Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 10 1937 427457 352560 2026-04-23T14:37:09Z ~2026-24882-47 28887 /* Өлбүттэр */ 427457 wikitext text/x-wiki Бүгүн [[Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнэ]] ([[ЮНЕСКО]], [[1995]]) * [[1836]] — сыллаахха [[Пушкин Александр Сергеевич|А. С. Пушкин]] тэрийбит «Современник» сурунаалын бастакы нүөмэрэ тахсыбыт. * [[1928]] — [[Саха суругун-бичигин Кэмитиэтэ (ЯЦИК)|Саха суругун-бичигин Кэмитиэтэ]] ЯЦИК Президиумун иһинэн тэриллибит. [[Былатыан Ойуунускай|П. А. Ойуунускай]] бэрэстээтэлинэн анаммыт, чилиэннэринэн [[Барахов Исидор Никифорович|И. Н. Барахов]], [[Күндэ|А. А. Иванов]], [[Донской Семен Николаевич (иккис)|С. Н. Донской-2]], уонна [[Гаврилов Кузьма Осипович|К. О. Гаврилов]] буолбуттар. Хамыыһыйа (кэмитиэт) түүр алфавитын кытта дьүөрэлэһиини ситиһиэхтээх, орфографияны быһаарыахтаах уонна биэс сыллаах саҥа сурукка-бичиккэ киирии бырагыраамматын оҥоруохтаах эбит. * [[1931]] — Саха АССР Совнаркома "Өлүөнэттэн Бүлүүгэ диэри суол тутарга" диэн уураах [[Бүлүү (суол)|ылбыта]]. 1936 сыллаахха Дьокуускайтан Бүлүү куоратыгар диэри аан бастакы массыынаннан тургутар айан буолбута биллэр. * [[1992]] — [[Чурапчы улууһа|Чурапчы]]га [[Бахсы нэһилиэгэ]] сөргүтүллүбүт. Улуус хоту өттүгэр сытар, [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алданы]] кытта быысаһар. Бу нэһилиэктэн 4 биллиилээх дыраама артыыһа төрүттээх, онтон иккитэ - норуодунай сыбаанньалаах. * [[1995]] — [[ЮНЕСКО]] [[Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнэ|Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнүн]] олохтообут. == Төрөөбүттэр == * [[1960]] — [[Христофорова-Сидельникова Матрёна Иннокентьевна]] — П. А. Ойуунускай аатынан [[Саха тыйаатыра|Саха тыйаатырын]] артыыһа. * 1977 — Чурапчы улууһун [[Алаҕар нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)|Алаҕар]] нэһилиэгэр [[Ырыа Саарын (ырыаһыт)|Александр Дьячковскай — Ырыа Саарын]], ырыаһыт, Олоҥхо тыйаатырын артыыһа. == Өлбүттэр == * [[1616]] — [[Уиллиам Шэкспир|Вильям Шекспир]]. * [[1616]] — [[Мигел де Сервантес|Мигел де Сервантес]]. * [[1997]] — [[Кириэс Халдьаайы]]ттан төрүттээх балет артыыһа [[Мөкүрдээнэп Лаврентий Иннокентьевич|Лаврентий Мөкүрдээнэп]] өлбүт. * [[1999]] — туруу үлэһит, Үлэ Кыһыл знамята уордьаны [[1957]] сыллаахха холкуоска бэрэссэдээтэллии сылдьан ылбыт, Байаҕантай улууһун Эһэ нэһилиэгиттэн төрүттээх [[Ефимов Николай Ефимович|Николай Ефимов]]. * [[2007]] — Арассыыйа бастакы бэрэсидьиэнэ [[Ельцин Борис Николаевич|Борис Ельцин]]. [[Категория:Халыыптар:Туох буолбута күнүнэн]] cw4ix1o0w2e2cn08j369u32a9fafu8h 0 3459 427509 427381 2026-04-23T23:24:29Z Ojkhol 24881 /* Британия бэлиэ күннэрэ */ 427509 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = Улуу Британия уонна Хотугу Ирландия Холбоhуктаах Хоруоллуга |common_name = the United Kingdom |image_flag = Flag of the United Kingdom.svg |image_coat = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg |symbol_type = Royal coat of arms |image_map = Location UK EU Europe.png |map_caption = {{map_caption |countryprefix=the |region=on the [[Europe|European continent]] |subregion=the [[European Union]] |location_color=dark green | subregion_color=light green |region_color=dark grey |legend=}} |national_motto = {{lang|fr|''"[[Dieu et mon droit]]"''}}{{Ref|2}}{{spaces|2}}<small>([[French language|French]]) <br />"God and my right"</small> |national_anthem = "[[God Save the King]]"<center><br /><br>[[File:United States Navy Band - God Save the King.oga]] |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |regional_languages = [[Уэльс тыла|Уэльстыы]], [[Айр тыла|Айрдыы]], [[Ольстер Скоттара (тыл)|Ольстер скоттуу]], [[Скот тыла|Скоттуу]], [[Скотт гэллыы]], [[Корн тыла|Корннуу]] |ethnic_groups = 87.1% [[Үрүҥ дьон|Үрүҥнэр]],<br />2.3% [[Британия азиаттара|Соҕуруу азиаттар]], 3.0% [[Британия хара дьоно|Харалар]], 2.0% [[Британия бааhынайдара|Бааhынайдар]], 0.9% [[Британия илин азиаттара|Илин азиаттар]] уонна да атыттар<ref>[https://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls 2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom] Office for National Statistics</ref> |ethnic_groups_year = [[United Kingdom Census 2011|2011]] |demonym = Британнар |capital = [[Лондон]] |latd = 51 |latm = 30 |latNS = N |longd = 0 |longm = 7 |longEW = W |largest_city = [[Лондон]] |government_type = [[Парламент системата]] уонна [[Конституция монархията]] |leader_title1 = [[Монархия|Монарх]] |leader_name1 = [[Карл III]] |leader_title2 = [[Премьер-министр]] |leader_name2 = Keir Starmer |sovereignty_type = [[History of the United Kingdom|Formation]] |legislature = [[Холбоhуктаах Хоруоллук парламена|Парламент]] |upper_house = [[Лордар дьиэлэрэ]] |lower_house = [[Холбоhуктаах Хоруоллук түөлбэлэрин дьиэтэ|Түөлбэлэр дьиэлэрэ]] |sovereignty_note = |established_event1 = [[Acts of Union 1707|Acts of Union]] |established_date1 = Ыам ыйын 1 к. 1707 |established_event2 = [[Act of Union 1800|Act of Union]] |established_date2 = Тохсунньу 1 к. 1801 |established_event3 = [[Anglo-Irish Treaty]] |established_date3 = Муус устар 12 к. 1922 |accessionEUdate = Тохсунньу 1 к. 1973 |EUseats = 78 |area_rank = 79th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 244820 |area_sq_mi = 94526 |percent_water = 1.34 |population_estimate_year = 2016 |population_estimate = 65,102,385<ref> {{Cite web | url = https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates | title = Population estimates | publisher= [[Office for National Statistics]] U.K }} </ref> |population_estimate_rank = 22 |population_census = 63,258,918<ref>{{Cite web | url = http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html | title = 2011 UK censuses"| publisher= Office for National Statistics.|date=2012-12-17}}</ref> |population_census_year = 2011 |population_density_km2 = 271 |population_density_sq_mi = 701 |population_density_rank = 50 |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP = US$2.270 [[1000000000000 (number)|trillion]] |GDP_PPP_rank = 6th |GDP_PPP_per_capita = US$37,328 |GDP_PPP_per_capita_rank = 13th |GDP_nominal = $2.772 [[1000000000000 (number)|trillion]] |GDP_nominal_rank = 5th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = US$45,845 |GDP_nominal_per_capita_rank = 9th |HDI_year = 2005 |HDI = {{increase}} 0.946 |HDI_rank = 16th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 32.4<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html CIA World Factbook][Gini rankings]</ref> |Gini_year = 2012 |currency = [[Фунт стерлинг|Pound sterling]] (£) ¹ |currency_code = GBP |country_code = GBR |time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = [[British Summer Time|BST]] |utc_offset_DST = +1 |cctld = [[.uk]] {{Ref|7}} |calling_code = 44 |footnotes = [[United Kingdom#Footnotes|Footnotes]]}} '''Улуу Британия уонна Хотугу Ирландия Холбоhуктаах Хоруоллуга''' (''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'') диэн хотугулуу-арҕаа [[Европа]] дойдута. Британия арыыларыгар баар. [[Атлантика|Атлантика далайын]] кытылыгар Европа арҕаа өттүгэр сытар. Сомоҕо хоруоллук 1707 сыллаахха [[Шотландия]] уонна Англия хоруоллуктара холбоһууларын түмүгэр олохтоммута; ол эрээри, мантан эрдэ 1603 сыллаахха, Шотландии хоруола Яков VI Англия уонна Ирландия бөрөстүөллэрин утумнаабыта (Яков I). 1800 сыллаахха Улуу Британия Хоруоллуга уонна Ирландия Хоруоллуга холбоһон, Улуу Британия уонна Ирландия холбоһуктаах хоруоллуктара буолбуттара. 1922 сыллаахха Ирландия көҥүл дойдута арахсыаҕыттан Холбоһуктаах Улуу Британия уонна Хотугу Ирландия хоруоллуктара диэн ааттаммыта. Улуу Британия — Европа бөдөҥ дойдуларыттан биирдэстэрэ, 1952 сыллаахтан ядернай сэрии сэптээх дойдулар ахсааннарыгар киирэр (1968 сыллаахха ядернай сэрии сэбин тарҕаппат туһунан дуогабарга билиниллибитэ), ХНТ Куттал суох буолуутун куруук баар чилиэнэ, урукку Британия империятын метрополията (киинэ); британия ыраахтааҕыта 15 тутулуга суох судаарыстыба уонна Содружество баһылыгынан билиниллэр. Ааҥыл тыла элбэх дойдуга иккис тыл быһыытынан тарҕанна, интэриниэккэ уонна да атын ситимнэргэ баһылыыр оруолу оонньуур. Улуу Британия экэниэмикэтэ — аан дойдуга тохсус миэстэни ылар; дойду байыаннай бүддьүөтэ — аан дойдуга үрдүктэртэн биирдэстэрэ. Салайыытын тутула — парламеннаах монархия. Судаарыстыбатын тутула — квази-унитарнай судаарыстыба, XX үйэ бүтэһигиттэн судаарыстыбаҕа киирэр түөрт дойдуттан үһэ (Шотландия, Хотугу Ирландия, Уэльс) хааччахтаах автономия бырааптаахтар. Киин куората — Лондон, Европа бөдөҥ куораттарыттан биирдэстэрэ, аан дойду үбүн-экэниэмикэтин кииннэриттэн биирдэстэрэ. Официал тыллара: дойдуга — ааҥыл тыла; ону таһынан Уэльска валлийскай; Шотландияҕа гэльскай (шотландия кельтарын тыллара) уонна скотс (шотландия ниэмэстэрин тыла); Корнуоллга (Англия) - корнскай; Хотугу Ирландияҕа - ирландскай. == Дьоно сэргэтэ == Биэрэпис (Census in the United Kingdom) хас уон сыл аайы буолар http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604093106/http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp |date=2011-06-04 }} 2011 сыллааҕы биэрэпис түмүгүнэн Улуу Британия олохтоохторун ахсаана 63181775 буолбута<ref name=":0">[https://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html 2011 Census, Population and Household Estimates for the United Kingdom]: [https://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-270247 Release]</ref>. Бу көрдөрүүтүнэн Европа Сойууһугар 3-с миэстэлээх, Наассыйалар Содружестволарыгар — 5-суонна аан дойдуга — 21-с. == Устуоруйаттан == 1917 — Аан дойду бастакы сэриитин кэмигэр Улуу Британия хоруола Георг V бэйэтин кэргэттэрин ааттарыттан ниэмэстии титуллары суох гынарга ыйаах таһаарбыт. Инньэ гынан хоруол династиятын аата Саксен-Кобург-Гота оннугар Виндзор буолбута. == Экономиката == Аан дойду үрдүнэн Улуу Британия экономикатынан алтыс миэстэҕэ турар уонна Европаҕа Германияҕа эрэ баһыйтарар. == Британия бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 15]] {{Флагификация|Англия}}, Ливерпуль — Хиллсборо сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн. 1989 сыллаахха Соҕуруу Йоркшир куоратыгар буолбут футболга Англия кубогун полуфинаалын кэмигэр трибунааҕа үөскээбит дьалхааҥҥа 94 киһини тэпсэн өлөрбүттэрэ. 2014 сыллаахха дьыаланы хос көрөн баран полиция уонна суһал көмө үлэһиттэрэ буруйдаахтара дакаастаммыта * [[Муус устар 19]] {{Флагификация|Англия}} — Примула күнэ. 1881 сыллаахха бу күн Британия чулуу бэлиитигэ Бенджамин Дизраэли өлбүт. Примула сибэккини сөбүлүүрүн билэр буолан, Виктория ыраахтааҕы уруккуттан да киниэхэ сибэкки дьөрбөлөрүн ыытар эбит, бу сырыыга примула веногун ыыппыт. Кэлин бу күнү бэлиэтээһин Британияҕа үгэс буолбут * [[Муус устар 21]] — Чэй күнэ * [[Ыам ыйын 8]] — Фэрри күнэ — Корнуолл графствоҕа друидтар саҕаттан бэлиэтэнэр сааскы күн * [[Бэс ыйын 22]] — Виндраш күнэ. 1948 сыллаахха Кариб арыыларыттан Британияҕа "Виндраш" диэн хараабылынан хара тириилээх үлэһиттэри аҕалбыт күннэрэ. Бу дьон сэрии кэмигэр айгыраабыт дойду экэниэмикэтин өрө көтөҕөргө көмөлөспүттэрэ, ол эрээри олохтоохтортон атаҕастабылы көрсүбүттэрэ. Официальнай бэлиэ күн буолбатах эрээри, бырабыыталыстыба бу күнү бэлиэтииргэ 2018 сылтан харчы көрөр * [[От ыйын 1]], [[Британия Виргин арыылара|Виргин арыылара]] — Арыылар күннэрэ * [[От ыйын 15]] — Сибэтиэй [[Свитун|Свит(х)ун]] күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — Албаннаах Уон иккис (Glorious Twelfth), бу күн булчуттарга [[куртуй]]ахтыыр уонна [[хабдьы]]лыыр көҥүллэнэр * [[Балаҕан ыйын 3]] — Эргиэн флотун күнэ. * [[Балаҕан ыйын 9]] — Суһал көмө сулууспаларын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 21]] — Трафальгар кыайытын күнэ. Адмирал Нельсон 1805 сыллаахха холбоһуктаах Франция уонна Испания флоттарын үлтүрүппүтэ * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Сэтинньи 11]] — {{Флагификация|Великобритания}} уонна кини урукку холуонньалара (Австралияны, Канааданы киллэрэн туран) — бастакы аан дойду сэриитэ түмүктэммит күнэ («[[Кыһыл маак (бэлиэ)|Кыһыл маак күнэ]]») * [[Сэтинньи 27]] — Ланкашир күнэ. 1295 сыллаахха [[Ланкашир (графство)|Ланкашир графство]] бэйэтин бэрэстэбиитэллэрин Англия түмэнигэр ыыппыт * [[Сэтинньи 28]] Бедфодшир графство — Бедфордшир күнэ. Джон Буньян төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 25]] — [[Билэ:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] — [[Елизавета II]] ыраахтааҕы Холбоһуктаах хоруоллук олохтоохторугар үгэс буолбут тыл этэр күнэ * [[Ахсынньы 26]] — [[Бэлэх күнэ]]<ref>[http://www.promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php День подарков (Великобритания, Австралия, Новая Зеландия, Канада) — Boxing Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210133145/http://promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php |date=2009-12-10 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ Фестивали и праздники в Кирибати / Travel.Ru / Кирибати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205404/http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ |date=2011-08-25 }}</ref>. 26 чыыһыла баскыһыанньаҕа түбэстэҕинэ, бэнидиэнньиккэ көһөн биэрэр. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} {{ЭУ}} [[Категория:Улуу Британия| ]] twand6anqkev4xcppbw1iz2es81dlg8 0 3719 427503 427243 2026-04-23T23:20:37Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 427503 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''República Federativa do Brasil'' |conventional_long_name = Бразилия Федератив Республиката |common_name = Brazil |image_flag = Flag of Brazil.svg |image_coat = Coat of arms of Brazil.svg |symbol_type = Coat of arms |national_motto = ''"Ordem e Progresso"'' |national_anthem = [[Hino Nacional Brasileiro]] |other_symbol_type = [[Seal|National seal]] |other_symbol = [[National Seal of Brazil|Selo Nacional do Brasil]] [[Билэ:National Seal of Brazil (color).svg|15px]] |image_map = Location Brazil.svg |capital = [[Бразилиа]] |largest_city = [[Сан Паулу]] |official_languages = [[Португал тыла]] |demonym = Бразилиялар |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Дилма Руссефф]] |leader_title2 = [[Вице-президент]] |leader_name2 = [[Мишель Страх]] |leader_title3 = [[Депутаттар палаталарын президенэ]] |leader_name3 = [[Марко Майя]] |leader_title4 = [[Сенат президенэ]] |leader_name4 = [[Жозе Сарни]] |leader_title5 = [[Бас сууттааччы]] |leader_name5 = [[Цезарь Peluso]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Португалия|Португалияттан]] |established_event1 = [[Бразилия Империята|Ылыныы]] |established_date1 = [[Балаҕан ыйын 7]], [[1822]] |established_event2 = [[Бразилия Империята|Чахчы буолуу]] |established_date2 = [[Атырдьах ыйын 29]], [[1825]] |established_event3 = [[Бразилия историята (1889–1930)|Республика]] |established_date3 = [[Сэтинньи 15]], [[1889]] |area_rank = 5th |area_magnitude = 1 E12 |area_km2 = 8514877 |area_sq_mi = 3287597 |percent_water = 0.65 |area_label = Total |population_estimate = 187,393,918 |population_estimate_rank = 5th |population_estimate_year = 2008 |population_census = 183,987,291 |population_census_year = 2007 |population_density_km2 = 22 |population_density_sq_mi = 57 |population_density_rank = 182nd |GDP_PPP = [[USD]] 1,804 триллион |GDP_PPP_rank = 9th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = [[USD]] 11,873 |GDP_PPP_per_capita_rank = 65 |GDP_nominal = [[USD]] 1,313 триллион |GDP_nominal_rank = 10th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = [[USD]] 6,842 |GDP_nominal_per_capita_rank = 61st |Gini = <span style="color: #0c0; font-size: larger;">▼</span> 50.5 <!-- http://economia.uol.com.br/ultnot/bbc/2008/06/23/ult2283u1279.jhtm --> |Gini_year = 2008 |HDI = {{increase}} 0.813 |HDI_rank = 70th |HDI_year = 2009 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[Бразилия реала|Реал]] (R$) |currency_code = BRL |time_zone = [[Time in Brazil|BRT]] |utc_offset = [[UTC-2|-2]] to [[UTC-4|-4]] |time_zone_DST = [[Time in Brazil|BRST]] |utc_offset_DST = [[UTC-2|-2]] to [[UTC-5|-5]] |cctld = [[.br]] |calling_code = 55 }} '''Бразилия''' ([[Португал тыла|Португаллыы]]: ''Brasil''), официаллык '''Бразилия Федератив Республиката''' ([[Португал тыла|Португаллыы]]: ''República Federativa do Brasil'') диэн [[Соҕуруу Америка]] иэнинэн ордук улахан уонна киһитин ахсаанынан элбэх дьонноох дойду. Аан дойду үрдүнэн ордук элбэх португал тылынан саҥарааччы баар. Бразилия илин өттүгэр [[Атлантик океан]] баар. Дойдулуун кирбиилэhэллэр [[Венесуэла]], [[Суринам]], [[Гайана]] уонна [[Француз Гуианата]] хоту; [[Колумбия]] хотугулуу арҕаа; [[Боливия]] уонна [[Перу]] арҕаа; [[Аргентина]] уонна [[Парагуай]] соҕуруулуу арҕаа уонна [[Уругуай]] соҕуруу. Бразилия Атлантик океаҥҥа хас да архипелагтаах. Бразилия [[1500]] с. ыла [[Португалия]] колонията этэ. [[1822]] с. көҥүл [[Бразилия империята]] буолбута, [[1889]] сылтан бүгүҥҥээҥҥи дылы [[республика]]. [[Бикамерализм|Бикамераллык]] система (билигин [[конгресс|Конгресс]]) [[1824]] с. ылыллыбыт бастакы [[конституция|конституцияттан]] ыла баар. Конституциянан Бразилия 26 иллэр, федерал эргин уонна муниципалитеттар унияларыттан турар [[федерал республика]]. Бразилия экономиката аан дойду биржаларын маркеттарын көрдөрүүлэринэн онус уонна атыылаhар кыаҕынан тохсус миэстэҕэ турар. Бразилия [[Холбоһуктаах нациялар тэрилтэлэрэ|Холбоhуктаах Нациялар]], [[Соҕуруу Америка нацияларын унията|Соҕуруу Америка нацияларын униятын]] уонна [[Португал тыллаах дойдулар түмсүүлэрэ|Португал тыллаах дойдулар түмсүүлэрин]] кыттааччылара. === Дойду бэлиэ күннэрэ === * [[Муус устар 18]] — Доҕор күнэ * [[Муус устар 21]] — Тирадентис күнэ. [[1792]] с. [[Рио-де-Жанейро]] куоракка португалецтар [[Тирадентис|де Тирадентис]] диэн Бразилия тутулуга суох буолуутун иһин охсуһааччыны илиитин-атаҕын быһан өлөрбүттэр * [[Муус устар 22]] — Бразилия аһыллыбыт күнэ * [[Ыам ыйын 13]] — Претос Велхос бэстибээл — 1888 сыллаахха дойдуга кулуттааһыны суох гыммыт "Көмүс сокуон" ({{lang-pt|Lei Áurea}}) ылыллыбыт күнэ * [[Бэс ыйын 12]] — Тапталлаахтар күннэрэ <ref>[https://etot-prazdnik.ru/udivitelnyj-mir-prazdnikov/pro-den-vljubljonnyh-v-brazilii.html Про День влюблённых в Бразилии - Мир праздников] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303121630/https://etot-prazdnik.ru/udivitelnyj-mir-prazdnikov/pro-den-vljubljonnyh-v-brazilii.html |date=2021-03-03 }}</ref> * [[От ыйын 2]], [[Баия]] штаат — Штаат күнэ. * [[Атырдьах ыйын 25]] — Саллаат күнэ ({{lang-pt|Dia do Soldado}}) * [[Балаҕан ыйын 7]] — [[Бразилия бэлиэ күннэрэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Португалияттан, 1822) * [[Балаҕан ыйын 21]] — Мас олордуу күнэ * [[Алтынньы 12]] — Оҕо күнэ * [[Алтынньы 15]] — Учуутал күнэ. * [[Алтынньы 23]] — Авиатор күнэ * [[Алтынньы 31]] — Сачи күнэ (Бразилия култууратын уонна фольклорун күнэ) "Америка Хеллоуинын" оннугар олохтообуттар * [[Сэтинньи 15]] — Өрөспүүбүлүкэ биллэриллибит күнэ. * [[Сэтинньи 19]] — Былаах күнэ * [[Сэтинньи 20]] — [[Бразилия бэлиэ күннэрэ|Харалары билинии күнэ]] (Dia da consciência negra) * [[Ахсынньы 13]] — Моряк күнэ {{Geo-stub}} {{Countries of South America}} [[Категория:Соҕуруу Америка дойдулара]] iy72kntakff9h7iomczir8rirmxu7it 0 4517 427505 427257 2026-04-23T23:21:29Z Ojkhol 24881 /* Ираан бэлиэ күннэрэ */ 427505 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Ираан Ислам Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = '''جمهوری اسلامی ايران'''<br />''Jomhuri-ye Islāmi-ye Irān'' |common_name = Iran |image_flag = Flag of Iran.svg |image_coat = Coat of arms of Iran.svg |symbol_type = Emblem |image_map = Iran in its region.svg |official_religion = [[Ислам]] |national_motto = ''Esteqlāl, āzādi, jomhuri-ye eslāmi''¹{{spaces|2}}<small>{{fa icon}}<br />"Тутулуга суох буолуу, көҥүл, Ислам Республиката"</small> |national_anthem = ''[[Sorud-e Melli-e Iran|Sorud-e Melli-ye Irān]]''² |capital = [[Тегеран]] |latd=35 |latm=41 |latNS=N |longd=51 |longm=25 |longEW=E |largest_city = capital |official_languages = [[Перс тыла]] |regional_languages = constitutional recognition of the regional languages such as [[Azeri language|Azeri]], [[Kurdish language|Kurdish]], and [[Mazandarani language|Mazandarani]], and [[Gilaki language|Gilaki]]<ref>[http://www.servat.unibe.ch/law/icl/ir00000_.html Iran Constitution] retrieved 25 Feb 2008</ref> |demonym = [[Ираннар]] |government_type = [[Ислам Республиката]] |leader_title1 = [[Басхан]] |leader_name1 = [[Моджтаба Хаменеи]] |leader_title2 = [[Президент]] |leader_name2 = [[Масуд Пезешкян]] |leader_title3 = [[Хос президент]] |leader_name3 = {{nowrap|[[Парвиз Давуди]]}} |leader_title4 = Chairman of the [[Assembly of Experts]] and [[Expediency Discernment Council]] |leader_name4 = <br /><br />{{nowrap|[[Akbar Hashemi Rafsanjani]]}} |leader_title5 = Speaker of the [[Majlis of Iran|Majlis]] |leader_name5 = {{nowrap|[[Ali Larijani]]}} |leader_title = Chairman of the [[Guardian Council]] |leader_name6 = {{nowrap|[[Ahmad Jannati]]}} |leader_title7 = Head of the [[Judicial system of Iran|judicial system]] |leader_name7 = {{nowrap|[[Mahmoud Hashemi Shahroudi]]}} |sovereignty_type = Unification<ref name="Encyclopædia Britannica Encyclopedia Article: Media ancient region, Iran">http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media Encyclopædia Britannica Encyclopedia Article: Media ancient region, Iran</ref> |established_event1 =[[Medes|Median]] [[Monarchy|kingdom]] |established_date1 = 625 BC<ref name="Encyclopædia Britannica Encyclopedia Article: Media ancient region, Iran"/> |established_event2 = [[Safavid|Safavid dynasty<br />(reestablishment)]] |established_date2 = 1501<ref>Andrew J. Newman, Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire, I. B. Tauris (March 30, 2006)</ref> |established_event3 = Islamic Republic declared |established_date3 = 1 April 1979 |area_km2 = 1,648,195 |area_sq_mi = 636,372 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 18th |area_magnitude = 1 E12 |percent_water = 0.7 <!-- |population_estimate = 71,208,001 |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 18th --> |population_density_km2 = 42 |population_density_sq_mi = 109 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 163th <!--Wiki source--> |population_census = 70,472,846³ |population_census_year = 2007 (1385&nbsp;[[Iranian calendar|AP]]) |population_census_rank = 17th |GDP_PPP = $816.839 billion<ref name="imf">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2008&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=&pr.x=36&pr.y=14|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-11-28}}</ref> |GDP_PPP_rank = 18th <!---IMF---> |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $11,209<ref name="imf"/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 71st <!---IMF---> |GDP_nominal = $382.328 billion<ref name="imf"/> |GDP_nominal_rank = 29th <!---IMF---> |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $5,246<ref name="imf"/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 85th <!---IMF---> |Gini = 44.5 |Gini_year = 2006 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.759 |HDI_rank = 94th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Ираан риала]] (<big>ريال</big>) |currency_code = IRR |time_zone = [[Iran Standard Time|IRST]] |utc_offset = +3:30 |time_zone_DST = Iran Daylight Time (IRDT) |utc_offset_DST = +4:30 |drives_on = right |cctld = [[.ir]] |calling_code = 98 |footnote1 = [http://www.bookrags.com/browse/Encyclopedia%20of%20Religious%20Practices/50 bookrags.com] |footnote2 = [http://www.iranchamber.com/geography/articles/flag_anthem.php iranchamber.com] |footnote3 = {{cite web |url=http://www.sci.org.ir/content/userfiles/_census85/census85/natayej/tables/J-1.html |title=تغییرات جمعیت کشور طی سال‌های ۱۳۳۵-۱۳۸۵ |author=Statistical Centre of Iran |accessdate=2007-05-16 |language=Persian}} |footnote4 = [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html#Econ CIA Factbook] }} '''Ираан''' ({{lang-fa|ایران}} {{IPA|[ʔiˈɾɒn]}}), официаллык '''Ираан Ислам Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-fa|جمهوری اسلامی ایران}} — ''Джомхури́-йе Эслɒми́-йе Ирɒ́н''), 1935 с. дылы аата '''Персия''') диэн [[Арҕаа Азия]] дойдута. Ираанныын кирбиилэhэллэр: хоту [[Эрмээн Сирэ]], [[Азербайдьан]], [[Түркменистан]] уонна [[Каспий байҕал]], илин [[Афганистан]] уонна [[Пакистан]], соҕуруу [[перс хомото|Перс]] уонна [[оман хомото|Оман хомолоро]], арҕаа [[Түркийэ]] уонна [[Ирак]]. Ираан киин куората [[Тегеран]]. [[Нефть]] уонна [[айылҕа гааhа|айылҕа гааhын]] элбэх хаhаастардаах буолан, Ираан аан дойду [[энергия]] харысхалыгар уонна [[экономика|экономикатыгар]] бөдөҥ сабыдыаллаах. Ираан [[Холбоhуктаах нациялар|ХН]], [[NAM]], [[Ислам Конференциятын Тэрилтэтэ|ИКТ]] уонна [[OPEC]] тэрилтэлэр тэрийээччи кыттааччылара. Ираан [[политика|политикатын системата]] 1979 с. ылыллыбыт [[конституция|Конституцияҕа]] олохтонор. == Ираан бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 1]] — Дойду күнэ ([[1979]]) * [[Муус устар 18]] — [[Ираан аармыйатын күнэ]] * [[Муус устар 30]] — Персия хомотун күнэ * [[Ыам ыйын 2]] — Учуутал күнэ * [[Ыам ыйын 14]] — [[Табаҕы утарар фетва күнэ]] * [[Ыам ыйын 15]] — [[Перс тылын күнэ]] * [[Бэс ыйын 10]] — [[Чалештар]]га уус-иис күнэ <ref>[https://en.irna.ir/photo/83815658/World-Handicrafts-Day-Chaleshtar-Carpet IRNA English - World Handicrafts Day; Chaleshtar Carpet<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> * [[От ыйын 12]] — Хиджаб күнэ * [[От ыйын 31]] — [[Ираан дуонарын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 5]] — [[Ислаамҥа киһи быраабын күнэ]]. Бу күн 1990 сыллаахха Киһи быраабын ислаамҥа декларацията ылыныллыбыт * [[Атырдьах ыйын 14]] — [[Ислаам утарылаһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — Быраас күнэ * [[Атырдьах ыйын 26]] — Үлэһит күнэ * [[Атырдьах ыйын 27]] — [[Абу Бакр Мухаммад ибн Закария ар-Рази|Рази]] күнэ (Аптека эбэтэр фармацевт күнэ). * [[Балаҕан ыйын 3]] — [[Англия саба түһүүтүн утары охсуһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Кооперация күнэ * [[Балаҕан ыйын 12]] — Ираан киинэтин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 18]] — Перс литэрэтиирэтин уонна поэзиятын күнэ * [[Алтынньы 8]] — Оҕо көмүскэлин күнэ * [[Сэтинньи 28]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Ираан| ]] j8e7s6l3i1wxrbxrrsfqi4b360q0mbq 0 5799 427500 425709 2026-04-23T23:17:37Z Ojkhol 24881 /* Сиирийэ бэлиэ күннэрэ */ 427500 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = <span style="line-height:1.33em;">Cирия Араб Республиката</span> |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;"><big>{{lang|ar| الجمهورية العربية السورية }}</big><br />{{transl|ar|''Al-Jumhūriyyah al-ʿArabiyyah as-Sūriyyah''}}</span> |common_name = Syria |image_flag = Flag of Syria (2025-).svg |image_coat = Emblem of Syria (2025–present).svg |national_anthem = ''[[Homat el Diyar]]''<small><br />''Guardians of the Land''</small> |image_map = Syria in its region (claimed).svg |official_languages = [[араб тыла]] |demonym = Сириялар |capital = [[Дамаскус]] |latd=33 |latm=30 |latNS=N |longd=36 |longm=18 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Бэрэсидьиэн]] |leader_name1 = [[Ахмед Аль-Шараа]] |area_rank = 88th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 185180<!--DO NOT include the Golan Heights here--> |area_sq_mi = 71479 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.06 |population_estimate = 19,405,000 |population_estimate_rank = 54th |population_estimate_year = 2007 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 103 |population_density_sq_mi = 267 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 101st |GDP_PPP = $87.163 billion<ref name="imf">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=463&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=56&pr.y=1 |title=Syria|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 63rd |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $4,491<ref name="imf" /> |GDP_PPP_per_capita_rank = 111th |GDP_nominal = $38.970 billion<ref name="imf" /> |GDP_nominal_rank = 73rd |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $2,008<ref name="imf" /> |GDP_nominal_per_capita_rank = 113th |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[франция|Францияттан]] |established_event1 = First declaration |established_date1 = September 1936¹ |established_event2 = Second declaration |established_date2 = 1 January 1944 |established_event3 = Recognized |established_date3 = 17 April 1946 |HDI = {{increase}} 0.724 |HDI_rank = 109th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <span style="color:#ffcc00;">medium</span> |currency = [[Сирия лирата]] |currency_code = SYP |country_code = |time_zone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] |utc_offset_DST = +3 |drives_on = right |cctld = [[.sy]] |calling_code = 963 |footnote1 = The [[Franco-Syrian Treaty of Independence (1936)]], not ratified by France. }} '''Сирия''' ([[араб тыла|араб]]. سورية‎ ''Sūriya'') диэн [[Соҕуруулуу-арҕаа Азия]] дойдута. Кирбиилэhэр [[либан|Либанныын]] уонна [[сир ортотунааҕы байҕал|Сир ортотунааҕы байҕаллыын]] арҕаа, [[исраил|Исраиллыын]] соҕуруулуу-арҕаа, [[иордания|Иорданиялыын]] соҕуруу, [[ирак|Ирактыын]] илин уонна [[түркийэ|Түркийэлиин]] хоту. Сирия 1946 с. дылы [[Франция|Францияҕа]] бас билинэр этэ. Киин куората [[Дамаскус]]. Сирия муус устар 1946 с. тутулуга суох буолбута. [[Республика]].<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/400/ |title = Report of the Commission Entrusted by the Council with the Study of the Frontier between Syria and Iraq |website = [[World Digital Library]] |date = 1932 |accessdate = 2013-07-11 }}</ref> 1970 с. ыла илинэн Ассадтар дьиэ кэргэннэрэ салайар. Билиҥҥи президент [[Башар аль-Ассад]], 1970-2000 сс. дойду баhылыгын, [[Хафез аль-Ассад]] уола. == Сиирийэ бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 17]] — Тутулуга суох буолуу күнэ ([[1946]] сыллаахтан, Францияттан) * [[Ыам ыйын 6]] — Толук буолбут дьон күнэ. [[Ливан]] уонна [[Габон]] эмиэ бу күн бэлиэтииллэр. * [[Алтынньы 6]] — Тишрин босхолонуутун күнэ == Быһаарыылар == {{Reflist|2}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-арҕаа Азия дойдулара]] taxvv1o39o7ns2t4qzk1hzj2e0ddk8d 0 7577 427515 427236 2026-04-23T23:41:05Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 427515 wikitext text/x-wiki '''Муус устар 20''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 110-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 111-c күнэ). Сыл бүтүө 255 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ООН}} — [[ХНТ-га Кытай тылын күнэ]] * {{Флагификация|Россия}} — Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. * {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. == Түбэлтэлэр == * [[1303]] — Рим «La Sapienza» үнүбэрситиэтин Бонифаций VIII паапа олохтообут. * [[1653]] — [[Оливер Кромвель]] Англия Үрдүкү түмэнин ыспыт. * [[1770]] — [[Грузия]] ыраахтааҕыта Ираклий II төһө да союзнига нуучча генерала граф Тотлебен туораан биэрбитин үрдүнэн, Аспиндзе аттыгар туурак сабырыйар сэбилэниилээх күүстэригэр саба түспүт, уонна кыайыыны ситиспит. * [[1862]] — [[Пастер Луи|Луи Пастер]] уонна Клод Бернар олох бэйэтэ үөскүүрүн туһунан түөрүйэ олоҕо суоҕун дакаастыыр уопуту түмүктээбиттэр. * [[1880]] с. [[Далыр нэһилиэгэ (Үөһээ Бүлүү улууһа)|Далыр нэһилиэгин таҥаратын дьиэтин]] Дьокуускай уонна Бүлүү эпиискэбэ Дионисий тиийэн сибэтии гыммыт. * [[1920]] — Сибревком уурааҕынан [[Саха уобалаһа]] ыһыллыбыт, ол оннугар [[Иркутскай күбүөрүнэ]] оройуона тэриллибит. Бу уурааҕы [[Максим Аммосов]] утаран Сибревкомҥа уонна билэр киһитигэр [[Емельян Ярославскай]]га суруктары, телеграммалары ыыталаабыт, Саха сирэ туспа уобалас буолуохтааҕын эппит, тоҕо диэтэр "''эрэбиллээх сибээс суоҕар уобалаһы [[Иркутскай]]тан салайар букатын сатаммат... Дойду олоҕо тохтуо, 300 биэрэстэ ыраахтан 3 мөлүйүөн квадратнай биэрэстэ иэннээх сири туспа усулуобуйатын билбэккэ эрэ салайар кыаллыбат. Уобалас 95% саха нэһилиэнньэлээх, кинилэр олохторо-дьаһахтара олус элбэх уратылардаах. Бу курдук уруккуттан баар быраап быһыллыытын саха дьоно ыараханык ылыныахтара, омук быһыытынан дьоһуннарын Сэбиэскэй былаас атаҕастыырын курдук саныахтара. Олохтоох дьон абааһы көрбүт, кинилэр интэриэстэрин ахсарбат ыраахтааҕы кэминээҕи киин сиртэн салайыы туһунан өйдөбүл саҥатынан сылдьар.''" Саха сирэ уонна Иркутскай күбүөрүнэ сыһыаннарын дьүүллэһэр хамыыһыйа тэриллэр, сэкиритээринэн кэлин саҥа былааһы утаран [[ВЯОНУ]] бэрэстээтэлэ буолбут [[Ефимов Георгий Семенович|Георгий Ефимов]] үлэлиир. Сотору кэминэн [[атырдьах ыйын 21]] күнүгэр Сибревком уурааҕынан [[Саха уобалаһа]] сөргүтүллүбүт. * [[1922 сыл|1922]] — Сэбиэскэй бырабыыталыстыба [[Соҕуруу Осетия |Соҕуруу Осетия автономиялаах уобалаһын]] Грузия ССР иһинэн үөскэппит. * [[1937]] — Нам, Горнай уонна Бүлүү оройуоннар уһук сэбиэттэрин сирин холбоон туспа [[Кэбээйи улууһа|Кэбээйи оройуона]] тэриллибитэ. Киинэ Кэбээйи сэлиэнньэҕэ. * [[1962]] — Дьокуускайга төрөөбүт суруналыыс, чинчийээччи, соторутааҕыта хаайыыттан босхоломмут [[Клиорина Ираида Самоновна|Клиорина Ираида]] "Кыым" хаһыакка аатырбыт [[Мытыйыкы]] уус туһунан "Л.Н. Толстой мэтириэтин көрдөөһүн" диэн ыстатыйатын бэчээттэппит. * [[1971]] — Саха Сиринээҕи геология управлениетын (ЯТГУ) начаалынньыга [[Ворона Иван Демьянович|Иван Ворона]] (төр. 07.11.1930) Социалистыы Үлэ Дьоруойа ааты ылбыт. Бу кэнниттэн сотору кэминэн [[ССРС]] геологияҕа министиэристибэтин миниистири солбуйааччынан анаммыта. * [[1994]] — Саха Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт сокуонугар кэккэ уларытыылар киирбиттэр: Үрдүкү Сэбиэт оннугар Ил Түмэн, министирдэр кабинеттара уонна премьер-министр оннугар "Бырабыыталыстыба", "Бырабыыталыстыба бэрэстээтэлэ","куорат уонна оройуон сууттара" диэн оннугар "улуус (куорат) сууттара" буолбуттара, олохтоох салайыныы сорох боломуочуйата чопчуламмыта. Ол саҕана Ил Түмэн икки балааталаах этэ: Өрөспүүбүлүкэ балаатата уонна Бэрэстэбиитэллэр балааталара. Бастакыны Е. Ларионов салайара, иккиһи - А. Илларионов. * [[2014]] — уруккута сопхуос ыанньыксыта (үрдүк көрдөрүүтүн иһин Албан аат уордьанын толору кавалера буолбута), ол саҕана "Удьуор" бааһынай хаһаайыстыба салайааччыта [[Байаҕантай нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)|Байаҕантай нэһилиэгин]] олохтооҕо [[Готовцев Михаил Николаевич|Михаил Готовцев]] Арассыыйа Үлэҕэ дьоруойун аатын ылбыт. * [[2017]] — [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ]] Кэбээйи улуһуттун төрүттээх [[Саха тыйаатыра|Саха тыйаатырын]] артыыһыгар [[Николаев Анатолий Павлович|Анатолий Николаевка]] анаммыт. == Төрөөбүттэр == * [[1917]] — Ньурба I Бордоҥор [[Павлов Василий Семенович I|Василий Павлов I]] — минометчик, батарея хамандыыра, лейтенант, мэтэдиис учуутал, оскуола дириэктэрэ, Ньурба оройуонун Бочуотун кинигэтигэр киирбит киһи. * [[1950]] — [[Ултургашев Анатолий Павлович|Анатолий Ултургашев]] — балет артыыһа. == Өлбүттэр == * [[1945]] — [[Вацлав Серошевскай]] (1858—1945) — поляк, этнограф, суруйааччы, публицист. * [[1957]] — [[Алексеев Егор Николаевич|Егор Алексеев]] (1883 с.т.) — II Тыллымы нэһилиэгиттэн төрүттээх аатырбыт саха муосчута, ССРС худуоһунньуктарын Сойууһун чилиэнэ (уола үтүөлээх учуутал, сиэнэ аатырбыт сэбиэскэй этномузыковед) * [[1988]] — [[Васильев Иннокентий Васильевич III (Соччо)|Иннокентий Васильев (Соччо)]] Ньурба оройуонун Бочуотун кинигэтигэр киирбит киһи, Аҕа дойду улуу сэриитин кыттыылааҕа, бэтэринээр. {{ыйдар}} [[Категория:Муус устар 20]] rnqvthbhevbauken0wr2ydknczf32ta 0 7580 427449 426473 2026-04-23T14:08:26Z ~2026-24882-47 28887 /* Өлбүттэр */ 427449 wikitext text/x-wiki '''Муус устар 23''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 113-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 114-c күнэ). Сыл бүтүө 252 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ЮНЕСКО}} — [[Кинигэ уонна ааптар быраабын аан дойдутааҕы күнэ]] (Всемирный день книги и авторского права) (UNESCO 28 C/Resolution 3.18) * {{Флаг|ХНТ}} — [[ХНТ-га Ааҥыл тылын күнэ]] * {{Флаг|ХНТ}} — [[ХНТ-га Испаан тылын күнэ]] * {{Флагификация|Германия}} — [[Ньиэмэс пиибэтэ|Ньиэмэс пиибэтин]] күнэ * {{Флагификация|Испания}} — [[Испания бэлиэ күннэрэ|Сан-Хорхе]] (Сибэтиэй Георгий күнэ) * {{Флагификация|Канаада}} — [[Канаада бэлиэ күннэрэ|Кинигэ күнэ]] * {{Флагификация|Кастилья уонна Леон}} (Испания) — Кастилья уонна Леон күнэ * {{Флагификация|Кытай}} — [[Кытай бэлиэ күннэрэ|Байҕал сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * {{флагификация|Турция}} — [[Туурсуйа бэлиэ күннэрэ|Дойду тутулуга суох буолуутун уонна Туурсуйа оҕолорун күнэ]] == Түбэлтэлэр == * [[599]] — Калакмул хоруола (майя омук) Уне Чан билиҥҥи [[Миэксикэ]] соҕуруу өттүгэр сытар [[Паленке]] куорат-судаарыстыбаны баһылаан олорбут Йол Ик'нали диэн дьахтар ыраахтааҕыны кыайбыт, куораты халаабыт. * [[1014]] — Клонтарф аттынааҕы кыргыһыыга [[Ирландецтар|ирландецтар]] дойдуга саба түспүт [[Викиннэр|викиннэр]]и кыайбыттар, ол эрээри хоруоллара Брайан Бору кыргыһыыга өлбүт. * [[1343]] — [[Эстония]]ҕа [[христианство]]ны уонна туораттан баһылаабыт тевтоннары утары өрө туруу буолбут. * [[1605]] — [[Годунов Борис|Борис Годунов]] уола, ийэтинэн Малюта Скуратов сиэнэ 16 саастаах [[Фёдор Годунов]] нуучча ыраахтааҕыта буолбут. Сайын бэс ыйын саҥатыгар Лжедмитрий диэкки буолааччылар кинини ийэтин кытта тутан хаайбыттара, ыраахтааҕыттан уураппыттара, онтон өлөрбүттэрэ, иккиэннэрин өлүктэрин Москуба олохтоохторугар көрдөрө уурбуттара. * [[1815]] — [[Сербтэр|сербтэр]] [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтин]] утары иккис өрө туруулара саҕаламмыт. * [[1836]] — сыллаахха [[Пушкин Александр Сергеевич|А. С. Пушкин]] тэрийбит «Современник» сурунаалын бастакы нүөмэрэ тахсыбыт. * [[1920 сыл|1920]] — [[Анкара|Анкараа]]ҕа Туурсуйа Улуу Түмэнэ (Türkiye Büyük Millet Meclisi) олохтоммут. Түмэн Мехмед VI султаан бырабыыталыстыбатын буруйдаабыт уонна быстах кэм конституциятын ылынар туһунан быһаарбыт. * [[1928]] — Саха суругун-бичигин Кэмитиэтэ ЯЦИК Президиумун иһинэн тэриллибит. [[Былатыан Ойуунускай]] бэрэстээтэлинэн анаммыт, чилиэннэринэн [[Барахов Исидор Никифорович|Исидор Барахов]], [[Күндэ|Алексей Иванов — Күндэ]], [[Донской Семен Николаевич (иккис)|Семен Донской-2]], уонна [[Гаврилов Кузьма Осипович|Кузьма Гаврилов]] буолбуттар. Хамыыһыйа (кэмитиэт) атын түүр алпабыыттарын кытта дьүөрэлэһиини ситиһиэхтээх, орфографияны быһаарыахтаах уонна биэс сыллаах саҥа сурукка-бичиккэ киирии бырагырааматын оҥоруохтаах эбит. * [[1931]] — Саха АССР Совнаркома "Өлүөнэттэн Бүлүүгэ диэри суол тутарга" диэн уураах [[Бүлүү (суол)|ылбыта]]. 1936 сыллаахха Дьокуускайтан Бүлүү куоратыгар диэри аан бастакы массыынаннан тургутар айан буолбута биллэр. * [[1932 сыл|1932]] — ВКП(б) Киин кэмитиэтэ сэбиэскэй суруйааччылары түмэр сойуус тэриллэрин туһунан уураах таһаарбыт<ref>{{Кинигэ|заглавие=Материалы первой всеякутской конференции советских писателей: (2-11 декабря 1934 года)|ответственный=Н. Е. Мординов|место=Якутск|издательство=Якутское государственное издательство|год=1936|страниц=161|тираж=4200}}</ref>. * [[1941 сыл|1941]] — Аан дойду иккис сэриитэ: Греция бырабыыталыстыбата уонна хоруол Георг II ньиэмэс сэриилэрэ киириэхтэрин иннинэ Афина куораттан эвакуацияламмытар. * [[1991]] — [[Горбачёв Михаил Сергеевич|Михаил Горбачев]] уонна тоҕус Сойуус өрөспүүбүлүкэтин салайааччылара сайабылыанньа оҥорбуттар: Сойуус саҥа сөбүлэҥин 9 Сойуус өрөспүүбүлүкэтэ уонна ССРС бэрэсидьиэнэ илии баттыахтаах (аатырбыт формула: 9+1). Ол аата Арассыыйа өрөспүүбүлүкэлэрэ (урукку РСФСР автономиялара) бу ылыныллыахтаах сөбүлэҥҥэ кыттыгаһа суох курдук буолбуттара. [[Николаев Михаил Ефимович|Михаил Николаев]] Борис Ельцинныын, Татарстан уонна Башкортостан бэрэсидьиэннэрин кытта кэпсэтэн [[Москуба]]ҕа көрсөргө болдьоспута, бу көрсүһүү [[ыам ыйын 7]] күнүгэр буолбута. * [[1992]] — [[Чурапчы улууһа|Чурапчы]]га [[Бахсы нэһилиэгэ]] сөргүтүллүбүт. Улуус хоту өттүгэр сытар, [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алданы]] кытта быысаһар. Бу нэһилиэктэн 4 биллиилээх дыраама артыыһа төрүттээх, онтон иккитэ - норуодунай сыбаанньалаах. * [[1995]] — [[ЮНЕСКО]] [[Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнэ|Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнүн]] олохтообут. * [[2005]] — [[YouTube]] бастакы видеотун сиэрбиһи оҥорооччулартан биирдэстэрэ Джавед Карим укпут («Мин зоопаркаҕа» диэн ааттааҕа). == Төрөөбүттэр == * [[1960]] — [[Христофорова-Сидельникова Матрёна Иннокентьевна|Матрёна Христофорова-Сидельникова]] — П. А. Ойуунускай аатынан [[Саха тыйаатыра|Саха тыйаатырын]] артыыһа. * [[1977 сыл|1977]] — Чурапчы улууһун [[Алаҕар нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)|Алаҕар]] нэһилиэгэр [[Ырыа Саарын (ырыаһыт)|Александр Дьячковскай — Ырыа Саарын]], ырыаһыт, Олоҥхо тыйаатырын артыыһа. == Өлбүттэр == * [[1616]] — [[Уиллиам Шэкспир|Вильям Шекспир]] — Англия аатырбыт суруйааччыта. * [[1616]] — [[Мигель де Сервантес|Мигель де Сервантес]] — Испания аатырбыт суруйааччыта. * [[2007]] — Арассыыйа бастакы бэрэсидьиэнэ [[Ельцин Борис Николаевич|Борис Ельцин]]. * [[1997]] — [[Кириэс Халдьаайы]]ттан төрүттээх балет артыыһа [[Мөкүрдээнэп Лаврентий Иннокентьевич|Лаврентий Мөкүрдээнэп]] өлбүт. * [[1999]] — туруу үлэһит, Үлэ Кыһыл знамята уордьаны [[1957]] сыллаахха холкуоска бэрэссэдээтэллии сылдьан ылбыт, Байаҕантай улууһун Эһэ нэһилиэгиттэн төрүттээх [[Ефимов Николай Ефимович|Николай Ефимов]]. {{ыйдар}} [[Категория:муус устар 23]] a9vyjt0m81hjeyijw06pvfutkgpa302 427450 427449 2026-04-23T14:11:54Z ~2026-24882-47 28887 /* Өлбүттэр */ 427450 wikitext text/x-wiki '''Муус устар 23''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 113-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 114-c күнэ). Сыл бүтүө 252 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ЮНЕСКО}} — [[Кинигэ уонна ааптар быраабын аан дойдутааҕы күнэ]] (Всемирный день книги и авторского права) (UNESCO 28 C/Resolution 3.18) * {{Флаг|ХНТ}} — [[ХНТ-га Ааҥыл тылын күнэ]] * {{Флаг|ХНТ}} — [[ХНТ-га Испаан тылын күнэ]] * {{Флагификация|Германия}} — [[Ньиэмэс пиибэтэ|Ньиэмэс пиибэтин]] күнэ * {{Флагификация|Испания}} — [[Испания бэлиэ күннэрэ|Сан-Хорхе]] (Сибэтиэй Георгий күнэ) * {{Флагификация|Канаада}} — [[Канаада бэлиэ күннэрэ|Кинигэ күнэ]] * {{Флагификация|Кастилья уонна Леон}} (Испания) — Кастилья уонна Леон күнэ * {{Флагификация|Кытай}} — [[Кытай бэлиэ күннэрэ|Байҕал сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * {{флагификация|Турция}} — [[Туурсуйа бэлиэ күннэрэ|Дойду тутулуга суох буолуутун уонна Туурсуйа оҕолорун күнэ]] == Түбэлтэлэр == * [[599]] — Калакмул хоруола (майя омук) Уне Чан билиҥҥи [[Миэксикэ]] соҕуруу өттүгэр сытар [[Паленке]] куорат-судаарыстыбаны баһылаан олорбут Йол Ик'нали диэн дьахтар ыраахтааҕыны кыайбыт, куораты халаабыт. * [[1014]] — Клонтарф аттынааҕы кыргыһыыга [[Ирландецтар|ирландецтар]] дойдуга саба түспүт [[Викиннэр|викиннэр]]и кыайбыттар, ол эрээри хоруоллара Брайан Бору кыргыһыыга өлбүт. * [[1343]] — [[Эстония]]ҕа [[христианство]]ны уонна туораттан баһылаабыт тевтоннары утары өрө туруу буолбут. * [[1605]] — [[Годунов Борис|Борис Годунов]] уола, ийэтинэн Малюта Скуратов сиэнэ 16 саастаах [[Фёдор Годунов]] нуучча ыраахтааҕыта буолбут. Сайын бэс ыйын саҥатыгар Лжедмитрий диэкки буолааччылар кинини ийэтин кытта тутан хаайбыттара, ыраахтааҕыттан уураппыттара, онтон өлөрбүттэрэ, иккиэннэрин өлүктэрин Москуба олохтоохторугар көрдөрө уурбуттара. * [[1815]] — [[Сербтэр|сербтэр]] [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтин]] утары иккис өрө туруулара саҕаламмыт. * [[1836]] — сыллаахха [[Пушкин Александр Сергеевич|А. С. Пушкин]] тэрийбит «Современник» сурунаалын бастакы нүөмэрэ тахсыбыт. * [[1920 сыл|1920]] — [[Анкара|Анкараа]]ҕа Туурсуйа Улуу Түмэнэ (Türkiye Büyük Millet Meclisi) олохтоммут. Түмэн Мехмед VI султаан бырабыыталыстыбатын буруйдаабыт уонна быстах кэм конституциятын ылынар туһунан быһаарбыт. * [[1928]] — Саха суругун-бичигин Кэмитиэтэ ЯЦИК Президиумун иһинэн тэриллибит. [[Былатыан Ойуунускай]] бэрэстээтэлинэн анаммыт, чилиэннэринэн [[Барахов Исидор Никифорович|Исидор Барахов]], [[Күндэ|Алексей Иванов — Күндэ]], [[Донской Семен Николаевич (иккис)|Семен Донской-2]], уонна [[Гаврилов Кузьма Осипович|Кузьма Гаврилов]] буолбуттар. Хамыыһыйа (кэмитиэт) атын түүр алпабыыттарын кытта дьүөрэлэһиини ситиһиэхтээх, орфографияны быһаарыахтаах уонна биэс сыллаах саҥа сурукка-бичиккэ киирии бырагырааматын оҥоруохтаах эбит. * [[1931]] — Саха АССР Совнаркома "Өлүөнэттэн Бүлүүгэ диэри суол тутарга" диэн уураах [[Бүлүү (суол)|ылбыта]]. 1936 сыллаахха Дьокуускайтан Бүлүү куоратыгар диэри аан бастакы массыынаннан тургутар айан буолбута биллэр. * [[1932 сыл|1932]] — ВКП(б) Киин кэмитиэтэ сэбиэскэй суруйааччылары түмэр сойуус тэриллэрин туһунан уураах таһаарбыт<ref>{{Кинигэ|заглавие=Материалы первой всеякутской конференции советских писателей: (2-11 декабря 1934 года)|ответственный=Н. Е. Мординов|место=Якутск|издательство=Якутское государственное издательство|год=1936|страниц=161|тираж=4200}}</ref>. * [[1941 сыл|1941]] — Аан дойду иккис сэриитэ: Греция бырабыыталыстыбата уонна хоруол Георг II ньиэмэс сэриилэрэ киириэхтэрин иннинэ Афина куораттан эвакуацияламмытар. * [[1991]] — [[Горбачёв Михаил Сергеевич|Михаил Горбачев]] уонна тоҕус Сойуус өрөспүүбүлүкэтин салайааччылара сайабылыанньа оҥорбуттар: Сойуус саҥа сөбүлэҥин 9 Сойуус өрөспүүбүлүкэтэ уонна ССРС бэрэсидьиэнэ илии баттыахтаах (аатырбыт формула: 9+1). Ол аата Арассыыйа өрөспүүбүлүкэлэрэ (урукку РСФСР автономиялара) бу ылыныллыахтаах сөбүлэҥҥэ кыттыгаһа суох курдук буолбуттара. [[Николаев Михаил Ефимович|Михаил Николаев]] Борис Ельцинныын, Татарстан уонна Башкортостан бэрэсидьиэннэрин кытта кэпсэтэн [[Москуба]]ҕа көрсөргө болдьоспута, бу көрсүһүү [[ыам ыйын 7]] күнүгэр буолбута. * [[1992]] — [[Чурапчы улууһа|Чурапчы]]га [[Бахсы нэһилиэгэ]] сөргүтүллүбүт. Улуус хоту өттүгэр сытар, [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алданы]] кытта быысаһар. Бу нэһилиэктэн 4 биллиилээх дыраама артыыһа төрүттээх, онтон иккитэ - норуодунай сыбаанньалаах. * [[1995]] — [[ЮНЕСКО]] [[Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнэ|Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнүн]] олохтообут. * [[2005]] — [[YouTube]] бастакы видеотун сиэрбиһи оҥорооччулартан биирдэстэрэ Джавед Карим укпут («Мин зоопаркаҕа» диэн ааттааҕа). == Төрөөбүттэр == * [[1960]] — [[Христофорова-Сидельникова Матрёна Иннокентьевна|Матрёна Христофорова-Сидельникова]] — П. А. Ойуунускай аатынан [[Саха тыйаатыра|Саха тыйаатырын]] артыыһа. * [[1977 сыл|1977]] — Чурапчы улууһун [[Алаҕар нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)|Алаҕар]] нэһилиэгэр [[Ырыа Саарын (ырыаһыт)|Александр Дьячковскай — Ырыа Саарын]], ырыаһыт, Олоҥхо тыйаатырын артыыһа. == Өлбүттэр == * [[1616]] — [[Уиллиам Шэкспир|Вильям Шекспир]] — Англия аатырбыт суруйааччыта. * [[1616]] — [[Мигел де Сервантес|Мигель де Сервантес]] — Испания аатырбыт суруйааччыта. * [[2007]] — Арассыыйа бастакы бэрэсидьиэнэ [[Ельцин Борис Николаевич|Борис Ельцин]]. * [[1997]] — [[Кириэс Халдьаайы]]ттан төрүттээх балет артыыһа [[Мөкүрдээнэп Лаврентий Иннокентьевич|Лаврентий Мөкүрдээнэп]] өлбүт. * [[1999]] — туруу үлэһит, Үлэ Кыһыл знамята уордьаны [[1957]] сыллаахха холкуоска бэрэссэдээтэллии сылдьан ылбыт, Байаҕантай улууһун Эһэ нэһилиэгиттэн төрүттээх [[Ефимов Николай Ефимович|Николай Ефимов]]. {{ыйдар}} [[Категория:муус устар 23]] phikkeslbp4gl3j2a9d0qedzieoz28d 427451 427450 2026-04-23T14:12:27Z ~2026-24882-47 28887 /* Өлбүттэр */ 427451 wikitext text/x-wiki '''Муус устар 23''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 113-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 114-c күнэ). Сыл бүтүө 252 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ЮНЕСКО}} — [[Кинигэ уонна ааптар быраабын аан дойдутааҕы күнэ]] (Всемирный день книги и авторского права) (UNESCO 28 C/Resolution 3.18) * {{Флаг|ХНТ}} — [[ХНТ-га Ааҥыл тылын күнэ]] * {{Флаг|ХНТ}} — [[ХНТ-га Испаан тылын күнэ]] * {{Флагификация|Германия}} — [[Ньиэмэс пиибэтэ|Ньиэмэс пиибэтин]] күнэ * {{Флагификация|Испания}} — [[Испания бэлиэ күннэрэ|Сан-Хорхе]] (Сибэтиэй Георгий күнэ) * {{Флагификация|Канаада}} — [[Канаада бэлиэ күннэрэ|Кинигэ күнэ]] * {{Флагификация|Кастилья уонна Леон}} (Испания) — Кастилья уонна Леон күнэ * {{Флагификация|Кытай}} — [[Кытай бэлиэ күннэрэ|Байҕал сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * {{флагификация|Турция}} — [[Туурсуйа бэлиэ күннэрэ|Дойду тутулуга суох буолуутун уонна Туурсуйа оҕолорун күнэ]] == Түбэлтэлэр == * [[599]] — Калакмул хоруола (майя омук) Уне Чан билиҥҥи [[Миэксикэ]] соҕуруу өттүгэр сытар [[Паленке]] куорат-судаарыстыбаны баһылаан олорбут Йол Ик'нали диэн дьахтар ыраахтааҕыны кыайбыт, куораты халаабыт. * [[1014]] — Клонтарф аттынааҕы кыргыһыыга [[Ирландецтар|ирландецтар]] дойдуга саба түспүт [[Викиннэр|викиннэр]]и кыайбыттар, ол эрээри хоруоллара Брайан Бору кыргыһыыга өлбүт. * [[1343]] — [[Эстония]]ҕа [[христианство]]ны уонна туораттан баһылаабыт тевтоннары утары өрө туруу буолбут. * [[1605]] — [[Годунов Борис|Борис Годунов]] уола, ийэтинэн Малюта Скуратов сиэнэ 16 саастаах [[Фёдор Годунов]] нуучча ыраахтааҕыта буолбут. Сайын бэс ыйын саҥатыгар Лжедмитрий диэкки буолааччылар кинини ийэтин кытта тутан хаайбыттара, ыраахтааҕыттан уураппыттара, онтон өлөрбүттэрэ, иккиэннэрин өлүктэрин Москуба олохтоохторугар көрдөрө уурбуттара. * [[1815]] — [[Сербтэр|сербтэр]] [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтин]] утары иккис өрө туруулара саҕаламмыт. * [[1836]] — сыллаахха [[Пушкин Александр Сергеевич|А. С. Пушкин]] тэрийбит «Современник» сурунаалын бастакы нүөмэрэ тахсыбыт. * [[1920 сыл|1920]] — [[Анкара|Анкараа]]ҕа Туурсуйа Улуу Түмэнэ (Türkiye Büyük Millet Meclisi) олохтоммут. Түмэн Мехмед VI султаан бырабыыталыстыбатын буруйдаабыт уонна быстах кэм конституциятын ылынар туһунан быһаарбыт. * [[1928]] — Саха суругун-бичигин Кэмитиэтэ ЯЦИК Президиумун иһинэн тэриллибит. [[Былатыан Ойуунускай]] бэрэстээтэлинэн анаммыт, чилиэннэринэн [[Барахов Исидор Никифорович|Исидор Барахов]], [[Күндэ|Алексей Иванов — Күндэ]], [[Донской Семен Николаевич (иккис)|Семен Донской-2]], уонна [[Гаврилов Кузьма Осипович|Кузьма Гаврилов]] буолбуттар. Хамыыһыйа (кэмитиэт) атын түүр алпабыыттарын кытта дьүөрэлэһиини ситиһиэхтээх, орфографияны быһаарыахтаах уонна биэс сыллаах саҥа сурукка-бичиккэ киирии бырагырааматын оҥоруохтаах эбит. * [[1931]] — Саха АССР Совнаркома "Өлүөнэттэн Бүлүүгэ диэри суол тутарга" диэн уураах [[Бүлүү (суол)|ылбыта]]. 1936 сыллаахха Дьокуускайтан Бүлүү куоратыгар диэри аан бастакы массыынаннан тургутар айан буолбута биллэр. * [[1932 сыл|1932]] — ВКП(б) Киин кэмитиэтэ сэбиэскэй суруйааччылары түмэр сойуус тэриллэрин туһунан уураах таһаарбыт<ref>{{Кинигэ|заглавие=Материалы первой всеякутской конференции советских писателей: (2-11 декабря 1934 года)|ответственный=Н. Е. Мординов|место=Якутск|издательство=Якутское государственное издательство|год=1936|страниц=161|тираж=4200}}</ref>. * [[1941 сыл|1941]] — Аан дойду иккис сэриитэ: Греция бырабыыталыстыбата уонна хоруол Георг II ньиэмэс сэриилэрэ киириэхтэрин иннинэ Афина куораттан эвакуацияламмытар. * [[1991]] — [[Горбачёв Михаил Сергеевич|Михаил Горбачев]] уонна тоҕус Сойуус өрөспүүбүлүкэтин салайааччылара сайабылыанньа оҥорбуттар: Сойуус саҥа сөбүлэҥин 9 Сойуус өрөспүүбүлүкэтэ уонна ССРС бэрэсидьиэнэ илии баттыахтаах (аатырбыт формула: 9+1). Ол аата Арассыыйа өрөспүүбүлүкэлэрэ (урукку РСФСР автономиялара) бу ылыныллыахтаах сөбүлэҥҥэ кыттыгаһа суох курдук буолбуттара. [[Николаев Михаил Ефимович|Михаил Николаев]] Борис Ельцинныын, Татарстан уонна Башкортостан бэрэсидьиэннэрин кытта кэпсэтэн [[Москуба]]ҕа көрсөргө болдьоспута, бу көрсүһүү [[ыам ыйын 7]] күнүгэр буолбута. * [[1992]] — [[Чурапчы улууһа|Чурапчы]]га [[Бахсы нэһилиэгэ]] сөргүтүллүбүт. Улуус хоту өттүгэр сытар, [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алданы]] кытта быысаһар. Бу нэһилиэктэн 4 биллиилээх дыраама артыыһа төрүттээх, онтон иккитэ - норуодунай сыбаанньалаах. * [[1995]] — [[ЮНЕСКО]] [[Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнэ|Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнүн]] олохтообут. * [[2005]] — [[YouTube]] бастакы видеотун сиэрбиһи оҥорооччулартан биирдэстэрэ Джавед Карим укпут («Мин зоопаркаҕа» диэн ааттааҕа). == Төрөөбүттэр == * [[1960]] — [[Христофорова-Сидельникова Матрёна Иннокентьевна|Матрёна Христофорова-Сидельникова]] — П. А. Ойуунускай аатынан [[Саха тыйаатыра|Саха тыйаатырын]] артыыһа. * [[1977 сыл|1977]] — Чурапчы улууһун [[Алаҕар нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)|Алаҕар]] нэһилиэгэр [[Ырыа Саарын (ырыаһыт)|Александр Дьячковскай — Ырыа Саарын]], ырыаһыт, Олоҥхо тыйаатырын артыыһа. == Өлбүттэр == * [[1616]] — [[Уиллиам Шэкспир|Вильям Шекспир]] — Англия аатырбыт суруйааччыта. * [[1616]] — [[Мигел де Сервантес|Мигель де Сервантес]] — Испания аатырбыт суруйааччыта. * [[1997]] — [[Кириэс Халдьаайы]]ттан төрүттээх балет артыыһа [[Мөкүрдээнэп Лаврентий Иннокентьевич|Лаврентий Мөкүрдээнэп]] өлбүт. * [[1999]] — туруу үлэһит, Үлэ Кыһыл знамята уордьаны [[1957]] сыллаахха холкуоска бэрэссэдээтэллии сылдьан ылбыт, Байаҕантай улууһун Эһэ нэһилиэгиттэн төрүттээх [[Ефимов Николай Ефимович|Николай Ефимов]]. * [[2007]] — Арассыыйа бастакы бэрэсидьиэнэ [[Ельцин Борис Николаевич|Борис Ельцин]]. {{ыйдар}} [[Категория:муус устар 23]] dee6v7ea8gvkjk464laiz7n8fw8cye0 427452 427451 2026-04-23T14:19:27Z ~2026-24882-47 28887 /* Бэлиэ күннэр */ 427452 wikitext text/x-wiki '''Муус устар 23''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 113-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 114-c күнэ). Сыл бүтүө 252 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ЮНЕСКО}} — [[Кинигэ уонна ааптар быраабын аан дойдутааҕы күнэ]] (Всемирный день книги и авторского права) (UNESCO 28 C/Resolution 3.18) * {{Флаг|ХНТ}} — [[ХНТ-га Ааҥыл тылын күнэ]] * {{Флаг|ХНТ}} — [[ХНТ-га Испаан тылын күнэ]] * {{Флагификация|Германия}} — [[Ньиэмэс пиибэтэ|Ньиэмэс пиибэтин]] күнэ * {{Флагификация|Испания}} — [[Испания бэлиэ күннэрэ|Сан-Хорхе]] (Сибэтиэй Георгий күнэ) * {{Флагификация|Канаада}} — [[Канаада бэлиэ күннэрэ|Кинигэ күнэ]] * {{Флагификация|Кастилья уонна Леон}} (Испания) — Кастилья уонна Леон күнэ * {{Флагификация|Кытай}} — [[Кытай бэлиэ күннэрэ|Байҕал сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * {{флагификация|Турция}} — [[Туурсуйа бэлиэ күннэрэ|Дойду тутулуга суох буолуутун уонна Туурсуйа оҕолорун күнэ]] * {{флагификация|Россия}} — [[Россия бэлиэ күннэрэ|билисэпиэт күнэ]] == Түбэлтэлэр == * [[599]] — Калакмул хоруола (майя омук) Уне Чан билиҥҥи [[Миэксикэ]] соҕуруу өттүгэр сытар [[Паленке]] куорат-судаарыстыбаны баһылаан олорбут Йол Ик'нали диэн дьахтар ыраахтааҕыны кыайбыт, куораты халаабыт. * [[1014]] — Клонтарф аттынааҕы кыргыһыыга [[Ирландецтар|ирландецтар]] дойдуга саба түспүт [[Викиннэр|викиннэр]]и кыайбыттар, ол эрээри хоруоллара Брайан Бору кыргыһыыга өлбүт. * [[1343]] — [[Эстония]]ҕа [[христианство]]ны уонна туораттан баһылаабыт тевтоннары утары өрө туруу буолбут. * [[1605]] — [[Годунов Борис|Борис Годунов]] уола, ийэтинэн Малюта Скуратов сиэнэ 16 саастаах [[Фёдор Годунов]] нуучча ыраахтааҕыта буолбут. Сайын бэс ыйын саҥатыгар Лжедмитрий диэкки буолааччылар кинини ийэтин кытта тутан хаайбыттара, ыраахтааҕыттан уураппыттара, онтон өлөрбүттэрэ, иккиэннэрин өлүктэрин Москуба олохтоохторугар көрдөрө уурбуттара. * [[1815]] — [[Сербтэр|сербтэр]] [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтин]] утары иккис өрө туруулара саҕаламмыт. * [[1836]] — сыллаахха [[Пушкин Александр Сергеевич|А. С. Пушкин]] тэрийбит «Современник» сурунаалын бастакы нүөмэрэ тахсыбыт. * [[1920 сыл|1920]] — [[Анкара|Анкараа]]ҕа Туурсуйа Улуу Түмэнэ (Türkiye Büyük Millet Meclisi) олохтоммут. Түмэн Мехмед VI султаан бырабыыталыстыбатын буруйдаабыт уонна быстах кэм конституциятын ылынар туһунан быһаарбыт. * [[1928]] — Саха суругун-бичигин Кэмитиэтэ ЯЦИК Президиумун иһинэн тэриллибит. [[Былатыан Ойуунускай]] бэрэстээтэлинэн анаммыт, чилиэннэринэн [[Барахов Исидор Никифорович|Исидор Барахов]], [[Күндэ|Алексей Иванов — Күндэ]], [[Донской Семен Николаевич (иккис)|Семен Донской-2]], уонна [[Гаврилов Кузьма Осипович|Кузьма Гаврилов]] буолбуттар. Хамыыһыйа (кэмитиэт) атын түүр алпабыыттарын кытта дьүөрэлэһиини ситиһиэхтээх, орфографияны быһаарыахтаах уонна биэс сыллаах саҥа сурукка-бичиккэ киирии бырагырааматын оҥоруохтаах эбит. * [[1931]] — Саха АССР Совнаркома "Өлүөнэттэн Бүлүүгэ диэри суол тутарга" диэн уураах [[Бүлүү (суол)|ылбыта]]. 1936 сыллаахха Дьокуускайтан Бүлүү куоратыгар диэри аан бастакы массыынаннан тургутар айан буолбута биллэр. * [[1932 сыл|1932]] — ВКП(б) Киин кэмитиэтэ сэбиэскэй суруйааччылары түмэр сойуус тэриллэрин туһунан уураах таһаарбыт<ref>{{Кинигэ|заглавие=Материалы первой всеякутской конференции советских писателей: (2-11 декабря 1934 года)|ответственный=Н. Е. Мординов|место=Якутск|издательство=Якутское государственное издательство|год=1936|страниц=161|тираж=4200}}</ref>. * [[1941 сыл|1941]] — Аан дойду иккис сэриитэ: Греция бырабыыталыстыбата уонна хоруол Георг II ньиэмэс сэриилэрэ киириэхтэрин иннинэ Афина куораттан эвакуацияламмытар. * [[1991]] — [[Горбачёв Михаил Сергеевич|Михаил Горбачев]] уонна тоҕус Сойуус өрөспүүбүлүкэтин салайааччылара сайабылыанньа оҥорбуттар: Сойуус саҥа сөбүлэҥин 9 Сойуус өрөспүүбүлүкэтэ уонна ССРС бэрэсидьиэнэ илии баттыахтаах (аатырбыт формула: 9+1). Ол аата Арассыыйа өрөспүүбүлүкэлэрэ (урукку РСФСР автономиялара) бу ылыныллыахтаах сөбүлэҥҥэ кыттыгаһа суох курдук буолбуттара. [[Николаев Михаил Ефимович|Михаил Николаев]] Борис Ельцинныын, Татарстан уонна Башкортостан бэрэсидьиэннэрин кытта кэпсэтэн [[Москуба]]ҕа көрсөргө болдьоспута, бу көрсүһүү [[ыам ыйын 7]] күнүгэр буолбута. * [[1992]] — [[Чурапчы улууһа|Чурапчы]]га [[Бахсы нэһилиэгэ]] сөргүтүллүбүт. Улуус хоту өттүгэр сытар, [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алданы]] кытта быысаһар. Бу нэһилиэктэн 4 биллиилээх дыраама артыыһа төрүттээх, онтон иккитэ - норуодунай сыбаанньалаах. * [[1995]] — [[ЮНЕСКО]] [[Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнэ|Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнүн]] олохтообут. * [[2005]] — [[YouTube]] бастакы видеотун сиэрбиһи оҥорооччулартан биирдэстэрэ Джавед Карим укпут («Мин зоопаркаҕа» диэн ааттааҕа). == Төрөөбүттэр == * [[1960]] — [[Христофорова-Сидельникова Матрёна Иннокентьевна|Матрёна Христофорова-Сидельникова]] — П. А. Ойуунускай аатынан [[Саха тыйаатыра|Саха тыйаатырын]] артыыһа. * [[1977 сыл|1977]] — Чурапчы улууһун [[Алаҕар нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)|Алаҕар]] нэһилиэгэр [[Ырыа Саарын (ырыаһыт)|Александр Дьячковскай — Ырыа Саарын]], ырыаһыт, Олоҥхо тыйаатырын артыыһа. == Өлбүттэр == * [[1616]] — [[Уиллиам Шэкспир|Вильям Шекспир]] — Англия аатырбыт суруйааччыта. * [[1616]] — [[Мигел де Сервантес|Мигель де Сервантес]] — Испания аатырбыт суруйааччыта. * [[1997]] — [[Кириэс Халдьаайы]]ттан төрүттээх балет артыыһа [[Мөкүрдээнэп Лаврентий Иннокентьевич|Лаврентий Мөкүрдээнэп]] өлбүт. * [[1999]] — туруу үлэһит, Үлэ Кыһыл знамята уордьаны [[1957]] сыллаахха холкуоска бэрэссэдээтэллии сылдьан ылбыт, Байаҕантай улууһун Эһэ нэһилиэгиттэн төрүттээх [[Ефимов Николай Ефимович|Николай Ефимов]]. * [[2007]] — Арассыыйа бастакы бэрэсидьиэнэ [[Ельцин Борис Николаевич|Борис Ельцин]]. {{ыйдар}} [[Категория:муус устар 23]] 9briowrcol10kmoxpwnt0y6bbndktva 427453 427452 2026-04-23T14:26:38Z ~2026-24882-47 28887 /* Түбэлтэлэр */ 427453 wikitext text/x-wiki '''Муус устар 23''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 113-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 114-c күнэ). Сыл бүтүө 252 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ЮНЕСКО}} — [[Кинигэ уонна ааптар быраабын аан дойдутааҕы күнэ]] (Всемирный день книги и авторского права) (UNESCO 28 C/Resolution 3.18) * {{Флаг|ХНТ}} — [[ХНТ-га Ааҥыл тылын күнэ]] * {{Флаг|ХНТ}} — [[ХНТ-га Испаан тылын күнэ]] * {{Флагификация|Германия}} — [[Ньиэмэс пиибэтэ|Ньиэмэс пиибэтин]] күнэ * {{Флагификация|Испания}} — [[Испания бэлиэ күннэрэ|Сан-Хорхе]] (Сибэтиэй Георгий күнэ) * {{Флагификация|Канаада}} — [[Канаада бэлиэ күннэрэ|Кинигэ күнэ]] * {{Флагификация|Кастилья уонна Леон}} (Испания) — Кастилья уонна Леон күнэ * {{Флагификация|Кытай}} — [[Кытай бэлиэ күннэрэ|Байҕал сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * {{флагификация|Турция}} — [[Туурсуйа бэлиэ күннэрэ|Дойду тутулуга суох буолуутун уонна Туурсуйа оҕолорун күнэ]] * {{флагификация|Россия}} — [[Россия бэлиэ күннэрэ|билисэпиэт күнэ]] == Түбэлтэлэр == * [[599]] — Калакмул хоруола (майя омук) Уне Чан билиҥҥи [[Миэксикэ]] соҕуруу өттүгэр сытар [[Паленке]] куорат-судаарыстыбаны баһылаан олорбут Йол Ик'нали диэн дьахтар ыраахтааҕыны кыайбыт, куораты халаабыт. * [[1014]] — Клонтарф аттынааҕы кыргыһыыга [[Ирландецтар|ирландецтар]] дойдуга саба түспүт [[Викиннэр|викиннэр]]и кыайбыттар, ол эрээри хоруоллара Брайан Бору кыргыһыыга өлбүт. * [[1343]] — [[Эстония]]ҕа [[христианство]]ны уонна туораттан баһылаабыт тевтоннары утары өрө туруу буолбут. * [[1605]] — [[Годунов Борис|Борис Годунов]] уола, ийэтинэн Малюта Скуратов сиэнэ 16 саастаах [[Фёдор Годунов]] нуучча ыраахтааҕыта буолбут. Сайын бэс ыйын саҥатыгар Лжедмитрий диэкки буолааччылар кинини ийэтин кытта тутан хаайбыттара, ыраахтааҕыттан уураппыттара, онтон өлөрбүттэрэ, иккиэннэрин өлүктэрин Москуба олохтоохторугар көрдөрө уурбуттара. * [[1801]] — [[Ураал|Ураалтан]] төрүттээх Ефим Артамонов диэн киһи [[Александр I]] ыраахтааҕыга айбыт билисээпиэтин көрдөрбүт. * [[1815]] — [[Сербтэр|сербтэр]] [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтин]] утары иккис өрө туруулара саҕаламмыт. * [[1836]] — сыллаахха [[Пушкин Александр Сергеевич|А. С. Пушкин]] тэрийбит «Современник» сурунаалын бастакы нүөмэрэ тахсыбыт. * [[1920 сыл|1920]] — [[Анкара|Анкараа]]ҕа Туурсуйа Улуу Түмэнэ (Türkiye Büyük Millet Meclisi) олохтоммут. Түмэн Мехмед VI султаан бырабыыталыстыбатын буруйдаабыт уонна быстах кэм конституциятын ылынар туһунан быһаарбыт. * [[1928]] — Саха суругун-бичигин Кэмитиэтэ ЯЦИК Президиумун иһинэн тэриллибит. [[Былатыан Ойуунускай]] бэрэстээтэлинэн анаммыт, чилиэннэринэн [[Барахов Исидор Никифорович|Исидор Барахов]], [[Күндэ|Алексей Иванов — Күндэ]], [[Донской Семен Николаевич (иккис)|Семен Донской-2]], уонна [[Гаврилов Кузьма Осипович|Кузьма Гаврилов]] буолбуттар. Хамыыһыйа (кэмитиэт) атын түүр алпабыыттарын кытта дьүөрэлэһиини ситиһиэхтээх, орфографияны быһаарыахтаах уонна биэс сыллаах саҥа сурукка-бичиккэ киирии бырагырааматын оҥоруохтаах эбит. * [[1931]] — Саха АССР Совнаркома "Өлүөнэттэн Бүлүүгэ диэри суол тутарга" диэн уураах [[Бүлүү (суол)|ылбыта]]. 1936 сыллаахха Дьокуускайтан Бүлүү куоратыгар диэри аан бастакы массыынаннан тургутар айан буолбута биллэр. * [[1932 сыл|1932]] — ВКП(б) Киин кэмитиэтэ сэбиэскэй суруйааччылары түмэр сойуус тэриллэрин туһунан уураах таһаарбыт<ref>{{Кинигэ|заглавие=Материалы первой всеякутской конференции советских писателей: (2-11 декабря 1934 года)|ответственный=Н. Е. Мординов|место=Якутск|издательство=Якутское государственное издательство|год=1936|страниц=161|тираж=4200}}</ref>. * [[1941 сыл|1941]] — Аан дойду иккис сэриитэ: Греция бырабыыталыстыбата уонна хоруол Георг II ньиэмэс сэриилэрэ киириэхтэрин иннинэ Афина куораттан эвакуацияламмытар. * [[1991]] — [[Горбачёв Михаил Сергеевич|Михаил Горбачев]] уонна тоҕус Сойуус өрөспүүбүлүкэтин салайааччылара сайабылыанньа оҥорбуттар: Сойуус саҥа сөбүлэҥин 9 Сойуус өрөспүүбүлүкэтэ уонна ССРС бэрэсидьиэнэ илии баттыахтаах (аатырбыт формула: 9+1). Ол аата Арассыыйа өрөспүүбүлүкэлэрэ (урукку РСФСР автономиялара) бу ылыныллыахтаах сөбүлэҥҥэ кыттыгаһа суох курдук буолбуттара. [[Николаев Михаил Ефимович|Михаил Николаев]] Борис Ельцинныын, Татарстан уонна Башкортостан бэрэсидьиэннэрин кытта кэпсэтэн [[Москуба]]ҕа көрсөргө болдьоспута, бу көрсүһүү [[ыам ыйын 7]] күнүгэр буолбута. * [[1992]] — [[Чурапчы улууһа|Чурапчы]]га [[Бахсы нэһилиэгэ]] сөргүтүллүбүт. Улуус хоту өттүгэр сытар, [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алданы]] кытта быысаһар. Бу нэһилиэктэн 4 биллиилээх дыраама артыыһа төрүттээх, онтон иккитэ - норуодунай сыбаанньалаах. * [[1995]] — [[ЮНЕСКО]] [[Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнэ|Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнүн]] олохтообут. * [[2005]] — [[YouTube]] бастакы видеотун сиэрбиһи оҥорооччулартан биирдэстэрэ Джавед Карим укпут («Мин зоопаркаҕа» диэн ааттааҕа). == Төрөөбүттэр == * [[1960]] — [[Христофорова-Сидельникова Матрёна Иннокентьевна|Матрёна Христофорова-Сидельникова]] — П. А. Ойуунускай аатынан [[Саха тыйаатыра|Саха тыйаатырын]] артыыһа. * [[1977 сыл|1977]] — Чурапчы улууһун [[Алаҕар нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)|Алаҕар]] нэһилиэгэр [[Ырыа Саарын (ырыаһыт)|Александр Дьячковскай — Ырыа Саарын]], ырыаһыт, Олоҥхо тыйаатырын артыыһа. == Өлбүттэр == * [[1616]] — [[Уиллиам Шэкспир|Вильям Шекспир]] — Англия аатырбыт суруйааччыта. * [[1616]] — [[Мигел де Сервантес|Мигель де Сервантес]] — Испания аатырбыт суруйааччыта. * [[1997]] — [[Кириэс Халдьаайы]]ттан төрүттээх балет артыыһа [[Мөкүрдээнэп Лаврентий Иннокентьевич|Лаврентий Мөкүрдээнэп]] өлбүт. * [[1999]] — туруу үлэһит, Үлэ Кыһыл знамята уордьаны [[1957]] сыллаахха холкуоска бэрэссэдээтэллии сылдьан ылбыт, Байаҕантай улууһун Эһэ нэһилиэгиттэн төрүттээх [[Ефимов Николай Ефимович|Николай Ефимов]]. * [[2007]] — Арассыыйа бастакы бэрэсидьиэнэ [[Ельцин Борис Николаевич|Борис Ельцин]]. {{ыйдар}} [[Категория:муус устар 23]] ls49rz9chdxfezjozer68p7zjlpe4x0 427454 427453 2026-04-23T14:27:08Z ~2026-24882-47 28887 /* Түбэлтэлэр */ 427454 wikitext text/x-wiki '''Муус устар 23''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 113-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 114-c күнэ). Сыл бүтүө 252 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ЮНЕСКО}} — [[Кинигэ уонна ааптар быраабын аан дойдутааҕы күнэ]] (Всемирный день книги и авторского права) (UNESCO 28 C/Resolution 3.18) * {{Флаг|ХНТ}} — [[ХНТ-га Ааҥыл тылын күнэ]] * {{Флаг|ХНТ}} — [[ХНТ-га Испаан тылын күнэ]] * {{Флагификация|Германия}} — [[Ньиэмэс пиибэтэ|Ньиэмэс пиибэтин]] күнэ * {{Флагификация|Испания}} — [[Испания бэлиэ күннэрэ|Сан-Хорхе]] (Сибэтиэй Георгий күнэ) * {{Флагификация|Канаада}} — [[Канаада бэлиэ күннэрэ|Кинигэ күнэ]] * {{Флагификация|Кастилья уонна Леон}} (Испания) — Кастилья уонна Леон күнэ * {{Флагификация|Кытай}} — [[Кытай бэлиэ күннэрэ|Байҕал сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * {{флагификация|Турция}} — [[Туурсуйа бэлиэ күннэрэ|Дойду тутулуга суох буолуутун уонна Туурсуйа оҕолорун күнэ]] * {{флагификация|Россия}} — [[Россия бэлиэ күннэрэ|билисэпиэт күнэ]] == Түбэлтэлэр == * [[599]] — Калакмул хоруола (майя омук) Уне Чан билиҥҥи [[Миэксикэ]] соҕуруу өттүгэр сытар [[Паленке]] куорат-судаарыстыбаны баһылаан олорбут Йол Ик'нали диэн дьахтар ыраахтааҕыны кыайбыт, куораты халаабыт. * [[1014]] — Клонтарф аттынааҕы кыргыһыыга [[Ирландецтар|ирландецтар]] дойдуга саба түспүт [[Викиннэр|викиннэр]]и кыайбыттар, ол эрээри хоруоллара Брайан Бору кыргыһыыга өлбүт. * [[1343]] — [[Эстония]]ҕа [[христианство]]ны уонна туораттан баһылаабыт тевтоннары утары өрө туруу буолбут. * [[1605]] — [[Годунов Борис|Борис Годунов]] уола, ийэтинэн Малюта Скуратов сиэнэ 16 саастаах [[Фёдор Годунов]] нуучча ыраахтааҕыта буолбут. Сайын бэс ыйын саҥатыгар Лжедмитрий диэкки буолааччылар кинини ийэтин кытта тутан хаайбыттара, ыраахтааҕыттан уураппыттара, онтон өлөрбүттэрэ, иккиэннэрин өлүктэрин Москуба олохтоохторугар көрдөрө уурбуттара. * [[1801]] — [[Ураал|Ураалтан]] төрүттээх Ефим Артамонов диэн киһи [[Александр I]] ыраахтааҕыга айбыт билисэпиэтин көрдөрбүт. * [[1815]] — [[Сербтэр|сербтэр]] [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтин]] утары иккис өрө туруулара саҕаламмыт. * [[1836]] — сыллаахха [[Пушкин Александр Сергеевич|А. С. Пушкин]] тэрийбит «Современник» сурунаалын бастакы нүөмэрэ тахсыбыт. * [[1920 сыл|1920]] — [[Анкара|Анкараа]]ҕа Туурсуйа Улуу Түмэнэ (Türkiye Büyük Millet Meclisi) олохтоммут. Түмэн Мехмед VI султаан бырабыыталыстыбатын буруйдаабыт уонна быстах кэм конституциятын ылынар туһунан быһаарбыт. * [[1928]] — Саха суругун-бичигин Кэмитиэтэ ЯЦИК Президиумун иһинэн тэриллибит. [[Былатыан Ойуунускай]] бэрэстээтэлинэн анаммыт, чилиэннэринэн [[Барахов Исидор Никифорович|Исидор Барахов]], [[Күндэ|Алексей Иванов — Күндэ]], [[Донской Семен Николаевич (иккис)|Семен Донской-2]], уонна [[Гаврилов Кузьма Осипович|Кузьма Гаврилов]] буолбуттар. Хамыыһыйа (кэмитиэт) атын түүр алпабыыттарын кытта дьүөрэлэһиини ситиһиэхтээх, орфографияны быһаарыахтаах уонна биэс сыллаах саҥа сурукка-бичиккэ киирии бырагырааматын оҥоруохтаах эбит. * [[1931]] — Саха АССР Совнаркома "Өлүөнэттэн Бүлүүгэ диэри суол тутарга" диэн уураах [[Бүлүү (суол)|ылбыта]]. 1936 сыллаахха Дьокуускайтан Бүлүү куоратыгар диэри аан бастакы массыынаннан тургутар айан буолбута биллэр. * [[1932 сыл|1932]] — ВКП(б) Киин кэмитиэтэ сэбиэскэй суруйааччылары түмэр сойуус тэриллэрин туһунан уураах таһаарбыт<ref>{{Кинигэ|заглавие=Материалы первой всеякутской конференции советских писателей: (2-11 декабря 1934 года)|ответственный=Н. Е. Мординов|место=Якутск|издательство=Якутское государственное издательство|год=1936|страниц=161|тираж=4200}}</ref>. * [[1941 сыл|1941]] — Аан дойду иккис сэриитэ: Греция бырабыыталыстыбата уонна хоруол Георг II ньиэмэс сэриилэрэ киириэхтэрин иннинэ Афина куораттан эвакуацияламмытар. * [[1991]] — [[Горбачёв Михаил Сергеевич|Михаил Горбачев]] уонна тоҕус Сойуус өрөспүүбүлүкэтин салайааччылара сайабылыанньа оҥорбуттар: Сойуус саҥа сөбүлэҥин 9 Сойуус өрөспүүбүлүкэтэ уонна ССРС бэрэсидьиэнэ илии баттыахтаах (аатырбыт формула: 9+1). Ол аата Арассыыйа өрөспүүбүлүкэлэрэ (урукку РСФСР автономиялара) бу ылыныллыахтаах сөбүлэҥҥэ кыттыгаһа суох курдук буолбуттара. [[Николаев Михаил Ефимович|Михаил Николаев]] Борис Ельцинныын, Татарстан уонна Башкортостан бэрэсидьиэннэрин кытта кэпсэтэн [[Москуба]]ҕа көрсөргө болдьоспута, бу көрсүһүү [[ыам ыйын 7]] күнүгэр буолбута. * [[1992]] — [[Чурапчы улууһа|Чурапчы]]га [[Бахсы нэһилиэгэ]] сөргүтүллүбүт. Улуус хоту өттүгэр сытар, [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алданы]] кытта быысаһар. Бу нэһилиэктэн 4 биллиилээх дыраама артыыһа төрүттээх, онтон иккитэ - норуодунай сыбаанньалаах. * [[1995]] — [[ЮНЕСКО]] [[Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнэ|Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнүн]] олохтообут. * [[2005]] — [[YouTube]] бастакы видеотун сиэрбиһи оҥорооччулартан биирдэстэрэ Джавед Карим укпут («Мин зоопаркаҕа» диэн ааттааҕа). == Төрөөбүттэр == * [[1960]] — [[Христофорова-Сидельникова Матрёна Иннокентьевна|Матрёна Христофорова-Сидельникова]] — П. А. Ойуунускай аатынан [[Саха тыйаатыра|Саха тыйаатырын]] артыыһа. * [[1977 сыл|1977]] — Чурапчы улууһун [[Алаҕар нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)|Алаҕар]] нэһилиэгэр [[Ырыа Саарын (ырыаһыт)|Александр Дьячковскай — Ырыа Саарын]], ырыаһыт, Олоҥхо тыйаатырын артыыһа. == Өлбүттэр == * [[1616]] — [[Уиллиам Шэкспир|Вильям Шекспир]] — Англия аатырбыт суруйааччыта. * [[1616]] — [[Мигел де Сервантес|Мигель де Сервантес]] — Испания аатырбыт суруйааччыта. * [[1997]] — [[Кириэс Халдьаайы]]ттан төрүттээх балет артыыһа [[Мөкүрдээнэп Лаврентий Иннокентьевич|Лаврентий Мөкүрдээнэп]] өлбүт. * [[1999]] — туруу үлэһит, Үлэ Кыһыл знамята уордьаны [[1957]] сыллаахха холкуоска бэрэссэдээтэллии сылдьан ылбыт, Байаҕантай улууһун Эһэ нэһилиэгиттэн төрүттээх [[Ефимов Николай Ефимович|Николай Ефимов]]. * [[2007]] — Арассыыйа бастакы бэрэсидьиэнэ [[Ельцин Борис Николаевич|Борис Ельцин]]. {{ыйдар}} [[Категория:муус устар 23]] ltun6qj84vk1qznax732ty0zy663tal 427455 427454 2026-04-23T14:28:17Z ~2026-24882-47 28887 /* Түбэлтэлэр */ 427455 wikitext text/x-wiki '''Муус устар 23''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 113-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 114-c күнэ). Сыл бүтүө 252 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ЮНЕСКО}} — [[Кинигэ уонна ааптар быраабын аан дойдутааҕы күнэ]] (Всемирный день книги и авторского права) (UNESCO 28 C/Resolution 3.18) * {{Флаг|ХНТ}} — [[ХНТ-га Ааҥыл тылын күнэ]] * {{Флаг|ХНТ}} — [[ХНТ-га Испаан тылын күнэ]] * {{Флагификация|Германия}} — [[Ньиэмэс пиибэтэ|Ньиэмэс пиибэтин]] күнэ * {{Флагификация|Испания}} — [[Испания бэлиэ күннэрэ|Сан-Хорхе]] (Сибэтиэй Георгий күнэ) * {{Флагификация|Канаада}} — [[Канаада бэлиэ күннэрэ|Кинигэ күнэ]] * {{Флагификация|Кастилья уонна Леон}} (Испания) — Кастилья уонна Леон күнэ * {{Флагификация|Кытай}} — [[Кытай бэлиэ күннэрэ|Байҕал сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * {{флагификация|Турция}} — [[Туурсуйа бэлиэ күннэрэ|Дойду тутулуга суох буолуутун уонна Туурсуйа оҕолорун күнэ]] * {{флагификация|Россия}} — [[Россия бэлиэ күннэрэ|билисэпиэт күнэ]] == Түбэлтэлэр == * [[599]] — Калакмул хоруола (майя омук) Уне Чан билиҥҥи [[Миэксикэ]] соҕуруу өттүгэр сытар [[Паленке]] куорат-судаарыстыбаны баһылаан олорбут Йол Ик'нали диэн дьахтар ыраахтааҕыны кыайбыт, куораты халаабыт. * [[1014]] — Клонтарф аттынааҕы кыргыһыыга [[Ирландецтар|ирландецтар]] дойдуга саба түспүт [[Викиннэр|викиннэр]]и кыайбыттар, ол эрээри хоруоллара Брайан Бору кыргыһыыга өлбүт. * [[1343]] — [[Эстония]]ҕа [[христианство]]ны уонна туораттан баһылаабыт тевтоннары утары өрө туруу буолбут. * [[1605]] — [[Годунов Борис|Борис Годунов]] уола, ийэтинэн Малюта Скуратов сиэнэ 16 саастаах [[Фёдор Годунов]] нуучча ыраахтааҕыта буолбут. Сайын бэс ыйын саҥатыгар Лжедмитрий диэкки буолааччылар кинини ийэтин кытта тутан хаайбыттара, ыраахтааҕыттан уураппыттара, онтон өлөрбүттэрэ, иккиэннэрин өлүктэрин Москуба олохтоохторугар көрдөрө уурбуттара. * [[1801]] — [[Ураал|Ураалтан]] төрүттээх Ефим Артамонов диэн киһи [[Александр I]] ыраахтааҕыга айбыт [[бэлисипиэт|бэлисипиэтин]] көрдөрбүт. * [[1815]] — [[Сербтэр|сербтэр]] [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтин]] утары иккис өрө туруулара саҕаламмыт. * [[1836]] — сыллаахха [[Пушкин Александр Сергеевич|А. С. Пушкин]] тэрийбит «Современник» сурунаалын бастакы нүөмэрэ тахсыбыт. * [[1920 сыл|1920]] — [[Анкара|Анкараа]]ҕа Туурсуйа Улуу Түмэнэ (Türkiye Büyük Millet Meclisi) олохтоммут. Түмэн Мехмед VI султаан бырабыыталыстыбатын буруйдаабыт уонна быстах кэм конституциятын ылынар туһунан быһаарбыт. * [[1928]] — Саха суругун-бичигин Кэмитиэтэ ЯЦИК Президиумун иһинэн тэриллибит. [[Былатыан Ойуунускай]] бэрэстээтэлинэн анаммыт, чилиэннэринэн [[Барахов Исидор Никифорович|Исидор Барахов]], [[Күндэ|Алексей Иванов — Күндэ]], [[Донской Семен Николаевич (иккис)|Семен Донской-2]], уонна [[Гаврилов Кузьма Осипович|Кузьма Гаврилов]] буолбуттар. Хамыыһыйа (кэмитиэт) атын түүр алпабыыттарын кытта дьүөрэлэһиини ситиһиэхтээх, орфографияны быһаарыахтаах уонна биэс сыллаах саҥа сурукка-бичиккэ киирии бырагырааматын оҥоруохтаах эбит. * [[1931]] — Саха АССР Совнаркома "Өлүөнэттэн Бүлүүгэ диэри суол тутарга" диэн уураах [[Бүлүү (суол)|ылбыта]]. 1936 сыллаахха Дьокуускайтан Бүлүү куоратыгар диэри аан бастакы массыынаннан тургутар айан буолбута биллэр. * [[1932 сыл|1932]] — ВКП(б) Киин кэмитиэтэ сэбиэскэй суруйааччылары түмэр сойуус тэриллэрин туһунан уураах таһаарбыт<ref>{{Кинигэ|заглавие=Материалы первой всеякутской конференции советских писателей: (2-11 декабря 1934 года)|ответственный=Н. Е. Мординов|место=Якутск|издательство=Якутское государственное издательство|год=1936|страниц=161|тираж=4200}}</ref>. * [[1941 сыл|1941]] — Аан дойду иккис сэриитэ: Греция бырабыыталыстыбата уонна хоруол Георг II ньиэмэс сэриилэрэ киириэхтэрин иннинэ Афина куораттан эвакуацияламмытар. * [[1991]] — [[Горбачёв Михаил Сергеевич|Михаил Горбачев]] уонна тоҕус Сойуус өрөспүүбүлүкэтин салайааччылара сайабылыанньа оҥорбуттар: Сойуус саҥа сөбүлэҥин 9 Сойуус өрөспүүбүлүкэтэ уонна ССРС бэрэсидьиэнэ илии баттыахтаах (аатырбыт формула: 9+1). Ол аата Арассыыйа өрөспүүбүлүкэлэрэ (урукку РСФСР автономиялара) бу ылыныллыахтаах сөбүлэҥҥэ кыттыгаһа суох курдук буолбуттара. [[Николаев Михаил Ефимович|Михаил Николаев]] Борис Ельцинныын, Татарстан уонна Башкортостан бэрэсидьиэннэрин кытта кэпсэтэн [[Москуба]]ҕа көрсөргө болдьоспута, бу көрсүһүү [[ыам ыйын 7]] күнүгэр буолбута. * [[1992]] — [[Чурапчы улууһа|Чурапчы]]га [[Бахсы нэһилиэгэ]] сөргүтүллүбүт. Улуус хоту өттүгэр сытар, [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алданы]] кытта быысаһар. Бу нэһилиэктэн 4 биллиилээх дыраама артыыһа төрүттээх, онтон иккитэ - норуодунай сыбаанньалаах. * [[1995]] — [[ЮНЕСКО]] [[Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнэ|Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнүн]] олохтообут. * [[2005]] — [[YouTube]] бастакы видеотун сиэрбиһи оҥорооччулартан биирдэстэрэ Джавед Карим укпут («Мин зоопаркаҕа» диэн ааттааҕа). == Төрөөбүттэр == * [[1960]] — [[Христофорова-Сидельникова Матрёна Иннокентьевна|Матрёна Христофорова-Сидельникова]] — П. А. Ойуунускай аатынан [[Саха тыйаатыра|Саха тыйаатырын]] артыыһа. * [[1977 сыл|1977]] — Чурапчы улууһун [[Алаҕар нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)|Алаҕар]] нэһилиэгэр [[Ырыа Саарын (ырыаһыт)|Александр Дьячковскай — Ырыа Саарын]], ырыаһыт, Олоҥхо тыйаатырын артыыһа. == Өлбүттэр == * [[1616]] — [[Уиллиам Шэкспир|Вильям Шекспир]] — Англия аатырбыт суруйааччыта. * [[1616]] — [[Мигел де Сервантес|Мигель де Сервантес]] — Испания аатырбыт суруйааччыта. * [[1997]] — [[Кириэс Халдьаайы]]ттан төрүттээх балет артыыһа [[Мөкүрдээнэп Лаврентий Иннокентьевич|Лаврентий Мөкүрдээнэп]] өлбүт. * [[1999]] — туруу үлэһит, Үлэ Кыһыл знамята уордьаны [[1957]] сыллаахха холкуоска бэрэссэдээтэллии сылдьан ылбыт, Байаҕантай улууһун Эһэ нэһилиэгиттэн төрүттээх [[Ефимов Николай Ефимович|Николай Ефимов]]. * [[2007]] — Арассыыйа бастакы бэрэсидьиэнэ [[Ельцин Борис Николаевич|Борис Ельцин]]. {{ыйдар}} [[Категория:муус устар 23]] 51xoq0whxrghyas0uakto120fwk8gt3 427456 427455 2026-04-23T14:32:35Z ~2026-24882-47 28887 /* Түбэлтэлэр */ 427456 wikitext text/x-wiki '''Муус устар 23''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 113-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 114-c күнэ). Сыл бүтүө 252 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ЮНЕСКО}} — [[Кинигэ уонна ааптар быраабын аан дойдутааҕы күнэ]] (Всемирный день книги и авторского права) (UNESCO 28 C/Resolution 3.18) * {{Флаг|ХНТ}} — [[ХНТ-га Ааҥыл тылын күнэ]] * {{Флаг|ХНТ}} — [[ХНТ-га Испаан тылын күнэ]] * {{Флагификация|Германия}} — [[Ньиэмэс пиибэтэ|Ньиэмэс пиибэтин]] күнэ * {{Флагификация|Испания}} — [[Испания бэлиэ күннэрэ|Сан-Хорхе]] (Сибэтиэй Георгий күнэ) * {{Флагификация|Канаада}} — [[Канаада бэлиэ күннэрэ|Кинигэ күнэ]] * {{Флагификация|Кастилья уонна Леон}} (Испания) — Кастилья уонна Леон күнэ * {{Флагификация|Кытай}} — [[Кытай бэлиэ күннэрэ|Байҕал сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * {{флагификация|Турция}} — [[Туурсуйа бэлиэ күннэрэ|Дойду тутулуга суох буолуутун уонна Туурсуйа оҕолорун күнэ]] * {{флагификация|Россия}} — [[Россия бэлиэ күннэрэ|билисэпиэт күнэ]] == Түбэлтэлэр == * [[599]] — Калакмул хоруола (майя омук) Уне Чан билиҥҥи [[Миэксикэ]] соҕуруу өттүгэр сытар [[Паленке]] куорат-судаарыстыбаны баһылаан олорбут Йол Ик'нали диэн дьахтар ыраахтааҕыны кыайбыт, куораты халаабыт. * [[1014]] — Клонтарф аттынааҕы кыргыһыыга [[Ирландецтар|ирландецтар]] дойдуга саба түспүт [[Викиннэр|викиннэр]]и кыайбыттар, ол эрээри хоруоллара Брайан Бору кыргыһыыга өлбүт. * [[1343]] — [[Эстония]]ҕа [[христианство]]ны уонна туораттан баһылаабыт тевтоннары утары өрө туруу буолбут. * [[1605]] — [[Годунов Борис|Борис Годунов]] уола, ийэтинэн Малюта Скуратов сиэнэ 16 саастаах [[Фёдор Годунов]] нуучча ыраахтааҕыта буолбут. Сайын бэс ыйын саҥатыгар Лжедмитрий диэкки буолааччылар кинини ийэтин кытта тутан хаайбыттара, ыраахтааҕыттан уураппыттара, онтон өлөрбүттэрэ, иккиэннэрин өлүктэрин Москуба олохтоохторугар көрдөрө уурбуттара. * [[1801]] — [[Ураал|Ураалтан]] төрүттээх Ефим Артамонов диэн киһи [[Александр I]] ыраахтааҕыга айбыт [[бэлисипиэт|бэлисипиэтин]] көрдөрбүт.[https://bike4u.ru/articles/1087/] * [[1815]] — [[Сербтэр|сербтэр]] [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтин]] утары иккис өрө туруулара саҕаламмыт. * [[1836]] — сыллаахха [[Пушкин Александр Сергеевич|А. С. Пушкин]] тэрийбит «Современник» сурунаалын бастакы нүөмэрэ тахсыбыт. * [[1920 сыл|1920]] — [[Анкара|Анкараа]]ҕа Туурсуйа Улуу Түмэнэ (Türkiye Büyük Millet Meclisi) олохтоммут. Түмэн Мехмед VI султаан бырабыыталыстыбатын буруйдаабыт уонна быстах кэм конституциятын ылынар туһунан быһаарбыт. * [[1928]] — Саха суругун-бичигин Кэмитиэтэ ЯЦИК Президиумун иһинэн тэриллибит. [[Былатыан Ойуунускай]] бэрэстээтэлинэн анаммыт, чилиэннэринэн [[Барахов Исидор Никифорович|Исидор Барахов]], [[Күндэ|Алексей Иванов — Күндэ]], [[Донской Семен Николаевич (иккис)|Семен Донской-2]], уонна [[Гаврилов Кузьма Осипович|Кузьма Гаврилов]] буолбуттар. Хамыыһыйа (кэмитиэт) атын түүр алпабыыттарын кытта дьүөрэлэһиини ситиһиэхтээх, орфографияны быһаарыахтаах уонна биэс сыллаах саҥа сурукка-бичиккэ киирии бырагырааматын оҥоруохтаах эбит. * [[1931]] — Саха АССР Совнаркома "Өлүөнэттэн Бүлүүгэ диэри суол тутарга" диэн уураах [[Бүлүү (суол)|ылбыта]]. 1936 сыллаахха Дьокуускайтан Бүлүү куоратыгар диэри аан бастакы массыынаннан тургутар айан буолбута биллэр. * [[1932 сыл|1932]] — ВКП(б) Киин кэмитиэтэ сэбиэскэй суруйааччылары түмэр сойуус тэриллэрин туһунан уураах таһаарбыт<ref>{{Кинигэ|заглавие=Материалы первой всеякутской конференции советских писателей: (2-11 декабря 1934 года)|ответственный=Н. Е. Мординов|место=Якутск|издательство=Якутское государственное издательство|год=1936|страниц=161|тираж=4200}}</ref>. * [[1941 сыл|1941]] — Аан дойду иккис сэриитэ: Греция бырабыыталыстыбата уонна хоруол Георг II ньиэмэс сэриилэрэ киириэхтэрин иннинэ Афина куораттан эвакуацияламмытар. * [[1991]] — [[Горбачёв Михаил Сергеевич|Михаил Горбачев]] уонна тоҕус Сойуус өрөспүүбүлүкэтин салайааччылара сайабылыанньа оҥорбуттар: Сойуус саҥа сөбүлэҥин 9 Сойуус өрөспүүбүлүкэтэ уонна ССРС бэрэсидьиэнэ илии баттыахтаах (аатырбыт формула: 9+1). Ол аата Арассыыйа өрөспүүбүлүкэлэрэ (урукку РСФСР автономиялара) бу ылыныллыахтаах сөбүлэҥҥэ кыттыгаһа суох курдук буолбуттара. [[Николаев Михаил Ефимович|Михаил Николаев]] Борис Ельцинныын, Татарстан уонна Башкортостан бэрэсидьиэннэрин кытта кэпсэтэн [[Москуба]]ҕа көрсөргө болдьоспута, бу көрсүһүү [[ыам ыйын 7]] күнүгэр буолбута. * [[1992]] — [[Чурапчы улууһа|Чурапчы]]га [[Бахсы нэһилиэгэ]] сөргүтүллүбүт. Улуус хоту өттүгэр сытар, [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алданы]] кытта быысаһар. Бу нэһилиэктэн 4 биллиилээх дыраама артыыһа төрүттээх, онтон иккитэ - норуодунай сыбаанньалаах. * [[1995]] — [[ЮНЕСКО]] [[Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнэ|Аан дойдутааҕы кинигэ уонна ааптар быраабын күнүн]] олохтообут. * [[2005]] — [[YouTube]] бастакы видеотун сиэрбиһи оҥорооччулартан биирдэстэрэ Джавед Карим укпут («Мин зоопаркаҕа» диэн ааттааҕа). == Төрөөбүттэр == * [[1960]] — [[Христофорова-Сидельникова Матрёна Иннокентьевна|Матрёна Христофорова-Сидельникова]] — П. А. Ойуунускай аатынан [[Саха тыйаатыра|Саха тыйаатырын]] артыыһа. * [[1977 сыл|1977]] — Чурапчы улууһун [[Алаҕар нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)|Алаҕар]] нэһилиэгэр [[Ырыа Саарын (ырыаһыт)|Александр Дьячковскай — Ырыа Саарын]], ырыаһыт, Олоҥхо тыйаатырын артыыһа. == Өлбүттэр == * [[1616]] — [[Уиллиам Шэкспир|Вильям Шекспир]] — Англия аатырбыт суруйааччыта. * [[1616]] — [[Мигел де Сервантес|Мигель де Сервантес]] — Испания аатырбыт суруйааччыта. * [[1997]] — [[Кириэс Халдьаайы]]ттан төрүттээх балет артыыһа [[Мөкүрдээнэп Лаврентий Иннокентьевич|Лаврентий Мөкүрдээнэп]] өлбүт. * [[1999]] — туруу үлэһит, Үлэ Кыһыл знамята уордьаны [[1957]] сыллаахха холкуоска бэрэссэдээтэллии сылдьан ылбыт, Байаҕантай улууһун Эһэ нэһилиэгиттэн төрүттээх [[Ефимов Николай Ефимович|Николай Ефимов]]. * [[2007]] — Арассыыйа бастакы бэрэсидьиэнэ [[Ельцин Борис Николаевич|Борис Ельцин]]. {{ыйдар}} [[Категория:муус устар 23]] fkwn8k5kqz0tvbtmvn9m07831kzkzjy 0 7581 427519 425363 2026-04-24T08:00:40Z ~2026-25044-81 28888 /* Бэлиэ күннэр */ 427519 wikitext text/x-wiki '''Муус устар 24''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 114-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 115-c күнэ). Сыл бүтүө 251 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Иммунизация аан дойдутааҕы сэттиэлэтэ]] (Всемирная неделя иммунизации) * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Эйэ иһин элбэх өрүттэнии уонна дипломатия күнэ]] (Международный день многосторонности и дипломатии во имя мира) (A/RES/73/127) * [[Аан дойду ыччатын сомоҕолоһуутун күнэ]]. 1955 сыллаахтан бэлиэтэнэр. ССРС сууллубутун кэннэ сүрүн өйөөччүтүн сүтэрэн биирдиилээн хомуньуус баартыйалар бэлиэтиир күннэригэр кубулуйбута * [[Лаборатория кыылларын көмүскүүр аан дойдутааҕы күн]]. 1979 сыллаахтан Хью Даудинг төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бу барон титуллаах авиация маршала Аан дойду иккис сэриитин кэмигэр Британия байыаннай авиациятын салайбыта, сааһыран баран олоҕун кыыллары көмүскээһиҥҥэ анаабыта. * {{Флагификация|Россия}} — тиис эмчитин күнэ * {{Флагификация|Россия}} — үлэлии сылдьан өлбүт Ыксаллаах быһыы сулууспа үлэһиттэрин ахтар күнэ * {{Флагификация|Армения}}, {{Флагификация|Франция}}<ref>https://www.legifrance.gouv.fr/eli/decret/2019/4/10/PRMX1820266D/jo/texte legifrance.gouv.fr</ref> — Осмаан импиэрийэтигэр буолбут [[Армяннар геноцидтарын сиэртибэлэрин күнэ]] * {{Флагификация|Ииндийэ}} — [[Ииндийэ бэлиэ күннэрэ|Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ]] * {{Флагификация|Кытай}} — [[Кытай бэлиэ күннэрэ|Космонавтика күнэ]] (2016 сылтан бэлиэтэнэр<ref>{{cite web|title=国务院关于同意设立“中国航天日”的批复|url=http://www.gov.cn/zhengce/content/2016-03/21/content_5055835.htm|publisher=[[Госсовет КНР]]|date=2016-03-21|accessdate=2020-04-30}}</ref>) * {{Флагификация|Нигер}} — Тупсуу күнэ. 1995 сыллаахха туарегтар уонна тубу омуктар 5 сыл тухары барбыт өрө турууларын тохтотон бырабыыталыстыбаны кытта эйэ сөбүлэҥэр илии баттаабыттар * {{Флагификация|Непал}} — Дэмэкирээтийэ күнэ * {{Флагификация|Гамбия}} — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * {{Флагификация|США}} — мас олордуутун күнэ == Түбэлтэлэр == * [[Б.э.и. 1479 сыл]] — икки саастаах Тутмос III Эгиипэт ыраахтааҕыта буолбут, ол эрээри кини 22 сааһыгар диэри дьиҥнээх былааһы Хатшепсут диэн Тутмос III аҕатын атын ойоҕо тутан олорбута. Тутмос III 55 сылтан ордук фараоннаабыта, кини саҕана Эгиипэт муҥутуурдук күүһүрэ сылдьыбыта. * [[Б.э.и. 1183 сыл]] — [[Троя]] куораты өстөөхтөр ылбыттар. [[Троя сэриитэ]] түмүктэммит. * [[1682]] сыл (урукку ааҕыынан муус устар 14) — Пустозерскай остуруокка (билигин [[Архангельскай уобалас]]) протопоп [[Аввакум протопоп|Аввакуму]] уонна [[старообрядчество]] атын салайааччыларын уматан өлөрбүттэр. Аввакум [[Ньыыкан патриарх|патриарх Ньыыкан]] реформаларын утары барбыта. * [[1877]] — Арассыыйа импиэрийэтэ Осмаан импиэрийэтигэр сэриини биллэрбит. Бу икки сыл кэриҥэ салҕаммыт сэрии түмүгэр Арассыыйа Кавкаазка дьайыытын күүһүрдүбүтэ (Карс уонна Батум кириэппэстэри баһылаабыта, Буджак уобалаһын холбоммута). Румыния, Сиэрбийэ уонна Черногория тутулуга суох буолууларын сөргүппүттэрэ, Болгария 5 үйэлээх осмаан баһылааһыныттан босхоломмута. * [[1922]] — Латвияттан төрүттээх [[Байкалов Карл Карлович|Карл Байкалов]] (дьиҥнээх араспаанньата Некундэ) Саха уобалаһын сэриилэригэр [[Нестор Каландарашвили]] оннугар командующайынан ананан Дьокуускайга кэлэр. Кини кэлбитин кэннэ кыһыл былааһа олохтоохтор өрө турууларын утары хааннаах репрессияны уҕарыппыта, кэккэ эйэлээх миэрэлэри ылбыта. * [[1938]] — [[Константин Пятс]] [[Эстония]] бастакы бэрэсидьиэнэ буолар. * [[1945]] — Ньурбаттан төрүттээх СГУ учуонайа [[Самсонов Николай Георгиевич|Николай Самсонов]] балтыларыгар суруйбут суругар: «Манчжурияҕа сылдьабын, орто оскуола таһымынан үөрэниэн баҕалаахтар бойобуой уонна политическай бэлэмнэнии кэнниттэн үөрэниэхтэрин сөп диэн ыйыы кэллэ. Мин үөрэнэр санаалаахпын, а. э. 8—10 кылаастар матырыйаалларын хатылыыр» — диэбит. Санаттахха, бу дьоппуоннары утары сэриигэ кыттыан иннинэ Николай Георгиевич арҕаа фроҥҥа сэриилэспитэ. * [[1991]] — Саха норудунай суруйааччыта [[Суорун Омоллоон]] Социалистыы Үлэ Дьоруойа ааты ылар. * [[1964]] — Ньурба аатырбыт сылгыһытыгар [[Михайлов Николай Евтроньевич|Николай Михайловка]] «Саха АССР үтүөлээх сылгыһыта» аат иҥэриллибит. Мэҥэдьэк сылгыта туспа боруода буоларыгар кылаатын киллэрбит киһи. * [[1967]] — "Союз-1" хараабылынан куйаарга тахса сылдьыбыт космонавт Владимир Комаров парашуута аһыллыбакка өлбүт. Космоска айан кэмигэр өлбүт бастакы киһи. * [[1990]] — «[[Хаббл]]» телескоп «Дискавери» хараабылтан ыытыллыбыт. * [[1998]] — Сергей Кириенко РФ бырабыыталыстыбатын баһылыгынан анаммыт. * [[1998]] — [[Татаар аан дойдутааҕы кэҥгириэһэ]] Арассыыйа юстициятыгар бэлиэтэниини ааспыт. * [[2007]] — [[Бүлүү улууһун былааҕа]]р уларытыы киирбит. * [[2011 сыл|2011]] — [[WikiLeaks]] АХШ Куубаҕа баар Гуантанамо лааҕырын туһунан докумуоннары бэчээттиирин саҕалаабыт. * [[2014]] — Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнэ [[Борисов Егор Афанасьевич|Егор Борисов]] өрөспүүбүлүкэ баһылыгын эбээһинэһин толорооччу буолбут. * [[2019]] — Амма [[Эмис (Амма улууһа)|Эмиһиттэн]] төрүттээх опера ырыаһыта [[Чигирева Нина Николаевна|Нина Чигирева]] [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ]]ни ылбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1957 сыл|1957]] — [[Федоров Александр Николаевич|Александр Федоров]] — ирбэт тоҥу чинчийэр аан дойдуга билиниллэр Арассыыйа учуонайа, Ирбэт тоҥу чинчийэр институт солбуйааччы дириэктэрэ, география билимин дуоктара, Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх диэйэтэлэ. * [[1967]] — Ньурба оройуонун [[Марха нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)|Марха]]тыгар саха живописеһа [[Чикачев Андрей Васильевич|Андрей Чикачев]]. == Өлбүттэр == * [[1942]] — Ленинград фронугар бааһыран баран Мэҥэ Хаҥаластан төрүттээх [[Михайлов Пуд Кузьмич|Пуд Михайлов]] өлбүт. Саха сирин хомсомуолларыгар суруйбут суруга архыыпка баар. * [[1974]] — [[Павлов Валентин Васильевич|Валентин Павлов]] (26.06.1916 т.) — 1934-40 сс. Саха сирин НКВД-тыгар үлэлээбит, 1940 сылтан Дьокуускай куорат холуобунай ирдэбилин салайааччыта, сэрии кэмигэр танковай корпус хамыһаара, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа. {{ыйдар}} [[Категория:муус устар 24]] nnejco4s7bcraudk2mqot9a2vlhkz15 427520 427519 2026-04-24T08:35:00Z ~2026-25044-81 28888 /* Түбэлтэлэр */ 427520 wikitext text/x-wiki '''Муус устар 24''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 114-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 115-c күнэ). Сыл бүтүө 251 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Иммунизация аан дойдутааҕы сэттиэлэтэ]] (Всемирная неделя иммунизации) * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Эйэ иһин элбэх өрүттэнии уонна дипломатия күнэ]] (Международный день многосторонности и дипломатии во имя мира) (A/RES/73/127) * [[Аан дойду ыччатын сомоҕолоһуутун күнэ]]. 1955 сыллаахтан бэлиэтэнэр. ССРС сууллубутун кэннэ сүрүн өйөөччүтүн сүтэрэн биирдиилээн хомуньуус баартыйалар бэлиэтиир күннэригэр кубулуйбута * [[Лаборатория кыылларын көмүскүүр аан дойдутааҕы күн]]. 1979 сыллаахтан Хью Даудинг төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бу барон титуллаах авиация маршала Аан дойду иккис сэриитин кэмигэр Британия байыаннай авиациятын салайбыта, сааһыран баран олоҕун кыыллары көмүскээһиҥҥэ анаабыта. * {{Флагификация|Россия}} — тиис эмчитин күнэ * {{Флагификация|Россия}} — үлэлии сылдьан өлбүт Ыксаллаах быһыы сулууспа үлэһиттэрин ахтар күнэ * {{Флагификация|Армения}}, {{Флагификация|Франция}}<ref>https://www.legifrance.gouv.fr/eli/decret/2019/4/10/PRMX1820266D/jo/texte legifrance.gouv.fr</ref> — Осмаан импиэрийэтигэр буолбут [[Армяннар геноцидтарын сиэртибэлэрин күнэ]] * {{Флагификация|Ииндийэ}} — [[Ииндийэ бэлиэ күннэрэ|Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ]] * {{Флагификация|Кытай}} — [[Кытай бэлиэ күннэрэ|Космонавтика күнэ]] (2016 сылтан бэлиэтэнэр<ref>{{cite web|title=国务院关于同意设立“中国航天日”的批复|url=http://www.gov.cn/zhengce/content/2016-03/21/content_5055835.htm|publisher=[[Госсовет КНР]]|date=2016-03-21|accessdate=2020-04-30}}</ref>) * {{Флагификация|Нигер}} — Тупсуу күнэ. 1995 сыллаахха туарегтар уонна тубу омуктар 5 сыл тухары барбыт өрө турууларын тохтотон бырабыыталыстыбаны кытта эйэ сөбүлэҥэр илии баттаабыттар * {{Флагификация|Непал}} — Дэмэкирээтийэ күнэ * {{Флагификация|Гамбия}} — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * {{Флагификация|США}} — мас олордуутун күнэ == Түбэлтэлэр == * [[Б.э.и. 1479 сыл]] — икки саастаах Тутмос III Эгиипэт ыраахтааҕыта буолбут, ол эрээри кини 22 сааһыгар диэри дьиҥнээх былааһы Хатшепсут диэн Тутмос III аҕатын атын ойоҕо тутан олорбута. Тутмос III 55 сылтан ордук фараоннаабыта, кини саҕана Эгиипэт муҥутуурдук күүһүрэ сылдьыбыта. * [[Б.э.и. 1183 сыл]] — [[Троя]] куораты өстөөхтөр ылбыттар. [[Троя сэриитэ]] түмүктэммит. * [[1558]] – бу күн 15 саастаах Шотландия королевата Мария Стюарт 14 саастаах Франсиск II дофины кытта Парижтааҕы таҥара ийэтин собуоругар холбоспуттар. Мантан ыла урууга дьахтар кэтэр таҥаһа маҥан өҥнөөх буолбут. * [[1682]] сыл (урукку ааҕыынан муус устар 14) — Пустозерскай остуруокка (билигин [[Архангельскай уобалас]]) протопоп [[Аввакум протопоп|Аввакуму]] уонна [[старообрядчество]] атын салайааччыларын уматан өлөрбүттэр. Аввакум [[Ньыыкан патриарх|патриарх Ньыыкан]] реформаларын утары барбыта. * [[1877]] — Арассыыйа импиэрийэтэ Осмаан импиэрийэтигэр сэриини биллэрбит. Бу икки сыл кэриҥэ салҕаммыт сэрии түмүгэр Арассыыйа Кавкаазка дьайыытын күүһүрдүбүтэ (Карс уонна Батум кириэппэстэри баһылаабыта, Буджак уобалаһын холбоммута). Румыния, Сиэрбийэ уонна Черногория тутулуга суох буолууларын сөргүппүттэрэ, Болгария 5 үйэлээх осмаан баһылааһыныттан босхоломмута. * [[1922]] — Латвияттан төрүттээх [[Байкалов Карл Карлович|Карл Байкалов]] (дьиҥнээх араспаанньата Некундэ) Саха уобалаһын сэриилэригэр [[Нестор Каландарашвили]] оннугар командующайынан ананан Дьокуускайга кэлэр. Кини кэлбитин кэннэ кыһыл былааһа олохтоохтор өрө турууларын утары хааннаах репрессияны уҕарыппыта, кэккэ эйэлээх миэрэлэри ылбыта. * [[1938]] — [[Константин Пятс]] [[Эстония]] бастакы бэрэсидьиэнэ буолар. * [[1945]] — Ньурбаттан төрүттээх СГУ учуонайа [[Самсонов Николай Георгиевич|Николай Самсонов]] балтыларыгар суруйбут суругар: «Манчжурияҕа сылдьабын, орто оскуола таһымынан үөрэниэн баҕалаахтар бойобуой уонна политическай бэлэмнэнии кэнниттэн үөрэниэхтэрин сөп диэн ыйыы кэллэ. Мин үөрэнэр санаалаахпын, а. э. 8—10 кылаастар матырыйаалларын хатылыыр» — диэбит. Санаттахха, бу дьоппуоннары утары сэриигэ кыттыан иннинэ Николай Георгиевич арҕаа фроҥҥа сэриилэспитэ. * [[1991]] — Саха норудунай суруйааччыта [[Суорун Омоллоон]] Социалистыы Үлэ Дьоруойа ааты ылар. * [[1964]] — Ньурба аатырбыт сылгыһытыгар [[Михайлов Николай Евтроньевич|Николай Михайловка]] «Саха АССР үтүөлээх сылгыһыта» аат иҥэриллибит. Мэҥэдьэк сылгыта туспа боруода буоларыгар кылаатын киллэрбит киһи. * [[1967]] — "Союз-1" хараабылынан куйаарга тахса сылдьыбыт космонавт Владимир Комаров парашуута аһыллыбакка өлбүт. Космоска айан кэмигэр өлбүт бастакы киһи. * [[1990]] — «[[Хаббл]]» телескоп «Дискавери» хараабылтан ыытыллыбыт. * [[1998]] — Сергей Кириенко РФ бырабыыталыстыбатын баһылыгынан анаммыт. * [[1998]] — [[Татаар аан дойдутааҕы кэҥгириэһэ]] Арассыыйа юстициятыгар бэлиэтэниини ааспыт. * [[2007]] — [[Бүлүү улууһун былааҕа]]р уларытыы киирбит. * [[2011 сыл|2011]] — [[WikiLeaks]] АХШ Куубаҕа баар Гуантанамо лааҕырын туһунан докумуоннары бэчээттиирин саҕалаабыт. * [[2014]] — Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнэ [[Борисов Егор Афанасьевич|Егор Борисов]] өрөспүүбүлүкэ баһылыгын эбээһинэһин толорооччу буолбут. * [[2019]] — Амма [[Эмис (Амма улууһа)|Эмиһиттэн]] төрүттээх опера ырыаһыта [[Чигирева Нина Николаевна|Нина Чигирева]] [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ]]ни ылбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1957 сыл|1957]] — [[Федоров Александр Николаевич|Александр Федоров]] — ирбэт тоҥу чинчийэр аан дойдуга билиниллэр Арассыыйа учуонайа, Ирбэт тоҥу чинчийэр институт солбуйааччы дириэктэрэ, география билимин дуоктара, Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх диэйэтэлэ. * [[1967]] — Ньурба оройуонун [[Марха нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)|Марха]]тыгар саха живописеһа [[Чикачев Андрей Васильевич|Андрей Чикачев]]. == Өлбүттэр == * [[1942]] — Ленинград фронугар бааһыран баран Мэҥэ Хаҥаластан төрүттээх [[Михайлов Пуд Кузьмич|Пуд Михайлов]] өлбүт. Саха сирин хомсомуолларыгар суруйбут суруга архыыпка баар. * [[1974]] — [[Павлов Валентин Васильевич|Валентин Павлов]] (26.06.1916 т.) — 1934-40 сс. Саха сирин НКВД-тыгар үлэлээбит, 1940 сылтан Дьокуускай куорат холуобунай ирдэбилин салайааччыта, сэрии кэмигэр танковай корпус хамыһаара, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа. {{ыйдар}} [[Категория:муус устар 24]] beu47q5ocss7jww1bc9h4ggx0oicqvn 0 7827 427511 427239 2026-04-23T23:25:28Z Ojkhol 24881 /* Сьерра Леоне бэлиэ күннэрэ */ 427511 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = |conventional_long_name = Сьерра Леоне Өрөспүүбүлүкэтэ</br>Republic of Sierra Leone |common_name = Sierra Leone |image_flag = Flag of Sierra Leone.svg |image_coat = Coat of arms of Sierra Leone.svg |symbol_type = Coat of Arms |image_map = LocationSierraLeone.svg |national_motto = "Unity, Freedom, Justice" |national_anthem = ''[[High We Exalt Thee, Realm of the Free]]'' |official_languages = [[Ааҥл тыла]], [[крио тыла|крио]] |2nd official_languages = [[Bengali language|Bangla]] |capital = [[Фритаун]] (1,070,200) |latd= 8|latm=31 |latNS=N |longd=13 |longm=15 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Ernest Bai Koroma]] |leader_title2 =[[Вице президент]] |leader_name2 = [[Samuel Sam-Sumana]] |area_rank = 119thhnv |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 71,740 |area_sq_mi = 27,699 |percent_water = 1.1 |population_estimate = 6,294,774 |population_estimate_rank = 103rd¹ |population_estimiate_year = July 2008 [[CIA]] |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 83 |population_density_sq_mi = 199 |population_density_rank = 114th¹ |GDP_PPP = $3.974 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $692 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $1.665 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $290 |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[Холбоhуктаах Хоруоллук|Холбоhуктаах Хоруоллуктан]] |established_event2 = Республика тэриллиитэ |established_date1 = [[Муус устар 27]], [[1961]] |established_date2 = [[Муус устар 17]], [[1971]] |HDI = {{increase}} 0.336 |HDI_rank = 177th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#e0584e">low</font> |Gini = 62.9 |Gini_year = 2003 |Gini_category = <font color="red">high</font> |FSI = 93.4 {{decrease}} 3.2 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 23rd |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |currency = [[Леоне]] |currency_code = SLL |country_code = |time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = right |cctld = [[.sl]] |calling_code = 232 |demonym = Sierra Leonean |footnotes = ¹ Rank based on 2007 figures. }} '''Сьерра Леоне''' ({{lang-en|Sierra Leone}}) диэн [[Арҕаа Африка]] дойдута. Кирбиилэhэр [[гуинея|Гуинеялыын]] хотугулуу-илин, [[либерия|Либериялыын]] соҕуруулуу-илин уонна [[атлантик океан|Атлантик океанныын]] соҕуруулуу-арҕаа. Иэнэ 71,740 км2 уонна олохтоохторун ахсаана 6,296,803. Дойду [[тропик климат|тропик климаттаах]], айылҕата диэн [[саванна]] уонна [[ардахтаах тыа|ардахтаах тыалар]]. Киин уонна ордук улахан куорат [[Фритаун]]. Иккис улахан куорат [[Бо]]. Атын сүрүн 100,000 тахса олохтоохтордоох куораттар [[Кенема]], [[Койду]] уонна [[Макени]]. == Сьерра Леоне бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 19]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ (1971) * [[Муус устар 20]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Муус устар 27]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1961) {{rq|stub|sources}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] fvfm1tsf3uz1b479xhjne6w86lfhw7s 0 7945 427496 424856 2026-04-23T23:14:57Z Ojkhol 24881 /* Габон бэлиэ күннэрэ */ 427496 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Габон Республиката |conventional_long_name = ''République Gabonaise'' |common_name = Gabon |image_flag = Flag_of_Gabon.svg |image_coat = Coat of arms of Gabon.svg |image_map = LocationGabon.svg |national_anthem = ''[[La Concorde]]'' |capital = [[Libreville]] |latd=0 |latm=23 |latNS=N |longd=9 |longm=27 |longEW=E |largest_city = capital |official_languages = [[Француз тыла]] |demonym = Gabonese, Gabonaise |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Ali Bongo Ondimba]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Paul Biyoghé Mba]] |national_motto = |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 267,745 |area_sq_mi = 103,347 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 76th |percent_water = 3.76% |population_estimate = 1,454,867 |population_estimate_rank = 150th |population_estimate_year = July 2005 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 5.4 |population_density_sq_mi = 13.5 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 216th |GDP_PPP = $20.194 billion |GDP_PPP_rank = 136th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $14,094 |GDP_PPP_per_capita_rank = 53rd |GDP_nominal = $14.584 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $8,085 |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[франция|Францияттан]] |established_date1 = [[Атырдьах ыйын 17]] [[1960]] |HDI = {{increase}} 0.729 |HDI_rank = 107th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <span style="color:#fc0">medium</span> |currency = [[CFA franc]] |currency_code = XAF |time_zone = [[West Africa Time|WAT]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +1 |drives_on = right |cctld = [[.ga]] |calling_code = 241 |footnotes = }} '''Габон''' (''Gabon'') диэн [[Орто Африка]] арҕаа өттүгэр баар дойду. Кирбиилэhэр арҕаа [[Гуинея хомото|Гуинея хомотунуун]], [[Экуатор Гуинеята|Экуатор Гуинеятыныын]] хотугулуу арҕаа, [[камерун|Камеруннуун]] хоту уонна [[Конго Республиката|Конго Республикатыныын]] илин уонна соҕуруу. Иэнэ 270,000 km², олохтоохторун ахсаана 1,500,000. Киин уонна ордук улахан куората [[Либревиль]]. == Габон бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 17]] — Дьахтар күнэ * [[Ыам ыйын 6]] — Толук буолбут дьон күнэ. [[Ливан]] уонна [[Сирия]] эмиэ бу күн бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 17]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Францияттан, 1960) * [[Ахсынньы 25]] — Оҕо көмүскэлин күнэ {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] 47zrn4kn1lm6dcld3mhgv2l4td3tavj 0 8301 427504 427133 2026-04-23T23:21:01Z Ojkhol 24881 /* Зимбабуэ бэлиэ күннэрэ */ 427504 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Зимбабуэ Өрөспүүбүлүкэтэ</br>Republic of Zimbabwe<br /> ''Republika seZimbabwe''<br /> ''Republiki ya Zimbabwe'' |common_name = Zimbabwe |image_flag =Flag of Zimbabwe.svg |image_coat =Coat_of_arms_of_Zimbabwe.svg |image_map =LocationZimbabwe.svg |national_motto ="Unity, Freedom, Work" |national_anthem ={{lang|sn-Latn|''[[National Anthem of Zimbabwe|Simudzai Mureza wedu WeZimbabwe]]''}}{{nbsp|2}}<small>([[Shona language|Shona]])</small><br />{{lang|nd|''[[National Anthem of Zimbabwe|Kalibusiswe Ilizwe leZimbabwe]]''}}{{nbsp|2}}<small>([[Northern Ndebele language|Sindebele]])<br />"Blessed be the land of Zimbabwe"</small> |official_languages = [[Shona language|Shona]], [[Northern Ndebele language|isiNdebele]] уонна [[Ааҥыл тыла]] |demonym = [[List of Zimbabweans|Zimbabwean]] |capital =[[Хараре]] |latd=17 |latm=50 |latNS=S |longd=31 |longm=3 |longEW=E |largest_city = capital |government_type =[[Республика]] |leader_title1 =[[Президент]] |leader_name1 = [[Emmerson Mnangagwa]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Морган Тсвангираи]] |leader_title3 = [[Вице президент]] |leader_name3 = [[Joseph Msika]]<br />[[Joice Mujuru]] |leader_title4 = [[Deputy Prime Minister of Zimbabwe|Deputy Prime Minister]] |leader_name4 = [[Thokozani Khuphe]]<br />[[Arthur Mutambara]] |area_rank =60th |area_magnitude =1 E11 |area_km2 =390,757 |area_sq_mi =150,871 |percent_water =1 |population_estimate =13,349,000¹ <!--UN WPP--> |population_estimate_rank =68th |population_estimate_year =January 2008 |populationk= |population_census_year = |population_density_km2 =33 |population_density_sq_mi =85 |population_density_rank =170th |GDP_PPP =$2.210 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year =2008 |GDP_PPP_per_capita =$188 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $4.548 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $200 |sovereignty_type =[[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note =[[Холбоhуктаах Хоруоллук|Холбоhуктаах Хоруоллуктан]] |established_event1 =[[Родезия]] |established_event2 =Зимбабуэ |established_date1 =[[Сэтинньи 11]], [[1965]] |established_date2 =[[Муус устар 18]], [[1980]] |Gini =56.8 |Gini_year =2003 |Gini_category =<span style="color:#e0584e;">high</span> |FSI =110.1 {{increase}} 1.2 |FSI_year =2007 |FSI_rank =4th |FSI_category =<span style="color:red;">Alert</span> |HDI ={{increase}} 0.513 |HDI_rank =151st |HDI_year =2007 |HDI_category =<span style="color:#ffcc00">medium</span> |currency =[[Zimbabwean dollar|Dollar]] ([[Dollar sign|$]])² |currency_code =ZWD |country_code =ZW |time_zone =[[Central Africa Time]] |cut_offset =+2 |time_zone_DST =Not observed |c.u.t_offset_DST =+2 |drives_on = left |cctld =[[.zw]] |calling_code =263 |footnotes = }} '''Зимбабуэ Өрөспүүбүлүкэтэ''' (''Zimbabwe'' - ''Зимбабуэ'') диэн [[Африка]] соҕуруутугар, [[Замбези]] уонна [[Лимпопо]] өрүстэр ыккардыларыгар баар дойду. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Соҕуруу Африка]] соҕуруу, [[Ботсуана]] соҕуруулуу арҕаа, [[Замбия]] хотугулуу арҕаа уонна [[Мозамбик]] илин. Официаллык тыла [[ааҥл тыла]], ол гынан баран олохтоохтор үксүлэрэ [[шона тыла|шона]] тылынан саҥараллар. == Зимбабуэ бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 18]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1980 сыл) * [[Атырдьах ыйын 11]] — [[Омук дьоруойдарын күнэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2420/ День национальных героев в Зимбабве — 11 августа. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Ахсынньы 22]] — Сомоҕолоһуу күнэ {{африка}} {{Geo-stub}} [[Категория:Африка дойдулара]] 3kjvebx522jvqs10w0kpkfuv95bit96 0 10633 427510 427378 2026-04-23T23:24:58Z Ojkhol 24881 /* Венесуала бэлиэ күннэрэ */ 427510 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''República Bolivariana de Venezuela'' |conventional_long_name = Венесуэла Боливариан Республиката |common_name = Venezuela |image_flag = Flag of Venezuela.svg |image_coat = Coat of arms of Venezuela.svg |image_map = South America location VEN.png |national_motto = ''Dios y Federación'' |national_anthem = ''[[Gloria al Bravo Pueblo]]'' |official_languages = [[Испан тыла]] |languages_type = |languages = |ethnic_groups = 70% [[метистар]], 20% [[үрүҥ дьон|үрүҥнэр]], 5% [[америндар]], 5% атыттар ([[африкалар]], [[арабтар]], [[азиялар]]) |demonym = Venezuelan |capital = [[Каракас]] |latd=10 |latm=30 |latNS=N |longd=66 |longm=58 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президет]] |leader_name1 = [[Nicolás Maduro]] |leader_title2 = |leader_name2 = |area_rank = 33rd |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 916,445 |area_sq_mi = 353,841 |percent_water = 0.32\ |population_estimate = 28,199,822 |population_estimate_rank = 40th |population_estimate_year = February 2008 |population_census = 23,054,985 |population_census_year = 2001 |population_density_km2 = 30.2 |population_density_sq_mi = 77 |population_density_rank = 173rd |GDP_PPP = $358.623 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $12,785 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $319.443 billion |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $11,388 |GDP_nominal_per_capita_rank = |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[Испания]]ттан |established_date1 = [[От ыйын 5]], [[1811]] |established_event2 = [[Улуу Колумбия]]ттан |established_date2 = [[Тохсунньу 13]], [[1830]] |established_event3 = Билинии |established_date3 = [[Кулун тутар 30]], [[1845]] |HDI = {{increase}} 0.826 |HDI_rank = 61st |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 42.2 |Gini_year = 2007 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |currency = [[Venezuelan bolívar|Bolívar fuerte]]{{ref label|currency|4|none}} |currency_code = VEF |country_code = |time_zone = [[UTC-4]] |utc_offset = |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = right |cctld = [[.ve]] |calling_code = 58 |footnotes = }} '''Венесуэла''' ({{lang-es|Venezuela}}, лит. «кыра [[Венеция]]») диэн [[Соҕуруу Америка]] хотутугар, [[Кариб байҕала|Кариб байҕалын]] кытылыгар баар дойду. Иэнэ 916,445 км², олохтоохторун ахсаана 26,414,816. Киин куорат [[Каракас]]. Испанияттан [[1811]] сыллаахха тутулуга суох буолбут. Тутулуга суох буолуу күнүн [[от ыйын 5]] күнүгэр бэлиэтииллэр. == Венесуала бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 14]] ({{Флагификация|Сальвадор}}, {{Флагификация|Гаити}}, {{Флагификация|Гондурас}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Панамерика күнэ * [[Муус устар 19]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1810) * [[Бэс ыйын 29]] — Арыгы кыргыһыыта (Batalla de Vino). Олохтоохтор кыһыл арыгыннан бэйэ-бэйэлэрин ыһыахтыыллар, ол кэнниттэн "борооскулар кыргыһыыларын" ыыталлар (оҕустар кыргыһыыларын курдук эрээри, борооскулары өлөрбөттөр). * [[От ыйын 5]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Испанияттан [[1811]]) * [[От ыйын 24]] — Байҕал байыаннай флотун күнэ * [[От ыйын 24]] — [[Симон Боливар|Симон Боливары]] ахтар күн. Маны таһынан Эквадор, Колумбия, Боливия бэлиэтииллэр * [[Атырдьах ыйын 3]] — Былаах күнэ. Дойду гвардиятын күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — Санааны аһаҕастык этии күнэ<ref>{{Cite web |url=http://www.irc-hispano.es/noticias/internet/511-dia-de-la-libertad-de-expresion-de-pensamiento |title=20 сентября в Перу, Венесуэле и Уругвае отмечается как официальный ''День свободы выражения мыслей'' (испанский) |accessdate=2012-09-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120816170935/http://www.irc-hispano.es/noticias/internet/511-dia-de-la-libertad-de-expresion-de-pensamiento |archivedate=2012-08-16 |deadlink=yes }}</ref> * [[Алтынньы 12]] — Олохтоох омуктар утарылаһыыларын күнэ (Día de la Resistencia Indígena) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of South America}} [[Категория:Соҕуруу Америка дойдулара]] [[Категория:Венесуэла]] a827g9gdhiu44kfiual9l605ezsfnr1 0 10640 427512 423042 2026-04-23T23:26:02Z Ojkhol 24881 /* Уругвай бэлиэ күннэрэ */ 427512 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = '' República Oriental del Uruguay'' |conventional_long_name = Уругуай Илин Өрөспүүбүлүкэтэ |common_name = Uruguay |image_flag = Flag of Uruguay.svg |image_coat = Coat of arms of Uruguay.svg |image_map = South_America_location_URU.png |national_motto = ''Libertad o muerte'' |national_anthem = ''[[Himno Nacional Uruguayo]]'' |official_languages = [[Испан тыла]] |capital = [[Монтевидео]] |latd=34 |latm=53 |latNS=S |longd=56 |longm=10 |longEW=W |largest_city = [[Монтевидео]] |ethnic_groups = 88% Эуропалар, (Испаннар, Италиялар, атыттар), 8% метистар, 4% харалар |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Табаре Васкес]] |leader_title2 = [[Вице президент]] |leader_name2 = [[Родолфо Нин Новоа]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Бразилия]]ттан |established_event1 = Ылыныы |established_date1 = [[Атырдьах ыйын 25]], [[1825]] |established_event2 = Конституция |established_date2 = [[От ыйын 18]], [[1830]] |established_event3 = |established_date3 = |area_rank = 90th |area_magnitude = |area_km2 = 176,215 |area_sq_mi = 68,037 |percent_water = 1.5% |population_estimate_year = От ыйа 2008 |population_estimate = 3,477,779 |population_estimate_rank = 132 |population_census_year = 2002 |population_census = 3,399,236 |population_density_km2 = 19 |population_density_sq_mi = 50 |population_density_rank = 196 |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP = $42.543 billion |GDP_PPP_per_capita = $13,294 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $32.262 billion |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $10,082 |GDP_nominal_per_capita_rank = |Gini = 45.2 |Gini_year = 2006 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.859 |HDI_rank = 47th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[Уругуай песота]] ($, <code>[[ISO 4217|UYU]]</code>) |currency_code = UYU |time_zone = UYT |utc_offset = -3 |time_zone_DST = UYST |utc_offset_DST = -2 |demonym = [[Уругуайдар]] |drives_on = right |cctld = [[.uy]] |calling_code = 598 }} '''Уругуай''' ({{lang-es|Uruguay}}) диэн [[Соҕуруу Америка]] соҕуруулуу илинигэр баар дойду. Дьонун ахсаана 3.46 млн, олортон 1.7 млн [[Монтевидео]] киин куоракка уонна кини [[метрополитен зона]]тыгар олороллор. Уругуай хоту [[Бразилия]]лыын уонна арҕаа [[Аргентина]]лыын кирбиилэhэр. Дойду арҕаа өттүгэр [[Уругуай өрүс]] баар, соҕуруулуу арҕаа [[Рио де ла Плата]] [[эстуарий]]а баар, соҕуруу [[Атлантик океан]] кытыла. Дойду экономикатын сүрүн олохторунан буолаллар [[агрикултуура]] ([[Брутто ис оҥоhук|БИО]] 10% уонна бүтүн экспорт улахан өттүн таhаарар) уонна ил сектор. [[Transparency International]] көрүүтүнэн, Уругуай [[Латин Америка]] дойдуларыттан ордук намыhах коррупциялаах дойду буолар. Олохтоохторун 94.6% [[Эуропа]]ттан төрүттээх дьон. Уругуай Америкалар биир баай дойдулара. == Уругвай бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 19]] — [[Отут үс Ориенталес]] күнэ. Ориенталес диэн "илиҥҥилэр" диэн тылбаастанар, Бразилия илин өттүн арааран ыларга дьулуспут дьон. 1825 сыллаахха Аргентинаттан устан кэлбит Хуан Лавальеха диэн киһи баһылыктаах этэрээт оччотооҕуга Бразилия бас билэр сирдэригэр Уругубаай өрүс кытылыгар түспүт. Бу дьон олохтоохтору өрө туруорбуттарын түмүгэр [[Уругубаай]] диэн тутулуга суох дойду үөскээбитэ * [[Ыам ыйын 18]] — Лас-Пьедрас аннынааҕы кыргыһыы (Battle of Las Piedras (1811)) күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — [[Артигас Хосе Хервасио|Хосе Артигас]] төрөөбүт күнэ * [[От ыйын 18]] — Конституция күнэ * [[Атырдьах ыйын 24]] — Ностальгия түүнэ (1978 сыллаахтан саҕаламмыта, бу түүн араадьыйалар сүрүннээн урукку муусуканы холбууллар) * [[Атырдьах ыйын 25]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ (Уругвай)|Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Бразилияттан, 1825) * [[Балаҕан ыйын 20]] — Санааны аһаҕастык этии күнэ<ref>{{Cite web |url=http://www.irc-hispano.es/noticias/internet/511-dia-de-la-libertad-de-expresion-de-pensamiento |title=20 сентября в Перу, Венесуэле и Уругвае отмечается как официальный ''День свободы выражения мыслей'' (испанский) |accessdate=2012-09-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120816170935/http://www.irc-hispano.es/noticias/internet/511-dia-de-la-libertad-de-expresion-de-pensamiento |archivedate=2012-08-16 |deadlink=yes }}</ref>. Өссө Венесуэлаҕа уонна Перуга бу күн бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 12]] — Америка күнэ (Día de las Américas) == Тас сигэлэр == * [http://portal.gub.uy/ Официальнай ситим-сирэ] {{Countries of South America}} [[Категория:Соҕуруу Америка дойдулара]] 3p596zwejnr4cml45tumaza0hvuyrhx 0 13036 427516 418732 2026-04-23T23:48:25Z Ojkhol 24881 /* Карелия бэлиэ күннэрэ */ 427516 wikitext text/x-wiki {{Данные о субъекте Российской Федерации| RuPrefix=Өрөспүүбүлүкэ| RuNm=Карелия| OfNm1=Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ<br />Республика Карелия<br />Karjalan tazavaldu<br />Karjalan tasavalta<br />Karjalan Tazovaldkund| FSFlag=[[Билэ:Flag of Karelia.svg|160px|Карелия дуоҕата]]| FSCoA=[[Билэ:Coat of arms of the Republic of Karelia.svg|100px|Карелия дьаралыга]]| |FlagLnk=Карелия былааҕа| |CoALnk=Карелия дьаралыга| FSMap=[[Билэ:Map of Russia - Republic of Karelia (2008-03).svg|300px]]| FSCtrWhat=Киинэ| FSCtrNm=[[Петрозаводскай]]| AreaRnk=18-я| TotArea=180 520| WaterPrcnt=14,7%| PopRnk=67-я| PopQty=618 056| PopCtDate=2019| PopDens=4,0 к.| FedDistrNm=[[Хотугулуу арҕаа федерал уокурук|Хотугулуу арҕаа]]| EcRegNm=[[Хоту экономика оройуона|Хоту]]| CadNo=10| LangLangs=| OfLangs=[[Нуучча тыла|нуучча]] ([[омук тыла]] суолталаахтар [[Карел тыла|карел]], [[Финн тыла|финн]] уонна [[Вепс тыла|вепс]])| HeadTtl=Республика баhылыга| HeadNm=[[Парфенчиков Артур Олегович|Артур Парфенчиков]]| FSAnthem=''[[Гимн Республики Карелия|Kotimaamme Karjala!]]''| Domain=.karelia.ru| MSKS=0| }} '''Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ''' ([[Нууччалыы]]: ''Республика Карелия''; [[Кареллыы]]: ''Karjalan tazavaldu''; [[Финныы]]: ''Karjalan tasavalta''; [[Вепстыы]]: ''Karjalan Tazovaldkund'') диэн [[Арассыыйа өрөспүүбүлүкэлэрэ|Арассыыйа Федерациятын]] [[Арассыыйа Федерациятын субъектара|субъега]]. Киин куората [[Петрозаводскай]]. [[1922]] сыллаахха [[бэс ыйын 8]] күнүгэр тэриллибитэ. == Географията == Өрөспүүбүлүкэ Арассыыйа Федерациятын хотугулуу арҕаатыгар, [[Үрүҥ байҕал|Үрүҥ]] уонна [[Балтик байҕал]]лар икки ардыларынааҕы сирдэригэр баар. Үрүҥ байҕал кытылын линията 630 км. * ''Иэнэ'': 180 520 км2 * ''Кыраньыыссалара'': ** ''ис'': [[Мурманскай уобалаhа]] (Х), [[Архангельскай уобалаhа]] (И/СИ), [[Вологда уобалаhа]] (СИ/С), [[Ленинград уобалаhа]] (С/СА) ** ''тас'': [[Финляндия]] (СА/А/ХА) (кыраньыысса уhуна: 723&nbsp;км) ** ''уу'': Үрүҥ байҕал (Х/ХИ/И), [[Онега]] (СИ), [[Ладога]] (СА) * ''Үрдүкү сирэ'': 576 м, Нуорунен чыпчаала. === Өрүстэр === Карелияҕа 27,000 кэриҥэ өрүс баар<ref>{{Cite web|lang=ru |url=https://youtravel.me/blog/russia-tours/9-udivitelnykh-mest-karelii |title= Карелияда эмне көрүү керек |access-date= 31. 10. 2023}}{{ru}}</ref>. Сүрүн өрүстэрэ: * [[Водла]] (''Vodlajoki'', 149&nbsp;км) * [[Кем]] (''Kemijoki'', 191&nbsp;км) * [[Ковда]] (''Koutajoki'') * [[Шуя]] (''Suojoki'') * [[Суна]] (''Suunujoki'') * [[Выг]] (''Uikujoki'') === Күөллэр === Карелияҕа 60,000 кэриҥэ күөл баар. [[Ладога]] (Финныы: ''Laatokka'') уонна [[Онега]] (''Ääninen'') [[Эуропа]] ордук улахан күөллэрэ. Атын күөллэрэ: [[Билэ:Karelia today.png|thumb|250px|[[Хоту Карелия|Хоту]] уонна [[Соҕуруу Карелия]] регионнара [[Финляндия]]ҕа уонна Карелия Республиката [[Арассыыйа]]ҕа. [[Карел билиитэ]] билигин [[Ленинград уобалаhа|Ленинград уобалаhын]] ирээтэ]] * [[Ньюкозеро]] (''Nuokkijärvi'') * [[Пьяозеро]] (''Pääjärvi'') * [[Сегозеро]] (''Seesjärvi'') * [[Сямозеро]] (''Säämäjärvi'') * [[Топозеро]] (''Tuoppajärvi'') * [[Выгозеро]] (''Uikujärvi'') === Сирин баайа === Өрөспүүбүлүкэ сирин улахан өттө (148,000&nbsp;км², эбэтэр 85%) тыа. Сирин баайа: [[тимир]] урудаата, [[алмаас]], [[ванадиум]], [[молибден]] уо.д.а. === Климата === Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ Атлантик [[континентал климат]] зонатыгар баар. Тохсунньу орто температурата -8.0&nbsp;°C, от ыйын гиэнэ +16.4&nbsp;°C. Сыллааҕы [[сөҥүү]] орто таhыма 500-700&nbsp;мм.<ref>[https://www.alem-tour.ru/chto-posmotret-v-karelii-letom/ Карельскай сайынын уратылара]</ref> == Дьоно == * '''Олохтоохторун ахсаана''': 716,281 (2002) ** ''Куорат олохтоохторо'': 537.395 (75.0%) ** ''Тыа сирин олохтоохторо'': 178,886 (25.0%) ** ''Эр дьон'': 331,505 (46.3%) ** ''Дьахталлар'': 384,776 (53.7%) * '''Орто саас''': 37.1 <!--*'''Average life expectancy''': no data--> * '''Омуктар''': {| class="wikitable" |- ! ! 1926 ! 1939 ! 1959 ! 1970 ! 1979 ! 1989 ! 2002 |- | [[Нууччалар]] | 153,967 (57.2%) | 296,529 (63.2%) | 412,773 (62.7%) | 486,198 (68.1%) | 522,230 (71.3%) | 581,571 (73.6%) | 548,941 (76.6%) |- | [[Кареллар]] | 100,781 (37.4%) | 108,571 (23.2%) | 85,473 (13.0%) | 84,180 (11.8%) | 81,274 (11.1%) | 78,928 (10.0%) | 65,651 (9.2%) |- | [[Беларустар]] | 555 (0.2%) | 4,263 (0.9%) | 71,900 (10.9%) | 66,410 (9.3%) | 59,394 (8.1%) | 55,530 (7.0%) | 37,681 (5.3%) |- | [[Украиннар]] | 708 (0.3%) | 21,112 (4.5%) | 23,569 (3.6%) | 27,440 (3.8%) | 23,765 (3.2%) | 28,242 (3.6%) | 19,248 (2.7%) |- | [[Финнар]] | 2,544 (0.9%) | 8,322 (1.8%) | 27,829 (4.2%) | 22,174 (3.1%) | 20,099 (2.7%) | 18,420 (2.3%) | 14,156 (2.0%) |- | [[Вепстар]] | 8,587 (3.2%) | 9,392 (2.0%) | 7,179 (1.1%) | 6,323 (0.9%) | 5,864 (0.8%) | 5,954 (0.8%) | 4,870 (0.7%) |- | Атыттар | 2,194 (0.8%) | 20,709 (4.4%) | 29,869 (4.5%) | 20,726 (2.9%) | 19,565 (2.7%) | 21,505 (2.7%) | 25,734 (3.6%) |} === Олохтоох пууннар === <div align="center"> {| class="toccolours" style="margin: 0 2em 0 2em" |- | bgcolor="#C0C0C0" | '''5 тыh. тахса олохтоохтордоох пууннар'''<br /> Тохсунньу 1 2009 туругунан, https://web.archive.org/web/20010309110056/http://world-gazetteer.com/ |- | <table width="600" border="0" cellspacing="1" cellpadding="0"> <tr align="left"> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Петрозаводск]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">269 207</td> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Суоярви]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10 924</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Кондопога]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">33 554</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Надвоицы]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10 322</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Сегежа]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">32 631</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Пудож]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">9 730</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Костомукша]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">29 995</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Олонец]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">9 225</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Сортавала]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">19 484</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Лахденпохья]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">8 167</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Медвежьегорск]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">15 496</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Лоухи (посёлок)|Лоухи]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">5 257</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Кемь (куорат)|Кемь]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">13 448</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Калевала (бөһүөлэк)|Калевала]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">5 303</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Питкяранта]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">12 816</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Пиндуши]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">5 134</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Беломорск]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">11 776</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"></td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"></td> </tr> </table> |} </div> == Экономиката == Олохтоох айылҕа баайдарын туттар индустрия салаалара: [[мас]], маhы таҥастыыр, [[кумааҕы]], хара [[металлургия]] уонна тутуу материалларын индустриялара. Кэлии ресурстары туттар салаалар: [[массыына оҥоруута]], өҥнөөх металлургия. === Бөдөҥ хампаанньалар === * [[Авангард (АО,Республика Карелия)|«Авангард»]] * [[Вяртсильский метизный завод|«Вяртсильский метизный завод»]] * [[Карельский окатыш|«Карельский окатыш»]] * [[Карелэнерго|«Карелэнерго»]] * [[Кондопога (АО, Республика Карелия)|«Кондопога»]] * [[Ляскельский бумажный завод|«Ляскельский бумажный завод»]] * [[Петрозаводскмаш|«Петрозаводскмаш»]] * [[Онежский тракторный завод|«Онежский тракторный завод»]] * [[Сегежский ЦБК|«Сегежский ЦБК»]] * [[Суоярвская картонная фабрика|«Суоярвская картонная фабрика»]] * [[Питкяранта (завод)|Целлюлозный завод «Питкяранта»]] == Политиката == == Култуурата == Аан дойдутааҕы биллиилээх [[Калевала]] диэн карел-финн эпоhа. == Карелия бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 20]] — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Бэс ыйын 8]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Russia-geo-stub}} {{Российскай Федерация субъектара}} [[Категория:Арассыыйа Федерациятын өрөспүүбүлүкэлэрэ]] [[Категория:Арассыыйа| ]] [[Категория:Арассыыйа Өрөспүүбүлүкэлэрэ]] iomnlhi2o8b6ilfjd9vuxux875yc24h 0 13730 427498 424768 2026-04-23T23:16:30Z Ojkhol 24881 /* Кууба бэлиэ күннэрэ */ 427498 wikitext text/x-wiki {{атын суолталара|Куба (суолталара)}} {{Infobox Country |native_name=Кууба Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name=''República de Cuba'' |common_name=Cuba |image_flag=Flag of Cuba.svg |alt_flag=Five horizontal stripes: three blue and two white. A red equilateral triangle at the left of the flag, partly covering the stripes, with a white five pointed star in the centre of the triangle. |image_coat=Coat of Arms of Cuba.svg |symbol_type=Coat of arms |alt_coat=A shield in front of a fasces crowned by the Phrygian Cap, all supported by an oak branch and a laurel wreath |image_map= Cuba (orthographic projection).svg |alt_map=Political map of the Caribbean region with Cuba in red. An inset shows a world map with the main map's edges outlined. |national_motto=''Patria o Muerte'' |national_anthem=''[[La Bayamesa]]'' |official_languages=[[Испан тыла]] |demonym=Cuban |ethnic_groups=65.05% [[Эуропа омуктара|Эуропалар]] ([[Испаннар]], атыттар), 10.08% [[Афрокубалар|африкалар]] ([[Игболар]], атыттар), 23.84% [[мулаттар]] уонна [[метистар]]<ref name=census>{{cite web|url=http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/tablas_html/ii_3.htm|title=Census of population and homes|publisher=Government of Cuba|date=16 September 2002|language=Spanish|accessdate=2009-09-07}}</ref> |capital=[[Хавана]] |latd=23|latm=8|latNS=N|longd=82|longm=23|longEW=W |largest_city=capital |government_type=[[биир партия системата|Биир партиялаах]] [[социалист ил|социалист республика]]<ref name=constitution>{{cite web|url=http://www.parlamentocubano.cu/ingles/constitution.html|title=The Constitution of the Republic of Cuba|publisher=National Assembly of People's Power|accessdate=2007-01-29}}</ref> |leader_title1=[[Президент]] |leader_name1=[[Раул Кастро]] |leader_title2=Бастакы вице президент |leader_name2=[[Хосе Рамон Мачадо Вентура|Х. Р. М. Вентура]] |area_rank=105th |area_magnitude=1_E11 |area_km2=110,861 |area_sq_mi=42,803 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water=negligible |population_estimate=11,451,652 (July 2009 est.)<ref name=factbook>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cu.html|title=Cuba|work=The World Factbook|publisher=CIA|accessdate=2009-04-06}}</ref> |population_estimate_year=2008 |population_estimate_rank=73rd |population_census=11,177,743 |population_census_year=2002 |population_density_km2=102 |population_density_sq_mi=264 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank=97th |GDP_PPP_year=2008 |GDP_PPP=$108.2 billion<ref name=factbook/> |GDP_PPP_rank=64th |GDP_PPP_per_capita=$9,500 |GDP_PPP_per_capita_rank=107th |GDP_nominal_year=2008 |GDP_nominal=$55.18 billion<ref name=factbook/> |GDP_nominal_rank= |GDP_nominal_per_capita=${{#expr: 55180000000 / 11451652 round 0}} (calculated) |GDP_nominal_per_capita_rank= |HDI_year=2007 <!-- Please use the year in which the HDI data refers to and not the publication --> |HDI=<!--{{increase}}no prior report--> 0.863<ref>{{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/country_fact_sheets/cty_fs_CUB.html |title=Human Development Report 2009: Cuba|publisher=United Nations Development Programme|year=2007/2008|accessdate=2009-=10-09}}</ref> |HDI_rank=51st<!--Please see talk page before adding the reference again--> |HDI_category=<font color="#009900">high</font> |sovereignty_type=[[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note=[[Испания]]ттан |established_event1=[[Уон сыллаах сэрии|Ылыныы]] |established_event2=Республика тэриллиитэ |established_event3=[[Куба өрөбөлүүссүйэтэ]] |established_date1=[[Алтынньы 10]], [[1868]] |established_date2=[[Ыам ыйын 20]], [[1902]]<br /> [[АХШ]]ттан |established_date3=[[Тохсунньу 1]], [[1959]] |currency=[[Cuban peso]]<!--kludge to deal with fact that template expects only one currency per country:-->(<code>[[ISO 4217|CUP]]</code>)<br />[[Cuban convertible peso]]<ref>1993-2004 сылларга [[АХШ доллара]] песолыын тэҥҥэ туттулла сылдьыбыта, онтон доллары конвертацияланар песо солбуйбута</ref> |currency_code=CUC |time_zone= |utc_offset=-5 |time_zone_DST=(Кулун тутар 11 - сэтинньи 4) |utc_offset_DST=-4 |drives_on=right |cctld=[[.cu]] |calling_code=53 |footnotes= }} '''Кууба Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-es|República de Cuba}}) диэн [[Карибтар|Кариб]] [[арыы дойду]]та. Киниэхэ киирсэллэр Кууба уонна Хувентуд арыылар уонна хас да архипелагтар. Киин уонна ордук улахан куората [[Хавана]]. Иккис улахан куорат [[Сантиаго де Куба]]. Олохтоохторун ахсаана 11 млн. == Кууба бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 17]] — Контрреволюцияны кыайыы күнэ ([[1961]] сыллаахтан) * [[Ыам ыйын 17]] — Аграрнай реформа күнэ * [[От ыйын 3]] — Уот бэстибээлэ (Fiesta del Fuego) * [[От ыйын 26]] — [[Омук өрө туруутун күнэ]] ({{lang-es|Día de la Rebeldía Nacional}}). Монкаадаҕа 1953 сыллаахха Фидель Кастро салалталаах 160 киһи АХШ байыаннай баазатыгар саба түспүт күнэ. * [[От ыйын 30]] — Өрөбөлүүссүйэҕэ олохторун толук уурбут дьон күнэ * [[Алтынньы 10]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1868 сыллаахха Испанияттан тутулуга суох буолуу иһин 10 сыллаах сэрии саҕаламмытын бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 2]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 3]] — Быраас күнэ * [[Ахсынньы 8]] Кариком (Кариб холбоһуга) — Кууба күнэ, Кууба Кариб дойдуларын кытта үгэс курдук сылаас сыһыанын кэрэһилээн (биллэрин курдук Куубаны элбэх дойду XX үйэ икки аҥаарыгар билиммэт этэ) 2002 сыллаахтан бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 22]] — Учуутал күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Хоту Америка дойдулара]] 1fsby2s59gnk6ubkbt0uk5j3p7fbrzf 0 19321 427493 404290 2026-04-23T22:29:53Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427493 wikitext text/x-wiki '''Хорҕолдьун''' ({{lang-la|Stannum}}; '''Sn''' [[Химия бэлиэтэ|бэлиэлээх]] ) — Менделеев табылыыссатын бэһис периодын төрдүс бөлөҕүн сүрүн подгруппатын [[химия элэмиэнэ|элэмиэнэ]], [[атом нүөмэрэ]] 50. [[Чэпчики тимирдэр]] бөлөхтөрүгэр киирсэр. Нормальнай усулуобуйаҕа хорҕолдьун — пластичнай, кэбэҕэстик таптанар уонна тургэнник ууллар кылабачыгас үрүҥ көмүстүҥү тимир. Хорҕолдьун икки аллотропическэй модификациялаах: 13,2&nbsp;°С кыраадыстан аллара α-хорҕолдьун ([[серое олово]]) - [[Кубическай сингония|кубическай]] [[Кристаал эрэһиэккэ|эрэһиэккэлээх]] [[алмаас]] көрүҥнээх, выше 13,2&nbsp;°С кыраадыстан үрдүккэ β-хорҕолдьун ([[үрүҥ хорҕолдьун]]) - [[Тетрагональнай сингония|тетрагональнай]] кристаал эрэһиэккэлээх<ref name="ХЭ"/>. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == {{commons|Tin}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Sn/key.html Хорҕолдьун Webelements саайка] * [http://www.galvanicline.ru/show.php?page=417 Тимирдэри хорҕолдьунунан бүрүйүү] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111042041/http://www.galvanicline.ru/show.php?page=417 |date=2012-01-11 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb050.htm Олово в Популярной библиотеке химических элементов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930182701/http://n-t.ru/ri/ps/pb050.htm |date=2007-09-30 }} * [http://tapemark.narod.ru/olovo/index.html ''Б.&nbsp;Я.&nbsp;Розен.'' Соперник серебра. М., «Металлургия», 1984] * [http://www.periodictable.ru/050Sn/Sn.html Хорҕолдьун] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701012128/http://www.periodictable.ru/050Sn/Sn.html |date=2010-07-01 }} — иллюстрированная научно-популярная статья на [http://periodictable.ru/index.html periodictable.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110217084424/http://www.periodictable.ru/index.html |date=2011-02-17 }} * [http://www.periodictable.ru/050Sn/Sn_exp.html Демонстрационные ролики: «Оловянная чума» на '''PeriodicTable.ru'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090724042933/http://www.periodictable.ru/050Sn/Sn_exp.html |date=2009-07-24 }} {{Периодическая система элементов}} [[Категория:Химия элэмиэннэрэ]] [[Категория:Тимирдэр]] 2e58076t72tpjnxjjn6cmuo0hsq8pmy 0 28839 427467 393300 2026-04-23T17:40:56Z Qohlt 22667 427467 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person |name = Пеле |image = Pele con brasil (cropped).jpg |birth_date = [[1940]] [[алтынньы 23]] |birth_place = [[Трес Корасойнс]], [[Минас Жерайс]], [[Бразилия]] |death_date = [[2022]] [[ахсынньы 29]] |death_place = [[Морумби]], [[Сан Паулу]], [[Бразилия]] |height = 173 |position = [[бастааччы]], атаакалыыр [[ортоһут]] }} '''Пеле''' ({{lang-pt|Pelé}}, дьиҥнээх аата Э́дсон Ара́нтис ду Насиме́нту, {{lang-pt|Edson Arantes do Nascimento}}, [[1940]]-10.23 – [[2022]].12.29) — аан дойдуга аатырбыт [[Бразилия]] футбол оонньооччута, атаакалыыр [[ортоһут]]. [[ФИФА]] версиятынан ХХ үйэ бастыҥ футболиһа. «[[Сантос]]» уонна «[[Нью Йорк Космос]]» кулууптарга оонньообута. [[бразилия хамаандата|Бразилия хомуур хамаандатыгар]] оонньоон 92 маатчка кыттыбыта уонна 77 гуолу киллэрбитэ. Аан дойду чөмпүйэнээттэргэ кыайыытынан рекорду олохтообута — үс титуллаах (1958, 1962, 1970 сылларга). Түөрт чөмпүйэнээт кыттыылааҕа. 1958 сыллааҕы чемпионат бастыҥ эдэр оонньооччута. 1970 сыллааҕы чемпионат бастыҥ оонньооччута. 1973 сыллааҕы Соҕуруу Америка Сыл футболиһа. Аан дойду икки чемпионатын симболлаах хомуур хамаандатын кыттааччыта. Сантос кулууптуун Континеннардааҕы куубак уонна Либертадорес куубагын икки төгүллээх кыайыылааҕа, Континеннардааҕы чемпионнар суперкуубагын кыайыылааҕа, Сан Паулу штатын чемпионатын уон төгүллээх кыайыылааҕа, Рио — Сан Паулу турнирын түөрт төгүллээх кыайыылааҕа. 1995—1998 сылларга Бразилия спортун миниистиринэн үлэлээбитэ. == Карьерата == === Ыччат кулууптара === * Бауру Атлетико: 1953—1956 === Профессионал кулууптар === * [[Сантос]]: 1956—1974 * [[Нью Йорк Космос]]: 1975—1977 === Ил хамаанда === * [[бразилия хамаандата|Бразилия]]: 1957—1971 == Ситиһиилэрэ == === Кулууп === * '''[[Сантос]]''' ** [[Бразилия чемпионата|Бразилия чемпиона]] ('''6'''): *** [[бразилия куубага|Бразилия куубагын]] чемпиона ('''5'''): 1961, 1962, 1963, 1964, 1965 *** [[Torneio Roberto Gomes Pedrosa|Робертан куубагын]] кыайыылаа5а: 1968 ** [[паулиста чемпионата|Сан Паулу]] чемпиона ('''10'''): 1958, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1973 ** [[Рио — Сан Паулу турнира|Рио — Сан Паулу турнирын]] кыайыылааҕа ('''4'''): 1959, 1963, 1964, 1966 ** [[либертадорес куубага|Либертадорес куубагын]] кыайыылааҕа ('''2'''): 1962, 1963 ** [[Континеннардааҕы куубак]] кыайыылааҕа ('''2'''): 1962, 1963 ** [[континеннардааҕы чемпионнар суперкуубага|Континеннардааҕы чемпионнар суперкуубагын]] кыайыылааҕа: 1968 * '''[[Нью Йорк Космос]]''' ** [[NASL|Хоту Америка футбол лигатын]] чемпиона: 1977 === Хомуур хамаанда === * '''[[бразилия хамаандата|Бразилия]]''' ** [[аан дойду футбол чемпионата|Аан дойду чемпиона]]: *** '''Чемпион (3):''' 1958, 1962, 1970 *** Кыттааччы (4): 1958, 1962, 1966, 1970 ** [[америка куубага|Америка куубага]]: *** Үрүҥ көмүс: 1959 ** [[Рока куубага]]: *** '''Кыайыылаах (2):''' 1957, 1963 == Библиографията== * Pelé; Fish, Robert L. (1977). My Life and the Beautiful Game: The Autobiography of Pelé. Doubleday Publishing. ISBN 0385121857. * Pelé (2008). Pelé: The Autobiography. Simon and Schuster. ISBN 978-1847394880. [[Категория:Дьоннор алпабыытынан]] [[Категория:1940 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:алтынньы 23 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:2022 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:ахсынньы 29 күнүгэр өлбүттэр]] [[Категория:футболистар]] [[Категория:бразилия футболистара]] [[Категория:сантос футболистара]] [[Категория:Нью Йорк Космос футболистара]] cj87h7vi6dnw2rridzcue9gmsa7nxq7 0 34646 427491 424554 2026-04-23T20:33:30Z Xaahax 10090 Тупсарыы 427491 wikitext text/x-wiki '''Үөһээ ыттыы''' диэн сайдыыны, тупсууну ситиһии диэки хайысха ааттанар. [[Өй-санаа]] үөһээ диэки тардыһыылааҕа чахчы. [[Оҕо]] өйө-санаата сайдыыта үөһээ диэки тардыһыытынан, өрө тахса сатааһынынан саҕаланар. [[Төбө]]түн кыанар буолуоҕуттан өндөтөн, көнөтүк тута сатыыр, олорор буолууну баһылаат, сыыллан барар, онтон турар. Кыра оҕо аан маҥнайгы үөһээ тахсыыта көнөтүк олоруутуттан саҕаланан атаҕар туруутугар тириэрдэр. Атаҕар тура үөрэннэр эрэ өссө үрдээри атаҕын төбөтүгэр турарга үөрэммитинэн, үөһээ диэки ыттыбытынан барарын саҕалыыр. Оҕо өйө-санаата сайдарыгар икки атаҕар туран көнөтүк туттан хаамар буолуута олус улахан оруолу ылар. [[Киһи]] курдук хаама сылдьар буолара өйө-санаата сайдыытыгар, киһи буолууну ситиһэригэр тириэрдэр. Төбөтө [[эт-сиин|этиттэн-сииниттэн]] үөһээ тахсыбыта, сиһин тоноҕоһо көммүтэ, өйө-санаата этиттэн-сииниттэн үрдүктүк турарын билинэригэр көмөлөһөр. Оҕо үөһээ ыттар, үрдүккэ дьулуһар санаата төрөппүттэрин курдук буола охсор, үтүктэр санаатыттан ордук күүһүрэр. Онуоха эбии улахан дьон эмиэ үөһээ ытталлар. Хас лаампа уларытыыта, долбуурга тахсыы олоппоһунан салҕаныыга тириэрдэрэ оҕо үөһээ ыттар, үтүктэр баҕатын күүһүрдэр. Улаатан иһэр оҕону көрүү-истии ордук [[Эрэйдээһин|эрэйдээҕин]], үлэлээҕин, куруук [[харах]] далыттан таһаарбакка көрө-истэ сылдьыллыахтааҕын элбэх оҕолоох төрөппүттэр үчүгэйдик билэллэр. Оҕо кыра буолан, тиийбэтиттэн, кыайар олоппоһун соһо сылдьан салҕанан кыаҕа тиийэр сиригэр ытта сатыыр. Кэлин өссө олоппоско олоппоһу салгыы уурара уонна үөһээ ытта сатыыра, сыыһа тутуннаҕына куһаҕаҥҥа, дөлбү түһэригэр тириэрдиэн сөбө аһара үөһээ ыттыма, аһара барыма диэн үөрэҕи хайаан да билэрин эрэйэр. Төрөппүттэр бэйэлэрэ да билбэттэринэн «[[Айыы]]ны, киһи билбэтин, оҥорботун оҥорума» диэн үөрэхтэрэ ити курдук саҕаланар. Урукку кэмҥэ аһара баран мэниктиир, киһи тылын аанньа истибэт оҕолору бэрээдэккэ үөрэтиигэ сахалар араас суол чыпчархайдары туһаналлара. Аан үрдүгэр кыбытыллан турар бэрээдэк көрөөччү чыпчархайы ылан кистээн кэбиһээри дуу эбэтэр оһоххо быраҕаары дуу, олоппостору үрүт үрдүлэригэр уура сатаан муҥнаммыт оҕону киһи өйдүүр, бу быһыыта саҥаны оҥорорго дьулуура сайдан иһэрин биллэрэр. Ордук сайдыы-үүнүү диэки хайысхалаах өйдөөх-санаалаах оҕо, ити бэрээдэги көрөөччүнү, хааччаҕы араҥаччылааччыны ылан быраҕаары, суох оҥороору бары кыаҕын ууран кыһанара эмиэ сөп курдук. Аһара мэниктиир, улахан киһи этэрин өйдөөн-дьүүллээн истибэт оҕону тохтоторго чыпчархай ордук тиийимтиэтин [[уол]] оҕолордоох төрөппүттэр билэллэр. Билигин оҕо аан маҥнай үөһээ тахсыыга үөрэниитэ дьыбааҥҥа, ороҥҥо ыттыыттан саҕаланар. Yөһээ тахсыы бу мантан саҕаланан баран олоппос, остуол, дьыбаан кырыыта, күрүө, баҕана, сарай, ампаар, дьиэ үрдүгэр тахсыы кыаттарбыттарын кэнниттэн аны тииккэ ыттан тахсыынан салҕанан баран иһэр. Ыраах ыраах үктэллэрдээх ампаар үрдүгэр тахсар кирилиэс оҕо тиийиэн сөптөөх үктэлин тууран ылан ыраах, оҕо тиийбэт сиригэр ууран кэбиспит [[аҕа]], олус үтүө быһыыны оҥорор. Дьэ бу аҕа. Дьиҥнээх оҕотун туһугар кыһанар аҕа. Улаатан иһэр оҕото хайаан да кирилиэһинэн үөһээ ыттыыны, айыыны оҥорууну боруобалаан оҥоруохтааҕын эрдэттэн билэн, онтон сэрэнэн, оҕото күүһэ-кыаҕа кыра, кыаммат эрдэҕинэ аһара үөһээ ыттан тахсан баран дөлбү түһэриттэн харыстаан итинник оҥорор. Бу быһаарыы «[[Айыыны оҥорума]]» диэн үөрэх сүрүн төрүтэ буолар. Yөһээ үктэлгэ бэйэтэ тардыһан тиийэр буола улааттаҕына өйө-санаата эбиллиэ, дөлбү түспэт буолуо диэн анаан-минээн икки үктэли ылан кэбиспит аҕа оҕотун көмүскүүр, харыстыыр санаата улаханын биллэрэр. Оҕо улаатан, күүһэ эбиллэн бэйэтин кыанар, үктэлэ суох кирилиэһинэн илиитинэн тардыстан тахсар буоллаҕына, сатаан, бэйэтин кыанан, тутуһан кирилиэстэн да, үөһээттэн сууллубат. Оҕо сайдан, улаатан, кыаҕыран иһэрин билинэрин бэлиэтинэн үөһээ ыттыы буолар. Уол оҕолор ордук үөһээ ыттымтыалар. Туох ыттыллыахха сөптөөх баарыгар барытыгар ыттан иһэллэр. Төһө үөһээ ыттарыттан күүһүн-уоҕун мээрэйдээн билинэр. Тыа ыалын оҕолоругар баҕана күрүөҕэ ыттыы, сүнньүөҕүнэн хаамыы, онтон баҕана төбөтүгэр туруу кыайыыны, ситиһиини оҥорбуттарын бэлиэтиир. Баҕана төбөтүгэр көнөтүк туттан туруу уонна илиилэри быластаан кэбиһии, аҥар атаҕы өрө көтөҕүү барыта бииртэн биир салҕанан иһэр саҥаны арыйыылар, айыыны оҥоруулар буолаллар. Этин-сиинин сатаан, табан хамсаппакка оҕо өр эрэйдэнэн, сыыһа-халты туттан элбэхтэ охтон, сууллан түһэн баран ити хамсаныылары эрэллээхтик оҥорор буоларга үөрэнэр. Оҕо улаатан иһэн үөһээ тахсыы бары үктэллэрин көтүппэккэ барыларын боруобалыыр, онтон охтор, мантан сууллар, сыыһа тутуннаҕына улаханнык эчэйиэн да сөп. Төһө кыахтааҕыттан тутулуктанан өрө тахсыы бары үктэллэрин барыларын ситиһэ сатыыр. Оҕо саҥаны оҥороругар куруук тиэтэйэр, кыайа-хото, бүтэрэ охсуон баҕата баһаамныыр, сыыстарар, кыаҕын таһынан ылларар, сыыһа туттара элбиир. Оҕо саҥаны айара, урут билбэтин оҥороро үксүгэр табыллыбат, кыаллыбат, ол иһин куһаҕаҥҥа кубулуйара элбэх буоларыттан «Айыыны оҥорума» диэн үөрэх харыстыыр. Оҕолор ордук олоппостон охтоллор. Олоппоско ыттан тахсан үрдүгэр туруу кыра, этин-сиинин саҥа салайан хамсатар оҕоҕо олус уустуктары үөскэтэр. Оҕо үөһээ ыттан баран хаһан баҕарар дөлбү түһэр куттала куруук баар. Киһи майгына киһиэхэ маарыннаабатын курдук оҕолор саҥаны, билбэттэрин оҥорор күүстэрэ эмиэ маарыннаабаттар. Уол оҕолор саҥаны, билбэттэрин оҥоро сатыыллара кыргыттардааҕар элбэҕин бары бэлиэтииллэр. Үөһээ ыттан, сыыһа-халты туттан дэҥнэниилэрэ эмиэ элбээн тахсар. Yөһээ ыттар оҕону [[Киксэрэн, тэптэрэн биэрии|тэптэрэн биэрии]], [[киһиргэтии]] букатын табыллыбат быһыы буолар. Киһиргээбит, дэбдэйбит оҕо сыыһа туттара, кыаҕын аһара сыаналыыра хаһан баҕарар баар. Оҕону, киһини киһиргэтии, дэбдэтии диэн сахалыы «Быһа этии» диэн ааттанар уонна куһаҕаны баҕарыыга тэҥнэнэр. Айыыны оҥор диэн этии, үөрэтии оҕону тэптэрэн, киксэрэн, бэйэтэ саҥаны саҥа билэн эрэр оҕону киһиргэтэн, тиэтэтэн биэриигэ киирсэр. Дьон билбэтин, бэйэтэ эмиэ туох содул үөскүүрүн билбэтин, саҥаны айыыны, кыаҕын таһынан оҥоро сатыырыгар үтүрүйэр. Тииккэ эбэтэр баҕанаҕа үөһээ ыттан баран кыайан төттөрү түспэккэ эрэйи көрүүнү бэйэлэрэ боруобалаан көрбөтөх дьон отой билбэттэр. Тииккэ үөһээ тахсардааҕар төннөн, аллараа түһүүтэ ордук уустуктардаах, аллараа баар мутугу көрбөккө эрэ атаҕынан бигээн булан таба үктэниэххэ наадата уустуктары үөскэтэр. Саҥаны оҥоруу, айыы эрэйин, элбэхтик табыллыбатын, сыыһа-халты туттунууга тириэрдэрэ элбэҕин сорох эр дьон даҕаны, ол иһигэр дьахталлар бары кэриэтэ билбэттэригэр тэптэрэн, табан өйдөөбөттөр. Куруук хаайа, ону-маны тыыттарбат буола сатыыр төрөппүттэр оҕолоро «Сыылла сылдьан сыарҕа быатын быһар» киһиэхэ кубулуйар кутталланар. Кини тугу эмэни саҥаны, урут билбэтин оҥороругар куруук бобууга-хаайыыга сылдьыбыта таайан атын дьон көрбөттөрүгэр кистээн оҥорорго үөрэнэн хаалар. Сыыһа туттара, алҕаһы оҥороро ордук улахан содуллаах буолан тахсара хомолтону улаатыннарарын билэн итинник эппиттэр. Өй-санаа үөһээ диэки тардыһыылаах. Yөһээ ыттыы, өрө тахсыы киһиэхэ кыайыыны оҥорууга тэҥнэнэр. Туох эмэ ситиһиини, кыайыыны оҥороору гыммыт киһи түүлүгэр туохха эмэ ыттан үөһээ тахсар. Манна хайдах уонна ханна ыттан тахсыы көстүбүтэ буолаары турар ситиһии, кыайыы төһө улаханын, суолталааҕын уонна хайдах быһыылаахтык ситиһиллэрин арааран көрдөрөр. [[Баҕа санаа]] муҥура суох. Хас биирдии киһи олоҕор ханнык эмэ ситиһиилэри, уларытыылары киллэриэн, оҥоруон баҕарар санаата баһаам. Баҕа санаата туолаары гыммыт киһи түүлүгэр үөһээ тахсары тэҥэ, өссө үөһээнэн көтүөн сөп. Манна дьиҥ чахчы туолар баҕа санаа буоллаҕына, үөһээ көппүт киһи сири көрө сылдьара ордук. Олус үөһээ, кый ыраах көппүт киһи баҕа санаата хаһан да туолбат ыра санаа буолан хаалара элбэх. (1,12). Yөһээ тахсыыны ситиһии бэйэ кыаҕын таһынан, аһара барбата ордук. «Олус үөһээ таҕыстахха ыарыылаахтык охтуохха сөп» диэн этии итини бигэргэтэр. Үөһээ тахсан иһии диэн киһи баар-суох баҕа санаата, олоҕор ситиһэ сатыыр сыала-соруга, сайдыы, үөһээ тахсыы диэки сирдиир үтүө баҕа санаа буолар. (2,50). == Туһаныллыбыт литература == 1. "Туймаада уоттара" №19. 24.09.2010. 2. Каженкин И.И. Өй-санаа сайдан иһиитэ. - Дьокуускай: Ситис, 2026. - 108 с. [[Категория:Саха итэҕэлэ]] ezj9b6xmfltbztu7j1p97iyw9l2o1ib 0 34647 427490 424555 2026-04-23T20:30:36Z Xaahax 10090 Тупсарыы 427490 wikitext text/x-wiki '''Чараас [[муус]]ка кииримэ''' диэн этии дьон билбэттэрин, оҥорботторун, [[айыыны оҥорума]] диэн өйдөбүллээх. Бу этии киһи оҥорор быһыыта баҕарбатаҕын да иһин куһаҕаҥҥа кубулуйан хааларын биллэрэрэ ордук улахан суолталаах. [[Оҕо]] [[өй-санаа|өйө-санаата]] сайдыытын уратыларын, саҥаны, урут билбэтин оҥорууга дьулуурун быһаарыыга саҥа, килбэччи тоҥмут чараас муус ыҥырар оруола аһара улахан. Күһүн эрэ буоллар оҕо эрэ барыта муус тоҥорун, хатыыскалыы, хаҥкылыы оонньуура хаһан саҕаланарын олус кэтэһэр. [[Күөл]] мууһа тоҥнор эрэ оҕолор кытыытыттан саҕалаан, хааман, хатыыскалаан иһирдьэ, дириҥин диэки киирбитинэн бараллар. Чараас мууска киирии олус [[кут]]таллааҕын [[киһи]] барыта билэр. Улахан дьон муус халыҥыы илигинэ күөлгэ киирбэттэр. Кинилэр кыра эрдэхтэринэ бэйэлэрэ киирэн боруобалаан көрөн үөрэммиттэр эбэтэр төрөппүттэрин этэллэрин истэннэр чараас мууска киирбэт буола үөрэммиттэр. [[Үөрэх|Үөрэҕи]]-[[билии]]ни баһылааннар муус төһө халыҥнаахтык тоҥноҕуна улахан киһини уйар буоларын билбиттэр, ол иһин чараас, ситэ тоҥо, халыҥыы илик мууска сэрэнэннэр киирбэттэр. Хайа да төрөппүт оҕотун күөл саҥа тоҥорун кытта «Мууска киир» диэбэт. Оҕотун харыстыыр, көмүскүүр санаатыгар муус тоҥон халыҥыы илигинэ «Мууска кииримэ» диэн этэр, үөрэтэр, такайар. Бу аата оҕотугар «Эн сэрэхтээх буол, саҥаны [[айыы]]ны, дьон оҥорботторун оҥорума» диэн үөрэтэр. Биир эмэ киһи муус халыҥыы илигинэ киирэн ууга түһэрин, сорохтор муус анныгар баран өлөн хаалалларын кэпсээн оҕотун сэрэтэ сатыыр. [[Сахалар]] [[Таҥара үөрэҕэ|таҥараларын үөрэҕин]] төрүтэ оҕону харыстыыр, сэрэтэр өйтөн-санааттан саҕаланар уонна «Айыыны оҥорума», «[[Таҥара сэрэҕи таптыыр]]» диэн биллэр этиилэринэн салайтарар. Оҕо аан бастаан чараас мууска киирэрэ өйүгэр-санаатыгар олус ураты саҥаны арыйыыта, айыыны оҥоруута буолар. Муус хайыта баран дьырылаан тыаһаатаҕына куттанан ойуоххалаабатаҕына, ыстаҥалаабатаҕына табыллар. Урут хаһан да оҥорботох быһыыта буолан маннык балаһыанньаҕа киирэн көрө илигэ, кини өйүгэр-санаатыгар аан маҥнайгы быһыыта, саҥаны оҥоруута, айыыта буолан ууруллар. Өйө-санаата кутталы кыайыыга, тулуурдаах, ыстаҥалаабат буолууга үөрэнэр. Аан бастаан чараас мууска киирии оҕоттон олус күүстээх санааны ирдиир, санаатын күүһүрдэр. Оҕолор бэйэлэрэ саҥа тоҥмут күөл аттыгар муһуннахтарына аан бастаан мууска ыраах киирбит эбэтэр туораабыт киһи «герой», оһуобай киһи буолар. Бары кинини батыһан, үтүктэн, хаалан хаалымаары, куттас аатырымаары чараас, киһи үктээтэҕинэ хайыта барар, лыҥкыначчы тыаһыыр мууһунан күөлү туоруу сатыыллар. Дьон уһун үйэлэр тухары үөрэтэн, үгүстүк ууга түһэн билэн муус 7-10 см халыҥнаахтык тоҥо илигинэ сатыы киһи мууска киирэрэ кутталлааҕын быһааран тураллар. Киһи быһыылаах, киһи курдук оҥорор оҕо, үгүс дьон уһун үйэлэр тухары муспут билиилэрин-үөрэхтэрин туһанан, муус соччо халыҥнаахтык тоҥмутун кэннэ күөлгэ киирэллэр. Онтон киһи быһыытын, сиэри тутуспат, үгүс дьон билбит билиилэрин сыаналаабат, саҥаны, айыыны оҥоро сатыыр оҕо муус ситэ тоҥо, өссө чараас эрдэҕинэ мууска киириэн сөп. Оҕолор хаһан баҕарар, ордук бэйэлэрин кыраларынан, ыйааһыннара чэпчэкитинэн туһанан муус ситэ тоҥо, халыҥыы илигинэ мууска киирэр кыахтаахтар. Ол кыахтарын кинилэр саҥаны оҥорор, киһи билбэтин билэ-көрө охсор санаалара ордук күүһүрдэн, күүркэтэн биэрэр. Манна оҕону [[киһиргэтии]], тэптэрэн биэрии баар буоллаҕына, букатын сатайан туран чараас мууска киирэн иһиэхтэрин сөп. «Айыы үчүгэй, айыыны, саҥаны оҥор» диэн тыл үөрэхтээхтэрин, суруйааччылар этиилэрэ, өссө онно ыҥырыы, оҕолору итинник быстах быһыылары оҥороллоругар, [[олох]]торугар кутталлаах балаһыанньаҕа киирэллэригэр ыҥырарынан оҕону иитиигэ, үөрэтиигэ туттуллара табыллыбат. "Айыы үөрэҕин" улахан сыыһата быһаарыллыбытын кэнниттэн оҕолорун харыстыыр төрөппүттэр тохтотуохтара этэ. Сайдан иһэр, ону-маны билиэн баҕарар оҕо хас күн аайы саҥаны билэн, үөрэтэн иһэр. Бэйэтин санаатыгар тугу билбитэ барыта саҥаны арыйыы, айыы буолан иһэр. Саҥаны оҥоруута, айыыта, билэрэ-көрөрө эбиллэн иһиитэ оҕо ситиһиигэ, кыайыыга дьулуурун күүһүрдэр, өһөс санаатын сайыннарар. Оҕо бэйэтэ, өйө-санаата сайдарын тэҥинэн саҥаны арыйан, айыыны оҥорон иһэр. Ону киһиргэтэн, тэптэрэн, тиэтэтэн биэрии сатаммат, ыксаан, тиэтэйэн, бэйэтин кыаҕын сыыһа суоттанан сыыһа-халты туттунара элбиир. Улахан, төһө эмэ элбэх уоппуту мунньуммут да дьон саҥаны айан оҥороллоро олус уустук, саҥаны оҥоруу биирдэ оҥорору кытта хаһан да табыллыбат, олус элбэхтэ боруобалаан, сыыһа-халты оҥорон баран көннөрөн-көннөрөн туох эмэ туһалаах оҥоруллара кыаллар. Саҥа улаатан эрэр оҕо саҥаны, киһи, дьон билбэттэрин оҥороро төһө да элбэх курдугун иһин, туһалааҕа отой аҕыйах, биир эмэ буолар. Билигин киһи, дьон билбэттэрэ, чахчы аҕыйаан, «Что новое – хорошо забытое старое» диэн этиигэ сөп түбэһэр буолан турар. Тыһыынчанан сыллар тухары дьон бэртэрэ саҥаны айаннар олоххо киллэрэннэр, аҕыйаппыттар. Саҥаны, туһалааҕы айар, оҥорор дьон олус аҕыйахтар. Олоххо уоппуттаах, бэйэлэрэ уһуннук олорбут дьон элбэҕи билэллэринэн туһанан саҥаны, дьон билбэттэрин оҥороллоро ордук улахан туһаны аҕалаллар. Сахалар таҥараларын үөрэҕэ, оҕо улаатан, өйө-санаата сайдан киһи буолууну баһылаан баран саҥаны, дьон билбэттэрин оҥороругар үөрэтэр, ыҥырар. Оҕо билбэтигэр тэптэрэн, аһара баран иһэр майгынын арай «Чараас мууска кииримэ» диэн бобуу эрэ тохтотор. Бобуу, ол аата хаайыы, [[хааччах]]. Оҕо саҥаны айыыны оҥорорун бобуллар, хаайыллар, өйө-санаата аһара барара хааччахтаннаҕына эрэ табыллар. Баар-суох оҕолорун аһынар, харыстыыр төрөппүттэр оҕо өйө-санаата аһара барарын тохтотор бобууну, «Айыыны оҥорума» диэн үөрэҕи кэмигэр хайаан да оҥордохторуна эрэ табыллар. «Саҥаны оҥор, ай» диэн үөрэтии үгүс оҕолор чараас мууска элбэхтик киирэллэрин, саҥаны, билбэттэрин оҥорон иһэллэрин көҕүлүүр, оҕолор ууга түһүөхтэрин сөптөөх балаһыанньаларын үксэтэр. Төрөппүттэр, оҕо өйө-санаата сайдыыта маннык уратылардааҕын билэн дьон, киһи оҥорбот быһыыларын, араас саҥаны айыылары оҥороллорун көрөн-истэн хааччахтаан, киһилии суолунан, киһи оҥорорун курдук оҥороллоругар үөрэтэллэрэ ирдэнэр. Оҕо тугу оҥорорун барытын киһи оҥорорун курдук оҥорор буола үөрэннэҕинэ киһи быһыылаах киһи буола улаатар диэн сахалар таҥараларын үөрэҕэ этэрин ылыннахпытына эрэ кэлэр көлүөнэлэр иитиилэрэ табыллар. Оҕону ону-маны, дьон, киһи оҥорбот быһыыларын, билбэттэрин, айыыны оҥор диэн үөрэтии, тэптэрэн биэрии, киһиргэтии киһи быһыытыгар сөп түбэспэт түктэри быһыы буолар. Оҕо өйө-санаата оннун булуор диэри, ол аата өйө-санаата сайдан киһи буолууну ситиһиэр диэри элбэх сыыһаны-халтыны, ол иһигэр куһаҕаны оҥорор кыахтаах. Сахалар таҥараларын үөрэҕэ дьону онтон сэрэтэр. «[[Айыы диэмэ]]», «Айыыны оҥорума» диэн өй-санаа хааччахтара улаатан эрэр оҕону иитиигэ хайаан да тутуһуллаллара табылларын тыл үөрэхтээхтэрэ "айыы үчүгэй" диэн сымыйанан этэн эдэрдэр өйдөрүн-санааларын буккуйа сылдьаллар. Кэлэр көлүөнэлэри сыыһа хайысханан "айыы үчүгэй" диэн этэн иитии-үөрэтии түмүгүнэн саҥаны оҥоро сатыырга дьулуурдаах уолаттар быстах быһыыларга түбэһиилэрэ элбээн, [[ахсаан]]нара аҕыйаан омук эстэр, симэлийэр, атын омукка баһыттарар кэмэ кэлиэн сөп. (1,12). Өй-санаа үөрэҕэ хас да көлүөнэ дьон нөҥүө дьайар. Билигин социализм бэлэм олоҕор үөрэнэн хаалбыт төрөппүттэр оҕолорун иитэр-үөрэтэр кыахтара кыччаан хаалла. Ордук ыарахан олоххо олорон билиилэрэ-көрүүлэрэ кэҥээбит эһэлэр уонна эбэлэр баар-суох сиэннэрин атаахтаппакка, үлэҕэ-хамнаска үөрэтэн, тулуурдаах, дьулуурдаах, өһөс буоларга үөрэттэхтэринэ, сиэннэрэ улаатаннар оҕолорун бэйэлэрэ үөрэммиттэрин курдук үөрэттэхтэринэ эрэ өбүгэ үөрэҕэ салгыы бэриллэр кыахтанар. (2,54). == Туһаныллыбыт литература == 1. "Туймаада уоттара" хаһыат №19. 24.09.2010. 2. Каженкин И.И. Өй-санаа сайдан иһиитэ. - Дьокуускай: Ситис, 2026. - 108 с. [[Категория:Саха итэҕэлэ]] 723plpvtpxoyjjeeie0s1ea8qgfqo1i 0 42829 427469 385944 2026-04-23T17:44:03Z Qohlt 22667 427469 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person |name = Неймар |image = 20180610 FIFA Friendly Match Austria vs. Brazil Neymar 850 1705.jpg |birth_date = [[1992]] [[олунньу 5]] |birth_place = [[Можи дас Крузис]], [[Бразилия]] |height = 175 |position = [[бастааччы]] }} '''Нейма́р да Си́лва Са́нтос Жу́ниор''' ({{lang-pt|Neymar da Silva Santos Júnior}}), '''Неймар''' (Neymar) диэн кылгас аатынан ордук биллэр, [[Бразилия]] футбол оонньооччута. [[бразилия хамаандата|Бразилия хомуур хамаандатын]] уонна [[Сантос]] кулуубун [[бастааччы]]та. Бразилия хамаандатын 79 голлаах бастыҥ бомбардира буолар. Аан дойду бары кэмнэрдээҕи биир бастыҥ футболиһа буолар. Уон биир сааһыттан Сантос ыччат академиятыгар ооньообута. 2009 сыллаахха Сантос бастакы хамаандатыгар киирбитэ. 2010 сыллаахха Сан-Паулу штатын чөмпүйүөнэ уонна Бразилия куубагын кыайыылааҕа буолбута. 2013 сыл сайыныгар [[Барселона ФК|Барселона]] хамаандатыгар ыҥырыллыбыта. Манна кэлэн Неймар [[Луис Суарес]]тыын уонна [[Лионель Месси]]лыын күүстээх атаакалыыр трио буолбуттара. Барселоналыын Испания үс төгүллээх чемпиона буолбута, Испания куубагын үс төгүллээх кыайыылааҕа, уонна УЕФА Чемпионнарын лигатын кыайбыта. Онтон 2017 сыл атырдьах ыйыгар Барселона хамаандатыттан [[Пари Сен-Жермен]] көспүтэ. Бүтүн сыаната 222 млн евро буолбута. Онон саамай сыаналаах футболист аатын сүкпүтэ. Франция чемпионатын үс төгүллээх чемпиона буолбута, уонна Франция куубагын, суперкуубагын, лига куубагын сүүйбүтэ. Бразилия хомуур хамаандатыгар 2010 сыллаахха дебюттаабыта. == Карьерата == === Ыччат кулууптара === * Португеза Сантиста: 1999—2003 * [[Сантос]]: 2003—2009 === Профессионал кулууптар === * [[Сантос]]: 2009—2013 * [[Барселона ФК|Барселона]]: 2013—2017 * [[Пари Сен-Жермен]]: 2017—2023 * [[Аль Хиляль]]: 2023—2025 * [[Сантос]]: 2025— === Ил хамаанда === * Бразилия U17: 2009 * Бразилия U20: 2011 * Бразилия U23: 2012–2016 * [[бразилия хамаандата|Бразилия]]: 2010—2023 == Ситиһиилэрэ == === Кулууп === '''[[Сантос]]''' *Сан Паулу штатын чемпиона '''(3)''': 2010, 2011, 2012 *Бразилия куубагын кыайыылааҕа: 2010: *[[Либертадорес куубага|Либертадорес куубагын]] кыайыылааҕа: 2011 *[[Соҕуруу Америка суперкуубага|Соҥуруу Америка суперкуубагын]] кыайыылааҕа: 2012 '''[[Барселона ФК|Барселона]]''' *[[примера|Испания чемпиона]] '''(2)''': 2014/15, 2015/16 *[[УЕФА Чемпионнар лигата]]: 2014/15 *[[Аан дойду кулууп чемпионата]]: 2015 *[[УЕФА Суперкуубага]]: 2015 *[[Испания куубага]] '''(3)''': 2014/15, 2015/16, 2016/17 *[[Испания суперкуубага]]: 2013 '''[[Пари Сен-Жермен]]''' *[[лига 1|Франция чемпиона]] '''(5)''': 2016/18, 2018/19, 2019/20, 2021/22, 2022/23 *[[Франция суперкуубага]] '''(3)''': 2018, 2020, 2022 *[[Франция куубага]] '''(3)''': 2017/18, 2019/20, 2020/21 *Франция лигатын куубага '''(2)''': 2017/18, 2019/20 *[[чемпион лигата| УЕФА Чемпионнар лигатын]] финалиһа: 2019/20 '''[[Аль Хиляль]]''' * [[Сауд Арабиятын чемпионата|Сауд Арабиятын чемпиона]]: 2023/24 === Бразилия хамаандата === *[[Олимпия оонньууларын футбола|Олимпия чемпиона]]: 2016 *[[Конфедерациялар куубага]]: 2013 *[[америка куубага|Америка куубагын]] финалиһа: 2021 [[Категория:1992 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:олунньу 5 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:футболистар]] [[Категория:бразилия футболистара]] [[Категория:сантос футболистара]] [[Категория:барселона футболистара]] [[Категория:ПСЖ футболистара]] [[Категория:Аль Хиляль футболистара]] pknajb4d9wir7s3ihqrtjplnf6rgbw6 427470 427469 2026-04-23T17:44:28Z Qohlt 22667 Qohlt [[Неймар да Сильва]] сирэй аатын маннык [[Неймар]] уларыппыт 427469 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person |name = Неймар |image = 20180610 FIFA Friendly Match Austria vs. Brazil Neymar 850 1705.jpg |birth_date = [[1992]] [[олунньу 5]] |birth_place = [[Можи дас Крузис]], [[Бразилия]] |height = 175 |position = [[бастааччы]] }} '''Нейма́р да Си́лва Са́нтос Жу́ниор''' ({{lang-pt|Neymar da Silva Santos Júnior}}), '''Неймар''' (Neymar) диэн кылгас аатынан ордук биллэр, [[Бразилия]] футбол оонньооччута. [[бразилия хамаандата|Бразилия хомуур хамаандатын]] уонна [[Сантос]] кулуубун [[бастааччы]]та. Бразилия хамаандатын 79 голлаах бастыҥ бомбардира буолар. Аан дойду бары кэмнэрдээҕи биир бастыҥ футболиһа буолар. Уон биир сааһыттан Сантос ыччат академиятыгар ооньообута. 2009 сыллаахха Сантос бастакы хамаандатыгар киирбитэ. 2010 сыллаахха Сан-Паулу штатын чөмпүйүөнэ уонна Бразилия куубагын кыайыылааҕа буолбута. 2013 сыл сайыныгар [[Барселона ФК|Барселона]] хамаандатыгар ыҥырыллыбыта. Манна кэлэн Неймар [[Луис Суарес]]тыын уонна [[Лионель Месси]]лыын күүстээх атаакалыыр трио буолбуттара. Барселоналыын Испания үс төгүллээх чемпиона буолбута, Испания куубагын үс төгүллээх кыайыылааҕа, уонна УЕФА Чемпионнарын лигатын кыайбыта. Онтон 2017 сыл атырдьах ыйыгар Барселона хамаандатыттан [[Пари Сен-Жермен]] көспүтэ. Бүтүн сыаната 222 млн евро буолбута. Онон саамай сыаналаах футболист аатын сүкпүтэ. Франция чемпионатын үс төгүллээх чемпиона буолбута, уонна Франция куубагын, суперкуубагын, лига куубагын сүүйбүтэ. Бразилия хомуур хамаандатыгар 2010 сыллаахха дебюттаабыта. == Карьерата == === Ыччат кулууптара === * Португеза Сантиста: 1999—2003 * [[Сантос]]: 2003—2009 === Профессионал кулууптар === * [[Сантос]]: 2009—2013 * [[Барселона ФК|Барселона]]: 2013—2017 * [[Пари Сен-Жермен]]: 2017—2023 * [[Аль Хиляль]]: 2023—2025 * [[Сантос]]: 2025— === Ил хамаанда === * Бразилия U17: 2009 * Бразилия U20: 2011 * Бразилия U23: 2012–2016 * [[бразилия хамаандата|Бразилия]]: 2010—2023 == Ситиһиилэрэ == === Кулууп === '''[[Сантос]]''' *Сан Паулу штатын чемпиона '''(3)''': 2010, 2011, 2012 *Бразилия куубагын кыайыылааҕа: 2010: *[[Либертадорес куубага|Либертадорес куубагын]] кыайыылааҕа: 2011 *[[Соҕуруу Америка суперкуубага|Соҥуруу Америка суперкуубагын]] кыайыылааҕа: 2012 '''[[Барселона ФК|Барселона]]''' *[[примера|Испания чемпиона]] '''(2)''': 2014/15, 2015/16 *[[УЕФА Чемпионнар лигата]]: 2014/15 *[[Аан дойду кулууп чемпионата]]: 2015 *[[УЕФА Суперкуубага]]: 2015 *[[Испания куубага]] '''(3)''': 2014/15, 2015/16, 2016/17 *[[Испания суперкуубага]]: 2013 '''[[Пари Сен-Жермен]]''' *[[лига 1|Франция чемпиона]] '''(5)''': 2016/18, 2018/19, 2019/20, 2021/22, 2022/23 *[[Франция суперкуубага]] '''(3)''': 2018, 2020, 2022 *[[Франция куубага]] '''(3)''': 2017/18, 2019/20, 2020/21 *Франция лигатын куубага '''(2)''': 2017/18, 2019/20 *[[чемпион лигата| УЕФА Чемпионнар лигатын]] финалиһа: 2019/20 '''[[Аль Хиляль]]''' * [[Сауд Арабиятын чемпионата|Сауд Арабиятын чемпиона]]: 2023/24 === Бразилия хамаандата === *[[Олимпия оонньууларын футбола|Олимпия чемпиона]]: 2016 *[[Конфедерациялар куубага]]: 2013 *[[америка куубага|Америка куубагын]] финалиһа: 2021 [[Категория:1992 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:олунньу 5 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:футболистар]] [[Категория:бразилия футболистара]] [[Категория:сантос футболистара]] [[Категория:барселона футболистара]] [[Категория:ПСЖ футболистара]] [[Категория:Аль Хиляль футболистара]] pknajb4d9wir7s3ihqrtjplnf6rgbw6 0 45984 427479 427294 2026-04-23T18:00:44Z Qohlt 22667 Qohlt [[Аргентина футбол сүүмэрдэммит хамаандата]] сирэй аатын маннык [[Аргентина футбол хомуур хамаандата]] уларыппыт 427294 wikitext text/x-wiki '''Аргентина футбол сүүмэрдэммит хамаандата''' ({{lang-es|Selección de fútbol de Argentina}}) футбол оонньуутугар аан дойдуга [[Аргентина]] иһин оонньуур хамаанда. Салайар тэрилтэ — [[Аргентина футболун ассоциацията]]. Ассоциация 1912 сыллаахтан [[ФИФА]] кыттааччыта, 1916 сыллаахтан — [[КОНМЕБОЛ]]. Аргентина сүүмэрдэммит хамаандата — аан дойдуга саамай титуллаах ил хамаандаларыттан биирдэрэ: аргентиналар [[Футболга аан дойду чөмпүйэнээтэ|аан дойду чөмпүйэнээтин]] иккитэ ([[Футболга аан дойду чөмпүйэнээтэ 1978|1978]] уонна [[Футболга аан дойду чөмпүйэнээтэ 1986|1986]] сыллардаахха), 14-тэ [[Футболга Америка куубага|Кубке Америка куубагар]] уонна иккитэ [[Футбол Олимпиада оонньууларыгар|Олимпиадаҕа]] ([[Футбол Олимпиада оонньууларыгар 2004|2004]] уонна [[Футбол Олимпиада оонньууларыгар 2008|2008]] сылларга) кыайталаабыттара. Аргентина — [[ФИФА]] турнирдарын барыларын кыайбыт үс хамаандаттан ([[Футболга Бразилия сүүмэрдэммит хамаандата|Бразилия]] уонна [[Футболга Франция сүүмэрдэммит хамаандата|Франция]]) биирдэстэрэ: [[Футболга аан дойду чөмпүйэнээтэ|аан дойду чөмпүйэнээтин]], [[Футбол Олимпиада оонньууларыгар|Олимпиада оонньууларын]] уонна [[Конфедерациялар куубактарын]]; ону таһынан аргентиналар, эмиэ бразилиялар уонна французтар курдук, бэйэлэрин континеннарыгар ыытыллар күрэхтэһиилэри кыайталыы сылдьыбыттара. Аргентина хамаандата устуоруйа тухары Бразилия, [[Футболга Уругвай сүүмэрдэммит хамаандата|Уругвай]], [[Футболга Германия сүүмэрдэммит хамаандата|Германия]] уонна [[Футболга Англия сүүмэрдэммит хамаандата|Англия]] хамаандаларын кытта утарсыытынан эмиэ биллэр. Ил хамаанда иһин саамай элбэх маатчы [[Маскерано, Хавьер|Хавьер Маскерано]] оонньообута (147 оонньуу). Ил хамаанда бастыҥ бомбардира — [[Месси, Лионель|Лионель Месси]] (70 мээчик)<ref name="StatRSSSF">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/arg-recintlp.html|title=Argentina - Record International Players|publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]]|accessdate=2016-11-16|lang=en}}</ref>. 2019 сыл балаҕан ыйын 19 күннээҕи туругунан [[ФИФА ил хамаанда рейтинэ|ФИФА рейтинигэр]] хамаанда 10-с оруну ылар<ref name="FIFA World Rankings"/>. 2011 сыллаахтан хамаанда хапытаана — «[[Интер Майами]]» бастааччыта [[Лионель Месси]]<ref name="eurosportru">{{cite web|url=http://www.eurosport.ru/football/world-cup/2014/story_sto2924725.shtml|title=Лионель Месси станет новым капитаном сборной Аргентины|publisher=«[[Евроспорт]]»|accessdate=2011-08-28}}</ref>. == Бастакы хардыылар == [[Билэ:Argentina 1902.jpg|thumb|right|210px|1902 сыл от ыйын 20 күнэ. Аргентина ил хамаандатын футболистара бастакы матч иннинэ]] [[Билэ:Seleccion argentina 1964.jpg|мини|210px|Аргентина футболга сүүмэрдэммит хамаандата (1964 с.)]] Аргентина сүүмэрдэммит хамаандата бастакы оонньуутун [[Футболга Уругвай сүүмэрдэммит хамаандата|Уругвай хамаандатын]] кытта [[1901]] сыл [[ыам ыйын 16]] күнүгэр оонньообута уонна 3:2 хоппута. Атын версияннан оонньуу [[1902]] сыл [[от ыйын 20]] күнүгэр буолбут уонна аргентиналар кыайыыларынан 6:0 счетунан түмүктэммит. [[1928]] сыллаахха диэри Аргентина сүүмэрдэммит хамаандата [[Соҕуруу Америка]] эрэ иһинэн оонньообута. Континентан тахсан бастакы оонньуутун [[Лиссабон|Лиссабоҥҥа]] [[Футболга Португалия сүүмэрдэммит хамаандата|Португалия хамаандатын]] кытта оонньообута (0:0). == Хамаанда Америка куубагар == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !bgcolor=#b0c4de|[[Сыл]] !bgcolor=#b0c4de|түмүк позиция !bgcolor=#b0c4de|И !bgcolor=#b0c4de|В !bgcolor=#b0c4de|Н !bgcolor=#b0c4de|П !bgcolor=#b0c4de|МЗ !bgcolor=#b0c4de|МП |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1916|1916]] || 2-с орун || 3 || 2 || 1 || 0 || 6 || 1 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1917|1917]] || 2-с орун || 3 || 2 || 0 || 1 || 5 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1919|1919]] || 3-с орун || 3 || 2 || 1 || 0 || 7 || 7 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1920|1920]] || 2-с орун || 3 || 1 || 2 || 0 || 4 || 2 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1921|1921]] || 1-с орун || 3 || 3 || 0 || 0 || 5 || 0 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1922|1922]] || 4-с орун || 4 || 2 || 0 || 2 || 6 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1923|1923]] || 2-с орун || 3 || 2 || 0 || 1 || 6 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1924|1924]] || 2-с орун || 3 || 1 || 2 || 0 || 2 || 0 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1925|1925]] || 1-с орун || 4 || 3 || 1 || 0 || 11 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1926|1926]] || 2-с орун || 4 || 2 || 1 || 1 || 14 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1927|1927]] || 1-с орун || 3 || 3 || 0 || 0 || 15 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1929|1929]] || 1-с орун || 3 || 3 || 0 || 0 || 9 || 1 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1935|1935]] || 2-с орун || 3 || 2 || 0 || 1 || 8 || 5 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1937|1937]] || 1-с орун || 5 || 4 || 0 || 1 || 12 || 5 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1941|1941]] || 1-с орун || 4 || 4 || 0 || 0 || 10 || 2 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1942|1942]] || 2-с орун || 6 || 5 || 0 || 1 || 21 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1945|1945]] || 1-с орун || 6 || 5 || 1 || 0 || 22 || 5 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1946|1946]] || 1-с орун || 5 || 5 || 0 || 0 || 17 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1947|1947]] || 1-с орун || 7 || 6 || 1 || 0 || 28 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1955|1955]] || 1-с орун || 5 || 4 || 1 || 0 || 18 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1956|1956]] || 3-с орун || 5 || 3 || 0 || 2 || 5 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1957|1957]] || 1-с орун || 6 || 5 || 0 || 1 || 25 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1959|1959]] || 1-с орун || 6 || 5 || 1 || 0 || 19 || 5 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1959|1959]] || 2-с орун || 4 || 2 || 1 || 1 || 9 || 9 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1963|1963]] || 3-с орун || 6 || 3 || 1 || 2 || 15 || 10 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1967|1967]] || 2-с орун || 5 || 4 || 0 || 1 || 12 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1975|1975]] || 5-с орун || 4 || 2 || 0 || 2 || 17 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1979|1979]] || 5-с орун || 4 || 1 || 1 || 2 || 7 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1983|1983]] || 5-с орун || 4 || 1 || 3 || 0 || 5 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1987|1987]] || 4-с орун || 4 || 1 || 1 || 2 || 5 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1989|1989]] || 3-с орун || 7 || 2 || 3 || 2 || 2 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1991|1991]] || 1-с орун || 7 || 6 || 1 || 0 || 16 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1993|1993]] || 1-с орун || 6 || 4 || 2 || 0 || 6 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1995|1995]] || финаал 1/4 хотторуу || 4 || 2 || 0 || 2 || 8 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1997|1997]] || финаал 1/4 хотторуу || 4 || 1 || 2 || 1 || 4 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1999|1999]] || финаал 1/4 хотторуу || 4 || 2 || 0 || 2 || 6 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 2004|2004]] || 2-с орун || 6 || 4 || 0 || 2 || 16 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 2007|2007]] || 2-с орун || 6 || 4 || 0 || 2 || 16 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 2011|2011]] || финаал 1/4 хотторуу || 4 || 1 || 3 || 0 || 5 || 2 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 2015|2015]] || 2-с орун || 6 || 3 || 3 || 0 || 10 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 2016|2016]] || 2-с орун || 6 || 5 || 1 || 0 || 18 || 2 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 2019|2019]] || 3-с орун || 6 || 3 || 1 || 2 || 7 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc |} Аргентина сүүмэрдэммит хамаандата Америка куубагын 46 турнирыттан 42-гэр кыттыбыта. Перуга 1939 сыллаахха, Бразилияҕа 1949 сыллаахха, Перуга 1953 сыллаахха уонна Колумбияҕа 2001 сыллаахха кыттыбатаҕа. Аргентина титулларынан аахтахха иккис ил хамаанда буолар (14, [[Футболга Уругвай сүүмэрдэммит хамаандата|Уругвай хамаандатыгар]] 15 титуллаах). 175 оонньууттан 112 кыайбыта, 31-н хотторбута уонна тэҥнэһииннэн 32-ни түмүктээбитэ. == Ситиһиилэрэ == * [[аан дойду чемпионата|Аан дойду чемпиона]]: 1978, 1986, 2022 * [[америка куубага|Америка чемпиона]]: 1921, 1925, 1927, 1929, 1937, 1941, 1945, 1946, 1947, 1955, 1957, 1959, 1991, 1993, 2021, 2024 == Хамаанда сүрүн тириэнньэрдэрэ == {{колонки|3}} * 1921 — [[Каломино, Педро|Педро Каломино]] (оонньуур тириэнньэр) * 1924—1925 [[Васкес, Анхель|Анхель Васкес]] * 1927—1928 [[Лаго Мильян, Хосе|Хосе Лаго Мильян]] * 1928—1929 [[Оласар, Франсиско|Франсиско Оласар]] * 1929—1930 Франсиско Оласар уонна [[Трамутола, Хуан Хосе|Хуан Хосе Трамутола]] * 1934 [[Паскуччи, Фелипе|Фелипе Паскуччи]] * 1934—1937 [[Сеоане, Мануэль|Мануэль Сеоане]] * 1937—1939 [[Фернандес Рока, Анхель|Анхель Фернандес Рока]] * 1939—1958 [[Стабиле, Гильермо|Гильермо Стабиле]] * 1959 [[Спинетто, Викторио|Викторио Спинетто]] * 1959 [[Морено, Хосе Мануэль|Хосе Мануэль Морено]] * 1960 Гильермо Стабиле * 1960—1961 Викторио Спинетто * 1961 [[Д’Амико, Хосе|Хосе д’Амико]] * 1962 [[Лоренсо, Хуан Карлос|Хуан Карлос Лоренсо]] * 1962 [[Росси, Нестор|Нестор Росси]] * 1962 [[Лопес, Джим|Джим Лопес]] * 1963 [[Торрес, Орасио Амабле|Орасио Амабле Торрес]] * 1963 Хосе д’Амико * 1964—1965 [[Минелья, Хосе Мария|Хосе Мария Минелья]] * 1965 [[Субельдия, Освальдо|Освальдо Субельдия]] * 1966 Хуан Карлос Лоренсо * 1967 Джим Лопес * 1967 [[Фараоне, Кармело|Кармело Фараоне]] * 1967—1968 [[Чезарини, Ренато|Ренато Чезарини]] * 1968 Хосе Мария Минелья * 1969 [[Маскио, Умберто|Умберто Маскио]] * 1969 [[Педернера, Адольфо|Адольфо Педернера]] * 1970—1972 [[Писелютти, Хуан Хосе|Хуан Хосе Писсути]] * 1972—1973 [[Сивори, Омар|Омар Сивори]] * 1973 [[Игномирьельо, Мигель|Мигель Игномирьельо]] * 1974 [[Кап, Владислао|Владислао Кап]] * 1974—1982 [[Менотти, Сесар Луис|Сесар Луис Менотти]] * 1982—1990 [[Билардо, Карлос|Карлос Билардо]] * 1990—1994 [[Басиле, Альфио|Альфио Басиле]] * 1994—1998 [[Пассарелла, Даниэль Альберто|Даниэль Пассарелла]] * 1998—2004 [[Бьелса, Марсело|Марсело Бьелса]] * 2004—2006 [[Пекерман, Хосе Нестор|Хосе Пекерман]] * 2006—2008 Альфио Басиле * 2008—2010 [[Марадона, Диего Армандо|Диего Марадона]] * 2010—2011 [[Батиста, Серхио Даниэль|Серхио Батиста]] * 2011—2014 [[Сабелья, Алехандро|Алехандро Сабелья]] * 2014—2016 [[Мартино, Херардо|Херардо Мартино]] * 2016—2017 [[Бауса, Эдгардо|Эдгардо Бауса]] * 2017—2018 [[Сампаоли, Хорхе|Хорхе Сампаоли]] * 2018-н.в. [[ Скалони, Лионель|Лионель Скалони]] {{колонки|конец}} == Чулуу оонньооччулара == * [[Диего Марадона]] * [[Лионель Месси]] * [[Альфредо Ди Стефано]] * [[Габриэль Батистута]] * [[Даниэль Пассарелла]] * [[Марио Кемпес]] * [[Серхио Агуэро]] * [[Хавьер Маскерано]] * [[Анхель Ди Мария]] * [[Диего Симеоне]] * [[Эрнан Креспо]] * [[Лаутаро Мартинес]] * [[Гонсало Игуаин]] * [[Хавьер Санетти]] * [[Николас Отаменди]] * [[Роберто Айяла]] * [[Серхио Ромеро]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Литэрэтиирэ == * Великие сборные: Аргентина. Приложение к еженедельнику «[[Футбол (еженедельник)|Футбол]]». Выпуск № 9 (45). 2009 год == Сигэлэр == {{Навигация}} * [http://www.afa.org.ar/ Официальный сайт Ассоциации футбола Аргентины]{{ref-es}} * [http://www.rsssf.com/tablesa/arg-intres.html Статистика выступлений сборной]{{ref-en}} * [http://wc2018.club/team-argentina/ Сборная Аргентины по футболу на ЧМ 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191022032604/http://wc2018.club/team-argentina/ |date=2019-10-22 }}{{ref-en}} * [https://sport-place.ru/stati/sbornaya-argentiny-po-futbolu-26-let-bez-trofeev Сборная Аргентины: 26 лет без трофеев] // sport-place.ru, 27.10.2019 [[Категория:футбол сүүмэрдэммит хамаандалара]] [[Категория:аргентина футбола]] om7tz5agzhn8t3fwmix86u499y5fgy3 427481 427479 2026-04-23T18:01:34Z Qohlt 22667 427481 wikitext text/x-wiki '''Аргентина футбол хомуур хамаандата''' ({{lang-es|Selección de fútbol de Argentina}}) футбол оонньуутугар аан дойдуга [[Аргентина]] иһин оонньуур хамаанда. Салайар тэрилтэ — [[Аргентина футболун ассоциацията]]. Ассоциация 1912 сыллаахтан [[ФИФА]] кыттааччыта, 1916 сыллаахтан — [[КОНМЕБОЛ]]. Аргентина хомуур хамаандата — аан дойдуга саамай титуллаах ил хамаандаларыттан биирдэрэ: аргентиналар [[Футболга аан дойду чөмпүйэнээтэ|аан дойду чөмпүйэнээтин]] иккитэ ([[Футболга аан дойду чөмпүйэнээтэ 1978|1978]] уонна [[Футболга аан дойду чөмпүйэнээтэ 1986|1986]] сыллардаахха), 14-тэ [[Футболга Америка куубага|Кубке Америка куубагар]] уонна иккитэ [[Футбол Олимпиада оонньууларыгар|Олимпиадаҕа]] ([[Футбол Олимпиада оонньууларыгар 2004|2004]] уонна [[Футбол Олимпиада оонньууларыгар 2008|2008]] сылларга) кыайталаабыттара. Аргентина — [[ФИФА]] турнирдарын барыларын кыайбыт үс хамаандаттан ([[Футболга Бразилия сүүмэрдэммит хамаандата|Бразилия]] уонна [[Футболга Франция сүүмэрдэммит хамаандата|Франция]]) биирдэстэрэ: [[Футболга аан дойду чөмпүйэнээтэ|аан дойду чөмпүйэнээтин]], [[Футбол Олимпиада оонньууларыгар|Олимпиада оонньууларын]] уонна [[Конфедерациялар куубактарын]]; ону таһынан аргентиналар, эмиэ бразилиялар уонна французтар курдук, бэйэлэрин континеннарыгар ыытыллар күрэхтэһиилэри кыайталыы сылдьыбыттара. Аргентина хамаандата устуоруйа тухары Бразилия, [[Футболга Уругвай сүүмэрдэммит хамаандата|Уругвай]], [[Футболга Германия сүүмэрдэммит хамаандата|Германия]] уонна [[Футболга Англия сүүмэрдэммит хамаандата|Англия]] хамаандаларын кытта утарсыытынан эмиэ биллэр. Ил хамаанда иһин саамай элбэх маатчы [[Маскерано, Хавьер|Хавьер Маскерано]] оонньообута (147 оонньуу). Ил хамаанда бастыҥ бомбардира — [[Месси, Лионель|Лионель Месси]] (70 мээчик)<ref name="StatRSSSF">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/arg-recintlp.html|title=Argentina - Record International Players|publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]]|accessdate=2016-11-16|lang=en}}</ref>. 2019 сыл балаҕан ыйын 19 күннээҕи туругунан [[ФИФА ил хамаанда рейтинэ|ФИФА рейтинигэр]] хамаанда 10-с оруну ылар<ref name="FIFA World Rankings"/>. 2011 сыллаахтан хамаанда хапытаана — «[[Интер Майами]]» бастааччыта [[Лионель Месси]]<ref name="eurosportru">{{cite web|url=http://www.eurosport.ru/football/world-cup/2014/story_sto2924725.shtml|title=Лионель Месси станет новым капитаном сборной Аргентины|publisher=«[[Евроспорт]]»|accessdate=2011-08-28}}</ref>. == Бастакы хардыылар == [[Билэ:Argentina 1902.jpg|thumb|right|210px|1902 сыл от ыйын 20 күнэ. Аргентина ил хамаандатын футболистара бастакы матч иннинэ]] [[Билэ:Seleccion argentina 1964.jpg|мини|210px|Аргентина футболга сүүмэрдэммит хамаандата (1964 с.)]] Аргентина сүүмэрдэммит хамаандата бастакы оонньуутун [[Футболга Уругвай сүүмэрдэммит хамаандата|Уругвай хамаандатын]] кытта [[1901]] сыл [[ыам ыйын 16]] күнүгэр оонньообута уонна 3:2 хоппута. Атын версияннан оонньуу [[1902]] сыл [[от ыйын 20]] күнүгэр буолбут уонна аргентиналар кыайыыларынан 6:0 счетунан түмүктэммит. [[1928]] сыллаахха диэри Аргентина сүүмэрдэммит хамаандата [[Соҕуруу Америка]] эрэ иһинэн оонньообута. Континентан тахсан бастакы оонньуутун [[Лиссабон|Лиссабоҥҥа]] [[Футболга Португалия сүүмэрдэммит хамаандата|Португалия хамаандатын]] кытта оонньообута (0:0). == Хамаанда Америка куубагар == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !bgcolor=#b0c4de|[[Сыл]] !bgcolor=#b0c4de|түмүк позиция !bgcolor=#b0c4de|И !bgcolor=#b0c4de|В !bgcolor=#b0c4de|Н !bgcolor=#b0c4de|П !bgcolor=#b0c4de|МЗ !bgcolor=#b0c4de|МП |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1916|1916]] || 2-с орун || 3 || 2 || 1 || 0 || 6 || 1 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1917|1917]] || 2-с орун || 3 || 2 || 0 || 1 || 5 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1919|1919]] || 3-с орун || 3 || 2 || 1 || 0 || 7 || 7 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1920|1920]] || 2-с орун || 3 || 1 || 2 || 0 || 4 || 2 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1921|1921]] || 1-с орун || 3 || 3 || 0 || 0 || 5 || 0 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1922|1922]] || 4-с орун || 4 || 2 || 0 || 2 || 6 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1923|1923]] || 2-с орун || 3 || 2 || 0 || 1 || 6 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1924|1924]] || 2-с орун || 3 || 1 || 2 || 0 || 2 || 0 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1925|1925]] || 1-с орун || 4 || 3 || 1 || 0 || 11 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1926|1926]] || 2-с орун || 4 || 2 || 1 || 1 || 14 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1927|1927]] || 1-с орун || 3 || 3 || 0 || 0 || 15 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1929|1929]] || 1-с орун || 3 || 3 || 0 || 0 || 9 || 1 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1935|1935]] || 2-с орун || 3 || 2 || 0 || 1 || 8 || 5 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1937|1937]] || 1-с орун || 5 || 4 || 0 || 1 || 12 || 5 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1941|1941]] || 1-с орун || 4 || 4 || 0 || 0 || 10 || 2 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1942|1942]] || 2-с орун || 6 || 5 || 0 || 1 || 21 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1945|1945]] || 1-с орун || 6 || 5 || 1 || 0 || 22 || 5 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1946|1946]] || 1-с орун || 5 || 5 || 0 || 0 || 17 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1947|1947]] || 1-с орун || 7 || 6 || 1 || 0 || 28 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1955|1955]] || 1-с орун || 5 || 4 || 1 || 0 || 18 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1956|1956]] || 3-с орун || 5 || 3 || 0 || 2 || 5 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1957|1957]] || 1-с орун || 6 || 5 || 0 || 1 || 25 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1959|1959]] || 1-с орун || 6 || 5 || 1 || 0 || 19 || 5 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1959|1959]] || 2-с орун || 4 || 2 || 1 || 1 || 9 || 9 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1963|1963]] || 3-с орун || 6 || 3 || 1 || 2 || 15 || 10 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1967|1967]] || 2-с орун || 5 || 4 || 0 || 1 || 12 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1975|1975]] || 5-с орун || 4 || 2 || 0 || 2 || 17 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1979|1979]] || 5-с орун || 4 || 1 || 1 || 2 || 7 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1983|1983]] || 5-с орун || 4 || 1 || 3 || 0 || 5 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1987|1987]] || 4-с орун || 4 || 1 || 1 || 2 || 5 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1989|1989]] || 3-с орун || 7 || 2 || 3 || 2 || 2 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1991|1991]] || 1-с орун || 7 || 6 || 1 || 0 || 16 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1993|1993]] || 1-с орун || 6 || 4 || 2 || 0 || 6 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1995|1995]] || финаал 1/4 хотторуу || 4 || 2 || 0 || 2 || 8 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1997|1997]] || финаал 1/4 хотторуу || 4 || 1 || 2 || 1 || 4 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1999|1999]] || финаал 1/4 хотторуу || 4 || 2 || 0 || 2 || 6 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 2004|2004]] || 2-с орун || 6 || 4 || 0 || 2 || 16 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 2007|2007]] || 2-с орун || 6 || 4 || 0 || 2 || 16 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 2011|2011]] || финаал 1/4 хотторуу || 4 || 1 || 3 || 0 || 5 || 2 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 2015|2015]] || 2-с орун || 6 || 3 || 3 || 0 || 10 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 2016|2016]] || 2-с орун || 6 || 5 || 1 || 0 || 18 || 2 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 2019|2019]] || 3-с орун || 6 || 3 || 1 || 2 || 7 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc |} Аргентина сүүмэрдэммит хамаандата Америка куубагын 46 турнирыттан 42-гэр кыттыбыта. Перуга 1939 сыллаахха, Бразилияҕа 1949 сыллаахха, Перуга 1953 сыллаахха уонна Колумбияҕа 2001 сыллаахха кыттыбатаҕа. Аргентина титулларынан аахтахха иккис ил хамаанда буолар (14, [[Футболга Уругвай сүүмэрдэммит хамаандата|Уругвай хамаандатыгар]] 15 титуллаах). 175 оонньууттан 112 кыайбыта, 31-н хотторбута уонна тэҥнэһииннэн 32-ни түмүктээбитэ. == Ситиһиилэрэ == * [[аан дойду чемпионата|Аан дойду чемпиона]]: 1978, 1986, 2022 * [[америка куубага|Америка чемпиона]]: 1921, 1925, 1927, 1929, 1937, 1941, 1945, 1946, 1947, 1955, 1957, 1959, 1991, 1993, 2021, 2024 == Хамаанда сүрүн тириэнньэрдэрэ == {{колонки|3}} * 1921 — [[Каломино, Педро|Педро Каломино]] (оонньуур тириэнньэр) * 1924—1925 [[Васкес, Анхель|Анхель Васкес]] * 1927—1928 [[Лаго Мильян, Хосе|Хосе Лаго Мильян]] * 1928—1929 [[Оласар, Франсиско|Франсиско Оласар]] * 1929—1930 Франсиско Оласар уонна [[Трамутола, Хуан Хосе|Хуан Хосе Трамутола]] * 1934 [[Паскуччи, Фелипе|Фелипе Паскуччи]] * 1934—1937 [[Сеоане, Мануэль|Мануэль Сеоане]] * 1937—1939 [[Фернандес Рока, Анхель|Анхель Фернандес Рока]] * 1939—1958 [[Стабиле, Гильермо|Гильермо Стабиле]] * 1959 [[Спинетто, Викторио|Викторио Спинетто]] * 1959 [[Морено, Хосе Мануэль|Хосе Мануэль Морено]] * 1960 Гильермо Стабиле * 1960—1961 Викторио Спинетто * 1961 [[Д’Амико, Хосе|Хосе д’Амико]] * 1962 [[Лоренсо, Хуан Карлос|Хуан Карлос Лоренсо]] * 1962 [[Росси, Нестор|Нестор Росси]] * 1962 [[Лопес, Джим|Джим Лопес]] * 1963 [[Торрес, Орасио Амабле|Орасио Амабле Торрес]] * 1963 Хосе д’Амико * 1964—1965 [[Минелья, Хосе Мария|Хосе Мария Минелья]] * 1965 [[Субельдия, Освальдо|Освальдо Субельдия]] * 1966 Хуан Карлос Лоренсо * 1967 Джим Лопес * 1967 [[Фараоне, Кармело|Кармело Фараоне]] * 1967—1968 [[Чезарини, Ренато|Ренато Чезарини]] * 1968 Хосе Мария Минелья * 1969 [[Маскио, Умберто|Умберто Маскио]] * 1969 [[Педернера, Адольфо|Адольфо Педернера]] * 1970—1972 [[Писелютти, Хуан Хосе|Хуан Хосе Писсути]] * 1972—1973 [[Сивори, Омар|Омар Сивори]] * 1973 [[Игномирьельо, Мигель|Мигель Игномирьельо]] * 1974 [[Кап, Владислао|Владислао Кап]] * 1974—1982 [[Менотти, Сесар Луис|Сесар Луис Менотти]] * 1982—1990 [[Билардо, Карлос|Карлос Билардо]] * 1990—1994 [[Басиле, Альфио|Альфио Басиле]] * 1994—1998 [[Пассарелла, Даниэль Альберто|Даниэль Пассарелла]] * 1998—2004 [[Бьелса, Марсело|Марсело Бьелса]] * 2004—2006 [[Пекерман, Хосе Нестор|Хосе Пекерман]] * 2006—2008 Альфио Басиле * 2008—2010 [[Марадона, Диего Армандо|Диего Марадона]] * 2010—2011 [[Батиста, Серхио Даниэль|Серхио Батиста]] * 2011—2014 [[Сабелья, Алехандро|Алехандро Сабелья]] * 2014—2016 [[Мартино, Херардо|Херардо Мартино]] * 2016—2017 [[Бауса, Эдгардо|Эдгардо Бауса]] * 2017—2018 [[Сампаоли, Хорхе|Хорхе Сампаоли]] * 2018-н.в. [[ Скалони, Лионель|Лионель Скалони]] {{колонки|конец}} == Чулуу оонньооччулара == * [[Диего Марадона]] * [[Лионель Месси]] * [[Альфредо Ди Стефано]] * [[Габриэль Батистута]] * [[Даниэль Пассарелла]] * [[Марио Кемпес]] * [[Серхио Агуэро]] * [[Хавьер Маскерано]] * [[Анхель Ди Мария]] * [[Диего Симеоне]] * [[Эрнан Креспо]] * [[Лаутаро Мартинес]] * [[Гонсало Игуаин]] * [[Хавьер Санетти]] * [[Николас Отаменди]] * [[Роберто Айяла]] * [[Серхио Ромеро]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Литэрэтиирэ == * Великие сборные: Аргентина. Приложение к еженедельнику «[[Футбол (еженедельник)|Футбол]]». Выпуск № 9 (45). 2009 год == Сигэлэр == {{Навигация}} * [http://www.afa.org.ar/ Официальный сайт Ассоциации футбола Аргентины]{{ref-es}} * [http://www.rsssf.com/tablesa/arg-intres.html Статистика выступлений сборной]{{ref-en}} * [http://wc2018.club/team-argentina/ Сборная Аргентины по футболу на ЧМ 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191022032604/http://wc2018.club/team-argentina/ |date=2019-10-22 }}{{ref-en}} * [https://sport-place.ru/stati/sbornaya-argentiny-po-futbolu-26-let-bez-trofeev Сборная Аргентины: 26 лет без трофеев] // sport-place.ru, 27.10.2019 [[Категория:футбол хомуур хамаандалара]] [[Категория:аргентина футбола]] 0x12ogxjht8yjihy0a81pqoagn9qz38 0 51739 427497 427386 2026-04-23T23:15:23Z Ojkhol 24881 /* Казахстаан Өрөспүүбүлүкэтигэр бэлиэтэнэр күннэр */ 427497 wikitext text/x-wiki === Казахстаан Өрөспүүбүлүкэтигэр бэлиэтэнэр күннэр === * [[Муус устар 12]] — Билим үлэһиттэрин күнэ * [[Муус устар 15]] — Тапталлаахтар күннэрэ. Казаах эпоһын дьоруойдарын кытта ситимнээх * [[Муус устар 17]] — Уоту умулларар сулууспа күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2447/ День противопожарной службы Республики Казахстан — 17 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]{{недоступная ссылка|accessdate=2015-04-15}}</ref> * [[Кулун тутар 16]] — Өрөспүүбүлүкэ гвардиятын күнэ. * [[Муус устар 25]] — Казахстан футболун күнэ<ref>{{Cite web |url=http://sport.gazeta.kz/art/?aid=23558 |title=Сегодня день казахстанского футбола! — Мяч за мячом — Наш спорт {{!}} Sport.Gazeta.kz<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2009-04-25 |archive-date=2012-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120128224122/http://sport.gazeta.kz/art/?aid=23558 |deadlink=yes }}</ref> * [[Ыам ыйын 21]] — Култуура уонна ускуустуба үлэһитин күнэ <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3373/ День работников культуры и искусства в Казахстане - 21 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — Бэлиитикэ репрессияларын уонна сут сиэртибэлэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3376/ День памяти жертв политических репрессий и голода в Казахстане - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — Судаарыстыба бэлиэлэрин күнэ ([[1992]])<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2456/ День государственных символов Республики Казахстан - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 5]] — [[Эколог күнэ]] * [[Бэс ыйын 6]] — Үп-харчы полициятын күнэ * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Полиция күнэ <ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2528/ День казахстанской полиции — 23 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. * [[Бэс ыйын 28]] — Сибээс уонна информатизация үлэһиттэрин күнэ * [[От ыйын 1]] — Домбра күнэ * [[От ыйын 2]] — [[Дипломат сулууспатын күнэ]]. * [[От ыйын 6]] — Киин куорат күнэ ([[Нур-Султан]]); * [[От ыйын 9]] — Уу хаһаайыстыбатын үлэһиттэрин күнэ * [[От ыйын 13]] — Дойду куттала суох буолуутун уорганнарын үлэһиттэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — [[Пограничник күнэ (Казахстан)|Пограничник күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Дойду былааҕын күнэ * [[Атырдьах ыйын 30]] — [[Казахстаан Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт сокуонун күнэ|Конституция күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 5]] — Казахстан Өрөспүүбүлүкэтин норуоттарын тылларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 16]] — Ийэ күнэ. * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 30]] — Суут-сокуон (юстиция) үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 6]] — Бухгалтер уонна аудитор күнэ * [[Алтынньы 25]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Сэтинньи 15]] ** [[Тенге]] күнэ. ** Бухгалтер күнэ. * [[Сэтинньи 19]] — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ * [[Ахсынньы 1]] — Казахстан бастакы бэрэсидьиэнин күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Прокуратура күнэ * [[Ахсынньы 12]] — Таможня уорганнарын үлэһиттэрин күнэ === 2024 сылга өрүүр күннэр<ref>[https://lugasoft.ru/calendar/proizvodstvennyj/kz/2024 Производственный календарь на 2024 год Казахстан]</ref>: === * [[Тохсунньу 1]] - 2 — Саҥа дьыл * [[Тохсунньу 7]] — Ороһооспо * [[Кулун тутар 8]] — Аан дойдутааҕы дьахтар күнэ * [[Кулун тутар 21]], 22, 23 — Наурыз мейрамы * [[Ыам ыйын 1]] — Казахстаан норуотун сомоҕолоһуутун күнэ ({{lang-ru|Праздник единства народа Казахстана}}) * [[Ыам ыйын 7]] — Аҕа дойду көмүскээччилэрин күнэ * [[Ыам ыйын 9]] — Кыайыы күнэ * [[От ыйын 6]] — Киин куорат күнэ * [[Атырдьах ыйын 30]] — КӨ Конституциятын күнэ * [[Ахсынньы 1]] — КӨ Бастакы Бэрэсидьиэнин күнэ (День Первого Президента РК) * [[Ахсынньы 16]] уонна 17 — Тутулуга суох буолуу күнэ === Быһаарыылар === {{Быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Казахстаан]] qm4guyrdtqvs49w4nggoab0u1da9clh 0 52910 427492 427400 2026-04-23T21:10:09Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427492 wikitext text/x-wiki "Лис Никита" (langus|УК / Лис Микита) - Украина тутулуга суох буолуу кэнниттэн уһуллар элбэх партийнай мультипликационнай сериал. Сериал «лис Никита»диэн сатирическай остуоруйаларын Иван Франковскай поэматын матыыбыгар уһуллар. Кини 2005 сылтан 2007 сылга диэри "үөрэҕирии «(Проситита) бүтүн аан дойдутааҕы уопсастыбатын сакааһынан оҥоһуллубут. Хартыына бюджета 10 мөл. грн буолла. (атын чахчыларынан 6 мөл. грн). Украинскай телевидениеҕэ көрдөрүү туһунан кэпсэтии барар. [[Билэ:Нэьилиэнньэбит!дьоппуоннар|мини|250px|каадыр из мультсериала]] == Сюжет == {{spoiler}} Сериалга мындыр уонна мындыр лис Никита кэпсэнэр. Араас быһыыны- майгыны, араас кыыллары оҥорор интэриэһинэй түмүктэр тустарынан. ==Персонаж== * Лис Микита (Лис Микита) * Эһэ Веризил (Эһэ Верила) * Козел Базилий (Цапилий) * Саһыл (Саһыл) * Лев * Котлай (Китай Мурлик) * Бөрөлөр (Үйэлэр Тухары) * Куобах (Чычаас Диэкки) * Бөтүүк (Пиибэ) * Бараан (Вивцэ) * Эбисийээнэ Фрузя = = Эпизоды = = Сериал 26 серияттан 15 мүнүүтэлээх: * 1 сиэрийэ»бөрөлөр" * 2 сиэрийэ»Гектор щенок" * 3 серия «бөтүүк» * 4 сиэрийэ»эһэ" * 5 серия «колода» * 6 серия «Котлай». * 7 сиэрия «Спижня» * 8 серия " трибунал» * 9 серия «бириигэбэр» * 10 сиэрийэ «табахсыт» * 11 сиэрийэ «Бурмилов» * 12 серия «олох үгэһэ» * 13 серия " Бөрөлөөх иэдээн» * 14 серия " бараан Патриот» * 15 серия «иистэнэр тирии» * 16 серия «куобах» * 17 сиэрийэ " панаяҕа сурук» * 18 серия «козел Базилий» * 19 сиэрийэ»анды" * 20 серия «халлаантан куолас» * 21 сиэрийэ «дьячка» * 22 сиэрийэ»эбисийээнэ фрузя" * 23 серия»балыктааһын" * 24 серия «колодец» * 25 серия «күрэхтэһии» * 26 сиэрийэ " кини Улуу канцлера» =Интэриэһинэй чахчылар = =интэриэһинэй чахчылар=) * Кыыл- сүөл Хахай ыраахтааҕытыгар кыыһырсыы саҕаланнаҕына "Гриндьоллар "бөлөх ырыата" оранжевой революция гимн оранжевой революция гимн. * Эһэ итэҕэйэн, лиса Никита дэриэбинэҕэ мүөтү уоран барарын саҕана "биһигиттэн сиэттэрэн" диэн ырыа дьиэрэйэр, онно барытын кыайар кыахтанныбыт...» (биһигиттэн ньиэмэс силигилиир, ньиэмэҕэ барытын кыайабыт...) "Океан харыйа" бөлөх. * Мультсериалыгар Иван Франко «лис Никита»айымньытыгар баар бойковскай тылы тутталлар. * Муульсериалга» Океан харыйа«,» бырааттыы Гадюкиннар«,» ААББА «уонна»Гриндьоллар"курдук бөлөхтөр ырыалара бааллар. * Мультфильмҥа национальнай уонна сатирическай таҥастар туһаныллаллар. Холобур, Лиса Никита, күн гуцульскай жилеткаҕа эбэтэр түүҥҥү халпааккаҕа күн тахсар. * Мультсиал 260 мүнүүтэҕэ былааннаммыт, онтон 405 мүнүүтэни оҥорбуттар. * Киинэ музыкальнай фондатын тэрийиигэ Украина композитора Мирослав Скорик кытынна. * Бу мультсиалы оҥорорго 450 тыһыынча уруһуй туһаныллыбыта. * Мультсиалы оҥоруунан 70 анимат дьарыктанар. = = Видео===) * 5 канал "Репортаж [[http://www.youtube.com/watch?v=aCtMYpZBwwA&NR=1 Үп- харчы төннөр. http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928054935/http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= |date=2007-09-28 }}) video.oboz.ua prommon Voice/ anatonst / / and=20070928054935/libus:/ / common voice.lings / alastonsus.ligros / astonson = / 2007-09-28-28 * [[http://www.youtube.com/watch?v=s6IS754GBc4 "Лиса Никита" Трейлер] чунуобунньук өттүгэр =Статьи=====) * [[http://kinokolo.ua/articles/431 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330054032/https://kinokolo.ua/articles/431/ |date=2023-03-30 }} / Украинскай эппиэт. Prophe / anaton / anatos: / / 20070927194514/Кыым / Кыым/ 431 / Д.=2007-09-27- Лети кини 150 сылын көрсө «лис Никита»диэн анимационнай киинэ аһыллыахтаах. Ол эрээри көстүбэтэ ... (Ганж ойуурун ыстатыйата) * [[http://www.bezcenzury.com.ua/ua/archive/10412/cinema/10457.html "лис Никита" - биһиги бириэмэбит Геройа.[ Сатирическай мультсиалы Украина көрөөччүлэр көрүөхтэрэ дуо? (леса Коверзевой статьи) * [[http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash=7dcfd24a6e "лис Никита" көрөөччү күүтэр.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928191723/http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash= 7 = 2007-09-28=2007-28) бырайыагы ылааччы Владимир Кетик (ыстатыйа Елена Угрин) * [[http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} лис Никита элбэх ахсааннаах анимационнай киинэ Геройа] (киинэ тылбааһын Таҥаратыттан ыстатыйа) [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсэрыял)]] [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсерыял)]] gq5huknjp8rbbf9xu2ytf416m93386y 427514 427492 2026-04-23T23:36:41Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427514 wikitext text/x-wiki "Лис Никита" (langus|УК / Лис Микита) - Украина тутулуга суох буолуу кэнниттэн уһуллар элбэх партийнай мультипликационнай сериал. Сериал «лис Никита»диэн сатирическай остуоруйаларын Иван Франковскай поэматын матыыбыгар уһуллар. Кини 2005 сылтан 2007 сылга диэри "үөрэҕирии «(Проситита) бүтүн аан дойдутааҕы уопсастыбатын сакааһынан оҥоһуллубут. Хартыына бюджета 10 мөл. грн буолла. (атын чахчыларынан 6 мөл. грн). Украинскай телевидениеҕэ көрдөрүү туһунан кэпсэтии барар. [[Билэ:Нэьилиэнньэбит!дьоппуоннар|мини|250px|каадыр из мультсериала]] == Сюжет == {{spoiler}} Сериалга мындыр уонна мындыр лис Никита кэпсэнэр. Араас быһыыны- майгыны, араас кыыллары оҥорор интэриэһинэй түмүктэр тустарынан. ==Персонаж== * Лис Микита (Лис Микита) * Эһэ Веризил (Эһэ Верила) * Козел Базилий (Цапилий) * Саһыл (Саһыл) * Лев * Котлай (Китай Мурлик) * Бөрөлөр (Үйэлэр Тухары) * Куобах (Чычаас Диэкки) * Бөтүүк (Пиибэ) * Бараан (Вивцэ) * Эбисийээнэ Фрузя = = Эпизоды = = Сериал 26 серияттан 15 мүнүүтэлээх: * 1 сиэрийэ»бөрөлөр" * 2 сиэрийэ»Гектор щенок" * 3 серия «бөтүүк» * 4 сиэрийэ»эһэ" * 5 серия «колода» * 6 серия «Котлай». * 7 сиэрия «Спижня» * 8 серия " трибунал» * 9 серия «бириигэбэр» * 10 сиэрийэ «табахсыт» * 11 сиэрийэ «Бурмилов» * 12 серия «олох үгэһэ» * 13 серия " Бөрөлөөх иэдээн» * 14 серия " бараан Патриот» * 15 серия «иистэнэр тирии» * 16 серия «куобах» * 17 сиэрийэ " панаяҕа сурук» * 18 серия «козел Базилий» * 19 сиэрийэ»анды" * 20 серия «халлаантан куолас» * 21 сиэрийэ «дьячка» * 22 сиэрийэ»эбисийээнэ фрузя" * 23 серия»балыктааһын" * 24 серия «колодец» * 25 серия «күрэхтэһии» * 26 сиэрийэ " кини Улуу канцлера» =Интэриэһинэй чахчылар = =интэриэһинэй чахчылар=) * Кыыл- сүөл Хахай ыраахтааҕытыгар кыыһырсыы саҕаланнаҕына "Гриндьоллар "бөлөх ырыата" оранжевой революция гимн оранжевой революция гимн. * Эһэ итэҕэйэн, лиса Никита дэриэбинэҕэ мүөтү уоран барарын саҕана "биһигиттэн сиэттэрэн" диэн ырыа дьиэрэйэр, онно барытын кыайар кыахтанныбыт...» (биһигиттэн ньиэмэс силигилиир, ньиэмэҕэ барытын кыайабыт...) "Океан харыйа" бөлөх. * Мультсериалыгар Иван Франко «лис Никита»айымньытыгар баар бойковскай тылы тутталлар. * Муульсериалга» Океан харыйа«,» бырааттыы Гадюкиннар«,» ААББА «уонна»Гриндьоллар"курдук бөлөхтөр ырыалара бааллар. * Мультфильмҥа национальнай уонна сатирическай таҥастар туһаныллаллар. Холобур, Лиса Никита, күн гуцульскай жилеткаҕа эбэтэр түүҥҥү халпааккаҕа күн тахсар. * Мультсиал 260 мүнүүтэҕэ былааннаммыт, онтон 405 мүнүүтэни оҥорбуттар. * Киинэ музыкальнай фондатын тэрийиигэ Украина композитора Мирослав Скорик кытынна. * Бу мультсиалы оҥорорго 450 тыһыынча уруһуй туһаныллыбыта. * Мультсиалы оҥоруунан 70 анимат дьарыктанар. = = Видео===) * 5 канал "Репортаж [[http://www.youtube.com/watch?v=aCtMYpZBwwA&NR=1 Үп- харчы төннөр. http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928054935/http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= |date=2007-09-28 }}) video.oboz.ua prommon Voice/ anatonst / / and=20070928054935/libus:/ / common voice.lings / alastonsus.ligros / astonson = / 2007-09-28-28 * [[http://www.youtube.com/watch?v=s6IS754GBc4 "Лиса Никита" Трейлер] чунуобунньук өттүгэр =Статьи=====) * [[http://kinokolo.ua/articles/431 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330054032/https://kinokolo.ua/articles/431/ |date=2023-03-30 }} / Украинскай эппиэт. Prophe / anaton / anatos: / / 20070927194514/Кыым / Кыым/ 431 / Д.=2007-09-27- Лети кини 150 сылын көрсө «лис Никита»диэн анимационнай киинэ аһыллыахтаах. Ол эрээри көстүбэтэ ... (Ганж ойуурун ыстатыйата) * [[http://www.bezcenzury.com.ua/ua/archive/10412/cinema/10457.html "лис Никита" - биһиги бириэмэбит Геройа.[ Сатирическай мультсиалы Украина көрөөччүлэр көрүөхтэрэ дуо? (леса Коверзевой статьи) * [[http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash=7dcfd24a6e "лис Никита" көрөөччү күүтэр.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928191723/http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash= 7 = 2007-09-28=2007-28) бырайыагы ылааччы Владимир Кетик (ыстатыйа Елена Угрин) * [[http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} лис Никита элбэх ахсааннаах анимационнай киинэ Геройа] (киинэ тылбааһын Таҥаратыттан ыстатыйа) [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсэрыял)]] [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсерыял)]] 14mldznvoooh8iucmdksdiku9hfo160 427518 427514 2026-04-24T00:20:55Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427518 wikitext text/x-wiki "Лис Никита" (langus|УК / Лис Микита) - Украина тутулуга суох буолуу кэнниттэн уһуллар элбэх партийнай мультипликационнай сериал. Сериал «лис Никита»диэн сатирическай остуоруйаларын Иван Франковскай поэматын матыыбыгар уһуллар. Кини 2005 сылтан 2007 сылга диэри "үөрэҕирии «(Проситита) бүтүн аан дойдутааҕы уопсастыбатын сакааһынан оҥоһуллубут. Хартыына бюджета 10 мөл. грн буолла. (атын чахчыларынан 6 мөл. грн). Украинскай телевидениеҕэ көрдөрүү туһунан кэпсэтии барар. [[Билэ:Нэьилиэнньэбит!дьоппуоннар|мини|250px|каадыр из мультсериала]] == Сюжет == {{spoiler}} Сериалга мындыр уонна мындыр лис Никита кэпсэнэр. Араас быһыыны- майгыны, араас кыыллары оҥорор интэриэһинэй түмүктэр тустарынан. ==Персонаж== * Лис Микита (Лис Микита) * Эһэ Веризил (Эһэ Верила) * Козел Базилий (Цапилий) * Саһыл (Саһыл) * Лев * Котлай (Китай Мурлик) * Бөрөлөр (Үйэлэр Тухары) * Куобах (Чычаас Диэкки) * Бөтүүк (Пиибэ) * Бараан (Вивцэ) * Эбисийээнэ Фрузя = = Эпизоды = = Сериал 26 серияттан 15 мүнүүтэлээх: * 1 сиэрийэ»бөрөлөр" * 2 сиэрийэ»Гектор щенок" * 3 серия «бөтүүк» * 4 сиэрийэ»эһэ" * 5 серия «колода» * 6 серия «Котлай». * 7 сиэрия «Спижня» * 8 серия " трибунал» * 9 серия «бириигэбэр» * 10 сиэрийэ «табахсыт» * 11 сиэрийэ «Бурмилов» * 12 серия «олох үгэһэ» * 13 серия " Бөрөлөөх иэдээн» * 14 серия " бараан Патриот» * 15 серия «иистэнэр тирии» * 16 серия «куобах» * 17 сиэрийэ " панаяҕа сурук» * 18 серия «козел Базилий» * 19 сиэрийэ»анды" * 20 серия «халлаантан куолас» * 21 сиэрийэ «дьячка» * 22 сиэрийэ»эбисийээнэ фрузя" * 23 серия»балыктааһын" * 24 серия «колодец» * 25 серия «күрэхтэһии» * 26 сиэрийэ " кини Улуу канцлера» =Интэриэһинэй чахчылар = =интэриэһинэй чахчылар=) * Кыыл- сүөл Хахай ыраахтааҕытыгар кыыһырсыы саҕаланнаҕына "Гриндьоллар "бөлөх ырыата" оранжевой революция гимн оранжевой революция гимн. * Эһэ итэҕэйэн, лиса Никита дэриэбинэҕэ мүөтү уоран барарын саҕана "биһигиттэн сиэттэрэн" диэн ырыа дьиэрэйэр, онно барытын кыайар кыахтанныбыт...» (биһигиттэн ньиэмэс силигилиир, ньиэмэҕэ барытын кыайабыт...) "Океан харыйа" бөлөх. * Мультсериалыгар Иван Франко «лис Никита»айымньытыгар баар бойковскай тылы тутталлар. * Муульсериалга» Океан харыйа«,» бырааттыы Гадюкиннар«,» ААББА «уонна»Гриндьоллар"курдук бөлөхтөр ырыалара бааллар. * Мультфильмҥа национальнай уонна сатирическай таҥастар туһаныллаллар. Холобур, Лиса Никита, күн гуцульскай жилеткаҕа эбэтэр түүҥҥү халпааккаҕа күн тахсар. * Мультсиал 260 мүнүүтэҕэ былааннаммыт, онтон 405 мүнүүтэни оҥорбуттар. * Киинэ музыкальнай фондатын тэрийиигэ Украина композитора Мирослав Скорик кытынна. * Бу мультсиалы оҥорорго 450 тыһыынча уруһуй туһаныллыбыта. * Мультсиалы оҥоруунан 70 анимат дьарыктанар. = = Видео===) * 5 канал "Репортаж [[http://www.youtube.com/watch?v=aCtMYpZBwwA&NR=1 Үп- харчы төннөр. http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928054935/http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= |date=2007-09-28 }}) video.oboz.ua prommon Voice/ anatonst / / and=20070928054935/libus:/ / common voice.lings / alastonsus.ligros / astonson = / 2007-09-28-28 * [[http://www.youtube.com/watch?v=s6IS754GBc4 "Лиса Никита" Трейлер] чунуобунньук өттүгэр =Статьи=====) * [[http://kinokolo.ua/articles/431 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330054032/https://kinokolo.ua/articles/431/ |date=2023-03-30 }} / Украинскай эппиэт. Prophe / anaton / anatos: / / 20070927194514/Кыым / Кыым/ 431 / Д.=2007-09-27- Лети кини 150 сылын көрсө «лис Никита»диэн анимационнай киинэ аһыллыахтаах. Ол эрээри көстүбэтэ ... (Ганж ойуурун ыстатыйата) * [[http://www.bezcenzury.com.ua/ua/archive/10412/cinema/10457.html "лис Никита" - биһиги бириэмэбит Геройа.[ Сатирическай мультсиалы Украина көрөөччүлэр көрүөхтэрэ дуо? (леса Коверзевой статьи) * [[http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash=7dcfd24a6e "лис Никита" көрөөччү күүтэр.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928191723/http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash= 7 = 2007-09-28=2007-28) бырайыагы ылааччы Владимир Кетик (ыстатыйа Елена Угрин) * [[http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} лис Никита элбэх ахсааннаах анимационнай киинэ Геройа] (киинэ тылбааһын Таҥаратыттан ыстатыйа) [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсэрыял)]] [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсерыял)]] ihju2ofosziu17hssrprwufzqf4i3tc 0 56241 427517 427350 2026-04-24T00:00:30Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427517 wikitext text/x-wiki {{Олимпия оонньууларын карточката|куорат={{флаг|Италия}} [[Милан]], [[Италия]]<br>{{флаг|Италия}} [[Кортина-д'Ампеццо]]|кыттыбыт дойду ахсаана=Сотору биллиэҕэ|лого=2026 Winter Olympics logo.svg|size=250px|лого описанията=2026 кыһыҥҥы Олимпия оонньууларын логотииба|кыттааччылар ахсааннара=Сотору биллиэҕэ|мэдээллэр ахсааннара=116|аһыллыы=Олунньу 6 күнэ|аспыта=Сотору биллиэҕэ|сабыллыы=Олунньу 22 күнэ|Олимпия уота=Сотору биллиэҕэ|Олимпия андаҕара=Сотору биллиэҕэ|стадион=Сан-Сиро <small>(Аһыллыы)</small><br>Арена ди Верона <small>(Аһыллыы)</small>|слоган=Сотору биллиэҕэ}}'''2026 кыһыҥҥы Олимпия оонньулара''' ({{Lang-en|2026 Winter Olympics}}, {{Lang-fr|Jeux olympiques d'hiver de 2026}}, {{Lang-it|XXV Giochi olimpici invernali}}), сорумдьу '''XXV кыһыҥҥы Олимпия оонньуулара''' диэн 2026 сылга, олунньу 6 — 22 күннэригэр [[Милан|Милаҥҥа]] уонна [[Кортина-д'Ампеццо|Кортина-д'Ампеццоҕа]] буолар 25-с [[Кыhыҥҥы Олимпия оонньуулара|кыһыҥҥы Олимпия оонньуулара]]<ref>[https://milanocortina2026.olympics.com/en Winter Games Milano Cortina 2026]</ref><ref name=":0">[https://www.olympics.com/en/news/milan-cortina-awarded-the-olympic-winter-games-2026 Milano Cortina awarded the Olympic Winter Games 2026]</ref>. == Куорат талыыта == * {{Флаг|Швеция}} [[Сибиэссийэ]], [[Стокһольм]] — [[Оре (Сибиэссийэ)|Оре]]. Былыр [[Стокһольм]] биирдэ ([[1912 Сайыҥҥы Олимпия оонньуулара|1912]]) сайыҥҥы Олимпия оонньуларын ыыппыта. Кыһыҥҥы оонньуулар ыытыллыбатахтара. [[Оре (Сибиэссийэ)|Оре]] биир даҕаны Олимпия оонньууларын ыыппатаҕа. Сайаапка ыытыллыбыта<ref>[http://www.svt.se/sport/vintersport/nytt-beslut-oppnar-for-os-i-sverige Nytt beslut öppnar för OS i Sverige - Sport]</ref>. * {{Флаг|Италия}} [[Италия]], [[Кортина-д'Ампеццо]] — [[Милан]]. Былыр [[Кортина-д'Ампеццо]] биирдэ ([[1956 Кыhыҥҥы Олимпия оонньуулара|1956]]) кыһыҥҥы Олимпия оонньууларын ыыппыта. [[Милан]] биир даҕаны Олимпия оонньууларын ыыппатаҕа. Сайаапка ыытыллыбыта<ref>[https://sport.sky.it/olimpiadi/2018/07/24/olimpiadi-2026-torino-milano-cortina Olimpiadi 2026, Malagò: "Cortina, Milano, Torino: il 1° agosto la decisione su città candidata"]</ref>. {| class="wikitable" |+ ! colspan="3" |Куорат талыытын түмүктэрэ<ref name=":0" /> |- !Хандьыдааттар !Дойдулара !Бастакы түһүмэх |- |[[Стокһольм]] — [[Оре (Сибиэссийэ)|Оре]] |{{Флаг|Швеция}} [[Сибиэссийэ]] |34 |- |[[Кортина д'Ампеццо]] — [[Милан]] |{{Флаг|Италия}} [[Италия]] |'''47''' |} 2019 сылга, от ыйын 24 күнүгэр [[Омуктар ыккардыларынааҕы Олимпия комитета|ООК]] [[Лозанна|Лозаннатааҕы]] 134-с сессиятыгар түмүгү таһаарбыта. Кортина-д'Ампеццо — Милан холбоһоммут сайаапка ыытар буолбута<ref name=":0" />. Олимпия оонньууларын устуоруйатыгар аан бастаан икки куорат холбоһоммут сайаапката ыытар быраап ылбыта. == Оонньуулар ыытыллар сирдэрэ == Спорт оонньуулар ыытыллар сирдэрэ куораттарынан<ref>[https://milanocortina2026.olympics.com/en/games#territories Games Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250325224740/https://milanocortina2026.olympics.com/en/games#territories |date=2025-03-25 }}</ref>: === Милан === * «Джузеппе Меацца» ыстадыйона — аһыллыы; * «ПалаИталиа» — хэккиэй (эр дьон, финааллар); * «Медиоланум Форум» — фигурнай катание, шорт-трэк; * «Пьацца-дель-Дуомо» — мэдээл туттарыытын миэстэтэ, быһа эфирдар буолар миэстэтэ; * «Ро Фиэра Милано» — хэккиэй (дьахтар), конькобежнай спорт. === Кортина-д'Ампеццо === * «Олимпия делле Тофане» — горнолыжнай спорт; * Олимпия ыстадыйона — көрлинг; * Эудьэньо Монти аатынан Олимпия трэга — бобслэй, саннай спорт, скелетон. === Верона === * «Арена ди Верона» — сабыллыы. === Валь-ди-фиэмме === * «Дьузеппе Даль Бен» — трамплинтан ыстаныы, лыжнай двоеборье; * «Лаго ди Тезеро» — лыжнай гонка, лыжнай двоеборье. === Вальтелинна === * Ливиньо — сноуборд, фристайл; * «Стельвио» — горнолыжнай спорт, ски-альпинизм. === Разун-Альтерсельва === * «Соҕуруу Тироль-арена» — биатлон. == Спорт көрүҥнэрэ == 2026 кыһыҥҥы Олимпия оонньууларын спорт көрүҥнэрэ<ref>[https://milanocortina2026.olympics.com/en/games#territories Sports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250325224740/https://milanocortina2026.olympics.com/en/games#territories |date=2025-03-25 }}</ref>: ''Скобка турар нүөмэрдэр мэдээллэр ахсааннарын көрдөрөр.'' {{Div col}} # [[Билэ:Biathlon - Paralympic pictogram.svg|border|22px]] Биатлон (11) # Бобслэй: ## [[Билэ:Bobsleigh pictogram.svg|border|22px]] Бобслэй (4) ## [[Билэ:Skeleton pictogram.svg|border|22px]] Скелетон (3) # [[Билэ:Curling pictogram.svg|border|22px]] Көрлинг (3) # [[Билэ:Ski mountaineering pictogram.svg|border|22px]] Ски-альпинизм (3) # [[Билэ:Luge_pictogram.svg|border|22px]] Сыарҕа спорта (5) # Хааҥкылаах спорт көрүҥнэрэ: ## [[Билэ:Figure skating pictogram.svg|border|22px]] Фигурнай катание (5) ## [[Билэ:Speed skating pictogram.svg|border|22px]] Хааҥкы спорда (14) ## [[Билэ:Short track speed skating pictogram.svg|border|22px]] Шорт-трэк (9) # [[Хайыһардааһын|Хайыһар спорт көрүҥнэрэ]]: ## [[Билэ:Snowboarding pictogram.svg|border|22px]] Сноуборд (11) ## [[Билэ:Freestyle skiing pictogram.svg|border|22px]] Фристайл (15) ## [[Билэ:Alpine skiing pictogram.svg|border|22px]] Хайа хайыһар спорда (10) ## [[Билэ:Nordic combined pictogram.svg|border|22px]] Хайыһар двоеборьета (3) ## [[Билэ:Cross country skiing pictogram.svg|border|22px]] Хайыһарынан гонка (12) ## [[Билэ:Ski jumping pictogram.svg|border|22px]] Хайыһарынан ыстаныы (6) # [[Билэ:Hockey pictogram.svg|border|22px]] Хэккиэй (2) {{Div col end}}2026 кыһыҥҥы Олимпия оонньууларыгар ски-альпинизм аан бастакы кыттыыны ылар<ref>[https://www.olympics.com/ru/news/milan-kortina-2026-ski-alpinizm-novyi-olimpiiskii-vid-sporta Милан – Кортина-2026 | Ски-альпинизм – новый олимпийский вид спорта]</ref>. == Көрдөрүү == {{Div col}} * {{Флаг|Бразилия}} [[Бразилия]] — [[Grupo Globo]]<ref>[https://web.archive.org/web/20151213030204/http://www.olympic.org/news/ioc-reaches-agreement-for-broadcast-rights-in-brazil-with-grupo-globo-through-to-2032/247620 IOC reaches agreement for broadcast rights in Brazil with Grupo Globo through to 2032]</ref>; * {{Флаг|США}} [[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ]] — [[NBC]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140508042758/http://www.olympic.org/news/ioc-awards-olympic-games-broadcast-rights-to-nbcuniversal-through-to-2032/230995 IOC awards Olympic Games broadcast rights to NBCUniversal through to 2032]</ref>. {{Div col end}} == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Тас сигэлэр == * [https://milanocortina2026.olympics.com/en 2026 кыһыҥҥы Олимпия оонньууларын ситим-сирэ]; * [https://www.olympics.com/en/ Олимпия оонньууларын ситим-сирэ]. {{Олимпия оонньуулара}} [[Категория:Кыhыҥҥы Олимпия оонньуулара]] fx9lmxwjo6rm2dq1txm9kt73zq4a7m6 0 56313 427499 427361 2026-04-23T23:17:09Z Ojkhol 24881 /* Муус устар */ 427499 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] m1hptxuqn7qcpoex2fgx6cayxc5bkdf 427502 427499 2026-04-23T23:20:06Z Ojkhol 24881 /* Муус устар */ 427502 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 52buazi5h8tlx8mgqeq9le81uxp3il9 427513 427502 2026-04-23T23:27:09Z Ojkhol 24881 /* Муус устар */ 427513 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 7pn281gu4fxx3mhp9ttcpy4wsf1xpde 0 56362 427507 427362 2026-04-23T23:22:42Z Ojkhol 24881 427507 wikitext text/x-wiki * [[Муус устар 12]] — Ракетнай-космическай салаа үлэһиттэрин күнэ * [[Муус устар 18]] — [[Устуоруйа уонна култуура мэҥэлэрин күнэ]] * [[Муус устар 26]] — Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн * [[Ыам ыйын 8]] — Өйдөбүнньүк уонна эйэлэһии күнэ ({{lang-uk|День пам'яті та примирення}})<ref>{{Cite web|url =http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|title =Указ президента Украины Петра Порошенко|author =|work =|date =|publisher =|deadlink =yes|archiveurl =https://web.archive.org/web/20150510025334/http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|archivedate =2015-05-10}}</ref> * [[Ыам ыйын 19]] — Бэлиитикэ репрессиятын сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Ыам ыйын 20]] — Баан үлэһиттэрин күнэ * [[Ыам ыйын 25]] — [[Киев күнэ]] * [[Бэс ыйын 6]] — Суруналыыс күнэ * [[Бэс ыйын 12]] — Фонда ырыынагын үлэһитин күнэ * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Судаарыстыбаннай сулууспа күнэ * [[Бэс ыйын 28]] — Конституция (Төрүт сокуон)күнэ * [[От ыйын 1]] — Архитектура күнэ * [[От ыйын 2]] — [[Украинаҕа Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ|Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ]]. * [[От ыйын 28]] — Русь сүрэхтэммит күнэ<ref name="Ukr">[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=668%2F2008 Текст президентского указа № 668/2008 «Про День крещения Киевской Руси»{{ref-uk}}]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Украина былааҕын күнэ|Былаах күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (ССРС-тан, [[1991]]) * [[Атырдьах ыйын 29]]: ** Украина көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн ** Шахтер күнэ * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Нотариат күнэ * [[Балаҕан ыйын 7]] — Байыаннай разведка күнэ * [[Балаҕан ыйын 9]] — Бронетанковай сэриилэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 10]] — Физкультура уонна успуорт күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Украина өрүһүйээччитин (спасатель) күнэ * [[Балаҕан ыйын 22]] — Партизан килбиэнин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 30]]  ** Бүтүн Украинатааҕы бибилэтиэкэ күнэ ** Оҕону ииттии күнэ * [[Алтынньы 8]] — Украина юриһин күнэ * [[Алтынньы 10]] — Украина стандартизация и метрология үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 14]] ** Украина көмүскээччитин күнэ ** Украина [[хаһаак]]тарын күнэ * [[Алтынньы 27]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ. Нестор Летописец төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бастаан сэтинньи 9 күнүгэр бэлиэтэнэр этэ. * [[Алтынньы 28]] — Украина фашист халабырдьыттартан босхолонуутун күнэ * [[Сэтинньи 3]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** Инженернэй сэриилэр күннэрэ * [[Сэтинньи 4]] — Тимир суол үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ * [[Сэтинньи 16]] — Араадьыйа, тэлэбиидэнньэ уонна сибээс үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Украина Сэбилэниилээх күүстэрин сержанын күнэ. * [[Сэтинньи 19]] ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ ** Гидрометеорология сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Тыа хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Дьоһун уонна көҥүл күнэ]] <!-- * {{Флагификация|Украина}} — Штурмалыыр десант сэриилэрин күнэ--> * [[Сэтинньи 30]] — Украина сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническай сэриилэрин күнэ * [[Ахсынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 5]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 7]] — Олохтоох салайыныы күнэ * [[Ахсынньы 12]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Ахсынньы 14]] — [[Чернобыль саахала|Чернобыль саахалын]] ликвидациятын кыттыылаахтарын чиэстиир күн * [[Ахсынньы 15]] — Суут үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Украина судаарыстыбаннай (буруйдааһыны) толорторуу сулууспатын үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 19]] — Адвокатура күнэ * [[Ахсынньы 22]] ** Энергетик күнэ ** Дипломатическэй сулууспа үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Украина архыыбын тэрилтэлэрин күнэ|Украинаҕа архыып тэрилтэлэрин күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Украина бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 4f3vur0l73eroa9f7xamfagz4idje5d 0 56371 427501 427265 2026-04-23T23:18:05Z Ojkhol 24881 427501 wikitext text/x-wiki [[Япония]] бэлиэ күннэрэ. * [[Муус устар 1]] — [[Мияко одори]] (үҥкүү сааскы бэстибээлэ) * [[Муус устар 17]] — Оҕо көмүскэлин күнэ<ref name="1tv_">{{cite web|url=http://www.1tv.ru/sprojects_utro_video/si33/v79|title=Живые драгоценности. 100 лет подвигу. Нелегальные иммигранты. Редкая болезнь. День защиты детей в Японии|publisher=1tv.ru|author=|date=|description=День защиты детей в Японии|lang=ru|accessdate=2012-04-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. * [[Муус устар 29]] — [[Сёва күнэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/259/ День Сёва в Японии — 29 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ (1948 сыллаахха бастаан бэлиэтээбиттэр) * [[Ыам ыйын 4]] — Күөх от-мас күнэ. (みどりの日, Midori no Hi). Көмүс сэттиэлэ (Огон Шукан, 黄金週間) — Японияҕа муус устар 29-тан ыам ыйын 5 күнүгэр диэри бэлиэтэнэр судаарыстыба бырааһынньыктарыттан биирдэстэрэ. Бастаан урукку импэрээтэр төрөөбүт күнүн атын импэрээтэр бүрүстүөлгэ олорбутун кэннэ маннык ааттаабыттар (урукку импэрээтэр оту-маһы сөбүлүүрүн кэриэстээн), онтон Көмүс сэттиэлэни уһатар соруктаах отой да атын күҥҥэ көһөрбүттэр. * [[Ыам ыйын 5]] — Танго но сэкку (эбэтэр Аямэ-но-хи — баҕа батаһын күнэ). Былыргыттан ыраахтааҕы дьиэтигэр ыытыллар Госэкку диэн ааттанар 5 сиэртэн биирдэстэрэ * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ|Соҕуруу Кэриэйэ]]ҕэ эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 15]] — [[Аой-мацури]], [[Мальва|мальва]] бэстибээлэ * [[Ыам ыйын 17]] — [[Тосегу]] бэстибээл ([[паланкин]]нар икки күннээҕи параадтара) <ref>[https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ Традиционные праздники и фестивали в Японии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030094805/https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ |date=2020-10-30 }}</ref> * [[Ыам ыйын 27]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — Чаһы күнэ <ref>[https://ru.theoutlook.com.ua/news/730/den-chasov-v-yaponii.html День часов в Японии. | OUTLOOK]</ref> * [[От ыйын 7]] — [[Танабата (бэстибээл)|Танабата]] диэн таптал бэстибээлэ (урукку аата Сулус бэстибээлэ) ыытыллар. Үһүйээн быһыытынан, бу эрэ түүн таптаспыт сулустар көрсөр кыахтаахтар эбит. * [[От ыйын 10]] — [[Натто]] күнэ ([[соя|сояттан]] оҥоһуллар ас-үөл) * [[От ыйын 13]] — {{нихонго|[[Обон]]|お盆}} эбэтэр {{нихонго|Бон|盆}}, өлбүттэри ахтан ааһар күн ([[от ыйын 16]] диэри). [[Буддизм|Буддистар]] бу үс күн тухары өлбүттэр дьиэлэригэр таарыйан ааһаллар диэн итэҕэйэллэр. Бон одори диэн үҥкүү сиэрэ-туома толоруллар. * [[От ыйын 17]] — Гион Мацури (Gion Matsuri) * [[От ыйын 19]] — Дьахтар-миниистирдэр күннэрэ <ref>ru.qwe.wiki/wiki/Masa_Nakayama</ref> * [[Атырдьах ыйын 6]] — аан дойдуга '''Хиросима күнэ''' бэлиэтэнэр. Ядернай сэрии сэбин бобуу аан дойдутааҕы күнэ<ref>[http://ria.ru/spravka/20130806/954277544.html День Хиросимы — Всемирный день борьбы за запрещение ядерного оружия]</ref> * [[Атырдьах ыйын 9]] — Куустуһуу күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — Хайа күнэ. 2014 сыллаахха Япония түмэнэ бу күнү 2016 сыллаахтан бэлиэтиир туһунан сокуон ылыммыта. Онно дьоппуон култууратыгар далай уонна хайа ураты суолталаахтара ыйыллыбыт. * [[Атырдьах ыйын 13]] — [[Обон (Япония)|Обон]] саҕаланар — өлбүттэри ахтар сиэр-туом (атырдьах ыйын 13—15 күннэрэ). === Күһүн=== * [[Балаҕан ыйын 9]] — [[Хризантема күнэ (Япония)|Хризантема күнэ]] эбэтэр Кику-но-Секку * [[Балаҕан ыйын 18]] — [[Окинава]] арыы олохтоохторун түөлбэ тылларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 23]] — Сюбун-но-хи диэн күн-түүн күһүҥҥү тэҥнэһиитин күнэ. Бу күн дьон өбүгэлэрин уонна өлбүттэри кэриэстииллэр. * [[Алтынньы 9]] — Такаяма Күһүҥҥү бэстибээлэ * [[Алтынньы 13]] (Сикокучуо, Эхимэ провинция) — Дои тайкомацури (алтынньы 13–15), үүнүү өлгөм буоларыгар сиэр-туом толороллор * [[Алтынньы 22]] (Киото) — Дзидай Мацури. 1868 сыллаахха Япония киин куоратынан Токио буолбутугар, импэрээтэр, кини аймахтара, чаҕардара уонна тыһыынчанан чунуобунньуктар Киототтан көһүүлэрин сиэрэ-туома оҥоһуллубут. Бу күн сыл ахсын Киото куоракка дьон былыргылыы таҥнан баран ол көһүүнү үтүктэллэр * [[Сэтинньи 1]] — Бэйэни көмүскэнии күүстэрин күнэ * [[Сэтинньи 3]] — [[Култуура]] күнэ * [[Сэтинньи 15]] — Сити-го-сан («сэттэ-биэс-үс»). Биэс уонна үс саастаах уолаттары, сэттэ уонна үс саастаах кыргыттары кимоно эбэтэр атын мааны таҥаһы таҥыннаран синто храмыгар илдьэллэр уонна сиэр-туом толороллор. Бу бырааһынньык оҕо улаатар кэмин биир улахан олуга буолар. * [[Сэтинньи 23]] — Үлэ иһин махтал күнэ * [[Сэтинньи 28]] — Хоонко. Буддизм Япониятааҕы салаата [[Дзёдо Синсю]] (шин буддизм) бу күн бэйэтин олохтооччутун Синран Шонины ахтар. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 8]] ** Бодхи күнэ ([[Будда]] өйүн сырдааһынын күнэ) ** (Киото уонна Кансай эрэгийиэннэргэ) — Хари-Куйо. Тостубут иннэ күнэ, бу күн иистэнэр сатабылы тупсарыы күнүнэн ааҕаллар, синтоистар уонна буддистар ол туһугар таҥараҕа үҥэллэр. Канто эрэгийиэҥҥэ олунньу 8 күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Ахсынньы 14]] — Түөрт уон сэттэ ронины ахтар-саныыр күн. Бу күн Сэнгаку-дзи диэн Токиоҕа баар таҥара дьиэтигэр көмүллэ сытар даймену уонна кини рониннарын ахталлар. Бу XVIII үйэҕэ буолбут түбэлтэни дьоппуоннар бэриниилээх буолуу холобурун быһыытынан былыргыттан билинэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 23]] — Сынньалаҥҥа олорор импэрээтэр төрөөбүт күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Омисока == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Япония]] t36k2lbob922j3pkku10qgvns46y529 427508 427501 2026-04-23T23:23:17Z Ojkhol 24881 427508 wikitext text/x-wiki [[Япония]] бэлиэ күннэрэ. * [[Муус устар 1]] — [[Мияко одори]] (үҥкүү сааскы бэстибээлэ) * [[Муус устар 17]] — Оҕо көмүскэлин күнэ<ref name="1tv_">{{cite web|url=http://www.1tv.ru/sprojects_utro_video/si33/v79|title=Живые драгоценности. 100 лет подвигу. Нелегальные иммигранты. Редкая болезнь. День защиты детей в Японии|publisher=1tv.ru|author=|date=|description=День защиты детей в Японии|lang=ru|accessdate=2012-04-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. * [[Муус устар 18]] — Айааччылар күннэрэ * [[Муус устар 29]] — [[Сёва күнэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/259/ День Сёва в Японии — 29 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ (1948 сыллаахха бастаан бэлиэтээбиттэр) * [[Ыам ыйын 4]] — Күөх от-мас күнэ. (みどりの日, Midori no Hi). Көмүс сэттиэлэ (Огон Шукан, 黄金週間) — Японияҕа муус устар 29-тан ыам ыйын 5 күнүгэр диэри бэлиэтэнэр судаарыстыба бырааһынньыктарыттан биирдэстэрэ. Бастаан урукку импэрээтэр төрөөбүт күнүн атын импэрээтэр бүрүстүөлгэ олорбутун кэннэ маннык ааттаабыттар (урукку импэрээтэр оту-маһы сөбүлүүрүн кэриэстээн), онтон Көмүс сэттиэлэни уһатар соруктаах отой да атын күҥҥэ көһөрбүттэр. * [[Ыам ыйын 5]] — Танго но сэкку (эбэтэр Аямэ-но-хи — баҕа батаһын күнэ). Былыргыттан ыраахтааҕы дьиэтигэр ыытыллар Госэкку диэн ааттанар 5 сиэртэн биирдэстэрэ * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ|Соҕуруу Кэриэйэ]]ҕэ эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 15]] — [[Аой-мацури]], [[Мальва|мальва]] бэстибээлэ * [[Ыам ыйын 17]] — [[Тосегу]] бэстибээл ([[паланкин]]нар икки күннээҕи параадтара) <ref>[https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ Традиционные праздники и фестивали в Японии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030094805/https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ |date=2020-10-30 }}</ref> * [[Ыам ыйын 27]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — Чаһы күнэ <ref>[https://ru.theoutlook.com.ua/news/730/den-chasov-v-yaponii.html День часов в Японии. | OUTLOOK]</ref> * [[От ыйын 7]] — [[Танабата (бэстибээл)|Танабата]] диэн таптал бэстибээлэ (урукку аата Сулус бэстибээлэ) ыытыллар. Үһүйээн быһыытынан, бу эрэ түүн таптаспыт сулустар көрсөр кыахтаахтар эбит. * [[От ыйын 10]] — [[Натто]] күнэ ([[соя|сояттан]] оҥоһуллар ас-үөл) * [[От ыйын 13]] — {{нихонго|[[Обон]]|お盆}} эбэтэр {{нихонго|Бон|盆}}, өлбүттэри ахтан ааһар күн ([[от ыйын 16]] диэри). [[Буддизм|Буддистар]] бу үс күн тухары өлбүттэр дьиэлэригэр таарыйан ааһаллар диэн итэҕэйэллэр. Бон одори диэн үҥкүү сиэрэ-туома толоруллар. * [[От ыйын 17]] — Гион Мацури (Gion Matsuri) * [[От ыйын 19]] — Дьахтар-миниистирдэр күннэрэ <ref>ru.qwe.wiki/wiki/Masa_Nakayama</ref> * [[Атырдьах ыйын 6]] — аан дойдуга '''Хиросима күнэ''' бэлиэтэнэр. Ядернай сэрии сэбин бобуу аан дойдутааҕы күнэ<ref>[http://ria.ru/spravka/20130806/954277544.html День Хиросимы — Всемирный день борьбы за запрещение ядерного оружия]</ref> * [[Атырдьах ыйын 9]] — Куустуһуу күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — Хайа күнэ. 2014 сыллаахха Япония түмэнэ бу күнү 2016 сыллаахтан бэлиэтиир туһунан сокуон ылыммыта. Онно дьоппуон култууратыгар далай уонна хайа ураты суолталаахтара ыйыллыбыт. * [[Атырдьах ыйын 13]] — [[Обон (Япония)|Обон]] саҕаланар — өлбүттэри ахтар сиэр-туом (атырдьах ыйын 13—15 күннэрэ). === Күһүн=== * [[Балаҕан ыйын 9]] — [[Хризантема күнэ (Япония)|Хризантема күнэ]] эбэтэр Кику-но-Секку * [[Балаҕан ыйын 18]] — [[Окинава]] арыы олохтоохторун түөлбэ тылларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 23]] — Сюбун-но-хи диэн күн-түүн күһүҥҥү тэҥнэһиитин күнэ. Бу күн дьон өбүгэлэрин уонна өлбүттэри кэриэстииллэр. * [[Алтынньы 9]] — Такаяма Күһүҥҥү бэстибээлэ * [[Алтынньы 13]] (Сикокучуо, Эхимэ провинция) — Дои тайкомацури (алтынньы 13–15), үүнүү өлгөм буоларыгар сиэр-туом толороллор * [[Алтынньы 22]] (Киото) — Дзидай Мацури. 1868 сыллаахха Япония киин куоратынан Токио буолбутугар, импэрээтэр, кини аймахтара, чаҕардара уонна тыһыынчанан чунуобунньуктар Киототтан көһүүлэрин сиэрэ-туома оҥоһуллубут. Бу күн сыл ахсын Киото куоракка дьон былыргылыы таҥнан баран ол көһүүнү үтүктэллэр * [[Сэтинньи 1]] — Бэйэни көмүскэнии күүстэрин күнэ * [[Сэтинньи 3]] — [[Култуура]] күнэ * [[Сэтинньи 15]] — Сити-го-сан («сэттэ-биэс-үс»). Биэс уонна үс саастаах уолаттары, сэттэ уонна үс саастаах кыргыттары кимоно эбэтэр атын мааны таҥаһы таҥыннаран синто храмыгар илдьэллэр уонна сиэр-туом толороллор. Бу бырааһынньык оҕо улаатар кэмин биир улахан олуга буолар. * [[Сэтинньи 23]] — Үлэ иһин махтал күнэ * [[Сэтинньи 28]] — Хоонко. Буддизм Япониятааҕы салаата [[Дзёдо Синсю]] (шин буддизм) бу күн бэйэтин олохтооччутун Синран Шонины ахтар. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 8]] ** Бодхи күнэ ([[Будда]] өйүн сырдааһынын күнэ) ** (Киото уонна Кансай эрэгийиэннэргэ) — Хари-Куйо. Тостубут иннэ күнэ, бу күн иистэнэр сатабылы тупсарыы күнүнэн ааҕаллар, синтоистар уонна буддистар ол туһугар таҥараҕа үҥэллэр. Канто эрэгийиэҥҥэ олунньу 8 күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Ахсынньы 14]] — Түөрт уон сэттэ ронины ахтар-саныыр күн. Бу күн Сэнгаку-дзи диэн Токиоҕа баар таҥара дьиэтигэр көмүллэ сытар даймену уонна кини рониннарын ахталлар. Бу XVIII үйэҕэ буолбут түбэлтэни дьоппуоннар бэриниилээх буолуу холобурун быһыытынан былыргыттан билинэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 23]] — Сынньалаҥҥа олорор импэрээтэр төрөөбүт күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Омисока == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Япония]] 3xz4imd5vb6p3tqltd3i5flzr9klj09 0 56392 427506 424914 2026-04-23T23:21:58Z Ojkhol 24881 427506 wikitext text/x-wiki [[Польша]] бэлиэ күннэрэ. * [[Муус устар 18]] — Комаҕа сытар ыарыһахтар күннэрэ * [[Ыам ыйын 2]] — Былаах күнэ. * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ. Бу дойду [[Дьобуруопа|Европа]]ҕа бастакынан конституция ылыммыт. * [[Ыам ыйын 26]] — Ийэ күнэ. * [[Бэс ыйын 28]] — [[1956 сыллааҕы Познань бастаанньата|1956 сыллааҕы Познань бастаанньатын]] күнэ * [[От ыйын 24]] — Полиция күнэ * [[От ыйын 31]] — Казначейство күнэ * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Варшава өрө туруутун сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 29]] — Муниципалитет полициятын күнэ * [[Атырдьах ыйын 31]] — Сомоҕолоһуу уонна Көҥүл күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] — Таможня сулууспатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Польша кистэлэҥ судаарыстыбатын күнэ]]. Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр оккупацияламмыт Польшаҕа утарылаһыы хамсааһынын ахталлар * [[Балаҕан ыйын 30]] — Уол оҕо күнэ (Dzień Chłopaka). Кыргыттар уолаттарга бэлэх оҥороллор * [[Алтынньы 13]] — Биэксэл күнэ (Dzień Ratownictwa Medycznej), 2006 сыллаахтан судаарыстыба сокуонунан бэлиэтэнэр * [[Алтынньы 14]] — Үөрэх күнэ (урут Учуутал күнэ) * [[Алтынньы 16]] — [[Иоанн Павел II]] күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Польша тутулуга суох буолуутун күнэ]]. 1918 сыллаахха 123 сыл буолан баран Польша туспа судаарыстыба буолбута * [[Ахсынньы 13]] — Байыаннай балаһыанньа сиэртибэлэрин ахтар күн ({{lang-pl|Dzień Pamięci Ofiar Stanu Wojennego}}). 1981 сыллаахха былааһын тута сатаан Войцех Ярузельскай байыаннай балаһыанньаны биллэрбитэ, онто 1983 сыллаахха диэри уһаабыта. Тыһыынчанан киһи хаайыыга быраҕыллыбыта, 91 киһи өлбүтэ. Бу күн Польша Түмэнин (Сейм) уурааҕынан бэлиэтэнэр, өрөбүл буолбатах * [[Ахсынньы 24]] — Вигилия. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта ситимнээх. * [[Ахсынньы 26]]  ** Сибэтиэй Стефан күнэ ** Ороһооспо иккис күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Польша]] 15n7drktotzka5oh8r0fk0p9omn457r 0 57824 427482 425157 2026-04-23T18:02:25Z Qohlt 22667 Qohlt [[Германия футбол сүүмэрдэммит хамаандата]] сирэй аатын маннык [[Германия футбол хомуур хамаандата]] уларыппыт 425157 wikitext text/x-wiki [[File:Germany champions 2014 FIFA World Cup.jpg|200px|thumb|right|2014 сыл аан дойду чемпиона]] '''Германия футбол сүүмэрдэммит хамаандата''' ({{lang-de|Deutsche Fußballnationalmannschaft}}) диэн [[Германия]] футбол омуктар ыккардыларынааҕы куоталаһыыларыгар кыттар хамаандата. Салайар тэрилтэтэ [[Германия футбол холбоһуга]]. [[ФИФА]] (1908 сылтан) уонна [[УЕФА]] (1954 сылтан) кыттааччыта. Хамаанда билиҥҥи тренера [[Юлиан Нагельсман]]. Германия сүүмэрдэммит хамаандата аан дойду биир ситиһиилээх ил хамаандата буолар. Түөрт [[аан дойду футбол чемпионата|Аан дойду чемпионатыгар]] уонна үс [[дьобуруопа футбол чемпионата|Дьобуруопа чемпионатыгар]] маҥнайгы буолбута. Германия хамаандатын ордук элбэх матчтаах оонньооччута [[Лотар Маттеус]] (150 матч), бастыҥ бомбардира [[Мирослав Клозе]] (71 гол). == Ситиһиилэрэ == *[[аан дойду футбол чемпионата|Аан дойду чемпиона]]: 1954, 1974, 1990, 2014 *Аан дойду үрүҥ көмүс чемпиона: 1966, 1982, 1986, 2002 *Аан дойду бронза чемпиона: 1934, 1970, 2006, 2010 *[[дьобуруопа футбол чемпионата|Дьобуруопа чемпиона]]: 1972, 1980, 1996 *Дьобуруопа үрүҥ көмүс чемпиона: 1976, 1992, 2008 *Дьобуруопа бронза чемпиона: 1988, 2012, 2016 *[[конфедерациялар куубага|Конфедерациялар куубагын]] кыайыылааҕа: 2017 *Конфедерациялар куубагын бронза кыайыылааҕа: 2005 == Спонсордара == Германия хамаандатын тутаах спонсордара: * [[Mercedes-Benz]] (2018 ахсынньытыгар дылы) * [[Volkswagen]] * [[bwin]] * [[The Coca-Cola Company]] * [[Commerzbank]] * [[Lufthansa]] * [[Deutsche Telekom]] * [[Samsung]] * [[Adidas]] == Формата == === Дьиэтээҕи === {| style="margin:auto; clear:both;" | {{Футбольная форма |pattern_la=_blackborder |pattern_b=_ger1908 |pattern_ra=_blackborder |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=ffffff |socks=000000 |title=1908}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_blackborder |pattern_b=_germany1934 |pattern_ra=_blackborder |pattern_so=_whitetop |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=000000 |title=1934}} | {{Футбольная форма |pattern_b=_collarred |pattern_so=_whitetop |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=000000 |title=1938}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_blackborder |pattern_b=_collarblack |pattern_ra=_blackborder |pattern_so=_whitetop |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=000000 |title=1954-66}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_blackborder |pattern_b=_vneckblack |pattern_ra=_blackborder |pattern_so=_blacktop |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1970}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_blackborder |pattern_b=_blackcollar |pattern_ra=_blackborder |pattern_so=_blacktop |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1974}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_blackborder |pattern_b=_collar |pattern_ra=_blackborder |pattern_so=_blacktop |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1978}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_westgermany1980 |pattern_b=_westgermany1980 |pattern_ra=_westgermany1980 |pattern_so=_color_3_stripes_black |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1980-82}} |- | {{Футбольная форма |pattern_la=_shoulder stripes_black stripes |pattern_b=_vneckblack |pattern_ra=_shoulder stripes_black stripes |pattern_so=_color_3_stripes_black |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1984}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_DFB_96h |pattern_b=_shoulder stripes_black stripes |pattern_ra=_DFB_96h |pattern_so=_color_3_stripes_black |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1986}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_westgermany1990 |pattern_b=_westgermany1990 |pattern_ra=_westgermany1990 |pattern_so=_color_3_stripes_black |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1988-90}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger92h |pattern_b=_ger92h |pattern_ra=_ger92h |pattern_so=_color_3_stripes_black |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1992}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger94h |pattern_b=_ger94H |pattern_ra=_ger94h |pattern_sh=_ger94h |pattern_so=_ger94h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1994}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_DFB_96h |pattern_b=_DFB_96h |pattern_ra=_DFB_96h |pattern_sh=_adidaswhite |pattern_so=_color_3_stripes_black |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1996}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger98h |pattern_b=_ger98h2 |pattern_ra=_ger98h |pattern_sh=_ger98h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1998}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger00h |pattern_b=_ger00h1 |pattern_ra=_ger00h |pattern_sh=_DFB_00h |pattern_so=_DFB_00h |leftarm=1a1a1a |body=ffffff |rightarm=1a1a1a |shorts=ffffff |socks=ffffff |title=2000}} |- | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger02h2 |pattern_b=_ger02h2 |pattern_ra=_ger02h2 |pattern_sh=_adidaswhite2002 |leftarm=000000 |body=000000 |rightarm=000000 |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2002}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger04h1 |pattern_b=_ger04h1 |pattern_ra=_ger04h1 |pattern_sh=_DFB_04h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2004}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger06H |pattern_b=_ger06H |pattern_ra=_ger06H |pattern_sh=_ger06H |pattern_so=_3_stripes_black |leftarm=000000 |body=ffffff |rightarm=000000 |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2006}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger08h|pattern_b=_ger08h|pattern_ra=_ger08h|pattern_sh=_adidaswhite |pattern_so=_ger08h|leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2008}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger10h2 |pattern_b=_ger10h2 |pattern_ra=_ger10h2 |pattern_sh=_ger10h2 |pattern_so=_ger10h2 |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2010}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger1112h |pattern_b=_ger1112h |pattern_ra=_ger1112h |pattern_sh=_DFB_12h |pattern_so=_ger1112h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2012}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger14h1 |pattern_b=_ger14h1 |pattern_ra=_ger14h1 |pattern_sh=_ger14h1 |pattern_so=_ger14h1 |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=ffffff |socks=ffffff |title=2014}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger16h |pattern_b=_ger16H |pattern_ra=_ger16h |pattern_sh=_ger16h |pattern_so=_ger16h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=000000 |title=2016}} |- | {{Футбольная форма |pattern_la= |pattern_b=_ger17h |pattern_ra= |pattern_sh=_ger16h |pattern_so=_ger1617H |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2017}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger18home |pattern_b=_ger18home |pattern_ra=_ger18home |pattern_sh=_adidaswhite |pattern_so=_3_stripes_black |leftarm=000000 |body=ffffff |rightarm=000000 |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2018}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger20h |pattern_b=_ger20h |pattern_ra=_ger20h |pattern_sh=_ger20h |pattern_so=_ger20h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2020}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger22h |pattern_b=_ger22h |pattern_ra=_ger22h |pattern_sh=_ger22h |pattern_so=_ger22hl |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2022}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger24h |pattern_b=_ger24h |pattern_ra=_ger24h |pattern_sh=_ger24h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=ffffff |socks=ffffff |title=2024}} |} === Ыалдьыттааҕы === {| style="margin:auto; clear:both;" | {{Футбольная форма |pattern_la=_whiteborder |pattern_b= |pattern_ra=_whiteborder |leftarm=008020 |body=008020 |rightarm=008020 |shorts=ffffff |socks=008020 |title=1954-58}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_whiteborder |pattern_b=_vneckwhite |pattern_ra=_whiteborder |pattern_so= |leftarm=008020 |body=008020 |rightarm=008020 |shorts=ffffff |socks=008020 |title=1966-70}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_whiteborder |pattern_b=_whitecollar |pattern_ra=_whiteborder |leftarm=008020 |body=008020 |rightarm=008020 |shorts=ffffff |socks=008020 |title=1974-78}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_adidasstripeswhite |pattern_b=_adidaswhite |pattern_ra=_adidasstripeswhite |leftarm=008020 |body=008020 |rightarm=008020 |shorts=ffffff |socks=008020 |title=1980-82}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_shoulder_stripes_white_stripes |pattern_b=_3_stripes_vneck_white |pattern_ra=_shoulder_stripes_white_stripes |leftarm=008020 |body=008020 |rightarm=008020 |shorts=ffffff |socks=008020 |title=1984-86}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger88a |pattern_b=_ger88a |pattern_ra=_ger88a |leftarm=108060 |body=108060 |rightarm=108060 |shorts=ffffff |socks=108060 |title=1988-90}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger92 |pattern_b=_ger92 |pattern_ra=_ger92 |pattern_so=_3_stripes_white |leftarm=108060 |body=108060 |rightarm=108060 |shorts=ffffff |socks=108060 |title=1992}} | {{Футбольная форма |pattern_b=_ger94A |pattern_so=_3_stripes_white |leftarm=108060 |body=108060 |rightarm=108060 |shorts=ffffff |socks=108060 |title=1994}} |- | {{Футбольная форма |pattern_la=_DFB_96a |pattern_b=_DFB_96a |pattern_ra=_DFB_96a |pattern_sh=_DFB_96a |pattern_so=_3_stripes_white |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=ffffff |socks=1a535b |title=1996}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger98A|pattern_b=_ger98A|pattern_ra=_ger98A|pattern_sh=_DFB_98a|pattern_so=_ger98a|leftarm=1a535b |body=ffffff |rightarm=1a535b |shorts=ffffff |socks=1a535b |title=1998}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_DFB_00a |pattern_b=_DFB_00a |pattern_ra=_DFB_00a |pattern_sh=_ger00a |pattern_so=_3_stripes_white |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=1a535b |socks=1a535b |title=2000}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger02a2 |pattern_b=_ger02a2 |pattern_ra=_ger02a2 |pattern_sh=_adidasonwhite2002 |leftarm=232323 |body=787878 |rightarm=232323 |shorts=232323 |socks=232323 |title=2002}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger04a1 |pattern_b=_ger04a1 |pattern_ra=_ger04a1 |pattern_sh=_ger05a |leftarm=000000 |body=000000 |rightarm=000000 |shorts=000000 |socks=000000 |title=2004}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger05a1 |pattern_b=_ger05a1 |pattern_ra=_ger05a1 |pattern_sh=_ger05a |leftarm=ff0000 |body=ff0000 |rightarm=ff0000 |shorts=000000 |socks=ff0000 |title=2005}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger06A |pattern_b=_ger06A |pattern_ra=_ger06A |pattern_sh=_ger06A |pattern_so=_3_stripes_black |leftarm=000000 |body=ff0000 |rightarm=ff0000 |shorts=ffffff |socks=FF0000 |title=2006}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_DFB_08a | pattern_b = _Ger08a | pattern_ra = _DFB_08a | pattern_sh = _germany2008a | pattern_so = _DFB_08a |leftarm=e3001d |body=e3001d |rightarm=e3001d |shorts=e3001d |socks=e3001d |title=2008}} |- | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger10a2 |pattern_b=_ger10a2 |pattern_ra=_ger10a2 |pattern_sh=_ger10a2 |pattern_so=_ger10al |leftarm=d3ae84 |body=000000 |rightarm=000000 |shorts=ffffff |socks=000000 |title=2010}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger12a| pattern_b = _ger2012a| pattern_ra = _ger12a |pattern_sh=_adidasonwhite |pattern_so=_3 stripes on white top |leftarm=008000 |body=008000 |rightarm=008000 |shorts=008000 |socks=008000 |title=2012}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger14a1 |pattern_b=_ger14a1 |pattern_ra=_adidasaltonblack |pattern_sh=_ger14a1 |pattern_so=_ger14a1 |leftarm=c1c1c1 |body=ffffff |rightarm=c1c1c1 |shorts=000000 |socks=000000 |title=2014}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger16a |pattern_b=_ger16A |pattern_ra=_ger16a |pattern_sh=_adidaswhite |pattern_so=_ger16a |leftarm=000000 |body=000000 |rightarm=000000 |shorts=262626 |socks=262626 |title=2016}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger18a_1 |pattern_b=_ger18a |pattern_ra=_ger18a_1 |pattern_sh=_ger18a_1 |pattern_so=_ger18a_1 |leftarm=008b9f |body=008b9f |rightarm=008b9f |shorts=ffffff |socks=008b9f |title=2018}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger20a |pattern_b=_ger20a |pattern_ra=_ger20a |pattern_sh=_ger20a |pattern_so=_ger20a |leftarm=ff0000 |body=ff0000 |rightarm=ff0000 |shorts=000000 |socks=000000 |title=2020}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger22a |pattern_b=_ger22a |pattern_ra=_ger22a |pattern_sh=_ger22a |pattern_so=_ger22al |leftarm=200000 |body=200000 |rightarm=200000 |shorts=200000 |socks=200000 |title=2022}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger24a |pattern_b=_ger24a |pattern_ra=_ger24a |pattern_sh=_ger24a |leftarm=702963 |body=702963 |rightarm=241e76 |shorts=241e76 |socks=241e76 |title=2024}} |} === Ураты === {| style="margin:auto; clear:both;" | {{Футбольная форма |pattern_la=_gerw22h |pattern_b=_gerw22h |pattern_ra=_gerw22h |shorts=000000 |title=2022|pattern_sh=_adidaswhite|pattern_so=_3 stripes black}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger125y |pattern_b=_ger125y |pattern_ra=_ger125y |shorts=000000 |socks=000000 |title=2025}} |} <small> == Сигэлэр == * [https://www.dfb.de/ Германия футбол холбоһуга] [[Категория:футбол сүүмэрдэммит хамаандалара]] [[Категория:германия футбола]] 0txj8w4n3rl3dnogb8rmdfq5meskdau 427484 427482 2026-04-23T18:03:32Z Qohlt 22667 427484 wikitext text/x-wiki [[File:Germany champions 2014 FIFA World Cup.jpg|200px|thumb|right|2014 сыл аан дойду чемпиона]] '''Германия футбол хомуур хамаандата''' ({{lang-de|Deutsche Fußballnationalmannschaft}}) диэн [[Германия]] футбол омуктар ыккардыларынааҕы куоталаһыыларыгар кыттар хамаандата. Салайар тэрилтэтэ [[Германия футбол холбоһуга]]. [[ФИФА]] (1908 сылтан) уонна [[УЕФА]] (1954 сылтан) кыттааччыта. Хамаанда билиҥҥи тренера [[Юлиан Нагельсман]]. Германия хомуур хамаандата аан дойду биир ситиһиилээх ил хамаандата буолар. Түөрт [[аан дойду футбол чемпионата|Аан дойду чемпионатыгар]] уонна үс [[дьобуруопа футбол чемпионата|Дьобуруопа чемпионатыгар]] маҥнайгы буолбута. Германия хамаандатын ордук элбэх матчтаах оонньооччута [[Лотар Маттеус]] (150 матч), бастыҥ бомбардира [[Мирослав Клозе]] (71 гол). == Ситиһиилэрэ == *[[аан дойду футбол чемпионата|Аан дойду чемпиона]]: 1954, 1974, 1990, 2014 *Аан дойду үрүҥ көмүс чемпиона: 1966, 1982, 1986, 2002 *Аан дойду бронза чемпиона: 1934, 1970, 2006, 2010 *[[дьобуруопа футбол чемпионата|Дьобуруопа чемпиона]]: 1972, 1980, 1996 *Дьобуруопа үрүҥ көмүс чемпиона: 1976, 1992, 2008 *Дьобуруопа бронза чемпиона: 1988, 2012, 2016 *[[конфедерациялар куубага|Конфедерациялар куубагын]] кыайыылааҕа: 2017 *Конфедерациялар куубагын бронза кыайыылааҕа: 2005 == Спонсордара == Германия хамаандатын тутаах спонсордара: * [[Mercedes-Benz]] (2018 ахсынньытыгар дылы) * [[Volkswagen]] * [[bwin]] * [[The Coca-Cola Company]] * [[Commerzbank]] * [[Lufthansa]] * [[Deutsche Telekom]] * [[Samsung]] * [[Adidas]] == Формата == === Дьиэтээҕи === {| style="margin:auto; clear:both;" | {{Футбольная форма |pattern_la=_blackborder |pattern_b=_ger1908 |pattern_ra=_blackborder |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=ffffff |socks=000000 |title=1908}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_blackborder |pattern_b=_germany1934 |pattern_ra=_blackborder |pattern_so=_whitetop |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=000000 |title=1934}} | {{Футбольная форма |pattern_b=_collarred |pattern_so=_whitetop |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=000000 |title=1938}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_blackborder |pattern_b=_collarblack |pattern_ra=_blackborder |pattern_so=_whitetop |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=000000 |title=1954-66}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_blackborder |pattern_b=_vneckblack |pattern_ra=_blackborder |pattern_so=_blacktop |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1970}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_blackborder |pattern_b=_blackcollar |pattern_ra=_blackborder |pattern_so=_blacktop |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1974}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_blackborder |pattern_b=_collar |pattern_ra=_blackborder |pattern_so=_blacktop |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1978}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_westgermany1980 |pattern_b=_westgermany1980 |pattern_ra=_westgermany1980 |pattern_so=_color_3_stripes_black |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1980-82}} |- | {{Футбольная форма |pattern_la=_shoulder stripes_black stripes |pattern_b=_vneckblack |pattern_ra=_shoulder stripes_black stripes |pattern_so=_color_3_stripes_black |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1984}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_DFB_96h |pattern_b=_shoulder stripes_black stripes |pattern_ra=_DFB_96h |pattern_so=_color_3_stripes_black |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1986}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_westgermany1990 |pattern_b=_westgermany1990 |pattern_ra=_westgermany1990 |pattern_so=_color_3_stripes_black |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1988-90}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger92h |pattern_b=_ger92h |pattern_ra=_ger92h |pattern_so=_color_3_stripes_black |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1992}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger94h |pattern_b=_ger94H |pattern_ra=_ger94h |pattern_sh=_ger94h |pattern_so=_ger94h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1994}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_DFB_96h |pattern_b=_DFB_96h |pattern_ra=_DFB_96h |pattern_sh=_adidaswhite |pattern_so=_color_3_stripes_black |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1996}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger98h |pattern_b=_ger98h2 |pattern_ra=_ger98h |pattern_sh=_ger98h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1998}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger00h |pattern_b=_ger00h1 |pattern_ra=_ger00h |pattern_sh=_DFB_00h |pattern_so=_DFB_00h |leftarm=1a1a1a |body=ffffff |rightarm=1a1a1a |shorts=ffffff |socks=ffffff |title=2000}} |- | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger02h2 |pattern_b=_ger02h2 |pattern_ra=_ger02h2 |pattern_sh=_adidaswhite2002 |leftarm=000000 |body=000000 |rightarm=000000 |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2002}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger04h1 |pattern_b=_ger04h1 |pattern_ra=_ger04h1 |pattern_sh=_DFB_04h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2004}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger06H |pattern_b=_ger06H |pattern_ra=_ger06H |pattern_sh=_ger06H |pattern_so=_3_stripes_black |leftarm=000000 |body=ffffff |rightarm=000000 |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2006}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger08h|pattern_b=_ger08h|pattern_ra=_ger08h|pattern_sh=_adidaswhite |pattern_so=_ger08h|leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2008}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger10h2 |pattern_b=_ger10h2 |pattern_ra=_ger10h2 |pattern_sh=_ger10h2 |pattern_so=_ger10h2 |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2010}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger1112h |pattern_b=_ger1112h |pattern_ra=_ger1112h |pattern_sh=_DFB_12h |pattern_so=_ger1112h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2012}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger14h1 |pattern_b=_ger14h1 |pattern_ra=_ger14h1 |pattern_sh=_ger14h1 |pattern_so=_ger14h1 |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=ffffff |socks=ffffff |title=2014}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger16h |pattern_b=_ger16H |pattern_ra=_ger16h |pattern_sh=_ger16h |pattern_so=_ger16h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=000000 |title=2016}} |- | {{Футбольная форма |pattern_la= |pattern_b=_ger17h |pattern_ra= |pattern_sh=_ger16h |pattern_so=_ger1617H |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2017}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger18home |pattern_b=_ger18home |pattern_ra=_ger18home |pattern_sh=_adidaswhite |pattern_so=_3_stripes_black |leftarm=000000 |body=ffffff |rightarm=000000 |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2018}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger20h |pattern_b=_ger20h |pattern_ra=_ger20h |pattern_sh=_ger20h |pattern_so=_ger20h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2020}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger22h |pattern_b=_ger22h |pattern_ra=_ger22h |pattern_sh=_ger22h |pattern_so=_ger22hl |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2022}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger24h |pattern_b=_ger24h |pattern_ra=_ger24h |pattern_sh=_ger24h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=ffffff |socks=ffffff |title=2024}} |} === Ыалдьыттааҕы === {| style="margin:auto; clear:both;" | {{Футбольная форма |pattern_la=_whiteborder |pattern_b= |pattern_ra=_whiteborder |leftarm=008020 |body=008020 |rightarm=008020 |shorts=ffffff |socks=008020 |title=1954-58}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_whiteborder |pattern_b=_vneckwhite |pattern_ra=_whiteborder |pattern_so= |leftarm=008020 |body=008020 |rightarm=008020 |shorts=ffffff |socks=008020 |title=1966-70}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_whiteborder |pattern_b=_whitecollar |pattern_ra=_whiteborder |leftarm=008020 |body=008020 |rightarm=008020 |shorts=ffffff |socks=008020 |title=1974-78}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_adidasstripeswhite |pattern_b=_adidaswhite |pattern_ra=_adidasstripeswhite |leftarm=008020 |body=008020 |rightarm=008020 |shorts=ffffff |socks=008020 |title=1980-82}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_shoulder_stripes_white_stripes |pattern_b=_3_stripes_vneck_white |pattern_ra=_shoulder_stripes_white_stripes |leftarm=008020 |body=008020 |rightarm=008020 |shorts=ffffff |socks=008020 |title=1984-86}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger88a |pattern_b=_ger88a |pattern_ra=_ger88a |leftarm=108060 |body=108060 |rightarm=108060 |shorts=ffffff |socks=108060 |title=1988-90}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger92 |pattern_b=_ger92 |pattern_ra=_ger92 |pattern_so=_3_stripes_white |leftarm=108060 |body=108060 |rightarm=108060 |shorts=ffffff |socks=108060 |title=1992}} | {{Футбольная форма |pattern_b=_ger94A |pattern_so=_3_stripes_white |leftarm=108060 |body=108060 |rightarm=108060 |shorts=ffffff |socks=108060 |title=1994}} |- | {{Футбольная форма |pattern_la=_DFB_96a |pattern_b=_DFB_96a |pattern_ra=_DFB_96a |pattern_sh=_DFB_96a |pattern_so=_3_stripes_white |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=ffffff |socks=1a535b |title=1996}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger98A|pattern_b=_ger98A|pattern_ra=_ger98A|pattern_sh=_DFB_98a|pattern_so=_ger98a|leftarm=1a535b |body=ffffff |rightarm=1a535b |shorts=ffffff |socks=1a535b |title=1998}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_DFB_00a |pattern_b=_DFB_00a |pattern_ra=_DFB_00a |pattern_sh=_ger00a |pattern_so=_3_stripes_white |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=1a535b |socks=1a535b |title=2000}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger02a2 |pattern_b=_ger02a2 |pattern_ra=_ger02a2 |pattern_sh=_adidasonwhite2002 |leftarm=232323 |body=787878 |rightarm=232323 |shorts=232323 |socks=232323 |title=2002}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger04a1 |pattern_b=_ger04a1 |pattern_ra=_ger04a1 |pattern_sh=_ger05a |leftarm=000000 |body=000000 |rightarm=000000 |shorts=000000 |socks=000000 |title=2004}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger05a1 |pattern_b=_ger05a1 |pattern_ra=_ger05a1 |pattern_sh=_ger05a |leftarm=ff0000 |body=ff0000 |rightarm=ff0000 |shorts=000000 |socks=ff0000 |title=2005}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger06A |pattern_b=_ger06A |pattern_ra=_ger06A |pattern_sh=_ger06A |pattern_so=_3_stripes_black |leftarm=000000 |body=ff0000 |rightarm=ff0000 |shorts=ffffff |socks=FF0000 |title=2006}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_DFB_08a | pattern_b = _Ger08a | pattern_ra = _DFB_08a | pattern_sh = _germany2008a | pattern_so = _DFB_08a |leftarm=e3001d |body=e3001d |rightarm=e3001d |shorts=e3001d |socks=e3001d |title=2008}} |- | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger10a2 |pattern_b=_ger10a2 |pattern_ra=_ger10a2 |pattern_sh=_ger10a2 |pattern_so=_ger10al |leftarm=d3ae84 |body=000000 |rightarm=000000 |shorts=ffffff |socks=000000 |title=2010}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger12a| pattern_b = _ger2012a| pattern_ra = _ger12a |pattern_sh=_adidasonwhite |pattern_so=_3 stripes on white top |leftarm=008000 |body=008000 |rightarm=008000 |shorts=008000 |socks=008000 |title=2012}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger14a1 |pattern_b=_ger14a1 |pattern_ra=_adidasaltonblack |pattern_sh=_ger14a1 |pattern_so=_ger14a1 |leftarm=c1c1c1 |body=ffffff |rightarm=c1c1c1 |shorts=000000 |socks=000000 |title=2014}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger16a |pattern_b=_ger16A |pattern_ra=_ger16a |pattern_sh=_adidaswhite |pattern_so=_ger16a |leftarm=000000 |body=000000 |rightarm=000000 |shorts=262626 |socks=262626 |title=2016}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger18a_1 |pattern_b=_ger18a |pattern_ra=_ger18a_1 |pattern_sh=_ger18a_1 |pattern_so=_ger18a_1 |leftarm=008b9f |body=008b9f |rightarm=008b9f |shorts=ffffff |socks=008b9f |title=2018}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger20a |pattern_b=_ger20a |pattern_ra=_ger20a |pattern_sh=_ger20a |pattern_so=_ger20a |leftarm=ff0000 |body=ff0000 |rightarm=ff0000 |shorts=000000 |socks=000000 |title=2020}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger22a |pattern_b=_ger22a |pattern_ra=_ger22a |pattern_sh=_ger22a |pattern_so=_ger22al |leftarm=200000 |body=200000 |rightarm=200000 |shorts=200000 |socks=200000 |title=2022}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger24a |pattern_b=_ger24a |pattern_ra=_ger24a |pattern_sh=_ger24a |leftarm=702963 |body=702963 |rightarm=241e76 |shorts=241e76 |socks=241e76 |title=2024}} |} === Ураты === {| style="margin:auto; clear:both;" | {{Футбольная форма |pattern_la=_gerw22h |pattern_b=_gerw22h |pattern_ra=_gerw22h |shorts=000000 |title=2022|pattern_sh=_adidaswhite|pattern_so=_3 stripes black}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger125y |pattern_b=_ger125y |pattern_ra=_ger125y |shorts=000000 |socks=000000 |title=2025}} |} <small> == Сигэлэр == * [https://www.dfb.de/ Германия футбол холбоһуга] [[Категория:футбол хомуур хамаандалара]] [[Категория:германия футбола]] ftu6cqlg4tjdc8i1gmu6vj261sgasmv 14 57825 427463 425158 2026-04-23T17:35:16Z Qohlt 22667 Qohlt [[Категория:Футбол сүүмэрдэммит хамаандалара]] сирэй аатын маннык [[Категория:Футбол хомуур хамаандалара]] уларыппыт 425158 wikitext text/x-wiki [[Категория:футбол]] ieoqd8zn979sfm3kwyklydjdpa37x5g 4 57974 427458 427205 2026-04-23T17:04:53Z Il Nur 6088 /* Күрэс кыттааччылара */ 427458 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Биики-саас — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Билэ:CEE_Spring_Logo_vertical-t.svg|150px]]</div> |subheader = «'''Биики-саас — 2026'''» — Бикипиэдьийэҕэ ыстатыйа суруйууга аналлаах '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' аан дойдутааҕы күрэс, сааскы 72 хонук иһигэр ыытыллар (ыам ыйын 31 күнүгэр диэри). Соруга — Европа дойдуларыгар баар Бикипиэдьийэлэр ыккардыларыгар доҕордоһуу ситимин тупсарыы, аттынааҕы судаарыстыбалар тустарынан билиини хаҥатыы, Саха сирин туһунан атын тылынан суруллубут ыстатыйалары элбэтии. |body = == Быраабылата == * Бэлиэтэммит кыттааччылар бары кытталлар (хаһан бэлиэтэммититтэн тутулуга суох). * Маннык көрдөбүлгэ хоруйдуур ыстатыйалар ааҕыллаллар: ** '''Ыстатыйа саха тылынан 2026 сыл кулун тутар 21 күнүттэн ыам ыйын 31 күнүгэр диэри (UTC кэминэн) суруллубут буолуохтаах.''' ** '''Ыстатыйа тиэмэтэ манна баар тыллыктартан ылыллара ордук (атын ыстатыйа бу дойдуларга сыһыаннаах буоллаҕына эмиэ аахсыллар, ол эрээри баала кыра буолар).''' ** Ыстатыйаны эн саҕалаабыт буолуохтааххын. Уруккуттан баар ыстатыйа омоонун тупсарбыт буоллаххына уруккуттан ыйааһына 80 бырыһыантан тахса баайт эбиллибит буолуохтаах. '''(Саха сиригэр сыһыаннаах ыстатыйа күрэскэ кыттыбат).''' ** Саҥа ыстатыйаҕа 2500 байттан ордуга суох буолуохтаах ** '''Ыстатыйа [[Бикипиэдьийэ:Суолта|суолталаах]] буолуохтаах, [[БП:ТС|төрүтэ]] баар буолуохтаах.''' ** Ыстатыйаҕа суһаллык биитэр төрдүттэн тупсарар туһунан халыып туруо суохтаах (холобур, {{tl|Тус чинчийии}}, {{tl|Кытыга суох сыһыан}}, {{tl|Сигэтэ суох}}, {{tl|Төрүтэ суох}} уо.д.а.). ** Хас биирдии ирдэбилгэ хоруйдуур ыстатыйа 1 баалы ылар, кээмэйэ 3 килобаайты куоһарбыт ыстатыйаҕа — 2 баал, викификациятын таһыма үрдүк ыстатыйаҕа — 3 баалга диэри (сигэлэрэ элбэҕэ, ойуулардааҕа, халыыптардааҕа учуоттанар). Ол аата биир ыстатыйа бииртэн алтаҕа диэри баалы ылыан сөп. Ыстатыйалары сыаналааһын түмүгүнэн саамай элбэх баалы ылбыт (ол аата үрдүк бааллаах элбэх ыстатыйаны суруйбут) үс кыайыылаах быһаарыллыаҕа. * Үөһэ этиллибит үс кыайыылаахтан ураты эбии маннык кыайыылаахтары быһаарыахпыт: ** Бастыҥ саҥа ыстатыйа; ** Бастыҥ саҥа кыттааччы (күрэс саҕаланыан иннинэ 400 көннөрүүттэн аҕыйаҕы оҥорбут киһи кыттар). * '''Саҥа ыстатыйа ырытыы сирэйигэр бу халыыбы эбэҕит:''' <pre>{{Биики-саас 2026 |кыттааччы= |тиэмэ= |тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду= |дойду2= |дойду3= }}</pre> * Маны таһынан эбии көҕүлүүр номинациялар уонна бириистэр баар буолуохтарын сөп. == Дьүллүүр сүбэ == * {{u|Sauit}} (Чурапчы) * {{u|Il Nur}} (Казань) == Суруллар ыстатыйалар == {{div col|3}} [[Билэ:Flag_of_Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Albania| Албания — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Armenia|Армения — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния уонна Герцеговина — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Georgia|Грузия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Greece|Греция — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kosovo|Косово — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырыым татаардара — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Latvia|Латвия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Lithuania|Литва — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of the Republic of Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/North Macedonia|Хотугу Македония — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Poland|Польша — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Russian_Federation|Россия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Билэ:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния уонна Молдавия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Republika Srpska|Серб Өрөспүүбүлүкэтэ — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Serbia|Сербия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татаардар — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Турция — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Ukraine|Украина — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Сыгааннар (рома) — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Czech_Republic.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Czech Republic|Чехия — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Esperantujo|Эсперанто — Суруллар ыстатыйалар]] [[Билэ:Flag_of_Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Estonia|Эстония — Суруллар ыстатыйалар]] {{div col end}} == Бириис == Биэс ордук көхтөөх кыттааччы энциклопедияҕа сыһыаннаах бириис тутуо. |footer = }} == Күрэс кыттааччылара == Ыстатыйаны суруллубутун кэннэ манна баар табылыыссаҕа киллэриллиэхтээх (күрэс кыттааччылара бэйэлэрэ угаллар). Күрэскэ табылыыссаҕа киирбит ыстатыйалар эрэ кытталлар (өскөтүн табылыыссаны сатаан толорботоххутуна, тэрийээччилэргэ уталыппакка биллэриҥ). Суруллан бүтэ илик ыстатыйаны табылыыссаҕа угумаҥ. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Кыттааччы ! Ыстатыйа ! Ыстатыйа ахсаана !Дойдулар испииһэктэригэр киирбит ыстатыйа ахсаана ! Баалын ахсаана !Миэстэ |- | {{u|FonzuHarp}} | [[Куолаһа суох билабальнай плозив]] • [[]] • [[]] |1 | | | |- | {{u|Ojkhol}} | [[Худяков Иван Александрович]] • [[Игнатов Лев Николаевич]] • [[Егоров Виталий Михайлович]] • [[]] • [[]] • [[]] • [[]] |2 | | | |- | {{u|Аанньал}} | [[Рымбаева Роза Куанышевна]] • [[Игнатова Кюнна Николаевна]] • [[Ашрапова Лидия Леонтьевна]] • [[Иннокентьева Нюргуяна Николаевна]] • [[Иннокентьева Мария Николаевна]] • [[Федорова Лена Валерьевна]] • [[]] • [[]] |6 | | | |- | {{u|Sauit}} | [[Госдуума ]] • [[]] • [[]] • [[]] • [[]] |1 | | | |- | {{u|Xaahax}} | [[Моҕоллор ]] • [[Илэ оҥоруу]] • [[Сыыһа туттубат буолуу]] • [[Айыыны оҥоруу уустуктара]] • [[]] • [[]] • [[]] |4 | | | |- | {{u|Qohlt}} | [[Персия хомото]] • [[]] • [[]] |1 | | | |- | {{u|~2026-17732-84}} | [[Өскэмэн]] • [[]] • [[]] |1 | | | |- | {{u|Visem}} | [[Прыпять (өрүс)]] |1 | | | |- | {{u|}} | [[]] • [[]] • [[]] |1 | | | |} {{быһаарыылар}} [[Категория:Күрэс:Биики-саас]] == Күрэс аан дойдутааҕы хаамыыта == * [[File:Fisher iris versicolor sepalwidth.svg|40px]][[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Statistics|Дойдуларынан статистика]] ny5x6825e263xrcp4pcw74g0hsecc64 0 58124 427487 426397 2026-04-23T18:08:40Z Qohlt 22667 Утаарыы мантан [[Германия футбол сүүмэрдэммит хамаандата]] манна [[Германия футбол хомуур хамаандата]] уларыйда 427487 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Германия футбол хомуур хамаандата]] hn6w3yh83odlzpj9xu1lo47dnxs1qyr 0 58228 427486 426899 2026-04-23T18:07:45Z Qohlt 22667 Утаарыы мантан [[Аргентина футбол сүүмэрдэммит хамаандата]] манна [[Аргентина футбол хомуур хамаандата]] уларыйда 427486 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аргентина футбол хомуур хамаандата]] 7mygb1cx5w3kn6i9g46wdd204rykdrw 1 58334 427459 2026-04-23T17:05:47Z Il Nur 6088 "{{Биики-саас 2026 |кыттааччы=Xaahax |тиэмэ= общество|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Саха |дойду2= |дойду3= }}" саҥа сирэй оҥоһулунна 427459 wikitext text/x-wiki {{Биики-саас 2026 |кыттааччы=Xaahax |тиэмэ= общество|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Саха |дойду2= |дойду3= }} dwfmgnfyq9i8w3wwjzhsznuslv6wuep 1 58335 427460 2026-04-23T17:06:21Z Il Nur 6088 "{{Биики-саас 2026 |кыттааччы=Xaahax |тиэмэ= общество|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Саха |дойду2= |дойду3= }}" саҥа сирэй оҥоһулунна 427460 wikitext text/x-wiki {{Биики-саас 2026 |кыттааччы=Xaahax |тиэмэ= общество|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Саха |дойду2= |дойду3= }} dwfmgnfyq9i8w3wwjzhsznuslv6wuep 1 58336 427461 2026-04-23T17:06:28Z Il Nur 6088 "{{Биики-саас 2026 |кыттааччы=Xaahax |тиэмэ= общество|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Саха |дойду2= |дойду3= }}" саҥа сирэй оҥоһулунна 427461 wikitext text/x-wiki {{Биики-саас 2026 |кыттааччы=Xaahax |тиэмэ= общество|тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду=Саха |дойду2= |дойду3= }} dwfmgnfyq9i8w3wwjzhsznuslv6wuep 0 58337 427462 2026-04-23T17:33:53Z Qohlt 22667 "[[File:Brazilian Football Confederation logo.svg|200px|thumb|right|]] '''Бразилия футбол хомуур хамаандата''' ({{lang-pt|Seleção Brasileira de Futebol}}) диэн [[Бразилия]] иһин футболга омуктар ыккардыларынааҕы куоталаһыыларга кыттар хамаанда. Салайар тэрилтэтэ Бразилия футбол конфедерацията, Ф..." саҥа сирэй оҥоһулунна 427462 wikitext text/x-wiki [[File:Brazilian Football Confederation logo.svg|200px|thumb|right|]] '''Бразилия футбол хомуур хамаандата''' ({{lang-pt|Seleção Brasileira de Futebol}}) диэн [[Бразилия]] иһин футболга омуктар ыккардыларынааҕы куоталаһыыларга кыттар хамаанда. Салайар тэрилтэтэ Бразилия футбол конфедерацията, [[ФИФА]] 1923 сылтан уонна [[КОНМЕБОЛ]] 1916 сылтан кыттааччыта. Бразилия хамаандата аан дойду бастыҥ ситиһиилээх ил хамаандата буолар. Аан дойду биэс чемпионатын кыайыылааҕа (1958, 1962, 1970, 1994, 2002 сылларга). Бразилия аан дойду чемпионаттарын бары турнирдарыгар кыттыбыт биир соҕотох хамаанда буолар. Конфедерациялар куубагын бастыҥ түөрт төгүллээх кыайыылааҕа буолар (1997, 2005, 2009, 2013 сылларга). Бразилия хамаандатын бастыҥ бомбардира [[Неймар]] (79 гол), ордук элбэх маатчтаах [[Кафу]] (142 маатч). Билиҥҥи бас тренера [[Карло Анчелотти]]. == Ситиһиилэрэ == [[File:Brazil 1970.JPG|200px|thumb|right|Бразилия 1970 сыллааҕы аан дойду чемпионатын кыайыылаах хамаандата]] === [[Аан дойду чемпионата]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Сыл !Раунд !Маатч !К !Т !Х !Голлааһын !Голлатыы |- |{{Флаг|Уругуай}} [[аан дойду чемпионата 1930|1930]]||Бөлөх түһүмэҕэ||2||1||0||1||5||2 |- |{{Флаг|Италия}} [[аан дойду чемпионата 1934|1934]]||Финал 1/8||1||0||0||1||1||3 |-bgcolor=peru |{{Флаг|Франция}} [[аан дойду чемпионата 1938|1938]]||Үһүс||5||3||1||1||14||11 |-bgcolor=silver |style="border: 3px solid red"|{{Флаг|Бразилия}} [[аан дойду чемпионата 1950|1950]]||Иккис||6||4||1||1||22||6 |- |{{Флаг|Швейцария}} [[аан дойду чемпионата 1954|1954]]||Финал 1/4||3||1||1||1||8||5 |-bgcolor=gold |{{Флаг|Франция}} [[аан дойду чемпионата 1958|1958]]|| rowspan="2" |'''Чемпион'''||6||5||1||0||16||4 |-bgcolor=gold |{{Флаг|Чили}} [[аан дойду чемпионата 1962|1962]]||6||5||1||0||14||5 |- |{{Флаг|Англия}} [[аан дойду чемпионата 1966|1966]]||Бөлөх түһүмэҕэ||3||1||0||2||4||6 |-bgcolor=gold |{{Флаг|Мексика}} [[аан дойду чемпионата 1970|1970]]||'''Чемпион'''||6||6||0||0||19||7 |- |-bgcolor=beige |{{Флаг|Германия}} [[аан дойду чемпионата 1974|1974]]||Төрдүс||7||3||2||2||6||4 |-bgcolor=peru |{{Флаг|Аргентина}} [[аан дойду чемпионата 1978|1978]]||Үһүс||7||4||3||0||10||3 |- |{{Флаг|Испания}} [[аан дойду чемпионата 1982|1982]]||Бөлөх иккис түһүмэҕэ||5||4||0||1||15||6 |- |{{Флаг|Мексика}} [[аан дойду чемпионата 1986|1986]]||Финал 1/4||5||4||1||0||10||1 |- |{{Флаг|Италия}} [[аан дойду чемпионата 1990|1990]]||Финал 1/8||4||3||0||1||4||2 |-bgcolor=gold |{{Флаг|АХШ}} [[аан дойду чемпионата 1994|1994]]||'''Чемпион'''||7||5||2||0||11||3 |-bgcolor=silver |{{Флаг|Франция}} [[аан дойду чемпионата 1998|1998]]||Иккис||7||4||1||2||14||10 |-bgcolor=gold |{{Флаг|Соҕуруу Кэриэйэ}}{{Флаг|Дьоппуон}} [[аан дойду чемпионата 2002|2002]]||'''Чемпион'''||7||7||0||0||18||4 |- |{{Флаг|Германия}} [[аан дойду чемпионата 2006|2006]]|| rowspan="2" |Финал 1/4||5||4||0||1||10||2 |- |{{Флаг|Соҕуруу Африка}} [[аан дойду чемпионата 2010|2010]]||5||3||1||1||9||4 |- |-bgcolor=beige |style="border: 3px solid red"|{{Флаг|Бразилия}} [[аан дойду чемпионата 2014|2014]]||Төрдүс||7||3||2||2||11||14 |- |{{Флаг|Арассыыйа}} [[аан дойду чемпионата 2018|2018]]||Финал 1/4||5||3||1||1||8||3 |- |{{Флаг|Катар}} [[аан дойду чемпионата 2022|2022]]||Финал 1/4||5||3||1||1||8||3 |- |{{Флаг|АХШ}}{{Флаг|Канада}}{{Флаг|Мексика}} [[аан дойду чемпионата 2026|2026]]||Квалификация|||||||||||| |- |'''Бүтүн'''||23/23||114||76||19||19||237||108 |} === [[Аан дойду чемпионнарын алтан куубага]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Сыл !Раунд !Маатч !К !Т !Х !Голлааһын !Голлатыы |-bgcolor=silver |{{Флаг|Уругуай}} 1980/1981||Иккис||3||1||1||1||6||4 |- |'''Түмүгэ'''||1/1||3||1||1||1||6||4 |} === [[Америка куубага]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Сыл* !Раунд !Орун !Маатч !К !Т !Х !МА |- |- bgcolor=#CFAA88 |{{Флаг|Аргентина}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1916|1916]]|| rowspan="2" |'''Үһүс'''|| rowspan="2" |'''3'''||3||0||2||1||3-4 |- bgcolor=#CFAA88 |{{Флаг|Уругуай}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1917|1917]]||3||2||0||1||5-3 |-bgcolor=gold |style="border: 3px solid red"|{{Флаг|Бразилия}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1919|1919]]||'''Чемпион'''||'''1'''||3||2||1||0||11-3 |- bgcolor=#CFAA88 |{{Флаг|Чили}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1920|1920]]||'''Үһүс'''||'''3'''||3||1||0||2||1-8 |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Аргентина}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1921|1921]]||'''Иккис'''||'''2'''||3||1||0||2||4-3 |-bgcolor=gold |style="border: 3px solid red"|{{Флаг|Бразилия}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1922|1922]]||'''Чемпион'''||'''1'''||4||1||3||0||4-2 |- |-bgcolor=beige |{{Флаг|Уругуай}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1923|1923]]||Төрдүс||4||3||0||0||3||2-5 |- ||{{Флаг|Уругуай}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1924|1924]]||Кыттыбатаҕа||-||-||-||-||-||- |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Аргентина}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1925|1925]]|| rowspan="2" |'''Иккис'''|| rowspan="2" |'''2'''||4||2||1||1||11-9 |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Аргентина}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1937|1937]]||5||4||0||1||17-9 |- |{{Флаг|Перу}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1939|1939]]|| rowspan="2" |Кыттыбатаҕа|| rowspan="2" |-|| rowspan="2" |-|| rowspan="2" |-|| rowspan="2" |-|| rowspan="2" |-|| rowspan="2" |- |- |{{Флаг|Чили}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1941|1941]] |- bgcolor=#CFAA88 |{{Флаг|Уругуай}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1942|1942]]||'''Үһүс'''||'''3'''||6||3||1||2||15-7 |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Чили}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1945|1945]]|| rowspan="2" |'''Иккис'''|| rowspan="2" |'''2'''||6||5||0||1||19-5 |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Аргентина}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1946|1946]]||5||3||1||1||13-7 |- |{{Флаг|Экуадор}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1947|1947]]||Кыттыбатаҕа||-||-||-||-||-||- |-bgcolor=gold |style="border: 3px solid red"|{{Флаг|Бразилия}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1949|1949]]||'''Чемпион'''||'''1'''||7||6||0||1||39-7 |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Перу}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1953|1953]]||'''Иккис'''||'''2'''||6||4||0||2||15-6 |- |{{Флаг|Чили}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1955|1955]]||Кыттыбатаҕа||-||-||-||-||-||- |- |-bgcolor=beige ||{{Флаг|Уругуай}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1956|1956]]||Төрдүс||4||5||2||2||1||4-5 |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Перу}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1957|1957]]|| rowspan="2" |'''Иккис'''|| rowspan="2" |'''2'''||6||4||0||2||23-9 |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Аргентина}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1959|1959]]||6||4||2||0||17-7 |- bgcolor=#CFAA88 |{{Флаг|Венесуэла}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1959|1959]]||'''Үһүс'''||'''3'''||4||2||0||2||7-10 |- |-bgcolor=beige ||{{Флаг|Боливия}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1963|1963]]||Төрдүс||4||6||2||1||3||12-13 |- |{{Флаг|Уругуай}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1967|1967]]||Кыттыбатаҕа||-||-||-||-||-||- |- bgcolor=#CFAA88 |[[Америка куубага 1975|1975]]|| rowspan="2" |'''Үһүс'''|| rowspan="2" |'''3'''||6||5||0||1||16-4 |- bgcolor=#CFAA88 |[[Америка куубага 1979|1979]]||6||2||2||2||10-9 |-bgcolor=#C0C0C0 |[[Америка куубага 1983|1983]]||'''Иккис'''||'''2'''||8||2||4||2||8-4 |- |{{Флаг|Аргентина}} [[Америка куубага 1983|1983]]||Бөлөх түһүмэҕэ||5||2||1||0||1||5-4 |-bgcolor=gold |style="border: 3px solid red"|{{Флаг|Бразилия}} [[Америка куубага 1989|1989]]||'''Чемпион'''||'''1'''||7||5||2||0||11-1 |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Чили}} [[Америка куубага 1991|1991]]||'''Иккис'''||'''2'''||7||4||1||2||12-8 |- |{{Флаг|Венесуэла}} [[Америка куубага 1993|1993]]||Финал 1/4||5||4||1||2||1||6-4 |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Уругуай}} [[Америка куубага 1995|1995]]||'''Иккис'''||'''2'''||6||4||2||0||10-3 |-bgcolor=gold |{{Флаг|Боливия}} [[Америка куубага 1997|1997]]|| rowspan="2" |'''Чемпион'''|| rowspan="2" |'''1'''||6||6||0||0||22-3 |-bgcolor=gold |{{Флаг|Парагуай}} [[Америка куубага 1999|1999]]||6||6||0||0||17-2 |- |{{Флаг|Колумбия}} [[Америка куубага 2001|2001]]||Финал 1/4||6||4||2||0||2||5-4 |-bgcolor=gold |{{Флаг|Перу}} [[Америка куубага 2004|2004]]|| rowspan="2" |'''Чемпион'''|| rowspan="2" |'''1'''||6||3||2||1||13-6 |-bgcolor=gold |{{Флаг|Венесуэла}} [[Америка куубага 2007|2007]]||6||4||1||1||15-5 |- |{{Флаг|Аргентина}} [[Америка куубага 2011|2011]]|| rowspan="2" |Финал 1/4|| rowspan="2" |8||4||1||3||0||6-4 |- |{{Флаг|Чили}} [[Америка куубага 2015|2015]]||4||2||0||2||5-4 |- |{{Флаг|АХШ}} [[Америка куубага 2016|2016]]||Бөлөх түһүмэҕэ||9||3||1||1||1||7-2 |-bgcolor=gold |style="border: 3px solid red"|{{Флаг|Бразилия}} [[Америка куубага 2019|2019]]||'''Чемпион'''||'''1'''||6||4||2||0||15-5 |-bgcolor=#C0C0C0 |style="border: 3px solid red"|{{Флаг|Бразилия}} [[Америка куубага 2021|2021]]||'''Иккис'''||'''2'''||7||5||1||1||12-3 |- |{{Флаг|АХШ}} [[Америка куубага 2024|2024]]||Финал 1/4||||4||1||3||0||5-2 |- |'''Бүтүн'''||'''9 титул'''||'''34/44'''||'''181'''||'''102'''||'''37'''||'''42'''||'''400-192''' |- : ''*Бразилия хамаандата 1926-1935 сылларга турнирга кыттыбатаҕа'' |} === [[Олимпия оонньууларын футбола|Олимпия оонньуулара]] === * Чемпион — 2016, 2020 * Иккис — 1984, 1988, 2012 * Үһүс — 1996, 2008 === [[Конфедерациялар куубага]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Сыл !Раунд !Орун !Маатч !К !Т !Х !МА |- bgcolor=gold |{{Флаг|Сауд Арабията}} 1997||'''Чемпион'''||1||5||4||1||0||14-2 |- bgcolor=silver |{{Флаг|Мексика}} 1999||'''Иккис'''||2||5||4||0||1||18-5 |- |-bgcolor=beige |{{Флаг|Дьоппуон}}{{Флаг|Соҕуруу Кэриэйэ}} 2001||Төрдүс||4||5||1||2||2||3-3 |- |{{Флаг|Франция}} 2003||Бөлөх түһүмэҕэ||5||3||1||1||1||3-3 |- bgcolor=gold |{{Флаг|Германия}} 2005|| rowspan="3" |'''Чемпион'''|| rowspan="3" |1||5||3||1||1||12-6 |- bgcolor=gold |{{Флаг|Соҕуруу Африка}} 2009||5||5||0||0||14-5 |- bgcolor=gold |{{Флаг|Бразилия}} 2013||5||5||0||0||14-3 |- |{{Флаг|Арассыыйа}} 2017||''Квалификацияламматаҕа'' |0 |0 |0 |0 |0 |0-0 |- |{{Флаг|Катар}} 2021||''Турнир эстибитэ'' |0 |0 |0 |0 |0 |0-0 |- |'''Бүтүн'''||'''4 титул'''||'''7/8'''||'''33'''||'''23'''||'''5'''||'''5'''||'''78-27''' |} === [[КОНКАКАФ Алтан куубага]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Сыл !Раунд !Орун !Маатч !К !Т !Х !МА |- bgcolor=silver ||{{Флаг|АХШ}} 1996||'''Иккис'''||2||4||3||0||1||10-3 |- bgcolor=#CFAA88 ||{{Флаг|АХШ}} 1998||'''Үһүс'''||3||5||2||2||1||6-2 |- bgcolor=silver |{{Флаг|АХШ}}{{Флаг|Мексика}} 2003||'''Иккис'''||2||5||3||0||2||6-4 |- |'''Бүтүн'''||'''-'''||'''3/11'''||'''14'''||'''8'''||'''2'''||'''4'''||'''22-9''' |} == Рекордсменнара == 2025 сыл сэтинньи 18 күнүн туругунан === Элбэх маатчтаахтар === [[билэ:Exposição Brasil, um país, um mundo - Cafu (cropped).jpg|180px|мини|справа|[[Кафу]] — Бразилия хамаандатын ордук элбэх маатчтаах оонньооччута (142)]] {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |- ! ! Футболист ! Маатч ! Гол ! width=140px| <small>Маҥнайгы маатча</small> ! width=140px| <small>Тиһэх маатча</small> |- | 1 | align=left| [[Кафу]] | 142 || 5 || 1990 сыл балаҕан ыйын 12 || 2006 сыл от ыйын 1 |- | 2 | align=left| [[Неймар]] | 128 || 79 || 2010 сыл атырдьах ыйын 10 || 2023 сыл сыл алтынньы 17 |- | 3 | align=left| [[Дани Алвес]] | 126 || 8 || 2006 сыл алтынньы 10 || 2022 сыл ахсынньы 5 |- | 4 | align=left| [[Роберто Карлос]] | 125 || 11 || 1992 сыл олунньу 26|| 2006 сыл от ыйын 1 |- | 5 | align=left| [[Тиагу Силва]] | 113 || 7 || 2008 сыл алтынньы 12 || 2022 сыл ахсынньы 9 |- | 6 | align=left| [[Лусио]] | 105 || 4 || 2000 сыл сэтинньи 15 || 2011 сыл балаҕан ыйын 5 |- | 7 | align=left| '''[[Маркиньос]]''' | 103 || 7 || 2013 сыл сэтинньи 16 || |- | 8 | align=left| [[Клаудио Таффарел]] | 101 || 0 || 1988 сыл от ыйын 7 || 1998 сыл от ыйын 12 |- | 9 | align=left| [[Робиньо]] | 100 || 28 || 2003 сыл от ыйын 13 || 2017 сыл тохсунньу 25 |- | rowspan=2| 10 | align=left| [[Джалма Сантос]] | 98 || 3 || 1952 сыл муус устар 10 || 1968 сыл бэс ыйын 9 |- | align=left| [[Роналдо]] | 98 || 62 || 1994 сыл кулун тутар 23 || 2011 сыл бэс ыйын 7 |} === Бомбардирдар === [[билэ:20180610 FIFA Friendly Match Austria vs. Brazil Neymar 850 1705.jpg|180px|мини|справа|[[Неймар]] — Бразилия хамаандатын бастыҥ бомбардира]] {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |- ! ! Футболист ! Карьерата ! Гол ! Маатч ! Ортолоон |- | 1 | align=left | [[Неймар]] | 2010—2023 | 79 || 128 || 0,62 |- | 2 | align=left| [[Пеле]] | 1957—1971 | 77 || 92 || 0,84 |- | 3 | align=left | [[Роналдо]] | 1994—2011 | 62 || 98 || 0,63 |- | 4 |align=left| [[Ромарио]] | 1987—2005 | 55 || 70 || 0,79 |- | 5 | align=left| [[Зико]] | 1976—1989 | 48 || 71 || 0,68 |- | 6 | align=left| [[Бебето]] | 1985—1998 | 39 || 75 || 0,52 |- | 7 | align="left"| [[Ривалдо]] | 1993—2003 | 35 || 74 || 0,47 |- | rowspan=2|8 | align="left"| [[Жаирзиньо]] | 1964—1982 | 33 || 81 || 0,41 |- | align="left"| [[Роналдиньо]] | 1999—2013 | 33 || 97 || 0,34 |- | rowspan=2|10 | align="left"| [[Адемир]] | 1945—1953 | 32 || 39 || 0,82 |- | align="left"| [[Тостао]] | 1966—1972 | 32 || 54 || 0,59 |} == Литэрэтиирэ == * Ruy Castro (2005). Garrincha – The triumph and tragedy of Brazil's forgotten footballing hero. Translated by Andrew Downie. London: Yellow Jersey Press. ISBN 0-224-06433-9. * Ivan Soter (2015). Enciclopédia da Seleção: 100 anos de seleção brasileira de futebol. Rio de Janeiro: Folha Seca. ISBN 978-85-87199-29-4. [[Категория:футбол хомуур хамаандалара]] [[Категория:бразилия футбола]] l3atb5otgi6q98aq2ggcebnioms8zza 14 58338 427464 2026-04-23T17:35:16Z Qohlt 22667 Qohlt [[Категория:Футбол сүүмэрдэммит хамаандалара]] сирэй аатын маннык [[Категория:Футбол хомуур хамаандалара]] уларыппыт 427464 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[:Категория:Футбол хомуур хамаандалара]] tjh1vwj9ro4j9cbnpiufzrcntu9iof6 14 58339 427465 2026-04-23T17:36:30Z Qohlt 22667 "[[Категория:футбол дойдуларынан]] [[Категория:бразилия спорта]]" саҥа сирэй оҥоһулунна 427465 wikitext text/x-wiki [[Категория:футбол дойдуларынан]] [[Категория:бразилия спорта]] pw9gk2d4m63gnh0j753ekwzmav8nlbw 14 58340 427466 2026-04-23T17:37:03Z Qohlt 22667 "[[Категория:спорт дойдуларынан]] [[Категория:бразилия]]" саҥа сирэй оҥоһулунна 427466 wikitext text/x-wiki [[Категория:спорт дойдуларынан]] [[Категория:бразилия]] k6uckw4iwfsg90s2ddsj1atvxi1d1tq 14 58341 427468 2026-04-23T17:42:19Z Qohlt 22667 "[[Категория:футболистар дойдуларынан]] [[Категория:бразилия футбола]]" саҥа сирэй оҥоһулунна 427468 wikitext text/x-wiki [[Категория:футболистар дойдуларынан]] [[Категория:бразилия футбола]] 09xuawcjpgbu3ynz7krqw13zo51in7g 0 58342 427471 2026-04-23T17:44:28Z Qohlt 22667 Qohlt [[Неймар да Сильва]] сирэй аатын маннык [[Неймар]] уларыппыт 427471 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Неймар]] fu32pn9szhza74vfv1m7g7t3e8i1p5h 0 58343 427472 2026-04-23T17:47:28Z Qohlt 22667 "[[File:Santos Logo.png|200px|thumb|right|]] '''Сантос''' ({{lang-pt|Santos Futebol Clube}}) диэн [[Бразилия]] [[Сан Паулу штата|Сан Паулу штатын]] [[Сантус]] куоратыттан төрүттээх футбол кулууба. 1912 сыл муус устар 14 күнүгэр олохтоммута. Сантос Сан Паулу уонна Бразилия төрүкү биир күүстээх..." саҥа сирэй оҥоһулунна 427472 wikitext text/x-wiki [[File:Santos Logo.png|200px|thumb|right|]] '''Сантос''' ({{lang-pt|Santos Futebol Clube}}) диэн [[Бразилия]] [[Сан Паулу штата|Сан Паулу штатын]] [[Сантус]] куоратыттан төрүттээх футбол кулууба. 1912 сыл муус устар 14 күнүгэр олохтоммута. Сантос Сан Паулу уонна Бразилия төрүкү биир күүстээх кулууба буолар. 2000 сыллааҕы [[ФИФА]] версиятынан ХХ үйэ бастыҥ футбол кулууптарын тиһигэр бэһис оруннаах. Бу кулуупка [[Пеле]] карьератын бастыҥ ситиһиилээх сыллара ааспыта. Сантос Бразилия аҕыс төгүллээх чемпиона, Сан Паулу штатын сүүрбэ икки төгүллээх чемпиона, Либертадорес куубагын уонна Континеннардааҕы куубак иккилии төгүллээх кыайыылааҕа. Дьиэтээҕи стадиона [[Вила Белмиро]] (16 798 көрөөччүлээх). Хос аата "балыктар" ({{lang-pt|Peixe}}). Сүрүн утарсааччылара [[Коринтианс]], [[Палмейрас]], [[Сан Паулу ФК|Сан Паулу]]. == Ситиһиилэрэ == [[билэ:Memorial SantosFC.JPG|thumb|250px|right|«Сантос» трофейдара]] * [[Лига Паулиста|Сан Паулу штатын чемпиона]] ('''22'''): 1935, 1955, 1956, 1958, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1973, 1978, 1984, 2006, 2007, 2010, 2011, 2012, 2015, 2016 * [[Рио-Сан Паулу турнира|Рио-Сан Паулу турнирын]] кыайыылааҕа ('''5'''): 1959, 1963, 1964, 1966, 1997 * [[бразилия чемпионата|Бразилия чемпиона]] ('''8'''): 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1968, 2002, 2004 * [[бразилия куубага|Бразилия куубагын]] чемпиона: 2010 * [[Либертадорес|Либертадорес куубагын]] кыайыылааҕа ('''3'''): 1962, 1963, 2011 * Либертадорес куубагын финалиһа ('''2'''): 2003, 2020 * [[КОНМЕБОЛ куубага|КОНМЕБОЛ куубагын]] кыайыылааҕа: 1998 * [[Recopa Sudamericana|Соҕуруу Америка суперкуубагын]] кыайыылааҕа: 2012 * [[Континеннардааҕы куубак]] кыайыылааҕа ('''2'''): 1962, 1963 * [[континеннардааҕы чемпионнар суперкуубага|Континеннардааҕы чемпионнар суперкуубагын]] кыайыылааҕа: 1968 == Чулуу оонньооччулара == * [[Пеле]] * [[Неймар]] * [[Робиньо]] * [[Габриэль Барбоза]] * [[Пепе]] * [[Зито]] * [[Жилмар]] * [[Мауро Рамос]] * [[Зито]] == Сигэлэр == * [https://www.santosfc.com.br/ santosfc.com.br] [[Категория:футбол кулууптара]] [[Категория:бразилия футбол кулууптара]] [[Категория:сантос| ]] etc3i34yz82pnq3rivphgcsr0wnti86 427489 427472 2026-04-23T18:11:41Z Qohlt 22667 427489 wikitext text/x-wiki [[File:Santos Logo.png|200px|thumb|right|]] '''Сантос''' ({{lang-pt|Santos Futebol Clube}}) диэн [[Бразилия]] [[Сан Паулу штата|Сан Паулу штатын]] [[Сантус]] куоратыттан төрүттээх футбол кулууба. 1912 сыл муус устар 14 күнүгэр олохтоммута. Сантос Сан Паулу уонна Бразилия төрүкү биир күүстээх кулууба буолар. 2000 сыллааҕы [[ФИФА]] версиятынан ХХ үйэ бастыҥ футбол кулууптарын тиһигэр бэһис оруннаах. Бу кулуупка [[Пеле]] карьератын бастыҥ ситиһиилээх сыллара ааспыта. Сантос Бразилия аҕыс төгүллээх чемпиона, Сан Паулу штатын сүүрбэ икки төгүллээх чемпиона, Либертадорес куубагын уонна Континеннардааҕы куубак иккилии төгүллээх кыайыылааҕа. Дьиэтээҕи стадиона [[Вила Белмиро]] (16 798 көрөөччүлээх). Хос аата "балыктар" ({{lang-pt|Peixe}}). Сүрүн утарсааччылара [[Коринтианс]], [[Палмейрас]], [[Сан Паулу ФК|Сан Паулу]]. == Ситиһиилэрэ == [[билэ:Memorial SantosFC.JPG|thumb|250px|right|«Сантос» трофейдара]] * [[Лига Паулиста|Сан Паулу штатын чемпиона]] ('''22'''): 1935, 1955, 1956, 1958, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1973, 1978, 1984, 2006, 2007, 2010, 2011, 2012, 2015, 2016 * [[Рио-Сан Паулу турнира|Рио-Сан Паулу турнирын]] кыайыылааҕа ('''5'''): 1959, 1963, 1964, 1966, 1997 * [[бразилия чемпионата|Бразилия чемпиона]] ('''8'''): 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1968, 2002, 2004 * [[бразилия куубага|Бразилия куубагын]] чемпиона: 2010 * [[Либертадорес|Либертадорес куубагын]] кыайыылааҕа ('''3'''): 1962, 1963, 2011 * Либертадорес куубагын финалиһа ('''2'''): 2003, 2020 * [[КОНМЕБОЛ куубага|КОНМЕБОЛ куубагын]] кыайыылааҕа: 1998 * [[Recopa Sudamericana|Соҕуруу Америка суперкуубагын]] кыайыылааҕа: 2012 * [[Континеннардааҕы куубак]] кыайыылааҕа ('''2'''): 1962, 1963 * [[континеннардааҕы чемпионнар суперкуубага|Континеннардааҕы чемпионнар суперкуубагын]] кыайыылааҕа: 1968 == Чулуу оонньооччулара == * [[Пеле]] * [[Неймар]] * [[Робиньо]] * [[Габриэль Барбоза]] * [[Пепе]] * [[Зито]] * [[Жилмар]] * [[Мауро Рамос]] == Сигэлэр == * [https://www.santosfc.com.br/ santosfc.com.br] [[Категория:футбол кулууптара]] [[Категория:бразилия футбол кулууптара]] [[Категория:сантос| ]] hk1iqf97pl5i2cfbo7wvizhq3v2scaw 14 58344 427473 2026-04-23T17:49:16Z Qohlt 22667 "[[Категория:футбол кулууптара дойдуларынан]] [[Категория:бразилия футбола]]" саҥа сирэй оҥоһулунна 427473 wikitext text/x-wiki [[Категория:футбол кулууптара дойдуларынан]] [[Категория:бразилия футбола]] gxx19tzr18iqol4ygrwhb9qgbq3x88e 14 58345 427474 2026-04-23T17:50:38Z Qohlt 22667 "[[Категория:бразилия футбол кулууптара]]" саҥа сирэй оҥоһулунна 427474 wikitext text/x-wiki [[Категория:бразилия футбол кулууптара]] 54gmckwuil520417ssv4j2flyeicwxw 0 58346 427475 2026-04-23T17:51:35Z Qohlt 22667 "[[File:Santos Collage.png|200px|thumb|right|]] '''Сантус''' (Santos) диэн [[Бразилия]] [[Сан Паулу штата|Сан Паулу штатыгар]] баар порт-куорат. [[Сан Паулу]] агломерациятыгар киирэр. 1543 сыллаахха португаал тойоно Брас Кубас (Brás Cubas) олохтообута. Дьонун ахсаана 429,547 киһи (2025). Сант..." саҥа сирэй оҥоһулунна 427475 wikitext text/x-wiki [[File:Santos Collage.png|200px|thumb|right|]] '''Сантус''' (Santos) диэн [[Бразилия]] [[Сан Паулу штата|Сан Паулу штатыгар]] баар порт-куорат. [[Сан Паулу]] агломерациятыгар киирэр. 1543 сыллаахха португаал тойоно Брас Кубас (Brás Cubas) олохтообута. Дьонун ахсаана 429,547 киһи (2025). Сантус пордунан Бразилия тас эргиэнин 30% кэриэтэ барар. Мантан барар табаардар: [[кофе]], [[ыстаал]], [[мас арыыта]], [[массыына]], [[апельсин]], [[банаан]], [[күбэн]]. Сантус аан дойдуга [[Пеле]] оонньообут [[Сантос]] футбол кулуубунан биллэр. [[Категория:бразилия куораттара]] kptak441wo87qfu42c24zve08y0t7op 14 58347 427476 2026-04-23T17:53:55Z Qohlt 22667 "[[Категория:футболистар кулууптарынан]] [[Категория:сантос]]" саҥа сирэй оҥоһулунна 427476 wikitext text/x-wiki [[Категория:футболистар кулууптарынан]] [[Категория:сантос]] 25tbtdkctdhscnmj1jdjzfnp8i81qoy 0 58348 427477 2026-04-23T17:55:40Z Qohlt 22667 Утаарыы: [[Бразилия футбол хомуур хамаандата]] 427477 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Бразилия футбол хомуур хамаандата]] d9p5m0a29hv0uhas30yd4rmo0jtdh07 0 58349 427478 2026-04-23T17:57:17Z Qohlt 22667 Утаарыы: [[Бразилия футбол хомуур хамаандата]] 427478 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Бразилия футбол хомуур хамаандата]] d9p5m0a29hv0uhas30yd4rmo0jtdh07 0 58350 427480 2026-04-23T18:00:45Z Qohlt 22667 Qohlt [[Аргентина футбол сүүмэрдэммит хамаандата]] сирэй аатын маннык [[Аргентина футбол хомуур хамаандата]] уларыппыт 427480 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Аргентина футбол хомуур хамаандата]] myae7dxp4k88y4kksbiw8dcq331rwi5 0 58351 427483 2026-04-23T18:02:26Z Qohlt 22667 Qohlt [[Германия футбол сүүмэрдэммит хамаандата]] сирэй аатын маннык [[Германия футбол хомуур хамаандата]] уларыппыт 427483 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Германия футбол хомуур хамаандата]] rk01sue3cw8i6lkfp0z30vzskqp2d7q 0 58352 427485 2026-04-23T18:05:35Z Qohlt 22667 Утаарыы: [[Аргентина футбол хомуур хамаандата]] 427485 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аргентина футбол хомуур хамаандата]] 7mygb1cx5w3kn6i9g46wdd204rykdrw 0 58353 427488 2026-04-23T18:10:34Z Qohlt 22667 Утаарыы: [[Сан-Паулу (штаат)]] 427488 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сан-Паулу (штаат)]] 9ep4v3ieon0a8ia251v61nio8u27nek 0 58354 427494 2026-04-23T23:14:07Z Ojkhol 24881 "'''Америка Самоата''' == Бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 17]] — Былаах күнэ<ref>[http://guide.travel.ru/american_samoa/entertainment/fest/ Фестивали и праздники на Самоа Американском / Travel.Ru / Страны / Американское Самоа<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>" саҥа сирэй оҥоһулунна 427494 wikitext text/x-wiki '''Америка Самоата''' == Бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 17]] — Былаах күнэ<ref>[http://guide.travel.ru/american_samoa/entertainment/fest/ Фестивали и праздники на Самоа Американском / Travel.Ru / Страны / Американское Самоа<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> 6q3y62s45d9l3hzsdnf4fvt88jj60j1 427495 427494 2026-04-23T23:14:20Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 427495 wikitext text/x-wiki '''Америка Самоата''' == Бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 17]] — Былаах күнэ<ref>[http://guide.travel.ru/american_samoa/entertainment/fest/ Фестивали и праздники на Самоа Американском / Travel.Ru / Страны / Американское Самоа<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} otow2is6920to0z803r9r5bz91wgnns 2 58355 427521 2026-04-24T09:00:37Z Maris Dreshmanis 28889 Creating user page 427521 wikitext text/x-wiki {{#babel:lv|ru-4}} == Maris Dreshmanis == Open data researcher. Contributor to [[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]] on Wikidata. * '''[[d:User:Maris Dreshmanis|Wikidata contributions]]''' — 37,000+ edits * '''GSCO''' — Global Standard Classification of Occupations (140 national registries, 245,000+ entries) * '''[[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]]''' — coordinating occupation label enrichment in 21 languages [[Category:Wikipedians]] bhwbuqpk2yn05lbwnfuckwjwbrdzu54