnitude = 1_E10 |area_km2 = 51,197 |area_sq_mi = 19,767 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = |population_estimate = 3,981,239 <!-- Do ''not'' place higher estimates here such as those from the CIA World Factbook: see talk page for justifications! The correct figure is 3,981,239. --> |population_estimate_rank = 126th⁵ |population_estimate_year = 2007 |population_census = 4,377,053 |population_census_year = 1991 |population_density_km2 = 76 |population_density_sq_mi = 230 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 123th⁵ |GDP_PPP = $28.166 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=963&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr1.x=31&pr1.y=14|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $7,074<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal = $15.165 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_per_capita = $3,808<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |Gini = 26.2 |Gini_year = 2001 |Gini_category = <font color="#009900">low</font> |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = Mentioned |established_date1 = 9th century |established_event2 = Formed |established_date2 = August 29, 1189 |established_event3 = Kingdom established |established_date3 = October 26, 1377 |established_event4 = Independence lost<br />{{spaces|3}}to [[Ottoman Empire]] |established_date4 = 1463 |established_event5 = National Day |established_date5 = November 25, 1943 |established_event6 = Independence from [[SFR Yugoslavia]] |established_date6 = March 1, 1992 |established_event7 = Recognized |established_date7 = April 6, 1992 |HDI = {{increase}} 0.803 |HDI_rank = 66th |HDI_year = 2004 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[Bosnia and Herzegovina convertible mark|Convertible mark]] |currency_code = BAM |country_code = |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = right |cctld = [[.ba]] |calling_code = 387 |ISO_3166-1_alpha2 = BA |ISO_3166-1_alpha3 = BIH |ISO_3166-1_num = |vehicle_code = BIH |alt_sport_code = BIH |aircraft_code = T9 |footnote1 = Current presidency Chair; [[Bosniaks|Bosniak]]. |footnote2 = Current presidency member; [[Croats|Croat]]. |footnote3 = Current presidency member; [[Serbs|Serb]]. |footnote4 = Not a government member; The High Representative is an international civilian peace implementation overseer with full authority to dismiss elected and non-elected officials and inaugurate legislation |footnote5 = Rank based on 2007 UN estimate of ''[[de facto]]'' population. }} [[Билэ:Map Bih entities.png|thumb|250px|right]] '''Босния уонна Херцеговина''' диэн [[Балканнар|Балканнарга]] баар дойду. Иэнэ 51,129 км2. Кирбиилэhэр [[Хорватия|Хорватиялыын]] хоту, арҕаа уонна соҕуруу, [[Сербия|Сербиялыын]] илин уонна [[Монтенегро|Монтенегролыын]] соҕуруу. Дойду икки дьаhалталаах: [[Босния уонна Герцеговина Федерацията]] уонна [[Серб Республиката]]. === Босния уонна Герцеговина бэлиэ күннэрэ === * [[Муус устар 5]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] * [[Муус устар 15]] — Аармыйа күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Дойду күнэ (Дан државности). 1943 сыллаахха Боснияны уонна Герцеговинаны босхолуур Судаарыстыба антыбасыыстыы сэбиэтэ (ZAVNOBiH) дойдуну биллэрэр ZAVNOBiH Өрөсөлүүссүйэтин ылыммыт == Сигэлэр == <references/> {{Countries of Europe}} [[Категория:Европа дойдулара]] ieivxrwx6tip7tqacpjxpjfxqahgulr 0 4625 427395 427329 2026-04-22T02:00:43Z Ojkhol 24881 /* Дойдуга бэлиэтэнэр күннэр */ 427395 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = <span style="line-height:1.33em;">Дания Хоруоллуга</span> |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">''Kongeriget Danmark''</span> |common_name = Denmark |image_flag = Flag of Denmark.svg |image_coat =‎ National coat of arms of Denmark.svg |national_motto = none<br />([[Royal mottos of Danish monarchs|Royal motto]]: ''Guds hjælp, Folkets kærlighed, Danmarks styrke''<br /><small>"The Help of God, the Love of the People, the Strength of Denmark"</small>) |image_map = EU location DEN.png |map_caption = {{map caption|country=[[Denmark]]|region=[[Europe]]|subregion=the [[European Union]]|legend=European location legend en.png}} |national_anthem = ''[[Der er et yndigt land]]''&nbsp;<small>(national)</small><br /> |royal_anthem = ''[[Kong christian|Kong christian stod ved højen mast]]''&nbsp;<small>(royal and national)</small><center><br /><br>[[File:United States Navy Band - Der er et yndigt land.ogg]] |official_languages = [[Даан тыла]]¹ |ethnic_groups = 91.1% [[Danish people|Danish]], 8.9% ([[German people|Germans]], [[Greeks]], [[Bosnian people|Bosnian]], [[Russian people|Russian]], [[Turkish|Turks]], [[Arab people|Arabs]]) |demonym = [[Дааннар]] |capital = [[Копенhаген]] |latd=55 |latm=43 |latNS=N |longd=12 |longm=34 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Парламент демократията]] уонна [[конституция монархията]] |leader_title1 = [[Монархия|Монарх]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_title3 = [[Фолькетиҥ|Фолькетиҥ салайааччыта]] |leader_name1 = [[Frederik X]] |leader_name2 = [[Хелле Торнинг-Шмитт]] |leader_name3 = [[Mogens Lykketoft]] |leader_title4 = [[Дания парламенын талыылара, 2011|Билиҥҥи коалиция]] |leader_name4 = [[Cabinet of Helle Thorning-Schmidt|SRF Coalition]] |accessionEUdate = 1 January 1973 (7^th) |area_km2 = 43,098.31 |area_sq_mi = 16,640² <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 134th² |area_magnitude = 1 E10 |percent_water = 1.6² |population_estimate = 5,505,995 |population_estimate_year = 1 October 2008 |population_estimate_rank = 108th |population_density_km2 = 127.8 |population_density_sq_mi = 331.0 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 78th² |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $203.519 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=128&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=70&pr.y=20|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 49th |GDP_PPP_per_capita = $37,264<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 14th |GDP_nominal = $312.046 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 27th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $57,136<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 6th |Gini = 24.7 |Gini_year = 1997 |Gini_Relations = Canadians of Europe |Gini_rank = 1st |Gini_category = <font color="#009900">low</font> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.949 |HDI_rank = 14th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |sovereignty_type = Consolidation |sovereignty_note = 8th century |currency = [[Даан кроната]] |currency_code = DKK |time_zone = [[Central European Time|CET]]² |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]² |utc_offset_DST = +2 |drives_on = right |cctld = [[.dk]]^2,3 |calling_code = +45⁴ |footnotes = ¹ Co-official with [[Kalaallisut language|Greenlandic]] in [[Greenland]], and [[Faroese language|Faroese]] in the [[Faroe Islands]]. [[German language|German]] is recognised as a protected minority language in the South Jutland (Sønderjylland) area of Denmark. Danish is recognised as a protected minority language in the [[Schleswig-Holstein]] region of [[Germany]].<br />² For Denmark excluding the Faroe Islands and [[Greenland]].<br />³ The TLD [[.eu]] is shared with other [[European Union]] countries.<br />⁴ The [[Faroe Islands]] use +298 and [[Greenland]] uses +299. }} '''Дания Хоруоллуга''' ({{lang-da|Kongeriget Danmark}}) диэн [[Скандинавия]] дойдута. Кирбиилэhэр [[Германия|Германиялыын]] соҕуруу, [[Швеция|Швециялыын]] хотугулуу-илин уонна [[Норвегия|Норвегиялыын]] хоту. Дания [[Балт байҕала|Балт]] уонна [[Хоту байҕал|Хоту байҕаллар]] кытылларыгар турар. Дойду [[Ютланд]] диэн тумул арыыга турар, онтон таhынан элбэх арыылардаах: [[Шелланд]], [[Фүн]], [[Вендсүссель-Тү]], [[Лолланд]], [[Фальстер]], [[Борнhольм]] уо.д.а. Дания Хоруоллугар өccө [[Фарер арыылара]] уонна [[Гренландия]] киирэллэр. Дания [[конституция монархията]] уонна дьаhалтатын тэрилэ [[парламент системата]]. Ил дьаhалтата уонна 98 муниципалитеттар дьаhалталара бааллар. Дания [[Эуропа Унията|Эуропа Униятын]] (1973 сылтан) уонна [[NATO]] (тэриллиититтэн) кыттыылааҕа. == Дойдуга бэлиэтэнэр күннэр == * [[Муус устар 9]] — Ньиэмэстэр саба түһүүлэрин күнэ * [[Муус устар 16]] — Маргрете II төрөбүт күнэ * [[Муус устар 29]] — Бенедикта принцесса төрөөбүт күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Босхолонуу күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Мэлииппэ күнэ * [[Ыам ыйын 19]] — Бүттүүн мэлииппэ күнэ * [[Ыам ыйын 26]] — [[Фредерик (Дания кронпринца)|Кронпринц Фредерик]] төрөөбүт күнэ * [[Бэс ыйын 5]]  ** Конституция күнэ ([[1849]]); ** Аҕа күнэ<ref>[https://ru.theoutlook.com.ua/news/661/den-konstitutsii-i-ottsa-v-danii.html&ved=2ahUKEwi-0tjD-OnpAhUSmYsKHW0BAdEQFjABegQIBBAB&usg=AOvVaw2A2LTa5YdcTmaSnW7T0Dyz&cshid=1591334970784 Праздник отца в Дании. | OUTLOOK<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> * [[Бэс ыйын 7]] — Йоахим принц күнэ * [[Бэс ыйын 21]], [[Гренландия]] — Дойду күнэ * [[Бэс ыйын 23]] — Сибэтиэй Ханс күнэ <ref>https://tonkosti.ru/%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%8C_%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0</ref> * [[От ыйын 6]] — [[Фредерисия]] аттынааҕы кыргыһыы ([[1849]])<ref>ru.qwe.wiki/wiki/Battle_of_Fredericia</ref>; * [[От ыйын 12]]  — [[Фьорд]] күнэ * [[От ыйын 25]] — Истед кыргыһыыта ({{lang-en|Battle of Isted}}) * [[Атырдьах ыйын 23]] — Русалка күнэ<ref>[https://ria.ru/20130823/957709280.html Памятник Русалочке в Копенгагене — РИА Новости, 23.08.2013]</ref> * [[Ахсынньы 24]] — Джулеафтен. Христианствоҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта ситимнээх күн. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{ЭУ}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Дания| ]] 66t08e1yug4rkaoyv2bqsqjlbc8kom6 0 4814 427372 424680 2026-04-21T23:47:40Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 427372 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Баҥладеш Дьон Республиката |conventional_long_name = <big> গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ </big><br />''Gônoprojatontri Bangladesh'' |common_name = Bangladesh |image_flag = Flag of Bangladesh.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Bangladesh.svg |national_motto = |national_anthem = ''[[Amar Shonar Bangla]]''<small><br />''Мин алтан Бенгалым''</small> |image_map = Bangladesh in its region.svg |official_languages = [[Бенгал тыла]] |regional_languages = |demonym = [[Бенгалилар]] |capital = [[Дака]] |latd=23 |latm=42 |latNS=N |longd=90 |longm=21 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Парламент республиката]]<ref name="constitution-V-1-66">[http://www.pmo.gov.bd/constitution/index.htm Constitution of Bangladesh], Part V, Chapter 1, Article 66.</ref> |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Иадьуддин Ахмед]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = vacant |leader_title3 = [[Caretaker government of Bangladesh|Chief Adviser]] |leader_name3 = [[Fakhruddin Ahmed]] |sovereignty_type = [[Көҥүл буолуу]] |sovereignty_note = [[пакистан|Пакистантан]] |established_event1 = Билиллибитэ |established_date1 = Кулун тутар 26, 1971 |established_event2 = [[Кыайыы күнэ (Баҥладеш)|Кыайыы күнэ]] |established_date2 = Ахсынньы 16, 1971 |area_km2 = 147570 |area_sq_mi = 55599 <!--Don't remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 94th |area_magnitude = |percent_water = 7.0 |population_estimate = 150,448,340<ref name="CIA2007"> [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html CIA World Factbook 2007]</ref> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 7th |population_density_km2 = 1045 |population_density_sq_mi = 2706 <!--Don't remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 11th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $208.456 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=513&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=90&pr.y=2 |title=Bangladesh|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 48th |GDP_PPP_per_capita = $1,311<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 153rd |GDP_nominal = $73.689 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = 58th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $463<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 157th |GDP_Real_Growth_Rate = 6.1% |Gini = 31.8 |Gini_year = 2000 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |HDI_year = 2007 |HDI_rank = 140th |HDI = {{increase}} 0.547 |HDI_category = <font color=#"ffcc00">medium</font> |FSI = 95.9 {{decrease}} 0.4 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 16th |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |currency = [[Bangladeshi taka|Taka]] |currency_code = BDT |time_zone = BDT |utc_offset = +6 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +6 |drives_on = left |cctld = [[.bd]] |calling_code = 880 |nationality = Bangladeshi |footnote1 = Adjusted population, p.4, {{cite web |url=http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics |title=Population Census 2001, Preliminary Report |date=2001-08}} }} '''Баҥладеш''' диэн [[Соҕуруу Азия]] дойдута. == Дойду бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 14]] — Бенгалия Саҥа дьыла * [[Атырдьах ыйын 15]] — Дойду үрдүнэн кутурҕан күнэ * [[Сэтинньи 1]] — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 7]] — Өрөбөлүүссүйэ уонна сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 21]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 14]] — Кэйгэллэммит интэлигиэнсийэ күнэ. 1971 сыллааҕы босхолонор сэрии кэмигэр Пакистаан сэриилэрэ Бангладеш (ол саҕана Илин Пакистаан) үөрэхтээх дьонун (учуонайдары, суруналыыстары, инженердары, быраастары уо.д.а.) өлөртөөбүттэрэ, соруктара — үөскээн эрэр омугу хам баттааһын. Бу күн буолбут бүтэһик маассабай өлөрүү кэнниттэн икки хонон баран ахсынньы 16 күнүгэр Пакистаан сэриилэрэ бэриммиттэрэ, Бангладеш Ииндийэ көмөтүнэн тутулуга суох дойду буолбута. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. 1971 сыллаахха Илиҥҥи Пакистаан босхолонор сэриигэ Ииндийэ өйөбүлүнэн кыайан [[Пакистаан]]тан туспа судаарыстыба буолбут. XX үйэ ордук хааннаах сэриилэриттэн биирдэстэрэ этэ, үс мөлүөйүөн кэриҥэ киһини Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрэ өлөрбүттэрэ. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Азия дойдулара]] ok31xcihvjpvha889ojyj4trfm03d59 0 5036 427405 418864 2026-04-22T02:23:48Z Ojkhol 24881 427405 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = <span style="line- height:1.33em;">Ираак Өрөспүүбүлүкэтэ</span> |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">{{lang|ar|جمهورية العراق}}<br /> ''Jumhūriyat Al-ʿIrāq'' {{ar icon}}<br /> كۆماری عێراق<br /> Komara Iraqê <ref>[http://www.krg.org/articles/detail.asp?smap=01010100&lngnr=16&anr=25535&rnr=240]</ref> {{ku icon}}</span> |common_name = Iraq |image_flag = Flag of Iraq.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Iraq.svg |image_map = Iraq in its region.svg |national_motto = الله أكبر {{spaces|2}}<small>([[Arabic language|Arabic]])</small><br />''"[[Takbir|Allahu Akbar]]"''{{spaces|2}}<small>([[transliteration]])<br />"[[Islamic concept of God|God]] is [the] Greatest"</small> |national_anthem = ''[[Mawtini]]''{{spaces|2}}<small>(new)</small><br />''[[Ardh Alforatain]]''{{spaces|2}}<small>(previous){{smallsup|1}}</small> |capital = [[Багдад]]{{smallsup|2}} |official_languages = [[Араб тыла|Араб]], [[Курд тыла|Курд]]{{smallsup|3}} |demonym = Ирактар |religion = [[Islam]](94%), [[Christianity]](4–5%), [[Mandean]] & [[Yazidi]] (<1%) |latd=33 |latm=20 |latNS=N |longd=44 |longm=26 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = Developing {{nowrap|[[parliamentary republic]]}} |leader_title1 = [[President of Iraq|President]] |leader_title2 = [[Prime Minister of Iraq|Prime Minister]] |leader_name1 = [[Jalal Talabani]] |leader_name2 = [[Nouri al-Maliki]] |area_rank = 58th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 438,317 |area_sq_mi = 169,234 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 1.1 |population_estimate = 29,267,000{{smallsup|4}} |population_estimate_rank = 39th |population_estimate_year = 2007 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 66 |population_density_sq_mi = 171 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 125th |GDP_PPP = $102.3 billion<ref name=autogenerated2>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html#Econ CIA World Factbook: Iraq - Economy]</ref> |GDP_PPP_rank = <small>61st</small> |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $3,600<ref name=autogenerated2 /> |GDP_PPP_per_capita_rank = <small>129th</small> |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = from the {{nowrap|[[Ottoman Empire]]}} |established_date1 = <br />October 1, 1919 |established_event2 = from the {{nowrap|United Kingdom}} |established_date2 = <br />October 3, 1932 |HDI = |HDI_rank = n/a |HDI_year = 2003 |HDI_category = <font color="gray">unranked</font> |FSI = 111.4 {{increase}} 2.4 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 2nd |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |currency = [[Iraqi dinar]] |currency_code = IQD |country_code = IRQ |time_zone = GMT+3 |utc_offset = +3 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +3 |drives_on = right |cctld = [[.iq]] |calling_code = 964 |footnote1 = The Kurds use ''[[Ey Reqîb]]'' as the anthem. |footnote2 = The capital of [[Iraqi Kurdistan]] is [[Arbil]]. |footnote3 = Arabic and Kurdish are the official languages of the Iraqi government. According to Article 4, Section 4 of the [[Constitution of Iraq|Iraqi Constitution]], [[Assyrian Neo-Aramaic|Assyrian (Syriac)]] (a dialect of [[Aramaic]]) and Iraqi Turkmen (a dialect of [[Turkish language|Turkish]]) languages are official in areas where the respective populations they constitute density of population. |footnote4 = [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html CIA World Factbook] }} '''Ираак Өрөспүүбүлүкэтэ''' диэн [[Арҕаа Азия|Арҕаа Азияҕа]] баар дойду. [[Загрос]] хайаларын хотугулуу-арҕаа, [[Сирия кумах куйаара|Сирия кумах куйаарын]] илин уонна [[Араб кумах куйаара|Араб кумах куйаарын]] хоту өттүлэригэр баар. Кирбиилэhэр [[Кувейт|Кувейтыын]] уонна [[Сауд Арабията|Сауд Арабиятыныын]] соҕуруу, [[Иордания|Иорданиялыын]] арҕаа, [[Сирия|Сириялыын]] хотугулуу-арҕаа, [[Түркийэ|Түркийэлиин]] хоту уонна [[Иран|Иранныын]] илин. [[Перс хомото|Перс хомотугар]] 58 км уhуннаах кытыл линиялаах. Икки сүрүн өрүстэр [[Тигрис]] уонна [[Эуфрат]]. Ираак киин куората, [[Багдад]], дойду ортокулуу-илин өттүгэр баар. Ираак баай [[ирак историята|историята]] былыргы [[Месопотамия|Месопотамияттан]] саҕаланар. Тигрис уонна Эуфрат икки ардыларынааҕы регион [[цивилизация]] уонна [[сурук-бичик]] үөскээбит сирдэрэ буолар. Уhун историятын тухары, Ираак [[Аккад]], [[Ассирия]], [[Бабилон]] уонна [[Аббасид империята|Аббасид]] империяларын киинэ уонна [[Ахеменид империята|Ахеменид]], [[Улуу Александр|Македония]], [[Ром Империята|Ром]], [[сасанид империята|Сасанид]], [[Түөрт Халифтар|Расидин]], [[умаййад халифата|Умаййад]], [[Элхааннар|Монгол]], [[осман империята|Осман]] уонна [[британия империята|британия]] империяларын чаастара буола сылдьыбыта. == Эбии маны көр == * [[Ираак бэлиэ күннэрэ]] {{Geo-stub}} == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{азия}} [[Категория:Азия дойдулара]] [[Категория:Ираак]] keg0goy52n8b031sqohdfxebwstw3sg 427406 427405 2026-04-22T02:24:53Z Ojkhol 24881 427406 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = <span style="line- height:1.33em;">Ираак Өрөспүүбүлүкэтэ</span> |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">{{lang|ar|جمهورية العراق}}<br /> ''Jumhūriyat Al-ʿIrāq'' {{ar icon}}<br /> كۆماری عێراق<br /> Komara Iraqê <ref>[http://www.krg.org/articles/detail.asp?smap=01010100&lngnr=16&anr=25535&rnr=240]</ref> {{ku icon}}</span> |common_name = Iraq |image_flag = Flag of Iraq.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Iraq.svg |image_map = Iraq in its region.svg |national_motto = الله أكبر {{spaces|2}}<small>([[Arabic language|Arabic]])</small><br />''"[[Takbir|Allahu Akbar]]"''{{spaces|2}}<small>([[transliteration]])<br />"[[Islamic concept of God|God]] is [the] Greatest"</small> |national_anthem = ''[[Mawtini]]''{{spaces|2}}<small>(new)</small><br />''[[Ardh Alforatain]]''{{spaces|2}}<small>(previous){{smallsup|1}}</small> |capital = [[Багдад]]{{smallsup|2}} |official_languages = [[Араб тыла|Араб]], [[Курд тыла|Курд]]{{smallsup|3}} |demonym = Ирактар |religion = [[Islam]](94%), [[Christianity]](4–5%), [[Mandean]] & [[Yazidi]] (<1%) |latd=33 |latm=20 |latNS=N |longd=44 |longm=26 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = Developing {{nowrap|[[parliamentary republic]]}} |leader_title1 = [[President of Iraq|President]] |leader_title2 = [[Prime Minister of Iraq|Prime Minister]] |leader_name1 = [[Jalal Talabani]] |leader_name2 = [[Nouri al-Maliki]] |area_rank = 58th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 438,317 |area_sq_mi = 169,234 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 1.1 |population_estimate = 29,267,000{{smallsup|4}} |population_estimate_rank = 39th |population_estimate_year = 2007 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 66 |population_density_sq_mi = 171 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 125th |GDP_PPP = $102.3 billion<ref name=autogenerated2>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html#Econ CIA World Factbook: Iraq - Economy]</ref> |GDP_PPP_rank = <small>61st</small> |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $3,600<ref name=autogenerated2 /> |GDP_PPP_per_capita_rank = <small>129th</small> |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = from the {{nowrap|[[Ottoman Empire]]}} |established_date1 = <br />October 1, 1919 |established_event2 = from the {{nowrap|United Kingdom}} |established_date2 = <br />October 3, 1932 |HDI = |HDI_rank = n/a |HDI_year = 2003 |HDI_category = <font color="gray">unranked</font> |FSI = 111.4 {{increase}} 2.4 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 2nd |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |currency = [[Iraqi dinar]] |currency_code = IQD |country_code = IRQ |time_zone = GMT+3 |utc_offset = +3 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +3 |drives_on = right |cctld = [[.iq]] |calling_code = 964 |footnote1 = The Kurds use ''[[Ey Reqîb]]'' as the anthem. |footnote2 = The capital of [[Iraqi Kurdistan]] is [[Arbil]]. |footnote3 = Arabic and Kurdish are the official languages of the Iraqi government. According to Article 4, Section 4 of the [[Constitution of Iraq|Iraqi Constitution]], [[Assyrian Neo-Aramaic|Assyrian (Syriac)]] (a dialect of [[Aramaic]]) and Iraqi Turkmen (a dialect of [[Turkish language|Turkish]]) languages are official in areas where the respective populations they constitute density of population. |footnote4 = [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html CIA World Factbook] }} '''Ираак Өрөспүүбүлүкэтэ''' диэн [[Арҕаа Азия|Арҕаа Азияҕа]] баар дойду. [[Загрос]] хайаларын хотугулуу-арҕаа, [[Сирия кумах куйаара|Сирия кумах куйаарын]] илин уонна [[Араб кумах куйаара|Араб кумах куйаарын]] хоту өттүлэригэр баар. Кирбиилэhэр [[Кувейт|Кувейтыын]] уонна [[Сауд Арабията|Сауд Арабиятыныын]] соҕуруу, [[Иордания|Иорданиялыын]] арҕаа, [[Сирия|Сириялыын]] хотугулуу-арҕаа, [[Туурсуйа|Туурсуйалыын]] хоту уонна [[Ираан|Ираанныын]] илин. [[Перс хомото|Перс хомотугар]] 58 км уhуннаах кытыл линиялаах. Икки сүрүн өрүстэр [[Тигрис]] уонна [[Эуфрат]]. Ираак киин куората, [[Багдад]], дойду ортокулуу-илин өттүгэр баар. Ираак баай [[ирак историята|историята]] былыргы [[Месопотамия|Месопотамияттан]] саҕаланар. Тигрис уонна Эуфрат икки ардыларынааҕы регион [[цивилизация]] уонна [[сурук-бичик]] үөскээбит сирдэрэ буолар. Уhун историятын тухары, Ираак [[Аккад]], [[Ассирия]], [[Бабилон]] уонна [[Аббасид империята|Аббасид]] империяларын киинэ уонна [[Ахеменид империята|Ахеменид]], [[Улуу Александр|Македония]], [[Ром Империята|Ром]], [[сасанид империята|Сасанид]], [[Түөрт Халифтар|Расидин]], [[умаййад халифата|Умаййад]], [[Элхааннар|Монгол]], [[осман империята|Осман]] уонна [[британия империята|британия]] империяларын чаастара буола сылдьыбыта. == Эбии маны көр == * [[Ираак бэлиэ күннэрэ]] {{Geo-stub}} == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{азия}} [[Категория:Азия дойдулара]] [[Категория:Ираак]] thtmgm7ks8zvu89cn4axpposbizo8lg 427407 427406 2026-04-22T02:25:48Z Ojkhol 24881 427407 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = <span style="line- height:1.33em;">Ираак Өрөспүүбүлүкэтэ</span> |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">{{lang|ar|جمهورية العراق}}<br /> ''Jumhūriyat Al-ʿIrāq'' {{ar icon}}<br /> كۆماری عێراق<br /> Komara Iraqê <ref>[http://www.krg.org/articles/detail.asp?smap=01010100&lngnr=16&anr=25535&rnr=240]</ref> {{ku icon}}</span> |common_name = Iraq |image_flag = Flag of Iraq.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Iraq.svg |image_map = Iraq in its region.svg |national_motto = الله أكبر {{spaces|2}}<small>([[Arabic language|Arabic]])</small><br />''"[[Takbir|Allahu Akbar]]"''{{spaces|2}}<small>([[transliteration]])<br />"[[Islamic concept of God|God]] is [the] Greatest"</small> |national_anthem = ''[[Mawtini]]''{{spaces|2}}<small>(new)</small><br />''[[Ardh Alforatain]]''{{spaces|2}}<small>(previous){{smallsup|1}}</small> |capital = [[Багдад]]{{smallsup|2}} |official_languages = [[Араб тыла|Араб]], [[Курд тыла|Курд]]{{smallsup|3}} |demonym = Ирактар |religion = [[Islam]](94%), [[Christianity]](4–5%), [[Mandean]] & [[Yazidi]] (<1%) |latd=33 |latm=20 |latNS=N |longd=44 |longm=26 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = Developing {{nowrap|[[parliamentary republic]]}} |leader_title1 = [[President of Iraq|President]] |leader_title2 = [[Prime Minister of Iraq|Prime Minister]] |leader_name1 = [[Jalal Talabani]] |leader_name2 = [[Nouri al-Maliki]] |area_rank = 58th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 438,317 |area_sq_mi = 169,234 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 1.1 |population_estimate = 29,267,000{{smallsup|4}} |population_estimate_rank = 39th |population_estimate_year = 2007 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 66 |population_density_sq_mi = 171 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 125th |GDP_PPP = $102.3 billion<ref name=autogenerated2>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html#Econ CIA World Factbook: Iraq - Economy]</ref> |GDP_PPP_rank = <small>61st</small> |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $3,600<ref name=autogenerated2 /> |GDP_PPP_per_capita_rank = <small>129th</small> |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = from the {{nowrap|[[Ottoman Empire]]}} |established_date1 = <br />October 1, 1919 |established_event2 = from the {{nowrap|United Kingdom}} |established_date2 = <br />October 3, 1932 |HDI = |HDI_rank = n/a |HDI_year = 2003 |HDI_category = <font color="gray">unranked</font> |FSI = 111.4 {{increase}} 2.4 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 2nd |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |currency = [[Iraqi dinar]] |currency_code = IQD |country_code = IRQ |time_zone = GMT+3 |utc_offset = +3 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +3 |drives_on = right |cctld = [[.iq]] |calling_code = 964 |footnote1 = The Kurds use ''[[Ey Reqîb]]'' as the anthem. |footnote2 = The capital of [[Iraqi Kurdistan]] is [[Arbil]]. |footnote3 = Arabic and Kurdish are the official languages of the Iraqi government. According to Article 4, Section 4 of the [[Constitution of Iraq|Iraqi Constitution]], [[Assyrian Neo-Aramaic|Assyrian (Syriac)]] (a dialect of [[Aramaic]]) and Iraqi Turkmen (a dialect of [[Turkish language|Turkish]]) languages are official in areas where the respective populations they constitute density of population. |footnote4 = [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html CIA World Factbook] }} '''Ираак Өрөспүүбүлүкэтэ''' диэн [[Арҕаа Азия|Арҕаа Азияҕа]] баар дойду. [[Загрос]] хайаларын хотугулуу-арҕаа, [[Сирия кумах куйаара|Сирия кумах куйаарын]] илин уонна [[Араб кумах куйаара|Араб кумах куйаарын]] хоту өттүлэригэр баар. Кирбиилэhэр [[Кувейт|Кувейтыын]] уонна [[Сауд Арабията|Сауд Арабиятыныын]] соҕуруу, [[Иордания|Иорданиялыын]] арҕаа, [[Сирия|Сириялыын]] хотугулуу-арҕаа, [[Туурсуйа|Туурсуйалыын]] хоту уонна [[Ираан|Ираанныын]] илин. [[Перс хомото|Перс хомотугар]] тахсар 58 км уhуннаах кытыллаах. Икки сүрүн өрүстэр [[Тигрис]] уонна [[Эуфрат]]. Ираак киин куората, [[Багдад]], дойду ортокулуу-илин өттүгэр баар. Ираак баай [[ирак историята|историята]] былыргы [[Месопотамия|Месопотамияттан]] саҕаланар. Тигрис уонна Эуфрат икки ардыларынааҕы регион [[цивилизация]] уонна [[сурук-бичик]] үөскээбит сирдэрэ буолар. Уhун историятын тухары, Ираак [[Аккад]], [[Ассирия]], [[Бабилон]] уонна [[Аббасид империята|Аббасид]] империяларын киинэ уонна [[Ахеменид империята|Ахеменид]], [[Улуу Александр|Македония]], [[Ром Империята|Ром]], [[сасанид империята|Сасанид]], [[Түөрт Халифтар|Расидин]], [[умаййад халифата|Умаййад]], [[Элхааннар|Монгол]], [[осман империята|Осман]] уонна [[британия империята|британия]] империяларын чаастара буола сылдьыбыта. == Эбии маны көр == * [[Ираак бэлиэ күннэрэ]] {{Geo-stub}} == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{азия}} [[Категория:Азия дойдулара]] [[Категория:Ираак]] aos3hd5624rj546qmbuea839xd61976 427408 427407 2026-04-22T02:29:49Z Ojkhol 24881 427408 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = <span style="line- height:1.33em;">Ираак Өрөспүүбүлүкэтэ</span> |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">{{lang|ar|جمهورية العراق}}<br /> ''Jumhūriyat Al-ʿIrāq'' {{ar icon}}<br /> كۆماری عێراق<br /> Komara Iraqê <ref>[http://www.krg.org/articles/detail.asp?smap=01010100&lngnr=16&anr=25535&rnr=240]</ref> {{ku icon}}</span> |common_name = Iraq |image_flag = Flag of Iraq.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Iraq.svg |image_map = Iraq in its region.svg |national_motto = الله أكبر {{spaces|2}}<small>([[Arabic language|Arabic]])</small><br />''"[[Takbir|Allahu Akbar]]"''{{spaces|2}}<small>([[transliteration]])<br />"[[Islamic concept of God|God]] is [the] Greatest"</small> |national_anthem = ''[[Mawtini]]''{{spaces|2}}<small>(new)</small><br />''[[Ardh Alforatain]]''{{spaces|2}}<small>(previous){{smallsup|1}}</small> |capital = [[Багдад]]{{smallsup|2}} |official_languages = [[Араб тыла|Араб]], [[Курд тыла|Курд]]{{smallsup|3}} |demonym = Ирактар |religion = [[Islam]](94%), [[Christianity]](4–5%), [[Mandean]] & [[Yazidi]] (<1%) |latd=33 |latm=20 |latNS=N |longd=44 |longm=26 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = Developing {{nowrap|[[parliamentary republic]]}} |leader_title1 = [[President of Iraq|President]] |leader_title2 = [[Prime Minister of Iraq|Prime Minister]] |leader_name1 = [[Jalal Talabani]] |leader_name2 = [[Nouri al-Maliki]] |area_rank = 58th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 438,317 |area_sq_mi = 169,234 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 1.1 |population_estimate = 29,267,000{{smallsup|4}} |population_estimate_rank = 39th |population_estimate_year = 2007 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 66 |population_density_sq_mi = 171 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 125th |GDP_PPP = $102.3 billion<ref name=autogenerated2>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html#Econ CIA World Factbook: Iraq - Economy]</ref> |GDP_PPP_rank = <small>61st</small> |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $3,600<ref name=autogenerated2 /> |GDP_PPP_per_capita_rank = <small>129th</small> |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = from the {{nowrap|[[Ottoman Empire]]}} |established_date1 = <br />October 1, 1919 |established_event2 = from the {{nowrap|United Kingdom}} |established_date2 = <br />October 3, 1932 |HDI = |HDI_rank = n/a |HDI_year = 2003 |HDI_category = <font color="gray">unranked</font> |FSI = 111.4 {{increase}} 2.4 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 2nd |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |currency = [[Iraqi dinar]] |currency_code = IQD |country_code = IRQ |time_zone = GMT+3 |utc_offset = +3 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +3 |drives_on = right |cctld = [[.iq]] |calling_code = 964 |footnote1 = The Kurds use ''[[Ey Reqîb]]'' as the anthem. |footnote2 = The capital of [[Iraqi Kurdistan]] is [[Arbil]]. |footnote3 = Arabic and Kurdish are the official languages of the Iraqi government. According to Article 4, Section 4 of the [[Constitution of Iraq|Iraqi Constitution]], [[Assyrian Neo-Aramaic|Assyrian (Syriac)]] (a dialect of [[Aramaic]]) and Iraqi Turkmen (a dialect of [[Turkish language|Turkish]]) languages are official in areas where the respective populations they constitute density of population. |footnote4 = [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html CIA World Factbook] }} '''Ираак Өрөспүүбүлүкэтэ''' диэн [[Арҕаа Азия|Арҕаа Азияҕа]] баар дойду. [[Загрос]] хайаларын хотугулуу-арҕаа, [[Сирия кумах куйаара|Сирия кумах куйаарын]] илин уонна [[Араб кумах куйаара|Араб кумах куйаарын]] хоту өттүлэригэр баар. Кирбиилэhэр [[Кувейт|Кувейтыын]] уонна [[Сауд Арабията|Сауд Арабиятыныын]] соҕуруу, [[Иордания|Иорданиялыын]] арҕаа, [[Сирия|Сириялыын]] хотугулуу-арҕаа, [[Туурсуйа|Туурсуйалыын]] хоту уонна [[Ираан|Ираанныын]] илин. [[Перс хомото|Перс хомотугар]] тахсар 58 км уhуннаах кытыллаах. Икки сүрүн өрүстэр [[Тигрис]] уонна [[Эуфрат]]. Ираак киин куората, [[Багдад]], дойду ортокулуу-илин өттүгэр баар. Ираак баай [[ирак историята|историята]] былыргы [[Месопотамия|Месопотамияттан]] саҕаланар. Тигрис уонна Эуфрат икки ардыларынааҕы регион [[цивилизация]] уонна [[сурук-бичик]] үөскээбит сирдэрэ буолар. Уhун историятын тухары, Ираак [[Аккад]], [[Ассирия]], [[Бабилон]] уонна [[Аббасид империята|Аббасид]] империяларын киинэ уонна [[Ахеменид империята|Ахеменид]], [[Улуу Александр|Македония]], [[Ром Империята|Ром]], [[сасанид империята|Сасанид]], [[Түөрт Халифтар|Расидин]], [[умаййад халифата|Умаййад]], [[Элхааннар|Монгол]], [[осман империята|Осман]] уонна [[британия империята|британия]] империяларын чаастара буола сылдьыбыта. Дойду 19 мухафазаҕа арахсар, ону таһынан дойду иһинэн 4 мухафазаны хабар туспа бырабыыталыстыбалаах [[Ираак Курдистаана|Курдистан Эрэгийиэн]] киирэр, бу эрэгийиэн сүрдээх киэҥ аптаныамыйалаах. == Эбии маны көр == * [[Ираак бэлиэ күннэрэ]] {{Geo-stub}} == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{азия}} [[Категория:Азия дойдулара]] [[Категория:Ираак]] f4pgzjqnahj56kv8gb3ktvsc68iwl9w 427419 427408 2026-04-22T05:17:33Z Ojkhol 24881 427419 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = <span style="line- height:1.33em;">Ираак Өрөспүүбүлүкэтэ</span> |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">{{lang|ar|جمهورية العراق}}<br /> ''Jumhūriyat Al-ʿIrāq'' {{ar icon}}<br /> كۆماری عێراق<br /> Komara Iraqê <ref>[http://www.krg.org/articles/detail.asp?smap=01010100&lngnr=16&anr=25535&rnr=240]</ref> {{ku icon}}</span> |common_name = Iraq |image_flag = Flag of Iraq.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Iraq.svg |image_map = Iraq in its region.svg |national_motto = الله أكبر {{spaces|2}}<small>([[Arabic language|Arabic]])</small><br />''"[[Takbir|Allahu Akbar]]"''{{spaces|2}}<small>([[transliteration]])<br />"[[Islamic concept of God|God]] is [the] Greatest"</small> |national_anthem = ''[[Mawtini]]''{{spaces|2}}<small>(new)</small><br />''[[Ardh Alforatain]]''{{spaces|2}}<small>(previous){{smallsup|1}}</small> |capital = [[Багдад]]{{smallsup|2}} |official_languages = [[Араб тыла|Араб]], [[Курд тыла|Курд]]{{smallsup|3}} |demonym = Ирактар |religion = [[Islam]](94%), [[Christianity]](4–5%), [[Mandean]] & [[Yazidi]] (<1%) |latd=33 |latm=20 |latNS=N |longd=44 |longm=26 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = Developing {{nowrap|[[parliamentary republic]]}} |leader_title1 = [[President of Iraq|President]] |leader_title2 = [[Prime Minister of Iraq|Prime Minister]] |leader_name1 = [[Jalal Talabani]] |leader_name2 = [[Nouri al-Maliki]] |area_rank = 58th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 438,317 |area_sq_mi = 169,234 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 1.1 |population_estimate = 29,267,000{{smallsup|4}} |population_estimate_rank = 39th |population_estimate_year = 2007 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 66 |population_density_sq_mi = 171 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 125th |GDP_PPP = $102.3 billion<ref name=autogenerated2>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html#Econ CIA World Factbook: Iraq - Economy]</ref> |GDP_PPP_rank = <small>61st</small> |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $3,600<ref name=autogenerated2 /> |GDP_PPP_per_capita_rank = <small>129th</small> |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = from the {{nowrap|[[Ottoman Empire]]}} |established_date1 = <br />October 1, 1919 |established_event2 = from the {{nowrap|United Kingdom}} |established_date2 = <br />October 3, 1932 |HDI = |HDI_rank = n/a |HDI_year = 2003 |HDI_category = <font color="gray">unranked</font> |FSI = 111.4 {{increase}} 2.4 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 2nd |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |currency = [[Iraqi dinar]] |currency_code = IQD |country_code = IRQ |time_zone = GMT+3 |utc_offset = +3 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +3 |drives_on = right |cctld = [[.iq]] |calling_code = 964 |footnote1 = The Kurds use ''[[Ey Reqîb]]'' as the anthem. |footnote2 = The capital of [[Iraqi Kurdistan]] is [[Arbil]]. |footnote3 = Arabic and Kurdish are the official languages of the Iraqi government. According to Article 4, Section 4 of the [[Constitution of Iraq|Iraqi Constitution]], [[Assyrian Neo-Aramaic|Assyrian (Syriac)]] (a dialect of [[Aramaic]]) and Iraqi Turkmen (a dialect of [[Turkish language|Turkish]]) languages are official in areas where the respective populations they constitute density of population. |footnote4 = [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html CIA World Factbook] }} '''Ираак Өрөспүүбүлүкэтэ''' диэн [[Арҕаа Азия|Арҕаа Азияҕа]] баар дойду. [[Загрос]] хайаларын хотугулуу-арҕаа, [[Сирия кумах куйаара|Сирия кумах куйаарын]] илин уонна [[Араб кумах куйаара|Араб кумах куйаарын]] хоту өттүлэригэр баар. Кирбиилэhэр [[Кувейт|Кувейтыын]] уонна [[Сауд Арабията|Сауд Арабиятыныын]] соҕуруу, [[Иордания|Иорданиялыын]] арҕаа, [[Сирия|Сириялыын]] хотугулуу-арҕаа, [[Туурсуйа|Туурсуйалыын]] хоту уонна [[Ираан|Ираанныын]] илин. [[Перс хомото|Перс хомотугар]] тахсар 58 км уhуннаах кытыллаах. Икки сүрүн өрүстэр [[Тигрис]] уонна [[Эуфрат]]. Ираак киин куората, [[Багдад]], дойду ортокулуу-илин өттүгэр баар. Ираак баай [[ирак историята|историята]] былыргы [[Месопотамия|Месопотамияттан]] саҕаланар. Тигрис уонна Эуфрат икки ардыларынааҕы регион [[цивилизация]] уонна [[сурук-бичик]] үөскээбит сирдэрэ буолар. Уhун историятын тухары, Ираак [[Аккад]], [[Ассирия]], [[Бабилон]] уонна [[Аббасид империята|Аббасид]] империяларын киинэ уонна [[Ахеменид империята|Ахеменид]], [[Улуу Александр|Македония]], [[Ром Империята|Ром]], [[сасанид империята|Сасанид]], [[Түөрт Халифтар|Расидин]], [[умаййад халифата|Умаййад]], [[Элхааннар|Монгол]], [[осман империята|Осман]] уонна [[британия империята|британия]] империяларын чаастара буола сылдьыбыта. Дойду 19 [[Мухаафаза|мухаафазаҕа]] (уобаласка) арахсар, ону таһынан дойду иһинэн 4 мухафазаны хабар туспа бырабыыталыстыбалаах [[Ираак Курдистаана|Курдистан Эрэгийиэн]] киирэр, бу эрэгийиэн сүрдээх киэҥ аптаныамыйалаах. == Эбии маны көр == * [[Ираак бэлиэ күннэрэ]] {{Geo-stub}} == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{азия}} [[Категория:Азия дойдулара]] [[Категория:Ираак]] 8xsowu946zf9k5fgi7cxh1ngdgu37r3 0 5355 427374 424712 2026-04-21T23:48:46Z Ojkhol 24881 /* Мьянма бэлиэ күннэрэ */ 427374 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name =[[Билэ:Myanmar long form.svg|ဴပည္ေထာင္စုဴမန္မာနုိင္ငံေတာ္|235px]]</span><br /><small>''Pyi-daung-zu Myan-ma Naing-ngan-daw''</small> |conventional_long_name =Мьянма Унията |common_name = Burma |image_flag = Flag of Myanmar.svg |image_coat = Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg |image_map = Myanmar in its region.svg |national_motto = |national_anthem = ''[[Kaba Ma Kyei]]'' |official_languages = [[Burmese language|Burmese]] |regional_languages = [[Jingpho language|Jingpho]], [[Kayah language|Kayah]], [[Karen language|Karen]], [[Chin languages|Chin]], [[Mon language|Mon]], [[Rakhine]], [[Shan language|Shan]] |demonym = Burmese |capital = [[Naypyidaw]] |largest_city = [[Yangon]] (Rangoon) |government_type = [[Military dictatorship]] |leader_title1 = [[State Peace and Development Council|Chairman of the State Peace and Development Council]] |leader_name1 = [[Than Shwe|Sr. Gen. Than Shwe]] |leader_title2 = Vice Chairman of the State Peace and Development Council |leader_name2 = [[Maung Aye|Vice-Sr. Gen. Maung Aye]] |leader_title3 = [[Prime Minister of Myanmar|Prime Minister]] |leader_name3 = [[Thein Sein|Gen. Thein Sein]] |leader_title4 = Secretary-1 of the State Peace and Development Council |leader_name4 = [[Thiha Thura Tin Aung Myint Oo]] |sovereignty_type = Formation |established_event1 = [[Pagan Kingdom|Bagan]] |established_date1 = 1044 |established_event2 = [[Post-independence Burma, 1948–1962|Independence]] |established_date2 = 4 January 1948 |established_event3 = [[Burmese constitutional referendum, 2008|Current constitution]] |established_date3 = May 2008 |area_rank = 40th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 676,578 |area_sq_mi = 261,227 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 3.06 |population_estimate = 55,390,000 <!--UN WPP--> |population_estimate_year = 2005–2006 |population_estimate_rank = 24th |population_census = 33,234,000 |population_census_year = 1983 |population_density_km2 = 75 |population_density_sq_mi = 193 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 119th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $59.962 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=518&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=77&pr.y=16 |title=Burma (Myanmar)|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 79th |GDP_PPP_per_capita = $1,040<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 162nd |GDP_nominal = $13.480 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $233<ref name=imf2/> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.583 |HDI_rank = 132nd |HDI_category =<font color="#ffcc00">medium</font> |FSI = 97.0 {{increase}} 0.5 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 14th |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |currency = [[Myanmar kyat|kyat]] (K) |currency_code = mmK |Official exchange rate = 6 Kyat |Exchange rate = 1350 Kyat |time_zone = MMT |utc_offset = +6:30 |drives_on = right<ref>Road infrastructure is still for driving on the left.</ref> |cctld = [[.mm]] |calling_code = 95 |footnote1 = Some governments recognize [[Rangoon]] as the national capital. |footnote2 = Estimates for this country takes into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. }} '''Мьянма''' (атын аата '''Бирма''', {{lang-my|မြန်မာ}}, {{IPA-my|mjəmà||}}) диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. [[Индокытай]] тумул арыытыгар баар. Кирбиилэhэр [[кытай|Кытайдыын]] хотугулуу-илин, [[лаос|Лаостуун]] илин, [[тайлаан|Тайлаанныын]] соҕуруулуу-илин, [[баҥладеш|Баҥладештыын]] арҕаа уонна [[индия|Индиялыын]] хотугулуу-арҕаа. == Мьянма бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 14]] — Уу бэстибээлэ * [[От ыйын 3]] — Дьахтар күнэ * [[От ыйын 19]] — [[Азаниней]]. Бу күн 1947 сыллаахха Бирманы тутулуга суох дойду оҥорор соруктаах бырабыыталыстыба салайааччыларын өлөрбүттэр. Олортон ордук биллэр киһи [[Аун Сан]] этэ — бастаан дьоппуоннар тэрийбит бырабыыталыстыбаларыгар оборуона миниистирэ, онтон дьоппуоннарга сэбилэниилээх утарылаһыы хамсааһынын салайааччыта, [[Япония]] капитуляциялаабытын кэннэ дойду [[Британия]]ттан тутулуга суох буолуутун турууласпыт киһи. * [[Сэтинньи 1]] — Чаванг Кут * [[Ахсынньы 1]] — Дойду күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Бо Аунг Чжо күнэ. Бу Рангун университетын устудьуонун 1938 сыллаахха устудьуоннар көҥүл иһин үһүс бойкоттарын кэмигэр Британия аттаах полицията өлөрбүт. {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] j4bl356h1deze09jnjvznp3gnvo9mys 0 5359 427369 418460 2026-04-21T23:39:57Z Ojkhol 24881 /* Непал бэлиэ күннэрэ */ 427369 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | native_name = Непал Федерал Демократ Республиката<br />Sanghiya Loktāntrik Ganatantra Nepāl<br />{{lang|ne| संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल}} | common_name = Nepal | image_flag = Flag of Nepal.svg | image_coat = | symbol_type = Emblem | national_motto = "Mother and Motherland are Greater than Heaven" | national_anthem = "[[Sayaun Thunga Phool Ka]]" | image_map = Nepal in its region.svg | official_languages = [[Непал тыла]]<ref>According to Interim Constitution [[Nepali language|Nepali]] is only the official language (article 5, point 2). Other languages spoken as the mother tongue in Nepal are the national languages (article 5, point 1). According to article 5, point 3, all languages are accepted as official languages at the regional level. Besides, this part of the article is about native names and not about official language. The constitution does not state that Nepal written in Devanagari is the official name. [http://www.worldstatesmen.org/Nepal_Interim_Constitution2007.pdf Nepal_Interim_Constitution2007]</ref> | regional_languages = [[Maithili]], [[Nepal Bhasa]], [[Bhojpuri]], [[Tharu language|Tharu]], [[Gurung language|Gurung]], [[Tamang language|Tamang]], [[Magar language|Magar]], [[Awadhi]], [[Sherpa language|Sherpa]], [[Kiranti languages|Kiranti]] and another 100 different indigenous languages. | demonym = Непаллар | capital = [[Катманду]] | largest_city = [[Kathmandu]] ({{lang-ne|काठमांडौ}}) | government_type = [[Республика]] | leader_title1 = [[Президент]] | leader_name1 = [[Bidhya Devi Bhandari]] | leader_title2 = [[Вице президент]] | leader_name2 = [[Nanda Kishor Pun]] | leader_title3 = [[Премьер миниистир]] | leader_name3 = [[Khadga Prasad Oli]] | area_km2 = 147,181 | area_sq_mi = 56,827 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = 93rd | area_magnitude = 1 E10 | percent_water = 2.8 | population_estimate = 29,519,114 | population_estimate_year = July 2008 | population_estimate_rank = 40th | population_census = 28,875,140 | population_census_year = 2007 | population_density_km2 = 184 | population_density_sq_mi = 477 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 56th | GDP_PPP_year = 2007 | GDP_PPP = $29.522 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=558&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=67&pr.y=0 |title=Nepal|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> | GDP_PPP_rank = 96th | GDP_PPP_per_capita = $1,078<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 159th | GDP_nominal = $10.328 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = 115th | GDP_nominal_year = 2007 | GDP_nominal_per_capita = $377<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 167st | HDI_year = 2007 | HDI = {{increase}} 0.534 | HDI_rank = 142nd | HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> | Gini = 47.2 | Gini_year = 2003–04 | Gini_category = high | FSI = 93.6 {{decrease}} 1.8 | FSI_year = 2007 | FSI_rank = 21st | FSI_category = Alert | sovereignty_type = [[Unification of Nepal|Unification]] | sovereignty_note = | established_event1 = Kingdom declared | established_date1 = December 21, 1768 | established_event2 = State declared | established_date2 = January 15, 2007 | established_event3 = Republic declared | established_date3 = May 28, 2008 | currency = [[Nepalese Rupee|Rupee]] | currency_code = NPR | time_zone = [[Nepal Time|NPT]] | utc_offset = +5:45 | time_zone_DST = not observed | utc_offset_DST = +5:45 | drives_on = left | cctld = [[.np]] | calling_code = 977 }} '''Непал''' диэн [[Соҕуруу Азия]] дойдута. [[Кытай]] уонна [[Индия]] икки ардыларыгар баар. Непал хоту уонна арҕаа өттүлэригэр [[Хималайа]] сис хайалара сыталлар. Аан дойду уон ордук үрдүк хайаларыттан аҕыһа онно баар (ордук үрдүк [[Эверест]]). === Непал бэлиэ күннэрэ === * [[Муус устар 13]], ({{Флагификация|Таиланд}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Сонгкран]] (Саҥа дьыл<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1226/ Тайский Новый год — Сонгкран — 13 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>) * [[Муус устар 24]] — Демократия күнэ * [[Ыам ыйын 28]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ <br><gallery class=center caption="Непал"> Kathmandu-Hanuman Dhoka-Nasal Chowk-22-Stadt-2013-gje.jpg|Kathmandu Swayambhunath-Votivstupas-02-2013-gje.jpg|Swayambhunath Patan-Palastplatz-Talejuglocke-02-2014-gje.jpg|Patan Bhaktapur-Palastplatz 30-2013-gje.jpg|Bhaktapur Namche-Khumjung-22-Shyangboche-Phinjo-Lodge-2007-gje.jpg|Himalaya Chhukung to Imja Tse Camp-82-Landschaft-2007-gje.jpg|Himalaya Ghorepani-Tadapani-22-Pfad-2013-gje.jpg|Kaski District Mustang-Samar-38-Himali Hotel-Waescherin-2015-gje.jpg|Mustang Mustang-Dhakmar-62-rote Wand-2015-gje.jpg|Mustang </gallery> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Соҕуруу Азия дойдулара]] h6vaxrse6gnn4ak5a1a24xl5vdd6pjh 0 5388 427384 427334 2026-04-22T00:35:46Z Ojkhol 24881 /* Пилипиин бэлиэ күннэрэ */ 427384 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Пилипиин Өрөспүүбүлүкэтэ<br />{{lang|fil|Repúbliká ng̃ Pilipinas}} |conventional_long_name = Republic of the Philippines |common_name = the Philippines |image_flag = Flag of the Philippines.svg |image_coat = Coat of Arms of the Philippines.svg |national_motto = "Maka-Diyos, Maka-Tao, Makakalikasan, at Makabansa"<br /><small> [[English language|English]]: "For God, People, Nature, and Country" <ref name=ra8491>{{cite web |url=http://www.gov.ph/aboutphil/RA8491.asp |title=Republic Act No. 8491 |accessdate=2008-09-30}}</ref></small> |image_map = The Philippines and ASEAN (orthographic projection).svg |national_anthem = "[[Lupang Hinirang]]"<br /><small>(English: "Chosen Land") |official_languages = [[пилиипин тыла|пилипиин]], [[ааҥл тыла|ааҥл]] |auxiliary_languages = [[Spanish language|Spanish]], [[Arabic language|Arabic]] see foot note |languages_type = [[National language]] |languages = [[пилипиин тыла]] |regional_languages = [[Bikol language|Bikol]], [[Cebuano language|Cebuano]], [[Ilokano language|Ilocano]], [[Hiligaynon language|Hiligaynon]], [[Kapampangan language|Kapampangan]], [[Pangasinan language|Pangasinan]], [[Tagalog language|Tagalog]], and [[Waray-Waray language|Waray-Waray]] <ref name="About"/> |demonym = [[Filipino people|Filipino]], [[Pinoy]] <!---"Philippine" is not a demonym, because it does not refer to the people of the Philippines, only used in a geographic context---> |ethnic_groups = [[Пилиппиннэр (норуот)|Пилиппиннэр]] → [[Aeta]] · [[Ati (tribe)|Ati]] · [[Bajau]] · [[Bicolano people|Bicolano]] · [[Ibanag]] · [[Igorot]] · [[Ilocano people|Ilocano]] · [[Ivatan]] · [[Kapampangan people|Kapampangan]] · [[Lumad]] · [[Mangyan]] · [[Moro (ethnic group)|Moro]] · [[Tribes of Palawan|Palawan tribes]] · [[Pangasinan people|Pangasinan]]· [[Sambal]] · [[Tagalog people|Tagalog]] · [[Visayans]] · [[Filipino Chinese|Chinese]] · [[European ethnic groups|European]] · [[Spanish settlement in the Philippines|Spanish]] · [[Filipinos of American descent|American]] · [[Filipino Mestizo|Mestizo]] · [[Chavacano]] · [[Zamboangueño]] |capital = [[Манила]] |largest_city = [[Кесон-Сити]] <!-- Although [[Davao City]] has the largest land area, the article on [[largest city]] says we should refer to the most populous city, which as of 2006 is [[Quezon City]]. See the discussion page for more information. Changing this information without citation would be reverted.--> |government_type = [[Unitary]] [[Presidential system|presidential]] [[Constitutional republic|constitutional]] [[republic]] |leader_title1 = [[President of the Philippines|President]] |leader_name1 = [[Rodrigo Duterte]] |leader_title2 = [[Vice President of the Philippines|Vice President]] |leader_name2 = [[Leni Robredo]] |area_km2 = 300,000 |area_footnote = <ref name=CIAfactbook /> |area_sq_mi = 115,831 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 72nd |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 0.61%<ref name=CIAfactbook /> |population_estimate = 90.5 million<ref name=population /> |population_estimate_year = 2008 |population_estimate_rank = 12th |population_census = 88,574,614 <ref>{{Citation |url=http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2008/pr0830tx.html |title=Official population count reveals... |publisher=National Statistics Office, Republic of the Philippines |year=2008 |accessdate=2008-04-17}}</ref> |population_census_year = 2007 |population_density_km2 = 295 |population_density_sq_mi = 765<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 32nd |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $319.773 billion<ref name=IMF2006 /> |GDP_PPP_rank = 37th <!---IMF---> |GDP_PPP_per_capita = $3,539.448<ref name=IMF2006/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 122nd <!---IMF---> |GDP_nominal = $172.348 billion<ref name=IMF2006/> |GDP_nominal_rank = 46th <!---IMF---> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $1,907.659<ref name=IMF2006/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 119th <!---IMF---> |HDI_year = 2007/2008 |HDI = {{increase}} 0.771<ref>{{Citation |url=http://hdrstats.undp.org/countries/country_fact_sheets/cty_fs_PHL.html |title=Philippines — The Human Development Index - going beyond income |publisher=United Nations Development Programme |year=2007/2008 |accessdate=2007-12-14}}</ref> |HDI_rank = 90th |HDI_category = <font color="#FFCC00">medium</font> |Gini = 45.8<ref name=CIAfactbook /> |Gini_year = 2015 |Gini_category = <font color="#FFCC00">medium</font> |sovereignty_type = [[Philippine Revolution|Independence]] |sovereignty_note = from Spain <br /> from United States |established_event1 = [[Spanish East Indies|Established]] |established_date1 = April 27, 1565 |established_event2 = [[Philippine Declaration of Independence|Declared]] |established_date2 = June 12, 1898 |established_event3 = [[Treaty of Manila (1946)|Recognition]] |established_date3 = July 4, 1946 |established_event4 = [[Constitution of the Philippines|Current constitution]] |established_date4 = February 2, 1987 |currency = [[Philippine peso|Peso]] (Filipino: {{lang|fil|peso}} [[Билэ:PhilippinePeso.svg|12px]]) |currency_code = PHP |time_zone = [[Philippine Time|PHT]] |utc_offset = +8 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |date_format = |drives_on = right |cctld = [[.ph]] |calling_code = 63 |ISO_3166-1_alpha2 = PH |ISO_3166-1_alpha3 = PHL |ISO_3166-1_numeric = 608 |sport_code = PHI (IOC & FIFA), PHL (ISO 3166-1) |vehicle_code = RP |footnote1 = [[Spanish language|Spanish]], and [[Arabic language|Arabic]] are recognized as [[auxiliary languages]] in the Philippine Constitution. |footnote2 = Rankings above were taken from associated Wikipedia pages as of December, 2007, and may be based on data or data sources other than those appearing here. }} '''Пилипиин''' ({{lang-tl|Pilipinas}} {{IPA-tl|ˌpɪlɪˈpinɐs|}} эбэтэр ''Filipinas'' {{IPA-tl|fɪlɪˈpinɐs|}}; {{IPAc-en|audio=En-us-Philippines.ogg|ˈ|f|ɪ|l|ə|p|iː|n|z}}) диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия|Соҕуруулуу-илин Азияҕа]] баар [[арыы дойду]]. Киин куората [[Манила]]. [[Чуумпу океан]] арҕаа өттүгэр баар 7,107 арыыттан турар. Олохтоохторун ахсаана 90 млн (аан дойдуга 12с). Уруккута [[Испания]] уонна [[АХШ]] колониялара этэ. Олохтоохторугар баһыйар омуктара висайя 30 %, [[тагааллар]] (тагалог) 28,1 %, себуано 13,1 %, илокано 9 %, бинисайя 7,6 %, хилигайнон 7,5 %, бикол 6 %, вараи 3,4 %, аттытара 25,3 % (2000 сыллааҕы биэрэпиһинэн). Дойду тыла — [[тагаал тыла|тагаал тылыгар]] (тагалог) чугас [[Пилипино (тыл)|пилипино]] диэн ааттанар тыл. == Пилипиин бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 9]] — Албан аат күнэ * [[Муус устар 15]] — ({{Флагификация|АХШ}} бу күнү эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ * [[Ыам ыйын 14]] — Конституция күнэ * [[Ыам ыйын 28]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 12]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Испанияттан, 1898 с.) * [[Бэс ыйын 25]] — [[Мас олордуутун күнэ]] * [[Бэс ыйын 30]] — Пилипиин уонна Испания доҕордоһууларын күнэ * [[Атырдьах ыйын 21]] — Ниной Акино күнэ ({{lang-en|Ninoy Aquino Day}}). 1983 сыллаахха [[Бенино "Ниной" Акино-балыс]] диэн бэлиитик эһиил буолуохтаах быыбарга кыттар былааннаах дойдуга төннөн кэлбитин оччотооҕу бэрэсидьиэн дьоно аэропорка ытан өлөрбүттэрэ. Бу кэнниттэн дойдуга күүстээх хамсааһын саҕаламмыта, 1986 сыллаахха буолбут өрөбөлүүссүйэ түмүгэр кини ойоҕо [[Корасон Акино]] бэрэсидьиэн буолбута. Бу күн дойдуга өрүүллэр * [[Балаҕан ыйын 28]] — Оҕону туһанар порнографияны утары охсуһар күн * [[Сэтинньи 5]] (Негрос) — Негрос өрөбөлүүссүйэтин күнэ (Cinco de noviembre). 1898 сыллаахха Негрос диэн Пилипиин арыытыгар өрө туруу буолбут * [[Сэтинньи 30]] — Бонифасио күнэ. [[Андрес Бонифасио]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр, Испания бас билиитин утары охсуспут дьонтон биирдэстэрэ, «Катипунан» тэрилтэ тэрийэччитэ, кинини «Пилипиин өрөбөлүүссүйэтин аҕатынан» ааҕаллар. * [[Ахсынньы 11]] — Пампанга провинция күнэ. * [[Ахсынньы 21]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 30]] — Ризаль күнэ. Бу күн 1896 сыллаахха [[Хосе Ризаль]] диэн Пилипиин суруйааччытын уонна офтальмолог бырааһын Испания былаастара өлөрбүттэр. Бу киһи тутулуга суох буолуу иһин өрө турууга быһаччы кыттыбатаҕа эрээри, айымньылара уонна реформаҕа ыҥырыылара өрөбөлүүссүйэни күөдьүппүттэрэ * [[Ахсынньы 31]] — Сыл тиһэх күнэ эбэтэр Bisperás ng Bagong Taón, Ризаль күнүн уонна Саҥа дьыл ыккардыгар бэлиэтэнэр {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] l26h2of6j3yfnjnukbap3kcsnif08ch 0 5847 427368 427309 2026-04-21T23:39:08Z Ojkhol 24881 /* Таиланд бэлиэ күннэрэ */ 427368 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | native_name = Тайлаан Хоруоллуга | conventional_long_name = ราชอาณาจักรไทย <br /> ''Ratcha Anachak Thai'' | common_name = Thailand | image_flag = Flag of Thailand.svg | image_coat = Emblem of Thailand.svg | symbol_type = Emblem | national_anthem = ''[[Phleng Chat]]'' | royal_anthem = ''[[Phleng Sansoen Phra Barami]]'' | image_map = Location Thailand ASEAN.svg | map_caption = <!--Caption to place below map--> | capital =[[Баҥкок]] |latd=13 |latm=45 |latNS=N |longd=100 |longm=29 |longEW=E | largest_city = capital | official_languages = [[Тай тыла]] | ethnic_groups = <!--List/breakdown of ethnic groups--> | ethnic_groups_year = <!--Year of ethnic groups breakdown (if provided) --> | demonym = [[Таайдар]] | government_type = [[парламент системата|Парламент демократията]] уонна [[конституция монархията]] | leader_title1 = [[Хоруол]] | leader_name1 = [[Vajiralongkorn|Rama X]] | leader_title2 = [[Премьер миниистир]] | leader_name2 = [[Prayut Chan-o-cha]] | sovereignty_type = [[История|Историята]] | established_event1 = [[Сухотай Хоруоллуга]] | established_date1 = 1238 | established_event2 = [[Тайлаан историята (1932–1973)|Конституция монархията]] | established_date2 = 24 бэс ыйа 1932 | established_event3 = [[2007 Тайлаан Конституцията|Кэлиҥҥи Конституция]] | established_date3 = 24 атырдьах ыйа 2007 | area_rank = 49th | area_magnitude = 1 E11 | area_km2 = 513,115 | area_sq_mi = 198,115 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 0.4 (2,230 km²) | population_estimate = 63,038,247 | population_estimate_rank = 20th | population_estimate_year = December 2007 | population_census = 60,606,947<ref>[http://web.nso.go.th/eng/en/pop2000/prelim_e.htm Population and Housing Census 2000, National Statistical Office]</ref> | population_census_year = 2000 | population_density_km2 = 122 | population_density_sq_mi = 317 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 85th |GDP_PPP = $519.786 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=578&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=52&pr.y=6 |title=Thailand|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> | GDP_PPP_rank = 24th <!---IMF---> | GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $7,906<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 83rd <!---IMF---> | GDP_nominal = $245.351 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = 34th <!---IMF---> | GDP_nominal_year = 2007 | GDP_nominal_per_capita = $3,732<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 92nd <!---IMF---> | Gini = 42 | Gini_rank = | Gini_year = 2002 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> | HDI = {{increase}}0.786 | HDI_rank = {{decrease}}81st | HDI_year = 2006 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> | currency = Таай баата | currency_code = THB | time_zone = | utc_offset = +7 | time_zone_DST = | DST_note = | utc_offset_DST = <!-- +N, where N is number of hours --> | cctld = [[.th]] | calling_code = 66 | footnotes = <!--for any generic non-numbered footnotes--> | footnote1 = | footnote2 = }} '''Тайлаан Хоруоллуга''' ([[тай тыла|тай]]. ราชอาณาจักรไทย ''Ratcha Anachak Thai'') диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. Кирбиилэhэр [[лаос|Лаостуун]] уонна [[Мьянмар|Мьянмардыын]] хоту, [[камбодьа|Камбодьалыын]] илин, [[тайлаан хомото|Тайлаан хомотунуун]] уонна [[малайзия|Малайзиялыын]] соҕуруу уонна [[андаман байҕала|Андаман байҕалыныын]] арҕаа. Тайлаан киин уонна ордук улахан куората [[Баҥкок]]. Дойду [[политика]], [[эргиэн]], [[индустрия]] уонна [[култуура]] кииннэрэ буолар. Тайлаан иэнэ 513,000 км2 уонна олохтоохторун ахсаана 63 млн. Олортон 80% [[таайдар]], 10% [[кытайдар]] уонна 3% [[малайдар]]. Атын омуктар [[моннар]], [[Кхмер|кхмердар]] уонна [[хайа|хайаларга]] олорор биистэр. Дойду ил тыла [[тай тыла]]. Тайлаан сүрүн итэҕэлэ [[буддизм]]. Үгэс уонна култуура өттүнэн [[Индия]], [[Кытай]] уонна арҕаа дойдулар дьайыылара улахан. Дойду историята 1238 с. тэриллибит Сукотай сукунаттан саҕаланар. Кини утумнаах 1350 сыллаахха тэриллибит Саха салаата (сал. Ааспыт үйэ бүтүүтэ Индокит арыытыгар судаарыстыба бас билиитэ буолбут, империя Кхмерияларын бас бэриммит. == Транспорт == Таиландка 19 регистрацияламмыт авиакомпания үлэлиир, кинилэр уопсай пааркалара 276 самолеттан турар, 2015 сылга 54 мөл. тахса пассажиры таһаллар. Дойдуга 101 аэропорт, онтон 63- һэ кытаанах сабыылаах, 8- һа уһуннаах, 3- тэн тахса км уһуннаах көтөр- түһэр балаһа баар. [[Тимир суол]] ыллыктарын уопсай уһуна 4127 км., бары кэриэтэ кыараҕас (1000 мм), стандартнай Колея (1435 мм) 84 км эрэ. Тимир суол болотунатын туруга үчүгэй, 100 км / чаас түргэннээх. Пассажирскай хамсааһын 3- с кылаастаах вагоннаах: 1- с кылаас үөрэнээччитэ кондиционердаах, 2- с кылааска кондиционердара суох, 3- с кылаас үөрэнээччилэригэр тайцевка босхо сырыыны хааччыйаллар. Таһаҕас тиэйиитэ сүрүннээн контейнердары тиэйиинэн дьарыктаналлар. Суол ситимэ 180 тыһыынча км, онтон 450 км түргэн тэтимнээх трасса (2006 сылга). Өрүс судоходнай учаастактарын уопсай уһуна 4 тыһыынча км. дойду флотуттан 781- тэн тахса бруто- регистровай тоннаттан турар, ол иһиттэн 240 танкер, 25 сухогрузов, 23 контейнеровоз, 94 атын таһаҕас суудуната. Контейнердаах улахан портарынан Лэм Чабанг (англ. Lamang) (7,2 мөл.Т) уонна Бангкок (1,5 мөл. Т), ону тэҥэ уматыллыбыт гаһы ылар терминал баар. == Таиланд бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 1]] — Судаарыстыбаннай сулууспа күнэ * [[Муус устар 2]] — [[Таай омук]] утумун чөл хаалларыы күнэ * [[Муус устар 6]]  — [[Чакри күнэ]]. Чакри династията төрүттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 13]], ({{Флагификация|Непал}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Сонгкран]] (Саҥа дьыл<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1226/ Тайский Новый год — Сонгкран — 13 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>) * [[Муус устар 30]] — Туһанааччылар бырааптарын көмүскүүр күн * [[Ыам ыйын 5]] — Коронация күнэ * [[Ыам ыйын 10]] — Бурдук ыһааччы күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Булуук бастакы суолун күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1336/ Праздник первой борозды в Таиланде]</ref>. * [[Бэс ыйын 2]] — Ананаас бэстибээлин саҕаланыыта<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/1502/ Фестиваль ананаса в Таиланде - 2 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<]</ref> * [[Бэс ыйын 26]] — Азала Пуйя (бэйиэт [[Сунтон Пу]] күнэ) * [[От ыйын 29]] — Тай тылын күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Сирикит|Ийэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 18]] — Билим күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — [[Таиланд бэлиэ күннэрэ|Дойду ыччатын күнэ]]<ref>[http://thailand.prd.go.th/view_news.php?id=3830&a=2 20 сентября — национальный день молодежи Таиланда. Публикация на портале тайского правительственного департамента по отношениям с общественностью (англ.); проверено 18.09.2012] {{Wayback|url=http://thailand.prd.go.th/view_news.php?id=3830&a=2 |date=20130616221315 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616221315/http://thailand.prd.go.th/view_news.php?id=3830&a=2 |date=2013-06-16 }}</ref> * [[Алтынньы 13]] — Полиция күнэ (урут бэлиэтэнэр эбит 1915 сылтан 2016 сылга диэри) * [[Алтынньы 17]] — Полиция күнэ * [[Алтынньы 21]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Алтынньы 23]] — Чулалонгкорн күнэ. Чулалонгкорн хоруол 1910 сыллаахха өлбүтүн кэриэстиллэр * [[Сэтинньи 20]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Вачиравуд ыраахтааҕы кэриэстэбилин күнэ. 1925 сыллаахха бу күн өлбүт, 2003 сылтан бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 1]] — Дамронг Раджанубхаб күнэ. Бу принц 2001 сыллаахха өлбүтэ * [[Ахсынньы 4]] — Тулалыыр эйгэ күнэ * [[Ахсынньы 5]] — Пхумипон Адульядет ыраахтааҕы кэриэстэбилин күнэ * [[Ахсынньы 10]] — Конституция күнэ * [[Ахсынньы 16]] — Спорт күнэ * [[Ахсынньы 28]] — Таксин хоруолу ахтар күн == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{азия}} {{Geo-stub}} [[Категория:Таиланд| ]] fzs1d6q4a8sggk4het4mdl1y6ijcgle 0 7569 427364 426453 2026-04-21T23:35:05Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 427364 wikitext text/x-wiki '''Муус устар 12''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 102-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 103-c күнэ). Сыл бүтүө 263 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Киһи космоска көтүүтүн аан дойдутааҕы күнэ]] * {{Флагификация|Боливия}} — Оҕо көмүскэлин күнэ * {{Флагификация|Либерия}} — Дойдуга босхолонуу күнэ (1980) * {{Флагификация|Казахстан}} — Билим үлэһиттэрин күнэ * {{Флагификация|Беларусь}}, {{Флагификация|Россия}} — Космонавтика күнэ * {{Флагификация|Украина}} — Ракетнай-космическай салаа үлэһиттэрин күнэ * {{Флагификация|Хотугу Каролина}} ([[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ]]) — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта == Түбэлтэлэр == * [[240]] — Шапур I аҕатын Ардаширы кытта [[Сасанидтар импиэрийэлэрэ|Сасанидтар импиэрийэлэрин]] салайар хос ыраахтааҕы буолбут. * [[1204]] — [[Төрдүс Кириэстээх бохуот]] кэмигэр [[Иерусалим]]ы "босхолуу" баран испит сэрииһиттэр христианнар олорор куораттарын Константинополу сэриилээн ылан халаабыттар. Мантан сылтаан [[Византия импиэрийэтэ]] икки аҥыы хайдыбыта. * [[1774]] — Сакмарскай аттыгар буолбут кыргыһыыга генерал [[Голицын Петр Михайлович|Петр Голицын]] сэриитэ [[Пугачев Емельян|Емельян Пугачёв]] сэриитин үлтүрүппүт. * [[1881]] — [[Александр III]] ыраахтааҕы Арассыыйаттан көҥүл тахсары уонна киирэри көҥүллээбит. * [[1918]] — чэкиистэр [[анархыыстар]] тэрилтэлэрин ыспыт күннэрэ. Сүүстэн тахса анархыыһы өлөрбүттэр, биэс сүүсчэкэ киһи хаайыыга быраҕыллыбыт. * [[1919]] — «Москва-Сортировочная» депо оробуочайдара өрөбүллэригэр 3 паровоһу босхо өрөмүөннээбиттэр. Бу түбэлтэ [[субуотунньук]] диэн ааттаах хамсааһыны төрүттээбитэ. * [[1927]] — [[Чан Кайши]] [[Нанкин|Нанкиҥҥа]] уонна [[Шанхай]]га былааһы былдьаабыт, Шанхайга хомуньуустары өлөртөрбүт. * [[1931]] — [[Марха улууһа|Марха улууһун]] I Бордоҥ нэһилиэгиттэн төрүттээх [[Васильев Степан Васильевич|Степан Васильев]] Өҥнөөх тимири уонна көмүһү хостуур уонна таҥастыыр оробуочайдар Сойуустарын Киин кэмитиэтин бэрэстээтэлинэн талыллыбыт, онно 1934 сылга ыарахан бырамыысыланнаһы хонтуруоллуур баартыйа бөлөҕүн салайар үлэҕэ көһүөр диэри үлэлээбитэ. * [[1945]] с. өлүөн 6 хонук иннинэ сапердар взводтарын хамандыыра Бодойботтон төрүттээх саха уола [[Тихонов Петр Николаевич|Петр Тихонов]] бииргэ үөрэммит кыыһыгар аатырбыт артиллерист [[Протодьяконов Гавриил Дмитриевич|Протодьяконовы]] көрсөн, куустуһан, кыратык иһэн ааспыттарын суруйбут. Бу суруга «Социалистическая Якутия» хаһыакка 1982 с. бэчээттэммитэ. * [[1954]] — [[Нартахова Мария Дмитриевна|Мария Нартахованы]] Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун бэрэссэдээтэлинэн талбыттар. Бу дуоһунаска 9 сыл, 1963 сыллаахха биэнсийэҕэ барыар дылы үлэлээбитэ. * [[1955]] — [[Джонас Солк]] оҥорбут [[Полиомиелит|полиомиелит]] утары быһыыта АХШ-ка тургутууну ааһан куттала суоҕунан билиниллибит. Ол саҕана дойдуга сылын ахсын бу кутталлаах ыарыынан 50 тыһ. тахса киһи ыалдьара. Уон сыл анараа өттүгэр бу күн полиомиелиттан сылтаан босхоҥ буолбут АХШ бэрэсидьиэнэ [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Рузвельт]] өлбүт эбит. * [[1961]] — аан дойдуга бастакынан [[ССРС]] лүөччүк-космонааба [[Юрий Гагарин]] космоска тахсыбыта. * [[1981 сыл|1981]] — Юрий Гагарин көппүтэ 20 сылыгар АХШ бастакы «Колумбия» шаттлы космоска таһаарбыт. * [[1992 сыл|1992]] — [[Париж]]ка [[Disneyland|Диснейленд]] аһыллыбыт. * [[1995]] — «[[Yahoo!]]» каталог баар буолбут, сотору кэминэн аан дойдуга биир саамай туһаныллар сиэрбис буолбута. == Төрөөбүттэр == * [[1931]] — [[Сиэн Чолбодук]], Ньурба оройуонугар Хордоҕойго (билигин Ньурбачаан) суруйааччы, драматург, тылбаасчыт. * [[1942]] — [[Слепцова Людмила Даниловна|Людмила Слепцова]] Мэҥэ-Хаҥалас оройуонун Майа нэһилиэгэр — саха живописеһа. * [[1946]] — [[Посельская Наталья Семёновна|Наталья Посельская]] (12.04.1946 — 8.07.2011) — балерина, балет педагога, хореограф, педагогика билимин хандьыдаата. * [[1953]] — [[Окорокова Варвара Борисовна|Варвара Окорокова]], Сунтаар Кутанатыгар — литэрэтиирэ кириитигэ, уран тыл ырытааччыта,литературовед. Тыл үөрэҕин дуоктора. == Өлбүттэр == * [[1945]] — [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Рузвельт]] (1882 с.т.) — [[АХШ]] 32-ис бэрисидьиэнэ, дойдуга экономическай кризис уонна иккис аан дойду сэриилэрин саҕана АХШ-ы салайбыта. * [[1986]] — [[Катаев Валентин Петрович|Валентин Катаев]] (1897 төр.), суруйааччы, бэйиэт, драматург, киносценарист. * [[1994]] — [[Никитин Павел Павлович|Павел Никитин]] (1932 с.т.) — Мэҥэ Хаҥалас Хара нэһилиэгиттэн төрүттээх суруналыыс, Саха АССР культуратын үтүөлээх диэйэтэлэ {{ыйдар}} [[Категория:Муус устар 12]] 5vnwszjnl9q7doocscg4ovzgjrumqwd 0 7572 427387 425418 2026-04-22T00:37:53Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 427387 wikitext text/x-wiki '''Муус устар 15''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 105-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 106-c күнэ). Сыл бүтүө 260 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * [[Билэ:Earth flag PD.jpg|23px]] — Аан дойдуга култуура күнэ * [[Билэ:Earth flag PD.jpg|23px]] — Аан дойдуга ускуустуба күнэ * Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар ({{Флагификация|Ииндийэ}}) — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * {{Флагификация|Англия}}, Ливерпуль — Хиллсборо сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн. 1989 сыллаахха Соҕуруу Йоркшир куоратыгар буолбут футболга Англия кубогун полуфинаалын кэмигэр трибунааҕа үөскээбит дьалхааҥҥа 94 киһини тэпсэн өлөрбүттэрэ. 2014 сыллаахха дьыаланы хос көрөн баран полиция уонна суһал көмө үлэһиттэрэ буруйдаахтара дакаастаммыта * {{Флагификация|Босния уонна Герцеговина}} — Аармыйа күнэ * {{Флагификация|АХШ}} — Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут * {{Флагификация|АХШ}} — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр * {{Флагификация|АХШ}}, {{Флагификация|Пилипиин}} — Нолуок күнэ * {{Флагификация|АХШ}} — "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр * {{Флагификация|Гаваайдар}} (АХШ) — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * {{Флагификация|Грузия}} — Таптал күнэ * {{Флагификация|Казахстаан}} — Тапталлаахтар күннэрэ. Казаах эпоһын дьоруойдарын кытта ситимнээх * {{Флагификация|Хотугу Кэриэйэ}} — Күн күнэ. [[Ким Ир Сен]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Түбэлтэлэр == * [[1395]] — [[Тамерлан|Тимур]] [[Терек]] өрүс үрдүгэр [[Тохтамыш]] сэриитин кыайбыт. Бу кэнниттэн [[Алтан Ордуу]] киин куоратын Сарайы суох гыммыта, бөрүстүөлгэ бэйэтин киһитин олордубута. * [[1450]] — [[Сүүс сыллаах сэрии]] түмүгэ: Форминьи аттынааҕы кыргыһыыга французтар Англия сэриилэрин урусхаллаабыттар, Хотугу Францияҕа баһылаан олорбут аҥылычаааннары үүрбүттэр. * [[1755]] — [[Лондон|Лондоҥҥа]] Сэмюэль Джонсон «Ааҥыл тылын тылдьытын» таһаарбыт. * [[1865]] — АХШ бэрэсидьиэнэ [[Авраам Линкольн]] тыйаатырга Джон Уилкс Бут диэн артыыс бэстилиэтинэн ыппытын нөҥүө күнүгэр өлбүт. * [[1888]] — [[Дьокуускай]]га хаайыылаахтар уонна көскө ыытыллыбыттар оҕолоругар анаан приют аһыллыбыт. 1889 сыллаахха онно 42 оҕо баар эбит. * [[1896]] — Афины куоракка Грецияҕа аныгы кэм Бастакы Олимпиада оонньууларын сабыллыыта буолбут. * [[1918]] — «Якутское земство» хаһыат бастакы нүөмэрэ тахсыбыт. Эрэдээктэрдэр: [[Күлүмнүүр|Василий Никифоров - Күлүмнүүр]], [[Осипов-Иноземцев Памфил Васильевич|Памфил Осипов (Иноземцев)]], 11-с нүөмэртэн ыла — [[П.Е. Баранов]]. Барыта 44 нүөмэр тахсыбыт эбит. * [[1920]] — [[Дьокуускай]]га уездтааҕы (киин улуустар) сири оҥорооччулар сийиэстэрэ саҕаламмыт, [[муус устар 22]] күнүгэр түмүктэммит. Сийиэскэ көрүллүбүт боппуруостар: 1) Олохтоох сирдэртэн дакылааттар. 2) Уездкэ сири туһаныы туруга. 3) Сэбиэскэй былаас декреттэрин билсии, кинилэри олоххо киллэрии. * [[1923 сыл|1923]] — Диабеттаахтарга инсулин аныыр буолбуттар. * [[1941 сыл|1941]] — Люфтваффе икки сүүс бомбардировщига Белфаст куораты (Британия) буомбалаабытын түмүгэр тыһыынча кэриҥэ киһи өлбүт. * [[1957]] — 1939 сыллаахха Дьокуускай хаайыытыгар, доппуруос биир да түгэнигэр бэйэтин буруйдааҕынан билиммэккэ, кими да буруйга уган биэрбэккэ, кырбанан уонна аччыктаан 56 сааһыгар өлбүт судаарыстыбаннай диэйэтэл [[Прядезников Илья Николаевич|Илья Прядезников]] толору реабилитацияламмыт. * [[1974 сыл|1974]] — Дьокуускайга худуоһунньук кыысчаан Найдан (Надя) Рушева быыстапката аһыллыбыт (1952, Улан-Батор — 1969, Москуба). Бу 17 сааһыгар өлбүт кыыс 12 000 кэриҥэ ойууну уруһуйдаан хаалларбыта. Тываҕа [[Кызыл]]га (ийэтин балерина Наталья Ажикмаа дойдутугар) киниэхэ аналлаах түмэл баар, Хапхааска кини аатынан дабааны ааттаабыттара, 2003 сыллаахтан Москубаҕа сылын ахсын кини аатынан оҕо уруһуйун күрэһэ ыытыллар. * [[1989]] ** [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]]га Тяньаньмэнь болуоссат дьалхаана саҕаламмыт. Бэс ыйын 4 күнүгэр бүтэһиктээхтик хам баттаммыта. Чинчийээччилэр этэллэринэн бу түбэлтэттэн сылтаан Кытай Сэбиэскэй Сойуус аҕыйах кэминэн ыһыллыбытын курдук ыһылла сыспыта. [[Дэн Сяопин]] кытаанах дьулуура эрэ быыһаабыта. ** Хиллсборо алдьархайа: Хиллсборо стадионугар полиция сатаан дьон халҕаһатын салайбакка футбол көрөөччүлэр өлбүттэр. * [[2006]] — Красноярскайга мас-рестлиҥҥэ Арассыыйа II чөмпүйэнээтэ саҕаламмыт. 151 спортсмен кыттыбыт. Онтон эр дьоно 109, дьахтара 42. * [[2013 сыл|2013]] ** [[Ираак]]кка дэлби тэптэриилэр буолбуттар, 74 киһи өлбүтэ биллэр. ** [[Бостон марафона|Бостон марафонун]] кэмигэр икки буомба эстибит, биэс киһи өлбүт, 264 бааһырбыт. * [[2019]] — [[Париж]]ка (Франция) аатырбыт Нотр-Дам де Пари собуор умайбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1894]] — Курскай губернияҕа шахтер дьиэ кэргэнигэр [[Хрущев Никита Сергеевич|Никита Хрущев]] (11.9.1971 өлб.), сэбиэскэй партийнай уонна государственнай диэйэтэл. * [[1913]] — Үөһээ Бүлүү [[Балаҕаннаах нэһилиэгэ (Үөһээ Бүлүү улууһа)|Балаҕаннааҕар]] саха аатырбыт [[хапсаҕай]]дьыта [[Бычырдаан]]. * [[1915]] — [[Соловьев Василий Сергеевич|Болот Боотур]], саха норуодунай суруйааччыта, бэйиэт, прозаик, публицист. * [[1918]] — [[Вешников Гаврил Григорьевич - Баал Хабырыыс|Баал Хабырыыс]] (22.04.1969 өлб.) — бэйиэт, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ * [[1940]] — Үөһээ Бүлүү [[Сургулуук нэһилиэгэ (Үөһээ Бүлүү)|Сургулуук нэһилиэгэр]] [[Архипов Никита Деевич|Никита Архипов]] — археолог, устуоруйа билимин дуоктара. * [[1948]] — [[Атласова Валентина Иннокентьевна|Валентина Атласова]] — саха култууратын пропагандииһа, Мэҥэ Хаҥалас улууһун Ытык олохтооҕо. * [[1948]] — [[Брагина Дарья Григорьевна|Дарья Брагина]] — устуоруйа билимин дуоктара. * [[1949]] — [[Эртюков Владимир Иннокентьевич|Владимир Эртюков]] — устуоруйа билимин хандьыдаата, Саха Сирин чаҥ үйэтинээҕи устуоруйатыгар идэтийбит археолог. * [[1950]] — [[Борисова Степанида Ильинична|Степанида Борисова]] — тыйаатыр уонна киинэ артыыһа, ырыаһыт, Арассыыйа Федерациятын норуодунай артыыһа. == Өлбүттэр == * [[1913]] — [[Казаан]] куоракка бэйиэт [[Габдуллаа Тукаай]] * [[1951]] — [[Жирков Марк Николаевич|Марк Жирков]] — саха бастакы идэтийбит композитора. * [[1980]] — [[Лукин Тимофей Спиридонович|Тимофей Лукин]] (1913 төр.) — биллиилээх сылгыһыт, Социалистическай Үлэ Дьоруойа. * [[2024 сыл|2024]] — [[Алексеев Артур Николаевич|Артур Алексеев]] (Төлөннөөх Артур) — саҥа кэмҥэ хомуньуус баартыйа биллиилээх дьайыксыта, хаста да Ил Түмэн дьокутаатынан талылла сылдьыбыта, 6 сыл СӨ бырабыыталыстыбатын бэрэстээтэлин солбуйааччытынан ананан үлэлээбитэ. * [[2024 сыл|2024]] — [[Новиков Анатолий Георгиевич]] (82 сааһыгар), Хотугу форум акадьыамыйатын чилиэнэ, Арассыыйа бэлиитикэтин билимин акадьыамыга, ХИФУ бэрэпиэссэрэ, бөлүһүөпүйэ билимин дуоктара, РФ билимин үтүөлээх дьайыксыта. {{ыйдар}} [[Категория:Муус устар 15]] 9d6eazdmfxnge0i0x1uuw7tl323dfrs 0 7573 427411 427200 2026-04-22T02:41:56Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 427411 wikitext text/x-wiki '''Муус устар 16''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 106-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 107-c күнэ). Сыл бүтүө 259 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|Пуэрто-Рико}}, {{Флагификация|АХШ}} — Хосе де Диего төрөөбүт күнэ * {{Флагификация|Дания}} — Маргрете II төрөбүт күнэ * {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга, АХШ — Босхолонуу күнэ * {{Флагификация|Венгрия}} — Холокост сиэртибэлэрин күнэ * {{Флагификация|АХШ}} — Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * {{Флагификация|Ираак Курдистаана}} ([[Ираак]]) — Балисаҥҥа уонна Шейх Васаҥҥа химическэй атааканы ахтыы күнэ * [[Билэ:Earth flag PD.jpg|23px]] Аан дойдуга саҥа (куолас) күнэ — бу күн күөмэй чөл туругар, сөпкө саҥарыыга болҕомто уурарга ыҥыраллар, дьону дьоһуннаахтык саҥарарга уонна сатаан ыллыырга үөрэтэллэр, учуонайдары саҥарыыны чинчийиигэ угуйаллар. Аан бастаан 1999 сыллаахха [[Бразилия]]ҕа ларингологтар көҕүлээһиннэринэн бэлиэтээбиттэрэ, кэлин аан дойдуга барытыгар кэриэтэ тарҕаммыта * Мордовия — Эрзя тылын күнэ ({{Lang-myv|Эрзянь Келень Чи<ref name=" « finugor.ru._»"/>}}). Учуонай [[Рябов Анатолий Павлович|Анатолий Рябов]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. == Түбэлтэлэр == * [[73]] — римляннар хас да ый төгүрүктээн олорбут дьэбириэйдэр кириэппэстэрин Масаданы ылбыттар, Бастакы Иудея-Рим сэриитэ түмүктэммит. * [[1346]] — Стефан Душан [[Скопье]] куоракка [[Сербтэр|сербтэр]] ыраахтааҕыларынан буолбут, кини импиэрийэтэ Балканнар улахан аҥаардарынан тайаабыта. * [[1789]] — сыллаахха [[Тобольскай]]га [[Сибиир]]гэ бастакы типография аһыллыбыт. * [[1797]] — [[Москуба|Москубаҕа]] импэрээтэр [[Павел I]] коронацията буолбут. * [[1891]] — Арассыыйа импэрээтэрэ [[Александр III]] ''трехлинейка'' диэнинэн киэҥник биллибит [[Мосин бинтиэпкэтэ|Мосин бинтиэпкэтэтин]] бигэргэппит. * [[1894]] — [[Эрмээннэр|эрмээн]] төрүттээх [[Нубар Паша]] [[Эгиипэт|Егиипэт]] премьер-миниистиринэн үһүстээн анаммыт. * [[1905]] — [[Арассыыйа]]ҕа бастакы профсоюз тэриллибит — Бэчээт дьыалатын оробуочайдарын идэлээх сойууһа. * [[1917]] — Швейцарияҕа олорбут [[Ленин Владимир Ильич|Владимир Ленин]] Олунньутааҕы өрөбөлүүссүйэ кэнниттэн Арассыыйаны кытта сэриилэһэ сылдьар Германияны нөҥүөлээн Петроградка кэлбит. Бу кэлэн иһэн "муус устардааҕы тезистэр" диэн ааттаммыт бассабыыктар программаларын суруйбут. Кэлээт Финляндскай вокзаалга тыл эппит, Быстах кэм бырабыыталыстыбатын, Петроград сэбиэтигэр баһылаан олорор меньшевик-хомуньуустары уонна эсердэри кириитикэлээбит, Германияны уонна кини союзниктарын кытта сэриини тохтоторго ыҥырбыт. * [[1934]] — [[Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа]] диэн бочуоттаах аат олохтоммут. * [[2006]] — Усть-Ордынскай Бурятскай автономнай уокуругу [[Иркутскай уобалаhа|Иркутскай уобалаһыгар]] холбуурга [[Арассыыйа_субъектарын_кодтара|референдум]] ыытыллыбыта. * [[2006]] — СӨ бокса федерациятын отчуоттуур-быыбардыыр мунньаҕар федерацияны бырабыыталыстыба бэрэстээтэлэ [[Егор Борисов]] баһылаабыт. * [[2008]] — Арассыыйа бырабыыталыстыбатын уурааҕынан [[Чайанда гаас үөскээбит сирэ|Чайандатааҕы гаас үөскээбит сиригэр]] үлэлиир лиссиэнсийэни [[Газпром]] ылбыта. * [[2011]] — [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ]]ни биэс киһиэхэ анаабыттар: [[Жирков Александр Николаевич|Жирков А. Н.]], [[Степанов Ефим Николаевич|Степанов Е. Н.]], [[Протодьяконов Василий Никитич|Протодьяконов В. Н.]], [[Павлова Валентина Николаевна|Павлова В. Н.]], [[Чусовская Валентина Александровна|Чусовская В. А.]]. == Төрөөбүттэр == * [[1889]] — [[Чарли Чаплин]], аатырбыт киинэ артыыһа, режиссера * [[1910]] — [[Дадыкин Всеволод Петрович|Всеволод Дадыкин]] (1910—1977), үүнээйини чинчийбит биолог учуонай, 1952—1957 сыллардаахха Саха сиринээҕи Наука киинин салайааччыта. * [[1934]] — [[Васильев Петр Петрович|Петр Васильев]], Саха АССР үтүөлээх агронома, Билимҥэ уонна тиэхиньикэҕэ СӨ Судаарыстыбатын бириэмийэтин лауреата, Үөһээ Бүлүү улууһун Ытык олохтооҕо, тыа хаһаайыстыбатын билимин хандьыдаата. * [[1948]] — Сунтаар улууһугар Александр Уаров, саха бэлиитигэ, учуутал, Ил Түмэн I, II, III, IV, V ыҥырыыларын дьокутаата. * [[1958 сыл|1958]] — Кэбээйи улууһугар Михаил Эверстов, саха бэлиитигэ, Госдума 5-с ыҥырыытын дьокутаата, уруккута Ил Түмэн дьокутаата. * [[1979 сыл|1979]] — Бүлүү улууһугар Василий Еремеев, эстрада ырыаһыта, СӨ үтүөлээх артыыһа (23.11.2023 өлб.) == Өлбүттэр == * [[1828]] — [[Франсиско Гойа]], [[Испания]] уруhуйдьута * [[1993]] — Ньурба [[Малдьаҕар нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)|Малдьаҕарыттан]] төрүттээх [[Сафронов Михаил Григорьевич]] — ветеринария билимин дуоктара, профессор, Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын чинчийэр институту өр сылларга салайбыт киһи (1960—1988). {{ыйдар}} [[Категория:Муус устар 16]] 0azfkha72wp11l5tili43byh0ubo8em 0 7813 427358 427345 2026-04-21T23:29:45Z Ojkhol 24881 /* Либерия бэлиэ күннэрэ */ 427358 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = Либерия Республиката</br>Republic of Liberia | common_name = Liberia | image_flag = Flag of Liberia.svg | image_coat = Coat of arms of Liberia.svg | image_map = Location Liberia AU Africa.svg | national_motto = "The love of liberty brought us here" | national_anthem = ''[[All Hail, Liberia, Hail!]]'' | official_languages = [[Ааҥл тыла]] |demonym = Liberian | capital = [[Монровия]] | latd=6 |latm=19 |latNS=N |longd=10 |longm=48 |longEW=W | largest_city = Монровия | government_type = [[Республика]] | leader_title1 = [[Президент]] | leader_title2 = [[Вице-президент]] | leader_name1 = [[Ellen Johnson-Sirleaf]] | leader_name2 = [[Joseph Boakai]] | leader_title3 = [[Либеря Үрдүкү Суута|Суут салайааччыта]] | leader_name3 = [[Johnnie Lewis]] | area_rank = 103rd | area_magnitude = 1 E11 | area_km2 = 111,369 | area_sq_mi = 43,000 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | percent_water = 13.514 | population_estimate = 3,489,072 | population_estimate_year = 2008 [[Liberian Census]] | population_estimate_rank = 129th | population_census = <!-- census data n/a, more searching needs to be done --> | population_census_year = | population_density_km2 = 29 | population_density_sq_mi = 75 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank = 180th | GDP_PPP_year = 2007 | GDP_PPP = $1.342 billion | GDP_PPP_per_capita = $357 |GDP_nominal = $735 million |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $195 | sovereignty_type = [[история|Историята]] | sovereignty_note = by [[African-American]]s | established_event1 = [[American Colonization Society|ACS]] colonies {{spaces|3}}consolidation | established_event2 = [[Тутулуга суох буолуу]] ([[ахш|Америкаттан]]) | established_date1 = [[1821]]-[[1842]] | established_date2 = [[От ыйын 26]] [[1847]] | HDI_year = 2008 | HDI = {{increase}}0.364 | HDI_rank = 176 | HDI_category = <font color="red">low</font> |FSI = 92.9 {{decrease}} 6.1 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 27th |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> | currency = [[Либерия доллара]]¹ | currency_code = LRD | country_code = lr | time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] | utc_offset = <!-- this entry intentionally left blank --> | time_zone_DST = ''not observed'' | utc_offset_DST = <!-- this entry intentionally left blank --> | drives_on = right | cctld = [[.lr]] | calling_code = 231 | footnotes = ¹ [[АХШ доллара]] эмиэ туттуллар. }} '''Либерия''' (''Liberia'') диэн [[Арҕаа Африка]] дойдута. Кирбиилэhэр дойдулара [[Сьерра Леоне]], [[Гуинея]] уонна [[Кот д'Ивуар]]. [[Атлантик океан]] кытылыгар турар. Олохтоохторун ахсаана 3,489,072 ([[2008]]), иэнэ 111,369 км2 (2008). Либерияны [[1847]] сыллаахха [[АХШ|Америкаттан]] кэлбит көҥүл ыытыллыбыт кулуттар тэрийбиттэрэ. Дойду киин куората, [[Монровия]], АХШ бэhис президенын [[Дьэймс Монро]] аатынан ааттаммыта. == Либерия бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 11]] — Малыыппа күнэ * [[Муус устар 12]] — Дойдуга босхолонуу күнэ (1980) * [[Ыам ыйын 14]] — Интеграция күнэ. Эбэтэр Наассыйа сомоҕолоһуутун күнэ диэн ааттанар. Америкаттан кэлэн олохсуйбут кулуттар сыдьааннарын уонна төрүт олохтоох дьон сыһыаннарын тупсарыыга туһуланар. 1960 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 26]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1847, Америка холуонньалыыр уопсастыбатыттан) * [[Атырдьах ыйын 24]] — Былаах күнэ * [[Сэтинньи 29]] — Уильям Табман төрөөбүт күнэ. [[Табман Уильям|Бу киһи]] 1944 сылтан 1971 сыллаахха өлүөр диэри дойду бэрэсидьиэнинэн олорбута, кини салайар кэмигэр дойду балысханнык сайдыбыта, төрүт олохтоохторо уонна АХШ-тан олохсуйа кэлбит хара тириилээх дьон ыккардыларыгар утарсыы кыччаабыта. Санаттахха Либерияҕа АХШ-тан босхоломмут кулуттар элбэхтик көспүттэрэ, Табман 1844 сыллаахха көспүт ол дьонтон төрүттээх этэ. * {{Флагификация|Югославия}} — Өрөспүүбүлүкэ күнэ {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] 5cqkh20x1g34domzf8h40m80z22vpyf 0 7943 427371 427272 2026-04-21T23:47:12Z Ojkhol 24881 /* Ангола бэлиэ күннэрэ */ 427371 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name =Ангола Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name =''República de Angola'' |common_name =Angola |image_flag =Flag of Angola.svg |image_coat =Emblem of Angola.svg |image_map =LocationAngola.svg |national_anthem =''[[Angola Avante|Angola Avante!]]'' |official_languages =[[Португал тыла]] |regional_languages =[[конго тыла|Конго]], [[чокуэ тыла|чокуэ]], [[умбунду тыла|соҕуруу мбунду]] (умбунду), [[кимбунду|хоту мбунду]] (кимбунду). |capital =[[Луанда]] |latd=8 |latm=50 |latNS=S |longd=13 |longm=20 |longEW=E |largest_city =capital |government_type =[[Республика]] |leader_title1 =[[Президент]] |leader_title2 =[[Премьер миниистир]] |leader_name1 =[[José Eduardo dos Santos]] |leader_name2 =[[Paulo Kassoma]] |area_km2 =1246700 |area_sq_mi =481354 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank =23rd |area_magnitude =1 E12 |percent_water =negligible |population_estimate =16,941,000 |population_estimate_year =2007 |population_estimate_rank =59th |population_census =25,789,024 |population_census_year =2014 |population_density_km2 =21 |population_density_sq_mi =34 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank =199th |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP = $108.293 billion |GDP_PPP_per_capita = $6,443.101 (IMF) |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal = $95.953billion |GDP_nominal_per_capita = $5,708.889 (IMF) |HDI_year =2007 |HDI ={{increase}}0.446 |HDI_rank =162nd |HDI_category =<font color="#E0584E">low</font> |sovereignty_type =[[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note =[[португалия|Португалияттан]] |established_event1 =Даатата |established_date1 =[[Сэтинньи 11]], [[1975]] |currency =[[Angolan kwanza|Kwanza]] |currency_code =AOA |time_zone =[[West Africa Time|WAT]] |utc_offset =+1 |time_zone_DST =''not observed'' |utc_offset_DST =+1 |demonym =Angolan |drives_on = right |cctld =[[.ao]] |calling_code =244 }} '''Ангола''' (''Angola'') диэн соҕуруулуу-орто [[Африка]] дойдута. Кирбиилэhэр [[намибия|Намибиялыын]] соҕуруу, [[Конго Демократ Өрөспүүбүлүкэтэ|Конго Демократ Өрөспүүбүлүкэтыныын]] хоту уонна [[Замбия|Замбиялыын]] илин. [[Атлантик океан]] арҕаа баар. [[Кабинда]] диэн [[эксклав]] провинцията [[Конго Өрөспүүбүлүкэтэ|Конго Өрөспүүбүлүкэтыныын]] уонна Конго Демократ Өрөспүүбүлүкэтыныын кирбиилэhэр. Ангола [[XVI үйэ|XVI үйэттэн]] ыла [[1975]] дылы [[Португалия]] байҕал уҥуордааҕы сирэ этэ. Африка [[Саhаара|Саhаараттан]] соҕурууҥҥу дойдуларыттан иккис [[нефть]] уонна [[алмаас]] хостооччу, ол гынан баран олохтоохторо континеҥҥа ордук дьадаҥыларга киирсэллэр. == Ангола бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 4]] — Эйэ күнэ * [[Муус устар 14]] — Ыччат күнэ * {{Флагификация|Южная Корея}} — Хара күн. Икки ый ынаараа өттүгэр Валентин күнүгэр уонна биир ый ынараа өттүгэр Японияҕа бэлиэтэнэр Үрүҥ күҥҥэ бэлэх туппатах аҥардас дьон бэлиэтиир күннэрэ. * [[Атырдьах ыйын 1]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Дьоруойдар күннэрэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Португалияттан 1975 сыллаахха) {{Geo-stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] 86lsqgl2o847rq9209rszqjz7mv8p85 0 8053 427396 406132 2026-04-22T02:01:50Z Ojkhol 24881 427396 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = Колумбия эргинэ</br>District of Columbia |motto = ''Justitia Omnibus'' |image_skyline = DCmontage2.jpg |image_caption = Top left: [[Georgetown University]]; top right: [[United States Capitol|U.S. Capitol]]; middle: [[Washington Monument]]; bottom left: [[African American Civil War Memorial]]; bottom right: [[Basilica of the National Shrine of the Immaculate Conception|National Shrine]] |image_flag = Flag of Washington, D.C.svg |image_seal = File:Seal of the District of Columbia.svg |image_map = DC_locator_map_with_state_names_w_usmap.png |mapsize = 260px |map_caption = Location of Washington, D.C. in the United States and in relation to the states of [[Maryland]] and [[Virginia]]. |subdivision_type = [[Дойду]] |subdivision_name = [[АХШ]] |subdivision_type1 = [[Федерал эргин]] |subdivision_name1 = Колумбия эргинэ |leader_title = [[Баhылык]] |leader_title1 = [[Council of the District of Columbia|D.C. Council]] |leader_name = [[Adrian Fenty]]&nbsp;([[Democratic Party (United States)|D]]) |leader_name1 = Chairman: [[Vincent C. Gray|Vincent Gray]]&nbsp;(D) |established = Тэриллиитэ |established_date = [[От ыйын 16]], [[1790]] |area_magnitude = 1 E8 |area_total_km2 = 177.0 |area_total_sq_mi = 68.3 |area_land_km2 = 159.0 |area_land_sq_mi = 61.4 |area_water_km2 = 18.0 |area_water_sq_mi = 6.9 |population_as_of = 2008 |population_total = 591,833 |population_metro = 5.3&nbsp;млн |population_footnotes = |population_density_km2 = 3722.2 |population_density_sq_mi = 9639.0 |timezone = [[Eastern Time Zone|EST]] |utc_offset = -5 |timezone_DST = [[Eastern Time Zone|EDT]] |utc_offset_DST = -4 |latd=38 |latm=53 |lats=42.4 |latNS=N |longd=77 |longm=02 |longs=12.0 |longEW=W |elevation_ft = 0–409 |elevation_m = 0–125 |Area_code = [[Area code 202|202]] |website = [http://www.dc.gov/ www.dc.gov] }} '''Уашиҥтон, Колумбия Эргин''' ({{lang-en|Washington, D.C.}}) диэн [[АХШ]] [[киин куорат]]а. [[От ыйын 16]] [[1790]] тэриллибитэ. [[Потомак өрүс]] хаҥас кытылыгар турар. [[Вирдьиния]] уонна [[Мэрилэнд]] иллэрдиин кирбиилэhэр. Эргин олохтоохторун ахсаана 591,833. Элбэх дьон тула эргинтэн куоракка үлэлии кэлэллэр, ол иhин үлэ күнүгэр дьон ахсаана биир мөлүйүөнтэн тахсар. [[Уашиҥтон метрополията]] 5.3 млн олохтоохтордоох. АХШ Конституциятын бастакы артыыкылынан Уашиҥтон федерал эргин суолталаах уонна хайа да илгэ киирбэт. [[АХШ Федерал Дьаhалтата|АХШ Федерал Дьаhалтатын]] бары үс салааларын кииннэрэ манна бааллар. Ил суолталаах монуменнар уонна музейдар бааллар. Уашиҥтоҥҥа бааллар [[Аан дойду Баана|Аан дойду Баанын]], [[Омуктар икки ардыларынааҕы Манньыат Фонда|Омуктар икки ардыларынааҕы Манньыат Фондатын]], [[Америка Иллэрин Тэрилтэлэрэ|Америка Иллэрин Тэрилтэлэрин]], [[Интер Америка Сайдыы Баана|Интер Америка Сайдыы Баанын]] уонна [[Бүтүн Америка Эт-хаан Тэрилтэтэ|Бүтүн Америка Эт-хаан Тэрилтэтин]] салалталара уонна 174 омук амбасаадата. Онтон ураты араас институттар салалталара эмиэ бааллар. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Муус устар 16]] — Босхолонуу күнэ {{Geo-stub}} [[Категория:АХШ куораттара]] [[Категория:Хоту Америка киин куораттара]] j81k9h7edexwqndersu9cccy4q7ir04 0 8282 427370 424853 2026-04-21T23:40:35Z Ojkhol 24881 /* Чад бэлиэ күннэрэ */ 427370 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''République du Tchad''<br />جمهورية تشاد<br />''Jumhūriyyat Tshād'' |conventional_long_name = Чад Республиката |common_name = Chad |image_flag = Flag of Chad.svg |image_coat =TchadEscudo.PNG |symbol_type = Coat of arms |image_map = LocationChad.svg |national_motto = ''Unité, Travail, Progrès'' |national_anthem = "{{lang|fr|''[[La Tchadienne]]''}}" |official_languages = [[француз тыла|француз]], [[араб тыла|араб]] |demonym = Chadian |capital = [[Ндьамена]] |latd=12 |latm=06 |latNS=N |longd=15 |longm=02 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Idriss Déby]] |leader_name2 = [[Djimrangar Dadnadji]] |area_rank = 21st |area_magnitude = 1 E12 |area_km2 = 1,284,000 |area_sq_mi = 495,753 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 1.9 |population_estimate = 10,780,600 |population_estimate_rank = 75th |population_estimate_year = 2007 |population_census = 6,279,921 |population_census_year = 1993 |population_density_km2 = 7.9 |population_density_sq_mi = 20.4 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 212th |GDP_PPP = $15.841 billion |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $1,668 |GDP_nominal = $6.965 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $733 |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[франция|Францияттан]] |established_event1 = Даатата |established_date1 = [[Атырдьах ыйын 11]], [[1960]] |HDI = {{increase}} 0.388 |HDI_rank = 170th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#e0584e">low</font> |currency = [[Central African CFA franc|CFA franc]] |currency_code = XAF |country_code = TCD |time_zone = [[West Africa Time|WAT]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +1 |cctld = [[.td]] |calling_code = 235 }} '''Чад''' ([[француз тыла|фр]]. ''Tchad'', [[араб тыла|араб]]. تشاد‎''Tshād'') диэн [[Орто Африка]] дойдута. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Лиибийэ]] хоту, [[Судан]] илин, [[Орто Африка Республиката]] соҕуруу, [[Камерун]] уонна [[Нигерия]] соҕуруулуу арҕаа, [[Нигер]] арҕаа. Чад сүрүн үс регионнардаах: [[кумах куйаар]] зоната хоту, [[саhель]] кура ортоку уонна [[саванна]] зоната илин. [[Африка]] иккис улахан күөлэ [[Чад (күөл)|Чад]] баар. Чад ордук үрдүк чыпчаала [[Эми Кусси]] [[Саһаара|Саһаараҕа]] баар. Киин куорат [[Ндьамена]]. Чадка 200 тахса араас тыллар уонна омуктар бааллар. Араб уонна француз тыллара официаллык суолталаахтар. Сүрүн итэҕэл [[Ислам]]. Аан дойду ордук дьадаҥы дойдуларын ахсааннарыгар киирэр. == Чад бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 13]] — Дойду күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] * [[Сэтинньи 28]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Ахсынньы 1]] — Көҥүл уонна демократия күнэ. 1990 сыллаахха Идрисс Деби диэн бэлиитик Хиссен Хабре диэн бэрэсидьиэни туоратан, былааһы бэйэтин илиитигэр ылбыта. Иккиэн быйыл 2021 сыллаахха өлбүттэр: биирэ өрө турааччылары кытта сэриилэһэ сылдьан, иккиһэ — Сенегал хаайыытыгар КОВИД-19 ыарыттан (атын дойду суутунан хаайыллыбыт аан дойдуга бастакы дойду салайааччыта) * [[Ахсынньы 25]] — Оҕо көмүскэлин күнэ {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] r2wdsnrazssfmwo3tlus9k4yyaku8tk 0 9338 427356 427327 2026-04-21T23:28:44Z Ojkhol 24881 /* Боливия бэлиэ күннэрэ */ 427356 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Боливия Республиката |conventional_long_name = ''República de Bolivia''<br />''Bulibya Republika''<br />''Wuliwya Suyu''<br /><small>(уонна 34 атын официаллык ааттардаах)</small> |common_name = Bolivia |image_flag = Flag of Bolivia.svg |image_coat = Coat of arms of Bolivia.svg |image_map = Bolivia in its region.svg |national_motto = ''"¡La unión es la fuerza!"'' |national_anthem = ''[[Bolivianos, el hado propicio]]'' |capital = {{nowrap|[[Сукре]] <small>(конституция, дьүүл)}}<br />{{coord|19|2|S|65|15|W}}</small><br /> |largest_city = {{nowrap|[[Санта Крус де ла Сьерра]]}}<br /><small>{{coord|17|48|S|63|10|W}}</small> |official_languages = [[Испан тыла]] уонна 36 төрүт тыллар |demonym = Bolivian |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Эво Моралес]] |leader_title2 = [[Вице президент]] |leader_name2 = [[Алваро Гарсиа Линера|Алваро Гарсиа]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[испания|Испанияттан]] |established_date1 = [[Атырдьах ыйын 6]] [[1825]] |area_km2 = 1,098,581 |area_sq_mi = 424,163 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 28th |area_magnitude = 1 E12 |percent_water = 1.29 |population_estimate = 9,119,152 |population_estimate_year = July 2007 |population_estimate_rank = 84th |population_census = 8,857,870 |population_census_year = |population_density_km2 = 8.4 |population_density_sq_mi = 21.8 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 210th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $40.140 billion |GDP_PPP_rank = 101st |GDP_PPP_per_capita = $4,084 |GDP_PPP_per_capita_rank = 125th |GDP_nominal = $13.292 billion |GDP_nominal_rank = 108th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $1,352 |GDP_nominal_per_capita_rank = 121st |Gini = 60.1 |Gini_year = 2002 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.695 |HDI_rank = 117th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Боливиано]] |currency_code = BOB |time_zone = |utc_offset = -4 |drives_on = right |cctld = [[.bo]] |calling_code = 591 }} [[Билэ:Salar_de_Uyuni,_Bolivia2.jpg|thumb|left|Uyuni]] [[Билэ:Bolivia departments-ru.svg|thumb|left|]] '''Боливия''' (''Bolivia'') диэн [[Соҕуруу Америка]] киинигэр баар дойду. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Бразилия]] хоту уонна илин, [[Парагуай]] уонна [[Аргентина]] соҕуруу, [[Чили]] уонна [[Перу]] арҕаа. [[Эуропа]] [[колониализм|колонизациятын]] иннинэ билиҥҥи Боливия сирэ, [[Колумб иннинээҕи Америка]] ордук улахан илин, [[Инка Империята|Инка Империятыгар]] киирэрэ. [[Испания Империята]] бу регионы [[XVI үйэ|XVI үйэҕэ]] баhылаабыта. Испан колониал кэмин улахан өттүгэр, бу сир "Үөһээ Перу" эбэтэр "Чаркас" диэн этэ уонна [[Перу Вице Хоруоллуга|Перу Вице Хоруоллугун]] салалтатыгар киирэрэ. [[1809]] c. тутулуга суох буолбута. [[Атырдьах ыйын 6]], [[1825]] c. [[Симон Боливар]] аатынан ааттаммыт республика тэриллибитэ. Боливия уhун уустук бигэтэ суох буолуу, [[диктатура]]лар уонна экономика эмсэҕэлээhиннэрин кэмнэрин ааспыта. Боливия [[демократия|демократ]] [[республика]], [[боливия департаменнара|9 департамеҥҥа]] арахсар. Дойду географията араас, арҕаа [[Анд хайалар]] бааллар, илин [[Амазон өрүс]] бассейнын намтал сирэ. Боливия [[сайдар дойду]], [[киhи сайдыытын индекса]] орто уонна олохтоохтор 60% дьадаҥылар. Сүрүн экономика кыhаларынан буолаллар [[агрикултуура]], [[тыа]] кэрдии уонна [[балыктааhын]], хостооhун уонна [[мал]] (текстиль, [[таҥас]], ыраастаммыт [[метал|металлар]] уонна [[нефть]]) оҥоруу. Боливия олохтоохторун ахсаана 9 млн. Бастыҥ тыл [[испан тыла]], ону тэҥэ [[аймара тыла|аймара]] уонна [[кечуа тыла|кечуа]] тыллара балай эмэ тарҕаныылаахтар. == Боливия бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 9]] — Төрүт сокуон күнэ * [[Муус устар 11]] — Оҕо көмүскэлин күнэ * {{Флагификация|Хотугу Каролина}} (АХШ) — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта * [[Ыам ыйын 27]] — Ийэ күнэ * [[Бэс ыйын 6]] — [[Учуутал күнэ]] <ref>https://m.webplus.info/index.php%3Fpage%3D5%26event%3D56052&ved=2ahUKEwj5_4vo0ezpAhWk16YKHVAQCDAQFjADegQIARAB&usg=AOvVaw2uymgIVhXbLDxwyGhi8cYI&cshid=1591427779021{{Недоступная ссылка|date=января 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[Бэс ыйын 24]] — [[Инти Райми]], Инкалар импиэрийэлэригэр Кыһыҥҥы Күн туруутун кэмигэр саҥа дьылы бэлиэтииллэрэ. * [[От ыйын 24]] — [[Симон Боливар|Симон Боливары]] ахтар күн. Бу күнү Эквадор, Венесуэла, Колумбия эмиэ бэлиэтииллэр * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тутулуга суох буолуу күнэ ([[Испания]]ттан, 1825) * [[Атырдьах ыйын 17]] — Дуоҕа күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] — Устудьуон күнэ * [[Алтынньы 5]] — Инженер күнэ * [[Алтынньы 12]] — Американы арыйыы күнэ {{Geo-stub}} {{Countries of South America}} [[Категория:Соҕуруу Америка дойдулара]] 0z8dkwin3qr6t3af46zn1ndqhfo14z4 427357 427356 2026-04-21T23:28:59Z Ojkhol 24881 /* Боливия бэлиэ күннэрэ */ 427357 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Боливия Республиката |conventional_long_name = ''República de Bolivia''<br />''Bulibya Republika''<br />''Wuliwya Suyu''<br /><small>(уонна 34 атын официаллык ааттардаах)</small> |common_name = Bolivia |image_flag = Flag of Bolivia.svg |image_coat = Coat of arms of Bolivia.svg |image_map = Bolivia in its region.svg |national_motto = ''"¡La unión es la fuerza!"'' |national_anthem = ''[[Bolivianos, el hado propicio]]'' |capital = {{nowrap|[[Сукре]] <small>(конституция, дьүүл)}}<br />{{coord|19|2|S|65|15|W}}</small><br /> |largest_city = {{nowrap|[[Санта Крус де ла Сьерра]]}}<br /><small>{{coord|17|48|S|63|10|W}}</small> |official_languages = [[Испан тыла]] уонна 36 төрүт тыллар |demonym = Bolivian |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Эво Моралес]] |leader_title2 = [[Вице президент]] |leader_name2 = [[Алваро Гарсиа Линера|Алваро Гарсиа]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[испания|Испанияттан]] |established_date1 = [[Атырдьах ыйын 6]] [[1825]] |area_km2 = 1,098,581 |area_sq_mi = 424,163 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 28th |area_magnitude = 1 E12 |percent_water = 1.29 |population_estimate = 9,119,152 |population_estimate_year = July 2007 |population_estimate_rank = 84th |population_census = 8,857,870 |population_census_year = |population_density_km2 = 8.4 |population_density_sq_mi = 21.8 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 210th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $40.140 billion |GDP_PPP_rank = 101st |GDP_PPP_per_capita = $4,084 |GDP_PPP_per_capita_rank = 125th |GDP_nominal = $13.292 billion |GDP_nominal_rank = 108th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $1,352 |GDP_nominal_per_capita_rank = 121st |Gini = 60.1 |Gini_year = 2002 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.695 |HDI_rank = 117th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Боливиано]] |currency_code = BOB |time_zone = |utc_offset = -4 |drives_on = right |cctld = [[.bo]] |calling_code = 591 }} [[Билэ:Salar_de_Uyuni,_Bolivia2.jpg|thumb|left|Uyuni]] [[Билэ:Bolivia departments-ru.svg|thumb|left|]] '''Боливия''' (''Bolivia'') диэн [[Соҕуруу Америка]] киинигэр баар дойду. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Бразилия]] хоту уонна илин, [[Парагуай]] уонна [[Аргентина]] соҕуруу, [[Чили]] уонна [[Перу]] арҕаа. [[Эуропа]] [[колониализм|колонизациятын]] иннинэ билиҥҥи Боливия сирэ, [[Колумб иннинээҕи Америка]] ордук улахан илин, [[Инка Империята|Инка Империятыгар]] киирэрэ. [[Испания Империята]] бу регионы [[XVI үйэ|XVI үйэҕэ]] баhылаабыта. Испан колониал кэмин улахан өттүгэр, бу сир "Үөһээ Перу" эбэтэр "Чаркас" диэн этэ уонна [[Перу Вице Хоруоллуга|Перу Вице Хоруоллугун]] салалтатыгар киирэрэ. [[1809]] c. тутулуга суох буолбута. [[Атырдьах ыйын 6]], [[1825]] c. [[Симон Боливар]] аатынан ааттаммыт республика тэриллибитэ. Боливия уhун уустук бигэтэ суох буолуу, [[диктатура]]лар уонна экономика эмсэҕэлээhиннэрин кэмнэрин ааспыта. Боливия [[демократия|демократ]] [[республика]], [[боливия департаменнара|9 департамеҥҥа]] арахсар. Дойду географията араас, арҕаа [[Анд хайалар]] бааллар, илин [[Амазон өрүс]] бассейнын намтал сирэ. Боливия [[сайдар дойду]], [[киhи сайдыытын индекса]] орто уонна олохтоохтор 60% дьадаҥылар. Сүрүн экономика кыhаларынан буолаллар [[агрикултуура]], [[тыа]] кэрдии уонна [[балыктааhын]], хостооhун уонна [[мал]] (текстиль, [[таҥас]], ыраастаммыт [[метал|металлар]] уонна [[нефть]]) оҥоруу. Боливия олохтоохторун ахсаана 9 млн. Бастыҥ тыл [[испан тыла]], ону тэҥэ [[аймара тыла|аймара]] уонна [[кечуа тыла|кечуа]] тыллара балай эмэ тарҕаныылаахтар. == Боливия бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 9]] — Төрүт сокуон күнэ * [[Муус устар 12]] — Оҕо көмүскэлин күнэ * {{Флагификация|Хотугу Каролина}} (АХШ) — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта * [[Ыам ыйын 27]] — Ийэ күнэ * [[Бэс ыйын 6]] — [[Учуутал күнэ]] <ref>https://m.webplus.info/index.php%3Fpage%3D5%26event%3D56052&ved=2ahUKEwj5_4vo0ezpAhWk16YKHVAQCDAQFjADegQIARAB&usg=AOvVaw2uymgIVhXbLDxwyGhi8cYI&cshid=1591427779021{{Недоступная ссылка|date=января 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[Бэс ыйын 24]] — [[Инти Райми]], Инкалар импиэрийэлэригэр Кыһыҥҥы Күн туруутун кэмигэр саҥа дьылы бэлиэтииллэрэ. * [[От ыйын 24]] — [[Симон Боливар|Симон Боливары]] ахтар күн. Бу күнү Эквадор, Венесуэла, Колумбия эмиэ бэлиэтииллэр * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тутулуга суох буолуу күнэ ([[Испания]]ттан, 1825) * [[Атырдьах ыйын 17]] — Дуоҕа күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] — Устудьуон күнэ * [[Алтынньы 5]] — Инженер күнэ * [[Алтынньы 12]] — Американы арыйыы күнэ {{Geo-stub}} {{Countries of South America}} [[Категория:Соҕуруу Америка дойдулара]] 6ufih338nu5df1ev83azuqs7a98dqe1 0 10633 427378 423046 2026-04-21T23:51:15Z Ojkhol 24881 /* Венесуала бэлиэ күннэрэ */ 427378 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''República Bolivariana de Venezuela'' |conventional_long_name = Венесуэла Боливариан Республиката |common_name = Venezuela |image_flag = Flag of Venezuela.svg |image_coat = Coat of arms of Venezuela.svg |image_map = South America location VEN.png |national_motto = ''Dios y Federación'' |national_anthem = ''[[Gloria al Bravo Pueblo]]'' |official_languages = [[Испан тыла]] |languages_type = |languages = |ethnic_groups = 70% [[метистар]], 20% [[үрүҥ дьон|үрүҥнэр]], 5% [[америндар]], 5% атыттар ([[африкалар]], [[арабтар]], [[азиялар]]) |demonym = Venezuelan |capital = [[Каракас]] |latd=10 |latm=30 |latNS=N |longd=66 |longm=58 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президет]] |leader_name1 = [[Nicolás Maduro]] |leader_title2 = |leader_name2 = |area_rank = 33rd |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 916,445 |area_sq_mi = 353,841 |percent_water = 0.32\ |population_estimate = 28,199,822 |population_estimate_rank = 40th |population_estimate_year = February 2008 |population_census = 23,054,985 |population_census_year = 2001 |population_density_km2 = 30.2 |population_density_sq_mi = 77 |population_density_rank = 173rd |GDP_PPP = $358.623 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $12,785 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $319.443 billion |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $11,388 |GDP_nominal_per_capita_rank = |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[Испания]]ттан |established_date1 = [[От ыйын 5]], [[1811]] |established_event2 = [[Улуу Колумбия]]ттан |established_date2 = [[Тохсунньу 13]], [[1830]] |established_event3 = Билинии |established_date3 = [[Кулун тутар 30]], [[1845]] |HDI = {{increase}} 0.826 |HDI_rank = 61st |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 42.2 |Gini_year = 2007 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |currency = [[Venezuelan bolívar|Bolívar fuerte]]{{ref label|currency|4|none}} |currency_code = VEF |country_code = |time_zone = [[UTC-4]] |utc_offset = |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = right |cctld = [[.ve]] |calling_code = 58 |footnotes = }} '''Венесуэла''' ({{lang-es|Venezuela}}, лит. «кыра [[Венеция]]») диэн [[Соҕуруу Америка]] хотутугар, [[Кариб байҕала|Кариб байҕалын]] кытылыгар баар дойду. Иэнэ 916,445 км², олохтоохторун ахсаана 26,414,816. Киин куорат [[Каракас]]. Испанияттан [[1811]] сыллаахха тутулуга суох буолбут. Тутулуга суох буолуу күнүн [[от ыйын 5]] күнүгэр бэлиэтииллэр. == Венесуала бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 14]] ({{Флагификация|Сальвадор}}, {{Флагификация|Гаити}}, {{Флагификация|Гондурас}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Панамерика күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Арыгы кыргыһыыта (Batalla de Vino). Олохтоохтор кыһыл арыгыннан бэйэ-бэйэлэрин ыһыахтыыллар, ол кэнниттэн "борооскулар кыргыһыыларын" ыыталлар (оҕустар кыргыһыыларын курдук эрээри, борооскулары өлөрбөттөр). * [[От ыйын 5]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Испанияттан [[1811]]) * [[От ыйын 24]] — Байҕал байыаннай флотун күнэ * [[От ыйын 24]] — [[Симон Боливар|Симон Боливары]] ахтар күн. Маны таһынан Эквадор, Колумбия, Боливия бэлиэтииллэр * [[Атырдьах ыйын 3]] — Былаах күнэ. Дойду гвардиятын күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — Санааны аһаҕастык этии күнэ<ref>{{Cite web |url=http://www.irc-hispano.es/noticias/internet/511-dia-de-la-libertad-de-expresion-de-pensamiento |title=20 сентября в Перу, Венесуэле и Уругвае отмечается как официальный ''День свободы выражения мыслей'' (испанский) |accessdate=2012-09-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120816170935/http://www.irc-hispano.es/noticias/internet/511-dia-de-la-libertad-de-expresion-de-pensamiento |archivedate=2012-08-16 |deadlink=yes }}</ref> * [[Алтынньы 12]] — Олохтоох омуктар утарылаһыыларын күнэ (Día de la Resistencia Indígena) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of South America}} [[Категория:Соҕуруу Америка дойдулара]] [[Категория:Венесуэла]] fmsjttrgmzfk2vty9vh98xy4xfx48nt 0 11319 427351 403111 2026-04-21T17:01:53Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427351 wikitext text/x-wiki {{Булкуйума|DreamWorks Animation Television}} {{Infobox Company | company_name = DreamWorks SKG<br /><small>DreamWorks, LLC<small> | company_logo = [[Билэ:logo dreamworks dvd.jpg|250px|DreamWorks SKG logo]] | parent = [[Walt Disney Motion Pictures Group]] | owner = [[Paramount Pictures]] (2005-2009) <br />[[The Walt Disney Company]] (1994-1997 2010-present) | type = | foundation = 1994 | location = [[Universal City, California]], (1997-2009)<br />[[Walt Disney Studios (Burbank)]] <br />{{USA}} | founder = [[Стивен Спилберг]]<br />[[Джефри Катценберг]]<br />[[Дэвид Гэффен]] | num_employees = 120 (2008) | industry = [[Киинэ]]лэр | products = motion pictures, television programs | revenue = {{profit}}$4.5 billion [[United States dollar|USD]] ([[2008]]) | operating profit = &nbsp; | homepage = [http://www.dreamworksstudios.com/ dreamworksstudios.com] }} '''Dreamworks''' — [[Америка]] биир улахан киинэ уонна мультик онорон таһаарар [[тэрилтэ]]тэ буолар. 1994 сыллаахха [[Стивен Спилберг]], [[Джеффри Каценберг]] уонна [[Дэвид Геффен]] буолан саҥа студияны арыйбыттара. 2005 сыллаахха [[Виаком]] хампанньаҕа атыылабыттара. Онтон 2008 сыллахха ол партнерстволарын тохтотон индияттан сыльар Релайанс Ада Груп диэн хампаанньаҕа атыыламмыта. <ref>[https://web.archive.org/web/20080929045251/http://afp.google.com/article/ALeqM5gnIG45X_pf0BwG7SV_UimqVg2ohw AFP: DreamWorks, India's Reliance Sign Major Deal], ''AFP'', September 21, 2008</ref> Ол группа Стивен Спилбергка 325 мөл доллары Дримворкс студиятын независимай хампаанньа курдук сайдатырыгар биэрбитэ. == Сигэлэр == * [http://www.dreamworksstudios.com/ Официальнай сайта] * [http://www.dreamworks-skg.com dreamworks-skg.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627072031/http://www.dreamworks-skg.com/ |date=2009-06-27 }} * {{bcdb2|path=cartoons/Other_Studios/D/DreamWorks/|title=DreamWorks Animated Productions}} * {{imdb company|id=0040938|company=DreamWorks SKG}} * [http://www.dreamworksfansite.com/ DreamWorks fan site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090603213023/http://www.dreamworksfansite.com/ |date=2009-06-03 }} == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Company-stub}} {{Film-stub}} [[Категория:АХШ тэрилтэлэрэ]] 4rpedccgvlvfg0zj2ptus2kftfo913r 0 11517 427377 425237 2026-04-21T23:50:49Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 427377 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''República de Honduras'' |conventional_long_name = Хондурас Республиката |common_name = Honduras |image_flag = Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg |image_coat = Coat of arms of Honduras.svg |image_map = LocationHonduras.svg |national_motto = ''"Libre, Soberana e Independiente "'' |national_anthem = ''[[Himno Nacional de Honduras]]'' |official_languages = [[Испан тыла]] |ethnic_groups = 90% [[метистар]]<br /> 7% [[америндар]]<br /> 2% [[хара дьон|харалар]]<br /> 1% [[үрүҥ дьон|үрүҥнэр]] |demonym = Honduran |capital = [[Тегусигалпа]] |latd=14 |latm=6 |latNS=N |longd=87 |longm=13 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Хуан Орландо Эрнандес]] |leader_title2 = [[Вице президент]] |leader_name2 = [[Рикардо Альварес]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]]та |established_event1 = [[Испания]]ттан |established_date1 = [[Балаҕан ыйын 15]] [[1821]] |area_rank = 102nd |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 112,492 |area_sq_mi = 43,278 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = |population_estimate = 7,483,763² |population_estimate_rank = 96th |population_estimate_year = September 2007 |population_census = 6,975,204 |population_census_year = 2000 |population_density_km2 = 64 |population_density_sq_mi = 166 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 128th |GDP_PPP = $32.725 billion |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $4,268 |GDP_nominal = $14.126 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $1,842 |HDI = {{increase}} 0.700 |HDI_rank = 115th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <span style="color:#ffcc00;">medium</span> |Gini = 53.8 |Gini_year = 2003 |Gini_category = <span style="color:#e0584e;">high</span> |currency = [[Honduran lempira|Lempira]] |currency_code = HNL |country_code = |time_zone = [[North American Central Time Zone|CST]] |utc_offset = -6 |drives_on = right |cctld = [[.hn]] |calling_code = 504 |footnote1 = |footnote2 = }} '''Хондурас''' (''Honduras'') диэн [[Орто Америка]] дойдута. Ил тутулунан [[демократия|демократ]] [[республика]]. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Гуатемала]] арҕаа, [[Эль Салвадор]] соҕуруулуу арҕаа, [[Никарагуа]] соҕуруулуу илин, [[Чуумпу океан]] соҕуруу уонна [[Кариб байҕала|Кариб байҕалыгар]] киирсэр [[Хондурас хомото]] хоту. Иэнэ 110,000&nbsp;км², олохтоохторун ахсаана 7,500,000. Киин куората [[Тегусигалпа]]. Дойду дьонун 80% элбэҕэ дьадаҥы. == Дойду бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 14]] ({{Флагификация|Сальвадор}}, {{Флагификация|Гаити}}, {{Флагификация|Венесуэла}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Панамерика күнэ * [[От ыйын 16]] — Инженер күнэ * [[Балаҕан ыйын 10]] — Оҕо күнэ ({{lang-en|Children's_Day}}) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Учуутал күнэ * [[Алтынньы 3]] — Морасан күнэ. [[Франциско Морасан]] (1792-1842) диэн 1830 - 1839 сс. Киин Америка Федерациятын бэрэсидьиэнэ, бу өрөспүүбүлүкэ 5 туспа судаарыстыбаҕа арахсыбыта * [[Алтынньы 12]] — Раса күнэ (Día de la Raza) эбэтэр Испанидад күнэ * [[Алтынньы 21]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Сэтинньи 1]]-2 — Өлбүттэр күннэрэ (Эль-Диа-де-лос-Муэртос). Өлбүттэри кэриэстиир күн ([[Католик Таҥара дьиэтэ|Рим католик сыаркаба]], англиканство) [[Категория:Орто Америка дойдулара]] miq8h1fo29fvid9hsfr66l5g3kc1wl7 0 11521 427375 427219 2026-04-21T23:49:34Z Ojkhol 24881 /* Эл Салвадор бэлиэ күннэрэ */ 427375 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = Эль Салвадор Өрөспүүбүлүкэтэ |native_name = ''República de El Salvador'' |common_name = El Salvador |image_flag = Flag of El Salvador.svg |image_coat = Coat of arms of El Salvador.svg |image_map = LocationElSalvador.svg |national_motto = ''"Dios, Unión, Libertad"'' |national_anthem = ''[[Himno Nacional de El Salvador]]'' |official_languages = [[Испан тыла]] |ethnic_groups = 90% [[метистар]], 9% [[үрүҥнэр]], 1% [[америндар]] |demonym = Салвадордар |capital = [[Сан Салвадор]] |latd = 13 |latm = 40 |latNS = N |longd = 89 |longm = 10 |longEW = W |largest_city = capital |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Mauricio Funes]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[Испания]]ттан |established_date1 = Балаҕан ыйын 15, 1821 |established_event2 = [[Орто Америка Федерацията|Орто Америка Федерациятыттан]] |established_date2 = 1842 |area_rank = |area_magnitude = 1 E8 |area_km2 = 21,040 |area_sq_mi = 8,124 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 1.4 |population_estimate = 6.8 million |population_estimate_rank = 98th |population_census = 5,118,598 |population_census_year = 1992 |population_census = 5,744,113 |population_census_year = 2007 |population_density_km2 = 273 |population_density_sq_mi = 823.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 34th |GDP_PPP = $43.676 billion |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $7,551 |GDP_nominal = $22.115 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $3,823 |Gini = 52.4 |Gini_year = 2002 |Gini_category = <span style="color:#e0584e;">high</span> |HDI = {{increase}} 0.735 |HDI_rank = 103rd |HDI_year = 2007 |HDI_category = <span style="color:#ffcc00;">medium</span> |currency = [[АХШ доллара]] |currency_code = USD |country_code = |time_zone = |utc_offset = -6 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = right |cctld = [[.sv]] |calling_code = +503¹ |footnote1 = Telephone companies (market share): Tigo (45%), Claro (25%), Movistar (24%), Digicel (5.5%), Red (0.5%). |footnote2 = }} '''Эль Салвадор''' ({{lang-es|El Salvador}}) диэн [[Орто Америка]] иэнинэн уонна олохтоохторун чиҥинэн ордук кыра дойдута. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Чуумпу океан]], [[Гватемала]] уонна [[Хондурас]]. Олохтоохторун ахсаана 6,8 мөл. кэриҥэ. Киин куората [[Сан Салвадор]]. == Эл Салвадор бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 14]] — ({{Флагификация|Гаити}}, {{Флагификация|Гондурас}}, {{Флагификация|Венесуэла}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Панамерика күнэ * [[Бэс ыйын 22]] — Учуутал күнэ * [[Балаҕан ыйын 15]] — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Алтынньы 12]] — Раса күнэ (Día de la Raza) эбэтэр Испанидад күнэ * [[Сэтинньи 1]]-2 — Өлбүттэр күннэрэ (Эль-Диа-де-лос-Муэртос). Өлбүттэри кэриэстиир күн ([[Католик Таҥара дьиэтэ|Рим католик сыаркаба]], англиканство) {{rq|stub}} [[Категория:Орто Америка дойдулара]] msu8sszpte1alk9ynhbudii5f2gsgaq 0 13732 427376 424574 2026-04-21T23:50:16Z Ojkhol 24881 /* Гаити бэлиэ күннэрэ */ 427376 wikitext text/x-wiki {{Infobox_Country |native_name = Гаити Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = {{lang|fr|''République d'Haïti''}}<br />{{lang|ht|''Repiblik Ayiti''}} |common_name = Haiti |image_flag = Flag_of_Haiti.svg |image_coat = Coat of arms of Haiti.svg |image_map = LocationHaiti.svg |national_motto = ''"L'Union Fait La Force"'' |national_anthem = ''[[La Dessalinienne]]'' |official_languages = [[француз тыла|Француз]], [[хаити креол тыла|Хаити креол]] |demonym = Гаитилар |ethnic_groups = 95% [[хараҥа тириилээх дьон]], 5% [[үрүҥ тириилээх дьон]] уонна [[мулааттар]] |capital = [[Порт-о-Пренс]] |latd=18 |latm=32 |latNS=N |longd=72 |longm=20 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Michel Martelly]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Jean-Max Bellerive]] |leader_title3 = <small>[[List of Prime Ministers of Haiti|Prime Minister-designate]]</small> |leader_name3 = <small>[[Jean-Max Bellerive]]</small> |area_rank = 140th |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 27,751 |area_sq_mi = 10,714 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.7 |population_estimate = 10,033,000<ref name=unpop>{{cite paper | url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf | title=World Population Prospects, Table A.1| version=2008 revision | format=.PDF | publisher=United Nations | author=Department of Economic and Social Affairs Population Division | date=2009 | accessdate= 2009-03-12}}</ref> |population_estimate_rank = 82nd |population_estimate_year = 2009 |population_density_km2 = 361.5 |population_density_sq_mi = 936.4 |population_density_rank = 31th |GDP_PPP = $11.570 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=263&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=47&pr.y=12 |title=Haiti|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-10-01}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $1,317<ref name=imf2/> |GDP_nominal = $6.943 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $790<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |sovereignty_type = [[Гаити историята|Историята]] |established_event1 = [[Сен-Доминго]] |established_date1 = 1697 |established_event2 = [[Франция]]ттан [[тутулуга суох буолуу]] |established_date2 = <br />1 тохсунньу 1804 |HDI = {{increase}} 0.532<ref name="UN">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf|title=Human Development Report 2009. Human development index trends: Table G|publisher=The United Nations|accessdate=2009-10-18}}</ref> |HDI_rank = 149th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 59.2 |Gini_year = 2001 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |currency = [[Гаити гурдата|Гурд]] |currency_code = HTG |country_code = |time_zone = |utc_offset = -5 |drives_on = right |cctld = [[.ht]] |calling_code = 509}} '''Гаити Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-fr|République d'Haïti}}, [[Гаити креол тыла|Гаити креоллыы]]: ''Repiblik Ayiti'') диэн [[Кариб]] дойдута. Иэнэ 27,750 км2. Киин куората [[Порт-о-Пренс]]. == Гаити бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 14]] ({{Флагификация|Сальвадор}}, {{Флагификация|Гондурас}}, {{Флагификация|Венесуэла}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Панамерика күнэ * [[Ыам ыйын 18]] — Бастакы былаах күнэ. * [[Бэс ыйын 12]] — Оҕо көмүскэлин күнэ * [[Бэс ыйын 22]] — Бэрэсидьиэн күнэ * [[Алтынньы 17]] — Дессалин күнэ. [[Жан-Жак Дессалин]] (1758—1806) — Гаити тутулуга суох судаарыстыбатын олохтооччу, наассыйа дьоруойа * [[Сэтинньи 18]] — Аармыйа уонна Кыайыы күнэ. Вертьер аннынааҕы 1803 сыллааҕы кыргыһыыга олохтоохтор Наполеон ыыппыт экспедиционнай куорпуһун кыайбыттар * [[Ахсынньы 5]] — Арыйыы күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} [[Категория:Гаити| ]] bjajd9uz0ka70w2a87qstvoq7ha4qe9 0 14038 427389 422694 2026-04-22T00:39:20Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 427389 wikitext text/x-wiki {{Infobox U.S. state | Name = Hawaii | Fullname = State of Hawaii<br />''Moku{{okina}}āina o Hawai{{okina}}i'' | Othername = Mokuāina o Hawaii | Flag = Flag of Hawaii.svg | Flaglink = [[Flag of Hawaii|Flag]] | Seal = Seal of the State of Hawaii.svg | Seallink = [[Seal of Hawaii|Seal]] | Coat of Arms = Coat of Arms of the Kingdom of Hawaii.svg | Former = Territory of Hawaii | Former_flag of the state = Flag of Hawaii.svg | Map = Map of USA highlighting Hawaii.png | Nickname = The [[Aloha]] State | Motto = [[Seal of Hawaii|Ua Mau ke Ea o ka {{okina}}Āina i ka Pono]] ([[Hawaiian language|Hawaiian]]) | MottoEnglish = The Life of the Land is Perpetuated in Righteousness | Capital = [[Honolulu]] | LargestCity = Honolulu | OfficialLang = [[English language|English]], [[Hawaiian language|Hawaiian]] | Demonym = Hawaiian (see notes)<ref>Local usage generally reserves Hawaiian as an [[ethnonym]] referring to [[Native Hawaiians]]. ''Hawai{{okina}}i resident'' or ''islander'' is the preferred form to refer to state residents. The ''[[Associated Press Stylebook]]'', 42nd ed. (2007), also prescribes this usage under its entry for Hawai{{okina}}i (p. 112).</ref> | Governor = [[Linda Lingle]] ([[Republican Party (United States)|R]]) | Lieutenant Governor = [[James Aiona]] (R) | Senators = [[Daniel Inouye]] ([[Democratic Party (United States)|D]])<br />[[Daniel Akaka]] (D) |Representative=[[Hawaii's 1st congressional district|1]]: [[Neil Abercrombie]] (D)<br />[[Hawaii's 2nd congressional district|2]]: [[Mazie Hirono]] (D) | PostalAbbreviation = HI | AreaRank = 43^rd | TotalAreaUS =10,931 | TotalArea = 28,311 | LandAreaUS = 6,423 | LandArea = 16,638 | WaterAreaUS = 4,507 | WaterArea = 11,672 | PCWater = 41.2 | PopRank = 42^nd | 2000Pop (old) = 1,211,537 | 2000Pop = 1,288,198 (2008 est.)<ref name=08CenEst>{{cite web | title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2008 | publisher = United States Census Bureau | accessdate = 2009-02-06 | url = http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2008-01.csv}}</ref> <br /> 1,211,537 (2000) | DensityRank = 13^th | 2000Density = 72.83 | 2000DensityUS = 188.6 | MedianHouseholdIncome = $63,746 | IncomeRank = 5^th | AdmittanceOrder = 50^th | AdmittanceDate = August 21, 1959 | TimeZone = [[Hawaii-Aleutian time zone|Hawaii]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]]-10<br /> (no [[daylight saving time]]) | Longitude = 154° 48′ W to 178° 22′ W | Latitude = 18° 55′ N to 28° 27′ N | LengthUS =1,522 | WidthUS = n/a | Width = n/a | Length = 2,450 | HighestPoint = [[Mauna Kea]]<ref name=usgs>{{cite web| date =April 29, 2005 | url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| dateformat = mdy | accessdate = November 3, 2006}}</ref> | HighestElevUS = 13,796 | HighestElev = 4,205 | MeanElevUS =3,035 | MeanElev = 925 | LowestPoint = [[Pacific Ocean]]<ref name=usgs/> | LowestElevUS = 0 | LowestElev = 0 | ISOCode = US-HI | Website = www.hawaii.gov }} {{Infobox U.S. state symbols |Name = Hawaii |Bird = [[Hawaiian Goose]] |Fish = [[Reef triggerfish|Humu­humu­nuku­nuku­āpua{{okina}}a]] |Flower = [[Hawaiian hibiscus]] |Mammal = [[Humpback whale]] |Reptile = [[Gold dust day gecko]] |Tree = [[Candlenut|Kukui nut tree]] |Food = [[Muffin|Coconut muffin]] |Gemstone = [[Black coral]] |Slogan = ''The Islands of [[Aloha]]'' |Soil = [[Hilo (soil)|Hilo]] |Song = ''[[Hawai'i Pono'i|Hawai{{okina}}i Pono{{okina}}i]]'' |Sport = [[Surfing]], [[Outrigger canoeing]] |Tartan = [[:File:Hawaii State Tartan.jpg|Hawaii State Tartan]] |Route Marker = HI-66.svg |Quarter = 2008 HI Proof.png |QuarterReleaseDate = 2008 }} '''Һавайи''' (ардыгар "Гавайи" суруллар) - Океанияҕа баар соҕотох [[АХШ]] штата уонна АХШ штата. Бу Америка Холбоһуктаах Штаттарга 1959 сыл атырдьах ыйын 21 күнүгэр холбоспут тиһэх штат буолбута. Бу арыылартан эрэ турар соҕотох штат. Гавайи - бу эмиэ улахан Арыылаах аата. Киин уонна саамай улахан куората Гавайев - Гонолулу Арыыга сыталлар. == Дойду бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 15]] — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Бэс ыйын 7]] — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[От ыйын 31]] — [[Гавайи былааҕа|Гавайи былааҕын күнэ]]. * [[Атырдьах ыйын 21]] — [[Гавай арыылара|Билинии күнэ]]. 1959 сыллаахха Гавайи АХШ 50-с штаата буолбута. * [[Алтынньы 8]] — Бастакы арыйааччы күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ штаттара]] hvu59qpuuvoygsfrqk5fe6qoojgblt8 0 24277 427391 402324 2026-04-22T01:05:35Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427391 wikitext text/x-wiki {{Учуонай |Аата = Василий Николаевич Иванов |Ойуу = Иванов_василий_николаевич.png |Кэтитэ = |Ойуу ис хоһооно = |Төрөөбүт күнэ = 1.5.1935 |Төрөөбүт сирэ = {{ТөрөөбүтСирэ|I Дьаархан нэһилиэгэ|Дьаархан нэһилиэгэр (Ньурба улууһа)|Дьаархан нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)}}, Ленинскэй оройуон<ref name="Нь" />, <br />[[Саха АССР]] |Дойдута = ССРС, Россия |Билим эйгэтэ = Хотугу-Илин Азия историята уонна историографията |Үлэтин сирэ = Олоҥхону үөрэтэр-чинчийэр институт |Учуонай истиэпэнэ = {{Учёная степень|доктор|история билимнэрин}} |Учуонай аата = профессор |Үөрэммит кыһата = Москватааҕы государственнай история-архив института |Билимҥэ салайааччыта = |Биллэр үөрэнээччилэрэ = |Биллиитэ = |Наҕараадалара уонна бириэмийэлэрэ = |Наҕараадалара = {{Доҕордоһуу уордьана}} |Илии баттааһына = |Илии баттааһын кэтитэ = |Ситим-сир = }} '''Иванов Василий Николаевич''' (1935 төр.) — Российскай Федерация билимин үтүөлээх диэйэтэлэ, Россия естественнай билимнэрин Академиятын чилиэнэ, история билимнэрин доктора, профессор. == Олоҕун олуктара == * [[1935 сыл]]лаахха [[ыам ыйын 1]] күнүгэр Саха АССР Ленинскэй оройуонугар<ref name="Нь">Билиҥҥи [[Ньурба улууһа]]</ref> [[Дьаархан нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)|I Дьаархан]] нэһилиэгэр төрөөбүт. * 1957 с. — Москватааҕы государственнай история-архив институтун бүтэрбит, идэтэ — «отечественная история, историография и источниковедение, археография». * 1957—1961 сс. — Саха Сирин архыыптарын тэрилтэлэригэр үлэлээбит. * 1961—1964 сс. — аспирантураҕа үөрэммит. * 1964—1969 сс. — [[СГУ|Саха государственнай университетыгар]] үлэлээбит — старшай преподаватель, ССРС историятын кафедратын доцена. * 1966 с. — история билимин кандидатыгар «Социально-экономические отношения у якутов. XVII век» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын көмүскээбит. * 1969 с. — тыл, литература уонна история Институтугар старшай научнай үлэһит. * 1983 с. — история билимин докторыгар «Историческая мысль в России XVIII — середины XIX в. о народах Северо-Востока Азии» тиэмэҕэ диссертациятын көмүскээбит. * 1984—2008 сс. — тыл, литература уонна история Институтун директора. * 1994—2000 сс. — Саха Республикатын билимин Академиятын вице-президенэ. * 2010? сылтан — Олоҥхону үөрэтэр-чинчийэр Институт директора. В. Н. Иванов — Хотугу-Илин Азия историятыгар уонна историографиятын чинчийээччи, 120-чэ научнай үлэлэр ааптардара, ол иһигэр 6 монографияны суруйбут. == Сүрүн үлэлэрэ == * «''Социально-экономические отношения у якутов. XVII век''» (Якутск, 1966) — монография. * «''Вхождение Северо-Востока Азии в состав Русского государства''» (Новосибирск, 1999) — монография. * «Русские ученые о народах Северо-Востока Азии» (XVII — нач. XX вв.) (Якутск, 1978). * «''Народы Сибири в трудах Ф. Я. Кона''» (Новосибирск, 1985). * «''Историческая мысль в России XVIII — сер. XIX вв. о народах Северо-Востока Азии''» (М., 1989). * «''Пересечение исторических судеб: народы, люди''» (Якутск, 1995). == В. Н. Иванов туһунан == * Копылов А. Н. В. Н. Иванов. ''Социально-экономические отношения у якутов XVII в''. — Якутск, 1966. // Известия СО АН СССР. Серия общественных наук. — 1967. — № 11. — Вып. 3. — С. 137—139. * Токарев С. А. ''К вопросу о социально-экономических отношениях в Якутии в XVII в.'' // Известия СО АН СССР. Серия общественных наук. — 1974. — № 6. — Вып. 2. — С. 87—94. * Дьячкова А. Н., Гоголев А. И. ''О народах Северо-Восточной Азии'' (критика и библиография). * О книге Иванова В. Н. «''Русские ученые о народах Северо-Востока Азии (XVII—нач. XX вв.)''» // «Соц. Якутия». — 1979. — 8 сент. * Демидова Н. Ф. ''Рец. на книгу Иванова В. Н. «Русские ученые о народах Северо-Востока Азии (XVII — нач. XX вв.)''» // Вопросы истории. — 1981. — № 2. — С. 132—134. * Тишкин Г. А. ''Трехвековая история изучения народов Сибири'' // «Полярная звезда». — 1981. — № 2. — С. 87—89. * [[Гурвич Илья Самуилович|Гурвич И. С.]], [[Новгородов Афанасий Иннокентьевич|Новгородов А. И.]] В. Н. Иванов «''Русские учёные о народах северо-востока Азии''» (XVII—начала ХХ в.). — Якутск, 1978. // Изв. СО АН СССР. Серия общественных наук. — 1982. — Вып.2. — № 6. — С.143—145. * [[Алексеев Егор Егорович|Алексеев Е. Е.]], Сыроватский А. Д. ''Познавая время'' // «Соц. Якутия». — 1985. — 30 апр. * [[Аргунов Иван Александрович|Аргунов И. А.]] ''Исследователь истории Якутии — доктор исторических наук В. Н. Иванов'' // «Наука в Сибири». — 1985. — 8 авг. * ''Василий Николаевич Иванов'': Биобиблиографический указатель / Национальная библиотека РС(Я); Сост. А. Н. Алексеева. — Якутск,1995. — 32 с. * [[Аргунова Татьяна Васильевна|Аргунова Т. В.]] ''70 лет со дня рождения В. Н. Иванова'' // Время и события. * Календарь-справочник по Дальневосточному федеральному округу на 2005 г. — Хабаровск, 2004. — С. 44—45. * Спиридонов Г. Василий Иванов «''История учит, если о ней пишут правду…''» // «Якутия». — 2010. — 12 мая. == Наҕараадалара уонна ытык ааттара == * Саха АССР билимин үтүөлээх диэйэтэлэ (1985) * РФ билимин үтүөлээх диэйэтэлэ (1992) * А. Е. Кулаковскай аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин бириэмийэтин лауреата * П. А. Ойуунускай аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин бириэмийэтин лауреата * Доҕордоһуу уордьана * Варшава университетын Көмүс мэтээлэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == * [http://www.s-vfu.ru/universitet/rukovodstvo-i-struktura/instituty/niio/the-structure-of-research-institute-of-olonkho/detail.php?SECTION_ID=649&ID=6330 Северо-Восточный федеральный университет имени М. К. Аммосова] * {{cite web |url=http://iolonkho.s-vfu.ru/node/6 |title=Директор |author= |date= |work= |publisher=Олоҥхо институтун ситим-сирэ |accessdate=2014-12-09 |lang=ru}} * [http://www.sitc.ru/nauka/ivanov_v.shtml Sakha Information Technology Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010306112401/http://www.sitc.ru/nauka/ivanov_v.shtml |date=2001-03-06 }} * [http://ilin-yakutsk.narod.ru/2005-4/04.htm Вклад в гуманитарное развитие республики] * [http://igi.ysn.ru/spravochnik.pdf Биобиблиографический справочник] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304082135/http://igi.ysn.ru/spravochnik.pdf |date=2016-03-04 }} * [http://russiasib.ru/ivanov-vasilij-nikolaevich/ Иванов, Василий Николаевич] * [http://bsk.nios.ru/enciklodediya/ivanov-vasiliy-nikolaevich Иванов Василий Николаевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180205130325/http://bsk.nios.ru/enciklodediya/ivanov-vasiliy-nikolaevich |date=2018-02-05 }} [[Категория:Чинчийээччилэр]] [[Категория:Саха учуонайдара]] j8pb8lggq2625aloh3cu4h4sexn62z4 0 33465 427363 417969 2026-04-21T23:34:41Z Ojkhol 24881 /* Хотугу Каролина бэлиэ күннэрэ */ 427363 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Map of USA NC.svg|мини|]] '''Хоту Каролина''' ({{lang-en|North Carolina}}) == Хотугу Каролина бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 12]] * [[Ыам ыйын 10]] — Конфедерацияны ахтар күн {{АХШ}} [[Категория:АХШ штаттара]] hrd19d0f3m1sg96lse5gxsyxb048gd0 427365 427363 2026-04-21T23:35:37Z Ojkhol 24881 /* Хотугу Каролина бэлиэ күннэрэ */ 427365 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Map of USA NC.svg|мини|]] '''Хоту Каролина''' ({{lang-en|North Carolina}}) == Хотугу Каролина бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 12]] — Галифакс күнэ. [[1776]] сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта * [[Ыам ыйын 10]] — Конфедерацияны ахтар күн {{АХШ}} [[Категория:АХШ штаттара]] g2kjgrr0e38t04ti52oavzwsn9d2n2u 0 34730 427353 396758 2026-04-21T20:30:46Z Xaahax 10090 Тупсарыы 427353 wikitext text/x-wiki '''Өлөн иһэн өйдөммүт''' диэн [[өс хоһооно]] [[өй-санаа]] [[киһи]] оҥорор быһыыларыттан хойутаан иһэрин биллэрэр. Киһи тугу эрэ оҥорон баран бу оҥорбута үчүгэй дуу, куһаҕан дуу буолан тахсарын быһаара сатыыра өй-санаа оҥорбут быһыыттан хойутаан сайдарын биллэрэр. Былыргы дьыллар быдан мандааларыгар саха дьонун биир өбүгэлэринэн «Эрэйдээх-буруйдаах [[Эр соҕотох|Эр Соҕотох]]» баар буола сылдьыбыта олоҥхолортон уонна былыргы кэпсээннэртэн биллэр. Бу былыргы өбүгэбит аатын курдук олус элбэх эрэйи-муҥу, эстиини-быстыыны көрсүбүтүн тэҥэ киэҥ куйаар дойдубутугар суос соҕотоҕун сылдьар [[кэм]]нэрэ эмиэ баар буолан ааспыттар. Дьон-аймах саҥа сайдан, үөскээн иһэр кэмнэригэр уонна онтон кэлин даҕаны былыргы охсуһуулаах-этиһиилээх, «[[Уол]] [[оҕо]] биир [[күн]] ат өрөҕөтүгэр, нөҥүө күнүгэр ат уорҕатыгар» буолан ылыталыыр кэмнэригэр биир эмэ эр бэрдэ ордон, тыыннаах хаалар кэмнэрэ баалларын бу «Эр Соҕотох» диэн ааттаах киһи баара биллэрэр. [[Олох]] төһө да ыараан уонна эрэйэ эбиллэн истэҕинэ киһи тулуура, дьулуура өссө эбиллэн биэрэр дьоҕурунан барыны-бары кыайар кыахтанан иһэр. Былыргы «Эр Соҕотох» өбүгэбититтэн элбээн, сайдан, тэнийэн, үөрэхтэнэн-билиилэнэн [[сахалар]] сайдан иһэллэр. Киһи куттарын өйдөрүн-санааларын дириҥник баһылаабыт, [[Өй-санаа икки өрүттээх|өй-санаа икки өрүттээҕин]] арааран билбит уонна олус уһун үйэлээх саха дьонун олохторун үөрэҕэр «Өлөн иһэн өйдөммүт», «Буолар буолан бүппүтүн кэннэ» диэн олус дириҥ суолталаах этиилэр бааллар. Бу этиилэр дьон төһө даҕаны үөрэҕи-билиини баһылааталлар, өйбүт-санаабыт сайдыылаах диэн сананналлар даҕаны [[үчүгэй уонна куһаҕан]] быһыылары тус-туспа араарыыга хаһан да биир тылы кыайан булумматтарын, ханнык эмэ олус куһаҕан быһыы субу буолаары да турдаҕына дьиксинэн, тардынан тохтооботторун быһаараллар. Өй-санаа киһи оҥорор быһыыларынааҕар хойутаан, кэнниттэн кэлэн иһэрин бу этиилэр арааран, чуолкайдаан бэлиэтииллэр. Киһи бэйэтэ оҥорбут быһыыларыттан дьэ үөрэнэн бу быһыы чахчы куһаҕан эбэтэр үчүгэй эбит диэн биирдэ быһаарар уонна кэлин ол үөрэҕэр, билиитигэр тирэҕирэн атын быһыыларын көннөрөн оҥороро бу этиилэринэн бэриллэр. Саха дьонун бу дириҥ түгэхтээх этиилэрэ билигин кэлэн дакаастанан эрэллэр. [[Сир]]-дойду киртийэн, [[айылҕа]]та уларыйан эрэр кэмигэр дьон-аймах ону көннөрүүгэ күүстэрин-кыахтарын барытын ууралларын оннугар тус-туспа хайдыһан бэйэ-бэйэлэрин кытта [[сэрии]]лэһэ оонньуу, бэрт былдьаһа сылдьаллара көҕүрээбэт. Билигин кыра-кыратык уларыйан иһэр айылҕа хамнааһына сыыйа-баайа күүһүрэн иһэр чинчилээҕэ хата сайдыылаахпыт, өйдөөхпүт, үөрэхтээхпит дэнэр салайааччы дьоҥҥо ханнык да көмүскүүр, харыстыыр санааны киллэрэ илик. Айылҕаны харыстыырга анаан сайдыылаах государстволар оҥорон ылыммыт Киотскай дуогабардарыгар Аан дойду үгүс өттүн баһылыыр [[АХШ]]-ра сөбүлэһэн илии баттыы иликтэр. «Өлөн иһэн өйдөммүт» диэн этии таба буолан хаалар чинчилээҕэ киһи [[эт-сиин|этин-сиинин]] уонна өйүн-санаатын тутулуктарынан быһаарыллаллар. Киһи сайдыытын биир биллэр уратытынан өй-санаа киһиэхэ этин-сиинин сайдыытыттан хойутаан, кэнники киирэрэ буолар. Эт-сиин көрдөбүллэрэ өйдөрө-санаалара ситэ сайдан бөҕөргүү илик дьоҥҥо хайа эрэ өттүнэн уруттаан дьайаллар. Оҕо өйө-санаата сайдан киһи буолууну баһылаатаҕына эрэ этин-сиинин быстах көрдөбүллэрин кыайан тулуйан салайан биэрэр кыахтанар. Оҕо улаатан иһэн өйүн-санаатын ордук дьаныһан туран дьарыктыыра, киһи буолууга үөрэтэ сылдьара ирдэнэр. «Өлөн иһэн өйдөммүт» диэн дьон оҥорор бары дьыалаларыгар быһаччы сыһыаннаах этии, туһалааҕы оҥорор өй-санаа хаһан баҕарар хойутаан, буолар буолбутун, кэлэр кэлбитин кэннэ биирдэ киирэрин уһун үйэлээх саха дьоно элбэхтэ эрэйи-буруйу көрсүбүт буоланнар чахчы билэллэрин бэлиэтиир. Бу этиини таба диэн ылыннахпытына дьон-аймах инники олохторугар олус улахан ыарахаттары көрсүөхтэрин сөбө быһаарыллар. (1,66). Ханнык баҕарар быһыы кэлиэн инниттэн эрдэлээн оҥоруллуохтааҕын биллэрэр «Сыарҕаны [[сайын]] оҥостуохха наада» диэн этии баар. Бу этии сыарҕа сыҥааҕа буолар хатыҥнары сайын сир ириэнэҕэр эрэ булан кэрдиэххэ, хаһан ылыахха, бэлэмниэххэ сөбүн быһаччы өйдөтөрун таһынан сыарҕа хаар түһүөҕүттэн ыла туттуллар аналлааҕын эмиэ быһаарар. Киһи олус наадалааҕы төһө эмэ эрдэлээн оҥоруохтааҕын, бэлэмниэхтээҕин умнан, хойутатан кэбиһэн баран ыксал тирээтэҕинэ биирдэ өйдөөн кэлэн оҥоро сатыыр майгынын «Буолар буолбутун кэннэ» диэн сахалар этэллэр. Бу этии эмиэ өй-санаа хойутаан киирэн, туһалааҕы оҥоро, дьайа сатыырын быһаарар. Сахаларга «Олорор мутуккун кэрдинимэ» диэн кынаттаах, олоххо быһаччы сыһыаннаах этии баар. Бу бэйэҥ олоххор куһаҕаны оҥостума диэн быһаччы өйдөбүллээх этии Айылҕаны буорту оҥорума диэн ордук киэҥ өйдөбүлү эмиэ биэрэр. Төһө да үөрэх-билии эбилиннэр даҕаны дьон-аймах айылҕаттан ордук күүстээх, ханна да халбаҥнаабат тутулуктардаахтарын олохпутугар туһанарбыт олус ыарахан. Тулуура, дьулуура суох буола иитиллии эт-сиин сынньанар, сытар, быстах баҕатын ханнарар баҕатын кыайа тутан салайара кыаллыбат. Киһи Айылҕаҕа оҥорор быһыытын карикатураны уруһуйдааччылар ордук чаҕылхайдык көрдөрөллөр. Онно улахан тиит төргүү мутугун миинэн олорон күлэ-үөрэ төрдүнэн сүгэнэн кэрдэр киһини уруһуйдууллар. Мутук кэрдиллэн бүтүүтүгэр бу киһи бэйэтэ охтон, сууллан түһүөхтээҕин букатын да билбэтин, олох да санаарҕаабатын илэ көрдөрөллөр. Бу быһыы киһи оҥорор бары быһыыларыттан ханнык содул үөскээн тахсарын хаһан да ситэ билбэтин быһаарар. Айылҕа буорту буолуута сылтан-сыл дириҥээн иһэринэн Айылҕаны харыстааһын үлэлэрэ киэҥник тэнийэн бардахтарына эрэ дьон олоҕо уһуур кыахха киирэр. Киһи доруобуйатын, этин-сиинин туһунан эдэр сэнэх эрдэҕинэ улаханнык санаарҕаабат, баар да баар, кыһанан көрбөккө эрэ сылдьар. Киһи кыаҕа кыра, онно-манна тайҕа быыһыгар сылдьар эрдэҕинэ айылҕаны буортулуубун диэн санаатыгар да оҕустарбат. Өйө-санаата эбиллэн, кыаҕа-күүһэ элбээн, күүстээх тиэхиникэлэри оҥостубутун кэннэ аны Айылҕаны кытта күрэстэһэн ким-кими баһыйарын быһаарса сатыыр кэмэ кэллэҕинэ буортуну оҥороро улаатар. Кэлин кэмҥэ дьон өйдөрө-санаалара төһө да сайыннар Айылҕаны кыайар, баһылыыр кыахтара суоҕа чахчы билиннэ. Араас күүстээх ураганнар, тайфуннар, муора анныгар сир хамсааһыныттан үөскүүр улахан долгуннар дьон оҥорбуттарын барыларын суох оҥорор кыахтаахтар. Дьон бэйэлэрэ айылҕа биир кыра оҕолоро буоланнар Күнү, Сири уларытар кыахтара чахчы суоҕун билигин билиннилэр. Айылҕаҕа туох да буолбутун иннигэр, дьон-аймах букатын быстан симэлийэн хаалар кыахтара суох. Төһө элбэх тулуурдаах, кыайыы иһин дьүккүөрдээх, өһөс дьон баар буоллахтарына бары эрэйдэри, ыарахаттары кыайаннар, арыгы да наркотик да дьайыытыгар баһыттарбаккалар олох иннин диэки сайдыытын ситиһэр кыахтаахтар. «Олох ыараатаҕына омук күүһүрэр» диэн этии сахаларга баар. Бу этии оҕо олоххо көрсөр араас ыарахаттары кыра эрдэҕиттэн тулуйа, кыайа үөрэннэҕинэ сир үрдүгэр көрсөр бары ыарахаттары тулуйар кыахтанарын уонна салгыы сайдыыны ситиһэрин биллэрэр. Билигин Айылҕа уларыйан, тыала, ардаҕа, хаара күүһүрэн иһэрин киһи барыта билэр буолла. Бу уларыйыылар дьон үлэлээн-хамсаан оҥорууларыттан тутулуктаахтарын эмиэ билинэн эрэллэр. Айылҕаны харыстааһын, уларыйбакка турарын ситиһии дьон-аймах сүрүн сыалларыгар кубулуйара чугаһаата. Сахалар таҥаралара айылҕаны харыстыыр күүһэ-уоҕа дьоҥҥо наада буолар кэмэ кэллэ. (2,68). == Туһаныллыбыт литература == # Саха таабырыннара, өс хоһоонноро, чабырҕахтара / хомуйан оҥордо И.К.Попов. - Дьокуускай: Бичик, 2006. - 112 с. 2. Каженкин И.И. Айылҕа бэйэтин ыраастанар. - Дьокуускай: ГУ РИМЦ, 2008. - 78 с. [[Категория:Айылҕа]] k6kat6zeuxjet1lyox5a1fnnz7t3zng 2 38889 427354 329589 2026-04-21T21:21:22Z ~2026-24513-94 28878 «Я владелец аккаунта, прошу удалить эту страницу» 427354 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 0 45872 427355 427111 2026-04-21T23:06:48Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427355 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Atlasov GM.jpg|мини|'''Муһаммад-Хади Мифтахутдинович Атласов''']] '''Атласов (Атласи) Муһаммад-Хади (Муһаммадхади, Хади, Гадый, Гади) Мифтахутдинович''' (1876 сыл атырдьах ыйын 29 күнэ — 1938 сыл олунньу 15 күнэ) – общественнай деятель, [[Арассыыйа импиэрийэтэ|Арассыыйа Империятын]] Икки ыҥырыылаах Судаарыстыбаннай Дуума Самара губерниятын дьокутаата, историк-түрколог, уһуйааччы. == Олоҕо == Муһаммад-Хади Мифтахутдинович Атласов 1876 сыл атырдьах ыйын 29 күнүгэр билиҥҥи [[Татарстаан|Татарстааҥҥа]] баар Дрожжановскай оройуон Нижнее Чекурское дэриэбинэтигэр төрөөбүт. Бу дойду уруккута Симбир губерниятын Буин уеһа этэ<ref name=":0">[http://museum.samgd.ru/region/pamjatnye_daty/parlamentarizm/170835/ Атласов Мухаммед-Хади Мифтахутдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006114637/http://museum.samgd.ru/region/pamjatnye_daty/parlamentarizm/170835/ |date=2016-10-06 }}. // // Государственная дума Российской империи: 1906—1917. Б. Ю. Иванов, А. А. Комзолова, И. С. Ряховская. — Москва: РОССПЭН, 2008.</ref><ref name=":1">Мухаметдинова А. Х. [http://dspace.kpfu.ru/xmlui/bitstream/handle/net/31846/734592.pdf Хади Атласи как историк]. Автореферат диссертации на соискание учёной степени кандидата исторических наук. — Казань: Казанский государственный университет, 2003.</ref>. Омугунан [[Татаардар|татаар]]<ref name=":0" />. Аҕата Мифтахутдин мулла этэ, ийэтэ Сарвижамал диэн ааттааҕа<ref name=":1" />. Муһаммад-Хади Мифтахутдинович маҥнай аҕатын мэдрэсэтигэр үөрэммитэ, онтон Буин мэдрэсэтигэр барбыта<ref name=":0" /><ref name="alishev">[http://protatar.narod.ru/Kitaplar/TatInt/HAtlasi.html Алишев С. Хади Атласи]. // «Татарские интеллектуалы: исторические портреты» / Сост. Р. М. Мухаметшин. — Казань, Магариф, 2005.</ref><ref name="zagidullin">Загидуллин И. К. [http://protatar.narod.ru/Kitaplar/HadiAtlasi/SibHis.html О Хади Атласи и книге «История Сибири»]. // Атласов Х. М. История Сибири / Пер. с татар. яз. А. И. Бадюгиной. — Казань: Татарское книжное издательство, 2005.</ref>. Үөрэҕин кэмигэр [[Арааб тыла|арааб]], [[Перс тыла|перс]] уонна [[Туурак тыла|турок]] тылларын баһылаабыта<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name="alishev" />. Ону таһынан бэйэтэ [[Нуучча тыла|нуучча тылын]] үөрэппит<ref name=":1" />. 1895 сыллаахха Оренбург таһыгар баар Сеитов посадка педагогическай курстарга үөрэнэ киирбитэ<ref name=":0" /><ref name="zagidullin" />. Бу курстарга [[Дьадид хамсааһына|саҥа ньымаларынан]] үөрэтэр этилэр, ол иһин Муһаммад-Хади Мифтахутдинович Атласов светскай үөрэхтэммит<ref name=":1" />. Кини курстарга үөрэнэ сылдьан ниэмэс тылын уонна литератураны үөрэппит. 1898 сыллаахха курстары бүтэрэн Буинскайга төннүбүтэ<ref name="alishev" />. [[Билэ:Группа_мусульманских_депутатов.jpg|хаҥас|мини|350x350пкс|Муһаммад-Хади Мифтахутдинович Атласов хаҥастан үһүс]] 1903 сыллааха Муһаммад-Хади Мифтахутдинович Атласов Мусульманнар духуобунай мунньахтарыгар имам уонна мударрис тургутууларын ааһан Самара губерниятын Бугульма уеһыгар баар Альметьево дэриэбинэ имама буолбута<ref name="alishev" /><ref name="zagidullin" />. Бу кэмҥэ кини элбэх ыстатыйа суруйан, аныгы ньымалары пропагандалаан, [[Дьадид хамсааһына|дьадид хамсааһынын]] биир биллиилээх киһитэ буолбута<ref name=":0" />. Муһаммад-Хади Мифтахутдинович Атласов 1906 сыллаахха көҥүллэммэтэх Бүтүн Россиятааҕы III мусульманнар сийиэстэригэр кыттыбыта<ref name="khabutdinov">Хабутдинов А. Ю. [http://kitap.net.ru/atlasi4.php Концепция тюрко-татарской государственности у Хади Атласи]. // [http://ejournals.pp.net.ua/_ld/1/122_st_turk_vii_vii.pdf Studia Türkologia. Воронежский тюркологический сборник]. — Воронеж, 2008. — Вып. 7-8. С. 7-22.</ref>. Атласов сийиэскэ норуоту сырдатыыга ыҥырбыт. 1907 сылтан Арассыыйа империятын II ыҥырыылаах Судаарыстыбаннай Дума дьокутаата буолбута. Кини Самара губерниятыттан талыллыбыт. "Дума" диэн ааттаах Судаарыстыбаннай Дума мусульман дьокутааттара таһаарар хаһыаттарыгар үлэлэспитэ, ол эрээри бу хаһыат алтыс нүөмэрин кэннэ бобуллубута<ref name="alishev" />. Атласов 1906 сыллаахха «Яна низам вэ голэмаларыбыз» («Саҥа тутул уонна интеллигенциябыт») диэн кинигэни таһаартарбыта. Бу кинигэҕэ ааптар Арассыыйа империятын салалтата нуучча буобатах омуктары утары политикатын ырыппыт<ref name="alishev"/>. [[Билэ:Deputats_II_Duma_muslim_fraction.jpg|хаҥас|мини|350x350пкс|Арассыыйа империятын II ыҥырыылаах Судаарыстыбаннай Дума мусульман дьокутааттара. Тураллар: [[Маһмудов, Мустафа Хадьи Муса оҕлу|Маһмудов М.]], [[Тэфкилев, Кутлы-Муһаммад Батыргэрэй уола|Тевкелев К.]], Зейналов З., Бадамшин Г.; олороллор: Кощегулов Ш., Хасанов М., [[Усманов, Хайрулла Абдрахманович|Усманов Х]]., Атласов Х., Мусин Г.]] Ол кэнниттэн Муһаммад-Хади Мифтахутдинович Атласов научнай үлэнэн дьарыктаммыта уонна татаар омук историятыгар сыһыаннаах материаллары хомуйбута<ref>[http://memory.pvost.org/pages/atlasov.html Атласов Хади (Гадый) Мифтахутдинович] // Васильков Я. В., Сорокина М. Ю. Люди и судьбы. Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991). — СПб.: Петербургское Востоковедение, 2003.</ref>. Ону таһынан Атласов бу кэмҥэ «Йолдыз» («Сулус», Казань), «Вакыт» («Кэм», Оренбург), «Аң» («Өй»,Казань), «Шура» («Сүбэ», Оренбург), «Мәктәп» («Оскуола», Казань) уонна да атын хаһыаттарга ыстатыйалара тахсыбыттара<ref name="zagidullin" />. Муһаммад-Хади Мифтахутдинович Атласов Бастакы Аан дойду сэриитин, Олунньутааҕы уонна Алтынньытааҕы өрөбөлүүссүйэлэр кэмнэригэр Бугульмаҕа олорбут<ref name="alishev" />. Муһаммад-Хади Мифтахутдинович Атласов 1938 сыл олунньу 15 күнүгэр Казань куоракка репрессияҕа түбэһэн ытыллыбыт. 1958 сыллаахха реабилитацияламмыта<ref>[http://lists.memo.ru/d2/f348.htm#n49 Атласов Гади Мифтахутдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006073836/http://lists.memo.ru/d2/f348.htm#n49 |date=2017-10-06 }}. // [http://lists.memo.ru/ Жертвы политического террора в СССР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331114659/http://lists.memo.ru/ |date=2019-03-31 }}</ref>. == Атласова айымньылара == Атласов татаар тылынан бэчээттэнэр этэ. Бэчээттэммит кинигэлэр: * «Гыйльме хаят» («Астрономия билимэ») [1898—1903 сыллар]. * «Тарих табигый» («Айылҕа историята») (1898—1903 сыллар). * «Ахыр заман ишаны» («Ишан бүтэһик кэм») [1904—1908 сыллар]. * «Идел буе» («Поволжье») [1904—1908 сыллар]. * «Мэктэб хэм мулла» («Оскуолла уонна мулла») [1904—1908 сыллар]. * «Яна низам вэ голэмаларыбыз» («Саҥа тутул уонна интеллигенциябыт»). — Оренбург, 1906. * [http://en.booksee.org/book/637302 «Себер тарихы»] («Сибири историята»). — Казань, 1911; [http://kitap.net.ru/atlasi1.php нууччалыы тылбааһа]. * [http://kitap.net.ru/atlasi2.php «Сөен-Бикә»] («[[:ru:Сююмбике|Сүйүмбикэ]]»). — Казань, 1914. * «Казан ханлыгы» («Казан ханствота»). — Казань, 1914. == Эбии көр == * [[Дьадид хамсааһына]] == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} == Сигэлэр == * [http://dlib.rsl.ru/viewer/01003732207#?page=328 Атласов Гадый Мифтахутдинович]. // Члены Государственной думы. Второй созыв, 1907—1912 г. / cост. М. М. Боиович. — 2-е изд. — Москва: Тип. Т-ва И. Д. Сытина, 1907. * [http://lists.memo.ru/d2/f348.htm#n49 Атласов Гади Мифтахутдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006073836/http://lists.memo.ru/d2/f348.htm#n49 |date=2017-10-06 }}. // [http://lists.memo.ru/ Жертвы политического террора в СССР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331114659/http://lists.memo.ru/ |date=2019-03-31 }} * [http://museum.samgd.ru/region/pamjatnye_daty/parlamentarizm/170835/ Атласов Мухаммед-Хади Мифтахутдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006114637/http://museum.samgd.ru/region/pamjatnye_daty/parlamentarizm/170835/ |date=2016-10-06 }}. // Государственная дума Российской империи: 1906—1917. Б. Ю. Иванов, А. А. Комзолова, И. С. Ряховская. — Москва: РОССПЭН, 2008. * ''Алишев С.'' [http://protatar.narod.ru/Kitaplar/TatInt/HAtlasi.html Хади Атласи]. // «Татарские интеллектуалы: исторические портреты» / Сост. Р. М. Мухаметшин. — Казань, Магариф, 2005. * ''Загидуллин И. К.'' [http://protatar.narod.ru/Kitaplar/HadiAtlasi/SibHis.html О Хади Атласи и книге «История Сибири»]. // Атласов Х. М. История Сибири / Пер. с татар. яз. А. И. Бадюгиной. — Казань: Татарское книжное издательство, 2005. — 96 с. [[:ru:Special:BookSources/5298040799|ISBN 5-298-04079-9]]. * ''Мухаметдинова А. Х.'' [http://dspace.kpfu.ru/xmlui/bitstream/handle/net/31846/734592.pdf Хади Атласи как историк]. Автореферат диссертации на соискание учёной степени кандидата исторических наук. — Казань: Казанский государственный университет, 2003. * ''Хабутдинов А. Ю.'' [http://kitap.net.ru/atlasi4.php Концепция тюрко-татарской государственности у Хади Атласи]. // [http://ejournals.pp.net.ua/_ld/1/122_st_turk_vii_vii.pdf Studia Türkologia. Воронежский тюркологический сборник]. — Воронеж, 2008. — Вып. 7-8. С. 7-22. [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1938 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:Олунньу 15 күнүгэр өлбүттэр]] [[Категория:1876 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Атырдьах ыйын 29 күнүгэр төрөөбүттэр]] i8xhrkzt1altfy3shxfyfiroe3guq3z 0 45881 427403 400937 2026-04-22T02:22:15Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427403 wikitext text/x-wiki '''Маҥан Ордуу''', эбэтэр '''Ак Орда''' ([[Ноҕай тыла|ноҕайдыы]] ''Ак Орда'', {{Lang-kk|Ақ-Орда}}) – XIII үйэттэн XV үйэҕэ диэри [[Алтан Ордуу|Алтан Ордуу (Дьүчи Улууһун)]] арҕааҥа аҥара буолуон сөп. == Өйдөбүл == Историяны чинчийээччилэр Күөх Ордуу (Көк Орда) уонна Маҥан Ордуу (Ак Орда) диэн өйдөбүллэр [[Алтан Ордуу]] ханнык сиригэр сыһыаннаахтарын чопчу быһаара иликтэр. Бу буккуур төрүөтэ былыргы суруктарга Күөх Ордуу (Көк Орда) уонна Маҥан Ордуу (Ак Орда) диэн өйдүбүллэри буккуйуу буолар. Холобур, мусульманнар суруйбут кинигэлэригэ ([[Арааб тыла|араабтыы]], [[Перс тыла|перстыы]], [[Түүр тыллара|түүрдүү]]) Күөх Ордуу (Көк Орда), Маҥан Ордуу (Ак Орда) уонна Дьүчи Улууһа диэн өйдөбүллэр бүтүн [[Алтан Ордуу|Алтан Ордууну]] да бэлиэтииллэр, Алтан Ордуу сорох улуустарын да бэлиэтииллэр, ол иһин бу үс өйдөбүл кыраныыссатын быһаарар уустук<ref>[http://krotov.info/lib_sec/04_g/gre/grekov_01.htm Б.Д. Греков A.Ю. Якубовский Золотая орда и её падение. Академия наук СССР.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610174752/http://krotov.info/lib_sec/04_g/gre/grekov_01.htm |date=2015-06-10 }}</ref>. Нуучча былыргы суруктарыгар Күөх Ордуу (Көк Орда) диэн Алтан Ордуу илиҥҥи аҥара ааттанар, ол аата Алтан Ордуу арҕааҥы аҥара Маҥан Ордуу буолуохтаах<ref>[http://annales.info/volga/egorov/04.htm ''Егоров В. Л.'' Историческая география Золотой Орды. М.,1985.;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130621023131/http://annales.info/volga/egorov/04.htm |date=2013-06-21 }} [http://info.charm.ru/library/1983-Grigoriev.htm ''Григорьев А. П.'' Золотоордынские ханы 60-70-х гг. XIV века: Хронология правлений //«Историография и источниковедение стран Азии и Африки», вып VII. Л., 1983.;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120518233256/http://info.charm.ru/library/1983-Grigoriev.htm |date=2012-05-18 }} {{Из БСЭ|заглавие=Белая Орда|том=3}} Данную точку зрения разделяют М. Г. Сафаргалиев, Г. А. Фёдоров-Давыдов, Т. И. Султанов.</ref>. Ол аата Маҥан Ордуу диэн Сарай киин куораттаах Алтан Ордуу сүрүн чааһа буолар. 1360-с сылларга Бату аҕа ууһа быстыбытын кэнниттэн уонна Улуу Кэхтии кэмэ ([[Нуучча тыла|нууччалыы]]: ''Великая Замятня'') саҕаламмытыгар Маҥан Ордууну Күөх Ордуу хааннара, Шибан сыдьааннара баһылаабыттара. Сорох чинчийээччилэр Маҥан Ордуу Алтан Ордуу арҕааҥы аҥара буолбакка, илиҥҥи аҥара дииллэр. 1840 сыллаахха Австрия чинчийээччитэ Й. Хаммер-Пургшталь Алтан Ордуу историятын суруйбут уонна ол үлэтигэр бу версияны эппит. Кини XV үйэҕэ суруллубут ''«Мунтахаб ат-таварих-и Му‛ини»'' Му‛ин ад-Дина Натанзи диэн киһи үлэтигэр олоҕурар<ref>''Тизенгаузен В. Г.'' Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды. М., 1941.</ref>. Каһаах чинчийээччилэрэ сабаҕалыылларынан Күөх Ордуу (Көк Орда) уонна Маҥан Ордуу (Ак Орда) диэн арахсыы Алтан Ордуу илиҥҥи аҥарыгар эрэ сыһыаннаах. Бу сабаҕалааһынынан Күөх Ордуу (Көк Орда) Шибан улууһа буолар<ref>''К. Ускенбай.'' Улусы первых Джучидов. Проблема терминов Ак-Орда и Кок-Орда // Тюркологический сборник. 2005: Тюркские народы России и Великой степи.; ''Зардыхан К.'' Взгляды Л. Н. Гумилева на вопросы образования государственности у кочевых народов // Доклад на конференции в г. Казани. 29.10.2003 г.</ref>. == Сирэ == Түүр тылларыгар "ак" диэн тыл "маҥан", "үрүҥ" диэн суолталаах. Кытайдар аан дойдуну өҥүнэн көрөн араараллар этэ, ол курдук хоту – хара, илин – күөх, арҕаа – маҥан, соҕуруу – кыһыл. Маҥан Ордуу (Ак Орда) икки аҥы арахсар этэ: арҕааҥы – Хара муораттан хоту диэки сытар сирдэр, Кырыым; илиҥҥи – Поволжье уонна Хотугу Кавказ. == Эбии көр == == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} == Сигэлэр == * Белая Орда // [[:ru:Большая_советская_энциклопедия#%D0%A2%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%8C%D0%B5_%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5|Большая советская энциклопедия]] : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — <abbr>М.</abbr> : Советская энциклопедия, 1969—1978. * [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_1_of_5_(2004).pdf&page=149 Ак Орда] // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. — Т. I. — <nowiki>ISBN 9965-9389-9-7</nowiki>. == Өссө маны көр == * [[Алтан Ордуу]] * [[Күөх Ордуу]] [[Категория:Түүрдэр]] en6e2g83s81377j8y1oscmiu18dc05x 0 49718 427392 424317 2026-04-22T01:58:56Z Ojkhol 24881 /* Пуэрто-Рико бэлиэ күннэрэ */ 427392 wikitext text/x-wiki '''Пуэ́рто-Ри́ко''' ({{lang-es|Puerto Rico}} — «баай порт»), толору аата — '''Көҥүл холбоспут судаарыстыба Пуэ́рто-Ри́ко''' ({{lang-es|Estado Libre Asociado de Puerto Rico}}), эбэтэр '''Пуэ́рто-Ри́ко Холбоһуга''' ({{lang-en|Commonwealth of Puerto Rico}}) — Америка Холбоһуктаах Штааттарыттан тутулуктаах сир, «холбонуллубатах тэрээһиннээх сир» ыстаатыстаах (ол аата АХШ салайар, ол гынан баран арахсыбат сорҕото буолбатах); [[АХШ Конституцията]] бу сиргэ хааччахтаах; үрдүкү былаас АХШ Кэнгириэһигэр, ол гынан баран туспа бэйэни салайынар уорганнардаах. [[Кариб байҕала|Кариб байҕалын]] [[Бөдөҥ Антил арыылара|Бөдөҥ Антил арыыларын]] [[Пуэрто-Рико (арыы)|Пуэрто-Рико]] арыытыгар уонна кэккэ кыра арыыларга тайаан сытар. == Пуэрто-Рико бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 16]] ({{Флагификация|АХШ}} эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ * [[Ыам ыйын 30]] — Лодка буолбут кыргыы сиэртибэлэрин күнэ. Лод аэропордугар (Израиль) 1972 сыллаахха буолбут теракка 18 пуэрториканец өлбүтэ * [[От ыйын 17]] — Луис Ривьера төрөөбүт күнэ (Luis Muñoz Rivera) * [[От ыйын 25]] — Конституция күнэ * [[От ыйын 27]] — Быраас Хосе Селсо Барбоза төрөөбүт күнэ<ref>[http://guide.travel.ru/puerto_rico/entertainment/holidays/#:~:text=%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BA%20%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F%20%2D%20%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%8C%20%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%B0,%2D%20%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%8C%20%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D1%8B%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%D0%9F%D1%83%D1%8D%D1%80%D1%82%D0%BE%2D%D0%A0%D0%B8%D0%BA%D0%BE. Официальные праздники и выходные дни в Пуэрто-Рико / Travel.Ru / Страны / Пуэрто-Рико]</ref>. Хосе Селсо Барбоза (1857–1921) Пуэрто-Рико судаарыстыбаннаһын олохтообут киһи, дойду бастакы анал үөрэхтээх бырааһа, социолог, бэлиитик. * [[Сэтинньи 19]] — Арыйыы күнэ {{АХШ}} {{geo-stub}} [[Категория:АХШ]] [[Категория:Дойдулар]] j0vvvcz0luib6tlne42otky7k5dqpfc 427393 427392 2026-04-22T01:59:15Z Ojkhol 24881 /* Пуэрто-Рико бэлиэ күннэрэ */ 427393 wikitext text/x-wiki '''Пуэ́рто-Ри́ко''' ({{lang-es|Puerto Rico}} — «баай порт»), толору аата — '''Көҥүл холбоспут судаарыстыба Пуэ́рто-Ри́ко''' ({{lang-es|Estado Libre Asociado de Puerto Rico}}), эбэтэр '''Пуэ́рто-Ри́ко Холбоһуга''' ({{lang-en|Commonwealth of Puerto Rico}}) — Америка Холбоһуктаах Штааттарыттан тутулуктаах сир, «холбонуллубатах тэрээһиннээх сир» ыстаатыстаах (ол аата АХШ салайар, ол гынан баран арахсыбат сорҕото буолбатах); [[АХШ Конституцията]] бу сиргэ хааччахтаах; үрдүкү былаас АХШ Кэнгириэһигэр, ол гынан баран туспа бэйэни салайынар уорганнардаах. [[Кариб байҕала|Кариб байҕалын]] [[Бөдөҥ Антил арыылара|Бөдөҥ Антил арыыларын]] [[Пуэрто-Рико (арыы)|Пуэрто-Рико]] арыытыгар уонна кэккэ кыра арыыларга тайаан сытар. == Пуэрто-Рико бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 16]] ({{Флагификация|АХШ}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ * [[Ыам ыйын 30]] — Лодка буолбут кыргыы сиэртибэлэрин күнэ. Лод аэропордугар (Израиль) 1972 сыллаахха буолбут теракка 18 пуэрториканец өлбүтэ * [[От ыйын 17]] — Луис Ривьера төрөөбүт күнэ (Luis Muñoz Rivera) * [[От ыйын 25]] — Конституция күнэ * [[От ыйын 27]] — Быраас Хосе Селсо Барбоза төрөөбүт күнэ<ref>[http://guide.travel.ru/puerto_rico/entertainment/holidays/#:~:text=%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BA%20%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F%20%2D%20%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%8C%20%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%B0,%2D%20%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%8C%20%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D1%8B%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%D0%9F%D1%83%D1%8D%D1%80%D1%82%D0%BE%2D%D0%A0%D0%B8%D0%BA%D0%BE. Официальные праздники и выходные дни в Пуэрто-Рико / Travel.Ru / Страны / Пуэрто-Рико]</ref>. Хосе Селсо Барбоза (1857–1921) Пуэрто-Рико судаарыстыбаннаһын олохтообут киһи, дойду бастакы анал үөрэхтээх бырааһа, социолог, бэлиитик. * [[Сэтинньи 19]] — Арыйыы күнэ {{АХШ}} {{geo-stub}} [[Категория:АХШ]] [[Категория:Дойдулар]] qfh430m1aw1wejyzicx4lu61hcmpm41 0 51739 427359 426552 2026-04-21T23:30:34Z Ojkhol 24881 /* Казахстаан Өрөспүүбүлүкэтигэр бэлиэтэнэр күннэр */ 427359 wikitext text/x-wiki === Казахстаан Өрөспүүбүлүкэтигэр бэлиэтэнэр күннэр === * [[Муус устар 12]] — Билим үлэһиттэрин күнэ * [[Кулун тутар 16]] — Өрөспүүбүлүкэ гвардиятын күнэ. * [[Муус устар 25]] — Казахстан футболун күнэ<ref>{{Cite web |url=http://sport.gazeta.kz/art/?aid=23558 |title=Сегодня день казахстанского футбола! — Мяч за мячом — Наш спорт {{!}} Sport.Gazeta.kz<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2009-04-25 |archive-date=2012-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120128224122/http://sport.gazeta.kz/art/?aid=23558 |deadlink=yes }}</ref> * [[Ыам ыйын 21]] — Култуура уонна ускуустуба үлэһитин күнэ <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3373/ День работников культуры и искусства в Казахстане - 21 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — Бэлиитикэ репрессияларын уонна сут сиэртибэлэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3376/ День памяти жертв политических репрессий и голода в Казахстане - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — Судаарыстыба бэлиэлэрин күнэ ([[1992]])<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2456/ День государственных символов Республики Казахстан - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 5]] — [[Эколог күнэ]] * [[Бэс ыйын 6]] — Үп-харчы полициятын күнэ * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Полиция күнэ <ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2528/ День казахстанской полиции — 23 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. * [[Бэс ыйын 28]] — Сибээс уонна информатизация үлэһиттэрин күнэ * [[От ыйын 1]] — Домбра күнэ * [[От ыйын 2]] — [[Дипломат сулууспатын күнэ]]. * [[От ыйын 6]] — Киин куорат күнэ ([[Нур-Султан]]); * [[От ыйын 9]] — Уу хаһаайыстыбатын үлэһиттэрин күнэ * [[От ыйын 13]] — Дойду куттала суох буолуутун уорганнарын үлэһиттэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — [[Пограничник күнэ (Казахстан)|Пограничник күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Дойду былааҕын күнэ * [[Атырдьах ыйын 30]] — [[Казахстаан Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт сокуонун күнэ|Конституция күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 5]] — Казахстан Өрөспүүбүлүкэтин норуоттарын тылларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 16]] — Ийэ күнэ. * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 30]] — Суут-сокуон (юстиция) үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 6]] — Бухгалтер уонна аудитор күнэ * [[Алтынньы 25]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Сэтинньи 15]] ** [[Тенге]] күнэ. ** Бухгалтер күнэ. * [[Сэтинньи 19]] — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ * [[Ахсынньы 1]] — Казахстан бастакы бэрэсидьиэнин күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Прокуратура күнэ * [[Ахсынньы 12]] — Таможня уорганнарын үлэһиттэрин күнэ === 2024 сылга өрүүр күннэр<ref>[https://lugasoft.ru/calendar/proizvodstvennyj/kz/2024 Производственный календарь на 2024 год Казахстан]</ref>: === * [[Тохсунньу 1]] - 2 — Саҥа дьыл * [[Тохсунньу 7]] — Ороһооспо * [[Кулун тутар 8]] — Аан дойдутааҕы дьахтар күнэ * [[Кулун тутар 21]], 22, 23 — Наурыз мейрамы * [[Ыам ыйын 1]] — Казахстаан норуотун сомоҕолоһуутун күнэ ({{lang-ru|Праздник единства народа Казахстана}}) * [[Ыам ыйын 7]] — Аҕа дойду көмүскээччилэрин күнэ * [[Ыам ыйын 9]] — Кыайыы күнэ * [[От ыйын 6]] — Киин куорат күнэ * [[Атырдьах ыйын 30]] — КӨ Конституциятын күнэ * [[Ахсынньы 1]] — КӨ Бастакы Бэрэсидьиэнин күнэ (День Первого Президента РК) * [[Ахсынньы 16]] уонна 17 — Тутулуга суох буолуу күнэ === Быһаарыылар === {{Быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Казахстаан]] dz6n33emyu7m3cuurzetk186su24i6h 427386 427359 2026-04-22T00:37:01Z Ojkhol 24881 /* Казахстаан Өрөспүүбүлүкэтигэр бэлиэтэнэр күннэр */ 427386 wikitext text/x-wiki === Казахстаан Өрөспүүбүлүкэтигэр бэлиэтэнэр күннэр === * [[Муус устар 12]] — Билим үлэһиттэрин күнэ * [[Муус устар 15]] — Тапталлаахтар күннэрэ. Казаах эпоһын дьоруойдарын кытта ситимнээх * [[Кулун тутар 16]] — Өрөспүүбүлүкэ гвардиятын күнэ. * [[Муус устар 25]] — Казахстан футболун күнэ<ref>{{Cite web |url=http://sport.gazeta.kz/art/?aid=23558 |title=Сегодня день казахстанского футбола! — Мяч за мячом — Наш спорт {{!}} Sport.Gazeta.kz<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2009-04-25 |archive-date=2012-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120128224122/http://sport.gazeta.kz/art/?aid=23558 |deadlink=yes }}</ref> * [[Ыам ыйын 21]] — Култуура уонна ускуустуба үлэһитин күнэ <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3373/ День работников культуры и искусства в Казахстане - 21 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — Бэлиитикэ репрессияларын уонна сут сиэртибэлэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3376/ День памяти жертв политических репрессий и голода в Казахстане - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — Судаарыстыба бэлиэлэрин күнэ ([[1992]])<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2456/ День государственных символов Республики Казахстан - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 5]] — [[Эколог күнэ]] * [[Бэс ыйын 6]] — Үп-харчы полициятын күнэ * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Полиция күнэ <ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2528/ День казахстанской полиции — 23 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. * [[Бэс ыйын 28]] — Сибээс уонна информатизация үлэһиттэрин күнэ * [[От ыйын 1]] — Домбра күнэ * [[От ыйын 2]] — [[Дипломат сулууспатын күнэ]]. * [[От ыйын 6]] — Киин куорат күнэ ([[Нур-Султан]]); * [[От ыйын 9]] — Уу хаһаайыстыбатын үлэһиттэрин күнэ * [[От ыйын 13]] — Дойду куттала суох буолуутун уорганнарын үлэһиттэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — [[Пограничник күнэ (Казахстан)|Пограничник күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Дойду былааҕын күнэ * [[Атырдьах ыйын 30]] — [[Казахстаан Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт сокуонун күнэ|Конституция күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 5]] — Казахстан Өрөспүүбүлүкэтин норуоттарын тылларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 16]] — Ийэ күнэ. * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 30]] — Суут-сокуон (юстиция) үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 6]] — Бухгалтер уонна аудитор күнэ * [[Алтынньы 25]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Сэтинньи 15]] ** [[Тенге]] күнэ. ** Бухгалтер күнэ. * [[Сэтинньи 19]] — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ * [[Ахсынньы 1]] — Казахстан бастакы бэрэсидьиэнин күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Прокуратура күнэ * [[Ахсынньы 12]] — Таможня уорганнарын үлэһиттэрин күнэ === 2024 сылга өрүүр күннэр<ref>[https://lugasoft.ru/calendar/proizvodstvennyj/kz/2024 Производственный календарь на 2024 год Казахстан]</ref>: === * [[Тохсунньу 1]] - 2 — Саҥа дьыл * [[Тохсунньу 7]] — Ороһооспо * [[Кулун тутар 8]] — Аан дойдутааҕы дьахтар күнэ * [[Кулун тутар 21]], 22, 23 — Наурыз мейрамы * [[Ыам ыйын 1]] — Казахстаан норуотун сомоҕолоһуутун күнэ ({{lang-ru|Праздник единства народа Казахстана}}) * [[Ыам ыйын 7]] — Аҕа дойду көмүскээччилэрин күнэ * [[Ыам ыйын 9]] — Кыайыы күнэ * [[От ыйын 6]] — Киин куорат күнэ * [[Атырдьах ыйын 30]] — КӨ Конституциятын күнэ * [[Ахсынньы 1]] — КӨ Бастакы Бэрэсидьиэнин күнэ (День Первого Президента РК) * [[Ахсынньы 16]] уонна 17 — Тутулуга суох буолуу күнэ === Быһаарыылар === {{Быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Казахстаан]] qfwmqrgnui0lvxykc79xsvdi1vajvoq 0 52910 427400 427179 2026-04-22T02:05:25Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427400 wikitext text/x-wiki "Лис Никита" (langus|УК / Лис Микита) - Украина тутулуга суох буолуу кэнниттэн уһуллар элбэх партийнай мультипликационнай сериал. Сериал «лис Никита»диэн сатирическай остуоруйаларын Иван Франковскай поэматын матыыбыгар уһуллар. Кини 2005 сылтан 2007 сылга диэри "үөрэҕирии «(Проситита) бүтүн аан дойдутааҕы уопсастыбатын сакааһынан оҥоһуллубут. Хартыына бюджета 10 мөл. грн буолла. (атын чахчыларынан 6 мөл. грн). Украинскай телевидениеҕэ көрдөрүү туһунан кэпсэтии барар. [[Билэ:Нэьилиэнньэбит!дьоппуоннар|мини|250px|каадыр из мультсериала]] == Сюжет == {{spoiler}} Сериалга мындыр уонна мындыр лис Никита кэпсэнэр. Араас быһыыны- майгыны, араас кыыллары оҥорор интэриэһинэй түмүктэр тустарынан. ==Персонаж== * Лис Микита (Лис Микита) * Эһэ Веризил (Эһэ Верила) * Козел Базилий (Цапилий) * Саһыл (Саһыл) * Лев * Котлай (Китай Мурлик) * Бөрөлөр (Үйэлэр Тухары) * Куобах (Чычаас Диэкки) * Бөтүүк (Пиибэ) * Бараан (Вивцэ) * Эбисийээнэ Фрузя = = Эпизоды = = Сериал 26 серияттан 15 мүнүүтэлээх: * 1 сиэрийэ»бөрөлөр" * 2 сиэрийэ»Гектор щенок" * 3 серия «бөтүүк» * 4 сиэрийэ»эһэ" * 5 серия «колода» * 6 серия «Котлай». * 7 сиэрия «Спижня» * 8 серия " трибунал» * 9 серия «бириигэбэр» * 10 сиэрийэ «табахсыт» * 11 сиэрийэ «Бурмилов» * 12 серия «олох үгэһэ» * 13 серия " Бөрөлөөх иэдээн» * 14 серия " бараан Патриот» * 15 серия «иистэнэр тирии» * 16 серия «куобах» * 17 сиэрийэ " панаяҕа сурук» * 18 серия «козел Базилий» * 19 сиэрийэ»анды" * 20 серия «халлаантан куолас» * 21 сиэрийэ «дьячка» * 22 сиэрийэ»эбисийээнэ фрузя" * 23 серия»балыктааһын" * 24 серия «колодец» * 25 серия «күрэхтэһии» * 26 сиэрийэ " кини Улуу канцлера» =Интэриэһинэй чахчылар = =интэриэһинэй чахчылар=) * Кыыл- сүөл Хахай ыраахтааҕытыгар кыыһырсыы саҕаланнаҕына "Гриндьоллар "бөлөх ырыата" оранжевой революция гимн оранжевой революция гимн. * Эһэ итэҕэйэн, лиса Никита дэриэбинэҕэ мүөтү уоран барарын саҕана "биһигиттэн сиэттэрэн" диэн ырыа дьиэрэйэр, онно барытын кыайар кыахтанныбыт...» (биһигиттэн ньиэмэс силигилиир, ньиэмэҕэ барытын кыайабыт...) "Океан харыйа" бөлөх. * Мультсериалыгар Иван Франко «лис Никита»айымньытыгар баар бойковскай тылы тутталлар. * Муульсериалга» Океан харыйа«,» бырааттыы Гадюкиннар«,» ААББА «уонна»Гриндьоллар"курдук бөлөхтөр ырыалара бааллар. * Мультфильмҥа национальнай уонна сатирическай таҥастар туһаныллаллар. Холобур, Лиса Никита, күн гуцульскай жилеткаҕа эбэтэр түүҥҥү халпааккаҕа күн тахсар. * Мультсиал 260 мүнүүтэҕэ былааннаммыт, онтон 405 мүнүүтэни оҥорбуттар. * Киинэ музыкальнай фондатын тэрийиигэ Украина композитора Мирослав Скорик кытынна. * Бу мультсиалы оҥорорго 450 тыһыынча уруһуй туһаныллыбыта. * Мультсиалы оҥоруунан 70 анимат дьарыктанар. = = Видео===) * 5 канал "Репортаж [[http://www.youtube.com/watch?v=aCtMYpZBwwA&NR=1 Үп- харчы төннөр. http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928054935/http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= |date=2007-09-28 }}) video.oboz.ua prommon Voice/ anatonst / / and=20070928054935/libus:/ / common voice.lings / alastonsus.ligros / astonson = / 2007-09-28-28 * [[http://www.youtube.com/watch?v=s6IS754GBc4 "Лиса Никита" Трейлер] чунуобунньук өттүгэр =Статьи=====) * [[http://kinokolo.ua/articles/431 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330054032/https://kinokolo.ua/articles/431/ |date=2023-03-30 }} / Украинскай эппиэт. Prophe / anaton / anatos: / / 20070927194514/Кыым / Кыым/ 431 / Д.=2007-09-27- Лети кини 150 сылын көрсө «лис Никита»диэн анимационнай киинэ аһыллыахтаах. Ол эрээри көстүбэтэ ... (Ганж ойуурун ыстатыйата) * [[http://www.bezcenzury.com.ua/ua/archive/10412/cinema/10457.html "лис Никита" - биһиги бириэмэбит Геройа.[ Сатирическай мультсиалы Украина көрөөччүлэр көрүөхтэрэ дуо? (леса Коверзевой статьи) * [[http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash=7dcfd24a6e "лис Никита" көрөөччү күүтэр.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928191723/http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash= 7 = 2007-09-28=2007-28) бырайыагы ылааччы Владимир Кетик (ыстатыйа Елена Угрин) * [[http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} лис Никита элбэх ахсааннаах анимационнай киинэ Геройа] (киинэ тылбааһын Таҥаратыттан ыстатыйа) [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсэрыял)]] [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсерыял)]] rd76swarmh5qlq2kg8d3e2kv1fbocu5 0 56241 427350 425600 2026-04-21T16:52:49Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427350 wikitext text/x-wiki {{Олимпия оонньууларын карточката|куорат={{флаг|Италия}} [[Милан]], [[Италия]]<br>{{флаг|Италия}} [[Кортина-д'Ампеццо]]|кыттыбыт дойду ахсаана=Сотору биллиэҕэ|лого=2026 Winter Olympics logo.svg|size=250px|лого описанията=2026 кыһыҥҥы Олимпия оонньууларын логотииба|кыттааччылар ахсааннара=Сотору биллиэҕэ|мэдээллэр ахсааннара=116|аһыллыы=Олунньу 6 күнэ|аспыта=Сотору биллиэҕэ|сабыллыы=Олунньу 22 күнэ|Олимпия уота=Сотору биллиэҕэ|Олимпия андаҕара=Сотору биллиэҕэ|стадион=Сан-Сиро <small>(Аһыллыы)</small><br>Арена ди Верона <small>(Аһыллыы)</small>|слоган=Сотору биллиэҕэ}}'''2026 кыһыҥҥы Олимпия оонньулара''' ({{Lang-en|2026 Winter Olympics}}, {{Lang-fr|Jeux olympiques d'hiver de 2026}}, {{Lang-it|XXV Giochi olimpici invernali}}), сорумдьу '''XXV кыһыҥҥы Олимпия оонньуулара''' диэн 2026 сылга, олунньу 6 — 22 күннэригэр [[Милан|Милаҥҥа]] уонна [[Кортина-д'Ампеццо|Кортина-д'Ампеццоҕа]] буолар 25-с [[Кыhыҥҥы Олимпия оонньуулара|кыһыҥҥы Олимпия оонньуулара]]<ref>[https://milanocortina2026.olympics.com/en Winter Games Milano Cortina 2026]</ref><ref name=":0">[https://www.olympics.com/en/news/milan-cortina-awarded-the-olympic-winter-games-2026 Milano Cortina awarded the Olympic Winter Games 2026]</ref>. == Куорат талыыта == * {{Флаг|Швеция}} [[Сибиэссийэ]], [[Стокһольм]] — [[Оре (Сибиэссийэ)|Оре]]. Былыр [[Стокһольм]] биирдэ ([[1912 Сайыҥҥы Олимпия оонньуулара|1912]]) сайыҥҥы Олимпия оонньуларын ыыппыта. Кыһыҥҥы оонньуулар ыытыллыбатахтара. [[Оре (Сибиэссийэ)|Оре]] биир даҕаны Олимпия оонньууларын ыыппатаҕа. Сайаапка ыытыллыбыта<ref>[http://www.svt.se/sport/vintersport/nytt-beslut-oppnar-for-os-i-sverige Nytt beslut öppnar för OS i Sverige - Sport]</ref>. * {{Флаг|Италия}} [[Италия]], [[Кортина-д'Ампеццо]] — [[Милан]]. Былыр [[Кортина-д'Ампеццо]] биирдэ ([[1956 Кыhыҥҥы Олимпия оонньуулара|1956]]) кыһыҥҥы Олимпия оонньууларын ыыппыта. [[Милан]] биир даҕаны Олимпия оонньууларын ыыппатаҕа. Сайаапка ыытыллыбыта<ref>[https://sport.sky.it/olimpiadi/2018/07/24/olimpiadi-2026-torino-milano-cortina Olimpiadi 2026, Malagò: "Cortina, Milano, Torino: il 1° agosto la decisione su città candidata"]</ref>. {| class="wikitable" |+ ! colspan="3" |Куорат талыытын түмүктэрэ<ref name=":0" /> |- !Хандьыдааттар !Дойдулара !Бастакы түһүмэх |- |[[Стокһольм]] — [[Оре (Сибиэссийэ)|Оре]] |{{Флаг|Швеция}} [[Сибиэссийэ]] |34 |- |[[Кортина д'Ампеццо]] — [[Милан]] |{{Флаг|Италия}} [[Италия]] |'''47''' |} 2019 сылга, от ыйын 24 күнүгэр [[Омуктар ыккардыларынааҕы Олимпия комитета|ООК]] [[Лозанна|Лозаннатааҕы]] 134-с сессиятыгар түмүгү таһаарбыта. Кортина-д'Ампеццо — Милан холбоһоммут сайаапка ыытар буолбута<ref name=":0" />. Олимпия оонньууларын устуоруйатыгар аан бастаан икки куорат холбоһоммут сайаапката ыытар быраап ылбыта. == Оонньуулар ыытыллар сирдэрэ == Спорт оонньуулар ыытыллар сирдэрэ куораттарынан<ref>[https://milanocortina2026.olympics.com/en/games#territories Games Map]</ref>: === Милан === * «Джузеппе Меацца» ыстадыйона — аһыллыы; * «ПалаИталиа» — хэккиэй (эр дьон, финааллар); * «Медиоланум Форум» — фигурнай катание, шорт-трэк; * «Пьацца-дель-Дуомо» — мэдээл туттарыытын миэстэтэ, быһа эфирдар буолар миэстэтэ; * «Ро Фиэра Милано» — хэккиэй (дьахтар), конькобежнай спорт. === Кортина-д'Ампеццо === * «Олимпия делле Тофане» — горнолыжнай спорт; * Олимпия ыстадыйона — көрлинг; * Эудьэньо Монти аатынан Олимпия трэга — бобслэй, саннай спорт, скелетон. === Верона === * «Арена ди Верона» — сабыллыы. === Валь-ди-фиэмме === * «Дьузеппе Даль Бен» — трамплинтан ыстаныы, лыжнай двоеборье; * «Лаго ди Тезеро» — лыжнай гонка, лыжнай двоеборье. === Вальтелинна === * Ливиньо — сноуборд, фристайл; * «Стельвио» — горнолыжнай спорт, ски-альпинизм. === Разун-Альтерсельва === * «Соҕуруу Тироль-арена» — биатлон. == Спорт көрүҥнэрэ == 2026 кыһыҥҥы Олимпия оонньууларын спорт көрүҥнэрэ<ref>[https://milanocortina2026.olympics.com/en/games#territories Sports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250325224740/https://milanocortina2026.olympics.com/en/games#territories |date=2025-03-25 }}</ref>: ''Скобка турар нүөмэрдэр мэдээллэр ахсааннарын көрдөрөр.'' {{Div col}} # [[Билэ:Biathlon - Paralympic pictogram.svg|border|22px]] Биатлон (11) # Бобслэй: ## [[Билэ:Bobsleigh pictogram.svg|border|22px]] Бобслэй (4) ## [[Билэ:Skeleton pictogram.svg|border|22px]] Скелетон (3) # [[Билэ:Curling pictogram.svg|border|22px]] Көрлинг (3) # [[Билэ:Ski mountaineering pictogram.svg|border|22px]] Ски-альпинизм (3) # [[Билэ:Luge_pictogram.svg|border|22px]] Сыарҕа спорта (5) # Хааҥкылаах спорт көрүҥнэрэ: ## [[Билэ:Figure skating pictogram.svg|border|22px]] Фигурнай катание (5) ## [[Билэ:Speed skating pictogram.svg|border|22px]] Хааҥкы спорда (14) ## [[Билэ:Short track speed skating pictogram.svg|border|22px]] Шорт-трэк (9) # [[Хайыһардааһын|Хайыһар спорт көрүҥнэрэ]]: ## [[Билэ:Snowboarding pictogram.svg|border|22px]] Сноуборд (11) ## [[Билэ:Freestyle skiing pictogram.svg|border|22px]] Фристайл (15) ## [[Билэ:Alpine skiing pictogram.svg|border|22px]] Хайа хайыһар спорда (10) ## [[Билэ:Nordic combined pictogram.svg|border|22px]] Хайыһар двоеборьета (3) ## [[Билэ:Cross country skiing pictogram.svg|border|22px]] Хайыһарынан гонка (12) ## [[Билэ:Ski jumping pictogram.svg|border|22px]] Хайыһарынан ыстаныы (6) # [[Билэ:Hockey pictogram.svg|border|22px]] Хэккиэй (2) {{Div col end}}2026 кыһыҥҥы Олимпия оонньууларыгар ски-альпинизм аан бастакы кыттыыны ылар<ref>[https://www.olympics.com/ru/news/milan-kortina-2026-ski-alpinizm-novyi-olimpiiskii-vid-sporta Милан – Кортина-2026 | Ски-альпинизм – новый олимпийский вид спорта]</ref>. == Көрдөрүү == {{Div col}} * {{Флаг|Бразилия}} [[Бразилия]] — [[Grupo Globo]]<ref>[https://web.archive.org/web/20151213030204/http://www.olympic.org/news/ioc-reaches-agreement-for-broadcast-rights-in-brazil-with-grupo-globo-through-to-2032/247620 IOC reaches agreement for broadcast rights in Brazil with Grupo Globo through to 2032]</ref>; * {{Флаг|США}} [[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ]] — [[NBC]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140508042758/http://www.olympic.org/news/ioc-awards-olympic-games-broadcast-rights-to-nbcuniversal-through-to-2032/230995 IOC awards Olympic Games broadcast rights to NBCUniversal through to 2032]</ref>. {{Div col end}} == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Тас сигэлэр == * [https://milanocortina2026.olympics.com/en 2026 кыһыҥҥы Олимпия оонньууларын ситим-сирэ]; * [https://www.olympics.com/en/ Олимпия оонньууларын ситим-сирэ]. {{Олимпия оонньуулара}} [[Категория:Кыhыҥҥы Олимпия оонньуулара]] 3sws01blxwkf10xfd073zylw5verv0g 0 56313 427361 427325 2026-04-21T23:33:32Z Ojkhol 24881 /* Муус устар */ 427361 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] ef5xe1jmndt1y3dyrhs9v16fhw8dm5f 0 56314 427366 427338 2026-04-21T23:36:59Z Ojkhol 24881 /* Муус устар */ 427366 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 1q0qhn9xidv9zg59aqn6njoo5athvhr 427367 427366 2026-04-21T23:38:14Z Ojkhol 24881 /* Муус устар */ 427367 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] dwz1d3mu73lj8jybelqalxqe68lfmzv 427383 427367 2026-04-22T00:34:40Z Ojkhol 24881 /* Муус устар */ 427383 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] gh9p23bcfzc6pofw10x9p28icgm5r84 427394 427383 2026-04-22T02:00:11Z Ojkhol 24881 /* Муус устар */ 427394 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] gu46pufe3ili8086bbgedwfrhgqquy1 427398 427394 2026-04-22T02:03:52Z Ojkhol 24881 /* Муус устар */ 427398 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] a17cglwooeofi6lmr03ivv37i1rkwxs 0 56338 427380 427299 2026-04-22T00:31:34Z Ojkhol 24881 /* Муус устар */ 427380 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 4qfvkvaj7mc2re7oxp6qb2otaml1bxn 0 56362 427362 424830 2026-04-21T23:34:12Z Ojkhol 24881 427362 wikitext text/x-wiki * [[Муус устар 12]] — Ракетнай-космическай салаа үлэһиттэрин күнэ * [[Муус устар 26]] — Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн * [[Ыам ыйын 8]] — Өйдөбүнньүк уонна эйэлэһии күнэ ({{lang-uk|День пам'яті та примирення}})<ref>{{Cite web|url =http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|title =Указ президента Украины Петра Порошенко|author =|work =|date =|publisher =|deadlink =yes|archiveurl =https://web.archive.org/web/20150510025334/http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|archivedate =2015-05-10}}</ref> * [[Ыам ыйын 19]] — Бэлиитикэ репрессиятын сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Ыам ыйын 20]] — Баан үлэһиттэрин күнэ * [[Ыам ыйын 25]] — [[Киев күнэ]] * [[Бэс ыйын 6]] — Суруналыыс күнэ * [[Бэс ыйын 12]] — Фонда ырыынагын үлэһитин күнэ * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Судаарыстыбаннай сулууспа күнэ * [[Бэс ыйын 28]] — Конституция (Төрүт сокуон)күнэ * [[От ыйын 1]] — Архитектура күнэ * [[От ыйын 2]] — [[Украинаҕа Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ|Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ]]. * [[От ыйын 28]] — Русь сүрэхтэммит күнэ<ref name="Ukr">[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=668%2F2008 Текст президентского указа № 668/2008 «Про День крещения Киевской Руси»{{ref-uk}}]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Украина былааҕын күнэ|Былаах күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (ССРС-тан, [[1991]]) * [[Атырдьах ыйын 29]]: ** Украина көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн ** Шахтер күнэ * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Нотариат күнэ * [[Балаҕан ыйын 7]] — Байыаннай разведка күнэ * [[Балаҕан ыйын 9]] — Бронетанковай сэриилэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 10]] — Физкультура уонна успуорт күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Украина өрүһүйээччитин (спасатель) күнэ * [[Балаҕан ыйын 22]] — Партизан килбиэнин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 30]]  ** Бүтүн Украинатааҕы бибилэтиэкэ күнэ ** Оҕону ииттии күнэ * [[Алтынньы 8]] — Украина юриһин күнэ * [[Алтынньы 10]] — Украина стандартизация и метрология үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 14]] ** Украина көмүскээччитин күнэ ** Украина [[хаһаак]]тарын күнэ * [[Алтынньы 27]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ. Нестор Летописец төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бастаан сэтинньи 9 күнүгэр бэлиэтэнэр этэ. * [[Алтынньы 28]] — Украина фашист халабырдьыттартан босхолонуутун күнэ * [[Сэтинньи 3]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** Инженернэй сэриилэр күннэрэ * [[Сэтинньи 4]] — Тимир суол үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ * [[Сэтинньи 16]] — Араадьыйа, тэлэбиидэнньэ уонна сибээс үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Украина Сэбилэниилээх күүстэрин сержанын күнэ. * [[Сэтинньи 19]] ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ ** Гидрометеорология сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Тыа хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Дьоһун уонна көҥүл күнэ]] <!-- * {{Флагификация|Украина}} — Штурмалыыр десант сэриилэрин күнэ--> * [[Сэтинньи 30]] — Украина сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническай сэриилэрин күнэ * [[Ахсынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 5]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 7]] — Олохтоох салайыныы күнэ * [[Ахсынньы 12]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Ахсынньы 14]] — [[Чернобыль саахала|Чернобыль саахалын]] ликвидациятын кыттыылаахтарын чиэстиир күн * [[Ахсынньы 15]] — Суут үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Украина судаарыстыбаннай (буруйдааһыны) толорторуу сулууспатын үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 19]] — Адвокатура күнэ * [[Ахсынньы 22]] ** Энергетик күнэ ** Дипломатическэй сулууспа үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Украина архыыбын тэрилтэлэрин күнэ|Украинаҕа архыып тэрилтэлэрин күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Украина бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] g01r29vmsqux0rd25kiny170hsudd2c 0 56373 427373 427328 2026-04-21T23:48:09Z Ojkhol 24881 427373 wikitext text/x-wiki [[Грузия]] бэлиэ күннэрэ * [[Муус устар 9]] — Дойду сомоҕолоһуутун күнэ * [[Муус устар 14]] — Төрөөбүт тыл күнэ * [[Муус устар 30]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 6]] — Георгий Победоносец күнэ, Полиция күнэ * [[Ыам ыйын 14]] — Тамароба ([[Тамара (Грузия ыраахтааҕыта)|Тамара ыраахтааҕыны]] ахтар күн)<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1389 Тамароба в Грузии — 14 мая.]</ref> * [[Ыам ыйын 23]] — [[Симон Кананит]] Апостол күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2517/ День святого Апостола Симона Кананита в Грузии — 23 мая.]</ref> * [[Ыам ыйын 26]] — [[Грузия тутулуга суох буолуутун күнэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]]. 1918 сыллаахха бастакы өрөспүүбүлүкэ төрүттэммит күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Бэс ыйын 1]] — Нинооба * [[От ыйын 16]] — Гергетоба ([[Таҥараҕа таптал күнэ]]). Гергети сэлиэнньэҕэ баар былыргы сыаркапка ордук далааһыннаахтык бэлиэтииллэр * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Дидгороба]] (Дидгор күнэ). 1121 сыллаахха бу күн Давид IV Тутааччы баһылыктаах [[грузиннар]] уонна кинилэр союзниктара кыпчаактар Тбилиситтэн чугас Дидгори хайа анныгар мусульмааннар сэриилэрин кыайбыттар. Бу кэмтэн Грузия Көмүс үйэтэ саҕаламмыта. * [[Алтынньы 14]] — Мцхетоба (Мцхети куоракка баар Светисховели таҥара дьиэтигэр итэҕэлгэ сыһыаннаах сиэр-туом ыытыллар, дойдуга өрөбүл күн) * [[Сэтинньи 23]] — Гиоргоба (Сибэтиэй Георгий күнэ) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Грузия]] ddo7ydo3wha54qpkjkod9e240b70vdr 427385 427373 2026-04-22T00:36:30Z Ojkhol 24881 427385 wikitext text/x-wiki [[Грузия]] бэлиэ күннэрэ * [[Муус устар 9]] — Дойду сомоҕолоһуутун күнэ * [[Муус устар 14]] — Төрөөбүт тыл күнэ * [[Муус устар 15]] — Таптал күнэ * [[Муус устар 30]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 6]] — Георгий Победоносец күнэ, Полиция күнэ * [[Ыам ыйын 14]] — Тамароба ([[Тамара (Грузия ыраахтааҕыта)|Тамара ыраахтааҕыны]] ахтар күн)<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1389 Тамароба в Грузии — 14 мая.]</ref> * [[Ыам ыйын 23]] — [[Симон Кананит]] Апостол күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2517/ День святого Апостола Симона Кананита в Грузии — 23 мая.]</ref> * [[Ыам ыйын 26]] — [[Грузия тутулуга суох буолуутун күнэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]]. 1918 сыллаахха бастакы өрөспүүбүлүкэ төрүттэммит күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Бэс ыйын 1]] — Нинооба * [[От ыйын 16]] — Гергетоба ([[Таҥараҕа таптал күнэ]]). Гергети сэлиэнньэҕэ баар былыргы сыаркапка ордук далааһыннаахтык бэлиэтииллэр * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Дидгороба]] (Дидгор күнэ). 1121 сыллаахха бу күн Давид IV Тутааччы баһылыктаах [[грузиннар]] уонна кинилэр союзниктара кыпчаактар Тбилиситтэн чугас Дидгори хайа анныгар мусульмааннар сэриилэрин кыайбыттар. Бу кэмтэн Грузия Көмүс үйэтэ саҕаламмыта. * [[Алтынньы 14]] — Мцхетоба (Мцхети куоракка баар Светисховели таҥара дьиэтигэр итэҕэлгэ сыһыаннаах сиэр-туом ыытыллар, дойдуга өрөбүл күн) * [[Сэтинньи 23]] — Гиоргоба (Сибэтиэй Георгий күнэ) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Грузия]] kwxg5y5blx1o88erj9o9kl2qzkxi3c8 0 56404 427360 427326 2026-04-21T23:32:17Z Ojkhol 24881 427360 wikitext text/x-wiki [[Беларусь]] бэлиэ күннэрэ * [[Муус устар 2]] (Арассыыйаҕа эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 8]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Бэчээт күнэ (урукку аата ''Сэбиэскэй бэчээт күнэ'') * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Бэс ыйын 5]] — [[Евфросиния Полоцкая|Евфросиния Полоцкаяны]] ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 26]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://mag.relax.by/prazdnik/professional/10345871-deny-rabotnika-prokuratury-v-belarusi/ День работника прокуратуры в Беларуси 2016. 26 июня — День прокуратуры<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[От ыйын 3]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1996 с. дойдуга буолбут референдум быһаарыытынан бу күнү 1944 сыллаахха [[Минскай|Минскэй]] куорат ньиэмэс оккупааннарыттан босхоломмут күнүгэр бэлиэтиир буолбуттара (бу иннинэ бу күнү ''Минскэй күнэ'' диэн аатынан бэлиэтииллэрэ) * [[От ыйын 21]] — Зажинки (Казаан иконата 1579 сыллаахха көстүбүт күнүн илиҥҥи славяннар бэлиэтиир буолбуттар)<ref>[https://www.sb.by/articles/starinnyy-obryad-zazhinki-proveli-v-ozertse.html Старинный обряд «Зажинки» провели в Озерце]</ref> * [[От ыйын 25]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Бибилэтиэкэлэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Норуот сомоҕолоһуутун күнэ<ref>{{cite web|url = https://www.belta.by/president/view/v-belarusi-uchredili-den-narodnogo-edinstva-444876-2021/ |title = В Беларуси учредили День народного единства |lang = ru |publisher = [[БелТА]] |date = 2021-06-07 |accessdate = 2021-06-07 }}</ref> * [[Балаҕан ыйын 20]] — Таможенник күнэ<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org459/sbor7/text6442.htm Указ Президента Республики Беларусь от 20 сентября 1996 г. № 372 «Об установлении праздника — Дня таможенника»]</ref> * [[Алтынньы 6]] — Архивист күнэ * [[Алтынньы 14]] — Ийэ күнэ * [[Алтынньы 15]] — Фармацевтика уонна микробиология бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ. * [[Алтынньы 25]] — Миэлиҥсэһиттэр бырааһынньыктара * [[Сэтинньи 2]] — Дзяды. Өлбүттэри кэриэстиир күн ([[Католик Таҥара дьиэтэ|Рим католик сыаркаба]], англиканство) * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 7]] — [[Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ|Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин]] күнэ * [[Сэтинньи 19]] — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ * [[Ахсынньы 17]] — Беларусь киинэтин күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Судаарыстыбаннай уонна национальнай куттала суох буолуу үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Беларусь]] tk879rdu3kflzt2qzhnynb5o4z0enjx 0 56405 427379 427304 2026-04-21T23:52:14Z Ojkhol 24881 427379 wikitext text/x-wiki [[Соҕуруу Кэриэйэ]] (Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтин) бэлиэ күннэрэ. * [[Муус устар 5]] — [[Мас олордор күн]] * [[Муус устар 14]] — Хара күн. Икки ый ынаараа өттүгэр Валентин күнүгэр уонна биир ый ынараа өттүгэр Японияҕа бэлиэтэнэр Үрүҥ күҥҥэ бэлэх туппатах аҥардас дьон бэлиэтиир күннэрэ. * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Япония]]ҕа эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 8]] — Төрөппүт күнэ * [[Ыам ыйын 15]] — Учуутал күнэ * [[Бэс ыйын 6]] — 1950—1953 сс. Кэриэй сэриитигэр өлбүттэр күннэрэ * [[Бэс ыйын 25]] — Кэриэй сэриитэ саҕаламмыт күнэ * [[От ыйын 17]] — Конституция күнэ * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Босхолонуу күнэ (Кэриэйэ)|Босхолонуу күнэ]] * [[Алтынньы 1]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — Ил тэриллиитин күнэ * [[Алтынньы 9]] — [[Хангыль]] ([[кэриэй тыла|кэриэй]] алпабыытын) күнэ * [[Сэтинньи 11]] — Пеперо күнэ ((빼빼로), тапталга аналлаах күн. Таптаһааччылар пеперо диэн ааттанар сакалаат бэлэхтэһэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] flez4xfc1wwgorkjyz6n6vuvimdx2sn 0 56526 427388 427252 2026-04-22T00:38:18Z Ojkhol 24881 427388 wikitext text/x-wiki Кэриэйэ Народнай Дэмэкирээттии Өрөспүүбүлүкэтэ (КНДР), Чосон, Хотугу Кэриэйэ бэлиэ күннэрэ. * [[Муус устар 15]] — Күн күнэ. [[Ким Ир Сен]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Муус устар 21]] — [[Кан Пан Сок]] төрөөбүт күнэ * [[Бэс ыйын 2]] — Оҕо күнэ * [[От ыйын 27]] — [[Кэриэйэ сэриитэ|Аҕа дойдуну босхолуур сэриигэ]] Кыайыы күнэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Босхолонуу күнэ (Кэриэйэ)|Босхолонуу күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 25]] — Сонгун күнэ. Бу күн [[Ким Чен Ир]] 1960 сыллаахха оскуоланы бүтэрэн байыаннай суолга үктэммит. Сонгун диэн дойду бастаан байыаннайдары хааччыйыахтааҕын туһунан идеологията. * [[Балаҕан ыйын 9]] — [[КНДР бэлиэ күннэрэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]] (1948) * [[Алтынньы 3]] — Ил тэриллиитин күнэ * [[Алтынньы 10]] — Баартыйа төрүттэниитин күнэ * [[Сэтинньи 16]] — Ийэ күнэ * [[Ахсынньы 27]] — Конституция күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:КНДР]] d61txnzvle5tqfnfp02uh1mu5ypm5xv 0 56572 427397 423503 2026-04-22T02:02:22Z Ojkhol 24881 427397 wikitext text/x-wiki * [[Муус устар 16]] — Холокост сиэртибэлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 13]] — Айааччы күнэ (Magyar Feltalálók Napja). Альберт Сент-Дьерди диэн С битэмииҥҥэ 1941 сыллаахха патент ылбыт киһи кэриэһигэр бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 19]] — Тутулуга суох Венгрия күнэ * [[От ыйын 1]] — Чунуобунньук уонна судаарыстыба сулууспалааҕын күнэ * [[От ыйын 13]] — [[Эгер оҕуһун хаана|"Оҕус хаанын"]] бэстибээлэ<ref>[https://100dorog.ru/guide/events/4365667/ Фестиваль вина «Бычья кровь» в Эгере , События. 100 дорог] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200713135129/https://100dorog.ru/guide/events/4365667/ |date=2020-07-13 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 20]] — Венгрия судаарыстыбатын төрүттээччи Стефан I (Иштван) күнэ * [[Алтынньы 6]] — Арадка өлбүттэри ахтар күн. 1849 сыллаахха Венгрия тутулуга суох буолуутун иһин кыргыспыт 13 генералын Арад куоракка (билигин Румынияҕа киирэр) Австрия былаастара өлөртөөбүттэрэ * [[Алтынньы 23]] — Дойду күнэ (National Day) * [[Сэтинньи 7]] — Венгр уопаратын(опера) күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Венгрия]] 6oo6198c8i1mzhvl3fjjan6vges5ypw 0 56573 427412 424692 2026-04-22T02:42:44Z Ojkhol 24881 427412 wikitext text/x-wiki * [[Муус устар 16]] ({{Флагификация|Ираак Курдистаана}}) — Балисаҥҥа уонна Шейх Васаҥҥа химическэй атааканы ахтыы күнэ * [[Бэс ыйын 13]] (Курдистан) — Сулеймания куорат өлбүттэрин кэриэстиир күн. 1991 сыллаахха куурдар өрө турууларын кырыктаахтык баттааһын кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. * [[От ыйын 14]] — [[Ираакка Өрөбөлүүссүйэ күнэ|Өрөбөлүүссүйэ күнэ]] * [[От ыйын 17]] — Өрөбүлүүссүйэ күнэ ([[БААС]], [[1968]]) * [[Алтынньы 3]] — Британияттан босхолонуу күнэ (1932) * [[Ахсынньы 11]] (Ираак Курдистаана) — [[Куурд тыллара|Курд]] дьахталларын сойууһа төрүттэммит күнэ * [[Ахсынньы 17]] ({{Флагификация|Курдистаан}}, [[куурд омуктар]]) — куурд былааҕын күнэ [[Категория:Ираак]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 8xgt1tgfko8t4wxcw2i7y40105gvua6 427413 427412 2026-04-22T02:43:14Z Ojkhol 24881 427413 wikitext text/x-wiki * [[Муус устар 16]] ({{Флагификация|Ираак Курдистаана}}) — Балисаҥҥа уонна Шейх Васаҥҥа химическэй атааканы ахтыы күнэ * [[Бэс ыйын 13]] ({{Флагификация|Ираак Курдистаана}}) — Сулеймания куорат өлбүттэрин кэриэстиир күн. 1991 сыллаахха куурдар өрө турууларын кырыктаахтык баттааһын кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. * [[От ыйын 14]] — [[Ираакка Өрөбөлүүссүйэ күнэ|Өрөбөлүүссүйэ күнэ]] * [[От ыйын 17]] — Өрөбүлүүссүйэ күнэ ([[БААС]], [[1968]]) * [[Алтынньы 3]] — Британияттан босхолонуу күнэ (1932) * [[Ахсынньы 11]] (Ираак Курдистаана) — [[Куурд тыллара|Курд]] дьахталларын сойууһа төрүттэммит күнэ * [[Ахсынньы 17]] ({{Флагификация|Курдистаан}}, [[куурд омуктар]]) — куурд былааҕын күнэ [[Категория:Ираак]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 4pej5gymenelu2oqdrqszsly5wd6k0k 0 57885 427352 425810 2026-04-21T20:28:21Z Xaahax 10090 Тупсарыы 427352 wikitext text/x-wiki Сахаларга өй-санаа сайдыыта саҥаны айыыны оҥорон иһэр майгыны үөскэтэрин уонна киһи оҥорор быһыыларын кытта халбаҥнаабат тутулугун быһаарар “Буолар буолбутун кэннэ” диэн этии баар. Бу этии өй-санаа сайдыыта аһара барыыта халыйыыга тириэрдэн сыыһа-халты туттунууну үөскэтэрин быһаарар уонна киһи субу оҥорор быһыыларыттан туох уларыйыы тахсыбытыттан дьэ саҥа үөрэҕи ылынан, ол аата өйө-санаата сайдыыта үөскээн уопут ылынарын биллэрэр. Киһи тугу оҥорбутуттан туох содул тахсыбытын илэ көрөн сыаналыырын, элбэхтик боруобалаан көрөн үчүгэйин, туһалааҕын дуу, туһата суоҕун, куһаҕанын дуу, дьэ арааран билэрин биллэрэр. Киһи оҥорор быһыыларыттан үгүстүк үөскээн тахсар содул диэн тыл куһаҕан эрэ өйдөбүллээҕэ дьайарыттан сахалыы билэр дьон ураты быһыылары, саҥаны айыыны оҥорууттан тардыналлар, сэрэнэллэрэ улаатар. Содул диэн киһи оҥорор сыыһа быһыытын сабыдыала, куһаҕаҥҥа тэбиитин аата. Киһи оҥорор быһыыларын ситэ сыаналаабакка, ырыппакка, саҥаны айыыны оҥоро охсоору тиэтэйэн, ыксаан туох содул үөскүүрүн ситэ быһаарбакка эрэ оҥоро охсоруттан уонна оҥоруллубут куһаҕан быһыы кыайан төннүбэтэ, көммөтө элбэҕиттэн “Буолар буолбутун кэннэ” диэн этии үөскээн туттулла сылдьар. Киһи оҥорор быһыыларыттан содул үөскээн тахсара субу оҥоруллубут быһыылар үчүгэйдэрэ эбэтэр куһаҕаннара хойутаан, бу быһыы оҥоруллубутун кэнниттэн биирдэ биллэн кэлэрэ олоххо уустуктары, алдьатыылары үөскэтэрин “Буолар буолбутун кэннэ” диэн этии арыйан дьоҥҥо тириэрдэрин таба туһана сылдьыы эрэйиллэр. Киһи хас биирдии оҥорор быһыытын өр кэмҥэ толкуйдаан, ырытан, туох содул үөскүүрүн быһааран эрэ баран оҥоро үөрэннэҕинэ, киһилии быһыылаах киһи буолууну ситиһэр. Киһи оҥорор быһыылара сиэри таһынан барбатахтарына, тутустахтарына эрэ киһи быһыытын аһара барбакка “Буолар буолбутун кэннэ” диэн этиигэ тиийэн хаалбаттара быһаарыллар. (1,76). Тиэтэйии, ыксааһын, киһиргээһин киһи быһыыта буолбатахтар. Саҥаны, киһи билбэтин, оҥорботун оҥоро охсоору, саҥаны айыыны оҥороору сыыһа-халты туттунан баран соһуйуу, киһилии өй-санаа хойутаан киирэн иһэрин биллэрэр. Киһилии быһыы диэн дьон урут оҥорбут, билигин оҥоро сылдьар, үчүгэйгэ тириэрдэрэ биллибит, туһалааҕа быһаарыллыбыт быһыыларын оҥоруу ааттанар. Куйаас күн сөтүөлүү охсоору тиэтэйэн иһэр оҕо кытылтан умсаары, айыыны оҥороору, ыстана охсубута чычаас буолан хаалан, уу түгэҕэр охсулуннаҕына, ыарыыланнаҕына, сыыһа, атын сиринэн, дьон ыстаммат сиринэн ыстаммыппын диэн санааҕа түһүөн сөп. Бу быһыы аһара барбатаҕына, кыратык ыарыыланан баран этэҥҥэ аас-таҕына, үөрэх буолан туһалыан сөп. Аһара күүскэ ыстанан, улахан дэҥнэнии, эчэйии таҕыстаҕына, “Буолар буолбутун кэннэ” диэн этии туттуллар кэмэ тиийэн кэлэр. Оҥоруллан хаалбыт быһыы аны төттөрү барбатынан, кыайан көммөтүнэн, урукку оннугар кыайан түспэтинэн хомолтону билинэрбит эрэ хаалар. Саас муус ууллан чарааһаан эрдэҕинэ эрдэттэн этэн, дьону сэрэтэн мууска киирии кутталлаах буолла диэн үтүө санаалаах салайааччылар биллэрэ сатыыллар. Биир эмэ олус наадыйбыт, ыксаабыт киһи массыынанан өрүһү туораан иһэн ууга түстэҕинэ, “Буолар буолбутун кэннэ” диэн этиини өйдөөн кэлиэхпитин сөп. Ууга түспүт, тимирбит киһи хаттаан тыыннаах буолбатынан айыыны оҥорбутуттан хомолтобутун, кутурҕаммытын эрэ тириэрдэргэ тиийэбит. Массыына абаарыйаларыгар дэҥнэнии билигин олус элбээтэ. Ол барыта массыына куһаҕаныттан, эргэтиттэн буолбакка суоппардар сыыһа-халты туттунууларыттан, баран иһэр түргэннэрин табан сыаналаабаттарыттан, уопуттара тиийбэтиттэн тахсара элбэх. Улахан, киһи өлүүлээх абаарыйалар кэннилэриттэн, буолар буолбутун кэннэ, буруйдааҕы була, буруйу онно-манна түһэрэ, кырдьыгы таһаара сатыыбыт. Кырдьыгы таһааран сыыһабыт көһүннэҕинэ, аны оннук сыыһа туттууну, саҥаны айыыны оҥорбот туһугар кыһанан барыларыгар биллэрэбит бэчээккэ таһаарабыт, араас суол быраабылаларын суруйабыт, знактары туруорабыт, эдэрдэри маннык, куһаҕаҥҥа тириэрдибит сыыһа туттунуулары оҥорумаҥ диэн этэн үөрэтэрбит дьэ киирэр. Киһи ханнык баҕарар быһыылары оҥорор кыаҕа хаһан да хаалан хаалбат. Арай субу оҥорбут сыыһаларыттан үөрэх ылынан, оҥорор быһыыларын тупсаран, көннөрөн биэрэринэн киһилии быһыылары сайыннарыы, элбэтии ситиһиллэр. Аан маҥнай куһаҕан быһыылары улаатан иһэр оҕолор, эдэрдэр билиилэрэ, олору оҥорботторо үөрэх табатык, тиийимтиэтик баран иһэригэр тириэрдэрин сахалыы таҥара үөрэҕэ туһанар уонна төрөппүттэргэ тириэрдэр. Киһи оҥорорго санаммыт быһыыларыгар олус сэрэхтээхтик сы-һыаннаһыахтааҕын, эрдэттэн толкуйдаан, ырытан, туох содул үөскүүрүн уонна оҥоруллубут быһыы кыайан төннүбэтиттэн “Буолар буолбутун кэннэ” диэн этии үөскээбэтин ситиһиэхтээҕин биллэрэр. Бу этиини өссө чопчулаан биэрэр “Быстыбыт салҕаммат”, “Бүдүрүйбүт көммөт” диэн өс хоһоонноро бааллар. Бу өс хоһоонноро киһи хас биирдии оҥорор быһыытын олус сэрэхтээхтик оҥорорун ирдииллэр, туох содул үөскүүрүн эрдэттэн быһааран билиэхтээҕин биллэрэллэр. “Оломун билбэккэ эрэ ууга кииримэ” диэн киһи саҥа оҥорор быһыыларыгар барыларыгар сыһыаннаах этии эдэрдэри үөрэтиигэ хайаан да туттуллуо этэ. Эрдэттэн тугу эмэ оҥоруох иннинэ дириҥник ырытан, сыаналаан көрүү сыыһаны-халтыны оҥорууттан харыстыыр аналлааҕын дьоҥҥо быһааран биэрии буолар. Ханнык баҕарар саҥаны оҥорууттан, айыыттан туох содул үөскүүрэ уу түгэҕэ көстүбэтин курдук биллибэтиттэн оҥорор быһыыга эрдэттэн сэрэхтээх буолуу эрэ быыһыырын бу этии биллэрэр. Айыыны, дьон билбэттэрин, оҥорботторун оҥоруу аан маҥнай үчүгэйэ эбэтэр куһаҕана араарыллан биллибэт уратылааҕыттан ордук улахан сэрэхтээх. Төһө эмэ кэм ааспытын кэннэ, элбэхтэ боруобаланнаҕына эрэ үчүгэйэ эбэтэр куһаҕана туспа араарыллан биллэн тахсар. Туһалааҕа билиннэҕинэ үчүгэй эбит диэн сыаналыыллар, үрүҥ айыы диэн ааты иҥэрэллэр, онтон куһаҕан буолан таҕыстаҕына хара айыы диэн ааттанар, быраҕыллар, хаалар, умнуллар. Ордук туһалаах диэн ааттыыр саҥаны айыылара, атомнай уоту биэрэр станциялар куһаҕан өрүттэрэ саҥа арыллан иһэллэриттэн, киэҥ сири-дойдуну радиациянан сутуйалларыттан сорох дойдулар аккаастанан эрэллэр. Улахан тымныы түспүт сарсыардатыгар ханнык баҕарар тыас олус улаатан ыраахтан доргуйан иһиллэр. “Дьыбардаахха саҥарыма” диэн этии куһаҕан суолталаах, өйдөбүллээх тыллары улаханнык саҥара сылдьыы, оннук куһаҕан үгэс киһиэхэ бэйэтигэр, оҕолоругар үөскээн хааларынан куһаҕан майгылаахха кубулутуон сөбүттэн сэрэтии, киһини сыыһа-халты туттунарыттан эрдэттэн харыстааһын буолар. Айыы диэн сэрэхтээх, куһаҕан суолтата элбэх, “ыы” диэн ытааһын дорҕоонунан бүтүүлээх тылы үгүстүк туттуу, улаханнык, дьыбардаахха саҥарыы содула кэлэр көлүөнэлэри, эдэрдэри хаарыйан билигин араас куһаҕан быһыылары оҥоро сатааччылар элбээтилэр. Өй-санаа сайдыыта, үөрэх-билии эбиллиитэ киһиэхэ быччыҥнарын хамсатан үөрүйэх буолууга тириэрдэр буор куту үөскэппэтэхтэринэ, туһалара аҕыйаҕын сахалар олус былыргы кэмнэргэ арааран билэн өс хоһооно оҥорбуттар. “Истибиккин-көрбүккүн эрэнимэ, туппуккун эрэн” диэн өс хоһооно истии-көрүү киһиэхэ салгын кутун үөскэтэрэ улахан эрэлэ суоҕун, онтон тутуу, илиинэн үлэлээһин буор куту үөскэтэриттэн туһата улаханын уонна эрэллээҕин биллэрэр. “Туттуоҥ иннинэ толкуйдаа, кэрдиэҥ иннинэ кээмэйдээ” диэн этии киһи оҥорор быһыыларыгар, саҥаны айан олоххо киллэрэригэр быһаччы сыһыаннаах, оҥорор быһыылары эрдэттэн, оҥоруох инниттэн үчүгэйдик сыаналыыры, таба быһаарыыны ылынары эрэйэр. “Сатаабат сата баһын тардар, өйдөөбөт үөдэни хаһар” диэн өс хоһооно өй-санаа сайдыыта, дьоҥҥо киириитэ уратылардааҕын, сыыһа хайысханан баран халыйан хааллаҕына, улахан уустуктары үөскэтиэн сөбүн биллэрэр. Тылбыт үөрэхтээхтэрэ, суруйааччылар, сэбиэскэй кэмнээҕи учуонайдар “айыы буолуу” диэн этэн оҕолору үөрэтиилэрэ улахан сыыһалааҕа, эдэрдэри сыыһа-халты туттунууга, эрдэлээн өлүүгэ, бэйэлэригэр тиийиниилэригэр тириэрдэрэ чуолкай биллибитин үрдүнэн “айыы үчүгэй” диэн этэллэрин өссө да тохтото иликтэр. Ырыынак сыһыаннаһыылара олоххо киириилэриттэн олохпут төрдүттэн уларыйбытын, ол иһин өй-санаа эмиэ тосту уларыйыахтааҕын билигин таба өйдөөн олохпутугар киллэрэн туһана иликпит. Бу кэмҥэ улахан баайдар ахсааннара элбээн, салайар былааһы барытын ылбыттарын кэннэ “Баай дьадаҥыны уруурҕаабат” диэн былыргы өбүгэлэрбит этиилэрин таба өйдөөн туһаннахпытына табыллар. Улаханнык байбыт салайааччылар араас минньигэс, албыҥҥа киллэрэр этиилэрин, ону-маны эрэннэриилэрин лаппа сиидэлээн, ырытан, үлэһиттэр бэйэлэригэр туһалааҕын эрэ булан ылан туһаныа этилэр. “Буолар буолбутун кэннэ” диэн этии билигин ыытыллар быыбардарга быһаччы сыһыаннаах. Хайа эрэ тойону, улахан баайы ким эрэ “үчүгэй” диэн эппитигэр балыттаран быыбардаан, талан баран, тугу да туһалааҕы үлэһиттэргэ оҥорботун үрдүнэн кэлэр быыбарга диэри тулуйарга тиийиллэрэ хомолтону үөскэтэр. Дьон олохторугар саҥаны айыы уонна олоххо киллэрэ охсуу содуллара ыараханнык дьайаллар. Атомнай уоту биэрэр станциялар саҥаны айыыны оҥоруу чыпчаалларынан ааҕыллаллар, онтон араас абаарыйалар, саахаллар, радиациянан сутуллуу, ол саҥаны айыыбыт саҥа биллэн эрэр содулларыгар киирсэллэр. Бары саҥаны айыылар бэйэлэригэр сөп түбэһэр содуллаахтар. Бу үөскээн тахсар содуллары эрдэттэн билэн сэрэнии, харыстаныы үлэлэрин ыытыы киһилии быһыылаах дьонтон ирдэнэр көрдөбүл буолар. Өй бастаан иһэр, ону-маны саҥаны айа, айыыны оҥоро сатыыр. Төһө элбэх саҥаны айыыны оҥоробут да сайдыыны ситиһиибит түргэтиир диэн “көнө санаалаахтар” дьоҥҥо эмиэ элбэхтэр. Кинилэр киһи оҥорор быһыылара уонна саҥаны айыыны оҥоруулара икки өрүттээх, үчүгэйдээх уонна куһаҕаннаах буолан тахсалларын, олортон куһаҕана элбээн хааларын билбэттэриттэн, бэйэлэрин аһара “үчүгэй” курдук сананалларыттан итинник көнө, боростуой быһыыны кыайан быһаарбакка дьону буккуйа сылдьаллар. Айыы диэн тыл икки өрүттээх өйдөбүллээҕин тыл үөрэхтээхтэрэ суох оҥоро сатыыллара ити быһыы дакаастабылынан буолар. Сахалар таҥараларын үөрэҕэ “Таҥара сэрэҕи таптыыр” диэн үөрэтэрин тутуһуо этибит. Бу үөрэх оҕолору, эдэрдэри сэрэхтээх буолуу көрдөбүллэрин тутуһарга иитэрэ, үөрэтэрэ уонна былыр-былыргыттан “Айыы диэмэ”, “Айыыны оҥорума” диэн этиилэри туһанара өй-санаа сайдыытыгар, оҕо куттара үөскээһинигэр, сиэри тутуһарга үөрэниитигэр ордук сөп түбэһэрин туһаннахпытына табыллар.  Тугу эмэ оҥоруох инниттэн, эрдэттэн сэрэнии бары киһилии быһыылаах дьонтон ирдэнэр көрдөбүл буолар. (2,78). == Туһаныллыбыт литература. == 1. Каженкин И.И. Киһи быһыыта. – Дьокуускай: РИО ГУ РИМЦ, 2005. – 92 с. 2. Каженкин И.И. Өй уонна күүс. - Дьокуускай: Ситис, 2026. - 112 с. [[Категорияларынан көрдөөһүн]]: Өй уонна күүс. 4aaqqxtri9hezpx3ardn0sejuogol9u 0 58326 427390 2026-04-22T00:40:17Z Ojkhol 24881 Утаарыы: [[Һауайи]] 427390 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Һауайи]] 2u9jlkw5uvlkt7zyqwqvkiysowwwi90 0 58327 427399 2026-04-22T02:04:51Z Ojkhol 24881 "'''Ираак Курдистаана''' === Бэлиэ күннэрэ === * [[Муус устар 16]] — Балисаҥҥа уонна Шейх Васаҥҥа химическэй атааканы ахтыы күнэ" саҥа сирэй оҥоһулунна 427399 wikitext text/x-wiki '''Ираак Курдистаана''' === Бэлиэ күннэрэ === * [[Муус устар 16]] — Балисаҥҥа уонна Шейх Васаҥҥа химическэй атааканы ахтыы күнэ hu7hrlgg47kfwenfu74vps3o6bymthj 427401 427399 2026-04-22T02:21:35Z Ojkhol 24881 427401 wikitext text/x-wiki '''Ираак Курдистаана''' эбэтэр '''Курдистан эрэгийиэн<ref>Официальнай аата, Курдистаан уонна Ираак конституцияларыгар маннык киирэр.</ref>''' ({{Lang-kur|ھەرێمی کوردستان}}, {{Lang-ar|إقليم كردستان}}) — [[Ираак]] састаабыгар киирэр федеральный регион<ref>(Arabic: اقليم اتحادي, <small>romanized:</small> ''Iqlīm Ittiḥādī'')</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1619452?cookieSet=1|title=Развитие фактической государственности Курдистана: референдум Курдистана о независимости в сентябре 2017 года|lang=en|author=Камаран Палани, Джафар Хидир, Марк Дечесне, Эдвин Баккер|website=www.tandfonline.com|date=2019-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240108072657/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1619452?cookieSet=1|archive-date=2024-01-08|access-date=2024-01-08|url-status=live}}</ref>, киэҥ аптаныамыйалаах федерация субъега, [[Эрбиль (мухафаза)|Эрбиль]], [[Сулеймания (мухафаза)|Сулеймания]], [[Дахук (мухафаза)|Дахук]] уонна [[Халабджа (мухафаза)|Халабджа]] мухафазалары хабар<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/info/1311929|title=Иракский Курдистан. Досье|date=2017-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215003806/https://tass.ru/info/1311929|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-01-25|url-status=live}}</ref>. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Муус устар 16]] — Балисаҥҥа уонна Шейх Васаҥҥа химическэй атааканы ахтыы күнэ mm35rcsdhoxu86a0jrzyaj8lpc3xw8f 427402 427401 2026-04-22T02:22:04Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 427402 wikitext text/x-wiki '''Ираак Курдистаана''' эбэтэр '''Курдистан эрэгийиэн<ref>Официальнай аата, Курдистаан уонна Ираак конституцияларыгар маннык киирэр.</ref>''' ({{Lang-kur|ھەرێمی کوردستان}}, {{Lang-ar|إقليم كردستان}}) — [[Ираак]] састаабыгар киирэр федеральный регион<ref>(Arabic: اقليم اتحادي, <small>romanized:</small> ''Iqlīm Ittiḥādī'')</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1619452?cookieSet=1|title=Развитие фактической государственности Курдистана: референдум Курдистана о независимости в сентябре 2017 года|lang=en|author=Камаран Палани, Джафар Хидир, Марк Дечесне, Эдвин Баккер|website=www.tandfonline.com|date=2019-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240108072657/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1619452?cookieSet=1|archive-date=2024-01-08|access-date=2024-01-08|url-status=live}}</ref>, киэҥ аптаныамыйалаах федерация субъега, [[Эрбиль (мухафаза)|Эрбиль]], [[Сулеймания (мухафаза)|Сулеймания]], [[Дахук (мухафаза)|Дахук]] уонна [[Халабджа (мухафаза)|Халабджа]] мухафазалары хабар<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/info/1311929|title=Иракский Курдистан. Досье|date=2017-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215003806/https://tass.ru/info/1311929|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-01-25|url-status=live}}</ref>. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Муус устар 16]] — Балисаҥҥа уонна Шейх Васаҥҥа химическэй атааканы ахтыы күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} 61cy3ns71unun3losf112e65z1ul35d 427404 427402 2026-04-22T02:23:19Z Ojkhol 24881 427404 wikitext text/x-wiki '''Ираак Курдистаана''' эбэтэр '''Курдистан эрэгийиэн<ref>Официальнай аата, Курдистаан уонна Ираак конституцияларыгар маннык киирэр.</ref>''' ({{Lang-kur|ھەرێمی کوردستان}}, {{Lang-ar|إقليم كردستان}}) — [[Ираак]] састаабыгар киирэр федеральнай эрэгийиэн<ref>(Arabic: اقليم اتحادي, <small>romanized:</small> ''Iqlīm Ittiḥādī'')</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1619452?cookieSet=1|title=Развитие фактической государственности Курдистана: референдум Курдистана о независимости в сентябре 2017 года|lang=en|author=Камаран Палани, Джафар Хидир, Марк Дечесне, Эдвин Баккер|website=www.tandfonline.com|date=2019-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240108072657/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1619452?cookieSet=1|archive-date=2024-01-08|access-date=2024-01-08|url-status=live}}</ref>, киэҥ аптаныамыйалаах федерация субъега, [[Эрбиль (мухафаза)|Эрбиль]], [[Сулеймания (мухафаза)|Сулеймания]], [[Дахук (мухафаза)|Дахук]] уонна [[Халабджа (мухафаза)|Халабджа]] мухафазалары хабар<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/info/1311929|title=Иракский Курдистан. Досье|date=2017-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215003806/https://tass.ru/info/1311929|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-01-25|url-status=live}}</ref>. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Муус устар 16]] — Балисаҥҥа уонна Шейх Васаҥҥа химическэй атааканы ахтыы күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Ираак]] 9yzicift5mhem73cuara16e6v9knwyh 427409 427404 2026-04-22T02:35:29Z Ojkhol 24881 427409 wikitext text/x-wiki '''Ираак Курдистаана''' эбэтэр '''Курдистан эрэгийиэн<ref>Официальнай аата, Курдистаан уонна Ираак конституцияларыгар маннык киирэр.</ref>''' ({{Lang-kur|ھەرێمی کوردستان}}, {{Lang-ar|إقليم كردستان}}) — [[Ираак]] састаабыгар киирэр федеральнай эрэгийиэн<ref>(Arabic: اقليم اتحادي, <small>romanized:</small> ''Iqlīm Ittiḥādī'')</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1619452?cookieSet=1|title=Развитие фактической государственности Курдистана: референдум Курдистана о независимости в сентябре 2017 года|lang=en|author=Камаран Палани, Джафар Хидир, Марк Дечесне, Эдвин Баккер|website=www.tandfonline.com|date=2019-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240108072657/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1619452?cookieSet=1|archive-date=2024-01-08|access-date=2024-01-08|url-status=live}}</ref>, киэҥ аптаныамыйалаах федерация субъега, [[Эрбиль (мухафаза)|Эрбиль]], [[Сулеймания (мухафаза)|Сулеймания]], [[Дахук (мухафаза)|Дахук]] уонна [[Халабджа (мухафаза)|Халабджа]] мухафазалары хабар<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/info/1311929|title=Иракский Курдистан. Досье|date=2017-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215003806/https://tass.ru/info/1311929|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-01-25|url-status=live}}</ref>. Курдистан Эрэгийиэн Ираак атын сирдэриттэн экэниэмикэ өттүнэн ордук сайдыылаах. Бэйэтэ туспа аармыйалаах. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Муус устар 16]] — Балисаҥҥа уонна Шейх Васаҥҥа химическэй атааканы ахтыы күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Ираак]] tq5tyluoug3lu5sac77vv5o6kljn9sh 427410 427409 2026-04-22T02:39:50Z Ojkhol 24881 427410 wikitext text/x-wiki '''Ираак Курдистаана''' эбэтэр '''Курдистан эрэгийиэн<ref>Официальнай аата, Курдистаан уонна Ираак конституцияларыгар маннык киирэр.</ref>''' ({{Lang-kur|ھەرێمی کوردستان}}, {{Lang-ar|إقليم كردستان}}) — [[Ираак]] састаабыгар киирэр федеральнай эрэгийиэн<ref>(Arabic: اقليم اتحادي, <small>romanized:</small> ''Iqlīm Ittiḥādī'')</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1619452?cookieSet=1|title=Развитие фактической государственности Курдистана: референдум Курдистана о независимости в сентябре 2017 года|lang=en|author=Камаран Палани, Джафар Хидир, Марк Дечесне, Эдвин Баккер|website=www.tandfonline.com|date=2019-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240108072657/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1619452?cookieSet=1|archive-date=2024-01-08|access-date=2024-01-08|url-status=live}}</ref>, киэҥ аптаныамыйалаах федерация субъега, [[Эрбиль (мухафаза)|Эрбиль]], [[Сулеймания (мухафаза)|Сулеймания]], [[Дахук (мухафаза)|Дахук]] уонна [[Халабджа (мухафаза)|Халабджа]] мухафазалары хабар<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/info/1311929|title=Иракский Курдистан. Досье|date=2017-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215003806/https://tass.ru/info/1311929|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-01-25|url-status=live}}</ref>. Курдистан Эрэгийиэн Ираак атын сирдэриттэн экэниэмикэ өттүнэн ордук бигэ туруктаах уонна сайдыылаах. Бэйэтэ туспа бырабыыталыстыбалаах, түмэннээх, аармыйалаах. Конституциятыгар "Ираак былаастара федерализм тосхоллорун тутуһалларын эрэ тухары Курдистаан Ираак сорҕото буолар" диэн сурулла сылдьар. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Муус устар 16]] — Балисаҥҥа уонна Шейх Васаҥҥа химическэй атааканы ахтыы күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Ираак]] kor6ouf5lgzo429nnzuvkxjh5jtbcos 427414 427410 2026-04-22T02:43:30Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 427414 wikitext text/x-wiki '''Ираак Курдистаана''' эбэтэр '''Курдистан эрэгийиэн<ref>Официальнай аата, Курдистаан уонна Ираак конституцияларыгар маннык киирэр.</ref>''' ({{Lang-kur|ھەرێمی کوردستان}}, {{Lang-ar|إقليم كردستان}}) — [[Ираак]] састаабыгар киирэр федеральнай эрэгийиэн<ref>(Arabic: اقليم اتحادي, <small>romanized:</small> ''Iqlīm Ittiḥādī'')</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1619452?cookieSet=1|title=Развитие фактической государственности Курдистана: референдум Курдистана о независимости в сентябре 2017 года|lang=en|author=Камаран Палани, Джафар Хидир, Марк Дечесне, Эдвин Баккер|website=www.tandfonline.com|date=2019-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240108072657/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1619452?cookieSet=1|archive-date=2024-01-08|access-date=2024-01-08|url-status=live}}</ref>, киэҥ аптаныамыйалаах федерация субъега, [[Эрбиль (мухафаза)|Эрбиль]], [[Сулеймания (мухафаза)|Сулеймания]], [[Дахук (мухафаза)|Дахук]] уонна [[Халабджа (мухафаза)|Халабджа]] мухафазалары хабар<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/info/1311929|title=Иракский Курдистан. Досье|date=2017-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215003806/https://tass.ru/info/1311929|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-01-25|url-status=live}}</ref>. Курдистан Эрэгийиэн Ираак атын сирдэриттэн экэниэмикэ өттүнэн ордук бигэ туруктаах уонна сайдыылаах. Бэйэтэ туспа бырабыыталыстыбалаах, түмэннээх, аармыйалаах. Конституциятыгар "Ираак былаастара федерализм тосхоллорун тутуһалларын эрэ тухары Курдистаан Ираак сорҕото буолар" диэн сурулла сылдьар. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Муус устар 16]] — Балисаҥҥа уонна Шейх Васаҥҥа химическэй атааканы ахтыы күнэ * [[Бэс ыйын 13]] — Сулеймания куорат өлбүттэрин кэриэстиир күн. 1991 сыллаахха куурдар өрө турууларын кырыктаахтык баттааһын кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Ираак]] pqxnemoifzstckt3qa9zba1twlnddg1 427415 427414 2026-04-22T02:51:05Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 427415 wikitext text/x-wiki '''Ираак Курдистаана''' эбэтэр '''Курдистан эрэгийиэн<ref>Официальнай аата, Курдистаан уонна Ираак конституцияларыгар маннык киирэр.</ref>''' ({{Lang-kur|ھەرێمی کوردستان}}, {{Lang-ar|إقليم كردستان}}) — [[Ираак]] састаабыгар киирэр федеральнай эрэгийиэн<ref>(Arabic: اقليم اتحادي, <small>romanized:</small> ''Iqlīm Ittiḥādī'')</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1619452?cookieSet=1|title=Развитие фактической государственности Курдистана: референдум Курдистана о независимости в сентябре 2017 года|lang=en|author=Камаран Палани, Джафар Хидир, Марк Дечесне, Эдвин Баккер|website=www.tandfonline.com|date=2019-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240108072657/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1619452?cookieSet=1|archive-date=2024-01-08|access-date=2024-01-08|url-status=live}}</ref>, киэҥ аптаныамыйалаах федерация субъега, [[Эрбиль (мухафаза)|Эрбиль]], [[Сулеймания (мухафаза)|Сулеймания]], [[Дахук (мухафаза)|Дахук]] уонна [[Халабджа (мухафаза)|Халабджа]] мухафазалары хабар<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/info/1311929|title=Иракский Курдистан. Досье|date=2017-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215003806/https://tass.ru/info/1311929|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-01-25|url-status=live}}</ref>. Курдистан Эрэгийиэн Ираак атын сирдэриттэн экэниэмикэ өттүнэн ордук бигэ туруктаах уонна сайдыылаах. Бэйэтэ туспа бырабыыталыстыбалаах, түмэннээх, аармыйалаах. Конституциятыгар "Ираак былаастара федерализм тосхоллорун тутуһалларын эрэ тухары Курдистаан Ираак сорҕото буолар" диэн сурулла сылдьар. === Бэлиэ күннэрэ === * Кулун тутар 21 — Навруз. * [[Муус устар 16]] — Балисаҥҥа уонна Шейх Васаҥҥа химическэй атааканы ахтыы күнэ * [[Бэс ыйын 13]] — Сулеймания куорат өлбүттэрин кэриэстиир күн. 1991 сыллаахха куурдар өрө турууларын кырыктаахтык баттааһын кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Официальнай халандаарга барыта 60 бырааһынньык уонна бэлиэ күн киирэр; мусульмаан бырааһынньыктарын тэҥэ Ассирия бэлиэ күннэрэ (Ассирия Саҥа Дьыла — муус устар 1 күнэ уонна Ороһооспо); езидтэр бэлиэ күннэрэ («езид күннэрэ» алтынньы 6—13) уонна аан дойдутааҕы күннэр (тохсунньу 1, кулун тутар 8, ыам ыйын 1) бэлиэтэнэллэр. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Ираак]] 721p6rtdb14m34gabxqt2fimonc4hcn 427416 427415 2026-04-22T02:51:42Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 427416 wikitext text/x-wiki '''Ираак Курдистаана''' эбэтэр '''Курдистан эрэгийиэн<ref>Официальнай аата, Курдистаан уонна Ираак конституцияларыгар маннык киирэр.</ref>''' ({{Lang-kur|ھەرێمی کوردستان}}, {{Lang-ar|إقليم كردستان}}) — [[Ираак]] састаабыгар киирэр федеральнай эрэгийиэн<ref>(Arabic: اقليم اتحادي, <small>romanized:</small> ''Iqlīm Ittiḥādī'')</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1619452?cookieSet=1|title=Развитие фактической государственности Курдистана: референдум Курдистана о независимости в сентябре 2017 года|lang=en|author=Камаран Палани, Джафар Хидир, Марк Дечесне, Эдвин Баккер|website=www.tandfonline.com|date=2019-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240108072657/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1619452?cookieSet=1|archive-date=2024-01-08|access-date=2024-01-08|url-status=live}}</ref>, киэҥ аптаныамыйалаах федерация субъега, [[Эрбиль (мухафаза)|Эрбиль]], [[Сулеймания (мухафаза)|Сулеймания]], [[Дахук (мухафаза)|Дахук]] уонна [[Халабджа (мухафаза)|Халабджа]] мухафазалары хабар<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/info/1311929|title=Иракский Курдистан. Досье|date=2017-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215003806/https://tass.ru/info/1311929|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-01-25|url-status=live}}</ref>. Курдистан Эрэгийиэн Ираак атын сирдэриттэн экэниэмикэ өттүнэн ордук бигэ туруктаах уонна сайдыылаах. Бэйэтэ туспа бырабыыталыстыбалаах, түмэннээх, аармыйалаах. Конституциятыгар "Ираак былаастара федерализм тосхоллорун тутуһалларын эрэ тухары Курдистаан Ираак сорҕото буолар" диэн сурулла сылдьар. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Кулун тутар 21]] — Навруз. * [[Муус устар 16]] — Балисаҥҥа уонна Шейх Васаҥҥа химическэй атааканы ахтыы күнэ * [[Бэс ыйын 13]] — Сулеймания куорат өлбүттэрин кэриэстиир күн. 1991 сыллаахха куурдар өрө турууларын кырыктаахтык баттааһын кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Официальнай халандаарга барыта 60 бырааһынньык уонна бэлиэ күн киирэр; мусульмаан бырааһынньыктарын тэҥэ Ассирия бэлиэ күннэрэ (Ассирия Саҥа Дьыла — муус устар 1 күнэ уонна Ороһооспо); езидтэр бэлиэ күннэрэ («езид күннэрэ» алтынньы 6—13) уонна аан дойдутааҕы күннэр (тохсунньу 1, кулун тутар 8, ыам ыйын 1) бэлиэтэнэллэр. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Ираак]] gin4xv4zob14xkb6u7ttguydwypdkpa 10 58328 427417 2026-04-22T05:12:45Z Ojkhol 24881 "[[Куурд тыла|курд.]]&nbsp;{{lang-kur2|{{{1}}}}}<noinclude> :[[Араабтыы сурук-бичик|Арааб алпаабытынан]] суруллубут куурд тылынан ([[Ираак]] официальнай тыла түөлбэ тылын чопчулааһына суох).{{doc|Lang/doc}}[[Категория:Халыыптар lang-x|ckb]]</noinclude>" саҥа сирэй оҥоһулунна 427417 wikitext text/x-wiki [[Куурд тыла|курд.]]&nbsp;{{lang-kur2|{{{1}}}}}<noinclude> :[[Араабтыы сурук-бичик|Арааб алпаабытынан]] суруллубут куурд тылынан ([[Ираак]] официальнай тыла түөлбэ тылын чопчулааһына суох).{{doc|Lang/doc}}[[Категория:Халыыптар lang-x|ckb]]</noinclude> 1o4wos2vwps97gao6h111tmc5nokqeb 10 58329 427418 2026-04-22T05:13:33Z Ojkhol 24881 "<span lang="ckb" dir="rtl" style="font-size: 110%; line-height: 1em;">{{{1}}}</span><noinclude>{{doc|Lang/doc}}</noinclude>" саҥа сирэй оҥоһулунна 427418 wikitext text/x-wiki <span lang="ckb" dir="rtl" style="font-size: 110%; line-height: 1em;">{{{1}}}</span><noinclude>{{doc|Lang/doc}}</noinclude> k4klcwjekzlyh3spuy5hsgjh1um06ns 0 58330 427420 2026-04-22T05:23:41Z Ojkhol 24881 "Мухаафаза ({{lang-ru|Муха́фаза}}, {{lang-ar|محافظة}} ''мухе́фада'', элб. ахс. {{lang-ar|محافظات}} ''мухефада́т'', туруору тылбаастаатахха «шефство», {{lang-ar|حافظ}} ''хе́фад'' — ''кэтээ, көр-харай, харабыллаа'') — хас да арааб судаарыстыбаларыгар дьаһалта биирдэмэ<ref name="geo">{..." саҥа сирэй оҥоһулунна 427420 wikitext text/x-wiki Мухаафаза ({{lang-ru|Муха́фаза}}, {{lang-ar|محافظة}} ''мухе́фада'', элб. ахс. {{lang-ar|محافظات}} ''мухефада́т'', туруору тылбаастаатахха «шефство», {{lang-ar|حافظ}} ''хе́фад'' — ''кэтээ, көр-харай, харабыллаа'') — хас да арааб судаарыстыбаларыгар дьаһалта биирдэмэ<ref name="geo">{{Кинигэ:Географический энциклопедический словарь|194|Мухафаза|Понятия и термины}}</ref> — [[Бахрейн]], [[Эгиипэт]], [[Иордания]], [[Ираак]], [[Йемен]], [[Кувейт]], [[Ливаан]], [[Сиирийэ]] уонна [[Омаан]]. Бу дойдуларга бастакы таһымнаах (саамай бөдөҥ) биирдэм, арай [[Сауд Аравията|Сауд Аравиятыгар]] провинция аннынааҕы иккис таһымнаах биирдэм. нууччалыы сороҕор уобалас диэн тылбаастыыллар. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Административные единицы}} {{Внешние ссылки}} [[Категория:Мухаафазалар|*]] pg03yyy1yfidxse1alm4djfp0sb0555 427421 427420 2026-04-22T05:24:14Z Ojkhol 24881 /* Быһаарыылар */ 427421 wikitext text/x-wiki Мухаафаза ({{lang-ru|Муха́фаза}}, {{lang-ar|محافظة}} ''мухе́фада'', элб. ахс. {{lang-ar|محافظات}} ''мухефада́т'', туруору тылбаастаатахха «шефство», {{lang-ar|حافظ}} ''хе́фад'' — ''кэтээ, көр-харай, харабыллаа'') — хас да арааб судаарыстыбаларыгар дьаһалта биирдэмэ<ref name="geo">{{Кинигэ:Географический энциклопедический словарь|194|Мухафаза|Понятия и термины}}</ref> — [[Бахрейн]], [[Эгиипэт]], [[Иордания]], [[Ираак]], [[Йемен]], [[Кувейт]], [[Ливаан]], [[Сиирийэ]] уонна [[Омаан]]. Бу дойдуларга бастакы таһымнаах (саамай бөдөҥ) биирдэм, арай [[Сауд Аравията|Сауд Аравиятыгар]] провинция аннынааҕы иккис таһымнаах биирдэм. нууччалыы сороҕор уобалас диэн тылбаастыыллар. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Дьаһалта биирдэмнэрэ}} [[Категория:Мухаафазалар|*]] azdb88pxyxlvs2cvumxxy7gb1ogb761 427423 427421 2026-04-22T05:26:58Z Ojkhol 24881 427423 wikitext text/x-wiki Мухаафаза ({{lang-ru|Муха́фаза}}, {{lang-ar|محافظة}} ''мухе́фада'', элб. ахс. {{lang-ar|محافظات}} ''мухефада́т'', туруору тылбаастаатахха «шефство», {{lang-ar|حافظ}} ''хе́фад'' — ''кэтээ, көр-харай, харабыллаа'') — хас да арааб судаарыстыбаларыгар дьаһалта биирдэмэ<ref name="geo">{{Кинигэ:Географический энциклопедический словарь|194|Мухафаза|Понятия и термины}}</ref> — [[Бахрейн]], [[Эгиипэт]], [[Иордания]], [[Ираак]], [[Йемен]], [[Кувейт]], [[Ливаан]], [[Сиирийэ]] уонна [[Омаан]]. Бу дойдуларга бастакы таһымнаах (саамай бөдөҥ) биирдэм, арай [[Сауд Аравията|Сауд Аравиятыгар]] провинция аннынааҕы иккис таһымнаах биирдэм. Нууччалыы суруйууларга сороҕор уобалас диэн тылбаастыыллар. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Дьаһалта биирдэмнэрэ}} [[Категория:Мухаафазалар|*]] 3uiamwdcn4zdtc70qquy405uuo7i38s 10 58331 427422 2026-04-22T05:25:24Z Ojkhol 24881 "{{книга |автор = |часть = {{{часть|{{{2|}}}}}} |заглавие = Географический энциклопедический словарь: {{#switch:{{{3|}}} |=географические названия |3=географические названия |термины=понятия и термины}} |ответственный = {{#switch:{{{3|}}} |=Гл.&nbsp;ред. {{s|Трёш..." саҥа сирэй оҥоһулунна 427422 wikitext text/x-wiki {{книга |автор = |часть = {{{часть|{{{2|}}}}}} |заглавие = Географический энциклопедический словарь: {{#switch:{{{3|}}} |=географические названия |3=географические названия |термины=понятия и термины}} |ответственный = {{#switch:{{{3|}}} |=Гл.&nbsp;ред. {{s|[[Трёшников, Алексей Фёдорович|А. Ф. Трёшников]]}} |3=Гл.&nbsp;ред. {{s|[[Котляков, Владимир Михайлович|В. М. Котляков]]}} |термины=Гл.&nbsp;ред. {{s|[[Трёшников, Алексей Фёдорович|А. Ф. Трёшников]]}}}} |издание = {{#switch:{{{3|}}} |=2-е изд., доп |3=3-е изд., доп |термины=}} |место = М. |издательство = {{#switch:{{{3|}}} |=[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Советская энциклопедия]] |3=[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Большая российская энциклопедия]] |термины=[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Советская энциклопедия]]}} |год = {{#switch:{{{3|}}} |=1989 |3=2003 |термины=1988}} |страницы = {{{страницы|{{{с|{{{1|}}}}}}}}} |страниц = {{#switch:{{{3|}}} |=592 |3=903 |термины=432}} |isbn = {{#switch:{{{3|}}} |=5-85270-057-6 |3=5-85270-216-1 |термины=}} |тираж = {{#switch:{{{3|}}} |=210000 |3=5000 |термины=100000}} |ref = {{{ref|}}} }}<noinclude>{{doc}}</noinclude> 9m0c08km2rk4p3jtuc4wgm114001k8x