Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 1191 427522 427136 2026-04-24T12:37:55Z Ojkhol 24881 /* Исландия бэлиэ күннэрэ */ 427522 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Исландия Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = ''Lýðveldið Ísland'' |common_name = Iceland |image_flag = Flag of Iceland.svg |image_coat = |image_map = Europe location ISL.png |map_caption = Location of '''Iceland''' (red) in [[Europe]] (white) |national_motto = <!-- ICELAND HAS NO OFFICIAL MOTTO --> |national_anthem = ''[[Lofsöngur]]''<br /><br>[[File:Lofsöngur.ogg|center]] |official_languages = [[Исландия тыла]] |capital = [[Рейкьявик]] |largest_city = Reykjavík |government_type = [[Парламентарнай республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Guðni Th. Jóhannesson]] |leader_title2 = [[Премьер-министр]] |leader_name2 = [[Bjarni Benediktsson]] |leader_title3 = [[Альтиҥ|Альтиҥ президенэ]] |leader_name3 = [[Аста Рагнхейдур Йоханнесдоттир]] |area_rank = 107th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 103,000 |area_sq_mi = 39,770 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 2.7 |population_estimate = 319,355{{smallsup|1}} |population_estimate_rank = 172nd |population_estimate_year = От ыйа 2008 |population_census = 229,187 |population_census_year = Ахсынньы 1980 |population_density_km2 = 3,1 |population_density_sq_mi = 7.5 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 233th |GDP_PPP = $12.172 [[1000000000 (number)|billion]] |GDP_PPP_rank = 132nd |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP_per_capita = $40,277 (2005) |GDP_PPP_per_capita_rank = 5th |GDP_nominal = $16.579 [[1000000000 (number)|billion]] |GDP_nominal_rank = 93rd |GDP_nominal_year = 2006 |GDP_nominal_per_capita = $62,976 |GDP_nominal_per_capita_rank = 4th |sovereignty_type = [[Көҥүл буолуу]] |sovereignty_note = [[Дания]]ттан |state_religion = [[National Church of Iceland]] |established_event1 = Home rule |established_date1 = 1 олунньу 1904 |established_event2 = Sovereignty |established_date2 = 1 ахсынньы 1918 |established_event3 = Республика |established_date3 = 17 бэс ыйа 1944 |HDI = {{increase}} 0.968 |HDI_rank = 1st |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 25.0 {{smallsup|2}} |Gini_year = 2005 |Gini_rank = 4th |Gini_category = <font color="#009900">low</font> |currency = [[Исландия кроната]] |currency_code = ISK |country_code = |time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = |cctld = [[.is]] |calling_code = 354 |demonym = [[Исландиялар]] |footnote1 = {{cite web |title=Statistics Iceland:Key figures |publisher=www.statice.is |date=1 October 2007 |url=http://www.statice.is/?PageID=1390}} |footnote2 = {{cite web |authorlink=Central Intelligence Agency |title=CIA - The World Factbook -- Field Listing - Distribution of family income - Gini index |publisher=[[United States Government]] |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html#Govt |accessmonthday=14 September |accessyear=2008}} }} '''Исландия''' (исл. ''Ísland''), официаллык '''Исландия Өрөспүүбүлүкэтэ''' (исл. ''Lýðveldið Ísland'') — [[Эуропа]] уонна [[Хотугу Америка]] икки ардыларыгар сытар арыы дойду. [[Өрөспүүбүлүкэ]]. Киһитин ахсаана — 307 261 <ref>''* [http://www.statice.is/?PageID=1390 Statistics Iceland.] www.statice.is (1 December 2006). Retrieved on 20 September 2006.</ref>. Үксэ Исландия дьоно олороллор. == Географията == [[Билэ:GothafossWinter.jpg|thumb|right|200px|Гудафос]] Байҕал арыыта. Соҕуруу өттүттэн [[Атлантик океан]]ынан суураллар, арҕаа уонна хоту — [[Гренландия байҕала|Гренландия байҕалынан]], илин — [[Норвегия байҕала|Норвегия байҕалынан]]. Сирин иэнэ 103125 км2. Арыы үгүс өттө хайалар. Дэхси сир аҕыйах. Байҕал кытылыгар фьордар бааллар. Исландия гейзердарынан, геотермальнай ууларынан уонна вулканнарынан аатырар. == Государство историята == Маҥнай хотугу сир (Туле) туһунан грек Питий суруйбута. Оттон Исландияны ким арыйбыта быһаарылла илик. «Исландия» диэн ааты маҥнай Флоуки биэрбит. Исландия арыытыгар дьон X үйэҕэ олохсуйбуттар. Ол саҕана Норвегияҕа Хааралд диэн хоруол былааһы ылбыт, киниттэн куоппут дьон сорохторо арыы кытылларыгар олохсуйбуттар. Историяҕа биллэр бастакы олохтооҕунан Инголф Арнарсон диэн норвежец буолар, кини билиҥҥи [[Рейкьявик]] турар сиригэр [[874]] сыллаахха олохсуйбут. Олохтоохтор эбиллэн истэхтэрин ахсын судаарыстыба системата үөскээн испит. Хас уобалас аайы «тыҥ» диэн салайар орган баар эбит — дьон мустан иҥин араас мөккүөрдэри быһаараллар эбит. Сүрүн, улахан боппуруостары «альтиҥ» диэн уобаластар бэрэстэбиитэллэрэ мустар мунньахтара быһаарара үһү. Бастакы алтыҥ [[930]] сыллаахха буолбут. Онон Исландия демократията билигин баар демократиялартан саамай кырдьаҕастара буоларыгар тиийэр. Исландия историятын билигин былыргы саагалартан (үһүйээннэртэн) хомуйан реконструкциялыыллар. Исландия саагата диэн үксүн биир киһи эбэтэр ыал олоҕун ойуулуур үһүйээн. Саагаларынан сылыктаатахха былыргы исландецтар сатабыллаах муораһыттар эбит. Саагалар кэпсииллэринэн холобура Моҕол Эйирик [[1000]] сыллаахха Америка кытылыгар тиийэн олохсуйбут эбит. Былыргы исландецтар суруктаахтар-бичиктээхтэр эбит, ону ааһан элбэх киһи суруйар-ааҕар эбит. Онон бүтүн Скандинавия мифологията үксэ Исландия олохтоохторун өҥөтүнэн баччааҥҥа дылы чөл кэлбит. [[1262]] сыллаахха Исландия Норвегияны кытта билигин ааттанарынан «Эргэ дуогабар» диэни түһэрсэргэ күһэллэр. Ол дуогабарынан Исландия Норвегия хоруолларын былааһын билинэр, ол оннугар сыл аайы хас да мастаах, бурдуктаах уонна атын табаардаах хараабыллары Норвегияттан ылар бырааптанар. [[1395]] сыллаахха Норвегияны кытта Дания былааһыгар киирэр. Онтон [[1918]] сыллаахха туспа королевство буолар, ол гынан баран Данияттан син биир унияннан тутулуктаах буолар. [[1944]] сыллаахха бэс ыйын 17 күнүгэр дьэ туспа судаарыстыба, өрөспүүбүлүкэ буолар. Бу күн баччааҥҥа дылы судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан хас сыл аайы бэлиэтэнэр. == Политическай тутула, административнай тыырыллыыта, салалтата == Өрөспүүбүлүкэ. Президент. Парламент. Муниципалитеттар (Sveitarfelag). == Экономиката == [[Билэ:IcelandicHorseInWinter.jpg|250px||thumb|left|Исландия ата]] Сүрүн дохуоту балыктааһын киллэрэр, иккис суол — туризм. [[Энергия]]ны геотермальнай дьүүктэртэн ылаллар. Америка тэрилтэтэ туппут собуотугар тас дойду рудатыттан алюминий ылаллар (толлинг?). Алюминийы оҥорон таһаарыы энергия чэпчэки буолан улахан барыыстаах, онон бу салааны государство сүрдээҕин өйүүр. [[Транспорт|Транспора]] сүрүннээн массыына (аутомобил), [[тимир суол]] суох. Куораттар ыккардыларыгар уонна атын дойдулары кытта самолётунан уонна байҕал хараабылларынан сибээстэһэллэр. <br clear="both" /> == Олохтоохтор == [[Билэ:Iceland Grimsvoetn 1972-B.jpg|thumb|left|290px|Ватнайокюль мууска баар Гримсвётн диэн вулкан күөлэ.]] Өрөспүүбүлүкэ олохтоохторун ахсаана 307 тыһ. киһи (2006). Олохтоохторун 36 % тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар, 21 % — балыксыттар, 18 % индустрияҕа уонна оҥорон таһаарар салааҕа үлэлииллэр, 15 % — эргиэҥҥэ уонна траспорга, 10 % — манна ааттаммыттан атынынан дьарыгырар. Омугунан биир кэлим: 90 бырыһыана исландецтар — өбүгэлэрэ скандинавтар, Исландия тылынан саҥараллар. Дойдуга өссө даннар уонна норвегиялар игин олороллор. Ортотунан ыллахха биир квадратнай километырга 2,9 киһи тиксэр. Олохтоохторун 60 % дойду соҕурууҥулуу-арҕаа өттугэр олорор. Куораттара уонна сэлиэнньэлэрэ үксүн байҕал кытылыгар уонна фьордар тула тутуллубуттар. Киин куоракка Рейкьявикка нэһилиэнньэтин үс гыммыттан биирэ олорор, атын улахан куораттар — Акурейри, Һафнарфьөрдүр, Сиглүфьөрдүр, Көйпстадүр (Вестманнөйaр). == Үөрэхтээһин уонна үөрэх == == Исландия бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 1]] — Пиибэ күнэ. 1989 сыллаахха бобуу суох буолбутун кэннэ бэлиэтэнэр * [[Алтынньы 9]] — Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. АХШ-ка уонна Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 16]] — Ислаан тылын күнэ (Dagur íslenskrar tungu) * [[Ахсынньы 1]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Fullveldisdagurinn). Бу күн дойду былааҕын эмиэ чиэстииллэр * [[Ахсынньы 24]] — {{Флагификация|Исландия}} — Aðfangadagskvöld (Йоль уолаттара диэн ааттанар 13 тролль куораттарга киирэр күннэрэ). Христианствоҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта ситимнээх күн. == Сигэлэр == <references /> {{Үчүгэй ыстатыйа}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Эуропа дойдулара]] huqwakk6n29r0ify9y8j0zeeo9eclvz 0 4611 427595 424593 2026-04-25T08:09:00Z Ojkhol 24881 /* Албания бэлиэ күннэрэ */ 427595 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Албания Респубилката |conventional_long_name = ''Republika e Shqipërisë'' |common_name = Albania |national_motto = <div style="line-height:125%;"> '' Ti Shqipëri më jep nder, më jep emrin shqipëtar '' <br />(<small>''You Albania give me honor, you give me the name ''Albanian''.) |national_anthem = ''[[Himni i Flamurit]]''<br /><small>("Былаах гимнэ")</small> |national_anthem = ''[[Himni i Flamurit]]''<br /><small>("Былаах гимнэ")</small> <center><br /><br>[[File:Hymni i Flamurit instrumental.ogg ]] |image_flag = Flag of Albania.svg |image_coat = Coat of arms of Albania.svg |symbol_type = Coat of arms |image_map = Location Albania Europe.png |map_caption = {{map caption |region=Europe |legend=European location legend en.png}} |official_languages = [[Албан тыла]]¹ |capital = [[Тирана]] |latd=41 |latm=20 |latNS=N |longd=19 |longm=48 |longEW=E |largest_city = [[Тирана]] |government_type = [[Парламентар республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Бамир Топи]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Сали Бериша]] |area_rank = 139th |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 28748 |area_sq_mi = 11100 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 4.7 |population_estimate = 3,600,523 [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/al.html#Econ] |population_estimate_year = {{CURRENTYEAR}} |population_estimate_rank = 130th |Population growth rate = 0.73% (2007 est.)<ref>[http://www.albanian.com/information/countries/albania/general/factbook.html Albanian Information - Albanian.com<!-- Bot generated title -->]</ref> |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 134 |population_density_sq_mi = 318.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]--> |population_density_rank = 63 |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $19.944 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=914&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=72&pr.y=12|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 112th |GDP_PPP_per_capita = $6,298<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 100th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal = $10.768 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_per_capita = $3,400<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |Gini = 26.7 |Gini_year = 2005 |Gini_category = <font color="#009900">low</font> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.801 |HDI_rank = 68th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |sovereignty_type = [[Independence]] |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = from the [[Ottoman Empire]] |established_date1 = November 28, 1912 |established_event2 = from [[Italy]] ''[[de facto]]'' |established_date2 = October 1944 |currency = [[Albanian lek|Lek]] |currency_code = ALL |country_code = AL |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |demonym = Albanian |drives_on = right |cctld = [[.al]] |calling_code = 355 |footnote1 = [[Greek language|Greek]], [[Macedonian language|Macedonian]] and other regional languages are government-recognized minority languages. }} '''Албания''', сорумдьу аата '''Албания Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-sq|Republika e Shqipërisë}}) диэн [[Балканнар]] дойдулара. Соҕуруулуу-илиҥҥэ [[Греция|Грециялыын]], хотуҕа [[Монтенегро|Монтенегролыын]], хотугулуу-илиҥҥэ [[Косова|Косовалыын]] уонна илиҥҥэ [[Македония Республиката|Македония Республикатыныын]] кирбиилэһэр. Арҕааҕа [[Адриатик байҕал]] уонна соҕуруулуу-арҕааҕа [[Ион байҕал]] бааллар. [[Италия]] [[Отранто силбэhии]] 75 км уҥуор турар. Бу дойду [[Холбоhуктаах Нациялар|Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэригэр]], [[Эуропаҕа Харысхал уонна Үлэлэhии Тэрилтэтэ|Эуропаҕа Харысхал уонна Үлэлэhии Тэрилтэтигэр]], [[Эуропа Сүбэтэ|Европа Сүбэтигэр]], [[Аан дойду Атыы Тэрилтэтэ|Аан дойду Атыы Тэрилтэтигэр]], [[Ислам Конференциятын Тэрилтэтэ|Ислам Конференциятын Тэрилтэтигэр]] уонна [[Сир ортотунааҕы байҕал иhин Уния|Сир ортотунааҕы байҕал иһин Унияҕа]] кыыттыылааҕа. [[Эуропа Унията|Эуропа Униятыгар]] уонна [[NATO|NATO-ҕа]] кыттыылаах буолуон сөптөөх. Албания [[парламент демократия]] уонна [[тахсар экономика]] дойдута. Киин куоракка, [[Тирана|Тиранаҕа]], 600 тыh. киhи олорор. Дойду дьонун бүтүн ахсаана — 3.6 млн. == Албания бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 7]] — Учуутал күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Толук буолбут дьон күнэ * [[Алтынньы 19]] — [[Ийэ Тереза]] күнэ * [[Сэтинньи 22]] — Алпаабыт күнэ. 1908 сыллаахха Монастир (билигин Битола) куоракка буолбут кэмпириэнсийэҕэ албаан учуонайдара уонна уопсастыбанньыктара биир алпаабыт ылынар туһунан куоластаабыттара * [[Сэтинньи 28]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]<ref name="al">{{книга|заглавие=Энциклопедия Кольера. — Открытое общество|часть=Албания|год=2000|автор=|язык=ru}}</ref> ([[1912]]); сороҕор [[Былаах күнэ (Албания)|Былаах күнэ]] дииллэр<ref name="al" />. 1912 сыллаахха Туурсуйаттан тутулуга суох буолууну бэлиэтииллэр. 1443 сыллаахха Скандербег бастакы былааҕы көтөхпүт. 1998 сыллаахха саҥа конституция ылыныллыбыт. * [[Сэтинньи 29]] — Босхолонуу күнэ эбэтэр Дита-э-Элиримит * [[Ахсынньы 8]] — Дойду ыччатын күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Эуропа дойдулара]] nczqli2y2oql2bg69841rrhylbbslbm 0 4624 427525 427382 2026-04-24T12:40:19Z Ojkhol 24881 /* Босния уонна Герцеговина бэлиэ күннэрэ */ 427525 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Босния уонна Герцеговина |conventional_long_name = ''Bosna i Hercegovina''<br />''Босна и Херцеговина''<br /> |common_name = Bosnia and Herzegovina |image_flag = Flag of Bosnia and Herzegovina.svg |image_coat =Coat_of_arms_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg |years = 1992-1995 |image_map = Europe location BHG.png |map_caption = {{map caption |region=Europe |legend=European location legend en.svg}} |national_anthem = ''[[Intermeco|Državna himna Bosne i Hercegovine]]''<br /><small>The National Anthem of Bosnia and Herzegovina</small> |official_languages = [[босняк тыла|Босняк]], [[хорват тыла|хорват]], [[серб тыла|серб]] |demonym = [[Босняктар]], [[Херцеговиннар]] |capital = [[Сараево]] |latd=43 |latm=52 |latNS=N |longd=18 |longm=25 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[федерал республика|Федерал демократ республика]] |leader_title1 = [[High Representative for Bosnia and Herzegovina|High&nbsp;Representative]] |leader_name1 = {{nowrap|[[Валентин Инзко]]}}{{smallsup|4}} |leader_title2 = [[Presidency of Bosnia and Herzegovina|Presidency&nbsp;members]] |leader_name2 = [[Бакир Изетбеговић]]{{smallsup|1}}<br />[[Драган Човић]]{{smallsup|2}}<br />[[Младен Иванић]]{{smallsup|3}} |leader_title3 = Chairman of the<br />[[Council of Ministers of Bosnia and Herzegovina|Council of Ministers]] |leader_name3 = [[Денис Звиздић]] |leader_title4 = [[Constitutional Court of Bosnia and Herzegovina|Constitutional Court President]] |leader_name4 = [[Мирсад Ћеман]] |area_rank = 127th |area_magnitude = 1_E10 |area_km2 = 51,197 |area_sq_mi = 19,767 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = |population_estimate = 3,981,239 <!-- Do ''not'' place higher estimates here such as those from the CIA World Factbook: see talk page for justifications! The correct figure is 3,981,239. --> |population_estimate_rank = 126th⁵ |population_estimate_year = 2007 |population_census = 4,377,053 |population_census_year = 1991 |population_density_km2 = 76 |population_density_sq_mi = 230 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 123th⁵ |GDP_PPP = $28.166 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=963&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr1.x=31&pr1.y=14|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $7,074<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal = $15.165 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_per_capita = $3,808<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |Gini = 26.2 |Gini_year = 2001 |Gini_category = <font color="#009900">low</font> |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = Mentioned |established_date1 = 9th century |established_event2 = Formed |established_date2 = August 29, 1189 |established_event3 = Kingdom established |established_date3 = October 26, 1377 |established_event4 = Independence lost<br />{{spaces|3}}to [[Ottoman Empire]] |established_date4 = 1463 |established_event5 = National Day |established_date5 = November 25, 1943 |established_event6 = Independence from [[SFR Yugoslavia]] |established_date6 = March 1, 1992 |established_event7 = Recognized |established_date7 = April 6, 1992 |HDI = {{increase}} 0.803 |HDI_rank = 66th |HDI_year = 2004 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[Bosnia and Herzegovina convertible mark|Convertible mark]] |currency_code = BAM |country_code = |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = right |cctld = [[.ba]] |calling_code = 387 |ISO_3166-1_alpha2 = BA |ISO_3166-1_alpha3 = BIH |ISO_3166-1_num = |vehicle_code = BIH |alt_sport_code = BIH |aircraft_code = T9 |footnote1 = Current presidency Chair; [[Bosniaks|Bosniak]]. |footnote2 = Current presidency member; [[Croats|Croat]]. |footnote3 = Current presidency member; [[Serbs|Serb]]. |footnote4 = Not a government member; The High Representative is an international civilian peace implementation overseer with full authority to dismiss elected and non-elected officials and inaugurate legislation |footnote5 = Rank based on 2007 UN estimate of ''[[de facto]]'' population. }} [[Билэ:Map Bih entities.png|thumb|250px|right]] '''Босния уонна Херцеговина''' диэн [[Балканнар|Балканнарга]] баар дойду. Иэнэ 51,129 км2. Кирбиилэhэр [[Хорватия|Хорватиялыын]] хоту, арҕаа уонна соҕуруу, [[Сербия|Сербиялыын]] илин уонна [[Монтенегро|Монтенегролыын]] соҕуруу. Дойду икки дьаhалталаах: [[Босния уонна Герцеговина Федерацията]] уонна [[Серб Республиката]]. === Босния уонна Герцеговина бэлиэ күннэрэ === * [[Кулун тутар 1]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Югославияттан, 1992) * [[Муус устар 5]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] * [[Муус устар 15]] — Аармыйа күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Дойду күнэ (Дан државности). 1943 сыллаахха Боснияны уонна Герцеговинаны босхолуур Судаарыстыба антыбасыыстыы сэбиэтэ (ZAVNOBiH) дойдуну биллэрэр ZAVNOBiH Өрөсөлүүссүйэтин ылыммыт == Сигэлэр == <references/> {{Countries of Europe}} [[Категория:Европа дойдулара]] q01nll96s5hwrkmo8a1wc1pcrcx84bc 0 4672 427530 424697 2026-04-24T12:43:54Z Ojkhol 24881 /* Молдова бэлиэ күннэрэ */ 427530 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Молдова Республиката |conventional_long_name = ''Republica Moldova'' |common_name = Moldova |map_caption = {{map caption |region=on the [[Эуропа]]}} |national_anthem = ''[[Limba noastră]]''{{spaces|2}}<br />''Биhиги тылбыт''</small><!--Source: http://moldrpcv.tripod.com/id26.html--> |image_flag = Flag of Moldova.svg |image_coat = Coat of arms of Moldova.svg |image_map = Europe_location_MDA.png |capital = [[Кишинёв]] |latd=47 |latm=0 |latNS=N |longd=28 |longm=55 |longEW=E |largest_city = capital |official_languages = [[Румын тыла]] |regional_languages = [[Гагауз тыла|Гагауз]], [[нуучча тыла|нуучча]] уонна [[украин тыла|украин тыллара]] |demonym = [[Молдованнар]] |government_type = [[Парламент республиката]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Игорь Додон]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Ион Кику]] |sovereignty_type = [[History of Moldova|Consolidation]] |established_event6 = [[Independence of Moldova|Declaration of Sovereignty]] |established_date6 = June 23, 1990 |established_event7 = [[Collapse of the Soviet Union|Independence]] from the [[Soviet Union]] |established_date7 = August 27, 1991 (Declared) <br /> December 25, 1991 (Finalized) |area_km2 = 33,846 <!-- http://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2008/cr08132.pdf --> |area_sq_mi = 13,067 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 139th |area_magnitude = 1 E10 |percent_water = 1.4 |population_estimate = 4,128,047 |population_estimate_year = 2008<ref>{{ro icon}}[http://www.statistica.md/statistics/dat/1253/ro/Situatia_demografica_2007.pdf Situaţia demografică în Republica Moldova pentru anul 2007 Demographyc situation in the Republic od Moldova as for January 1, 2008] and [http://pridnestrovie.net/facts.html#population 2004 census of Transnistrian region]</ref> |population_estimate_rank = 121st² |population_census = 3,383,332³ |population_census_year = 2004 |population_density_km2 = 121,9 |population_density_sq_mi = 316 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 87st |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $9.811 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=921&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=94&pr.y=11|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 141st |GDP_PPP_per_capita = $2,897<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 135th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal = $4.395 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_per_capita = $1,297<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.708 |HDI_rank = 111th |HDI_category = <font color="#FFCC00">medium</font> |Gini = 37.1 <!-- http://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2008/cr08132.pdf --> |Gini_year = 2007 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Молдова лиэйэ]] |currency_code = MDL |time_zone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] |utc_offset_DST = +3 |drives_on = right |cctld = [[.md]] |calling_code = 373 |footnote1 = Used as formal official name; in fact [[Romanian language|Romanian]]. |footnote2 = Ranking based on 2005 UN figure including Transnistria. |footnote3 = 2004 census data from the National Bureau of Statistics.<ref name="moldstat">{{ro icon}}[http://www.statistica.md/recensamint.php?lang=ro National Bureau of Statistics of Moldova]</ref> Figure does not include [[Transnistria]] and [[Bender, Moldova|Bender]]. }} '''Молдова''' ({{lang-mo|Moldova}}), официаллык '''Молдова Республиката''' (''Republica Moldova'') диэн [[Илин Эуропа]] дойдута. [[Украина]] уонна [[Румыния]] икки ардыларыгар баар. == Молдова бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 1]] ({{Флагификация|Румыния}} эмиэ бэлиэтиир) — Марцишор, саас саҕаланыыта * [[Муус устар 27]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 4]] — Баан үлэһитин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2580/ День банковского работника Республики Молдовы - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 10]] — Пограничник күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2579/ День пограничных войск Молдовы — 10 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. * [[Бэс ыйын 18]] — Устуорук күнэ <ref>[https://redday.ru/holiday/Den_istorika_v_Respublike_Moldove День историка в Республике Молдове 18 июня 2020 года : описание, когда празднуется, история праздника]</ref> * [[Бэс ыйын 23]] — Суверенитет биллэриллибит күнэ <ref>[https://m.moldovenii.md/ru/section/732 День Суверенитета<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> * [[От ыйын 1]] — Нолуок сулууспатын күнэ * [[От ыйын 29]] — [[Молдова Конституциятын күнэ|Конституция күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — Тутулуга суох буолуу күнэ ([[1991]]) * [[Атырдьах ыйын 31]] — Дойду тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Таможенник күнэ * [[Алтынньы 19]] — Юрист күнэ * [[Ахсынньы 18]] — Полиция күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Moldova-geo-stub}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Молдова| ]] gpg93bp0o2pzkc0ezslgacjf4bkrfqq 0 5342 427572 424336 2026-04-25T07:29:47Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 427572 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = <big>{{lang|ar|الجمهورية اللبنانية}}</big><br />''Al-Jumhūrīyyah al-Lubnānīyyah''<br />Либан Өрөспүүбүлүкэтэ'' |common_name = Lebanon |image_flag = Flag of Lebanon.svg |image_coat = Coat of Arms of Lebanon.svg |language = [[араб тыла]] |image_map = LocationLebanon.svg |national_anthem = [[Lebanese National Anthem|''Lebanese National Anthem'']] |official_languages = [[араб тыла]] |languages_type = Атын тыллар |languages = ''[[эрмээн тыла|эрмээн]], [[ааҥл тыла|ааҥл]], [[француз тыла|француз]], [[грек тыла|грек]], [[түрк тыла|түрк]]'' |demonym = [[Либаннар]] |capital = [[Бейрут]] |latd=33 |latm=54 |latNS=N |longd=35 |longm=32 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[конфессионализм|Конфессионалист]],<br />[[парламент республиката]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Мишель Аун]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Таммам Салам]] |leader_title3 = [[List of Speakers of the Parliament of Lebanon|Speaker of Parliament]] |leader_name3 = [[Nabih Berri]] |area_km2 = 10,452 |area_sq_mi = 4,035 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 166th |area_magnitude = 1 E10 |percent_water = 1.6 |population_estimate = 5,854,264 |population_estimate_year = February 2008 |population_estimate_rank = 125th |population_density_km2 = 401 |population_density_sq_mi = 948 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 25th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $42.306 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=42&pr.y=14&sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=446&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Lebanon|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_per_capita = $11,279<ref name=imf2/> |GDP_PPP_rank = 84th |GDP_PPP_per_capita_rank = 42nd |GDP_nominal = $24.640 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $6,569<ref name=imf2/> |HDI_year = 2006 |HDI = {{increase}} 0.796 |HDI_rank = 78th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |sovereignty_type = [[Independence]] |sovereignty_note = from [[France]] |established_event1 = Declared |established_date1 = 26 November 1941 |established_event2 = Recognized |established_date2 = 22 November 1943 |currency = [[Либан лирата]] |currency_code = LBP |time_zone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] |utc_offset_DST = +3 |drives_on = right |cctld = [[.lb]] |calling_code = 961 }} '''Либан Өрөспүүбүлүкэтэ''' диэн [[Арҕаа Азия]] дойдута, [[Сир ортотунааҕы байҕал]] илин өттүгэр баар. Кирбиилэhэр [[Сирия|Сириялыын]] хоту уонна илин, [[Исраил|Исраиллыын]] соҕуруу. == Дойду бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 3]] — Учуутал күнэ * [[Ыам ыйын 6]] — Толук буолбут дьон күнэ. [[Габон]] уонна [[Сирия]] эмиэ бу күн бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 1]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Сэтинньи 22]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Францияттан, 1943) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{азия}} [[Категория:Азия дойдулара]] ic3bb9uusgiva1ou5ycmy8d5wuogkmc 0 5355 427543 427374 2026-04-25T01:25:39Z Ojkhol 24881 /* Мьянма бэлиэ күннэрэ */ 427543 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name =[[Билэ:Myanmar long form.svg|ဴပည္ေထာင္စုဴမန္မာနုိင္ငံေတာ္|235px]]</span><br /><small>''Pyi-daung-zu Myan-ma Naing-ngan-daw''</small> |conventional_long_name =Мьянма Унията |common_name = Burma |image_flag = Flag of Myanmar.svg |image_coat = Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg |image_map = Myanmar in its region.svg |national_motto = |national_anthem = ''[[Kaba Ma Kyei]]'' |official_languages = [[Burmese language|Burmese]] |regional_languages = [[Jingpho language|Jingpho]], [[Kayah language|Kayah]], [[Karen language|Karen]], [[Chin languages|Chin]], [[Mon language|Mon]], [[Rakhine]], [[Shan language|Shan]] |demonym = Burmese |capital = [[Naypyidaw]] |largest_city = [[Yangon]] (Rangoon) |government_type = [[Military dictatorship]] |leader_title1 = [[State Peace and Development Council|Chairman of the State Peace and Development Council]] |leader_name1 = [[Than Shwe|Sr. Gen. Than Shwe]] |leader_title2 = Vice Chairman of the State Peace and Development Council |leader_name2 = [[Maung Aye|Vice-Sr. Gen. Maung Aye]] |leader_title3 = [[Prime Minister of Myanmar|Prime Minister]] |leader_name3 = [[Thein Sein|Gen. Thein Sein]] |leader_title4 = Secretary-1 of the State Peace and Development Council |leader_name4 = [[Thiha Thura Tin Aung Myint Oo]] |sovereignty_type = Formation |established_event1 = [[Pagan Kingdom|Bagan]] |established_date1 = 1044 |established_event2 = [[Post-independence Burma, 1948–1962|Independence]] |established_date2 = 4 January 1948 |established_event3 = [[Burmese constitutional referendum, 2008|Current constitution]] |established_date3 = May 2008 |area_rank = 40th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 676,578 |area_sq_mi = 261,227 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 3.06 |population_estimate = 55,390,000 <!--UN WPP--> |population_estimate_year = 2005–2006 |population_estimate_rank = 24th |population_census = 33,234,000 |population_census_year = 1983 |population_density_km2 = 75 |population_density_sq_mi = 193 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 119th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $59.962 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=518&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=77&pr.y=16 |title=Burma (Myanmar)|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 79th |GDP_PPP_per_capita = $1,040<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 162nd |GDP_nominal = $13.480 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $233<ref name=imf2/> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.583 |HDI_rank = 132nd |HDI_category =<font color="#ffcc00">medium</font> |FSI = 97.0 {{increase}} 0.5 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 14th |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |currency = [[Myanmar kyat|kyat]] (K) |currency_code = mmK |Official exchange rate = 6 Kyat |Exchange rate = 1350 Kyat |time_zone = MMT |utc_offset = +6:30 |drives_on = right<ref>Road infrastructure is still for driving on the left.</ref> |cctld = [[.mm]] |calling_code = 95 |footnote1 = Some governments recognize [[Rangoon]] as the national capital. |footnote2 = Estimates for this country takes into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. }} '''Мьянма''' (атын аата '''Бирма''', {{lang-my|မြန်မာ}}, {{IPA-my|mjəmà||}}) диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. [[Индокытай]] тумул арыытыгар баар. Кирбиилэhэр [[кытай|Кытайдыын]] хотугулуу-илин, [[лаос|Лаостуун]] илин, [[тайлаан|Тайлаанныын]] соҕуруулуу-илин, [[баҥладеш|Баҥладештыын]] арҕаа уонна [[индия|Индиялыын]] хотугулуу-арҕаа. == Мьянма бэлиэ күннэрэ == === Саас === * [[Кулун тутар 2]] — Бааһынай Күнэ ([[1962]]) === Сайын === * [[От ыйын 3]] — Дьахтар күнэ * [[От ыйын 19]] — [[Азаниней]]. Бу күн 1947 сыллаахха Бирманы тутулуга суох дойду оҥорор соруктаах бырабыыталыстыба салайааччыларын өлөрбүттэр. Олортон ордук биллэр киһи [[Аун Сан]] этэ — бастаан дьоппуоннар тэрийбит бырабыыталыстыбаларыгар оборуона миниистирэ, онтон дьоппуоннарга сэбилэниилээх утарылаһыы хамсааһынын салайааччыта, [[Япония]] капитуляциялаабытын кэннэ дойду [[Британия]]ттан тутулуга суох буолуутун турууласпыт киһи. === Күһүн === * [[Сэтинньи 1]] — Чаванг Кут * [[Ахсынньы 1]] — Дойду күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Бо Аунг Чжо күнэ. Бу Рангун университетын устудьуонун 1938 сыллаахха устудьуоннар көҥүл иһин үһүс бойкоттарын кэмигэр Британия аттаах полицията өлөрбүт. {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] 3j3ql3rm4kji1lb9nhapr8dsmmaliyy 0 5475 427546 424748 2026-04-25T01:27:45Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 427546 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = <span style="line-height:1.33em;">Шри Ланка Демокрааттыы Социалистыы Өрөспүүбүлүкэтэ</span> |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය''<br />''இலங்கை ஜனநாயக சமத்துவ குடியரசு</span> |common_name = Sri Lanka |image_flag = Flag of Sri Lanka.svg |image_coat = Coat of arms of Sri Lanka.svg |image_map = Sri Lanka (orthographic projection).svg |national_motto = |national_anthem = "[[Sri Lanka Matha]]"<br />{{audio||Music}} , {{audio||Singing}} |official_languages = [[Sinhala language|Sinhala]], [[Tamil language|Tamil]] |capital = <!--note to editors, do not change (see talk page) -->[[Sri Jayawardenapura-Kotte]]<ref>[http://www.srilankatourism.org/lang/en/traveller/facts_at_glance.php Official Website of Sri Lanka tourist Board - Facts at a glance<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.priu.gov.lk/Parliament/ParliamentHistory.html Sri Lanka: Parliament History<!-- Bot generated title -->]</ref>|latd=6 |latm=54 |latNS=N |longd=79 |longm=54 |longEW=E |largest_city = [[Коломбо]] |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Maithripala Sirisena]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Ranil Wickremesinghe]] |sovereignty_type = [[History of Sri Lanka|Independence]] |sovereignty_note = from the [[United Kingdom]] |established_event1 = [[History of Sri Lanka#Political independence|Declared]] |established_date1 = February 4, 1948 |established_event2 = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |established_date2 = May 22, 1972 |area_rank = 122nd |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 65,610 |area_sq_mi = 25,332 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 4.4 |population_estimate = 19,668,000<ref name='myp'>''Department of Census and Statistics'' [http://www.statistics.gov.lk/Abstract_2006/Tables/chap%202/AB2-5.pdf Estimated mid year population by sex and age, 2003 - 2005]</ref> |population_estimate_rank = 52nd |population_estimate_year = 2005 |population_census = 20,010,000 |population_census_year = 2007 |population_census = 21,128,773 |population_census_year = July 2008 |population_density_km2 = 319 |population_density_sq_mi = 818 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 35th |GDP_PPP = $84.992 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=25&pr.y=13&sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=524&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Sri Lanka|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $4,264<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $32.347 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $1,623<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = |HDI = {{decrease}}0.743 |HDI_rank = 99th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 33.2 |Gini_year = 1999–00 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Шри Ланка рупията]] |currency_code = LKR |country_code = LKA |time_zone = |utc_offset = +5:30 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = left |cctld = [[.lk]] |calling_code = 94 |footnotes = |demonym = Sri Lankan |rels = Buddhism }} '''Шри Ланка''' (1972 с. дылы '''Сэйлон''') диэн [[Соҕуруу Азия]] [[арыы дойду|арыы дойдута]], [[Индия]] соҕуруу кытылыттан 31 км баар. Олохтоохторун ахсаана 20 млн. == Дойду бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 2]] — Сэбилэниилээх флот күнэ * [[Алтынньы 6]] — Учуутал күнэ * [[Сэтинньи 27]] — Маавирар Наал (Улуу дьоруойдар күннэрэ). Бу күнү дойду хоту өттүгэр олорор [[тамиллар|тамил]] омуктар бэлиэтииллэр. Бырабыыталыстыбаны утары сэриилэспит дьон кэриэһигэр бэлиэтэнэр буолан бобулла сылдьыбыта, 2016 сыллаахха бобууну сымнаппыттара. * [[Ахсынньы 9]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ. * [[Ахсынньы 21]] — Сангхамитта күнэ (буддизм Тхеравад салаата бэлиэтиир). Сангхамитта диэн биһиги эрабыт иннинэ олоро сылдьыбыт манаах дьахтар (б.э.и. 282 с. - б.э.и. 203 с.), ол саҕанааҕы Ииндийэ ыраахтааҕыта Ашока кыыһа, буддизмы аан бастаан Шри-Ланка сиригэр илдьибит дьонтон биирдэстэрэ. {{rq|stub}} {{азия}} [[Категория:Соҕуруу Азия дойдулара]] 4jzogyxivi65s59if69y1sp06gn21g1 0 6114 427584 422491 2026-04-25T08:03:44Z Ojkhol 24881 /* Дьобуруопа Сойууһун бэлиэ күннэрэ */ 427584 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geopolitical organization |native_name = {{Collapsible list|title=<center>Эуропа Холбоһуга<center>|<center>{{lang|bg|''Европейски съюз''}} {{bg icon}}<br />{{lang|cs|''Evropská unie''}} {{cs icon}}<br />{{lang|da|''Den Europæiske Union''}} {{da icon}}<br />{{lang|nl|''Europese Unie''}} {{nl icon}}<br />{{lang|et|''Euroopa Liit''}} {{et icon}}<br />{{lang|fi|''Euroopan unioni''}} {{fi icon}}<br />{{lang|fr|''Union européenne''}} {{fr icon}}<br />{{lang|de|''Europäische Union''}} {{de icon}}<br />{{lang|el|''Ευρωπαϊκή Ένωση''}} {{el icon}}<br />{{lang|hu|''Európai Unió''}} {{hu icon}}<br />{{lang|ga|''An tAontas Eorpach''}} {{ga icon}}<br />{{lang|it|''Unione Europea''}} {{it icon}}<br />{{lang|lv|''Eiropas Savienība''}} {{lv icon}}<br />{{lang|lt|''Europos Sąjunga''}} {{lt icon}}<br />{{lang|mt|''L-Unjoni Ewropea''}} {{mt icon}}<br />{{lang|pl|''Unia Europejska''}} {{pl icon}}<br />{{lang|pt|''União Europeia''}} {{pt icon}}<br />{{lang|ro|''Uniunea Europeană''}} {{ro icon}}<br />{{lang|sk|''Európska únia''}} {{sk icon}}<br />{{lang|sl|''Evropska unija''}} {{sl icon}}<br />{{lang|es|''Unión Europea''}} {{es icon}}<br />{{lang|sv|''Europeiska unionen''}} {{sv icon}}</center>}} |linking_name = the European Union |image_flag = Flag of Europe.svg |image_coat = |symbol_width = 95px |symbol_type = Presidency insignia |motto = [[European symbols#Motto|United in diversity]] |anthem = ''[[Anthem of Europe|Ode to Joy]]''<small>(orchestral)</small> |linking_name = the European Union |image_map = Global European Union.svg |map_caption = |map_width = 220px |admin_center_type = [[Location of European Union institutions|Political centres]] |admin_center = [[Брүссель]]<br />[[Лүксембург (куорат)|Лүксембург]]<br />[[Страсбур]] |largest_metropolitan_area = [[London]] |languages_type = [[ил тыла|Ил тыллара]] |languages = {{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title=[[Languages of the European Union|23]] |[[Bulgarian language|Bulgarian]] |[[Czech language|Czech]] |[[Danish language|Danish]] |[[Dutch language|Dutch]] |[[English language|English]] |[[Estonian language|Estonian]] |[[Finnish language|Finnish]] |[[French language|French]] |[[German language|German]] |[[Greek language|Greek]] |[[Hungarian language|Hungarian]] |[[Irish language|Irish]] |[[Italian language|Italian]] |[[Latvian language|Latvian]] |[[Lithuanian language|Lithuanian]] |[[Maltese language|Maltese]] |[[Polish language|Polish]] |[[Portuguese language|Portuguese]] |[[Romanian language|Romanian]] |[[Slovak language|Slovak]] |[[Slovene language|Slovenian]] |[[Spanish language|Spanish]] |[[Swedish language|Swedish]]}} |membership_type = [[Дьобуруопа Холбоhугун кыттааччы илэ|Кыттааччы иллэр]] |membership = {{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title=[[List of European Union member states|27]] |{{flag|Austria}} |{{flag|Belgium}} |{{flag|Bulgaria}} |{{flag|Cyprus}} | {{flag|Croatia}} |{{flag|Czech Republic}} |{{flag|Denmark}} |{{flag|Estonia}} |{{flag|Finland}} |{{flag|France}} |{{flag|Germany}} |{{flag|Greece}} |{{flag|Hungary}} |{{flag|Ireland}} |{{flag|Italy}} |{{flag|Latvia}} |{{flag|Lithuania}} |{{flag|Luxembourg}} |{{flag|Malta}} |{{flag|Netherlands}} |{{flag|Poland}} |{{flag|Portugal}} |{{flag|Romania}} |{{flag|Slovakia}} |{{flag|Slovenia}} |{{flag|Spain}} |{{flag|Sweden}} }} |ethnic_groups = |ethnic_groups_year = |demonym = |government_type = [[Sui generis]] |leader_title1 = [[Дьобуруопа Хамыыһыйата|Хамыыһыйа]] |leader_name1 = [[Жозе Мануэл Баррозу]] ^{<small>[[Эуропа Дьон Партията|(ЭДьП)]]</small>} |leader_title2 = [[Дьобуруопа Түмэнэ|Парламент]] |leader_name2 = [[Ханс-Герт Пөттериҥ]] ^{<small>[[Эуропа Дьон Партията|(ЭДьП)]]</small>} |leader_title3 = [[Дьобуруопа Сойууһун Сүбэтэ|Сүбэ]] |leader_name3 = [[Испания]] |leader_title4 = [[Өбрүөпэ Сүбэтэ|{{nowrap|Эуропа Сүбэтэ}}]] |leader_name4 = [[Мирек Тополанек]] ^{<small>[[Эуропа Демократтара|(ЭД)]]</small>} |sovereignty_type = [[Дьобуруопа Сойууһун устуоруйата|Устуоруйата]] |sovereignty_note = |established_event1 = [[Париж Үлэҕэ (1951)|Париж Үлэҕэ]] |established_date1 = [[1951]] [[муус устар 18]] |established_event2 = [[Ром Үлэҕэ]] |established_date2 = [[1957]] [[кулун тутар 25]] |established_event3 = [[Маастрихт Үлэҕэ]] |established_date3 = [[1992]] [[олунньу 7]] |area_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |area_magnitude = 1 E12 |area_km2 = 4,324,782 |area_sq_mi = 1,669,807 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 3.08 |population_estimate = 499,021,851 |population_density_km2 = 115 |population_density_sq_mi = 298 |population_estimate_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |population_estimate_year = 2008 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 114<!--494,070,000 / 4,324,782 = 114 people/km2 (figures are those used in infobox on 21 August 2007 (2007 figures)--> |population_density_sq_mi = 289 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |GDP_PPP = $14.712 trillion |GDP_PPP_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |GDP_PPP_year = 2007 ([[International Monetary Fund|IMF]]) |GDP_PPP_per_capita = $28,213<!--2006 figure, anyone have 2007 or 2008? --> |GDP_PPP_per_capita_rank = n/a<!-- gives link to list --> |GDP_nominal = $16.830 trillion |GDP_nominal_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |GDP_nominal_year = 2007 ([[International Monetary Fund|IMF]]) |GDP_nominal_per_capita = $33,482<!--2007--> |GDP_nominal_per_capita_rank = n/a<!-- gives link to list --> |Gini = 31 (EU25) |Gini_year = 2005 |Gini_category = Low |HDI = 0.959-0.813 |HDI_rank = n/a |HDI_year = 2005 |HDI_category = High |currency = {{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title=[[Эуро]] |Euro (€) <code>([[ISO 4217|EUR]])</code>&nbsp;(''[[de jure]]'') |<hr/> |[[Pound sterling|British pound]] |[[Bulgarian lev]] |[[Czech koruna]] |[[Danish krone]] |[[Estonian kroon]] |[[Hungarian forint]] |[[Latvian lats]] |[[Lithuanian litas]] |[[Polish złoty]] |[[Romanian leu]] |[[Swedish krona]]}} |currency_code = |time_zone = |utc_offset = +0 to +2 |time_zone_DST-BST-GMT = |DST_note = |utc_offset_DST = +1 to +3 |cctld = [[.eu]] |calling_code = |footnote1 = }} '''Дьобуруопа Сойууһа''' ('''ӨС''') диэн 27 [[Европа|Дьобуруопа]] иллэрин [[политика]] уонна [[экономика]] холбоhуктара. [[1992]] олунньутугар ылыллыбыт [[Маастрихт Үлэҕэ|Маастрихт Үлэҕинэн]] тэриллибитэ (1993 сэтинньитигэр чахчылаах буолбута). 500 млн олорооччулардаах, ЭУ номинал [[брутто аан дойду оҥоhуга|брутто аан дойду оҥоhугун]] 30% (16.8 трлн [[АХШ доллара|$]]) таhаарар. ЕС бары кыттааччы иллэрин сокуоннарын системаларын биир стандартаан [[соҕотох баhаар]] тэрийбитэ, кини [[Түөрт Көҥүл (Эуропа Холбоhуга)|Түөрт Көҥүлү]] мэктиэлиир. Кини бүтүн [[эргиэн]], [[агрикултуура]], [[балыктааhын]] уонна регионнааҕы сайдыы политикаларын өйүүр. Уон алта кыттааччы дойду [[эуро]] диэн бүтүн валютаны ылыммыттара. ЭУ сүүрбэ биир дойдута [[NATO]] кыттааччылара. ЭУ [[Шенген Сөбүлэhиитэ|Шенген Сөбүлэhиитигэр]] кыттыылаах дойдуларын (ол ахсааныгар ЭУ'тыгар киирбэт дойдулар) икки ардыларыгар пааспор контролын эhиитигэр улахан оруолу оонньообута. ЕС [[омуктар икки ардыларынааҕы дьаhалта]] уонна [[супранационализм]] булкаас систематынан үлэлиир. Сүрүн институттара уонна органнара: [[Эуропа Комиссията]], [[Эуропа Парламена]], [[Эуропа Холбоhугун Сүбэтэ]], [[Эуропа Сүбэтэ]], [[Эуропа Кырдьыктабыл Суута]] уонна [[Эуропа Киин Баана]]. ЭУ олорооччулара Парламены хас биэс сыл аайы талаллар. Билиҥҥи ЭУ 1951 алта дойду тэрийбит [[Эуропа чох уонна ыстаал холбоhо|Эуропа чох уонна ыстаал холбоhуттан]] уонна 1957 [[Ром Үлэҕэ|Ром Үлэҕиттэн]] төрүөттээх. Онтон ыла холбоhук саҥа дойдулар киниэхэ кыттыhаннар улааппыт уонна саҥа политика эйгэлэрэ уонна институттар эбиллибиттэр. [[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|right|Комиссия]] == Историята == == Кыттааччы иллэр == Дьобуруопа Холбоhуга 27 [[тутулуга суох буолуу|тутулуга суох]] [[суверенитет|суверен]] [[дойду|дойдулартан]] турар: * [[Аустрия]] * [[Бельгия]] * [[Болгария]] * [[Дания]] * [[Германия]] * [[Греция]] * [[Ирландия]] * [[Испания]] * [[Италия]] * [[Кипр]] * [[Латвия]] * [[Литва]] * [[Лүксембург]] * [[Мадьаар Сирэ]] * [[Мальта]] * [[Недерланд]] * [[Польша]] * [[Португалия]] * [[Румыния]] * [[Словакия]] * [[Чехия|Чех Республиката]] * [[Швеция]] * [[Финляндия]] * [[Франция]] * [[Хорватия]] * [[Эстония]] Кыттааччы буолууга официаллык кандидат дойдулар [[Македония]] уонна [[Түркийэ]], [[Албания]], [[Босния уонна Херцеговина]], [[Монтенегро]], [[Сербия]], [[Украина]], [[Молдова]], [[Грузия]]. Эуропа Комиссията [[Косова|Косованы]] кандидат буолар кыахтаах дойдулар тиhиктэригэр киллэрбитэ, ол гынан баран кыттааччы иллэртэн сорохторо кинини, Сербияттан туспа, тутулуга суох дойду быhыытынан билинэ иликтэр. == Дьобуруопа Сойууһун бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 6]] — Европаҕа сиэрдээх дьон күнэ. Бу күн сэриилэр кэмнэригэр уонна тоталитаризм бүрүүкээн турбут кэмигэр атын дьону быыһыыр үлэнэн дьарыктаммыт дьону ахталлар * [[Балаҕан ыйын 26]] — Европатааҕы тыллар күннэрэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == * [http://europa.eu/index_en.htm EUROPA] – Официаллык уэб-портал * [https://mircare.com/ru/citizenship-and-residence Европанын жарандыгы] * [http://europa.eu/institutions/index_en.htm ЭУ институттара] * [http://www.ec.europa.eu/index_en.htm Комиссия] * [http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.ASP?lang=EN Сүбэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625115839/http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.ASP?lang=en |date=2008-06-25 }} * [http://www.curia.europa.eu/en/ Кырдьыктабыл Дьүүлэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002065818/http://curia.europa.eu/en/ |date=2008-10-02 }} * [http://www.europarl.europa.eu/news/public/default_en.htm Парламент] * [http://europa.eu/agencies/index_en.htm Агенсиялар] * [http://eur-lex.europa.eu/en/index.htm EUR-Lex] {{rq|stub}} {{ЭУ}} [[Категория:Дьобуруопа Холбоhуга|*]] [[Категория:Дьобуруопа Унията| ]] 4tlhjv4v7h1a3zxus0yhg1mjramtjwc 0 7504 427565 399738 2026-04-25T07:24:59Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 427565 wikitext text/x-wiki '''Кулун тутар 3''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 62-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 63-c күнэ). Сыл бүтүө 303 күн баар. == Бэлиэ күннэр == <!-- * {{Флагификация|СӨ}} — [[Табаһыт күнэ]] (2021, кулун тутар бастакы субуотатыгар бэлиэтэнэр)--> * {{Флагификация|ООН}} — Айылҕа аан дойдутааҕы күнэ ({{lang-ru|Всемирный день дикой природы}})<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-days/index.html|title=Международные дни|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13}}</ref> * [[Билэ:Earth flag PD.jpg|25px]] [[Суруйааччы аан дойдутааҕы күнэ]] * [[Билэ:Earth flag PD.jpg|25px]] Кулгаах чөл туругун уонна истиини харыстыыр күн<ref>{{Cite web|url=https://www.brkmed.ru/article/3-marta-vsemirnyj-den-sluha/|title=3 марта – Всемирный день слуха|author=|website=|lang=ru|date=|publisher=}}</ref> * {{Флагификация|Болгария}} — [[Болгария осмааннар батталларыттан босхоломмут күнэ|Осмааннар батталларыттан босхолонуу күнэ]] * {{Флагификация|Вирджиния}}, АХШ — Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * {{Флагификация|Грузия}} — [[Ийэ күнэ]] * {{Флагификация|Киргизия}} — [[Кыргыстаан былааҕын|Былаах]] күнэ * {{Флагификация|Малави}} — Суорума суолламмыттар күннэрэ * {{Флагификация|Ливан}} — Учуутал күнэ * {{Флагификация|Эгиипэт}} — Спортсмен күнэ * {{Флагификация|Япония}} — [[Хинамацури]] — кыргыттар эбэтэр куукулалар күннэрэ. == Түбэлтэлэр == * [[724]] — Гэнсё дьахтар ыраахтааҕы бүрүстүөлтэн батыммыт, [[Япония]] импэрээтэринэн кини аймаҕа Сёму буолбут. * [[1575]] — [[Улуу Моҕуоллар]] импэрээтэрдэрэ Акбар Бенгалия султаанын Дауд-хан Каррани сэриитин Тукарой аттынаҕы кыргыһыыга кыайбыт. * [[1799]] — [[Федор Ушаков]] адмирал хамаандалаах Арассыыйа уонна Туурсуйа сэриилэрэ Корфу кириэппэһи төгүрүктээһиннэрэ француз гарнизона бэриниитинэн түмүктэммит. Төгүрүктээһин алтынньыттан саҕаламмыта. Федор Ушаков Средиземнэй байҕалга [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] Италияҕа уонна Швейцарияҕа кимэн киириитин өйүүр соруктаах ыытыллыбыта. Ол туһугар кини эскадрата [[Иония арыылара|Иония арыыларын]] [[Франция]]ттан былдьыахтааҕа. 1798 сыл алтынньытыгар француз гарнизоннара Цифера, Закинф, Кефалония уонна Лефкада арыылартан үүрүллүбүттэрэ, Корфу эрэ арыы хаалбыта. * [[1857]] — [[Опиум иккис сэриитэ]]: Франция уонна Британия [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]]га сэрини биллэрбиттэр. * [[1861]] — [[Александр II]] ыраахтааҕы ''Крепостнойдары босхолуур туһунан манифест'' таһаарбыт. * [[1878]] — Арассыыйа-Туурсуйа сэриитэ [[Болгария]] [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтиттэн]] тутулуга суох буолуутунан түмүктэммит, Сан-Стефаннааҕы сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[1910]] — түүр тылларын аатырбыт чинчийээччитэ [[Малов Сергей Ефимович|Сергей Малов]] Кытай Ганьсу провинциятыгар [[Алтун йарук|Алтун йаруг]] диэн ааттанар былыргы уйгуурдуу суруллубут буддизм итэҕэлин толору тиэкиһин булбут. * [[1918 сыл|1918]] — [[Брест-Литовскайдааҕы эйэ дуогабара|Брест-Литовскайдааҕы эйэ дуогабарыгар]] Арассыыйа илии баттаан [[Аан дойду иккис сэриитэ|Аан дойду сэриититтэн]] тахсыбыт, [[Германия]] Прибалтиканы, Белоруссияны уонна Украинаны хонтуруоллуур буолбут. Ону таһынан [[Туурсуйа]] Ардаганы, Карсы уонна Батуму хонтуруруоллурр кыахтаммыт. * [[1923]] — [[Курашов]] уонна [[Мизин]] этэрээттэрэ [[Саһыл Сыһыы]] осадатын устубуттар. * [[1925]] — РКП (б) уонна космомол Тааттатааҕы ячейкалара бэйэлэрин холбоһуктаах мунньахтарынан учуутал [[Софронов Василий Иванович|Василий Софроновы]] (1882-1928) Үлэ Дьоруойа оҥорорго уураах таһааран туруорсубуттар. Бу киһи суруйааччы Аалампа улахан убайа этэ, үлэтин 1904 с. Кириэс Халдьаайы оскуолатыттан саҕалаабыта. Кэлин Чычымах, Чөркөөх, Ытык Күөл оскуолаларыгар ситиһиилээхтик үлэлээбитэ. * [[1936]] — [[Улахан Невер]] тимир суол станциятыттан Дьокуускайга [[олунньу 4]] күнүгэр арахпыт Челябинскай тыраахтар собуотугар оҥоһуллубут бастакы ЧТЗ "Сталинец - 60" тыраахтардар бэйэлэрэ айаннаан кэлбиттэр. Эспэдииссийэҕэ 7 тыраахтар, 32 киһи кыттыбыт<ref>[https://dzen.ru/media/carshistory/velikii-pohod-traktorov-kak-chtz-s60-iakutiiu-pokoriali-5ca78e86ed1dfd00b35fcc72 «Великий поход тракторов»: как ЧТЗ С-60 Якутию покоряли]</ref>. Соруктара — бастаан Улахан Невертэн таһаҕаһы Дьокуускайга, онтон салгыы хоту баран Турий взвоз диэн сиргэ Алдан өрүскэ мууска тоҥон хаалбыт таһаҕаһы Дьокуускайга тиэрдии этэ. Бу айан "Хаардаах бохуот" (Снежный поход) диэн ааттаммыта. Бу иннинэ ЧТЗ тыраахтар -50 кыраадыска үлэлии илигэ. Сойутар уу оннугар тыраахтырдарга [[Кыраһыын|кыраһыын]] куппуттара, гусеницатыгар анал сакааһынан оҥоһуллубут "шпоралары" кэтэрдибиттэрэ, тыраахтар мотуорун айан кэмигэр умулларбаттара, тырахтарыыстар солбуйса-солуйса үлэлииллэрэ. [[Челябинскай]]тан үс инженери командировкалатан айан кэмигэр тыраахтардар туруктарын көрдөрбүттэрэ. [[Иркутскай]]га эмиэ анал сакааһынан улахан уйуктаах сыарҕалары оҥотторбуттара. 2018 сыллаахха бу эспэдииссэйэҕэ анаан Дьокуускайга С-60 тыраахтар мэҥэтэ турбута<ref>[https://up74.ru/articles/news/127305/ Ровно 85 лет назад машины с маркой «ЧТЗ» отправились в легендарный «Снежный поход»]</ref>. * [[1944]] — ССРС-ка эписиэрдэргэ аналлаах [[Нахимов уордьана|Нахимов]] уонна [[Ушаков уордьана|Ушаков уордьаннара]] олохтоммуттар. * [[1947]] — Москубаҕа [[Эдэр суруйааччылар бастакы бүтүн Сойуустааҕы мунньахтара]] аһыллыбыт. Түмүктүүр мунньах кулун тутар 10 күнүгэр буолбут. Бу мунньахха саха бэйиэтэ [[Попов Леонид Андреевич|Леонид Попов]] кыттыбыта, онно сылдьан билсибит тылбаасчыттара кэлин кини саха бэйиэттэриттэн саамай элбэхтик тылбаастанар буолуутугар көмөлөспүттэрэ<ref>{{Кинигэ|автор=Харлампьева Н.И.|заглавие=Семен Данилов|издание=2-е изд., испр.|место=М.|издательство=Молодая гвардия|год=2021|страницы=32|страниц=285|серия=Жизнь замечательных людей|isbn=978-5-236-04489-0|тираж=1000}}</ref>. * [[1992]] — Саха Өрөспүүбүлүкэтин бэрэсидьиэнин 86№ ыйааҕынан сыллаахха [[«Саха» НКИХ]] олохтоммута. САССР тэлэбиидэнньэҕэ уонна араадьыйаҕа судаарыстыбаннай кэмитиэтин утумнаабыта. * [[2015]] — [[Алдан улууһа|Алдан улууһун]] саҥа былааҕа бигэргэтиллибит. == Төрөөбүттэр == * [[1878]] — [[Ярославскай Емельян Михайлович|Емельян Ярославскай]] (дьиҥнээх аата Миней Израилевич Губельман; уруккутунан олунньу 19 күнүгэр) — Саха сиригэр көскө сылдьыбыт революционер. * [[1895]] — [[Рагнар Фриш]], Норвегия экономиhа. * [[1903]] — [[Неустроева Анна Денисовна|Анна Неустроева]] — саха дьахталларыттан ССРС суруйааччыларын Сойууһун бастакы чилиэнэ, оҕо суруйааччыта, фольклору хомуйааччы, түмэт диэйэтэл. Саха литэрэтиирэтин төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ [[Неустроев Николай Денисович|Ньукулай Неустроев]] бииргэ төрөөбүт балта. * [[1928]] — [[Собакин Афанасий Петрович|Афанасий Собакин]] — саха живописеһа. * [[1929]] — [[Федоров Михаил Дмитриевич (Ырыа Миисэ)|Михаил Федоров (Ырыа Миисэ)]] — Саха АССР культуратын үтүөлээх үлэһитэ. * [[1933]] — Орджоникидзе оройуонун (билигин Хаҥалас) [[Нөмүгү нэһилиэгэ (Хаҥалас улууһа)|Нөмүгү]]түгэр [[Кузьмина Анна Ивановна|Анна Кузьмина]] — Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа, драма уонна киинэ артыыһа. * [[1941]] — [[Айсен Дойду]] — бэйиэт, прозаик, драматург, киносценарист, Арассыыйа Суруйааччыларын сойууһун уонна Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, СӨ киинэ уһулааччыларын сойууһун чилиэнэ. * [[1960]] — [[Баснаев Петр Николаевич|Петр Баснаев]] — П. А. Ойуунускай аатынан Саха академическай тыйаатырын артыыһа, тыйаатыр уонна киинэ артыыһа. == Өлбүттэр == * [[1927]] — [[Арцыбашев Михаил Петрович|Михаил Арцыбашев]] (1878 төр.), нуучча суруйааччыта, драматург уонна публицист. * [[1991]] — Бодойбоҕо 1912 с. төрөөбүт (ол саҕана Саха уобалаһыгар киирэрэ), 1926—1927 сс. Дьокуускай тыйаатырыгар үлэлии сылдьыбыт ССРС норуодунай артыыһа [[Якут Всеволод Семёнович|Всеволод Якут]] (дьиҥнээх араспаанньата Абрамович). Тыйаатырга саамай биллибит оруола Москубатааҕы Ермолова тыйаатырыгар "Пушкин" диэн испэктээкилгэ сүрүн оруол, бу оруолу 20 сыл тухары 840 төгүл сыанаҕа оонньообут. {{ыйдар}} [[Категория:Кулун тутар 3]] kfx879fav4hacge98e47axmm6olkm1d 427575 427565 2026-04-25T07:31:01Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 427575 wikitext text/x-wiki '''Кулун тутар 3''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 62-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 63-c күнэ). Сыл бүтүө 303 күн баар. == Бэлиэ күннэр == <!-- * {{Флагификация|СӨ}} — [[Табаһыт күнэ]] (2021, кулун тутар бастакы субуотатыгар бэлиэтэнэр)--> * {{Флагификация|ООН}} — Айылҕа аан дойдутааҕы күнэ ({{lang-ru|Всемирный день дикой природы}})<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-days/index.html|title=Международные дни|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13}}</ref> * [[Билэ:Earth flag PD.jpg|25px]] [[Суруйааччы аан дойдутааҕы күнэ]] * [[Билэ:Earth flag PD.jpg|25px]] Кулгаах чөл туругун уонна истиини харыстыыр күн<ref>{{Cite web|url=https://www.brkmed.ru/article/3-marta-vsemirnyj-den-sluha/|title=3 марта – Всемирный день слуха|author=|website=|lang=ru|date=|publisher=}}</ref> * {{Флагификация|Болгария}} — [[Болгария осмааннар батталларыттан босхоломмут күнэ|Осмааннар батталларыттан босхолонуу күнэ]] * {{Флагификация|Вирджиния}}, [[АХШ бэлиэ күннэрэ|АХШ]] — Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * {{Флагификация|Грузия}} — [[Ийэ күнэ]] * {{Флагификация|Киргизия}} — [[Кыргыстаан былааҕын|Былаах]] күнэ * {{Флагификация|Малави}} — Суорума суолламмыттар күннэрэ * {{Флагификация|Ливан}} — Учуутал күнэ * {{Флагификация|Эгиипэт}} — Спортсмен күнэ * {{Флагификация|Япония}} — [[Хинамацури]] — кыргыттар эбэтэр куукулалар күннэрэ. == Түбэлтэлэр == * [[724]] — Гэнсё дьахтар ыраахтааҕы бүрүстүөлтэн батыммыт, [[Япония]] импэрээтэринэн кини аймаҕа Сёму буолбут. * [[1575]] — [[Улуу Моҕуоллар]] импэрээтэрдэрэ Акбар Бенгалия султаанын Дауд-хан Каррани сэриитин Тукарой аттынаҕы кыргыһыыга кыайбыт. * [[1799]] — [[Федор Ушаков]] адмирал хамаандалаах Арассыыйа уонна Туурсуйа сэриилэрэ Корфу кириэппэһи төгүрүктээһиннэрэ француз гарнизона бэриниитинэн түмүктэммит. Төгүрүктээһин алтынньыттан саҕаламмыта. Федор Ушаков Средиземнэй байҕалга [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] Италияҕа уонна Швейцарияҕа кимэн киириитин өйүүр соруктаах ыытыллыбыта. Ол туһугар кини эскадрата [[Иония арыылара|Иония арыыларын]] [[Франция]]ттан былдьыахтааҕа. 1798 сыл алтынньытыгар француз гарнизоннара Цифера, Закинф, Кефалония уонна Лефкада арыылартан үүрүллүбүттэрэ, Корфу эрэ арыы хаалбыта. * [[1857]] — [[Опиум иккис сэриитэ]]: Франция уонна Британия [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]]га сэрини биллэрбиттэр. * [[1861]] — [[Александр II]] ыраахтааҕы ''Крепостнойдары босхолуур туһунан манифест'' таһаарбыт. * [[1878]] — Арассыыйа-Туурсуйа сэриитэ [[Болгария]] [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтиттэн]] тутулуга суох буолуутунан түмүктэммит, Сан-Стефаннааҕы сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[1910]] — түүр тылларын аатырбыт чинчийээччитэ [[Малов Сергей Ефимович|Сергей Малов]] Кытай Ганьсу провинциятыгар [[Алтун йарук|Алтун йаруг]] диэн ааттанар былыргы уйгуурдуу суруллубут буддизм итэҕэлин толору тиэкиһин булбут. * [[1918 сыл|1918]] — [[Брест-Литовскайдааҕы эйэ дуогабара|Брест-Литовскайдааҕы эйэ дуогабарыгар]] Арассыыйа илии баттаан [[Аан дойду иккис сэриитэ|Аан дойду сэриититтэн]] тахсыбыт, [[Германия]] Прибалтиканы, Белоруссияны уонна Украинаны хонтуруоллуур буолбут. Ону таһынан [[Туурсуйа]] Ардаганы, Карсы уонна Батуму хонтуруруоллурр кыахтаммыт. * [[1923]] — [[Курашов]] уонна [[Мизин]] этэрээттэрэ [[Саһыл Сыһыы]] осадатын устубуттар. * [[1925]] — РКП (б) уонна космомол Тааттатааҕы ячейкалара бэйэлэрин холбоһуктаах мунньахтарынан учуутал [[Софронов Василий Иванович|Василий Софроновы]] (1882-1928) Үлэ Дьоруойа оҥорорго уураах таһааран туруорсубуттар. Бу киһи суруйааччы Аалампа улахан убайа этэ, үлэтин 1904 с. Кириэс Халдьаайы оскуолатыттан саҕалаабыта. Кэлин Чычымах, Чөркөөх, Ытык Күөл оскуолаларыгар ситиһиилээхтик үлэлээбитэ. * [[1936]] — [[Улахан Невер]] тимир суол станциятыттан Дьокуускайга [[олунньу 4]] күнүгэр арахпыт Челябинскай тыраахтар собуотугар оҥоһуллубут бастакы ЧТЗ "Сталинец - 60" тыраахтардар бэйэлэрэ айаннаан кэлбиттэр. Эспэдииссийэҕэ 7 тыраахтар, 32 киһи кыттыбыт<ref>[https://dzen.ru/media/carshistory/velikii-pohod-traktorov-kak-chtz-s60-iakutiiu-pokoriali-5ca78e86ed1dfd00b35fcc72 «Великий поход тракторов»: как ЧТЗ С-60 Якутию покоряли]</ref>. Соруктара — бастаан Улахан Невертэн таһаҕаһы Дьокуускайга, онтон салгыы хоту баран Турий взвоз диэн сиргэ Алдан өрүскэ мууска тоҥон хаалбыт таһаҕаһы Дьокуускайга тиэрдии этэ. Бу айан "Хаардаах бохуот" (Снежный поход) диэн ааттаммыта. Бу иннинэ ЧТЗ тыраахтар -50 кыраадыска үлэлии илигэ. Сойутар уу оннугар тыраахтырдарга [[Кыраһыын|кыраһыын]] куппуттара, гусеницатыгар анал сакааһынан оҥоһуллубут "шпоралары" кэтэрдибиттэрэ, тыраахтар мотуорун айан кэмигэр умулларбаттара, тырахтарыыстар солбуйса-солуйса үлэлииллэрэ. [[Челябинскай]]тан үс инженери командировкалатан айан кэмигэр тыраахтардар туруктарын көрдөрбүттэрэ. [[Иркутскай]]га эмиэ анал сакааһынан улахан уйуктаах сыарҕалары оҥотторбуттара. 2018 сыллаахха бу эспэдииссэйэҕэ анаан Дьокуускайга С-60 тыраахтар мэҥэтэ турбута<ref>[https://up74.ru/articles/news/127305/ Ровно 85 лет назад машины с маркой «ЧТЗ» отправились в легендарный «Снежный поход»]</ref>. * [[1944]] — ССРС-ка эписиэрдэргэ аналлаах [[Нахимов уордьана|Нахимов]] уонна [[Ушаков уордьана|Ушаков уордьаннара]] олохтоммуттар. * [[1947]] — Москубаҕа [[Эдэр суруйааччылар бастакы бүтүн Сойуустааҕы мунньахтара]] аһыллыбыт. Түмүктүүр мунньах кулун тутар 10 күнүгэр буолбут. Бу мунньахха саха бэйиэтэ [[Попов Леонид Андреевич|Леонид Попов]] кыттыбыта, онно сылдьан билсибит тылбаасчыттара кэлин кини саха бэйиэттэриттэн саамай элбэхтик тылбаастанар буолуутугар көмөлөспүттэрэ<ref>{{Кинигэ|автор=Харлампьева Н.И.|заглавие=Семен Данилов|издание=2-е изд., испр.|место=М.|издательство=Молодая гвардия|год=2021|страницы=32|страниц=285|серия=Жизнь замечательных людей|isbn=978-5-236-04489-0|тираж=1000}}</ref>. * [[1992]] — Саха Өрөспүүбүлүкэтин бэрэсидьиэнин 86№ ыйааҕынан сыллаахха [[«Саха» НКИХ]] олохтоммута. САССР тэлэбиидэнньэҕэ уонна араадьыйаҕа судаарыстыбаннай кэмитиэтин утумнаабыта. * [[2015]] — [[Алдан улууһа|Алдан улууһун]] саҥа былааҕа бигэргэтиллибит. == Төрөөбүттэр == * [[1878]] — [[Ярославскай Емельян Михайлович|Емельян Ярославскай]] (дьиҥнээх аата Миней Израилевич Губельман; уруккутунан олунньу 19 күнүгэр) — Саха сиригэр көскө сылдьыбыт революционер. * [[1895]] — [[Рагнар Фриш]], Норвегия экономиhа. * [[1903]] — [[Неустроева Анна Денисовна|Анна Неустроева]] — саха дьахталларыттан ССРС суруйааччыларын Сойууһун бастакы чилиэнэ, оҕо суруйааччыта, фольклору хомуйааччы, түмэт диэйэтэл. Саха литэрэтиирэтин төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ [[Неустроев Николай Денисович|Ньукулай Неустроев]] бииргэ төрөөбүт балта. * [[1928]] — [[Собакин Афанасий Петрович|Афанасий Собакин]] — саха живописеһа. * [[1929]] — [[Федоров Михаил Дмитриевич (Ырыа Миисэ)|Михаил Федоров (Ырыа Миисэ)]] — Саха АССР культуратын үтүөлээх үлэһитэ. * [[1933]] — Орджоникидзе оройуонун (билигин Хаҥалас) [[Нөмүгү нэһилиэгэ (Хаҥалас улууһа)|Нөмүгү]]түгэр [[Кузьмина Анна Ивановна|Анна Кузьмина]] — Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа, драма уонна киинэ артыыһа. * [[1941]] — [[Айсен Дойду]] — бэйиэт, прозаик, драматург, киносценарист, Арассыыйа Суруйааччыларын сойууһун уонна Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, СӨ киинэ уһулааччыларын сойууһун чилиэнэ. * [[1960]] — [[Баснаев Петр Николаевич|Петр Баснаев]] — П. А. Ойуунускай аатынан Саха академическай тыйаатырын артыыһа, тыйаатыр уонна киинэ артыыһа. == Өлбүттэр == * [[1927]] — [[Арцыбашев Михаил Петрович|Михаил Арцыбашев]] (1878 төр.), нуучча суруйааччыта, драматург уонна публицист. * [[1991]] — Бодойбоҕо 1912 с. төрөөбүт (ол саҕана Саха уобалаһыгар киирэрэ), 1926—1927 сс. Дьокуускай тыйаатырыгар үлэлии сылдьыбыт ССРС норуодунай артыыһа [[Якут Всеволод Семёнович|Всеволод Якут]] (дьиҥнээх араспаанньата Абрамович). Тыйаатырга саамай биллибит оруола Москубатааҕы Ермолова тыйаатырыгар "Пушкин" диэн испэктээкилгэ сүрүн оруол, бу оруолу 20 сыл тухары 840 төгүл сыанаҕа оонньообут. {{ыйдар}} [[Категория:Кулун тутар 3]] h2wdy7v4gi36ez2p7f161sgebbugts8 0 7506 427577 425322 2026-04-25T07:58:02Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 427577 wikitext text/x-wiki '''Кулун тутар 4''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 63-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 64-c күнэ). Сыл бүтүө 302 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|СӨ}} — [[Табаһыт күнэ]] (2021, кулун тутар бастакы субуотатыгар бэлиэтэнэр) * {{Флагификация|Беларусь}} — Милиисийэ күнэ * {{Флагификация|Литва}} — [[Казюк]] эбэтэр Казюкас дьаарбаҥката * {{Флагификация|Польша}} — Сибэтиэй Казимир күнэ * [[Билэ:Earth flag PD.jpg|25px]] Уойууну утары охсуһуу аан дойдутааҕы күнэ == Түбэлтэлэр == * [[1238]] — [[Бату хаан|Бату Хаан]] биир аттаах түмэнэ Владимир-Суздаль кинээһин Юрий Всеволодович сэриитин Сить өрүскэ (билиҥҥи Ярославскай уобалас хоту өттө) буолбут кыргыһыыга үлтүрүппүт. Бу нууччалар утарылаһыыларын тиһэх кыргыһыыта этэ, ол кэнниттэн Русь икки үйэ тухары Монгуол импиэрийэтин сорҕотунан буолбута. * [[1386]] — Владислав II Ягелло (Йагаалла, Ягайло) [[Польша]] хоруола буолбут. * [[1493]] — айанньыт [[Колумб Христофор|Христофор Колумб]] «Нинья» хараабылынан [[Лиссабон|Лиссабоҥҥа]] (Португалия) Кариб байҕалын арыыларыттан төннүбүт. * [[1519]] — [[Эрнан Кортес]] ацтектар уонна кинилэр баайдарын-дуолларын көрдөөр соруктаах [[Миэксикэ]] кытылыгар тиксибит. * [[1665]] — [[Англия]] хоруола Карл II [[Нидерланд|Нидерландыга]] сэрии биллэрбит, Англия уонна Голландия ыккардыларыгар иккис сэрии саҕаламмыт. * [[1789]] — [[Нью Йорк|Нью-Йорк]]а [[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ]] бастакы Кэнгириэһэ мустубут. * [[1877]] — [[Чайковскай Пётр Ильич|Петр Чайковскай]] «Кубалаах күөл» ({{lang-ru|Лебединое озеро}}) балета аан бастаан көрдөрүллүбүт. * [[1882]] — [[Лондон]] илин өттүгэр Британияҕа бастакы электрическэй трамвай сырыыта саҕаламмыт. * [[1921]] — [[Абхазия]]ҕа сэбиэскэй былаас олохтоммут. Абхазскай ССР үөскээбит. * [[1923]] — [[Курашов Ефим Иванович|Ефим Курашов]] этэрээтэ [[Амма нэһилиэгэ (Амма улууһа)|Амма]] сэлиэнньэтиттэн 18 биэрэстэлээх сиргэ Саһыл Сыһыыга төгүрүктээһиҥҥэ 18 хонук олорбут [[Строд Иван Яковлевич|Иван Строд]] этэрээтин быыһаабыт. * [[1923]] — [[Семен Канин]] баһылыктаах үрүҥ этэрээтэ [[Орто Халыма]]ны ылбыт. Ревкомовецтары уонна атын кыһыллары өлөрбөтөхтөр, үүрэн эрэ кэбиспиттэр. * [[1929]] — Сэбиэттэр VI сийиэстэрэ буолбут. Сийиэс 1929 сылга ходуһаны, бааһынаны уонна уһаайба сирдэрин хаттаан үллэрэргэ диэн быһаарыы ылбыт. 1830 сыллаахтан баар "сири кылааһынан араарыы тиһигэ" суох буолбут. Саҥа уурааҕынан ордук үчүгэй сирдэр (олору "бастакы хонуу", первое поле диэн ааттыыллара) холкуостарга уонна дьадаҥы хаһаайыстыбаларга тиксибиттэр (150 тыһ. га). Оттон "иккис" уонна "үһүс хонуулар" середняктарга уонна кулаактарга бэриллибиттэр. * [[1944 сыл|1944]] — Дьокуускай куорат 124 тэрилтэтэ уонна артыала "Сэбиэскэй Саха сирэ" тааҥка иккис холуоннатын пуондатыгар 1379 тыһ. солкуобайы киллэрбиттэр<ref>Национальнай бибилэтиэеэ ситим-сирэ. [https://new.nlrs.ru/day-on-the-calendar?date=2025-03-04 День в календаре]</ref>. Бастакы тааҥка холуоннатын тутууга 1941-1943 сылларга харчы хомуйбуттара, барыта 11 мөл. солкуобай хомуллубута. Иккис холуоннаны тутууга 1944 сыл кыһыныгар-сааһыгар харчы хомуйбуттара, 13 мөл. 230 тыһ. солкуобай киирбитэ, ол эбэтэр оччотооҕу сыананан быһа барыллаан 77 тааҥка сыаната<ref>[https://www.yakutia-pomnit.ru/articles/history/2293-yakutskie-tanki-na-ostrie-ataki «Якутские» танки на острие атаки]</ref>. * [[1956]] — [[Тбилиси дьалхаана]]: [[кулун тутар 10]] күнүгэр тохтотуллубута. * [[1990]] — РСФСР народнай дьокутааттарын сийиэһэ (дойду сокуону оҥорор үрдүкү былааһа) 5 сыллаах болдьоххо талыллыбыт. 1993 сыллаахха балаҕан ыйын 21 күнүгэр бэрисидьиэн [[Ельцин Борис Николаевич|Борис Ельцин]] ыйааҕынан боломуочуйата тохтообут, алтынньы 4 күнүгэр күүһүнэн ыһыллыбыт. ** Саха АССР Үрдүкү сэбиэтин XII ыҥырыытыгар быыбар буолбут. Манна дьокутаатынан кимнээх талыллалларыттан сүрүн мөккүөр түмүгэ тутулуктааҕа: Үрдүкү сэбиэт бэрэстээтэлэ ким буолуохтааҕа быһаарыллыбыта — обкуом бастакы сэкиритээрэ [[Прокопьев Юрий Николаевич|Юрий Прокопьев]] дуу, соторутааҕыта Үрдүкү сэбиэт бөрөсүүдьүмүн бэрэстээтэлэ буолбут [[Николаев Михаил Ефимович|Михаил Николаев]] дуу. Быыбар түмүгэр элбэх саҥалыы көрүүлээх дьон дьокутаат буолбуттара, холобур, Дьокуускай биир уокуругар суруналыыс [[Уйбаан Уһуунускай]], Аммаҕа суруйааччы [[Васильев Василий Егорович - Харысхал|Баһылай Харысхал]], Саха тыйаатырын сүрүн режиссера [[Борисов, Андрей Саввич|Андрей Борисов]] (хос быыбарга) уо.д.а. эдэр дьон. Онон бу саҥа дьокутаат куорпуһа [[муус устар 25]] күнүгэр Михаил Николаевы Үрдүкү сэбиэт бэрэстээтэлинэн улахан утарылаһыыта суох талбыта<ref>{{Кинигэ|автор=Николаев Иван Игнатьевич|часть=Новый депутатский корпус|заглавие=Сокровенная история республики|место=Якутск|издательство=Чопчу|год=2016|страницы=73-76|страниц=624|тираж=3000}}</ref>. * [[2012]] — Арассыыйа Федерациятын бэрэсидьиэнин быыбара. [[Владимир Путин]] үһүс болдьоххо талыллыбыт. * [[2012]] — [[Николаев Айсен Сергеевич|Айсен Николаев]] Дьокуускай куорат баһылыгынан талыллыбыт. * [[2018]] — МИ-6 урукку үспүйүөнүн Сергей Скрипалы уонна кини кыыһын Солсбери куоракка сүһүрдэн өлөрө сатаабыттар, бу түбэлтэ улахан айдааны таһаарбыта, таарыллыбыт дойдулар бэйэ-бэйэлэрин дипломааттарын сорохторун үүртэлээбиттэрэ. == Төрөөбүттэр == * [[1918]] — [[Борисов Георгий Иванович|Георгий Борисов]] — саха суруйааччыта, тылбаасчыт (2000 с. өлб.). * [[1923]] — [[Шепелева Надежда Семеновна|Надежда Шепелева]] — Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа (2013) * [[1925]] — [[Поль Мориа]] (Paul Mauriat, 3.11.2006 өлб.) — француз композитора, аранжировщик уонна дирижёр. * [[1937]] — [[Иванов Владимир Харлампьевич|Владимир Иванов-Унаров]], саха искусствоведа, билим хандьыдаата, Арассыыйа художниктарын сойууhун чилиэнэ * [[1941]] — Элгээйигэ [[Иванов Прокопий Семенович |Прокопий Иванов]] - зоотехник учуонай, СӨ хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ. == Өлбүттэр == * [[1852]] — урукку ааҕыынан олунньу 21 күнүгэр Москубаҕа [[Гоголь Николай Васильевич|Николай Гоголь]] (1.04.1809 төр.) — нуучча классик суруйааччыта, драматуур, бэйиэт. * [[1990]] — [[Убрятова Елизавета Ивановна |Елизавета Убрятова]] (27.10.1907 төр.) — филология билимин дуоктара, профессор. * [[2000]] — [[Емельянов Николай Васильевич|Николай Емельянов]] (08.01.1921 төр.) — филология билимин дуоктара * [[2004]] — [[Ларионов Владимир Петрович|Владимир Ларионов]] — СӨ наукатын үтүөлээх диэйэтэлэ, РАН академига, СӨ Академияларын чилиэнэ, техническэй наука дуоктара, профессор. * [[2007]] — [[Попов Гавриил Васильевич|Гавриил Попов]] (19.09.1930 төр.) — саха тылын-өһүн төрдүн чинчийбит учуонай, бастакы саха тылын этимологиятын тылдьытын ааптара, филология билимин хандьыдаата, кыраайы үөрэтээччи. * [[2025]] — [[Корнилова Зоя Афанасьевна|Зоя Корнилова]] (22.05.1939 төр.), СӨ уһулуччулаах судаарыстыбаннай дьайыксыта, СӨ Ытык киһитэ. 1990 сылтан 1993 сыллаахха диэри РСФСР Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаата, Ил Тумэн II, III, IV ыҥырыыларын дьокутаата. {{ыйдар}} == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Кулун тутар 4]] 1zcmvfoc1bs7g0pphycy4oambigpadh 0 7507 427588 425414 2026-04-25T08:05:39Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 427588 wikitext text/x-wiki '''Кулун тутар 6''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 65-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 66-c күнэ). Сыл бүтүө 300 күн баар. == Бэлиэ күннэр == <!-- * {{Флагификация|СӨ}} — [[Табаһыт күнэ]] (2021, кулун тутар бастакы субуотатыгар бэлиэтэнэр)--> * {{Флагификация|Дьобуруопа}} — Европаҕа сиэрдээх дьон күнэ. Бу күн сэриилэр кэмнэригэр уонна тоталитаризм бүрүүкээн турбут кэмигэр атын дьону быыһыыр үлэнэн дьарыктаммыт дьону ахталлар * {{Флагификация|Норфолк арыы}} — Олохтонуу күнэ (1788 сыл). Бу Австралияттан арҕаа сытар дьоҕус арыы. Австралия бэйэтин салайынар соҕотох тас сирэ, Австралия генерал-күбүрүнээтэрэ икки сылга биирдэ аныыр администратора салайар, сокуон ылынар ассамблеялаах, Үрдүкү Сууттаах * {{Флагификация|Гана}} — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан, 1957 сыллаахха) == Түбэлтэлэр == * [[Б.э.и. 12 сыл]] — Рим импэрээтэрин Авгуһу Улуу Понтифик диэн ааттаабыттар. * [[632]] — [[Ислаам]]ы олохтооччу [[Муhаммед|Муһаммед]] тиһэх арахсар тылын эппит (хутба, хутбатуль вада). * [[1454]] — Отут сыллаах сэрии: Пруссия Конфедерациятын дэлэгээттэрэ Польша хоруолугар Казимир IV бирисээгэ биэрбиттэр, кини Тевтон рыцардарын утары охсуһууну салайар. * [[1521]] — [[Фернан Магеллаан|Фернан Магеллан]] хараабыла [[Гуам]]ҥа тиксибит. * [[1640]] (уруккуннан олунньу 25) — Стольниктар [[Головин Петр Петрович|Петр Головин]] уонна [[Глебов Матвей Богданович|Матвей Глебов]] уонна дьяк Е. Филатов [[Ходырев Парфен|Парфен Ходыревка]] Дьокуускай остуруогун атамаан [[Галкин Осип|Осип Галкиҥҥа]] биэрэр туһунан "память" (бирикээс) суруйбуттар. Бирикээскэ тэргэннэр, аманааттар, приход-ороскуот кинигэлэрэ, харчы уонна хаһаас, сулууспалаахтар испииһэктэрэ ахтыллар<ref>РГАДА. Фонд 117. Якутская приказная изба. Стб.115?</ref>. * [[1665]] — Лондоҥҥа Хоруол билимин уопсастыбатыгар «Хоруол уопсастыбатын бөлөһүөпүйэҕэ үлэлэрэ» сурунаал бастакы нүөмэрин кытта билиһиннэрбиттэр. Бу аан дойдуга саамай кырдьаҕас билим сурунаала. * [[1868]] — [[Менделеев Дмитрий Иванович|Дмитрий Менделеев]] [[Россия]] химия уопсастыбатыгар [[Периодик табыл|Периодтаах таабылын]] бастакы барылын көрдөрбүт. * [[1882]] — Серб хоруоллуга сөргүтүллүбүт. * [[1899]] — [[Bayer]] хампаанньа «Аспирин» диэн эргиэн мааркатын регистрациялаабыт. * [[1913]] ** Ургааҕа Монголияҕа бастакы хаһыат тахсыбыт. Аата — «Новое зерцало». ** Арассыыйа импиэрийэтигэр ыраахтааҕы Романовтар дьиэлэрин 300 сыла. ** Санкт-Петербург Казанскай собуоругар 300 сылы бэлиэтээһин кэмигэр анньыһыыга 34 киһи өлбүт. * [[1917]] — [[Финляндия]] автономията сөргүтүллүбүтүн туһунан Манифест тахсыбыт. * [[1922]] — [[Каландаришвили Нестор|Нестор Каландаришвили]] уонна кини штабын дьоно [[Табаҕа]] уонна [[Төхтүр_(Хаҥалас_улууһа)|Төхтүр]] икки ардыларыгар тоһуурга түбэһэн өлбүттэр. Сарсыарда 5 чааска Каландаришвили [[Төхтүр]]тэн арахпыт, онтон 9 чааска [[Дьокуускай]]га [[Табаҕа]]ттан илдьит киһи кэлэн быһылаан туһунан биллэрбит. [[Табаҕа]]ттан 8 биэрэстэлээх сиргэ өрүс тас үөһүн (протока) икки кытылыгар оҥоһуллубут тоһуурга 100 кэриҥэ киһилээх, 100-чэ сыарҕалаах эшелон түбэспит. Быыһаммыт дьон сабаҕалааһыннарынан үрүҥнэр ахсааннара 300-тэн тахса үһү. * [[1933]] — [[Улуу депрессия]]: АХШ бэрэсидьиэнэ [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Д. Рузвельт]] «баан уоппускатын» биллэрэн, АХШ бааннарын барыларын сабан кэбиспит, үп хамсааһынан тохтоппут. * [[1951]] — [[Тымныы сэрии]]: АХШ-ка Этель уонна Юлиус Розенбергтары сууттааһын саҕаламмыт. * [[1953 сыл|1953]] — Георгий Маленков Иосиф Сталин оннугар Сэбиэскэй Сойуус Хомуньуус баартыйатын бастакы сэкиритээринэн буолбут. * [[1957 сыл|1957]] — [[Гана]] [[Сахаара]]ттан соҕуруу сытар Африка сирдэригэр Британияттан тутулуга суох бастакы дойду буолбут. * [[1975]] — пассажирдары таһар [[Як-42]] сөмүлүөт бастакы көтүүтэ. * [[1990]] — [[ССРС]] дьокутааттарын сийиэһэ бас билии бары көрүҥүн билиммит (бу иннинэ дойдуга чааһынай бас билии суоҕа). Ол эрээри сири бас билии уруккутун курдук судаарыстыбаҕа хаалбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1475]] — [[Микеландьело]], [[Италия]] уруhуйдьута, скульптора, архитектора, бэйиэтэ уонна инженера. * [[1929]] — [[Сунтаар улууһа|Сунтаар]] Хаҥалаһыгар [[Иванов Иван Герасимович|Уйбаан Нуолур]] (19.01.1999 өлб.) — бэйиэт, суруйааччы, учуутал. * [[1931]] — Ньурба улууһугар [[Кочнев Валерий Пантелеймонович|Валерий Кочнев]] — Саха өрөспүүбүлүкэтигэр спорт уонна физкультура хамсааһынын устуоруйатын, итиэннэ саха төрүт оонньууларын чинчийбит учуонай, ХИФУ преподавателэ, педагогика билимин дуоктара, профессор. * [[1941]] — [[Алексеев Иван Егорович|Хомус Уйбаан]] — [[Хомус Аан дойдутааҕы тэрилтэтэ|Хомус Аан дойдутааҕы тэрилтэтин]] генеральнай сэкирэтээрэ, [[РФ култууратын үтүөлээх үлэһитэ|РФ]] уонна [[CӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ]], ССРС НА СС үтүөлээх бэтэрээнэ, ХИФУ профессора, филология билимин дуоктара. * [[1980]] — [[Балакшин Георгий Русланович|Георгий Балакшин]] — Европа, Арассыыйа [[бокса]]ҕа хас да төгүллээх чөмпүйүөнэ, XXIX Олимпийскай оонньууларга ([[Пекин]], 1980) боруонса мэтээллээх боксёр, международнай кылаастаах спорт маастара, спорт үтүөлээх маастара. == Өлбүттэр == * [[1956]] — [[Дьуон Дьаҥылы]] (27.02.1914 төр.) — бэйиэт уонна тылбаасчыт, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, * [[1985]] — [[Красильников Дмитрий Данилович|Дмитрий Красильников]] (25.12.1920 төр.) — физик-учуонай. * [[2001]] — [[Петр Тобуруокап|Бүөтүр Тобуруокап]] (25.10.1917 төр.), Саха народнай бэйиэтэ, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ. * [[2024]] — [[Сивцев Айсен Дмитриевич|Сивцев Айсен Дмитриевич (Айсен Дойду)]] (83 сааһыгар), биллиилээх бэйиэт, сценарист суруйааччы, худуоһунньук, түмэт дьайыксыт. {{ыйдар}} [[Категория:Кулун тутар 6]] a2cwt898f8u7nfsig051ypll7dv5ybu 427589 427588 2026-04-25T08:06:03Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 427589 wikitext text/x-wiki '''Кулун тутар 6''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 65-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 66-c күнэ). Сыл бүтүө 300 күн баар. == Бэлиэ күннэр == <!-- * {{Флагификация|СӨ}} — [[Табаһыт күнэ]] (2021, кулун тутар бастакы субуотатыгар бэлиэтэнэр)--> * {{Флагификация|Дьобуруопа}} — Дьобуруопаҕа сиэрдээх дьон күнэ. Бу күн сэриилэр кэмнэригэр уонна тоталитаризм бүрүүкээн турбут кэмигэр атын дьону быыһыыр үлэнэн дьарыктаммыт дьону ахталлар * {{Флагификация|Норфолк арыы}} — Олохтонуу күнэ (1788 сыл). Бу Австралияттан арҕаа сытар дьоҕус арыы. Австралия бэйэтин салайынар соҕотох тас сирэ, Австралия генерал-күбүрүнээтэрэ икки сылга биирдэ аныыр администратора салайар, сокуон ылынар ассамблеялаах, Үрдүкү Сууттаах * {{Флагификация|Гана}} — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан, 1957 сыллаахха) == Түбэлтэлэр == * [[Б.э.и. 12 сыл]] — Рим импэрээтэрин Авгуһу Улуу Понтифик диэн ааттаабыттар. * [[632]] — [[Ислаам]]ы олохтооччу [[Муhаммед|Муһаммед]] тиһэх арахсар тылын эппит (хутба, хутбатуль вада). * [[1454]] — Отут сыллаах сэрии: Пруссия Конфедерациятын дэлэгээттэрэ Польша хоруолугар Казимир IV бирисээгэ биэрбиттэр, кини Тевтон рыцардарын утары охсуһууну салайар. * [[1521]] — [[Фернан Магеллаан|Фернан Магеллан]] хараабыла [[Гуам]]ҥа тиксибит. * [[1640]] (уруккуннан олунньу 25) — Стольниктар [[Головин Петр Петрович|Петр Головин]] уонна [[Глебов Матвей Богданович|Матвей Глебов]] уонна дьяк Е. Филатов [[Ходырев Парфен|Парфен Ходыревка]] Дьокуускай остуруогун атамаан [[Галкин Осип|Осип Галкиҥҥа]] биэрэр туһунан "память" (бирикээс) суруйбуттар. Бирикээскэ тэргэннэр, аманааттар, приход-ороскуот кинигэлэрэ, харчы уонна хаһаас, сулууспалаахтар испииһэктэрэ ахтыллар<ref>РГАДА. Фонд 117. Якутская приказная изба. Стб.115?</ref>. * [[1665]] — Лондоҥҥа Хоруол билимин уопсастыбатыгар «Хоруол уопсастыбатын бөлөһүөпүйэҕэ үлэлэрэ» сурунаал бастакы нүөмэрин кытта билиһиннэрбиттэр. Бу аан дойдуга саамай кырдьаҕас билим сурунаала. * [[1868]] — [[Менделеев Дмитрий Иванович|Дмитрий Менделеев]] [[Россия]] химия уопсастыбатыгар [[Периодик табыл|Периодтаах таабылын]] бастакы барылын көрдөрбүт. * [[1882]] — Серб хоруоллуга сөргүтүллүбүт. * [[1899]] — [[Bayer]] хампаанньа «Аспирин» диэн эргиэн мааркатын регистрациялаабыт. * [[1913]] ** Ургааҕа Монголияҕа бастакы хаһыат тахсыбыт. Аата — «Новое зерцало». ** Арассыыйа импиэрийэтигэр ыраахтааҕы Романовтар дьиэлэрин 300 сыла. ** Санкт-Петербург Казанскай собуоругар 300 сылы бэлиэтээһин кэмигэр анньыһыыга 34 киһи өлбүт. * [[1917]] — [[Финляндия]] автономията сөргүтүллүбүтүн туһунан Манифест тахсыбыт. * [[1922]] — [[Каландаришвили Нестор|Нестор Каландаришвили]] уонна кини штабын дьоно [[Табаҕа]] уонна [[Төхтүр_(Хаҥалас_улууһа)|Төхтүр]] икки ардыларыгар тоһуурга түбэһэн өлбүттэр. Сарсыарда 5 чааска Каландаришвили [[Төхтүр]]тэн арахпыт, онтон 9 чааска [[Дьокуускай]]га [[Табаҕа]]ттан илдьит киһи кэлэн быһылаан туһунан биллэрбит. [[Табаҕа]]ттан 8 биэрэстэлээх сиргэ өрүс тас үөһүн (протока) икки кытылыгар оҥоһуллубут тоһуурга 100 кэриҥэ киһилээх, 100-чэ сыарҕалаах эшелон түбэспит. Быыһаммыт дьон сабаҕалааһыннарынан үрүҥнэр ахсааннара 300-тэн тахса үһү. * [[1933]] — [[Улуу депрессия]]: АХШ бэрэсидьиэнэ [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Д. Рузвельт]] «баан уоппускатын» биллэрэн, АХШ бааннарын барыларын сабан кэбиспит, үп хамсааһынан тохтоппут. * [[1951]] — [[Тымныы сэрии]]: АХШ-ка Этель уонна Юлиус Розенбергтары сууттааһын саҕаламмыт. * [[1953 сыл|1953]] — Георгий Маленков Иосиф Сталин оннугар Сэбиэскэй Сойуус Хомуньуус баартыйатын бастакы сэкиритээринэн буолбут. * [[1957 сыл|1957]] — [[Гана]] [[Сахаара]]ттан соҕуруу сытар Африка сирдэригэр Британияттан тутулуга суох бастакы дойду буолбут. * [[1975]] — пассажирдары таһар [[Як-42]] сөмүлүөт бастакы көтүүтэ. * [[1990]] — [[ССРС]] дьокутааттарын сийиэһэ бас билии бары көрүҥүн билиммит (бу иннинэ дойдуга чааһынай бас билии суоҕа). Ол эрээри сири бас билии уруккутун курдук судаарыстыбаҕа хаалбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1475]] — [[Микеландьело]], [[Италия]] уруhуйдьута, скульптора, архитектора, бэйиэтэ уонна инженера. * [[1929]] — [[Сунтаар улууһа|Сунтаар]] Хаҥалаһыгар [[Иванов Иван Герасимович|Уйбаан Нуолур]] (19.01.1999 өлб.) — бэйиэт, суруйааччы, учуутал. * [[1931]] — Ньурба улууһугар [[Кочнев Валерий Пантелеймонович|Валерий Кочнев]] — Саха өрөспүүбүлүкэтигэр спорт уонна физкультура хамсааһынын устуоруйатын, итиэннэ саха төрүт оонньууларын чинчийбит учуонай, ХИФУ преподавателэ, педагогика билимин дуоктара, профессор. * [[1941]] — [[Алексеев Иван Егорович|Хомус Уйбаан]] — [[Хомус Аан дойдутааҕы тэрилтэтэ|Хомус Аан дойдутааҕы тэрилтэтин]] генеральнай сэкирэтээрэ, [[РФ култууратын үтүөлээх үлэһитэ|РФ]] уонна [[CӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ]], ССРС НА СС үтүөлээх бэтэрээнэ, ХИФУ профессора, филология билимин дуоктара. * [[1980]] — [[Балакшин Георгий Русланович|Георгий Балакшин]] — Европа, Арассыыйа [[бокса]]ҕа хас да төгүллээх чөмпүйүөнэ, XXIX Олимпийскай оонньууларга ([[Пекин]], 1980) боруонса мэтээллээх боксёр, международнай кылаастаах спорт маастара, спорт үтүөлээх маастара. == Өлбүттэр == * [[1956]] — [[Дьуон Дьаҥылы]] (27.02.1914 төр.) — бэйиэт уонна тылбаасчыт, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, * [[1985]] — [[Красильников Дмитрий Данилович|Дмитрий Красильников]] (25.12.1920 төр.) — физик-учуонай. * [[2001]] — [[Петр Тобуруокап|Бүөтүр Тобуруокап]] (25.10.1917 төр.), Саха народнай бэйиэтэ, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ. * [[2024]] — [[Сивцев Айсен Дмитриевич|Сивцев Айсен Дмитриевич (Айсен Дойду)]] (83 сааһыгар), биллиилээх бэйиэт, сценарист суруйааччы, худуоһунньук, түмэт дьайыксыт. {{ыйдар}} [[Категория:Кулун тутар 6]] o08pkvne7kgkh5f79ynm6kuf05azlvu 427594 427589 2026-04-25T08:07:57Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 427594 wikitext text/x-wiki '''Кулун тутар 6''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 65-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 66-c күнэ). Сыл бүтүө 300 күн баар. == Бэлиэ күннэр == <!-- * {{Флагификация|СӨ}} — [[Табаһыт күнэ]] (2021, кулун тутар бастакы субуотатыгар бэлиэтэнэр)--> * {{Флагификация|Дьобуруопа}} — Дьобуруопаҕа сиэрдээх дьон күнэ. Бу күн сэриилэр кэмнэригэр уонна тоталитаризм бүрүүкээн турбут кэмигэр атын дьону быыһыыр үлэнэн дьарыктаммыт дьону ахталлар * {{Флагификация|Норфолк арыы}} — Олохтонуу күнэ (1788 сыл). Бу Австралияттан арҕаа сытар дьоҕус арыы. Австралия бэйэтин салайынар соҕотох тас сирэ, Австралия генерал-күбүрүнээтэрэ икки сылга биирдэ аныыр администратора салайар, сокуон ылынар ассамблеялаах, Үрдүкү Сууттаах * {{Флагификация|Гана}} — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан, 1957 сыллаахха) == Түбэлтэлэр == * [[Б. э. и. 12 сыл]] — Рим импэрээтэрин Авгуһу Улуу Понтифик диэн ааттаабыттар. * [[632]] — [[Ислаам]]ы олохтооччу [[Муhаммед|Муһаммед]] тиһэх арахсар тылын эппит (хутба, хутбатуль вада). * [[1454]] — Отут сыллаах сэрии: Пруссия Конфедерациятын дэлэгээттэрэ Польша хоруолугар Казимир IV бирисээгэ биэрбиттэр, кини Тевтон рыцардарын утары охсуһууну салайар. * [[1521]] — [[Фернан Магеллаан|Фернан Магеллан]] хараабыла [[Гуам]]ҥа тиксибит. * [[1640]] (уруккуннан олунньу 25) — Стольниктар [[Головин Петр Петрович|Петр Головин]] уонна [[Глебов Матвей Богданович|Матвей Глебов]] уонна дьяк Е. Филатов [[Ходырев Парфен|Парфен Ходыревка]] Дьокуускай остуруогун атамаан [[Галкин Осип|Осип Галкиҥҥа]] биэрэр туһунан "память" (бирикээс) суруйбуттар. Бирикээскэ тэргэннэр, аманааттар, приход-ороскуот кинигэлэрэ, харчы уонна хаһаас, сулууспалаахтар испииһэктэрэ ахтыллар<ref>РГАДА. Фонд 117. Якутская приказная изба. Стб.115?</ref>. * [[1665]] — Лондоҥҥа Хоруол билимин уопсастыбатыгар «Хоруол уопсастыбатын бөлөһүөпүйэҕэ үлэлэрэ» сурунаал бастакы нүөмэрин кытта билиһиннэрбиттэр. Бу аан дойдуга саамай кырдьаҕас билим сурунаала. * [[1868]] — [[Менделеев Дмитрий Иванович|Дмитрий Менделеев]] [[Россия]] химия уопсастыбатыгар [[Периодик табыл|Периодтаах таабылын]] бастакы барылын көрдөрбүт. * [[1882]] — Серб хоруоллуга сөргүтүллүбүт. * [[1899]] — [[Bayer]] хампаанньа «Аспирин» диэн эргиэн мааркатын регистрациялаабыт. * [[1913]] ** Ургааҕа Монголияҕа бастакы хаһыат тахсыбыт. Аата — «Новое зерцало». ** Арассыыйа импиэрийэтигэр ыраахтааҕы Романовтар дьиэлэрин 300 сыла. ** Санкт-Петербург Казанскай собуоругар 300 сылы бэлиэтээһин кэмигэр анньыһыыга 34 киһи өлбүт. * [[1917]] — [[Финляндия]] автономията сөргүтүллүбүтүн туһунан Манифест тахсыбыт. * [[1922]] — [[Каландаришвили Нестор|Нестор Каландаришвили]] уонна кини штабын дьоно [[Табаҕа]] уонна [[Төхтүр_(Хаҥалас_улууһа)|Төхтүр]] икки ардыларыгар тоһуурга түбэһэн өлбүттэр. Сарсыарда 5 чааска Каландаришвили [[Төхтүр]]тэн арахпыт, онтон 9 чааска [[Дьокуускай]]га [[Табаҕа]]ттан илдьит киһи кэлэн быһылаан туһунан биллэрбит. [[Табаҕа]]ттан 8 биэрэстэлээх сиргэ өрүс тас үөһүн (протока) икки кытылыгар оҥоһуллубут тоһуурга 100 кэриҥэ киһилээх, 100-чэ сыарҕалаах эшелон түбэспит. Быыһаммыт дьон сабаҕалааһыннарынан үрүҥнэр ахсааннара 300-тэн тахса үһү. * [[1933]] — [[Улуу депрессия]]: АХШ бэрэсидьиэнэ [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Д. Рузвельт]] «баан уоппускатын» биллэрэн, АХШ бааннарын барыларын сабан кэбиспит, үп хамсааһынан тохтоппут. * [[1951]] — [[Тымныы сэрии]]: АХШ-ка Этель уонна Юлиус Розенбергтары сууттааһын саҕаламмыт. * [[1953 сыл|1953]] — Георгий Маленков Иосиф Сталин оннугар Сэбиэскэй Сойуус Хомуньуус баартыйатын бастакы сэкиритээринэн буолбут. * [[1957 сыл|1957]] — [[Гана]] [[Сахаара]]ттан соҕуруу сытар Африка сирдэригэр Британияттан тутулуга суох бастакы дойду буолбут. * [[1975]] — пассажирдары таһар [[Як-42]] сөмүлүөт бастакы көтүүтэ. * [[1990]] — [[ССРС]] дьокутааттарын сийиэһэ бас билии бары көрүҥүн билиммит (бу иннинэ дойдуга чааһынай бас билии суоҕа). Ол эрээри сири бас билии уруккутун курдук судаарыстыбаҕа хаалбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1475]] — [[Микеландьело]], [[Италия]] уруhуйдьута, скульптора, архитектора, бэйиэтэ уонна инженера. * [[1929]] — [[Сунтаар улууһа|Сунтаар]] Хаҥалаһыгар [[Иванов Иван Герасимович|Уйбаан Нуолур]] (19.01.1999 өлб.) — бэйиэт, суруйааччы, учуутал. * [[1931]] — Ньурба улууһугар [[Кочнев Валерий Пантелеймонович|Валерий Кочнев]] — Саха өрөспүүбүлүкэтигэр спорт уонна физкультура хамсааһынын устуоруйатын, итиэннэ саха төрүт оонньууларын чинчийбит учуонай, ХИФУ преподавателэ, педагогика билимин дуоктара, профессор. * [[1941]] — [[Алексеев Иван Егорович|Хомус Уйбаан]] — [[Хомус Аан дойдутааҕы тэрилтэтэ|Хомус Аан дойдутааҕы тэрилтэтин]] генеральнай сэкирэтээрэ, [[РФ култууратын үтүөлээх үлэһитэ|РФ]] уонна [[CӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ]], ССРС НА СС үтүөлээх бэтэрээнэ, ХИФУ профессора, филология билимин дуоктара. * [[1980]] — [[Балакшин Георгий Русланович|Георгий Балакшин]] — Европа, Арассыыйа [[бокса]]ҕа хас да төгүллээх чөмпүйүөнэ, XXIX Олимпийскай оонньууларга ([[Пекин]], 1980) боруонса мэтээллээх боксёр, международнай кылаастаах спорт маастара, спорт үтүөлээх маастара. == Өлбүттэр == * [[1956]] — [[Дьуон Дьаҥылы]] (27.02.1914 төр.) — бэйиэт уонна тылбаасчыт, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, * [[1985]] — [[Красильников Дмитрий Данилович|Дмитрий Красильников]] (25.12.1920 төр.) — физик-учуонай. * [[2001]] — [[Петр Тобуруокап|Бүөтүр Тобуруокап]] (25.10.1917 төр.), Саха народнай бэйиэтэ, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ. * [[2024]] — [[Сивцев Айсен Дмитриевич|Сивцев Айсен Дмитриевич (Айсен Дойду)]] (83 сааһыгар), биллиилээх бэйиэт, сценарист суруйааччы, худуоһунньук, түмэт дьайыксыт. {{ыйдар}} [[Категория:Кулун тутар 6]] m6b6l4t44erh9bknyvhgjsaa2utznj3 0 7509 427598 415107 2026-04-25T08:11:36Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 427598 wikitext text/x-wiki '''Кулун тутар 8''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 67-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 68-c күнэ). Сыл бүтүө 298 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Аан дойду дьахталларын күнэ]]. 1908 сыллааҕы дьахталлар бэйэлэрин бырааптарын туруулаһан хаамыыларыттан саҕаланар. Холбоһуктаах наассыйалар тэрилтэлэрэ аан бастаан 1975 сыллаахха бэлиэтээбитэ. * {{Флагификация|Сирия}} — Өрөбөлүүссүйэ күнэ (ثورة الثامن من اذار, 'Ṯaurät aṯ-Ṯāmin min Āḏār) * {{Флагификация|Кабардино-Балкария}} — Балкаар омугун күүһүнэн көһөрүүнү саныыр күн. * Пиибэ көөнньөрөөччү дьахталлар күннэрэ ({{lang-en|International Women's Collaboration Brew Day}}, 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр). Бу күн пиибэ буһарар дьахталлар сүбэлэһэн баран пиибэ ханнык эрэ биир көрүҥүн буһараллар. <!-- * {{Флагификация|Арассыыйа}} — Геодезия уонна картография үлэһиттэрин күнэ. Кулун тутар иккис баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр--> == Түбэлтэлэр == * [[1010]] — [[Фирдоуси]] «Шахнаме» бэйиэмэни бүтэрбит. * [[1702]] — [[Мария II]] балта [[Анна (Улуу Британия ыраахтааҕыта)|Анна]] [[Англия]], [[Шотландия]] уонна [[Ирландия]] ыраахтааҕылара буолбут. Ол кэмҥэ Улуу Британия диэн аатынан холбоһон үөскээбит дойду бастакы ыраахтааҕыта. * [[1722]] — [[Ираан]] Сефевидтарын импиэрийэтэ Гульнабад аттынааҕы кыргыһыыга Афганистаан сэриититтэн хотторбут. * [[1736]] — Надир-шах, [[Афшаридтар династиялара|Афшаридтар династияларын]] саҕалааччы, Ираан ыраахтааҕыта буолбут. * [[1817]] — Нью-Йорктааҕы пуонда биржата арыллыбыт. * [[1844]] — Оскар I хоруол Швеция уонна Норвегия бүрүстүөлүгэр олорбут. * [[1844]] — Альтинг, Исландия түмэнэ 45 сыл буолан баран сөргүтүллүбүт. * [[1910]] — Социалистыы Интернационал ([[Копенгаген]]) быһаарыытынан кулун тутар 8 күнэ Аан дойдутааҕы дьахтар күнүнэн биллэриллибит. * [[1917]] — урукку истиилинэн олунньу 23 күнүгэр, саҥа ааҕыынан кулун тутар 8 күнүгэр Петроградка [[суфражисткалар]] «Килиэби уонна эйэни!» диэн луоһуннаах демонстрациялара буолбут. Нөҥүө күнүгэр Путиловскай собуот оробуочайдара забастовкалаабыттар, бэлииссийэни кытта харсыылар буолбуттар. [[Олунньутааҕы өрөбөлүүссүйэ]] саҕаламмыт. * [[1925 сыл|1925]] — [[Бүтүн Саха сирин үлэһит дьахталларын I сийиэһэ]] аһыллыбыт. Бары уокуруктартан 87 дэлэгээт Дьокуускайга мустан 16-ка диэри мунньахтаабыттара. Онтон 55 саха, 29 нуучча, 3 атын омук. 59 дьахтар бааһынай эбит, 20 — "интэлигиэн", оробуочай — 8. Хас үһүс дэлэгээт (36 дьахтар) аахпат-суруйбат эбит. 20 сааһын туола илик 28 эдэр дьахтар кыттыбыт<ref>{{Кинигэ|автор=Кириллина В. И.|заглавие=Первый Всеякутский съезд трудящихся женщин: (8-16 марта 1925 года)|место=Якутск|издательство=Офсет|год=2015|страницы=24|страниц=47|тираж=500}}</ref>. * [[1930]] — Ииндийэҕэ [[Махатма Ганди]] салалтатынан аҥылычааннарга бас бэриммэт буолуу хампаанньата саҕаламмыт. * [[1942 сыл|1942]] — Аан дойду иккис сэриитэ: Голландия Ост-Индията Яваны дьоппуоннарга туран биэрбит. * [[1942 сыл|1942]] — Аан дойду иккис сэриитэ: Япония сэриилэрэ Рангуну уонна Бирманы Британияттан былдьаабыттар. * [[1950]] — [[ССРС]] атомнай буомбалааҕын туһунан биллэрбит. * [[1963]] — [[Кытай]] Арассыыйаны кытта 1858 сыллаахха түһэрсиллибит [[Айгуннааҕы сөбүлэҥ]]и тохтоторун биллэрбит, сирдэрин төттөрү көрдөөбүт. * [[1965]] — Дьахтар күнэ Сэбиэскэй Сойууска өрөбүл күнүнэн биллэриллибит. * [[1993]] — Бивис уонна Баттхед диэн ойуулук дьоруойдара MTV-га аан бастаан тахсыбыттар. * [[1995]] — Британия «[[Глаксо]]» хампаанньата «Уэллком фаундейшн» хампаанньаны хонтуруоллуур буолбут, онон аан дойдуга саамай улахан фармацевтика тэрилтэтэ буолбут. * [[1997]] — [[Yahoo!]] хампаанньа [[RocketMail]] диэн босхо [[E-mail|E-mail сервиһи]] атыыласпыт. Yahoo! Mail баар буолбут * [[2014 сыл|2014]] — [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]]га көтөн испит 239 киһилээх [[Малайзия]] Boeing 777-200ER сөмүлүөтэ сураҕа суох сүппүт. == Төрөөбүттэр == * [[1932]] — Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Иккис Баатара нэһилиэгэр [[Колесов Гавриил Гаврилович|Колесов Гавриил]] (1997 өлб.) — саха суруйааччыта, Саха АССР норуодунай артыыһа. * [[1946]] — [[Кашин Виталий Александрович|Кашин Виталий]] (03.01.2010 өлб.) — история билимин кандидата. * [[1964]] — [[Ушницкай Василий Васильевич|Ушницкай Василий]] — саха омугун эрдэтээҥи устуоруйатын үөрэтэр чинчийээччи, историческай билим кандидата. * [[1974]] — Амма оройуонун Болугур сэлиэнньэтигэр [[Григорьев Семен Егорович|Семен Григорьев]] — палеонтолог учуонай, ХИФУ [[Сэлии түмэлэ|Сэлии түмэлин]] дириэктэрэ (2020 с. өлб.) == Өлбүттэр == * [[1755]] — [[Крашенинников Степан Петрович|Крашенинников Степан]] (1711 төр.), нуучча Камчаатканы чинчийээччитэ. * [[1950]] — [[Бахрушин Сергей Владимирович|Сергей Бахрушин]], үс томнаах "Саха сирин устуоруйатын" ("История Якутии") сүрүн эрэдээктэрэ. {{ыйдар}} [[Категория:Кулун тутар 8]] 6av359vtvs7h7l0cv257588aj4ebd3l 0 7581 427556 427520 2026-04-25T02:13:57Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 427556 wikitext text/x-wiki '''Муус устар 24''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 114-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 115-c күнэ). Сыл бүтүө 251 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Иммунизация аан дойдутааҕы сэттиэлэтэ]] (Всемирная неделя иммунизации) * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Эйэ иһин элбэх өрүттэнии уонна дипломатия күнэ]] (Международный день многосторонности и дипломатии во имя мира) (A/RES/73/127) * [[Аан дойду ыччатын сомоҕолоһуутун күнэ]]. 1955 сыллаахтан бэлиэтэнэр. ССРС сууллубутун кэннэ сүрүн өйөөччүтүн сүтэрэн биирдиилээн хомуньуус баартыйалар бэлиэтиир күннэригэр кубулуйбута * [[Лаборатория кыылларын көмүскүүр аан дойдутааҕы күн]]. 1979 сыллаахтан Хью Даудинг төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бу барон титуллаах авиация маршала Аан дойду иккис сэриитин кэмигэр Британия байыаннай авиациятын салайбыта, сааһыран баран олоҕун кыыллары көмүскээһиҥҥэ анаабыта. * {{Флагификация|Россия}} — тиис эмчитин күнэ * {{Флагификация|Россия}} — үлэлии сылдьан өлбүт Ыксаллаах быһыы сулууспа үлэһиттэрин ахтар күнэ * {{Флагификация|Армения}}, {{Флагификация|Франция}}<ref>https://www.legifrance.gouv.fr/eli/decret/2019/4/10/PRMX1820266D/jo/texte legifrance.gouv.fr</ref> — Осмаан импиэрийэтигэр буолбут [[Армяннар геноцидтарын сиэртибэлэрин күнэ]] * {{Флагификация|Ииндийэ}} — [[Ииндийэ бэлиэ күннэрэ|Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ]] * {{Флагификация|Кытай}} — [[Кытай бэлиэ күннэрэ|Космонавтика күнэ]] (2016 сылтан бэлиэтэнэр<ref>{{cite web|title=国务院关于同意设立“中国航天日”的批复|url=http://www.gov.cn/zhengce/content/2016-03/21/content_5055835.htm|publisher=[[Госсовет КНР]]|date=2016-03-21|accessdate=2020-04-30}}</ref>) * {{Флагификация|Нигер}} — Тупсуу күнэ. 1995 сыллаахха туарегтар уонна тубу омуктар 5 сыл тухары барбыт өрө турууларын тохтотон бырабыыталыстыбаны кытта эйэ сөбүлэҥэр илии баттаабыттар * {{Флагификация|Непал}} — Дэмэкирээтийэ күнэ * {{Флагификация|Гамбия}} — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * {{Флагификация|США}} — мас олордуутун күнэ == Түбэлтэлэр == * [[Б.э.и. 1479 сыл]] — икки саастаах Тутмос III Эгиипэт ыраахтааҕыта буолбут, ол эрээри кини 22 сааһыгар диэри дьиҥнээх былааһы Хатшепсут диэн Тутмос III аҕатын атын ойоҕо тутан олорбута. Тутмос III 55 сылтан ордук фараоннаабыта, кини саҕана Эгиипэт муҥутуурдук күүһүрэ сылдьыбыта. * [[Б.э.и. 1183 сыл]] — [[Троя]] куораты өстөөхтөр ылбыттар. [[Троя сэриитэ]] түмүктэммит. * [[1558]] – бу күн 15 саастаах Шотландия королевата Мария Стюарт 14 саастаах Франсиск II дофины кытта Парижтааҕы таҥара ийэтин собуоругар холбоспуттар. Мантан ыла урууга дьахтар кэтэр таҥаһа маҥан өҥнөөх буолбут. * [[1682]] сыл (урукку ааҕыынан муус устар 14) — Пустозерскай остуруокка (билигин [[Архангельскай уобалас]]) протопоп [[Аввакум протопоп|Аввакуму]] уонна [[старообрядчество]] атын салайааччыларын уматан өлөрбүттэр. Аввакум [[Ньыыкан патриарх|патриарх Ньыыкан]] реформаларын утары барбыта. * [[1877]] — Арассыыйа импиэрийэтэ Осмаан импиэрийэтигэр сэриини биллэрбит. Бу икки сыл кэриҥэ салҕаммыт сэрии түмүгэр Арассыыйа Кавкаазка дьайыытын күүһүрдүбүтэ (Карс уонна Батум кириэппэстэри баһылаабыта, Буджак уобалаһын холбоммута). Румыния, Сиэрбийэ уонна Черногория тутулуга суох буолууларын сөргүппүттэрэ, Болгария 5 үйэлээх осмаан баһылааһыныттан босхоломмута. * [[1922]] — Латвияттан төрүттээх [[Байкалов Карл Карлович|Карл Байкалов]] (дьиҥнээх араспаанньата Некундэ) Саха уобалаһын сэриилэригэр [[Нестор Каландарашвили]] оннугар командующайынан ананан Дьокуускайга кэлэр. Кини кэлбитин кэннэ кыһыл былааһа олохтоохтор өрө турууларын утары хааннаах репрессияны уҕарыппыта, кэккэ эйэлээх миэрэлэри ылбыта. * [[1938]] — [[Константин Пятс]] [[Эстония]] бастакы бэрэсидьиэнэ буолар. * [[1945]] — Ньурбаттан төрүттээх СГУ учуонайа [[Самсонов Николай Георгиевич|Николай Самсонов]] балтыларыгар суруйбут суругар: «Манчжурияҕа сылдьабын, орто оскуола таһымынан үөрэниэн баҕалаахтар бойобуой уонна политическай бэлэмнэнии кэнниттэн үөрэниэхтэрин сөп диэн ыйыы кэллэ. Мин үөрэнэр санаалаахпын, а. э. 8—10 кылаастар матырыйаалларын хатылыыр» — диэбит. Санаттахха, бу дьоппуоннары утары сэриигэ кыттыан иннинэ Николай Георгиевич арҕаа фроҥҥа сэриилэспитэ. * [[1957 сыл|1957]] — Суэц ханаала сыл аҥаара кэриҥэ сабылла сылдьан баран аһыллыбыт. Бу ханаалы тутуллуоҕуттан Британия баһылаан олорбута, ону сөбүлээбэккэ 1956 сыллаахха Эгиипэт бэрэсидьиэнэ Гамаль Абдель Насер ханаалы национализациялаабыта. Британия, Франция уонна Израиль ол сыл алтынньытыгар Эгиипэти утары сэриини саҕалаабыттара, ССРС Эгиипэти көмүскэспитэ — саба түспүт судаарыстыбаларга ультиматум түһэрбитэ. Канаада көҕүлээһининэн ХНТ эйэни түстүүр сэриилэрэ ханаал оройуонугар киирбиттэрэ. 1957 муус устарыгар оккупациялаабыт сэриилэр бары таһаарыллыбыттара, ханаал тимирбит хараабыллартан ыраастаммыта (47 аал). * [[1991]] — Саха норудунай суруйааччыта [[Суорун Омоллоон]] Социалистыы Үлэ Дьоруойа ааты ылар. * [[1964]] — Ньурба аатырбыт сылгыһытыгар [[Михайлов Николай Евтроньевич|Николай Михайловка]] «Саха АССР үтүөлээх сылгыһыта» аат иҥэриллибит. Мэҥэдьэк сылгыта туспа боруода буоларыгар кылаатын киллэрбит киһи. * [[1967]] — "Союз-1" хараабылынан куйаарга тахса сылдьыбыт космонавт Владимир Комаров парашуута аһыллыбакка өлбүт. Космоска айан кэмигэр өлбүт бастакы киһи. * [[1990]] — «[[Хаббл]]» телескоп «Дискавери» хараабылтан ыытыллыбыт. * [[1998]] — Сергей Кириенко РФ бырабыыталыстыбатын баһылыгынан анаммыт. * [[1998]] — [[Татаар аан дойдутааҕы кэҥгириэһэ]] Арассыыйа юстициятыгар бэлиэтэниини ааспыт. * [[2007]] — [[Бүлүү улууһун былааҕа]]р уларытыы киирбит. * [[2011 сыл|2011]] — [[WikiLeaks]] АХШ Куубаҕа баар Гуантанамо лааҕырын туһунан докумуоннары бэчээттиирин саҕалаабыт. * [[2014]] — Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнэ [[Борисов Егор Афанасьевич|Егор Борисов]] өрөспүүбүлүкэ баһылыгын эбээһинэһин толорооччу буолбут. * [[2019]] — Амма [[Эмис (Амма улууһа)|Эмиһиттэн]] төрүттээх опера ырыаһыта [[Чигирева Нина Николаевна|Нина Чигирева]] [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ]]ни ылбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1957 сыл|1957]] — [[Федоров Александр Николаевич|Александр Федоров]] — ирбэт тоҥу чинчийэр аан дойдуга билиниллэр Арассыыйа учуонайа, Ирбэт тоҥу чинчийэр институт солбуйааччы дириэктэрэ, география билимин дуоктара, Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх диэйэтэлэ. * [[1967]] — Ньурба оройуонун [[Марха нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)|Марха]]тыгар саха живописеһа [[Чикачев Андрей Васильевич|Андрей Чикачев]]. == Өлбүттэр == * [[1942]] — Ленинград фронугар бааһыран баран Мэҥэ Хаҥаластан төрүттээх [[Михайлов Пуд Кузьмич|Пуд Михайлов]] өлбүт. Саха сирин хомсомуолларыгар суруйбут суруга архыыпка баар. * [[1974]] — [[Павлов Валентин Васильевич|Валентин Павлов]] (26.06.1916 т.) — 1934-40 сс. Саха сирин НКВД-тыгар үлэлээбит, 1940 сылтан Дьокуускай куорат холуобунай ирдэбилин салайааччыта, сэрии кэмигэр танковай корпус хамыһаара, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа. {{ыйдар}} [[Категория:муус устар 24]] ev03izlvtp5py0do6bkp7yj14uczxli 427557 427556 2026-04-25T02:15:41Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 427557 wikitext text/x-wiki '''Муус устар 24''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 114-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 115-c күнэ). Сыл бүтүө 251 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Иммунизация аан дойдутааҕы сэттиэлэтэ]] (Всемирная неделя иммунизации) * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Эйэ иһин элбэх өрүттэнии уонна дипломатия күнэ]] (Международный день многосторонности и дипломатии во имя мира) (A/RES/73/127) * [[Аан дойду ыччатын сомоҕолоһуутун күнэ]]. 1955 сыллаахтан бэлиэтэнэр. ССРС сууллубутун кэннэ сүрүн өйөөччүтүн сүтэрэн биирдиилээн хомуньуус баартыйалар бэлиэтиир күннэригэр кубулуйбута * [[Лаборатория кыылларын көмүскүүр аан дойдутааҕы күн]]. 1979 сыллаахтан Хью Даудинг төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бу барон титуллаах авиация маршала Аан дойду иккис сэриитин кэмигэр Британия байыаннай авиациятын салайбыта, сааһыран баран олоҕун кыыллары көмүскээһиҥҥэ анаабыта. * {{Флагификация|Россия}} — тиис эмчитин күнэ * {{Флагификация|Россия}} — үлэлии сылдьан өлбүт Ыксаллаах быһыы сулууспа үлэһиттэрин ахтар күнэ * {{Флагификация|Армения}}, {{Флагификация|Франция}}<ref>https://www.legifrance.gouv.fr/eli/decret/2019/4/10/PRMX1820266D/jo/texte legifrance.gouv.fr</ref> — Осмаан импиэрийэтигэр буолбут [[Армяннар геноцидтарын сиэртибэлэрин күнэ]] * {{Флагификация|Ииндийэ}} — [[Ииндийэ бэлиэ күннэрэ|Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ]] * {{Флагификация|Кытай}} — [[Кытай бэлиэ күннэрэ|Космонавтика күнэ]] (2016 сылтан бэлиэтэнэр<ref>{{cite web|title=国务院关于同意设立“中国航天日”的批复|url=http://www.gov.cn/zhengce/content/2016-03/21/content_5055835.htm|publisher=[[Госсовет КНР]]|date=2016-03-21|accessdate=2020-04-30}}</ref>) * {{Флагификация|Нигер}} — Тупсуу күнэ. 1995 сыллаахха туарегтар уонна тубу омуктар 5 сыл тухары барбыт өрө турууларын тохтотон бырабыыталыстыбаны кытта эйэ сөбүлэҥэр илии баттаабыттар * {{Флагификация|Непал}} — Дэмэкирээтийэ күнэ * {{Флагификация|Гамбия}} — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * {{Флагификация|США}} — мас олордуутун күнэ == Түбэлтэлэр == * [[Б.э.и. 1479 сыл]] — икки саастаах Тутмос III Эгиипэт ыраахтааҕыта буолбут, ол эрээри кини 22 сааһыгар диэри дьиҥнээх былааһы Хатшепсут диэн Тутмос III аҕатын атын ойоҕо тутан олорбута. Тутмос III 55 сылтан ордук фараоннаабыта, кини саҕана Эгиипэт муҥутуурдук күүһүрэ сылдьыбыта. * [[Б.э.и. 1183 сыл]] — [[Троя]] куораты өстөөхтөр ылбыттар. [[Троя сэриитэ]] түмүктэммит. * [[1558]] – бу күн 15 саастаах Шотландия королевата Мария Стюарт 14 саастаах Франсиск II дофины кытта Парижтааҕы таҥара ийэтин собуоругар холбоспуттар. Мантан ыла урууга дьахтар кэтэр таҥаһа маҥан өҥнөөх буолбут. * [[1682]] сыл (урукку ааҕыынан муус устар 14) — Пустозерскай остуруокка (билигин [[Архангельскай уобалас]]) протопоп [[Аввакум протопоп|Аввакуму]] уонна [[старообрядчество]] атын салайааччыларын уматан өлөрбүттэр. Аввакум [[Ньыыкан патриарх|патриарх Ньыыкан]] реформаларын утары барбыта. * [[1877]] — Арассыыйа импиэрийэтэ Осмаан импиэрийэтигэр сэриини биллэрбит. Бу икки сыл кэриҥэ салҕаммыт сэрии түмүгэр Арассыыйа Кавкаазка дьайыытын күүһүрдүбүтэ (Карс уонна Батум кириэппэстэри баһылаабыта, Буджак уобалаһын холбоммута). Румыния, Сиэрбийэ уонна Черногория тутулуга суох буолууларын сөргүппүттэрэ, Болгария 5 үйэлээх осмаан баһылааһыныттан босхоломмута. * [[1922]] — Латвияттан төрүттээх [[Байкалов Карл Карлович|Карл Байкалов]] (дьиҥнээх араспаанньата Некундэ) Саха уобалаһын сэриилэригэр [[Нестор Каландарашвили]] оннугар командующайынан ананан Дьокуускайга кэлэр. Кини кэлбитин кэннэ кыһыл былааһа олохтоохтор өрө турууларын утары хааннаах репрессияны уҕарыппыта, кэккэ эйэлээх миэрэлэри ылбыта. * [[1938]] — [[Константин Пятс]] [[Эстония]] бастакы бэрэсидьиэнэ буолар. * [[1945]] — Ньурбаттан төрүттээх СГУ учуонайа [[Самсонов Николай Георгиевич|Николай Самсонов]] балтыларыгар суруйбут суругар: «Манчжурияҕа сылдьабын, орто оскуола таһымынан үөрэниэн баҕалаахтар бойобуой уонна политическай бэлэмнэнии кэнниттэн үөрэниэхтэрин сөп диэн ыйыы кэллэ. Мин үөрэнэр санаалаахпын, а. э. 8—10 кылаастар матырыйаалларын хатылыыр» — диэбит. Санаттахха, бу дьоппуоннары утары сэриигэ кыттыан иннинэ Николай Георгиевич арҕаа фроҥҥа сэриилэспитэ. * [[1957 сыл|1957]] — [[Суэц ханаала]] сыл аҥаарыттан ордук сабылла сылдьан баран аһыллыбыт. Бу ханаалы тутуллуоҕуттан [[Улуу Британия|Британия]] баһылаан олорбута, ону сөбүлээбэккэ 1956 сыллаахха [[Эгиипэт]] бэрэсидьиэнэ [[Гамаль Абдель Насер]] ханаалы национализациялаабыта. Британия, [[Франция]] уонна [[Израиль]] ол сыл алтынньытыгар Эгиипэти утары сэриини саҕалаабыттара, [[ССРС]] Эгиипэти көмүскэспитэ — саба түспүт судаарыстыбаларга ультиматум түһэрбитэ. [[Канаада]] көҕүлээһининэн [[Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэрэ|ХНТ]] эйэни түстүүр сэриилэрэ ханаал оройуонугар киирбиттэрэ. 1957 муус устарыгар оккупациялаабыт сэриилэр бары таһаарыллыбыттара, ханаал тимирбит хараабыллартан ыраастаммыта (47 аал). * [[1991]] — Саха норудунай суруйааччыта [[Суорун Омоллоон]] Социалистыы Үлэ Дьоруойа ааты ылар. * [[1964]] — Ньурба аатырбыт сылгыһытыгар [[Михайлов Николай Евтроньевич|Николай Михайловка]] «Саха АССР үтүөлээх сылгыһыта» аат иҥэриллибит. Мэҥэдьэк сылгыта туспа боруода буоларыгар кылаатын киллэрбит киһи. * [[1967]] — "Союз-1" хараабылынан куйаарга тахса сылдьыбыт космонавт Владимир Комаров парашуута аһыллыбакка өлбүт. Космоска айан кэмигэр өлбүт бастакы киһи. * [[1990]] — «[[Хаббл]]» телескоп «Дискавери» хараабылтан ыытыллыбыт. * [[1998]] — Сергей Кириенко РФ бырабыыталыстыбатын баһылыгынан анаммыт. * [[1998]] — [[Татаар аан дойдутааҕы кэҥгириэһэ]] Арассыыйа юстициятыгар бэлиэтэниини ааспыт. * [[2007]] — [[Бүлүү улууһун былааҕа]]р уларытыы киирбит. * [[2011 сыл|2011]] — [[WikiLeaks]] АХШ Куубаҕа баар Гуантанамо лааҕырын туһунан докумуоннары бэчээттиирин саҕалаабыт. * [[2014]] — Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнэ [[Борисов Егор Афанасьевич|Егор Борисов]] өрөспүүбүлүкэ баһылыгын эбээһинэһин толорооччу буолбут. * [[2019]] — Амма [[Эмис (Амма улууһа)|Эмиһиттэн]] төрүттээх опера ырыаһыта [[Чигирева Нина Николаевна|Нина Чигирева]] [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ]]ни ылбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1957 сыл|1957]] — [[Федоров Александр Николаевич|Александр Федоров]] — ирбэт тоҥу чинчийэр аан дойдуга билиниллэр Арассыыйа учуонайа, Ирбэт тоҥу чинчийэр институт солбуйааччы дириэктэрэ, география билимин дуоктара, Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх диэйэтэлэ. * [[1967]] — Ньурба оройуонун [[Марха нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)|Марха]]тыгар саха живописеһа [[Чикачев Андрей Васильевич|Андрей Чикачев]]. == Өлбүттэр == * [[1942]] — Ленинград фронугар бааһыран баран Мэҥэ Хаҥаластан төрүттээх [[Михайлов Пуд Кузьмич|Пуд Михайлов]] өлбүт. Саха сирин хомсомуолларыгар суруйбут суруга архыыпка баар. * [[1974]] — [[Павлов Валентин Васильевич|Валентин Павлов]] (26.06.1916 т.) — 1934-40 сс. Саха сирин НКВД-тыгар үлэлээбит, 1940 сылтан Дьокуускай куорат холуобунай ирдэбилин салайааччыта, сэрии кэмигэр танковай корпус хамыһаара, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа. {{ыйдар}} [[Категория:муус устар 24]] 037hx4qan1lzipzfuc4jq6gknz7z42y 427562 427557 2026-04-25T02:17:11Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 427562 wikitext text/x-wiki '''Муус устар 24''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 114-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 115-c күнэ). Сыл бүтүө 251 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Иммунизация аан дойдутааҕы сэттиэлэтэ]] (Всемирная неделя иммунизации) * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Эйэ иһин элбэх өрүттэнии уонна дипломатия күнэ]] (Международный день многосторонности и дипломатии во имя мира) (A/RES/73/127) * [[Аан дойду ыччатын сомоҕолоһуутун күнэ]]. 1955 сыллаахтан бэлиэтэнэр. ССРС сууллубутун кэннэ сүрүн өйөөччүтүн сүтэрэн биирдиилээн хомуньуус баартыйалар бэлиэтиир күннэригэр кубулуйбута * [[Лаборатория кыылларын көмүскүүр аан дойдутааҕы күн]]. 1979 сыллаахтан Хью Даудинг төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бу барон титуллаах авиация маршала Аан дойду иккис сэриитин кэмигэр Британия байыаннай авиациятын салайбыта, сааһыран баран олоҕун кыыллары көмүскээһиҥҥэ анаабыта. * {{Флагификация|Россия}} — тиис эмчитин күнэ * {{Флагификация|Россия}} — үлэлии сылдьан өлбүт Ыксаллаах быһыы сулууспа үлэһиттэрин ахтар күнэ * {{Флагификация|Армения}}, {{Флагификация|Франция}}<ref>https://www.legifrance.gouv.fr/eli/decret/2019/4/10/PRMX1820266D/jo/texte legifrance.gouv.fr</ref> — Осмаан импиэрийэтигэр буолбут [[Армяннар геноцидтарын сиэртибэлэрин күнэ]] * {{Флагификация|Ииндийэ}} — [[Ииндийэ бэлиэ күннэрэ|Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ]] * {{Флагификация|Кытай}} — [[Кытай бэлиэ күннэрэ|Космонавтика күнэ]] (2016 сылтан бэлиэтэнэр<ref>{{cite web|title=国务院关于同意设立“中国航天日”的批复|url=http://www.gov.cn/zhengce/content/2016-03/21/content_5055835.htm|publisher=[[Госсовет КНР]]|date=2016-03-21|accessdate=2020-04-30}}</ref>) * {{Флагификация|Нигер}} — Тупсуу күнэ. 1995 сыллаахха туарегтар уонна тубу омуктар 5 сыл тухары барбыт өрө турууларын тохтотон бырабыыталыстыбаны кытта эйэ сөбүлэҥэр илии баттаабыттар * {{Флагификация|Непал}} — Дэмэкирээтийэ күнэ * {{Флагификация|Гамбия}} — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * {{Флагификация|США}} — мас олордуутун күнэ == Түбэлтэлэр == * [[Б. э. и. 1479 сыл]] — икки саастаах Тутмос III Эгиипэт ыраахтааҕыта буолбут, ол эрээри кини 22 сааһыгар диэри дьиҥнээх былааһы Хатшепсут диэн Тутмос III аҕатын атын ойоҕо тутан олорбута. Тутмос III 55 сылтан ордук фараоннаабыта, кини саҕана Эгиипэт муҥутуурдук күүһүрэ сылдьыбыта. * [[Б. э. и. 1183 сыл]] — [[Троя]] куораты өстөөхтөр ылбыттар. [[Троя сэриитэ]] түмүктэммит. * [[1558]] – бу күн 15 саастаах Шотландия королевата Мария Стюарт 14 саастаах Франсиск II дофины кытта Парижтааҕы таҥара ийэтин собуоругар холбоспуттар. Мантан ыла урууга дьахтар кэтэр таҥаһа маҥан өҥнөөх буолбут. * [[1682]] сыл (урукку ааҕыынан муус устар 14) — Пустозерскай остуруокка (билигин [[Архангельскай уобалас]]) протопоп [[Аввакум протопоп|Аввакуму]] уонна [[старообрядчество]] атын салайааччыларын уматан өлөрбүттэр. Аввакум [[Ньыыкан патриарх|патриарх Ньыыкан]] реформаларын утары барбыта. * [[1877]] — Арассыыйа импиэрийэтэ Осмаан импиэрийэтигэр сэриини биллэрбит. Бу икки сыл кэриҥэ салҕаммыт сэрии түмүгэр Арассыыйа Кавкаазка дьайыытын күүһүрдүбүтэ (Карс уонна Батум кириэппэстэри баһылаабыта, Буджак уобалаһын холбоммута). Румыния, Сиэрбийэ уонна Черногория тутулуга суох буолууларын сөргүппүттэрэ, Болгария 5 үйэлээх осмаан баһылааһыныттан босхоломмута. * [[1922]] — Латвияттан төрүттээх [[Байкалов Карл Карлович|Карл Байкалов]] (дьиҥнээх араспаанньата Некундэ) Саха уобалаһын сэриилэригэр [[Нестор Каландарашвили]] оннугар командующайынан ананан Дьокуускайга кэлэр. Кини кэлбитин кэннэ кыһыл былааһа олохтоохтор өрө турууларын утары хааннаах репрессияны уҕарыппыта, кэккэ эйэлээх миэрэлэри ылбыта. * [[1938]] — [[Константин Пятс]] [[Эстония]] бастакы бэрэсидьиэнэ буолар. * [[1945]] — Ньурбаттан төрүттээх СГУ учуонайа [[Самсонов Николай Георгиевич|Николай Самсонов]] балтыларыгар суруйбут суругар: «Манчжурияҕа сылдьабын, орто оскуола таһымынан үөрэниэн баҕалаахтар бойобуой уонна политическай бэлэмнэнии кэнниттэн үөрэниэхтэрин сөп диэн ыйыы кэллэ. Мин үөрэнэр санаалаахпын, а. э. 8—10 кылаастар матырыйаалларын хатылыыр» — диэбит. Санаттахха, бу дьоппуоннары утары сэриигэ кыттыан иннинэ Николай Георгиевич арҕаа фроҥҥа сэриилэспитэ. * [[1957 сыл|1957]] — [[Суэц ханаала]] сыл аҥаарыттан ордук сабылла сылдьан баран аһыллыбыт. Бу ханаалы тутуллуоҕуттан [[Улуу Британия|Британия]] баһылаан олорбута, ону сөбүлээбэккэ 1956 сыллаахха [[Эгиипэт]] бэрэсидьиэнэ [[Гамаль Абдель Насер]] ханаалы национализациялаабыта. Британия, [[Франция]] уонна [[Израиль]] ол сыл алтынньытыгар Эгиипэти утары сэриини саҕалаабыттара, [[ССРС]] Эгиипэти көмүскэспитэ — саба түспүт судаарыстыбаларга ультиматум түһэрбитэ. [[Канаада]] көҕүлээһининэн [[Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэрэ|ХНТ]] эйэни түстүүр сэриилэрэ ханаал оройуонугар киирбиттэрэ. 1957 муус устарыгар оккупациялаабыт сэриилэр бары таһаарыллыбыттара, ханаал тимирбит хараабыллартан ыраастаммыта (47 аал). * [[1991]] — Саха норудунай суруйааччыта [[Суорун Омоллоон]] Социалистыы Үлэ Дьоруойа ааты ылар. * [[1964]] — Ньурба аатырбыт сылгыһытыгар [[Михайлов Николай Евтроньевич|Николай Михайловка]] «Саха АССР үтүөлээх сылгыһыта» аат иҥэриллибит. Мэҥэдьэк сылгыта туспа боруода буоларыгар кылаатын киллэрбит киһи. * [[1967]] — "Союз-1" хараабылынан куйаарга тахса сылдьыбыт космонавт Владимир Комаров парашуута аһыллыбакка өлбүт. Космоска айан кэмигэр өлбүт бастакы киһи. * [[1990]] — «[[Хаббл]]» телескоп «Дискавери» хараабылтан ыытыллыбыт. * [[1998]] — Сергей Кириенко РФ бырабыыталыстыбатын баһылыгынан анаммыт. * [[1998]] — [[Татаар аан дойдутааҕы кэҥгириэһэ]] Арассыыйа юстициятыгар бэлиэтэниини ааспыт. * [[2007]] — [[Бүлүү улууһун былааҕа]]р уларытыы киирбит. * [[2011 сыл|2011]] — [[WikiLeaks]] АХШ Куубаҕа баар Гуантанамо лааҕырын туһунан докумуоннары бэчээттиирин саҕалаабыт. * [[2014]] — Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнэ [[Борисов Егор Афанасьевич|Егор Борисов]] өрөспүүбүлүкэ баһылыгын эбээһинэһин толорооччу буолбут. * [[2019]] — Амма [[Эмис (Амма улууһа)|Эмиһиттэн]] төрүттээх опера ырыаһыта [[Чигирева Нина Николаевна|Нина Чигирева]] [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ]]ни ылбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1957 сыл|1957]] — [[Федоров Александр Николаевич|Александр Федоров]] — ирбэт тоҥу чинчийэр аан дойдуга билиниллэр Арассыыйа учуонайа, Ирбэт тоҥу чинчийэр институт солбуйааччы дириэктэрэ, география билимин дуоктара, Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх диэйэтэлэ. * [[1967]] — Ньурба оройуонун [[Марха нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)|Марха]]тыгар саха живописеһа [[Чикачев Андрей Васильевич|Андрей Чикачев]]. == Өлбүттэр == * [[1942]] — Ленинград фронугар бааһыран баран Мэҥэ Хаҥаластан төрүттээх [[Михайлов Пуд Кузьмич|Пуд Михайлов]] өлбүт. Саха сирин хомсомуолларыгар суруйбут суруга архыыпка баар. * [[1974]] — [[Павлов Валентин Васильевич|Валентин Павлов]] (26.06.1916 т.) — 1934-40 сс. Саха сирин НКВД-тыгар үлэлээбит, 1940 сылтан Дьокуускай куорат холуобунай ирдэбилин салайааччыта, сэрии кэмигэр танковай корпус хамыһаара, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа. {{ыйдар}} [[Категория:муус устар 24]] buikhe2tco2c2akwxzlqsavz7lrgq10 427563 427562 2026-04-25T02:18:00Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 427563 wikitext text/x-wiki '''Муус устар 24''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 114-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 115-c күнэ). Сыл бүтүө 251 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Иммунизация аан дойдутааҕы сэттиэлэтэ]] (Всемирная неделя иммунизации) * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Эйэ иһин элбэх өрүттэнии уонна дипломатия күнэ]] (Международный день многосторонности и дипломатии во имя мира) (A/RES/73/127) * [[Аан дойду ыччатын сомоҕолоһуутун күнэ]]. 1955 сыллаахтан бэлиэтэнэр. ССРС сууллубутун кэннэ сүрүн өйөөччүтүн сүтэрэн биирдиилээн хомуньуус баартыйалар бэлиэтиир күннэригэр кубулуйбута * [[Лаборатория кыылларын көмүскүүр аан дойдутааҕы күн]]. 1979 сыллаахтан Хью Даудинг төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бу барон титуллаах авиация маршала Аан дойду иккис сэриитин кэмигэр Британия байыаннай авиациятын салайбыта, сааһыран баран олоҕун кыыллары көмүскээһиҥҥэ анаабыта. * {{Флагификация|Россия}} — тиис эмчитин күнэ * {{Флагификация|Россия}} — үлэлии сылдьан өлбүт Ыксаллаах быһыы сулууспа үлэһиттэрин ахтар күнэ * {{Флагификация|Армения}}, {{Флагификация|Франция}}<ref>https://www.legifrance.gouv.fr/eli/decret/2019/4/10/PRMX1820266D/jo/texte legifrance.gouv.fr</ref> — Осмаан импиэрийэтигэр буолбут [[Армяннар геноцидтарын сиэртибэлэрин күнэ]] * {{Флагификация|Ииндийэ}} — [[Ииндийэ бэлиэ күннэрэ|Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ]] * {{Флагификация|Кытай}} — [[Кытай бэлиэ күннэрэ|Космонавтика күнэ]] (2016 сылтан бэлиэтэнэр<ref>{{cite web|title=国务院关于同意设立“中国航天日”的批复|url=http://www.gov.cn/zhengce/content/2016-03/21/content_5055835.htm|publisher=[[Госсовет КНР]]|date=2016-03-21|accessdate=2020-04-30}}</ref>) * {{Флагификация|Нигер}} — Тупсуу күнэ. 1995 сыллаахха туарегтар уонна тубу омуктар 5 сыл тухары барбыт өрө турууларын тохтотон бырабыыталыстыбаны кытта эйэ сөбүлэҥэр илии баттаабыттар * {{Флагификация|Непал}} — Дэмэкирээтийэ күнэ * {{Флагификация|Гамбия}} — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * {{Флагификация|США}} — мас олордуутун күнэ == Түбэлтэлэр == * [[Б. э. и. 1479 сыл]] — икки саастаах [[Тутмос III]] [[Эгиипэт]] ыраахтааҕыта буолбут, ол эрээри кини 22 сааһыгар диэри дьиҥнээх былааһы Хатшепсут диэн Тутмос III аҕатын атын ойоҕо тутан олорбута. Тутмос III 55 сылтан ордук фараоннаабыта, кини саҕана Эгиипэт муҥутуурдук күүһүрэ сылдьыбыта. * [[Б. э. и. 1183 сыл]] — [[Троя]] куораты өстөөхтөр ылбыттар. [[Троя сэриитэ]] түмүктэммит. * [[1558]] – бу күн 15 саастаах Шотландия королевата Мария Стюарт 14 саастаах Франсиск II дофины кытта Парижтааҕы таҥара ийэтин собуоругар холбоспуттар. Мантан ыла урууга дьахтар кэтэр таҥаһа маҥан өҥнөөх буолбут. * [[1682]] сыл (урукку ааҕыынан муус устар 14) — Пустозерскай остуруокка (билигин [[Архангельскай уобалас]]) протопоп [[Аввакум протопоп|Аввакуму]] уонна [[старообрядчество]] атын салайааччыларын уматан өлөрбүттэр. Аввакум [[Ньыыкан патриарх|патриарх Ньыыкан]] реформаларын утары барбыта. * [[1877]] — Арассыыйа импиэрийэтэ Осмаан импиэрийэтигэр сэриини биллэрбит. Бу икки сыл кэриҥэ салҕаммыт сэрии түмүгэр Арассыыйа Кавкаазка дьайыытын күүһүрдүбүтэ (Карс уонна Батум кириэппэстэри баһылаабыта, Буджак уобалаһын холбоммута). Румыния, Сиэрбийэ уонна Черногория тутулуга суох буолууларын сөргүппүттэрэ, Болгария 5 үйэлээх осмаан баһылааһыныттан босхоломмута. * [[1922]] — Латвияттан төрүттээх [[Байкалов Карл Карлович|Карл Байкалов]] (дьиҥнээх араспаанньата Некундэ) Саха уобалаһын сэриилэригэр [[Нестор Каландарашвили]] оннугар командующайынан ананан Дьокуускайга кэлэр. Кини кэлбитин кэннэ кыһыл былааһа олохтоохтор өрө турууларын утары хааннаах репрессияны уҕарыппыта, кэккэ эйэлээх миэрэлэри ылбыта. * [[1938]] — [[Константин Пятс]] [[Эстония]] бастакы бэрэсидьиэнэ буолар. * [[1945]] — Ньурбаттан төрүттээх СГУ учуонайа [[Самсонов Николай Георгиевич|Николай Самсонов]] балтыларыгар суруйбут суругар: «Манчжурияҕа сылдьабын, орто оскуола таһымынан үөрэниэн баҕалаахтар бойобуой уонна политическай бэлэмнэнии кэнниттэн үөрэниэхтэрин сөп диэн ыйыы кэллэ. Мин үөрэнэр санаалаахпын, а. э. 8—10 кылаастар матырыйаалларын хатылыыр» — диэбит. Санаттахха, бу дьоппуоннары утары сэриигэ кыттыан иннинэ Николай Георгиевич арҕаа фроҥҥа сэриилэспитэ. * [[1957 сыл|1957]] — [[Суэц ханаала]] сыл аҥаарыттан ордук сабылла сылдьан баран аһыллыбыт. Бу ханаалы тутуллуоҕуттан [[Улуу Британия|Британия]] баһылаан олорбута, ону сөбүлээбэккэ 1956 сыллаахха [[Эгиипэт]] бэрэсидьиэнэ [[Гамаль Абдель Насер]] ханаалы национализациялаабыта. Британия, [[Франция]] уонна [[Израиль]] ол сыл алтынньытыгар Эгиипэти утары сэриини саҕалаабыттара, [[ССРС]] Эгиипэти көмүскэспитэ — саба түспүт судаарыстыбаларга ультиматум түһэрбитэ. [[Канаада]] көҕүлээһининэн [[Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэрэ|ХНТ]] эйэни түстүүр сэриилэрэ ханаал оройуонугар киирбиттэрэ. 1957 муус устарыгар оккупациялаабыт сэриилэр бары таһаарыллыбыттара, ханаал тимирбит хараабыллартан ыраастаммыта (47 аал). * [[1991]] — Саха норудунай суруйааччыта [[Суорун Омоллоон]] Социалистыы Үлэ Дьоруойа ааты ылар. * [[1964]] — Ньурба аатырбыт сылгыһытыгар [[Михайлов Николай Евтроньевич|Николай Михайловка]] «Саха АССР үтүөлээх сылгыһыта» аат иҥэриллибит. Мэҥэдьэк сылгыта туспа боруода буоларыгар кылаатын киллэрбит киһи. * [[1967]] — "Союз-1" хараабылынан куйаарга тахса сылдьыбыт космонавт Владимир Комаров парашуута аһыллыбакка өлбүт. Космоска айан кэмигэр өлбүт бастакы киһи. * [[1990]] — «[[Хаббл]]» телескоп «Дискавери» хараабылтан ыытыллыбыт. * [[1998]] — Сергей Кириенко РФ бырабыыталыстыбатын баһылыгынан анаммыт. * [[1998]] — [[Татаар аан дойдутааҕы кэҥгириэһэ]] Арассыыйа юстициятыгар бэлиэтэниини ааспыт. * [[2007]] — [[Бүлүү улууһун былааҕа]]р уларытыы киирбит. * [[2011 сыл|2011]] — [[WikiLeaks]] АХШ Куубаҕа баар Гуантанамо лааҕырын туһунан докумуоннары бэчээттиирин саҕалаабыт. * [[2014]] — Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнэ [[Борисов Егор Афанасьевич|Егор Борисов]] өрөспүүбүлүкэ баһылыгын эбээһинэһин толорооччу буолбут. * [[2019]] — Амма [[Эмис (Амма улууһа)|Эмиһиттэн]] төрүттээх опера ырыаһыта [[Чигирева Нина Николаевна|Нина Чигирева]] [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ]]ни ылбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1957 сыл|1957]] — [[Федоров Александр Николаевич|Александр Федоров]] — ирбэт тоҥу чинчийэр аан дойдуга билиниллэр Арассыыйа учуонайа, Ирбэт тоҥу чинчийэр институт солбуйааччы дириэктэрэ, география билимин дуоктара, Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх диэйэтэлэ. * [[1967]] — Ньурба оройуонун [[Марха нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)|Марха]]тыгар саха живописеһа [[Чикачев Андрей Васильевич|Андрей Чикачев]]. == Өлбүттэр == * [[1942]] — Ленинград фронугар бааһыран баран Мэҥэ Хаҥаластан төрүттээх [[Михайлов Пуд Кузьмич|Пуд Михайлов]] өлбүт. Саха сирин хомсомуолларыгар суруйбут суруга архыыпка баар. * [[1974]] — [[Павлов Валентин Васильевич|Валентин Павлов]] (26.06.1916 т.) — 1934-40 сс. Саха сирин НКВД-тыгар үлэлээбит, 1940 сылтан Дьокуускай куорат холуобунай ирдэбилин салайааччыта, сэрии кэмигэр танковай корпус хамыһаара, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа. {{ыйдар}} [[Категория:муус устар 24]] lgz3jsldcphsw18q8okdx1fo3u4133l 0 7808 427591 427131 2026-04-25T08:07:19Z Ojkhol 24881 /* Гана бэлиэ күннэрэ */ 427591 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = Гаана Өрөспүүбүлүкэтэ</br>Republic of Ghana |common_name = Ghana |image_flag = Flag of Ghana.svg |image_coat = |image_map = Location Ghana AU Africa.svg |national_motto = "Freedom and Justice" |national_anthem = ''[[God Bless Our Homeland Ghana]]'' |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |capital = [[Аккра]] |latd=5 |latm=33 |latNS=N |longd=0 |longm=15 |longEW=W |largest_city = capital |demonym = Ghanaian |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[John Atta Mills|John Evans Atta Mills]] |leader_title2 = [[Вице президент]] |leader_name2 = [[John Dramani Mahama]] |area_rank = 91st |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 238,535 |area_sq_mi = 92,098 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 3.5 |population_estimate = 23,000,000 |population_estimate_rank = 48th |population_estimate_year = 2008 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 93 |population_density_sq_mi = 215 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 103rd |GDP_PPP = $35 billion |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $1,500 |GDP_nominal = $18 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $800 |sovereignty_type = Independence |sovereignty_note = from the United Kingdom |established_event1 = Declared |established_date1 = 6 March 1957 |established_event2 = Republic |established_date2 = 1 July 1960 |established_event3 = Constitution |established_date3 = 28 April 1992 |HDI = {{increase}} 0.553 |HDI_rank = 136th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Ghanaian cedi]] |currency_code = GHS |country_code = GH |time_zone = [[GMT]] |utc_offset = 0 |time_zone_DST = [[GMT]] |utc_offset_DST = 0 |drives_on = right |cctld = [[.gh]] |calling_code = 233 }} '''Гаана Өрөспүүбүлүкэтэ''' диэн [[Арҕаа Африка]] дойдута. Кирбиилэhэр [[Кот д'Ивуар]]дыын арҕаа, [[Буркина Фасо]]лыын хоту уонна [[того|Тоголыын]] илин. [[Гуинея хомото|Гуинея хомотун]] кытылыгар турар. «Гана» тыл «Сэрииhит хоруол» диэн тылбаастанар. Гаана сиригэр колония эратын иннинэ хас да былыргы хоруоллуктар бааллара, олор ахсааннарыгар Га-Данмес илин кытылга, [[Ашанти Империята]] уонна араас [[Фанте]] иллэрэ. [[Эуропа]] дойдуларыныын эргиэн [[XV үйэ]]ттэн саҕаламмыта, бастакынан [[Португалия]] этэ. [[Холбоhуктаах Хоруоллук]] [[1874 сыл]]лаахха [[Алтан кытыл]] диэн колония тэрийбитэ. Холбоhуктаах Хоруоллуктан [[1957]] тутулуга суох ил буолбута. == Гана бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 6]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан, 1957 сыллаахха) * [[От ыйын 1]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] — Олохтооччулар күннэрэ. Гаана тутулуга суох буолуутугар сүдү кылааты киллэрбит алта киһини ахталлар, олортон биирдэстэрин — Гаана бастакы бэрэсидьиэнин Кваме Нкрума — төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Ону таһынан бүгүн Гаанаҕа Волонтер күнэ * Ахсынньы бастакы бээтинсэтэ ([[Ахсынньы 1]]—[[Ахсынньы 7]]) — Фермер күнэ {{rq|stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] gn2jud385bo0bov2vbzvnmkxkdyimbk 0 7832 427545 424828 2026-04-25T01:27:17Z Ojkhol 24881 /* Лиибийэ бэлиэ күннэрэ */ 427545 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_names = |conventional_long_name = </br><big>دولة ليبيا</big> |common_name = Libya |image_flag = Flag of Libya.svg |image_coat = |image_map = Libya in its region.svg |national_motto = |national_anthem = [[Allahu Akbar (anthem)|Allahu Akbar]] |demonym = Libyan |capital = [[Триполи]] |latd=32 |latm=54 |latNS=N |longd=13 |longm=11 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = |leader_title1 = Өрөбөлүүссүйэ басхана уонна ыытааччыта |leader_name1 = |leader_title2 = [[List of heads of state of Libya|Secretary General of the General People's Congress]] |leader_name2 = |leader_title3 = [[Премьер миниистир]] |leader_name3 = |area_rank = 17th |area_magnitude = 1 E12 |area_km2 = 1,759,541 |area_sq_mi = 679,359<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = negligible |population_census = 5,670,688{{smallsup|1}} |population_estimate = 6,173,579 (от ыйа 2008) |population_estimate_rank = 105th |population_census_year = 2006 |population_density_km2 = 3.2 |population_density_sq_mi = 8.4<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 218th |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP = $90.627 billion |GDP_PPP_per_capita = $14,593 |GDP_nominal = $108.475 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $17,468 |HDI_year = 2008 |HDI = {{increase}}0.840 |HDI_rank = 52nd |HDI_category = <font color="#090">high</font> |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[италия|Италияттан]] |established_date1 = [[Олунньу 10]] [[1947]] |established_event2 = [[франция|Францияттан]]/[[Холбоhуктаах Хоруоллук|Холбоhуктаах Хоруоллуктан]] |established_date2 = <br />[[Ахсынньы 24]] [[1951]] |currency = [[Libyan dinar|Dinar]] |currency_code = LYD |country_code = ly |time_zone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +2 |drives_on = right |cctld = [[.ly]] |calling_code = 218 |footnote1 = }} '''Лиибийэ''' ([[араб тыла|араб]]. ليبيا ‎ ''Lībiyā'') диэн [[Хоту Африка]] дойдута. [[Сир ортотунааҕы байҕал]] хоту баар, [[Эгиипэт]] илин, [[Судан]] соҕуруулуу-илин, [[Чад]] уонна [[Нигер]] соҕуруу, [[Алжир]] уонна [[Тунис]] арҕаа. Лиибийэ иэнинэн [[Африка]] ордук улахан дойдута. Иэнэ 1.8 млн км², онтон 90% кумах куйаар. Олохтоохторун ахсаана 5.7 млн, олортон 1.7 млн киин куоракка [[триполи|Триполига]] олороллор. Дойду төрүкү үс чааска арахсар: [[Триполитания]], [[Феззан]] уонна [[Киренаика]]. "Лиибийэ" диэн [[бербер тыллара|бербер]] тыла, [[Былыргы Эгиипэт]] текстарыгар маннык көрдөрүллэр <hiero>r:Z1 D58 G43 T14 A56:Z2</hiero>, ''Libu''. Бу [[нил|Нилтан]] арҕаа олорор биир [[бербердар|бербер]] бииhин аата эбит. Лиибийэ [[африка|Африкаҕа]] үрдүгүнэн бэhис [[брутто ис оҥоhук|БИО]]'таах ([[атыылаhар кыах паритета|АКП]]), [[Ботсуана]], [[Экуатор Гуинеята]], [[Габон]] уонна [[Сейшеллар]] кэннилэриттэн. Бу сүрүннээн элбэх [[нефть]] хаhаастарыттан уонна аҕыйах олохтоохтор ахсааннарыттан сылтаан. == Лиибийэ бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 2]] — Джамахирия күнэ * [[Алтынньы 23]] — Көҥүл күнэ. Диктатор Муаммар Каддафи өлбүтүн кэннэ гражданскай сэрии тохтообута * [[Ахсынньы 24]] — Тутулуга суох буолуу күнэ ([[Италия]]ттан) {{Geo-stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] 3pu85ergul1xdojlosg0iuntfenlsdm 0 8598 427535 368738 2026-04-24T18:25:41Z Vyacheslav Nasretdinov 1464 427535 wikitext text/x-wiki {{Infobox lithium}} [[Билэ:Wie funktioniert eine Lithium-Schwefel-Batterie?.webm|мини|Литиум]] '''Литий''' (химический бэлиэтэ — Li, лат. Lithium) — [[химия элемена|химин элемена]] 1-й бөлөх (былыргы классификациянан — бастакы бөлөх сүрүн салаата, IA), Д. И. Менделеев периодическай систиэмэтин иккис периодын, [[атом нүөмэрэ]] 3. [[алкали метал|Силиэсти металл]]. {{Периодик табыл}} [[Категория:Химия элеменнара]] s16b2a8ngtyl3j4dy3o9x8qeok42uhc 427536 427535 2026-04-24T18:37:15Z Vyacheslav Nasretdinov 1464 427536 wikitext text/x-wiki {{Infobox lithium}} [[Билэ:Wie funktioniert eine Lithium-Schwefel-Batterie?.webm|мини|Литиум]] '''Литий''' (химический бэлиэтэ — Li, лат. Lithium) — [[химия элемена|химин элемена]] 1-й бөлөх (былыргы классификациянан — бастакы бөлөх сүрүн салаата, IA), Д. И. Менделеев периодическай систиэмэтин иккис периодын, [[атом нүөмэрэ]] 3. [[алкали метал|Силиэсти металл]]. Перевод якутского текста о библиотекаре Вот перевод с заменой русскоязычных слов на якутские термины (заимствованные из русского языка, но оформленные по правилам якутского), а также с перефразированием в более научном стиле: Литий көнө веществота — бары металлар истэригэр саамай лаппа кыра плотностьтаах (0,534 г/см³), олус чэпчэки, сымнаҕас, үрүҥ көмүс өҥнөөх металл. Салгын оксигеныныын реакцияҕа киирэн, кыһыллыр (окисляйдыыр). Ууну кытта активнайдык реакциялаан, литий гидроксидын уонна водород гаһын үөскэтэр. Научнайдык перефразировкаламмыт варианта: Литий диэн химия элемена, көнө вещество быһыытынан, саамай лаппа кыра уд. веһеһөтөөх (0,534 г/см³), сымнаҕас, үрүҥ көмүс өҥнөөх, салгыҥҥа окисленне уонна ууну кытта интенсивнайдык реакцияҕа киирэн, литий гидроксидын уонна водородунан гаһы таһаарар щелочнай металл. Если хотите полностью избежать любых русизмов (включая слова «плотность», «оксиген», «гидроксид», «водород», «газ», «щелочной»), сообщите — сделаю вариант на основе исконно якутской или описательной лексики. Переведи текст ниже на якутский История и происхождение названия Литий был открыт в 1817 году шведским химиком и минералогом Иоганном Арфведсоном сначала в минерале петалите Li[AlSi4O10], а затем в сподумене 2LiAl[Si2O6] и в лепидолите K2Li3Al5[Si6O20](F,OH)4. Металлический литий впервые получил Гемфри Дэви в 1818 году[5]. Своё название литий получил из-за того, что был обнаружен в «камнях» (др.-греч. λίθος — камень). Первоначально назывался «литион», современное название было предложено Берцелиусом. Ниже представлен перевод текста на якутский язык в научно-публицистическом стиле с использованием устоявшейся химической терминологии (с необходимыми заимствованиями). ==Устуоруйата уонна аатын төрүтэ== Литий 1817 сыллаахха Швеция химигэ уонна минералога Иоганн Арфведсон арыйбыта. Бастаан петалит диэн минералга Li[AlSi₄O₁₀] булуллубута, онтон сподуменҥа 2LiAl[Si₂O₆] уонна лепидолит K₂Li₃Al₅Si₆O₂O₄. Металлическай литийи бастакынан 1818 сыллаахха Гемфри Дэви ылбыта. Литий аата «таастарга» (былыргы гректии λίθος — таас) булуллубутунан иҥэриллибитэ. Бастаан «литион» дэнэрэ, аныгы аатын Берцелиус этэ. {{Периодик табыл}} [[Категория:Химия элеменнара]] 87hkek95qz1r50da6zmgkgtydukd3ip 427537 427536 2026-04-24T18:44:41Z Vyacheslav Nasretdinov 1464 427537 wikitext text/x-wiki {{Infobox lithium}} [[Билэ:Wie funktioniert eine Lithium-Schwefel-Batterie?.webm|мини|Литиум]] '''Литий''' (химический бэлиэтэ — Li, лат. Lithium) — [[химия элемена|химин элемена]] 1-й бөлөх (былыргы классификациянан — бастакы бөлөх сүрүн салаата, IA), Д. И. Менделеев периодическай систиэмэтин иккис периодын, [[атом нүөмэрэ]] 3. [[алкали метал|Силиэсти металл]]. ==Устуоруйата уонна аатын төрүтэ== Литий 1817 сыллаахха Швеция химигэ уонна минералога Иоганн Арфведсон арыйбыта. Бастаан петалит диэн минералга Li[AlSi₄O₁₀] булуллубута, онтон сподуменҥа 2LiAl[Si₂O₆] уонна лепидолит K₂Li₃Al₅[Si₆O₂₀](F,OH)₄. Металлическай литийи бастакынан 1818 сыллаахха Гемфри Дэви ылбыта. Литий аата «таастарга» (былыргы гректии λίθος — таас) булуллубутунан иҥэриллибитэ. Бастаан «литион» дэнэрэ, аныгы аатын Берцелиус этэ. ==Устуоруйата уонна аатын төрүтэ== Литий 1817 сыллаахха Швеция химигэ уонна минералога Иоганн Арфведсон арыйбыта. Бастаан петалит диэн минералга Li[AlSi₄O₁₀] булуллубута, онтон сподуменҥа 2LiAl[Si₂O₆] уонна лепидолит K₂Li₃Al₅Si₆O₂O₄. Металлическай литийи бастакынан 1818 сыллаахха Гемфри Дэви ылбыта. Литий аата «таастарга» (былыргы гректии λίθος — таас) булуллубутунан иҥэриллибитэ. Бастаан «литион» дэнэрэ, аныгы аатын Берцелиус этэ. {{Периодик табыл}} [[Категория:Химия элеменнара]] s6zdzrd3gt1cruq565fip6sp6kmdh0z 427538 427537 2026-04-24T18:53:46Z Vyacheslav Nasretdinov 1464 /* Устуоруйата уонна аатын төрүтэ 2 */ 427538 wikitext text/x-wiki {{Infobox lithium}} [[Билэ:Wie funktioniert eine Lithium-Schwefel-Batterie?.webm|мини|Литиум]] '''Литий''' (химический бэлиэтэ — Li, лат. Lithium) — [[химия элемена|химин элемена]] 1-й бөлөх (былыргы классификациянан — бастакы бөлөх сүрүн салаата, IA), Д. И. Менделеев периодическай систиэмэтин иккис периодын, [[атом нүөмэрэ]] 3. [[алкали метал|Силиэсти металл]]. ==Устуоруйата уонна аатын төрүтэ== Литий 1817 сыллаахха Швеция химигэ уонна минералога Иоганн Арфведсон арыйбыта. Бастаан петалит диэн минералга Li[AlSi₄O₁₀] булуллубута, онтон сподуменҥа 2LiAl[Si₂O₆] уонна лепидолит K₂Li₃Al₅[Si₆O₂₀](F,OH)₄. Металлическай литийи бастакынан 1818 сыллаахха Гемфри Дэви ылбыта. Литий аата «таастарга» (былыргы гректии λίθος — таас) булуллубутунан иҥэриллибитэ. Бастаан «литион» дэнэрэ, аныгы аатын Берцелиус этэ. ==Физическэй уратыта== Литий — көмүс түһүмнээх маннык, улахан сылаас, пластичнай металл. {{Периодик табыл}} [[Категория:Химия элеменнара]] 1ll5jk4v6qc1rr4s4g5n7pcm92bdofh 0 8637 427571 427216 2026-04-25T07:29:21Z Ojkhol 24881 /* Малави бэлиэ күннэрэ */ 427571 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Малауи Республиката<br />{{lang|ny|''Dziko la Malaŵi}} |conventional_long_name = Republic of Malaŵi |common_name = Malawi |image_flag = Flag of Malawi.svg |image_coat = Coat of arms of Malawi.svg |national_motto = Unity and Freedom |image_map = LocationMalawi.svg |national_anthem = {{lang|my|''[[Mulungu dalitsa Malaŵi]]''}}{{nbsp|2}}<small>([[Chichewa language|Chichewa]])<br />"Oh God Bless Our Land of Malawi"</small> |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |demonym = Malawian |regional_languages = [[Чичэуа]] |capital = [[Лилоҥуэ]] |government_type = [[Демократия]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Bingu wa Mutharika]] |largest_city = [[Blantyre, Malawi|Blantyre]] |area_km2 = 118,484 |area_sq_mi = 45,747 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 99th |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 20.6% |population_estimate = 13,931,831 |population_estimate_year = 2008 |population_estimate_rank = |population_census = 9,933,868<ref name="Benson1" /> |population_census_year = 1998 |population_density_km2 = 118 |population_density_sq_mi = 305 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 91st |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP = $11.609 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $850 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $4.082 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $299 |HDI_year = 2007 |HDI = {{decrease}} 0.404 |HDI_rank = 166th |HDI_category = <span style="color:#e0584e;">low</span> |Gini = 38 |Gini_year = 2008 |Gini_category = <span style="color:red;">low</span> |FSI = 92.2 {{increase}} 2.4 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 29th |FSI_category :.) = <span style="color:#FF0000;">Alert</span> |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Холбоhуктаах Хоруоллук]]тан |established_event1 = Тутулуга суох буолууну бигэргэтии |established_event2 = |established_date1 = [[От ыйын 6]], [[1964]] |established_date2 = |currency = [[Malawian kwacha|Kwacha]] (D) |currency_code = MWK |time_zone = [[Central Africa Time|CAT]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = ''not observed'' |utc_offset_DST = +2 |drives_on = left |cctld = [[.mw]] |calling_code = +265 |footnotes = }} '''Малауи Республиката''' ([[ааҥл тыла|ааҥл]]. ''Republic of Malawi'') диэн соҕуруулуу илин [[Африка]] дойдута, урук '''Ньясалэнд''' диэн ааттаах этэ. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Замбия]] хотугулуу арҕаа, [[Танзания]] хотугулуу илин уонна [[Мозамбик]] илин, соҕуруу уонна арҕаа. == Малави бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 3]] — Суорума суолламмыттар күннэрэ * [[Ыам ыйын 14]] — Камузу күнэ * [[От ыйын 6]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Британияттан, [[1964]]); * Ахсынньы иккис бэнидиэнньигэ ([[Ахсынньы 8]]—[[Ахсынньы 14]]) — Мас олордуутун күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] g8gkonxwfpc5frpa5syxhlw27eq51h0 0 9093 427547 421376 2026-04-25T01:28:13Z Ojkhol 24881 /* Эфиопия бэлиэ күннэрэ */ 427547 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name={{lang|gez|2={{nobold|የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ <br /> ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ}}}}<br />''{{transl|gez|ye-Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dīmōkrāsīyāwī Rīpeblīk}}'' |conventional_long_name=Этиопия Федерал Демократ Республиката |common_name=Ethiopia |image_flag=Flag of Ethiopia.svg |image_coat=Coat of arms of Ethiopia.svg |image_map=Ethiopia in its region.svg |national_motto=<!-- ETHIOPIA HAS NO NATIONAL MOTTO --> |national_anthem=<span style="line-height:1.33em;">''[[Wodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp'ya]]''<br /><small>"March Forward, Dear Mother Ethiopia"</small></span>. |official_languages=[[Amharic]] |regional_languages=[[Languages of Ethiopia|Other languages]] official amongst the different [[People of Ethiopia|nationalities]] and their respective [[Regions of Ethiopia|regions]]. |ethnic_groups=[[Оромолар]] 34.49%, [[амhаралар]] 26.89%, [[сомалилар]] 6.20%, [[тиграйдар]] 6.07% |demonym=[[этиопия демографията|Этиоптар]] |capital=[[Аддис Абаба]] |latd=9|latm=01|latNS=N|longd=38|longm=44|longEW=E |largest_city=capital |government_type=[[Республика]] |leader_title1=[[Президент]] |leader_name1=[[Girma Wolde-Giorgis]] |leader_title2=[[Премьер миниистир]] |leader_name2=[[Meles Zenawi]] |sovereignty_type=[[история|Историята]] |sovereignty_note=[[X үйэ б.э.и.]] |established_event1=Төрүкү даатата |established_date1=[[980 б.э.и.]] |established_event2=[[Д'мт Хоруоллуга]] |established_date2=[[VIII үйэ б.э.и.]] |established_event3=[[Аксум Хоруоллуга]] |established_date3=[[IV үйэ б.э.и.]] |established_event4=[[Этиопия Империята]] |established_date4=[[1137]] |established_event5=[[Этиопия Дьон Демократ Республиката]] |established_date5=[[1987]] |established_event6=Демократ Республика |established_date6=[[1991]] |area_rank=27th |area_magnitude=1 E12 |area_km2=1,104,300 |area_sq_mi=426,371<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water=0.7 |population_estimate=73,500,000 |population_estimate_year=2008 |population_estimate_rank=15th<nowiki>²</nowiki> |population_census=53,477,265 |population_census_year=1994 |population_density_km2=70 |population_density_sq_mi=181<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank=123rd |GDP_PPP_year=2008 |GDP_PPP=$68.971 billion |GDP_PPP_rank=<small>75th</small> |GDP_PPP_per_capita=$871 |GDP_PPP_per_capita_rank=<small>168th</small> |GDP_nominal=$25.081 billion |GDP_nominal_year=2008 |GDP_nominal_per_capita=$317 |HDI_year=2008 |HDI={{increase}} 0.389 |HDI_rank=169th |HDI_category=<span style="color:#e0584e;">low</span> |FSI=95.3 {{increase}} 3.4 |FSI_year=2007 |FSI_rank=18th |FSI_category=<span style="color:red;">Alert</span> |currency=[[Ethiopian birr|Birr]] |currency_code=ETB |country_code=ETH |time_zone=[[East Africa Time|EAT]] |utc_offset=+3 |time_zone_DST=not observed |utc_offset_DST=+3 |drives_on=right |cctld=[[.et]] |calling_code=251 |Gini=30 |Gini_year=1999–00 |Gini_category=<span style="color:#fc0;">medium</span> |footnote1= |footnote2= }} '''Этиопия''' ([[гээз алпабыыт|гээз]]: ኢትዮጵያ ʾĪtyōṗṗyā) диэн [[Африка муоhа|Африка муоhугар]] баар дойду. Этиопиялыын кирбиилэhэллэр [[Эритрея]] хоту, [[Судан]] арҕаа, [[Кения]] соҕуруу, [[Сомалия]] илин уонна [[Дьибути]] хотугулуу илин. Иэнэ 1,100,000 км², олохтоохторун ахсаана 78,000,000 тахса. Киин куорат [[Аддис Абаба]]. == Эфиопия бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 2]] — [[Адуатааҕы кыргыһыыга кыайыы күнэ (1896 сыл)]]. * [[Ыам ыйын 5]] — Көҥүл күнэ (Патриоттар кыайбыт күннэрэ) * [[Ыам ыйын 28]] — Байыаннай эрэсиим охтубут күнэ (Дерг сууллубут күнэ, 1991) <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2494/ День падения военного режима в Эфиопии — 28 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Балаҕан ыйын 11]] — Саҥа дьыл саҕаланыыта (Энкутаташ, {{lang-en|Enkutatash}}) * [[Балаҕан ыйын 12]] — Дойду өрө туруутун күнэ ([[1974]] сыллаахха), [[Хайле Селассие I]] ыраахтааҕыны суулларбыттар {{Geo-stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] qgppgv7u9nvfq08sypiy7y3wt70y8gm 0 10637 427524 422512 2026-04-24T12:39:42Z Ojkhol 24881 /* Парагвай бэлиэ күннэрэ */ 427524 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''República del Paraguay<br />Tetã Paraguái'' |conventional_long_name = Парагуай Өрөспүүбүлүкэтэ |common_name = Paraguay |image_flag = Flag of Paraguay.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Paraguay.svg |image_map = South_America_location_PAR.png |national_motto = ''Paz y justicia'' |national_anthem = ''[[Paraguayos, República o Muerte]]'' |official_languages = <li>[[испан тыла|Испан]]<li>[[гуарани тыла|Гуарани]] |ethnic_groups = 95% [[метистар]], 5% атыттар |demonym = Paraguayan |capital = [[Асунсион]] |latd = 25 |latm = 16 |latNS = S |longd = 57 |longm = 40 |longEW = W |largest_city = Асунсион |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Фернандо Луго]] |area_rank = 59th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 406752 |percent_water = 2.3 |population_estimate = 6,831,306 |population_estimate_rank = 101st |population_estimate_year = July 2008 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 15 |population_density_sq_mi = 39 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 192nd |GDP_PPP = $29.403 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $4,778 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal = $16.006 billion |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_per_capita = $2,601 |GDP_nominal_per_capita_rank = |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Испания]]ттан |established_event1 = Ылыныы |established_date1 = [[Ыам ыйын 14]] [[1811]] |HDI = {{decrease}} 0.755 |HDI_rank = 95th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 57.8 |Gini_year = 2002 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |currency = [[Парагуайдааҕы гуарани|Гуарани]] |currency_code = PYG |country_code = PRY |time_zone = |utc_offset = -4 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = -3 |drives_on = right |cctld = [[.py]] |calling_code = 595 }} '''Парагуай''', официаллык '''Парагуай Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-es|República del Paraguay}}; [[гуарани тыла|Гуаранилыы]]: ''Tetã Paraguái''), диэн [[Соҕуруу Америка]] дойдута. [[Парагуай өрүс]] кытылларыгар сытар уонна кинилиин кирбиилэhэллэр [[Аргентина]] соҕуруу уонна соҕуруулуу арҕаа, [[Бразилия]] илин уонна хотугулуу илин, уонна [[Боливия]] хотугулуу арҕаа. == Парагвай бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 1]] — Дьоруойдар күннэрэ * [[Муус устар 30]] — Учуутал күнэ * [[Ыам ыйын 15]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Испанияттан, 1811 с.). Ийэ күнэ * [[Бэс ыйын 12]] — [[Чако сэриитэ|Чако эйэлэһиитин]] күнэ * [[Атырдьах ыйын 15]] — Асунсьон олохтоммут күнэ * [[Балаҕан ыйын 29]] — Бокерон кыайыытын күнэ. [[1932]] сыллаахха Парагвай уонна [[Боливия]] ыккардыларыгар буолбут кыргыһыы. Бу кыргыһыы Соҕуруу Америкаҕа саамай элбэх хаан тохтуулаах Чако иһин 1932-1935 сыллардааҕы сэрии сорҕото этэ {{rq|stub}} {{Countries of South America}} [[Категория:Соҕуруу Америка дойдулара]] 3sf94jpmm6r3efqph3cqqkv71irvu4n 0 15065 427527 424288 2026-04-24T12:41:39Z Ojkhol 24881 /* Маршалл арыыларын бэлиэ күннэрэ */ 427527 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Маршалл арыыларын Республиката<br />{{unicode|Aolepān Aorōkin M̧ajeļ}}<br />Republic of the Marshall Islands |common_name = Marshall Islands |image_flag = Flag of the Marshall Islands.svg |image_coat = Seal of the Marshall Islands.svg |image_map = LocationMarshallIslands.png |national_motto = "Jepilpilin ke ejukaan" ("Accomplishment through Joint Effort") |national_anthem = ''[[Forever Marshall Islands]]'' |official_languages = [[Маршалл тыла]], [[Ааҥл тыла]] |demonym = |capital = [[Мадьуро]] |latd=7 |latm=7 |latNS=N |longd=171 |longm=4 |longEW=E |largest_city = Majuro |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Маршалл арыыларын президенэ|Президент]] |leader_name1 = [[Jurelang Zedkaia]] |area_rank = 213th |area_magnitude = 1 E7 |area_km2 = 181 |area_sq_mi = 69.8 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = negligible |population_estimate = 62,000<ref name=unpop>{{cite paper | url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf | title=World Population Prospects, Table A.1| version=2008 revision | format=.PDF | publisher=United Nations | author=Department of Economic and Social Affairs Population Division | date=2009 | accessdate= 2009-03-12}}</ref> |population_estimate_rank = 205th |population_estimate_year = 2009 |population_census = 56,429 |population_census_year = 2003 |population_density_km2 = 342.5 |population_density_sq_mi = 885.7 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 28th |GDP_PPP = $115 million |GDP_PPP_rank = 220th |GDP_PPP_year = 2001 |GDP_PPP_per_capita = $2,900 <small>(2005 est.)</small> |GDP_PPP_per_capita_rank = 195th |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[АХШ]]ттан |established_date1 = Алтынньы 21, 1986 |HDI = n/a |HDI_rank = n/a |HDI_year = n/a |HDI_category = <font color=gray>unranked</font> |currency = [[АХШ доллара]] |currency_code = USD |country_code = |time_zone = |utc_offset = +12 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |cctld = [[.mh]] |calling_code = 692 |footnotes = }} '''Маршалл арыылара''' ({{lang-en|Marshall Islands}}) диэн [[Чуумпу океан]] ортотугар баар [[арыы дойду]]. == Маршалл арыыларын бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 1]] — Ахтыы күнэ * [[Ыам ыйын 1]] — [[Конституция]] күнэ * [[Сэтинньи 17]] — Бэрэсидьиэн күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Океания}} [[Категория:Океания дойдулара]] 5x3yd7iqny9wz4bn40jhwswzhhyfu3r 0 31646 427548 307262 2026-04-25T01:40:10Z Ojkhol 24881 /* Историята */ 427548 wikitext text/x-wiki [[Билэ:SuezCanal-EO.JPG|right|thumb|Суэц ханаала куйаартан]] '''Суэц ханаала''' ([[Arabic language|Arabic]]: قناة السويس, ''Qanā al-Suways'', [[French language|French]]: ''Le Canal de Suez'') [[Египет]] дойдутугар баар ханаал. [[Синай тумул арыыта|Синай тумул арыытыттан]] арҕаа өттүгэр сытар. Ханаал уһуна 163 километр, уонна ордук кыараҕас сиригэр 300 миэтирэ кэтит. [[Средиземнай муора|Средиземнай байҕалга]] баар Саид португар (''Būr Sa'īd'') саҕаланар уонна [[Кыһыл байҕал|Кыһыл байҕалга]] баар Суэц (''al-Suways'') диэн сиргэ дылы барар. [[Франция]] хампаанньата 1859 сыллаахха тутуутун саҕалаабыта уонна 10 сыл буолан баран бүтэрбитэ. == Туттуута == Ханаал нөҥүө [[Европа|Европаттан]] [[Азия|Азияҕа]] дылы хараабыллар бараллар, Африка континенын эргиччи барбат курдук. Египеттан [[Индия]] океаныгар дылы барар курдук тутуллубута. == Историята == 1859 сыллаахха Universal Suez Ship Canal Company Суэц ханаалын тутуутун саҕалаабыта уонна 10 сылынан бүтэрбитэ. Бастакы хараабыл 1867 сыл Олуннньу 17 күнүгэр ааспыта. Арыллыытын церемониятыгар анаан [[Джузеппе Верди]] Аида оператын айбыта. Ханаал баар буолан табаардары аан дойдуга тарҕатар сөп буолбута. Ону тэҥэ Европа дойдулара Илин Африка дойдуларыгар барар табыллар буолбута, ол иһин сотору буолан баран Европа дойдулара былаастарын олохтообуттара. Суэц ханаалын ситиһиилээҕин иһин Франция хампаанньата [[Панаама ханаала|Панаама ханаалын]] тутарга санаммыта да, бүтэрбэтэҕэ. Панаама ханаалын кэнники толорбуттара. 1956 сыллаахха Эгиипэт бэрэсидьиэнэ Гамаль Абдель Насер ханаалы национализациялаабыта. Маны сөбүлээбэккэ алтынньыга Британия, Франция уонна Израиль Эгиипэти утары сэриини саҕалаабыттара, ССРС Эгиипэти көмүскэспитэ — саба түспүт судаарыстыбаларга ультиматум түһэрбитэ. Канаада көҕүлээһининэн ХНТ эйэни түстүүр сэриилэрэ ханаал оройуонугар киирбиттэрэ. 1957 муус устарыгар оккупациялаабыт сэриилэр бары таһаарыллыбыттара, ханаал тимирбит хараабыллартан ыраастаммыта (47 аал), уонна [[муус устар 24]] күнүгэр ханаал аһыллыбыта, эйэлээх хараабыллары аһарар буолбута. 1967 сыллаах [[алта күннээх сэрии]] буолар бириэмэтигэр ханаал 1975 сыл бэс ыйын 5 күнүгэр дылы сабылла сылдьыбыта. Ол иһин [[ХНТ]] эйэ харабылын күүһэ туруоруллубута, онно сэрии буолбатын диэн. 15 тыһ хараабыл кэриҥэ сыл аайы ханаал нөҥүө ааһаллар, ол аата аан дойду хараабылларыттан 14%. Биир хараабыл ааһарыгар 16 чаас наада . [[Category:Ханааллар]] [[Category:Египет]] q6bryh3xid9vcq165nzujbwjd1kic2r 427549 427548 2026-04-25T02:00:36Z Ojkhol 24881 /* Историята */ 427549 wikitext text/x-wiki [[Билэ:SuezCanal-EO.JPG|right|thumb|Суэц ханаала куйаартан]] '''Суэц ханаала''' ([[Arabic language|Arabic]]: قناة السويس, ''Qanā al-Suways'', [[French language|French]]: ''Le Canal de Suez'') [[Египет]] дойдутугар баар ханаал. [[Синай тумул арыыта|Синай тумул арыытыттан]] арҕаа өттүгэр сытар. Ханаал уһуна 163 километр, уонна ордук кыараҕас сиригэр 300 миэтирэ кэтит. [[Средиземнай муора|Средиземнай байҕалга]] баар Саид португар (''Būr Sa'īd'') саҕаланар уонна [[Кыһыл байҕал|Кыһыл байҕалга]] баар Суэц (''al-Suways'') диэн сиргэ дылы барар. [[Франция]] хампаанньата 1859 сыллаахха тутуутун саҕалаабыта уонна 10 сыл буолан баран бүтэрбитэ. == Туттуута == Ханаал нөҥүө [[Европа|Европаттан]] [[Азия|Азияҕа]] дылы хараабыллар бараллар, Африка континенын эргиччи барбат курдук. Египеттан [[Индия]] океаныгар дылы барар курдук тутуллубута. == Историята == 1859 сыллаахха Universal Suez Ship Canal Company Суэц ханаалын тутуутун саҕалаабыта уонна 10 сылынан бүтэрбитэ. Бастакы хараабыл 1867 сыл [[олунньу 17|олуннньу 17]] күнүгэр ааспыта. Арыллыытын сиэр-туома 1869 сыллаахха сэтинньи 17 күнүгэр буолбута, онно анаан [[Джузеппе Верди]] "Аида" оператын айбыта, ол эрээри аһыллыытыгар баттаһа түмүктээбэккэ кэлин түмүктээбитэ. Далааһыннаах сиэргэ-туомҥа Франция императрицата Евгения (Наполеон III ойоҕо), Австро-Венгрия импэрээтэрэ Франц Иосиф I Венгрия бырабыыталыстыбатын миниистир-бэрэсидьиэнин Андрашины кытта, Голландия принцэ Виллем ойоҕунаан, Пруссия кронпринцэ Фридрих кыттыбыттара. Суэц ханаалын ситиһиилээҕин иһин Франция хампаанньата [[Панаама ханаала|Панаама ханаалын]] тутарга санаммыта да, бүтэрбэтэҕэ. Панаама ханаалын кэнники толорбуттара. Консеция усулуобуйатынан ханаал эксплутацията «Всеобщая компания Суэцкого канала» диэн тэрилтэҕэ 99 сылга бэриллибитэ (ол аата 1968 сыл сэтинньи 17 күнүгэр диэри). Ханаал баар буолан табаардары аан дойдуга тарҕатар сөп буолбута. Ону тэҥэ Европа дойдулара Илин Африка дойдуларыгар барар табыллар буолбута. Ханаал Дьобуруопа Африкаҕа кимэн киириитин күүһүрдүбүтэ. Дьобуруопа дойдулара байыаннай уонна экэнэмиичэскэй кыахтарын туһанан, ханаалы бэйэлэрин хонтуруолларыгар киллэрбиттэрэ. Тас иэһин сабаары Эгиипэт саҥа баһылыга Исмаил Паша (Саид Паша оннугар кэлбит), 1875 сыллаахха Эгиипэт паайын (өлүүскэтин) Британияҕа атыылаан кэбиспитэ. Онон «Всеобщая компания Суэцкого канала» англо-французскай тэрилтэ буолбута, Эгиипэт ханаалы да салайыыттан, барыс да киллэрииттэн туоратыллыбыта. Ханаал дьиҥнээх иччитинэн Англия буолбута. Бу балаһыанньа Британия Эгиипэти 1882 сыллаахха оккупациялаабытын кэннэ өссө эбии күүһүрбүтэ. Эгиипэт бэрэстэбиитэллэрэ Суэц хампаанньатын дьаһайар сэбиэтигэр 1937 сыллаахха эрэ киллэриллибиттэрэ. 1956 сыллаахха Эгиипэт бэрэсидьиэнэ Гамаль Абдель Насер ханаалы национализациялаабыта. Маны сөбүлээбэккэ алтынньыга Британия, Франция уонна [[Израиль]] Эгиипэти утары сэриини саҕалаабыттара, [[Сэбиэскэй Социалистыы Республикалар Сойуустара|ССРС]] Эгиипэти көмүскэспитэ — саба түспүт судаарыстыбаларга ультиматум түһэрбитэ. Канаада көҕүлээһининэн [[Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэрэ|ХНТ]] эйэни түстүүр сэриилэрэ ханаал оройуонугар киирбиттэрэ. 1957 муус устарыгар оккупациялаабыт сэриилэр бары таһаарыллыбыттара, ханаал тимирбит хараабыллартан ыраастаммыта (47 аал), уонна [[муус устар 24]] күнүгэр ханаал аһыллыбыта, эйэлээх хараабыллары аһарар буолбута. 1967 сыллаах [[алта күннээх сэрии]] буолар кэмигэр ханаал 1975 сыл бэс ыйын 5 күнүгэр дылы сабылла сылдьыбыта. Ол иһин [[ХНТ]] эйэ харабылын күүһэ туруоруллубута, онно сэрии буолбатын диэн. 15 тыһ хараабыл кэриҥэ сыл аайы ханаал нөҥүө ааһаллар, ол аата аан дойду хараабылларыттан 14%. Биир хараабыл ааһарыгар 16 чаас наада . [[Category:Ханааллар]] [[Category:Египет]] nkzf1n4diu6y8hte239b2rch6dtnyao 427550 427549 2026-04-25T02:02:05Z Ojkhol 24881 /* Историята */ 427550 wikitext text/x-wiki [[Билэ:SuezCanal-EO.JPG|right|thumb|Суэц ханаала куйаартан]] '''Суэц ханаала''' ([[Arabic language|Arabic]]: قناة السويس, ''Qanā al-Suways'', [[French language|French]]: ''Le Canal de Suez'') [[Египет]] дойдутугар баар ханаал. [[Синай тумул арыыта|Синай тумул арыытыттан]] арҕаа өттүгэр сытар. Ханаал уһуна 163 километр, уонна ордук кыараҕас сиригэр 300 миэтирэ кэтит. [[Средиземнай муора|Средиземнай байҕалга]] баар Саид португар (''Būr Sa'īd'') саҕаланар уонна [[Кыһыл байҕал|Кыһыл байҕалга]] баар Суэц (''al-Suways'') диэн сиргэ дылы барар. [[Франция]] хампаанньата 1859 сыллаахха тутуутун саҕалаабыта уонна 10 сыл буолан баран бүтэрбитэ. == Туттуута == Ханаал нөҥүө [[Европа|Европаттан]] [[Азия|Азияҕа]] дылы хараабыллар бараллар, Африка континенын эргиччи барбат курдук. Египеттан [[Индия]] океаныгар дылы барар курдук тутуллубута. == Устуоруйата == 1859 сыллаахха Universal Suez Ship Canal Company Суэц ханаалын тутуутун саҕалаабыта уонна 10 сылынан бүтэрбитэ. Бастакы хараабыл 1867 сыл [[олунньу 17|олуннньу 17]] күнүгэр ааспыта. Арыллыытын сиэр-туома 1869 сыллаахха сэтинньи 17 күнүгэр буолбута, онно анаан [[Джузеппе Верди]] "Аида" оператын айбыта, ол эрээри аһыллыытыгар баттаһа түмүктээбэккэ кэлин түмүктээбитэ. Далааһыннаах сиэргэ-туомҥа Франция императрицата Евгения (Наполеон III ойоҕо), Австро-Венгрия импэрээтэрэ Франц Иосиф I Венгрия бырабыыталыстыбатын миниистир-бэрэсидьиэнин Андрашины кытта, Голландия принцэ Виллем ойоҕунаан, Пруссия кронпринцэ Фридрих кыттыбыттара. Суэц ханаалын ситиһиилээҕин иһин Франция хампаанньата [[Панаама ханаала|Панаама ханаалын]] тутарга санаммыта да, бүтэрбэтэҕэ. Панаама ханаалын кэнники толорбуттара. Консеция усулуобуйатынан ханаал эксплутацията «Всеобщая компания Суэцкого канала» диэн тэрилтэҕэ 99 сылга бэриллибитэ (ол аата 1968 сыл сэтинньи 17 күнүгэр диэри). Ханаал баар буолан табаардары аан дойдуга тарҕатар сөп буолбута. Ону тэҥэ Европа дойдулара Илин Африка дойдуларыгар барар табыллар буолбута. Ханаал Дьобуруопа Африкаҕа кимэн киириитин күүһүрдүбүтэ. Дьобуруопа дойдулара байыаннай уонна экэнэмиичэскэй кыахтарын туһанан, ханаалы бэйэлэрин хонтуруолларыгар киллэрбиттэрэ. Тас иэһин сабаары Эгиипэт саҥа баһылыга Исмаил Паша (Саид Паша оннугар кэлбит), 1875 сыллаахха Эгиипэт паайын (өлүүскэтин) Британияҕа атыылаан кэбиспитэ. Онон «Всеобщая компания Суэцкого канала» англо-французскай тэрилтэ буолбута, Эгиипэт ханаалы да салайыыттан, барыс да киллэрииттэн туоратыллыбыта. Ханаал дьиҥнээх иччитинэн Англия буолбута. Бу балаһыанньа Британия Эгиипэти 1882 сыллаахха оккупациялаабытын кэннэ өссө эбии күүһүрбүтэ. Эгиипэт бэрэстэбиитэллэрэ Суэц хампаанньатын дьаһайар сэбиэтигэр 1937 сыллаахха эрэ киллэриллибиттэрэ. 1956 сыллаахха Эгиипэт бэрэсидьиэнэ Гамаль Абдель Насер ханаалы национализациялаабыта. Маны сөбүлээбэккэ алтынньыга Британия, Франция уонна [[Израиль]] Эгиипэти утары сэриини саҕалаабыттара, [[Сэбиэскэй Социалистыы Республикалар Сойуустара|ССРС]] Эгиипэти көмүскэспитэ — саба түспүт судаарыстыбаларга ультиматум түһэрбитэ. Канаада көҕүлээһининэн [[Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэрэ|ХНТ]] эйэни түстүүр сэриилэрэ ханаал оройуонугар киирбиттэрэ. 1957 муус устарыгар оккупациялаабыт сэриилэр бары таһаарыллыбыттара, ханаал тимирбит хараабыллартан ыраастаммыта (47 аал), уонна [[муус устар 24]] күнүгэр ханаал аһыллыбыта, эйэлээх хараабыллары аһарар буолбута. 1967 сыллаах [[алта күннээх сэрии]] буолар кэмигэр ханаал 1975 сыл бэс ыйын 5 күнүгэр дылы сабылла сылдьыбыта. Ол иһин [[ХНТ]] эйэ харабылын күүһэ туруоруллубута, онно сэрии буолбатын диэн. 15 тыһ хараабыл кэриҥэ сыл аайы ханаал нөҥүө ааһаллар, ол аата аан дойду хараабылларыттан 14%. Биир хараабыл ааһарыгар 16 чаас наада . [[Category:Ханааллар]] [[Category:Эгиипэт]] 2uba9gjgsfubnhecxft4hh1bbk6c5jg 427552 427550 2026-04-25T02:07:10Z Ojkhol 24881 /* Устуоруйата */ 427552 wikitext text/x-wiki [[Билэ:SuezCanal-EO.JPG|right|thumb|Суэц ханаала куйаартан]] '''Суэц ханаала''' ([[Arabic language|Arabic]]: قناة السويس, ''Qanā al-Suways'', [[French language|French]]: ''Le Canal de Suez'') [[Египет]] дойдутугар баар ханаал. [[Синай тумул арыыта|Синай тумул арыытыттан]] арҕаа өттүгэр сытар. Ханаал уһуна 163 километр, уонна ордук кыараҕас сиригэр 300 миэтирэ кэтит. [[Средиземнай муора|Средиземнай байҕалга]] баар Саид португар (''Būr Sa'īd'') саҕаланар уонна [[Кыһыл байҕал|Кыһыл байҕалга]] баар Суэц (''al-Suways'') диэн сиргэ дылы барар. [[Франция]] хампаанньата 1859 сыллаахха тутуутун саҕалаабыта уонна 10 сыл буолан баран бүтэрбитэ. == Туттуута == Ханаал нөҥүө [[Европа|Европаттан]] [[Азия|Азияҕа]] дылы хараабыллар бараллар, Африка континенын эргиччи барбат курдук. Египеттан [[Индия]] океаныгар дылы барар курдук тутуллубута. == Устуоруйата == 1859 сыллаахха Universal Suez Ship Canal Company Суэц ханаалын тутуутун саҕалаабыта уонна 10 сылынан бүтэрбитэ. Бастакы хараабыл 1867 сыл [[олунньу 17|олуннньу 17]] күнүгэр ааспыта. Арыллыытын сиэр-туома 1869 сыллаахха сэтинньи 17 күнүгэр буолбута, онно анаан [[Джузеппе Верди]] "Аида" оператын айбыта, ол эрээри аһыллыытыгар баттаһа түмүктээбэккэ кэлин түмүктээбитэ. Далааһыннаах сиэргэ-туомҥа Франция императрицата Евгения (Наполеон III ойоҕо), Австро-Венгрия импэрээтэрэ Франц Иосиф I Венгрия бырабыыталыстыбатын миниистир-бэрэсидьиэнин Андрашины кытта, Голландия принцэ Виллем ойоҕунаан, Пруссия кронпринцэ Фридрих кыттыбыттара. Суэц ханаалын ситиһиилээҕин иһин Франция хампаанньата [[Панаама ханаала|Панаама ханаалын]] тутарга санаммыта да, бүтэрбэтэҕэ. Панаама ханаалын кэнники толорбуттара. Консеция усулуобуйатынан ханаал эксплутацията «Всеобщая компания Суэцкого канала» диэн тэрилтэҕэ 99 сылга бэриллибитэ (ол аата 1968 сыл сэтинньи 17 күнүгэр диэри). Ханаал баар буолан табаардары аан дойдуга тарҕатар сөп буолбута. Ону тэҥэ Европа дойдулара Илин Африка дойдуларыгар барар табыллар буолбута. Ханаал Дьобуруопа Африкаҕа кимэн киириитин күүһүрдүбүтэ. Дьобуруопа дойдулара байыаннай уонна экэнэмиичэскэй кыахтарын туһанан, ханаалы бэйэлэрин хонтуруолларыгар киллэрбиттэрэ. Тас иэһин сабаары Эгиипэт саҥа баһылыга Исмаил Паша (Саид Паша оннугар кэлбит), 1875 сыллаахха Эгиипэт паайын (өлүүскэтин) Британияҕа атыылаан кэбиспитэ. Онон «Всеобщая компания Суэцкого канала» англо-французскай тэрилтэ буолбута, Эгиипэт ханаалы да салайыыттан, барыс да киллэрииттэн туоратыллыбыта. Ханаал дьиҥнээх иччитинэн Англия буолбута. Бу балаһыанньа Британия Эгиипэти 1882 сыллаахха оккупациялаабытын кэннэ өссө эбии күүһүрбүтэ. Эгиипэт бэрэстэбиитэллэрэ Суэц хампаанньатын дьаһайар сэбиэтигэр 1937 сыллаахха эрэ киллэриллибиттэрэ. [[Аан дойду бастакы сэриитэ|Аан дойду бастакы]] уонна [[Аан дойду иккис сэриитэ|Иккис сэриилэрин]] кэмигэр ханаалынан ааллар ааһыыларын Британия хонтуруоллаабыта<ref name="БСЭ"/>. 1956 сыллаахха Эгиипэт бэрэсидьиэнэ Гамаль Абдель Насер ханаалы национализациялаабыта. Маны сөбүлээбэккэ алтынньыга Британия, Франция уонна [[Израиль]] Эгиипэти утары сэриини саҕалаабыттара, [[Сэбиэскэй Социалистыы Республикалар Сойуустара|ССРС]] Эгиипэти көмүскэспитэ — саба түспүт судаарыстыбаларга ультиматум түһэрбитэ. Канаада көҕүлээһининэн [[Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэрэ|ХНТ]] эйэни түстүүр сэриилэрэ ханаал оройуонугар киирбиттэрэ. 1957 муус устарыгар оккупациялаабыт сэриилэр бары таһаарыллыбыттара, ханаал тимирбит хараабыллартан ыраастаммыта (47 аал), уонна [[муус устар 24]] күнүгэр ханаал аһыллыбыта, эйэлээх хараабыллары аһарар буолбута. 1967 сыллаах [[алта күннээх сэрии]] буолар кэмигэр ханаал 1975 сыл бэс ыйын 5 күнүгэр дылы сабылла сылдьыбыта. Ол иһин [[ХНТ]] эйэ харабылын күүһэ туруоруллубута, онно сэрии буолбатын диэн. 15 тыһ хараабыл кэриҥэ сыл аайы ханаал нөҥүө ааһаллар, ол аата аан дойду хараабылларыттан 14%. Биир хараабыл ааһарыгар 16 чаас наада . [[Category:Ханааллар]] [[Category:Эгиипэт]] lhuf8uq239cn31o0wdy955er69flsce 427553 427552 2026-04-25T02:08:14Z Ojkhol 24881 427553 wikitext text/x-wiki [[Билэ:SuezCanal-EO.JPG|right|thumb|Суэц ханаала куйаартан]] '''Суэц ханаала''' ([[Arabic language|Arabic]]: قناة السويس, ''Qanā al-Suways'', [[French language|French]]: ''Le Canal de Suez'') [[Египет]] дойдутугар баар ханаал. [[Синай тумул арыыта|Синай тумул арыытыттан]] арҕаа өттүгэр сытар. Ханаал уһуна 163 километр, уонна ордук кыараҕас сиригэр 300 миэтирэ кэтит. [[Средиземнай муора|Средиземнай байҕалга]] баар Саид португар (''Būr Sa'īd'') саҕаланар уонна [[Кыһыл байҕал|Кыһыл байҕалга]] баар Суэц (''al-Suways'') диэн сиргэ дылы барар<ref name="БСЭ">{{БСЭ3|заглавие=Суэцкий канал|автор=И. А. Дементьев}}</ref>.. [[Франция]] хампаанньата 1859 сыллаахха тутуутун саҕалаабыта уонна 10 сыл буолан баран бүтэрбитэ. == Туттуута == Ханаал нөҥүө [[Европа|Европаттан]] [[Азия|Азияҕа]] дылы хараабыллар бараллар, Африка континенын эргиччи барбат курдук. Египеттан [[Индия]] океаныгар дылы барар курдук тутуллубута. == Устуоруйата == 1859 сыллаахха Universal Suez Ship Canal Company Суэц ханаалын тутуутун саҕалаабыта уонна 10 сылынан бүтэрбитэ. Бастакы хараабыл 1867 сыл [[олунньу 17|олуннньу 17]] күнүгэр ааспыта. Арыллыытын сиэр-туома 1869 сыллаахха сэтинньи 17 күнүгэр буолбута, онно анаан [[Джузеппе Верди]] "Аида" оператын айбыта, ол эрээри аһыллыытыгар баттаһа түмүктээбэккэ кэлин түмүктээбитэ. Далааһыннаах сиэргэ-туомҥа Франция императрицата Евгения (Наполеон III ойоҕо), Австро-Венгрия импэрээтэрэ Франц Иосиф I Венгрия бырабыыталыстыбатын миниистир-бэрэсидьиэнин Андрашины кытта, Голландия принцэ Виллем ойоҕунаан, Пруссия кронпринцэ Фридрих кыттыбыттара. Суэц ханаалын ситиһиилээҕин иһин Франция хампаанньата [[Панаама ханаала|Панаама ханаалын]] тутарга санаммыта да, бүтэрбэтэҕэ. Панаама ханаалын кэнники толорбуттара. Консеция усулуобуйатынан ханаал эксплутацията «Всеобщая компания Суэцкого канала» диэн тэрилтэҕэ 99 сылга бэриллибитэ (ол аата 1968 сыл сэтинньи 17 күнүгэр диэри). Ханаал баар буолан табаардары аан дойдуга тарҕатар сөп буолбута. Ону тэҥэ Европа дойдулара Илин Африка дойдуларыгар барар табыллар буолбута. Ханаал Дьобуруопа Африкаҕа кимэн киириитин күүһүрдүбүтэ. Дьобуруопа дойдулара байыаннай уонна экэнэмиичэскэй кыахтарын туһанан, ханаалы бэйэлэрин хонтуруолларыгар киллэрбиттэрэ. Тас иэһин сабаары Эгиипэт саҥа баһылыга Исмаил Паша (Саид Паша оннугар кэлбит), 1875 сыллаахха Эгиипэт паайын (өлүүскэтин) Британияҕа атыылаан кэбиспитэ. Онон «Всеобщая компания Суэцкого канала» англо-французскай тэрилтэ буолбута, Эгиипэт ханаалы да салайыыттан, барыс да киллэрииттэн туоратыллыбыта. Ханаал дьиҥнээх иччитинэн Англия буолбута. Бу балаһыанньа Британия Эгиипэти 1882 сыллаахха оккупациялаабытын кэннэ өссө эбии күүһүрбүтэ. Эгиипэт бэрэстэбиитэллэрэ Суэц хампаанньатын дьаһайар сэбиэтигэр 1937 сыллаахха эрэ киллэриллибиттэрэ. [[Аан дойду бастакы сэриитэ|Аан дойду бастакы]] уонна [[Аан дойду иккис сэриитэ|Иккис сэриилэрин]] кэмигэр ханаалынан ааллар ааһыыларын Британия хонтуруоллаабыта<ref name="БСЭ"/>. 1956 сыллаахха Эгиипэт бэрэсидьиэнэ Гамаль Абдель Насер ханаалы национализациялаабыта. Маны сөбүлээбэккэ алтынньыга Британия, Франция уонна [[Израиль]] Эгиипэти утары сэриини саҕалаабыттара, [[Сэбиэскэй Социалистыы Республикалар Сойуустара|ССРС]] Эгиипэти көмүскэспитэ — саба түспүт судаарыстыбаларга ультиматум түһэрбитэ. Канаада көҕүлээһининэн [[Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэрэ|ХНТ]] эйэни түстүүр сэриилэрэ ханаал оройуонугар киирбиттэрэ. 1957 муус устарыгар оккупациялаабыт сэриилэр бары таһаарыллыбыттара, ханаал тимирбит хараабыллартан ыраастаммыта (47 аал), уонна [[муус устар 24]] күнүгэр ханаал аһыллыбыта, эйэлээх хараабыллары аһарар буолбута. 1967 сыллаах [[алта күннээх сэрии]] буолар кэмигэр ханаал 1975 сыл бэс ыйын 5 күнүгэр дылы сабылла сылдьыбыта. Ол иһин [[ХНТ]] эйэ харабылын күүһэ туруоруллубута, онно сэрии буолбатын диэн. 15 тыһ хараабыл кэриҥэ сыл аайы ханаал нөҥүө ааһаллар, ол аата аан дойду хараабылларыттан 14%. Биир хараабыл ааһарыгар 16 чаас наада . [[Category:Ханааллар]] [[Category:Эгиипэт]] gxkmafkfii7mtkxpca8i9wc5qoa1p8c 427555 427553 2026-04-25T02:09:47Z Ojkhol 24881 /* Устуоруйата */ 427555 wikitext text/x-wiki [[Билэ:SuezCanal-EO.JPG|right|thumb|Суэц ханаала куйаартан]] '''Суэц ханаала''' ([[Arabic language|Arabic]]: قناة السويس, ''Qanā al-Suways'', [[French language|French]]: ''Le Canal de Suez'') [[Египет]] дойдутугар баар ханаал. [[Синай тумул арыыта|Синай тумул арыытыттан]] арҕаа өттүгэр сытар. Ханаал уһуна 163 километр, уонна ордук кыараҕас сиригэр 300 миэтирэ кэтит. [[Средиземнай муора|Средиземнай байҕалга]] баар Саид португар (''Būr Sa'īd'') саҕаланар уонна [[Кыһыл байҕал|Кыһыл байҕалга]] баар Суэц (''al-Suways'') диэн сиргэ дылы барар<ref name="БСЭ">{{БСЭ3|заглавие=Суэцкий канал|автор=И. А. Дементьев}}</ref>.. [[Франция]] хампаанньата 1859 сыллаахха тутуутун саҕалаабыта уонна 10 сыл буолан баран бүтэрбитэ. == Туттуута == Ханаал нөҥүө [[Европа|Европаттан]] [[Азия|Азияҕа]] дылы хараабыллар бараллар, Африка континенын эргиччи барбат курдук. Египеттан [[Индия]] океаныгар дылы барар курдук тутуллубута. == Устуоруйата == 1859 сыллаахха Universal Suez Ship Canal Company Суэц ханаалын тутуутун саҕалаабыта уонна 10 сылынан бүтэрбитэ. Бастакы хараабыл 1867 сыл [[олунньу 17|олуннньу 17]] күнүгэр ааспыта. Арыллыытын сиэр-туома 1869 сыллаахха сэтинньи 17 күнүгэр буолбута, онно анаан [[Джузеппе Верди]] "Аида" оператын айбыта, ол эрээри аһыллыытыгар баттаһа түмүктээбэккэ кэлин түмүктээбитэ. Далааһыннаах сиэргэ-туомҥа Франция императрицата Евгения (Наполеон III ойоҕо), Австро-Венгрия импэрээтэрэ Франц Иосиф I Венгрия бырабыыталыстыбатын миниистир-бэрэсидьиэнин Андрашины кытта, Голландия принцэ Виллем ойоҕунаан, Пруссия кронпринцэ Фридрих кыттыбыттара. Суэц ханаалын ситиһиилээҕин иһин Франция хампаанньата [[Панаама ханаала|Панаама ханаалын]] тутарга санаммыта да, бүтэрбэтэҕэ. Панаама ханаалын кэнники толорбуттара. Консеция усулуобуйатынан ханаал эксплутацията «Всеобщая компания Суэцкого канала» диэн тэрилтэҕэ 99 сылга бэриллибитэ (ол аата 1968 сыл сэтинньи 17 күнүгэр диэри). Ханаал баар буолан табаардары аан дойдуга тарҕатар сөп буолбута. Ону тэҥэ Европа дойдулара Илин Африка дойдуларыгар барар табыллар буолбута. Ханаал Дьобуруопа Африкаҕа кимэн киириитин күүһүрдүбүтэ. Дьобуруопа дойдулара байыаннай уонна экэнэмиичэскэй кыахтарын туһанан, ханаалы бэйэлэрин хонтуруолларыгар киллэрбиттэрэ. Тас иэһин сабаары Эгиипэт саҥа баһылыга Исмаил Паша (Саид Паша оннугар кэлбит), 1875 сыллаахха Эгиипэт паайын (өлүүскэтин) Британияҕа атыылаан кэбиспитэ. Онон «Всеобщая компания Суэцкого канала» англо-французскай тэрилтэ буолбута, Эгиипэт ханаалы да салайыыттан, барыс да киллэрииттэн туоратыллыбыта. Ханаал дьиҥнээх иччитинэн Англия буолбута. Бу балаһыанньа Британия Эгиипэти 1882 сыллаахха оккупациялаабытын кэннэ өссө эбии күүһүрбүтэ. Эгиипэт бэрэстэбиитэллэрэ Суэц хампаанньатын дьаһайар сэбиэтигэр 1937 сыллаахха эрэ киллэриллибиттэрэ. [[Аан дойду бастакы сэриитэ|Аан дойду бастакы]] уонна [[Аан дойду иккис сэриитэ|Иккис сэриилэрин]] кэмигэр ханаалынан ааллар ааһыыларын Британия хонтуруоллаабыта<ref name="БСЭ"/>. 1956 сыллаахха Эгиипэт бэрэсидьиэнэ Гамаль Абдель Насер ханаалы национализациялаабыта. Маны сөбүлээбэккэ алтынньыга Британия, Франция уонна [[Израиль]] Эгиипэти утары сэриини саҕалаабыттара, [[Сэбиэскэй Социалистыы Республикалар Сойуустара|ССРС]] Эгиипэти көмүскэспитэ — саба түспүт судаарыстыбаларга ультиматум түһэрбитэ. Канаада көҕүлээһининэн [[Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэрэ|ХНТ]] эйэни түстүүр сэриилэрэ ханаал оройуонугар киирбиттэрэ. 1957 муус устарыгар оккупациялаабыт сэриилэр бары таһаарыллыбыттара, ханаал тимирбит хараабыллартан ыраастаммыта (47 аал), уонна [[муус устар 24]] күнүгэр ханаал аһыллыбыта, эйэлээх хараабыллары аһарар буолбута. 1967 сыллаах [[алта күннээх сэрии]] буолар кэмигэр ханаал 1975 сыл бэс ыйын 5 күнүгэр дылы сабылла сылдьыбыта. Ол иһин [[ХНТ]] эйэ харабылын күүһэ туруоруллубута, онно сэрии буолбатын диэн. 15 тыһ хараабыл кэриҥэ сыл аайы ханаал нөҥүө ааһаллар, ол аата аан дойду хараабылларыттан 14%. Биир хараабыл ааһарыгар 16 чаас наада. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Category:Ханааллар]] [[Category:Эгиипэт]] dt7iwgdtovpgkc1rawhexz9uscoht6h 0 36039 427564 424202 2026-04-25T06:25:55Z CommonsDelinker 147 Replacing Ovidyopol_gerb.png with [[File:Ovidiopol_gerb.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]]). 427564 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Овідіополь |image_skyline = Церква Миколи Угодника.jpg |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |image_shield = Ovidiopol gerb.png |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[Дойду]] |subdivision_name = {{flagicon|Ukraine}} [[Украина]] |established_title = Бастакы ахтыллыыта |established_date = |leader_party = |leader_title = [[Баhылык]] уонна [[губернатор]] |leader_name = |area_total_km2 = 12.52 |population_total = 11 400 |population_metro = |population_density_km2= 937.8 |population_as_of = 2022 |population_footnotes = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd = 46 | latm = 14 | lats = 51 |latNS = N |longd = 30 | longm = 26 |longs = 33 | longEW = E |elevation_m = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''Овидиополь''' ({{lang-uk|Овідіополь}}) диэн [[Украина]] [[Одесса уобалас|Одесса уобалаһын]] куорат тииптээх бөһүөлэк. Дьонун ахсаана 11 280. == Историята == == Айылҕата == == Географията == == Климата == == Оройуонунан арахсыыта == == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Commonscat|Ovidiopol}} {{rq|stub}} {{Ukraine-geo-stub}} [[Категория:Украина куораттара]] e8qttux93x8qpuf6i17ggzdrtr2hi8i 10 47758 427585 367974 2026-04-25T08:04:43Z Ojkhol 24881 427585 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|флагификация/флаг</noinclude>}}} | alias = Дьобуруопа Сойууһа | flag alias = Flag of Europe.svg | размер = {{{размер|}}} }} bv6hrsxrcmm9r4ct0a32j445txg77wg 427586 427585 2026-04-25T08:05:09Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[Халыып:Флагификация/Европа]] сирэй аатын маннык [[Халыып:Флагификация/Дьобуруопа]] уларыппыт 427585 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|флагификация/флаг</noinclude>}}} | alias = Дьобуруопа Сойууһа | flag alias = Flag of Europe.svg | размер = {{{размер|}}} }} bv6hrsxrcmm9r4ct0a32j445txg77wg 0 51365 427592 395911 2026-04-25T08:07:45Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[Б.э.и. 12 сыл]] сирэй аатын маннык [[Б. э. и. 12 сыл]] уларыппыт 395911 wikitext text/x-wiki * [[Кулун тутар 6]] — Рим импэрээтэрин Авгуһу Улуу Понтифик диэн ааттаабыттар. [[Категория:Б. э. иннинэ I үйэ]] 24vv6tjk4xhva5an4asbz0ed745vpeb 0 54845 427558 408292 2026-04-25T02:16:34Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[Б.э.и. 1479 сыл]] сирэй аатын маннык [[Б. э. и. 1479 сыл]] уларыппыт 408292 wikitext text/x-wiki {{Сыл навигацията|-1478}} == Туох буолбута == * [[Муус устар 24]] — икки саастаах Тутмос III Эгиипэт ыраахтааҕыта буолбут, ол эрээри кини 22 сааһыгар диэри дьиҥнээх былааһы Хатшепсут диэн Тутмос III аҕатын атын ойоҕо тутан олорбута. Тутмос III 55 сылтан ордук фараоннаабыта, кини саҕана Эгиипэт муҥутуурдук күүһүрэ сылдьыбыта. == Төрөөбүттэр == == Өлбүттэр == [[Категория:Сыллар]] a4hzsekus3ohi10gqehx1wqql0b9kye 0 54846 427560 408293 2026-04-25T02:16:56Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[Б.э.и. 1183 сыл]] сирэй аатын маннык [[Б. э. и. 1183 сыл]] уларыппыт 408293 wikitext text/x-wiki {{Сыл навигацията|-1182}} == Туох буолбута == * [[Муус устар 24]] — [[Троя]] куораты өстөөхтөр ылбыттар. [[Троя сэриитэ]] түмүктэммит. == Төрөөбүттэр == == Өлбүттэр == [[Категория:Сыллар]] o8a21c3pi9x1knpws313lhyeyuaa9by 0 56314 427544 427429 2026-04-25T01:26:47Z Ojkhol 24881 /* Муус устар */ 427544 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] r11tmaqxiegyyxwyh0wycpnpf7w7hrf 427576 427544 2026-04-25T07:31:38Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427576 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] ix0jmgzm296o19e2mqe8jizc0k6i6n3 0 56335 427583 424769 2026-04-25T08:02:09Z Ojkhol 24881 427583 wikitext text/x-wiki '''Кытай норуодунай өрөспүүбүлүкэтигэр бэлиэтэнэр күннэр''' * [[Кулун тутар 5]] — Лэй Фэнтэн үөрэнии күнэ. [[Лэй Фэн]] (1940-1962) — Кытай аармыйатын саллаата, саахалга түбэһэн өлбүтүн кэннэ бэчээттэммит күннүгүн Кытай былаастара ыччаты иитэр пропагандаҕа дойдуга бэриниилээх уонна ситиһиилээх буолуу холобурун быһыытынан туһаммыттара. * [[Муус устар 23]] — Байҕал сэбилэниилээх күүстэрин күнэ. * [[Муус устар 24]] — Космонавтика күнэ (2016 сылтан бэлиэтэнэр<ref>{{cite web|title=国务院关于同意设立“中国航天日”的批复|url=http://www.gov.cn/zhengce/content/2016-03/21/content_5055835.htm|publisher=[[Госсовет КНР]]|date=2016-03-21|accessdate=2020-04-30}}</ref>) * [[Ыам ыйын 4]] — Ыччат күнэ. 1919 сыллаахха устудьуоннар өрө туруулара саҕаламмыт, бу түгэни куоракка олорор кытай ыччата эргэрбит олох-дьаһах утары, дойдуга саҥаны киллэриигэ туруммут күнэ диэн бэлиэтииллэр. * [[Бэс ыйын 1]] — Оҕо күнэ * [[От ыйын 1]] — Хомуньуус баартыйа олохтоммут күнэ * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Кытай Народнай босхолуур аармыйата]] төрүттэммит күнэ * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Аччык иччилэр бэстибээллэрэ]] * [[Атырдьах ыйын 20]] — Виноград бэстибээлэ саҕаланар (Турфан куорат) * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ * [[Балаҕан ыйын 10]] — Учуутал күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Күһүн ортото * [[Алтынньы 1]] — Кытай Норуотун Өрөспүүбүлүкэтин күнэ * [[Алтынньы 10]] — Икки уон күнэ. 1911 сыллааҕы Синьхай өрөбөлүүссүйэтин саҕалаабыт Учааннааҕы өрө турууну бэлиэтиир күн * [[Сэтинньи 11]] — [[Сулумахтар күннэрэ]]. 11-с ый 11-с хонугар бэлиэтэнэр. Биир сыыппара соҕотох сылдьыыны кытта ситимнээҕин иһин бэлиэтиир буолбуттар * [[Ахсынньы 13]] — [[Нанкин]] кэйгэллээһинин кэриэстиир күнэ * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр Илииҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Кытай]] dzdhbsjoc3jb5gqk70ych7cln7h155c 0 56371 427574 427508 2026-04-25T07:30:38Z Ojkhol 24881 427574 wikitext text/x-wiki [[Япония]] бэлиэ күннэрэ. * [[Кулун тутар 3]] — [[Хинамацури]] — кыргыттар эбэтэр куукулалар күннэрэ. * [[Муус устар 1]] — [[Мияко одори]] (үҥкүү сааскы бэстибээлэ) * [[Муус устар 17]] — Оҕо көмүскэлин күнэ<ref name="1tv_">{{cite web|url=http://www.1tv.ru/sprojects_utro_video/si33/v79|title=Живые драгоценности. 100 лет подвигу. Нелегальные иммигранты. Редкая болезнь. День защиты детей в Японии|publisher=1tv.ru|author=|date=|description=День защиты детей в Японии|lang=ru|accessdate=2012-04-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. * [[Муус устар 18]] — Айааччылар күннэрэ * [[Муус устар 29]] — [[Сёва күнэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/259/ День Сёва в Японии — 29 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ (1948 сыллаахха бастаан бэлиэтээбиттэр) * [[Ыам ыйын 4]] — Күөх от-мас күнэ. (みどりの日, Midori no Hi). Көмүс сэттиэлэ (Огон Шукан, 黄金週間) — Японияҕа муус устар 29-тан ыам ыйын 5 күнүгэр диэри бэлиэтэнэр судаарыстыба бырааһынньыктарыттан биирдэстэрэ. Бастаан урукку импэрээтэр төрөөбүт күнүн атын импэрээтэр бүрүстүөлгэ олорбутун кэннэ маннык ааттаабыттар (урукку импэрээтэр оту-маһы сөбүлүүрүн кэриэстээн), онтон Көмүс сэттиэлэни уһатар соруктаах отой да атын күҥҥэ көһөрбүттэр. * [[Ыам ыйын 5]] — Танго но сэкку (эбэтэр Аямэ-но-хи — баҕа батаһын күнэ). Былыргыттан ыраахтааҕы дьиэтигэр ыытыллар Госэкку диэн ааттанар 5 сиэртэн биирдэстэрэ * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ|Соҕуруу Кэриэйэ]]ҕэ эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 15]] — [[Аой-мацури]], [[Мальва|мальва]] бэстибээлэ * [[Ыам ыйын 17]] — [[Тосегу]] бэстибээл ([[паланкин]]нар икки күннээҕи параадтара) <ref>[https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ Традиционные праздники и фестивали в Японии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030094805/https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ |date=2020-10-30 }}</ref> * [[Ыам ыйын 27]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — Чаһы күнэ <ref>[https://ru.theoutlook.com.ua/news/730/den-chasov-v-yaponii.html День часов в Японии. | OUTLOOK]</ref> * [[От ыйын 7]] — [[Танабата (бэстибээл)|Танабата]] диэн таптал бэстибээлэ (урукку аата Сулус бэстибээлэ) ыытыллар. Үһүйээн быһыытынан, бу эрэ түүн таптаспыт сулустар көрсөр кыахтаахтар эбит. * [[От ыйын 10]] — [[Натто]] күнэ ([[соя|сояттан]] оҥоһуллар ас-үөл) * [[От ыйын 13]] — {{нихонго|[[Обон]]|お盆}} эбэтэр {{нихонго|Бон|盆}}, өлбүттэри ахтан ааһар күн ([[от ыйын 16]] диэри). [[Буддизм|Буддистар]] бу үс күн тухары өлбүттэр дьиэлэригэр таарыйан ааһаллар диэн итэҕэйэллэр. Бон одори диэн үҥкүү сиэрэ-туома толоруллар. * [[От ыйын 17]] — Гион Мацури (Gion Matsuri) * [[От ыйын 19]] — Дьахтар-миниистирдэр күннэрэ <ref>ru.qwe.wiki/wiki/Masa_Nakayama</ref> * [[Атырдьах ыйын 6]] — аан дойдуга '''Хиросима күнэ''' бэлиэтэнэр. Ядернай сэрии сэбин бобуу аан дойдутааҕы күнэ<ref>[http://ria.ru/spravka/20130806/954277544.html День Хиросимы — Всемирный день борьбы за запрещение ядерного оружия]</ref> * [[Атырдьах ыйын 9]] — Куустуһуу күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — Хайа күнэ. 2014 сыллаахха Япония түмэнэ бу күнү 2016 сыллаахтан бэлиэтиир туһунан сокуон ылыммыта. Онно дьоппуон култууратыгар далай уонна хайа ураты суолталаахтара ыйыллыбыт. * [[Атырдьах ыйын 13]] — [[Обон (Япония)|Обон]] саҕаланар — өлбүттэри ахтар сиэр-туом (атырдьах ыйын 13—15 күннэрэ). === Күһүн=== * [[Балаҕан ыйын 9]] — [[Хризантема күнэ (Япония)|Хризантема күнэ]] эбэтэр Кику-но-Секку * [[Балаҕан ыйын 18]] — [[Окинава]] арыы олохтоохторун түөлбэ тылларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 23]] — Сюбун-но-хи диэн күн-түүн күһүҥҥү тэҥнэһиитин күнэ. Бу күн дьон өбүгэлэрин уонна өлбүттэри кэриэстииллэр. * [[Алтынньы 9]] — Такаяма Күһүҥҥү бэстибээлэ * [[Алтынньы 13]] (Сикокучуо, Эхимэ провинция) — Дои тайкомацури (алтынньы 13–15), үүнүү өлгөм буоларыгар сиэр-туом толороллор * [[Алтынньы 22]] (Киото) — Дзидай Мацури. 1868 сыллаахха Япония киин куоратынан Токио буолбутугар, импэрээтэр, кини аймахтара, чаҕардара уонна тыһыынчанан чунуобунньуктар Киототтан көһүүлэрин сиэрэ-туома оҥоһуллубут. Бу күн сыл ахсын Киото куоракка дьон былыргылыы таҥнан баран ол көһүүнү үтүктэллэр * [[Сэтинньи 1]] — Бэйэни көмүскэнии күүстэрин күнэ * [[Сэтинньи 3]] — [[Култуура]] күнэ * [[Сэтинньи 15]] — Сити-го-сан («сэттэ-биэс-үс»). Биэс уонна үс саастаах уолаттары, сэттэ уонна үс саастаах кыргыттары кимоно эбэтэр атын мааны таҥаһы таҥыннаран синто храмыгар илдьэллэр уонна сиэр-туом толороллор. Бу бырааһынньык оҕо улаатар кэмин биир улахан олуга буолар. * [[Сэтинньи 23]] — Үлэ иһин махтал күнэ * [[Сэтинньи 28]] — Хоонко. Буддизм Япониятааҕы салаата [[Дзёдо Синсю]] (шин буддизм) бу күн бэйэтин олохтооччутун Синран Шонины ахтар. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 8]] ** Бодхи күнэ ([[Будда]] өйүн сырдааһынын күнэ) ** (Киото уонна Кансай эрэгийиэннэргэ) — Хари-Куйо. Тостубут иннэ күнэ, бу күн иистэнэр сатабылы тупсарыы күнүнэн ааҕаллар, синтоистар уонна буддистар ол туһугар таҥараҕа үҥэллэр. Канто эрэгийиэҥҥэ олунньу 8 күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Ахсынньы 14]] — Түөрт уон сэттэ ронины ахтар-саныыр күн. Бу күн Сэнгаку-дзи диэн Токиоҕа баар таҥара дьиэтигэр көмүллэ сытар даймену уонна кини рониннарын ахталлар. Бу XVIII үйэҕэ буолбут түбэлтэни дьоппуоннар бэриниилээх буолуу холобурун быһыытынан былыргыттан билинэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 23]] — Сынньалаҥҥа олорор импэрээтэр төрөөбүт күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Омисока == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Япония]] 9s3ucluweajritdpvordrrsd5xp455b 0 56372 427569 427316 2026-04-25T07:28:44Z Ojkhol 24881 427569 wikitext text/x-wiki [[Кыргыстаан]] бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 3]] — [[Кыргыстаан былааҕын|Былаах]] күнэ * [[Муус устар 7]] — Кулун тутар өрөбөлүүссүйэтин күнэ * [[Муус устар 29]] — [[Бишкек]] куорат күнэ. * [[Ыам ыйын 5]] — Конституция күнэ. * [[Ыам ыйын 10]] — Баан үлэһитин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1960 День банковского работника Кыргызстана — 10 мая.]</ref>. * [[Ыам ыйын 19]] — Ийэ күнэ * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Бэс ыйын 4]] — Кэриэс күнэ * [[Бэс ыйын 7]] — Үп-харчы уонна экэниэмикэ үлэһиттэрин күнэ * [[От ыйын 1]] — Нолуок үлэһитин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1946/ День налогового работника Кыргызстана.]</ref> * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Холуобунай-толорор систиэмэ үлэһиттэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Ис дьыала сэриилэрин күнэ<ref>[https://mvd.gov.kg/index.php/rus/mass-media/all-news/item/9622-vnutrennie-vojska-mvd-kyrgyzskoj-respubliki-otmechayut-professionalnyj-prazdnik-78-yu-godovshchinu-obrazovaniya Информационный портал МВД КР - Внутренние войска МВД Кыргызской Республики отмечают профессиональный праздник - 78-ю годовщину образования<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210119043615/https://mvd.gov.kg/index.php/rus/mass-media/all-news/item/9622-vnutrennie-vojska-mvd-kyrgyzskoj-respubliki-otmechayut-professionalnyj-prazdnik-78-yu-godovshchinu-obrazovaniya |date=2021-01-19 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Кыргыстаан тутулуга суох буолуутун күнэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 20]] — Урбаанньыт күнэ * [[Балаҕан ыйын 23]] — Судаарыстыбаннай тыл күнэ * [[Сэтинньи 1]] — Милиция күнэ * [[Сэтинньи 7]] ** [[Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ|Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин]] күнэ ** Устуоруйа уонна өбүгэлэри кэриэстээһин күннэрэ (сэтинньи 7-8). 1916 сыллаахха буолбут [[Орто Азия]]тааҕы өрө туруу кэриэстэбилэ * [[Сэтинньи 8]] — Устуоруйа уонна өбүгэлэри кэриэстээһин күннэрэ (сэтинньи 7-8). 1916 сыллаахха буолбут [[Орто Азия]]тааҕы өрө туруу кэриэстэбилэ. * [[Ахсынньы 20]] — Судаарыстыбаннай уонна национальнай куттала суох буолуу үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Кыргыстаан]] 3gb1ljcxyq841uc58jz5hcfpxvqe8lv 427570 427569 2026-04-25T07:28:57Z Ojkhol 24881 427570 wikitext text/x-wiki [[Кыргыстаан]] бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 3]] — [[Кыргыстаан былааҕын күнэ|Былаах]] күнэ * [[Муус устар 7]] — Кулун тутар өрөбөлүүссүйэтин күнэ * [[Муус устар 29]] — [[Бишкек]] куорат күнэ. * [[Ыам ыйын 5]] — Конституция күнэ. * [[Ыам ыйын 10]] — Баан үлэһитин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1960 День банковского работника Кыргызстана — 10 мая.]</ref>. * [[Ыам ыйын 19]] — Ийэ күнэ * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Бэс ыйын 4]] — Кэриэс күнэ * [[Бэс ыйын 7]] — Үп-харчы уонна экэниэмикэ үлэһиттэрин күнэ * [[От ыйын 1]] — Нолуок үлэһитин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1946/ День налогового работника Кыргызстана.]</ref> * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Холуобунай-толорор систиэмэ үлэһиттэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Ис дьыала сэриилэрин күнэ<ref>[https://mvd.gov.kg/index.php/rus/mass-media/all-news/item/9622-vnutrennie-vojska-mvd-kyrgyzskoj-respubliki-otmechayut-professionalnyj-prazdnik-78-yu-godovshchinu-obrazovaniya Информационный портал МВД КР - Внутренние войска МВД Кыргызской Республики отмечают профессиональный праздник - 78-ю годовщину образования<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210119043615/https://mvd.gov.kg/index.php/rus/mass-media/all-news/item/9622-vnutrennie-vojska-mvd-kyrgyzskoj-respubliki-otmechayut-professionalnyj-prazdnik-78-yu-godovshchinu-obrazovaniya |date=2021-01-19 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Кыргыстаан тутулуга суох буолуутун күнэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 20]] — Урбаанньыт күнэ * [[Балаҕан ыйын 23]] — Судаарыстыбаннай тыл күнэ * [[Сэтинньи 1]] — Милиция күнэ * [[Сэтинньи 7]] ** [[Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ|Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин]] күнэ ** Устуоруйа уонна өбүгэлэри кэриэстээһин күннэрэ (сэтинньи 7-8). 1916 сыллаахха буолбут [[Орто Азия]]тааҕы өрө туруу кэриэстэбилэ * [[Сэтинньи 8]] — Устуоруйа уонна өбүгэлэри кэриэстээһин күннэрэ (сэтинньи 7-8). 1916 сыллаахха буолбут [[Орто Азия]]тааҕы өрө туруу кэриэстэбилэ. * [[Ахсынньы 20]] — Судаарыстыбаннай уонна национальнай куттала суох буолуу үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Кыргыстаан]] eelllqkl8adid13unbuj7qmywta84qr 427582 427570 2026-04-25T08:01:43Z Ojkhol 24881 427582 wikitext text/x-wiki [[Кыргыстаан]] бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 3]] — [[Кыргыстаан былааҕын күнэ|Былаах]] күнэ * [[Кулун тутар 5]] — {{Флагификация|Кыргыстаан}}  ** Суут үлэһитин күнэ ** Үрүҥ халпаак күнэ * [[Муус устар 7]] — Кулун тутар өрөбөлүүссүйэтин күнэ * [[Муус устар 29]] — [[Бишкек]] куорат күнэ. * [[Ыам ыйын 5]] — Конституция күнэ. * [[Ыам ыйын 10]] — Баан үлэһитин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1960 День банковского работника Кыргызстана — 10 мая.]</ref>. * [[Ыам ыйын 19]] — Ийэ күнэ * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Бэс ыйын 4]] — Кэриэс күнэ * [[Бэс ыйын 7]] — Үп-харчы уонна экэниэмикэ үлэһиттэрин күнэ * [[От ыйын 1]] — Нолуок үлэһитин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1946/ День налогового работника Кыргызстана.]</ref> * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Холуобунай-толорор систиэмэ үлэһиттэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Ис дьыала сэриилэрин күнэ<ref>[https://mvd.gov.kg/index.php/rus/mass-media/all-news/item/9622-vnutrennie-vojska-mvd-kyrgyzskoj-respubliki-otmechayut-professionalnyj-prazdnik-78-yu-godovshchinu-obrazovaniya Информационный портал МВД КР - Внутренние войска МВД Кыргызской Республики отмечают профессиональный праздник - 78-ю годовщину образования<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210119043615/https://mvd.gov.kg/index.php/rus/mass-media/all-news/item/9622-vnutrennie-vojska-mvd-kyrgyzskoj-respubliki-otmechayut-professionalnyj-prazdnik-78-yu-godovshchinu-obrazovaniya |date=2021-01-19 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Кыргыстаан тутулуга суох буолуутун күнэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 20]] — Урбаанньыт күнэ * [[Балаҕан ыйын 23]] — Судаарыстыбаннай тыл күнэ * [[Сэтинньи 1]] — Милиция күнэ * [[Сэтинньи 7]] ** [[Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ|Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин]] күнэ ** Устуоруйа уонна өбүгэлэри кэриэстээһин күннэрэ (сэтинньи 7-8). 1916 сыллаахха буолбут [[Орто Азия]]тааҕы өрө туруу кэриэстэбилэ * [[Сэтинньи 8]] — Устуоруйа уонна өбүгэлэри кэриэстээһин күннэрэ (сэтинньи 7-8). 1916 сыллаахха буолбут [[Орто Азия]]тааҕы өрө туруу кэриэстэбилэ. * [[Ахсынньы 20]] — Судаарыстыбаннай уонна национальнай куттала суох буолуу үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Кыргыстаан]] s0edny1xy0zkwe7jn3gx7h7rlfq0kx0 0 56373 427568 427385 2026-04-25T07:28:08Z Ojkhol 24881 427568 wikitext text/x-wiki [[Грузия]] бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 3]] — [[Ийэ күнэ]] * [[Муус устар 9]] — Дойду сомоҕолоһуутун күнэ * [[Муус устар 14]] — Төрөөбүт тыл күнэ * [[Муус устар 15]] — Таптал күнэ * [[Муус устар 30]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 6]] — Георгий Победоносец күнэ, Полиция күнэ * [[Ыам ыйын 14]] — Тамароба ([[Тамара (Грузия ыраахтааҕыта)|Тамара ыраахтааҕыны]] ахтар күн)<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1389 Тамароба в Грузии — 14 мая.]</ref> * [[Ыам ыйын 23]] — [[Симон Кананит]] Апостол күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2517/ День святого Апостола Симона Кананита в Грузии — 23 мая.]</ref> * [[Ыам ыйын 26]] — [[Грузия тутулуга суох буолуутун күнэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]]. 1918 сыллаахха бастакы өрөспүүбүлүкэ төрүттэммит күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Бэс ыйын 1]] — Нинооба * [[От ыйын 16]] — Гергетоба ([[Таҥараҕа таптал күнэ]]). Гергети сэлиэнньэҕэ баар былыргы сыаркапка ордук далааһыннаахтык бэлиэтииллэр * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Дидгороба]] (Дидгор күнэ). 1121 сыллаахха бу күн Давид IV Тутааччы баһылыктаах [[грузиннар]] уонна кинилэр союзниктара кыпчаактар Тбилиситтэн чугас Дидгори хайа анныгар мусульмааннар сэриилэрин кыайбыттар. Бу кэмтэн Грузия Көмүс үйэтэ саҕаламмыта. * [[Алтынньы 14]] — Мцхетоба (Мцхети куоракка баар Светисховели таҥара дьиэтигэр итэҕэлгэ сыһыаннаах сиэр-туом ыытыллар, дойдуга өрөбүл күн) * [[Сэтинньи 23]] — Гиоргоба (Сибэтиэй Георгий күнэ) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Грузия]] ox9taz7smojdgbxeg4kj2bqvx08atdo 0 56392 427526 427506 2026-04-24T12:41:05Z Ojkhol 24881 427526 wikitext text/x-wiki [[Польша]] бэлиэ күннэрэ. * [[Кулун тутар 1]] — "Кырыыстаах саллааттары" ахтар күн * [[Муус устар 18]] — Комаҕа сытар ыарыһахтар күннэрэ * [[Ыам ыйын 2]] — Былаах күнэ. * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ. Бу дойду [[Дьобуруопа|Европа]]ҕа бастакынан конституция ылыммыт. * [[Ыам ыйын 26]] — Ийэ күнэ. * [[Бэс ыйын 28]] — [[1956 сыллааҕы Познань бастаанньата|1956 сыллааҕы Познань бастаанньатын]] күнэ * [[От ыйын 24]] — Полиция күнэ * [[От ыйын 31]] — Казначейство күнэ * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Варшава өрө туруутун сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 29]] — Муниципалитет полициятын күнэ * [[Атырдьах ыйын 31]] — Сомоҕолоһуу уонна Көҥүл күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] — Таможня сулууспатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Польша кистэлэҥ судаарыстыбатын күнэ]]. Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр оккупацияламмыт Польшаҕа утарылаһыы хамсааһынын ахталлар * [[Балаҕан ыйын 30]] — Уол оҕо күнэ (Dzień Chłopaka). Кыргыттар уолаттарга бэлэх оҥороллор * [[Алтынньы 13]] — Биэксэл күнэ (Dzień Ratownictwa Medycznej), 2006 сыллаахтан судаарыстыба сокуонунан бэлиэтэнэр * [[Алтынньы 14]] — Үөрэх күнэ (урут Учуутал күнэ) * [[Алтынньы 16]] — [[Иоанн Павел II]] күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Польша тутулуга суох буолуутун күнэ]]. 1918 сыллаахха 123 сыл буолан баран Польша туспа судаарыстыба буолбута * [[Ахсынньы 13]] — Байыаннай балаһыанньа сиэртибэлэрин ахтар күн ({{lang-pl|Dzień Pamięci Ofiar Stanu Wojennego}}). 1981 сыллаахха былааһын тута сатаан Войцех Ярузельскай байыаннай балаһыанньаны биллэрбитэ, онто 1983 сыллаахха диэри уһаабыта. Тыһыынчанан киһи хаайыыга быраҕыллыбыта, 91 киһи өлбүтэ. Бу күн Польша Түмэнин (Сейм) уурааҕынан бэлиэтэнэр, өрөбүл буолбатах * [[Ахсынньы 24]] — Вигилия. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта ситимнээх. * [[Ахсынньы 26]]  ** Сибэтиэй Стефан күнэ ** Ороһооспо иккис күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Польша]] btaol3oa89cbbeapb7bun597wvg6o5l 427580 427526 2026-04-25T07:59:50Z Ojkhol 24881 427580 wikitext text/x-wiki [[Польша]] бэлиэ күннэрэ. * [[Кулун тутар 1]] — "Кырыыстаах саллааттары" ахтар күн * [[Кулун тутар 4]] — Сибэтиэй Казимир күнэ * [[Муус устар 18]] — Комаҕа сытар ыарыһахтар күннэрэ * [[Ыам ыйын 2]] — Былаах күнэ. * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ. Бу дойду [[Дьобуруопа|Европа]]ҕа бастакынан конституция ылыммыт. * [[Ыам ыйын 26]] — Ийэ күнэ. * [[Бэс ыйын 28]] — [[1956 сыллааҕы Познань бастаанньата|1956 сыллааҕы Познань бастаанньатын]] күнэ * [[От ыйын 24]] — Полиция күнэ * [[От ыйын 31]] — Казначейство күнэ * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Варшава өрө туруутун сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 29]] — Муниципалитет полициятын күнэ * [[Атырдьах ыйын 31]] — Сомоҕолоһуу уонна Көҥүл күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] — Таможня сулууспатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Польша кистэлэҥ судаарыстыбатын күнэ]]. Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр оккупацияламмыт Польшаҕа утарылаһыы хамсааһынын ахталлар * [[Балаҕан ыйын 30]] — Уол оҕо күнэ (Dzień Chłopaka). Кыргыттар уолаттарга бэлэх оҥороллор * [[Алтынньы 13]] — Биэксэл күнэ (Dzień Ratownictwa Medycznej), 2006 сыллаахтан судаарыстыба сокуонунан бэлиэтэнэр * [[Алтынньы 14]] — Үөрэх күнэ (урут Учуутал күнэ) * [[Алтынньы 16]] — [[Иоанн Павел II]] күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Польша тутулуга суох буолуутун күнэ]]. 1918 сыллаахха 123 сыл буолан баран Польша туспа судаарыстыба буолбута * [[Ахсынньы 13]] — Байыаннай балаһыанньа сиэртибэлэрин ахтар күн ({{lang-pl|Dzień Pamięci Ofiar Stanu Wojennego}}). 1981 сыллаахха былааһын тута сатаан Войцех Ярузельскай байыаннай балаһыанньаны биллэрбитэ, онто 1983 сыллаахха диэри уһаабыта. Тыһыынчанан киһи хаайыыга быраҕыллыбыта, 91 киһи өлбүтэ. Бу күн Польша Түмэнин (Сейм) уурааҕынан бэлиэтэнэр, өрөбүл буолбатах * [[Ахсынньы 24]] — Вигилия. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта ситимнээх. * [[Ахсынньы 26]]  ** Сибэтиэй Стефан күнэ ** Ороһооспо иккис күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Польша]] 9sznifh4qe762qqenmpoesyhbn0ma3r 0 56404 427578 427360 2026-04-25T07:58:49Z Ojkhol 24881 427578 wikitext text/x-wiki [[Беларусь]] бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 4]] — Милиисийэ күнэ * [[Муус устар 2]] (Арассыыйаҕа эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 8]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Бэчээт күнэ (урукку аата ''Сэбиэскэй бэчээт күнэ'') * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Бэс ыйын 5]] — [[Евфросиния Полоцкая|Евфросиния Полоцкаяны]] ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 26]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://mag.relax.by/prazdnik/professional/10345871-deny-rabotnika-prokuratury-v-belarusi/ День работника прокуратуры в Беларуси 2016. 26 июня — День прокуратуры<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[От ыйын 3]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1996 с. дойдуга буолбут референдум быһаарыытынан бу күнү 1944 сыллаахха [[Минскай|Минскэй]] куорат ньиэмэс оккупааннарыттан босхоломмут күнүгэр бэлиэтиир буолбуттара (бу иннинэ бу күнү ''Минскэй күнэ'' диэн аатынан бэлиэтииллэрэ) * [[От ыйын 21]] — Зажинки (Казаан иконата 1579 сыллаахха көстүбүт күнүн илиҥҥи славяннар бэлиэтиир буолбуттар)<ref>[https://www.sb.by/articles/starinnyy-obryad-zazhinki-proveli-v-ozertse.html Старинный обряд «Зажинки» провели в Озерце]</ref> * [[От ыйын 25]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Бибилэтиэкэлэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Норуот сомоҕолоһуутун күнэ<ref>{{cite web|url = https://www.belta.by/president/view/v-belarusi-uchredili-den-narodnogo-edinstva-444876-2021/ |title = В Беларуси учредили День народного единства |lang = ru |publisher = [[БелТА]] |date = 2021-06-07 |accessdate = 2021-06-07 }}</ref> * [[Балаҕан ыйын 20]] — Таможенник күнэ<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org459/sbor7/text6442.htm Указ Президента Республики Беларусь от 20 сентября 1996 г. № 372 «Об установлении праздника — Дня таможенника»]</ref> * [[Алтынньы 6]] — Архивист күнэ * [[Алтынньы 14]] — Ийэ күнэ * [[Алтынньы 15]] — Фармацевтика уонна микробиология бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ. * [[Алтынньы 25]] — Миэлиҥсэһиттэр бырааһынньыктара * [[Сэтинньи 2]] — Дзяды. Өлбүттэри кэриэстиир күн ([[Католик Таҥара дьиэтэ|Рим католик сыаркаба]], англиканство) * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 7]] — [[Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ|Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин]] күнэ * [[Сэтинньи 19]] — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ * [[Ахсынньы 17]] — Беларусь киинэтин күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Судаарыстыбаннай уонна национальнай куттала суох буолуу үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Беларусь]] 5dailikcf83udgxzlqsc429tqmoc5tf 0 56405 427528 427379 2026-04-24T12:42:12Z Ojkhol 24881 427528 wikitext text/x-wiki [[Соҕуруу Кэриэйэ]] (Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтин) бэлиэ күннэрэ. * [[Кулун тутар 1]] — Самилджоль. 1910-1945 сс. Япония баһылыырын утары хамсааһын сиэртибэлэрин ахтар күн. 1919 сыллаахха Сеулга бу күн улахан хаан тохтуулаах дьалхаан буолбута * [[Муус устар 5]] — [[Мас олордор күн]] * [[Муус устар 14]] — Хара күн. Икки ый ынаараа өттүгэр Валентин күнүгэр уонна биир ый ынараа өттүгэр Японияҕа бэлиэтэнэр Үрүҥ күҥҥэ бэлэх туппатах аҥардас дьон бэлиэтиир күннэрэ. * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Япония]]ҕа эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 8]] — Төрөппүт күнэ * [[Ыам ыйын 15]] — Учуутал күнэ * [[Бэс ыйын 6]] — 1950—1953 сс. Кэриэй сэриитигэр өлбүттэр күннэрэ * [[Бэс ыйын 25]] — Кэриэй сэриитэ саҕаламмыт күнэ * [[От ыйын 17]] — Конституция күнэ * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Босхолонуу күнэ (Кэриэйэ)|Босхолонуу күнэ]] * [[Алтынньы 1]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — Ил тэриллиитин күнэ * [[Алтынньы 9]] — [[Хангыль]] ([[кэриэй тыла|кэриэй]] алпабыытын) күнэ * [[Сэтинньи 11]] — Пеперо күнэ ((빼빼로), тапталга аналлаах күн. Таптаһааччылар пеперо диэн ааттанар сакалаат бэлэхтэһэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 1498lenbc1hafympmfhq6zelinzr37n 0 56406 427566 427432 2026-04-25T07:26:09Z Ojkhol 24881 427566 wikitext text/x-wiki [[Болгария]] бэлиэ күннэрэ. * [[Кулун тутар 3]] — [[Болгария осмааннар батталларыттан босхоломмут күнэ|Осмааннар батталларыттан босхолонуу күнэ]] * [[Муус устар 16]] — «Бастакы конситуция күнэ», «Юрист күнэ». * [[Ыам ыйын 6]] — Георгий Победоносец күнэ (Аармыйа күнэ) * [[Ыам ыйын 21]] — [[Предой]] <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2613/ Предой в Болгарии - 21 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>. * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Бэс ыйын 2]] — [[Христо Ботев]] күнэ ([[Осман импиэрийэтэ|Османнары]] утары охсуһууга охтубуттар күннэрэ [[1876]]). * [[От ыйын 1]] — Джулай, ыччат байҕал кытылыгар мустар күнэ * [[Балаҕан ыйын 6]] — [[Холбоһуу күнэ (Болгария)|Холбоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 17]] — [[София]] күнэ * [[Балаҕан ыйын 22]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1908, [[Осмаан импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтиттэн]]). * [[Алтынньы 16]] — Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Сэтинньи 1]] — Дойду уһуктуутун күнэ * [[Ахсынньы 26]] — Аҕа күнэ. Христианствоҕа ытыктанар Сибэтиэй Стефаны кытта ситимнээх == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 3q027mrrfclroes6hv4j97hzr0598lt 0 56412 427579 424839 2026-04-25T07:59:17Z Ojkhol 24881 427579 wikitext text/x-wiki [[Литва]] бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 4]] — [[Казюк]] эбэтэр Казюкас дьаарбаҥката * [[Ыам ыйын 7]] — Бэчээт, тыл уонна кинигэ төннүүтүн күнэ (Spaudos atgavimo, kalbos ir knygos diena). 1863—1864 сс. Польша өрө туруутун кэнниттэн Хотугулуу-Арҕаа кыраай генерал-күбүрүнээтэрэ К. П. Кауфман 1865 сыл балаҕан ыйын 6 (18) литовскай тылынан тахсар таһаарыылары боборго биркээстээбитэ. 40 тахса сыл буолан баран [[1904 сыл]] [[ыам ыйын 7]] күнүгэр Арассыыйа импиэрийэтин быраабыыталыстыбата литовскай тылынан бэчээти көҥүллүүргэ күһэллибитэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ, Тэрийэр мунньах күнэ * [[Бэс ыйын 14]] — Кутурҕан уонна эрэл күнэ * [[Бэс ыйын 24]] — Иван Купала * [[От ыйын 6]] — [[Миндовг]] хоруоналаммыт күнэ (Судаарыстыба күнэ) ([[1253]]); * [[От ыйын 15]] — [[Жальгирис]] аттынааҕы кыргыһыы күнэ ([[Грюнвальд кыргыһыыта]], [[1410]]) * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 22]] — Балттар сомоҕолоһууларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 23]] — Геноцид эмсэҕэлээччилэрин кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 25]] — Сүрүн сокуон күнэ * [[Ахсынньы 24]] — Кучиос, ороһооспо киэһэ дьиэ кэргэн мустан бииргэ аһыыллар. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. [[Категория:Литва]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 0a93ulwr52ql2zka2ge1dzbgd3yi85q 0 56448 427581 427336 2026-04-25T08:00:53Z Ojkhol 24881 427581 wikitext text/x-wiki [[Азербайдьан|Азербайджан]] бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 5]] — Физкультура уонна спорт күнэ * [[Муус устар 10]] — Тутааччы күнэ * [[Ыам ыйын 10]] — Сибэкки күнэ * [[Ыам ыйын 23]] — Экология уонна айылҕа хаһаастарын министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2197/ День работников Министерства экологии и природных ресурсов Азербайджана - 23 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; * [[Ыам ыйын 28]] — [[Өрөспүүбүлүкэ күнэ (Азербайджан)|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] (1918) * [[Бэс ыйын 2]] — Азербайджан гражданскай абыйаассыйатын күнэ * [[Бэс ыйын 5]] — Мелиоратор күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2176/ Календарь праздников]</ref>. * [[Бэс ыйын 18]] — Киһи быраабын күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — Гаас үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2198/ День работников газового хозяйства Азербайджана — 20 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Бэс ыйын 24]] — Массыына оҥорор бырамыысыланнас күнэ * [[Бэс ыйын 26]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[От ыйын 2]] — Полиция үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2213/ Азербайджан Полициятын үлэһиттэрин күнэ — 2 июля.</ref>. * [[От ыйын 9]] — [[Дипломатия үлэһиттэрин күнэ (Азербайджан)|Дипломатия үлэһиттэрин күнэ]] * [[От ыйын 22]] — [[Азербайджан дойдутун прессатын күнэ|Дойду прессатын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Азербайджан тыла|Азербайджан алпаабытын уонна тылын күнэ]]<ref>[http://1news.az/society/20090801093608648.html День азербайджанского алфавита и языка.]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — [[Азербайджан]] национальнай киинэтин күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Билии күнэ * [[Балаҕан ыйын 18]] — Национальнай дьүрүл күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — [[Ниэп]] хостооччуларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ (Азербайджан)|Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ]]<ref>{{cite web|author=Б.Рустамбеков|url=http://interfax.az/view/821168|title=27 сентября в Азербайджане будет отмечаться «День памяти» погибших в карабахской войне|lang=ru|website=Интерфакс-Азербайджан|date=2020-12-02|access-date=2020-12-17|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225125036/http://interfax.az/view/821168|deadlink=no}}</ref>. * [[Алтынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 13]] — Азербайджан [[тимир суол]]ун үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 18]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Сэбиэскэй Сойуустан, 1991) * [[Сэтинньи 9]] — Былаах күнэ * [[Сэтинньи 12]] — [[Азербайджан Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт сокуонун күнэ|Төрүт сокуон күнэ]] * [[Сэтинньи 17]] — Национальнай саҥалыы сайдыы күнэ * [[Сэтинньи 22]] — Юстиция күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сибээс уонна информационнай технология министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 28]] — Албакаат күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Аан дойду [[азербайдьаннар]]ын биир санааланыыларын (солидарность) күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Азербайджан бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 3ifsrrjemobu88fcb8mtm4dzhp0p0yr 0 56484 427597 424649 2026-04-25T08:10:25Z Ojkhol 24881 427597 wikitext text/x-wiki '''Туркменистаан бэлиэ күннэрэ''' * [[Кулун тутар 7]] — [[Туркменистан бэлиэ күннэрэ|Көлө уонна ситим үлэһиттэрин күнэ]]<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://turkmenportal.com/blog/10190|title=В Туркменистане учрежден День работников сферы транспорта и связи {{!}} Культура|author=turkmenportal|website=Туркменистан, интернет портал о культурной, деловой и развлекательной жизни в Туркменистане|access-date=2022-03-07|archive-date=2022-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307150208/https://turkmenportal.com/blog/10190|deadlink=no}}</ref>. * [[Ыам ыйын 18]] — Барҕарыы, сомоҕолоһуу уонна [[Махтумкули Фраги]] күнэ * [[Ыам ыйын 25]] — [[Ашхабад|Ашхабад күнэ]]<ref>{{Cite web |url=http://turkmenistan.gov.tm/?id=4105 |title=На заседании Президент Туркменистана также подписал Указ, учреждающий День города Ашхабада, который будет отмечаться ежегодно 25 мая. |accessdate=2013-05-25 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304170600/http://turkmenistan.gov.tm/?id=4105 |deadlink=yes }}</ref>. * [[Бэс ыйын 12]] — Билим күнэ <ref>[http://gundogar-news.com/index.php?category_id=6&news_id=8569#:~:text=12%20%D0%B8%D1%8E%D0%BD%D1%8F%20%D0%B2%20%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5%20%D0%BE%D1%82%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F,%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B8%20%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%2C%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B9 В Туркменистане отмечают День науки | Наука и образование | Гундогар]</ref> * [[Бэс ыйын 26]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>{{Cite web |url=http://turkmenistan.gov.tm/?id=14795 |title=Золотой век<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2020-06-26 |archive-date=2020-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629032551/http://turkmenistan.gov.tm/?id=14795 |deadlink=yes }}</ref>. * [[Бэс ыйын 27]] — Култуура уонна ускуустуба күнэ, ону таһынан [[Махтумкули Фраги]] күнэ * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 12]] — [[Рухнама]] күнэ<ref>[http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/37792.html Туркменистан празднует День Рухнама]</ref> * [[Балаҕан ыйын 27]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1991 сыл алтынньы 27 күнүгэр Туркменистааҥҥа тутулуга суох буолуу туһунан сокуон ылыныллыбыта (ССРС өрөспүүбүлүкэлэриттэн бүтэһиктэр ахсааннарыгар), сыл ахсын ол күн бэлиэнэрэ, ол эрээри 2018 сыллаахтан биир ыйынан эрдэ бэлиэтэнэр буолбута. * [[Алтынньы 6]] — Кэриэстэбил күнэ. 1948 сыллааҕы сир хамсааһынын сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Алтынньы 27]] — Тутулуга суох буолуу күнэ * Сэтинньи тиһэх баскыһыанньата (24-30 сэтинньи) — Урожай күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Үүнүү бырааһынньыга * Ахсынньы бастакы бээтинсэтэ ([[Ахсынньы 1]]—[[Ахсынньы 7]]) — Ыаллаһыы күнэ (День добрососедства) * [[Ахсынньы 12]] — Нейтралитет күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] i8gbuc1ryiefvgoe3ucsbytvwr1gns0 0 56547 427590 418736 2026-04-25T08:06:54Z Ojkhol 24881 /* Норфолк бэлиэ күннэрэ */ 427590 wikitext text/x-wiki '''Норфолк арыы''' == Норфолк бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 6]] — Олохтонуу күнэ (1788 сыл). Бу Австралияттан арҕаа сытар дьоҕус арыы. Австралия бэйэтин салайынар соҕотох тас сирэ, Австралия генерал-күбүрүнээтэрэ икки сылга биирдэ аныыр администратора салайар, сокуон ылынар ассамблеялаах, Үрдүкү Сууттаах * [[Бэс ыйын 8]] — [[«Баунти» күнэ]] ([[1856]]) [[Категория:Дойдулар]] rzig62z40y2i4mxya3g9f6c2wdi8g84 0 56573 427523 427413 2026-04-24T12:39:08Z Ojkhol 24881 427523 wikitext text/x-wiki * [[Кулун тутар 1]] (Ираак Курдистаана) — Мустафа Барзани күнэ * [[Муус устар 16]] ({{Флагификация|Ираак Курдистаана}}) — Балисаҥҥа уонна Шейх Васаҥҥа химическэй атааканы ахтыы күнэ * [[Бэс ыйын 13]] ({{Флагификация|Ираак Курдистаана}}) — Сулеймания куорат өлбүттэрин кэриэстиир күн. 1991 сыллаахха куурдар өрө турууларын кырыктаахтык баттааһын кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. * [[От ыйын 14]] — [[Ираакка Өрөбөлүүссүйэ күнэ|Өрөбөлүүссүйэ күнэ]] * [[От ыйын 17]] — Өрөбүлүүссүйэ күнэ ([[БААС]], [[1968]]) * [[Алтынньы 3]] — Британияттан босхолонуу күнэ (1932) * [[Ахсынньы 11]] (Ираак Курдистаана) — [[Куурд тыллара|Курд]] дьахталларын сойууһа төрүттэммит күнэ * [[Ахсынньы 17]] ({{Флагификация|Курдистаан}}, [[куурд омуктар]]) — куурд былааҕын күнэ [[Категория:Ираак]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 86uvxsinfensgopdum2lqsah8x1h3wo 427596 427523 2026-04-25T08:09:51Z Ojkhol 24881 427596 wikitext text/x-wiki * [[Кулун тутар 1]] (Ираак Курдистаана) — Мустафа Барзани күнэ * [[Кулун тутар 7]] — Бэйэ-бэйэни тулуйуу уонна эйэлээхтик олоруу күнэ. Дойду премьер-миниистирэ Рим паапата Франциск уонна шииттэр баһылыктара аятолла Али Аль-Систани 2021 сыллаахха көрсүүлэрүн кэнниттэн биллэрбитэ * [[Муус устар 16]] ({{Флагификация|Ираак Курдистаана}}) — Балисаҥҥа уонна Шейх Васаҥҥа химическэй атааканы ахтыы күнэ * [[Бэс ыйын 13]] ({{Флагификация|Ираак Курдистаана}}) — Сулеймания куорат өлбүттэрин кэриэстиир күн. 1991 сыллаахха куурдар өрө турууларын кырыктаахтык баттааһын кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. * [[От ыйын 14]] — [[Ираакка Өрөбөлүүссүйэ күнэ|Өрөбөлүүссүйэ күнэ]] * [[От ыйын 17]] — Өрөбүлүүссүйэ күнэ ([[БААС]], [[1968]]) * [[Алтынньы 3]] — Британияттан босхолонуу күнэ (1932) * [[Ахсынньы 11]] (Ираак Курдистаана) — [[Куурд тыллара|Курд]] дьахталларын сойууһа төрүттэммит күнэ * [[Ахсынньы 17]] ({{Флагификация|Курдистаан}}, [[куурд омуктар]]) — куурд былааҕын күнэ [[Категория:Ираак]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 9l33pym1cxbuqc8cibmezvh6ghacx8u 0 56585 427573 424789 2026-04-25T07:30:14Z Ojkhol 24881 427573 wikitext text/x-wiki * [[Кулун тутар 3]] — Спортсмен күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Эвакуация күнэ. Былыргы Эгиипэт [[Нил]] күнүн кытта тэҥҥэ бэлиэтэнэр * [[От ыйын 23]] — Өрөбүлүүссүйэ күнэ (1952) * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Нил]] өрүс халаанныыр күнэ ({{lang-en|Flooding of the Nile}}, Вафаа эль-Нил) * [[Алтынньы 6]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Алтынньы 21]] — Сэбилэниилээх байҕал флотун күнэ * [[Алтынньы 24]] — Суэц күнэ * [[Ахсынньы 23]] — Кыайыы күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 975qy6llhcmi9gumnjpnq6iv8gbf0cl 0 56670 427529 424920 2026-04-24T12:43:03Z Ojkhol 24881 427529 wikitext text/x-wiki * [[Кулун тутар 1]] ({{Флагификация|Молдавия}} эмиэ бэлиэтиир) — Марцишор, саас саҕаланыыта * [[Бэс ыйын 26]] — Былаах күнэ^{([[d:Q12744056|wikidata]])} * [[От ыйын 29]] — [[Румыния өрөгөйүн ырыата|Өрөгөй ырыатын]] күнэ * [[Атырдьах ыйын 31]] — Румын тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Инженер күнэ * [[Алтынньы 9]] — Холокост сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Алтынньы 25]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Сэтинньи 14]] — Добруджа күнэ. 1877-1878 сыллардааҕы Нуучча-Туурак сэриитин кэнниттэн Румыния Хотугу Добруджаны (ол иһигэр [[Дунаай]] дельтатын) бэйэтигэр холбоммута. * [[Сэтинньи 28]] — Буковина күнэ. 1918 сыллаахха бу күн Буковина олохтоохторун сийиэһэ Румынияҕа холбоһор туһунан быһаарбыт * [[Ахсынньы 1]] — Румыния холбоһуутун күнэ (Дойду күнэ). 1918 сыллаахха Трансильвания Румыниялыын биир буолбуттар * [[Ахсынньы 8]] — Конституция күнэ * [[Ахсынньы 27]] — сибэтиэй Стефан күнэ (Илиҥҥи православнай сыаркап ааҕыытынан, бу дойдуга судаарыстыба бэлиэтиир) [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Румыния]] ji5pc6gwln8xdfiu6l7m6ru4jgx29i3 0 57444 427531 423413 2026-04-24T12:44:22Z Ojkhol 24881 /* Микронезия бэлиэ күннэрэ */ 427531 wikitext text/x-wiki '''Микронезия''' == Микронезия бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 1]] (Йап штаат) — Йап күнэ * [[Сэтинньи 3]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (АХШ-тан, 1986 с.) [[Категория:Дойдулар]] mxcq2pvsgfx5xliy3psykyq8fjx67ca 0 57824 427534 427484 2026-04-24T16:29:36Z Qohlt 22667 427534 wikitext text/x-wiki [[File:Germany champions 2014 FIFA World Cup.jpg|200px|thumb|right|2014 сыл аан дойду чемпиона]] '''Германия футбол хомуур хамаандата''' ({{lang-de|Deutsche Fußballnationalmannschaft}}) диэн [[Германия]] футбол омуктар ыккардыларынааҕы куоталаһыыларыгар кыттар хамаандата. Салайар тэрилтэтэ [[Германия футбол холбоһуга]]. [[ФИФА]] (1908 сылтан) уонна [[УЕФА]] (1954 сылтан) кыттааччыта. Хамаанда билиҥҥи тренера [[Юлиан Нагельсман]]. Германия хомуур хамаандата аан дойду биир ситиһиилээх ил хамаандата буолар. Түөрт [[аан дойду футбол чемпионата|Аан дойду чемпионатыгар]] уонна үс [[дьобуруопа футбол чемпионата|Дьобуруопа чемпионатыгар]] маҥнайгы буолбута. Германия хамаандатын ордук элбэх матчтаах оонньооччута [[Лотар Маттеус]] (150 матч), бастыҥ бомбардира [[Мирослав Клозе]] (71 гол). == Ситиһиилэрэ == *[[аан дойду футбол чемпионата|Аан дойду чемпиона]]: 1954, 1974, 1990, 2014 *Аан дойду үрүҥ көмүс чемпиона: 1966, 1982, 1986, 2002 *Аан дойду бронза чемпиона: 1934, 1970, 2006, 2010 *[[дьобуруопа футбол чемпионата|Дьобуруопа чемпиона]]: 1972, 1980, 1996 *Дьобуруопа үрүҥ көмүс чемпиона: 1976, 1992, 2008 *Дьобуруопа бронза чемпиона: 1988, 2012, 2016 *[[конфедерациялар куубага|Конфедерациялар куубагын]] кыайыылааҕа: 2017 *Конфедерациялар куубагын бронза кыайыылааҕа: 2005 == Рекордсменнара == {| class="wikitable" style="float:left; margin-right:2em; text-align:center; clear:left;" |+ Элбэх маатчтаахтар ! scope="col" | Позиция ! scope="col" | Оонньооччу ! scope="col" | Период ! scope="col" | Маатч ! scope="col" | Гол |- |1||style="text-align:left;"|[[Лотар Маттеус]]||1980—2000||150||23 |- |2||style="text-align:left;"|[[Мирослав Клозе]]||2001—2014||137||71 |- |3||style="text-align:left;"|[[Томас Мүллер]]||2010—2024||131||45 |- |4||style="text-align:left;"|[[Лукас Подольски]]||2004—2017||130||49 |- |5|| style="text-align:left;" |[[Мануэль Нойер]]||2009—2024||124||0 |- |6|| style="text-align:left;" |[[Бастиан Швайнштайгер]]||2004—2016||121||24 |- |7||style="text-align:left;"|[[Тони Кроос]]||2010—2024||114||17 |- |8||style="text-align:left;"|[[Филипп Лам]]||2004—2014||113||5 |- |9|| style="text-align:left;" |[[Юрген Клинсман]]||1987—1998||108||47 |- |10||style="text-align:left;"|'''[[Йозуа Киммих]]'''||2016—билигин||106||10 |- |11||style="text-align:left;"|[[Юрген Колер]]||1986—1998||105||2 |} {| class="wikitable" style="float:left; margin-right:2em; text-align:center;" |+ Элбэх голлаахтар ! scope="col" | Позиция ! scope="col" | Оонньооччу ! scope="col" | Период ! scope="col" | Гол ! scope="col" | Маатч ! scope="col" | Ортолоон |- |1||style="text-align:left;"|[[Мирослав Клозе]]||2001—2014||71||137||0.52 |- |2||style="text-align:left;"|[[Герд Мүллер]]||1966—1974||68||62||1.10 |- |3||style="text-align:left;"|[[Лукас Подольски]]||2004—2017||49||130||0.38 |- |rowspan="2"|4||style="text-align:left;"|[[Руди Фөллер]]||1982—1994||47||90||0.52 |- |style="text-align:left;"|[[Юрген Клинсман]]||1987—1998||47||108||0.44 |- |rowspan="2"|6||style="text-align:left;"|[[Томас Мүллер]]||2010—2024||45||131||0.34 |- |style="text-align:left;"|[[Карл-Хайнц Румменигге]]||1976—1986||45||95||0.47 |- |8||style="text-align:left;"|[[Уве Зеелер]]||1954—1970||43||72||0.60 |- |9||style="text-align:left;"|[[Михаэль Баллак]]||1999—2010||42||98||0.43 |- |10||style="text-align:left;"|[[Оливер Бирхофф]]||1996—2002||37||70||0.53 |}<div style="clear:both;"></div> == Спонсордара == Германия хамаандатын тутаах спонсордара: * [[Mercedes-Benz]] (2018 ахсынньытыгар дылы) * [[Volkswagen]] * [[bwin]] * [[The Coca-Cola Company]] * [[Commerzbank]] * [[Lufthansa]] * [[Deutsche Telekom]] * [[Samsung]] * [[Adidas]] == Формата == === Дьиэтээҕи === {| style="margin:auto; clear:both;" | {{Футбольная форма |pattern_la=_blackborder |pattern_b=_ger1908 |pattern_ra=_blackborder |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=ffffff |socks=000000 |title=1908}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_blackborder |pattern_b=_germany1934 |pattern_ra=_blackborder |pattern_so=_whitetop |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=000000 |title=1934}} | {{Футбольная форма |pattern_b=_collarred |pattern_so=_whitetop |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=000000 |title=1938}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_blackborder |pattern_b=_collarblack |pattern_ra=_blackborder |pattern_so=_whitetop |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=000000 |title=1954-66}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_blackborder |pattern_b=_vneckblack |pattern_ra=_blackborder |pattern_so=_blacktop |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1970}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_blackborder |pattern_b=_blackcollar |pattern_ra=_blackborder |pattern_so=_blacktop |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1974}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_blackborder |pattern_b=_collar |pattern_ra=_blackborder |pattern_so=_blacktop |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1978}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_westgermany1980 |pattern_b=_westgermany1980 |pattern_ra=_westgermany1980 |pattern_so=_color_3_stripes_black |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1980-82}} |- | {{Футбольная форма |pattern_la=_shoulder stripes_black stripes |pattern_b=_vneckblack |pattern_ra=_shoulder stripes_black stripes |pattern_so=_color_3_stripes_black |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1984}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_DFB_96h |pattern_b=_shoulder stripes_black stripes |pattern_ra=_DFB_96h |pattern_so=_color_3_stripes_black |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1986}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_westgermany1990 |pattern_b=_westgermany1990 |pattern_ra=_westgermany1990 |pattern_so=_color_3_stripes_black |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1988-90}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger92h |pattern_b=_ger92h |pattern_ra=_ger92h |pattern_so=_color_3_stripes_black |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1992}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger94h |pattern_b=_ger94H |pattern_ra=_ger94h |pattern_sh=_ger94h |pattern_so=_ger94h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1994}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_DFB_96h |pattern_b=_DFB_96h |pattern_ra=_DFB_96h |pattern_sh=_adidaswhite |pattern_so=_color_3_stripes_black |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1996}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger98h |pattern_b=_ger98h2 |pattern_ra=_ger98h |pattern_sh=_ger98h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=1998}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger00h |pattern_b=_ger00h1 |pattern_ra=_ger00h |pattern_sh=_DFB_00h |pattern_so=_DFB_00h |leftarm=1a1a1a |body=ffffff |rightarm=1a1a1a |shorts=ffffff |socks=ffffff |title=2000}} |- | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger02h2 |pattern_b=_ger02h2 |pattern_ra=_ger02h2 |pattern_sh=_adidaswhite2002 |leftarm=000000 |body=000000 |rightarm=000000 |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2002}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger04h1 |pattern_b=_ger04h1 |pattern_ra=_ger04h1 |pattern_sh=_DFB_04h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2004}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger06H |pattern_b=_ger06H |pattern_ra=_ger06H |pattern_sh=_ger06H |pattern_so=_3_stripes_black |leftarm=000000 |body=ffffff |rightarm=000000 |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2006}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger08h|pattern_b=_ger08h|pattern_ra=_ger08h|pattern_sh=_adidaswhite |pattern_so=_ger08h|leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2008}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger10h2 |pattern_b=_ger10h2 |pattern_ra=_ger10h2 |pattern_sh=_ger10h2 |pattern_so=_ger10h2 |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2010}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger1112h |pattern_b=_ger1112h |pattern_ra=_ger1112h |pattern_sh=_DFB_12h |pattern_so=_ger1112h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2012}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger14h1 |pattern_b=_ger14h1 |pattern_ra=_ger14h1 |pattern_sh=_ger14h1 |pattern_so=_ger14h1 |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=ffffff |socks=ffffff |title=2014}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger16h |pattern_b=_ger16H |pattern_ra=_ger16h |pattern_sh=_ger16h |pattern_so=_ger16h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=000000 |title=2016}} |- | {{Футбольная форма |pattern_la= |pattern_b=_ger17h |pattern_ra= |pattern_sh=_ger16h |pattern_so=_ger1617H |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2017}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger18home |pattern_b=_ger18home |pattern_ra=_ger18home |pattern_sh=_adidaswhite |pattern_so=_3_stripes_black |leftarm=000000 |body=ffffff |rightarm=000000 |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2018}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger20h |pattern_b=_ger20h |pattern_ra=_ger20h |pattern_sh=_ger20h |pattern_so=_ger20h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2020}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger22h |pattern_b=_ger22h |pattern_ra=_ger22h |pattern_sh=_ger22h |pattern_so=_ger22hl |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=000000 |socks=ffffff |title=2022}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger24h |pattern_b=_ger24h |pattern_ra=_ger24h |pattern_sh=_ger24h |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=ffffff |socks=ffffff |title=2024}} |} === Ыалдьыттааҕы === {| style="margin:auto; clear:both;" | {{Футбольная форма |pattern_la=_whiteborder |pattern_b= |pattern_ra=_whiteborder |leftarm=008020 |body=008020 |rightarm=008020 |shorts=ffffff |socks=008020 |title=1954-58}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_whiteborder |pattern_b=_vneckwhite |pattern_ra=_whiteborder |pattern_so= |leftarm=008020 |body=008020 |rightarm=008020 |shorts=ffffff |socks=008020 |title=1966-70}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_whiteborder |pattern_b=_whitecollar |pattern_ra=_whiteborder |leftarm=008020 |body=008020 |rightarm=008020 |shorts=ffffff |socks=008020 |title=1974-78}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_adidasstripeswhite |pattern_b=_adidaswhite |pattern_ra=_adidasstripeswhite |leftarm=008020 |body=008020 |rightarm=008020 |shorts=ffffff |socks=008020 |title=1980-82}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_shoulder_stripes_white_stripes |pattern_b=_3_stripes_vneck_white |pattern_ra=_shoulder_stripes_white_stripes |leftarm=008020 |body=008020 |rightarm=008020 |shorts=ffffff |socks=008020 |title=1984-86}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger88a |pattern_b=_ger88a |pattern_ra=_ger88a |leftarm=108060 |body=108060 |rightarm=108060 |shorts=ffffff |socks=108060 |title=1988-90}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger92 |pattern_b=_ger92 |pattern_ra=_ger92 |pattern_so=_3_stripes_white |leftarm=108060 |body=108060 |rightarm=108060 |shorts=ffffff |socks=108060 |title=1992}} | {{Футбольная форма |pattern_b=_ger94A |pattern_so=_3_stripes_white |leftarm=108060 |body=108060 |rightarm=108060 |shorts=ffffff |socks=108060 |title=1994}} |- | {{Футбольная форма |pattern_la=_DFB_96a |pattern_b=_DFB_96a |pattern_ra=_DFB_96a |pattern_sh=_DFB_96a |pattern_so=_3_stripes_white |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=ffffff |socks=1a535b |title=1996}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger98A|pattern_b=_ger98A|pattern_ra=_ger98A|pattern_sh=_DFB_98a|pattern_so=_ger98a|leftarm=1a535b |body=ffffff |rightarm=1a535b |shorts=ffffff |socks=1a535b |title=1998}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_DFB_00a |pattern_b=_DFB_00a |pattern_ra=_DFB_00a |pattern_sh=_ger00a |pattern_so=_3_stripes_white |leftarm=ffffff |body=ffffff |rightarm=ffffff |shorts=1a535b |socks=1a535b |title=2000}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger02a2 |pattern_b=_ger02a2 |pattern_ra=_ger02a2 |pattern_sh=_adidasonwhite2002 |leftarm=232323 |body=787878 |rightarm=232323 |shorts=232323 |socks=232323 |title=2002}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger04a1 |pattern_b=_ger04a1 |pattern_ra=_ger04a1 |pattern_sh=_ger05a |leftarm=000000 |body=000000 |rightarm=000000 |shorts=000000 |socks=000000 |title=2004}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger05a1 |pattern_b=_ger05a1 |pattern_ra=_ger05a1 |pattern_sh=_ger05a |leftarm=ff0000 |body=ff0000 |rightarm=ff0000 |shorts=000000 |socks=ff0000 |title=2005}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger06A |pattern_b=_ger06A |pattern_ra=_ger06A |pattern_sh=_ger06A |pattern_so=_3_stripes_black |leftarm=000000 |body=ff0000 |rightarm=ff0000 |shorts=ffffff |socks=FF0000 |title=2006}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_DFB_08a | pattern_b = _Ger08a | pattern_ra = _DFB_08a | pattern_sh = _germany2008a | pattern_so = _DFB_08a |leftarm=e3001d |body=e3001d |rightarm=e3001d |shorts=e3001d |socks=e3001d |title=2008}} |- | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger10a2 |pattern_b=_ger10a2 |pattern_ra=_ger10a2 |pattern_sh=_ger10a2 |pattern_so=_ger10al |leftarm=d3ae84 |body=000000 |rightarm=000000 |shorts=ffffff |socks=000000 |title=2010}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger12a| pattern_b = _ger2012a| pattern_ra = _ger12a |pattern_sh=_adidasonwhite |pattern_so=_3 stripes on white top |leftarm=008000 |body=008000 |rightarm=008000 |shorts=008000 |socks=008000 |title=2012}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger14a1 |pattern_b=_ger14a1 |pattern_ra=_adidasaltonblack |pattern_sh=_ger14a1 |pattern_so=_ger14a1 |leftarm=c1c1c1 |body=ffffff |rightarm=c1c1c1 |shorts=000000 |socks=000000 |title=2014}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger16a |pattern_b=_ger16A |pattern_ra=_ger16a |pattern_sh=_adidaswhite |pattern_so=_ger16a |leftarm=000000 |body=000000 |rightarm=000000 |shorts=262626 |socks=262626 |title=2016}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger18a_1 |pattern_b=_ger18a |pattern_ra=_ger18a_1 |pattern_sh=_ger18a_1 |pattern_so=_ger18a_1 |leftarm=008b9f |body=008b9f |rightarm=008b9f |shorts=ffffff |socks=008b9f |title=2018}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger20a |pattern_b=_ger20a |pattern_ra=_ger20a |pattern_sh=_ger20a |pattern_so=_ger20a |leftarm=ff0000 |body=ff0000 |rightarm=ff0000 |shorts=000000 |socks=000000 |title=2020}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger22a |pattern_b=_ger22a |pattern_ra=_ger22a |pattern_sh=_ger22a |pattern_so=_ger22al |leftarm=200000 |body=200000 |rightarm=200000 |shorts=200000 |socks=200000 |title=2022}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger24a |pattern_b=_ger24a |pattern_ra=_ger24a |pattern_sh=_ger24a |leftarm=702963 |body=702963 |rightarm=241e76 |shorts=241e76 |socks=241e76 |title=2024}} |} === Ураты === {| style="margin:auto; clear:both;" | {{Футбольная форма |pattern_la=_gerw22h |pattern_b=_gerw22h |pattern_ra=_gerw22h |shorts=000000 |title=2022|pattern_sh=_adidaswhite|pattern_so=_3 stripes black}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_ger125y |pattern_b=_ger125y |pattern_ra=_ger125y |shorts=000000 |socks=000000 |title=2025}} |} <small> == Сигэлэр == * [https://www.dfb.de/ Германия футбол холбоһуга] [[Категория:футбол хомуур хамаандалара]] [[Категория:германия футбола]] b0vosks9fgifkypsitbc1x8h55iu6dg 0 58093 427539 426699 2026-04-24T20:23:04Z Xaahax 10090 Тупсарыы 427539 wikitext text/x-wiki Бырах диэн тыл тугу эмэни бэйэҕиттэн тэйит, хааллар, эмискэ ыраах сыҕарыт диэн өйдөбүллээх. Өй-санаа бииртэн бииргэ көһөн, көтүөккэлээн, уларыйан иһэрэ түргэнин киһи саҥарар саҥатыттан арааран билии кыаллар. Өй-санаа соһуччу тосту уларыйыылара биллиитин, киһи оҥорор быһыылара, саҥарар саҥата эмискэ, тугу эрэ ылан быраҕан кэбиһэр курдук түргэнник уларыйан хаалыытыттан арааран билэн, бырахтарыы диэн ааттаабыттар. Оҥорор быһыылара, саҥарар саҥата эмискэ уларыйар, атынтан-атыҥҥа көһөн иһэр киһини бырахтарара киирэн ылар диэн этэллэр. Итини тэҥэ, бырахтарар диэн этиигэ сыыһа-халты туттунар, буолары-буолбаты солумсаҕа улаатан хаалбыт киһи элбэҕи оҥорон кэбиһэр кыахтанара сөп түбэһэрэ өйө-санаата туруктаах буоларын эрэйэр. Өй-санаа атынтан-атыҥҥа эмискэ уларыйан иһиитэ киһи саҥарар саҥатын уонна оҥорор быһыыларын тосту уларытарын билэн бырахтарыы диэн этэллэр. Бырахтарыы ордук киһи тугу саҥарарыттан биллэр. биири кэпсээн иһэн, атыҥҥа, букатын туспаҕа көһөн иһии бырахтарыы баарын биллэрэр. Бииртэн-бииргэ солумсаҕыран иһии бырахтарыыга тириэрдиэн сөп. Санаатын биир сыалга кыайан түмэрэ уустугуттан бырахтарар киһи туһалааҕы оҥорор быһыыларын кыайан ситэрбэтэ, бүтэрбэккэ хаалларан, быраҕан иһэрэ элбиирэ биллэр. Туруга суох өйдөөх-санаалаах киһи диэн кыра эрдэҕинэ ийэ кута үчүгэй быһыылары оҥорон олору үгэс оҥостубатах, сыыһа-халты туттунуон сөптөөх киһи ааттанар. Маннык өйдөөх-санаалаах киһи бырахтарыыга, атыттар тугу эмэ була сатаан этиилэригэр киирэн биэрэр кыаҕа улаатан хаалара албыҥҥа киирэрин үөскэтиэн сөп. Суруйааччылартан И.Д.Лукачевскай-Силис арыгыны элбэхтик иһэртэн эдэрдэр өйдөрө-санаалара хайдах куһаҕан өттүгэр уларыйарын уонна өйдөрө-санаалара буккуллан, бырахтаран ыларыгар тириэрдэрин “Абитура” диэн үлэтигэр суруйбута. (1,48). Киһи санаата ханнык да хааччаҕа суох, туохтан да иҥнибэт, хааттарбат. Киһи бэйэтин өйүнэн-санаатынан, тулуурунан, кыра эрдэҕинэ үөскээбит ийэ кутун үгэстэринэн туһанан сиэр хааччахтарын уонна киһи быһыытын тутуһа сылдьара эрэйиллэр. Өй-санаа аһара бардаҕына араас хаһан да толорбот ыра санааларыгар ыллара сылдьара элбиириттэн, олоххо туһалааҕы оҥорумуон сөп. Сахалар өй-санаа үөрэхтэрэ ыра санааҕа, ол аата киһи бэйэтин кыаҕынан хаһан да кыайан толорбот баҕа санаатыгар ылларыыны сэмэлиир, киһи быһыытыгар тиийбэтин бэлиэтиир. Ыра санааҕа ылларыы диэн киһи бэйэтин бэйэтэ албыннаныыта, ол-бу араас туһата суох санааларынан дуоһуйа сылдьыыта буолар. Оннугу-манныгы, уратыны оҥоруом этэ, маннык үчүгэй буолуо диэн киһи бэйэтин кыаҕын таһынан барар албын санааларга киирэн биэрбэтэ ордук. “Арыылааҕым буоллар алаадьылыам этэ даҕаны, бурдугум суох” диэн этии дьадаҥы, кыаҕа, баайа суох киһи кыайан толорбот ыра санааларга ыллара сылдьара хаһан баҕарар элбэхтэрин биллэрэр. Бииртэн биир ыра санааҕа ылларан иһии киһи туох эмэ туһалааҕы оҥорорун атахтаан, букатын даҕаны суох оҥоруон сөп. “Туох барыта икки өрүттээх” диэн айылҕа төрүт сокуонугар сөп түбэһэн санаа эмиэ икки өрүттэнэр: 1. Киһилии санаа. Киһилии санаа диэн киһи бэйэтин кыаҕынан толорор, олоххо киллэрэр санаалара ааттаналлар. Санааны толорон олоххо киллэрии киһи санаата туолан дьолу билэрин үөскэтэр. 2. Ыра санаа. Хаһан да туолбат ыра санааларга ыллара сылдьыы бырахтарыы биир көрүҥэ, санааҕа аралдьыйыы буолар. Киһи ыра санааларга аһара ылларыыта киһи быһыытыгар сөп түбэспэт, туох да туһалааҕы, олоххо киирэри кыайан оҥорбот буолууга, араас туһата суох санааларынан аралдьыйа сылдьыыга тириэрдиэн сөп. Туруга суох өйдөөх-санаалаах, ийэ кута үчүгэй быһыылары оҥорууга иитиллибэтэх оҕо, киһи тастан киирэр араас санаа дьайыыларыгар киирэн биэрэр кыаҕа улаатар. Дьайыы диэн санаа киһи өйүгэр-санаатыгар оҥорор долгуннара, хамнааһыннара ааттанар. Ол киирэр санаалар дьайыыларыттан ийэ кута иитиллибэтэх киһи оҥорор быһыылара тосту-туора уларыйан хаалыылара үөскээһинэ бырахтарыыга тириэрдэн кэбиһиэхтэрин сөп. “Аан дойдуну санаа тутан турар” диэн сахалар этэллэр. Киһи араас элбэх санаалар дьайыыларын быыстарыгар олоҕун олорор. Ийэ кута үчүгэй үгэстэринэн, быһыыларынан иитиллибэккэ хаалбыт, туруга суох өйдөөх киһиэхэ атын дьон санаалара киирэн ханнык эрэ дьайыылары, сабыдыалы оҥороллоругар түбэһэн хаалыан сөп. Атаахтык улааппыт оҕолорго уулусса дьайыыта аһара күүстээх, ол-бу араас дьээбэлэргэ, быстах быһыыларга, уорууларга ийэ кута үчүгэй быһыыларга иитиллибэтэх оҕо киирэн биэрэр кыаҕа улаатар, кырата албыннаан уорууга кыттыһыннаран кэбиһиэхтэрин сөп.  Дьай диэн санаа күүһэ ааттанар. Дьа уонна ай диэн тыллар холбоспуттарыттан дьай диэн тыл үөскээбит уонна өй-санаа хамныырын, дьайыытын, баттааһыны оҥорорун биллэрэр суолталаах. Сахалар өй-санаа дьайыытын дириҥник үөрэтэн ханнык эрэ баттааһыны оҥорорун быһааран “Дьагдьайан ылыы” диэн этиини үөскэппиттэр. (2,102). Киһи араас тастан киирэр санаалар дьайыыларыгар киирэн биэрбэтэ олох көрдөбүлэ буолар. Үгэс буолбут санаалар киһи ийэ кутугар бэйэтигэр биллэрбэккэ эрэ дьайыыны оҥороллор. Оҕо ийэ кута кыра эрдэҕиттэн үчүгэй быһыылары оҥорууга иитиллэрэ эрэйиллэр. Ийэ кута үчүгэй үгэстэринэн иитиллибитэ туруктаах өйү-санааны үөскэтэр. Ийэ кут иитиитин уратыларын быһааран сахалар үчүгэй, киһилии быһыыларга иитиллибит эбэтэр иитиллибэтэх, куһаҕан иитиилээх диэн икки өрүккэ араараллар. (3,83). Өй-санаа хаһан баҕарар хамнаан, долгуйан ылара элбэх. Ханнык эрэ үөйбэтэх, биллибэт санаа киирэн кэлиититтэн оҥорор быһыы түргэнник уларыйа охсон хаалыыта бырахтарыы диэн буолар. Солумсаҕырыы аһара барыыта бырахтарыыга тириэрдэр. Тыл үөрэхтээхтэрэ саҥа тыллары булбута буолан солумсаҕыралларын айыыны оҥоробут диэн сабына, сахалары барыларын албынныы сылдьаллар. Айыы диэн ханнык эрэ тылы булуу, оҥоруу буолбатах, киһи оҥорор быһыыта буоларын, бу дьон өссө билэ иликтэр. Сол диэн тылтан үөскээбит солун диэн саҥаны, уратыны, билэрбитин биллэрэр тылбытын “сонун” диэн сахаларга суох тылынан уларытан, араас элбэх ол-буну, ону-маны батыһан солумсах буолалларын кистээн кэбиспиттэриттэн саха дьоно барылара солумсах буолууга оҕустараннар ханнык да үлэни кыайан үлэлээбэт турукка тиийэн эрэллэр. (4,44). Онно-манна барытыгар солумсаҕыра сылдьаллара букатын аһара барда. Үөрэҕи эрэ эккирэтэбит диэн албын санааҕа киирэн тыабыт сирин букатын быраҕан сылдьаллар. Тыл үөрэхтээхтэрэ омукпутун эстиигэ тириэрдэллэрэ чугаһаан иһэр. Солумсах диэн тылы үөскэтэр солун диэн тылбытын оннугар түһэрэн туһана сылдьарбыт эрэйиллэр кэмэ кэллэ. Солумсаҕыра сылдьан үлэни-хамнаһы кыайбат буолуу үөскээһинэ омугу эстиигэ, атын кыайыылаах үлэһит омукка үтүрүттэриигэ тириэрдэрин билиэ этибит. “Хоро салаҥ”, “Хоро таһар” диэн үлэни кыайбаттарын иһин сирэн, туоратан ааттаабыттарын кэнниттэн хоро омуктар симэлийбиттэрэ олох умнуллубат үөрэҕэ буолар. Бырахтарыы диэн өй буккуллан ылыыта киһини быстах быһыылары оҥорууга, сыыһа-халты туттунууга тириэрдэр кыахтаах. (5,46). == Туһаныллыбыт литература. == 1. “Күрүлгэн” сурунаал. 2017, 2№ (55). 2. Каженкин И.И. Күн таҥара үөрэҕэ. – Дьокуускай: РБУ РС(Я) “Бизнес-инкубатор”, 2016. – 148 с. 3. Каженкин И.И. Кут-сүр үөрэҕэ. Үс кут. – Дьокуускай: РГ “MEDIA+”, 2017. - 156 с. 4. Каженкин И.И. Дорҕооннор өйгө-санааҕа дьайыылара. – Дьокуускай: ГБУ РС(Я) “Бизнес-инкубатор”, 2013. – 108 с. 5. Каженкин И.И. Өй буккуллуута. - Дьокуускай: Ситис, 2026. - 108 с. [[Категорияларынан көрдөөһүн]]: Өй-санаа. 67rbvlsxn09am8ipi08l6ror5mfmoia 0 58097 427540 426700 2026-04-24T20:29:47Z Xaahax 10090 Тупсарыы 427540 wikitext text/x-wiki Киһи үс кутуттан бастакылара, саамай сүрүннэрэ буор кут диэн ааттанар уонна оҕо кыра эрдэҕиттэн, хайдах хамсанарыттан сайдан, тупсан, үөрүйэхтэри үөскэтэн, эрчиллэн истэҕин аайы имигэстийэн, сымсатыйан, сыыдамсыйан иһэр. Бу кут өбүгэлэртэн, төрөппүттэртэн эти-сиини кытта оҕолоругар салгыы бэриллэн иһэрэ утумнааһын диэн ааттанан киһи сайдыыны ситиһэрин көлүөнэттэн көлүөнэҕэ түргэтэтэн биэрэр аналлаах кут буолар. Биир хаан аймахтар аҕаларыттан бэриллэн иһэр биир буор куттаахтар. Бары хаан аймахтар буор куттарын санаа ситимнэринэн холбуу тутуллан сылдьаллар. Хайа эрэ аймах санааргыыра, туга эмэ табыллыбатыттан хомойоро барыларын бииргэ хаарыйан санааларын түһэрэр. Киһи сааһыран иһэрэ эмискэ хамсаатаҕына мэйиитэ эргийэн ыларыттан биллэн сэрэхтээх буоларын улаатыннарар. Сыыһа-халты хамсаныы биллэрэ элбээтэҕинэ эбиискэ дьарыктанан биэрии, аналлаах эрчиллиилэри, хамсаныылары оҥоруу туһалыан сөп. Кырдьаҕастар бары кэриэтэ хаамалларынан эрэйдэнэллэр, араас торуоскалаах сылдьааччылар билигин уулуссаҕа элбэхтэр. Сааһыран истэххэ атах трамбалара, ыарыылара, сүһүөхтэрэ тоҥмуттара барыта дьайыылара тиийэн имигэстик хамсанарын, хаамарын суох оҥороллор, икки атах тэҥнээн, сөп түбэһиннэрэн хамсыыллара мөлтүүр, кэһиллэр, ону тэҥэ, сүһүөх араас ыарыылара саҕаланан бараллар. Киһи этэ-сиинэ эмиэ икки өрүттээҕинэн, уҥа уонна хаҥас диэн тус-туспа арахсалларыттан мэйии икки атах, икки илии хамсааһынын тэҥнээн, дьүөрэлээн биэрэргэ үлэлииринэн кыра да сөп түбэспэт буолуу үөскээһинэ хамсаныы имигэһин, сөп түбэһэрин суох оҥорор. Сатаан, табан имигэстик хамсаныы киһи буолуу сүрүн бэлиэтэ буолар. Хамсаныылары оҥорору киһи этигэр-сиинигэр иҥэн сылдьар өйө-санаата, үөрүйэхтэрэ, буор кута салайан биэрэр. Киһи бэйэтин санаатынан быччыҥын талбытынан хамсатар кыахтаннаҕына, онно буор кут үөскээбитэ бэлиэтэнэр. Буор кут төһөнөн сайдыылаах, үчүгэй үөрүйэхтэрдээх даҕаны уустук, имигэс, сыыдам, күүстээх хамсаныылары киһи оҥорор кыаҕа улаатан биэрэр. Бытаан хамсаныылардаах киһини сахалар сыылба, соһуллар, нэс диэн ааттыыллар. Үлэлии үөрэммэтэх оҕо, киһи буор кута үөрүйэхтэрэ суоҕуттан уонна үлэлиэн, хамсыан баҕарбатыттан дьадаҥы диэн буолар. Дьадаҥы киһи хамсаныылары оҥороруттан сүрэҕэлдьиир, сотору сылааргыыр, үлэлиэн баҕата суоҕуттан тугу да оҥороро табыллыбакка хаалар. Манна эбии атаахтык иитилиннэҕинэ төрөппүтүн моонньугар олорор санаата аһара улаатан үлэни сирэрэ элбиир. Бу курдук иитиилээх төрөппүттэрин бэлэмнэригэр олорон эрэ компьютерынан, телефонунан оонньуур эдэрдэр үксээн эрэллэр. Билигин Саха сиригэр тыаҕа үлэ-хамнас кыаттарбата дьон үксэ дьадаҥы буор кутунан сутулланнар үлэлиэхтэрин баҕарбаттарыттан, сүрэҕэ суохтарыттан ордук улахан тутулуктаах. Бу сүрэҕэ суох буолууну сэбиэскэй былаас кэмигэр үөрэхтээһин аһара барыыта үөскэппитин, үөрэх “үчүгэй” диэн этиини тутуһар салайааччылар билигин даҕаны салҕаан ыытан иһэллэр. Буор кут диэн өй-санаа киһиэхэ этин-сиинин кытта өбүгэлэриттэн, төрөппүттэриттэн бэриллэн иһэр уонна хас да көлүөнэ олоҕун устата сайдыыны ситиһэр. Сайдыылаах буор куттаах аймахтар саамай кыһанан харыстыыр өйдөрө-санаалара буор куттара буоларын билэн сыаналыа этилэр. Буор кут хас да көлүөнэ дьон үлэлииллэриттэн, хамсыылларыттан сайдар уонна кэлэр көлүөнэлэргэ бэрилиннэҕинэ аймахтар сайдан иһэллэрин түргэнник үөскэтэр. Киһи хас биирдии хамсаныыны оҥороро барыта өйүнэн-санаатынан, этигэр-сиинигэр иҥэн сылдьар буор кутунан салаллар. Хас биирдии быччыҥнар кэмигэр хамсаан, уһаан, кылгаан биэриилэрин эккэ-сииҥҥэ иҥэн сылдьар өйө-санаата, буор кута салайар. Хас быччыҥҥа барыларыгар буор кут иҥэн сылдьар. Уустук хамсаныылары оҥорууга уһуннук үөрэннэххэ, эрчилиннэххэ эрэ табатык оҥоруу кыаллар. Хамсаныыны оҥоруу диэн элбэх быччыҥнар сөбүлэһэн, дьүөрэлээн хамсаан оҥорор уустук быһыылара буолар. Элбэх быһыылартан холбонон хамсаныы үөскүүр. Ханнык эрэ быччыҥ кыайан кэмигэр хамнаан, уһаан, кылгаан биэрбэтэҕинэ оҥоруохтаах хамсааһын сатаммакка мүччү-хаччы буолан хаалар кыахтанара табыллыбаты, сөп түбэспэти үөскэтэр. Киһи өйө-санаата, буор кута “тып” курдук үлэлиирин хайдах көнөтүк турара, хаамара чуолкайдык быһааран биэрэр. Арыгыны аһара испити билээри биир дуосканан хаамтарыы ону бигэргэтэр. Арыгы дьайыыта киһи өйүн-санаатын, сатаан хамсанарын уларыппыта хайдах хаамарыттан биллэр кыахтанар. Бэйэтэ баҕарбатар даҕаны соһуччу сууллан түһэр киһи өйө-санаата мөлтөөбүтүн, буккуллан ыларын биллэрэр. Инсульт кэнниттэн киһи кыайан хамсаммат буолар. “Туох барыта икки өрүттээх” диэн этиигэ сөп түбэһэн киһи этэ-сиинэ эмиэ икки аҥы арахсаллар. Мэйии икки аҥардаах, хардары-таары солбуйсан биэрэллэрэ биллэр. Киһи икки хараҕа икки аҥы көрө сылдьаллара мэйии икки өрүттэрэ тус-туспа арахсан бииргэ кыайан үлэлээбэттэрин биллэрэр. Өй-санаа туруга киһи оҥорор хамсаныыларыттан, быһыыларыттан чуолкайдык араарыллан биллэрин сахалар билэн олохторугар туһа-налларын түөрэҥэлиир диэн тыл баара биллэрэр. Түөрэҥ диэн туох эрэ кыайан таба турбата, ханан эрэ сыыһа, тиэрэ хамныы сылдьара ааттанар. Өйө-санаата, буор кута мөлтөөбүт, кыайан табан хамсаммакка эрэйдэнэр киһи нэһиилэ түөрэҥэлээн, онтон-мантан тутуһан бытааннык хаамара, бу тыл үөскээһинигэр олук буолбут. Түөрэҥ – түөрэкэй – түөрэҥэлиир. Түөр диэн тылтан үөскээбит тыллар таба турбаты, хамсыы сылдьары биллэрэллэр. Киһи атаҕар туран көнөтүк, имигэстик хаамара өйүн-санаатын, буор кутун туругун быһаарар. Өй-санаа буккуллуута киһи хаамарыгар буккууру киллэрэн, хамсаныыны оҥорууну бутуйан кыайан чэпчэкитик, сыыдамнык хамсамматын үөскэтиитэ түөрэҥэлиир диэн тылынан бэриллэр. Кыайан табатык, сымсатык, имигэстик хамсаммат киһи өйө-санаата, буор кутун үлэтэ кэһиллибитин эбэтэр буор кута букатын да сайдыыта суоҕун бэлиэтиир. Буор кут үлэтэ кэһиллиитин санааны бөҕөргөтөн, күүһүрдэн, ол аата өсөһөн уонна элбэхтик, утумнаахтык хамсаныыларынан эрчийэн, дьарыктаан сыыйа көннөрүөххэ сөп. Буор кут үлэтин кыратык да кэһиллиитэ киһи хамсаныытын тэтимэ кэһиллэригэр тириэрдэрэ сирэйин-хараҕын олоруутуттан уонна хайдах көнөтүк турарыттан, чэпчэкитик хаамарыттан биллэр. (1,49). == Туһаныллыбыт литература. == 1. Каженкин И.И. Өй буккуллуута. - Дьокуускай: Ситис, 2026. - 108 с. [[Категорияларынан көрдөөһүн]]: Өй-санаа. d4hhhxfxg3xnargc0zjye2h712y3tbd 0 58337 427533 427462 2026-04-24T16:28:32Z Qohlt 22667 /* Элбэх маатчтаахтар */ 427533 wikitext text/x-wiki [[File:Brazilian Football Confederation logo.svg|200px|thumb|right|]] '''Бразилия футбол хомуур хамаандата''' ({{lang-pt|Seleção Brasileira de Futebol}}) диэн [[Бразилия]] иһин футболга омуктар ыккардыларынааҕы куоталаһыыларга кыттар хамаанда. Салайар тэрилтэтэ Бразилия футбол конфедерацията, [[ФИФА]] 1923 сылтан уонна [[КОНМЕБОЛ]] 1916 сылтан кыттааччыта. Бразилия хамаандата аан дойду бастыҥ ситиһиилээх ил хамаандата буолар. Аан дойду биэс чемпионатын кыайыылааҕа (1958, 1962, 1970, 1994, 2002 сылларга). Бразилия аан дойду чемпионаттарын бары турнирдарыгар кыттыбыт биир соҕотох хамаанда буолар. Конфедерациялар куубагын бастыҥ түөрт төгүллээх кыайыылааҕа буолар (1997, 2005, 2009, 2013 сылларга). Бразилия хамаандатын бастыҥ бомбардира [[Неймар]] (79 гол), ордук элбэх маатчтаах [[Кафу]] (142 маатч). Билиҥҥи бас тренера [[Карло Анчелотти]]. == Ситиһиилэрэ == [[File:Brazil 1970.JPG|200px|thumb|right|Бразилия 1970 сыллааҕы аан дойду чемпионатын кыайыылаах хамаандата]] === [[Аан дойду чемпионата]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Сыл !Раунд !Маатч !К !Т !Х !Голлааһын !Голлатыы |- |{{Флаг|Уругуай}} [[аан дойду чемпионата 1930|1930]]||Бөлөх түһүмэҕэ||2||1||0||1||5||2 |- |{{Флаг|Италия}} [[аан дойду чемпионата 1934|1934]]||Финал 1/8||1||0||0||1||1||3 |-bgcolor=peru |{{Флаг|Франция}} [[аан дойду чемпионата 1938|1938]]||Үһүс||5||3||1||1||14||11 |-bgcolor=silver |style="border: 3px solid red"|{{Флаг|Бразилия}} [[аан дойду чемпионата 1950|1950]]||Иккис||6||4||1||1||22||6 |- |{{Флаг|Швейцария}} [[аан дойду чемпионата 1954|1954]]||Финал 1/4||3||1||1||1||8||5 |-bgcolor=gold |{{Флаг|Франция}} [[аан дойду чемпионата 1958|1958]]|| rowspan="2" |'''Чемпион'''||6||5||1||0||16||4 |-bgcolor=gold |{{Флаг|Чили}} [[аан дойду чемпионата 1962|1962]]||6||5||1||0||14||5 |- |{{Флаг|Англия}} [[аан дойду чемпионата 1966|1966]]||Бөлөх түһүмэҕэ||3||1||0||2||4||6 |-bgcolor=gold |{{Флаг|Мексика}} [[аан дойду чемпионата 1970|1970]]||'''Чемпион'''||6||6||0||0||19||7 |- |-bgcolor=beige |{{Флаг|Германия}} [[аан дойду чемпионата 1974|1974]]||Төрдүс||7||3||2||2||6||4 |-bgcolor=peru |{{Флаг|Аргентина}} [[аан дойду чемпионата 1978|1978]]||Үһүс||7||4||3||0||10||3 |- |{{Флаг|Испания}} [[аан дойду чемпионата 1982|1982]]||Бөлөх иккис түһүмэҕэ||5||4||0||1||15||6 |- |{{Флаг|Мексика}} [[аан дойду чемпионата 1986|1986]]||Финал 1/4||5||4||1||0||10||1 |- |{{Флаг|Италия}} [[аан дойду чемпионата 1990|1990]]||Финал 1/8||4||3||0||1||4||2 |-bgcolor=gold |{{Флаг|АХШ}} [[аан дойду чемпионата 1994|1994]]||'''Чемпион'''||7||5||2||0||11||3 |-bgcolor=silver |{{Флаг|Франция}} [[аан дойду чемпионата 1998|1998]]||Иккис||7||4||1||2||14||10 |-bgcolor=gold |{{Флаг|Соҕуруу Кэриэйэ}}{{Флаг|Дьоппуон}} [[аан дойду чемпионата 2002|2002]]||'''Чемпион'''||7||7||0||0||18||4 |- |{{Флаг|Германия}} [[аан дойду чемпионата 2006|2006]]|| rowspan="2" |Финал 1/4||5||4||0||1||10||2 |- |{{Флаг|Соҕуруу Африка}} [[аан дойду чемпионата 2010|2010]]||5||3||1||1||9||4 |- |-bgcolor=beige |style="border: 3px solid red"|{{Флаг|Бразилия}} [[аан дойду чемпионата 2014|2014]]||Төрдүс||7||3||2||2||11||14 |- |{{Флаг|Арассыыйа}} [[аан дойду чемпионата 2018|2018]]||Финал 1/4||5||3||1||1||8||3 |- |{{Флаг|Катар}} [[аан дойду чемпионата 2022|2022]]||Финал 1/4||5||3||1||1||8||3 |- |{{Флаг|АХШ}}{{Флаг|Канада}}{{Флаг|Мексика}} [[аан дойду чемпионата 2026|2026]]||Квалификация|||||||||||| |- |'''Бүтүн'''||23/23||114||76||19||19||237||108 |} === [[Аан дойду чемпионнарын алтан куубага]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Сыл !Раунд !Маатч !К !Т !Х !Голлааһын !Голлатыы |-bgcolor=silver |{{Флаг|Уругуай}} 1980/1981||Иккис||3||1||1||1||6||4 |- |'''Түмүгэ'''||1/1||3||1||1||1||6||4 |} === [[Америка куубага]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Сыл* !Раунд !Орун !Маатч !К !Т !Х !МА |- |- bgcolor=#CFAA88 |{{Флаг|Аргентина}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1916|1916]]|| rowspan="2" |'''Үһүс'''|| rowspan="2" |'''3'''||3||0||2||1||3-4 |- bgcolor=#CFAA88 |{{Флаг|Уругуай}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1917|1917]]||3||2||0||1||5-3 |-bgcolor=gold |style="border: 3px solid red"|{{Флаг|Бразилия}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1919|1919]]||'''Чемпион'''||'''1'''||3||2||1||0||11-3 |- bgcolor=#CFAA88 |{{Флаг|Чили}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1920|1920]]||'''Үһүс'''||'''3'''||3||1||0||2||1-8 |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Аргентина}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1921|1921]]||'''Иккис'''||'''2'''||3||1||0||2||4-3 |-bgcolor=gold |style="border: 3px solid red"|{{Флаг|Бразилия}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1922|1922]]||'''Чемпион'''||'''1'''||4||1||3||0||4-2 |- |-bgcolor=beige |{{Флаг|Уругуай}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1923|1923]]||Төрдүс||4||3||0||0||3||2-5 |- ||{{Флаг|Уругуай}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1924|1924]]||Кыттыбатаҕа||-||-||-||-||-||- |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Аргентина}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1925|1925]]|| rowspan="2" |'''Иккис'''|| rowspan="2" |'''2'''||4||2||1||1||11-9 |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Аргентина}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1937|1937]]||5||4||0||1||17-9 |- |{{Флаг|Перу}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1939|1939]]|| rowspan="2" |Кыттыбатаҕа|| rowspan="2" |-|| rowspan="2" |-|| rowspan="2" |-|| rowspan="2" |-|| rowspan="2" |-|| rowspan="2" |- |- |{{Флаг|Чили}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1941|1941]] |- bgcolor=#CFAA88 |{{Флаг|Уругуай}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1942|1942]]||'''Үһүс'''||'''3'''||6||3||1||2||15-7 |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Чили}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1945|1945]]|| rowspan="2" |'''Иккис'''|| rowspan="2" |'''2'''||6||5||0||1||19-5 |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Аргентина}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1946|1946]]||5||3||1||1||13-7 |- |{{Флаг|Экуадор}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1947|1947]]||Кыттыбатаҕа||-||-||-||-||-||- |-bgcolor=gold |style="border: 3px solid red"|{{Флаг|Бразилия}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1949|1949]]||'''Чемпион'''||'''1'''||7||6||0||1||39-7 |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Перу}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1953|1953]]||'''Иккис'''||'''2'''||6||4||0||2||15-6 |- |{{Флаг|Чили}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1955|1955]]||Кыттыбатаҕа||-||-||-||-||-||- |- |-bgcolor=beige ||{{Флаг|Уругуай}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1956|1956]]||Төрдүс||4||5||2||2||1||4-5 |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Перу}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1957|1957]]|| rowspan="2" |'''Иккис'''|| rowspan="2" |'''2'''||6||4||0||2||23-9 |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Аргентина}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1959|1959]]||6||4||2||0||17-7 |- bgcolor=#CFAA88 |{{Флаг|Венесуэла}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1959|1959]]||'''Үһүс'''||'''3'''||4||2||0||2||7-10 |- |-bgcolor=beige ||{{Флаг|Боливия}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1963|1963]]||Төрдүс||4||6||2||1||3||12-13 |- |{{Флаг|Уругуай}} [[Соҕуруу Америка чемпионата 1967|1967]]||Кыттыбатаҕа||-||-||-||-||-||- |- bgcolor=#CFAA88 |[[Америка куубага 1975|1975]]|| rowspan="2" |'''Үһүс'''|| rowspan="2" |'''3'''||6||5||0||1||16-4 |- bgcolor=#CFAA88 |[[Америка куубага 1979|1979]]||6||2||2||2||10-9 |-bgcolor=#C0C0C0 |[[Америка куубага 1983|1983]]||'''Иккис'''||'''2'''||8||2||4||2||8-4 |- |{{Флаг|Аргентина}} [[Америка куубага 1983|1983]]||Бөлөх түһүмэҕэ||5||2||1||0||1||5-4 |-bgcolor=gold |style="border: 3px solid red"|{{Флаг|Бразилия}} [[Америка куубага 1989|1989]]||'''Чемпион'''||'''1'''||7||5||2||0||11-1 |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Чили}} [[Америка куубага 1991|1991]]||'''Иккис'''||'''2'''||7||4||1||2||12-8 |- |{{Флаг|Венесуэла}} [[Америка куубага 1993|1993]]||Финал 1/4||5||4||1||2||1||6-4 |-bgcolor=#C0C0C0 |{{Флаг|Уругуай}} [[Америка куубага 1995|1995]]||'''Иккис'''||'''2'''||6||4||2||0||10-3 |-bgcolor=gold |{{Флаг|Боливия}} [[Америка куубага 1997|1997]]|| rowspan="2" |'''Чемпион'''|| rowspan="2" |'''1'''||6||6||0||0||22-3 |-bgcolor=gold |{{Флаг|Парагуай}} [[Америка куубага 1999|1999]]||6||6||0||0||17-2 |- |{{Флаг|Колумбия}} [[Америка куубага 2001|2001]]||Финал 1/4||6||4||2||0||2||5-4 |-bgcolor=gold |{{Флаг|Перу}} [[Америка куубага 2004|2004]]|| rowspan="2" |'''Чемпион'''|| rowspan="2" |'''1'''||6||3||2||1||13-6 |-bgcolor=gold |{{Флаг|Венесуэла}} [[Америка куубага 2007|2007]]||6||4||1||1||15-5 |- |{{Флаг|Аргентина}} [[Америка куубага 2011|2011]]|| rowspan="2" |Финал 1/4|| rowspan="2" |8||4||1||3||0||6-4 |- |{{Флаг|Чили}} [[Америка куубага 2015|2015]]||4||2||0||2||5-4 |- |{{Флаг|АХШ}} [[Америка куубага 2016|2016]]||Бөлөх түһүмэҕэ||9||3||1||1||1||7-2 |-bgcolor=gold |style="border: 3px solid red"|{{Флаг|Бразилия}} [[Америка куубага 2019|2019]]||'''Чемпион'''||'''1'''||6||4||2||0||15-5 |-bgcolor=#C0C0C0 |style="border: 3px solid red"|{{Флаг|Бразилия}} [[Америка куубага 2021|2021]]||'''Иккис'''||'''2'''||7||5||1||1||12-3 |- |{{Флаг|АХШ}} [[Америка куубага 2024|2024]]||Финал 1/4||||4||1||3||0||5-2 |- |'''Бүтүн'''||'''9 титул'''||'''34/44'''||'''181'''||'''102'''||'''37'''||'''42'''||'''400-192''' |- : ''*Бразилия хамаандата 1926-1935 сылларга турнирга кыттыбатаҕа'' |} === [[Олимпия оонньууларын футбола|Олимпия оонньуулара]] === * Чемпион — 2016, 2020 * Иккис — 1984, 1988, 2012 * Үһүс — 1996, 2008 === [[Конфедерациялар куубага]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Сыл !Раунд !Орун !Маатч !К !Т !Х !МА |- bgcolor=gold |{{Флаг|Сауд Арабията}} 1997||'''Чемпион'''||1||5||4||1||0||14-2 |- bgcolor=silver |{{Флаг|Мексика}} 1999||'''Иккис'''||2||5||4||0||1||18-5 |- |-bgcolor=beige |{{Флаг|Дьоппуон}}{{Флаг|Соҕуруу Кэриэйэ}} 2001||Төрдүс||4||5||1||2||2||3-3 |- |{{Флаг|Франция}} 2003||Бөлөх түһүмэҕэ||5||3||1||1||1||3-3 |- bgcolor=gold |{{Флаг|Германия}} 2005|| rowspan="3" |'''Чемпион'''|| rowspan="3" |1||5||3||1||1||12-6 |- bgcolor=gold |{{Флаг|Соҕуруу Африка}} 2009||5||5||0||0||14-5 |- bgcolor=gold |{{Флаг|Бразилия}} 2013||5||5||0||0||14-3 |- |{{Флаг|Арассыыйа}} 2017||''Квалификацияламматаҕа'' |0 |0 |0 |0 |0 |0-0 |- |{{Флаг|Катар}} 2021||''Турнир эстибитэ'' |0 |0 |0 |0 |0 |0-0 |- |'''Бүтүн'''||'''4 титул'''||'''7/8'''||'''33'''||'''23'''||'''5'''||'''5'''||'''78-27''' |} === [[КОНКАКАФ Алтан куубага]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Сыл !Раунд !Орун !Маатч !К !Т !Х !МА |- bgcolor=silver ||{{Флаг|АХШ}} 1996||'''Иккис'''||2||4||3||0||1||10-3 |- bgcolor=#CFAA88 ||{{Флаг|АХШ}} 1998||'''Үһүс'''||3||5||2||2||1||6-2 |- bgcolor=silver |{{Флаг|АХШ}}{{Флаг|Мексика}} 2003||'''Иккис'''||2||5||3||0||2||6-4 |- |'''Бүтүн'''||'''-'''||'''3/11'''||'''14'''||'''8'''||'''2'''||'''4'''||'''22-9''' |} == Рекордсменнара == 2025 сыл сэтинньи 18 күнүн туругунан === Элбэх маатчтаахтар === [[билэ:Exposição Brasil, um país, um mundo - Cafu (cropped).jpg|180px|мини|справа|[[Кафу]] — Бразилия хамаандатын ордук элбэх маатчтаах оонньооччута (142)]] {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |- ! ! Футболист ! Маатч ! Гол ! width=140px| <small>Маҥнайгы маатча</small> ! width=140px| <small>Тиһэх маатча</small> |- | 1 | align=left| [[Кафу]] | 142 || 5 || 1990 сыл балаҕан ыйын 12 || 2006 сыл от ыйын 1 |- | 2 | align=left| [[Неймар]] | 128 || 79 || 2010 сыл атырдьах ыйын 10 || 2023 сыл алтынньы 17 |- | 3 | align=left| [[Дани Алвес]] | 126 || 8 || 2006 сыл алтынньы 10 || 2022 сыл ахсынньы 5 |- | 4 | align=left| [[Роберто Карлос]] | 125 || 11 || 1992 сыл олунньу 26|| 2006 сыл от ыйын 1 |- | 5 | align=left| [[Тиагу Силва]] | 113 || 7 || 2008 сыл алтынньы 12 || 2022 сыл ахсынньы 9 |- | 6 | align=left| [[Лусио]] | 105 || 4 || 2000 сыл сэтинньи 15 || 2011 сыл балаҕан ыйын 5 |- | 7 | align=left| '''[[Маркиньос]]''' | 103 || 7 || 2013 сыл сэтинньи 16 || |- | 8 | align=left| [[Клаудио Таффарел]] | 101 || 0 || 1988 сыл от ыйын 7 || 1998 сыл от ыйын 12 |- | 9 | align=left| [[Робиньо]] | 100 || 28 || 2003 сыл от ыйын 13 || 2017 сыл тохсунньу 25 |- | rowspan=2| 10 | align=left| [[Джалма Сантос]] | 98 || 3 || 1952 сыл муус устар 10 || 1968 сыл бэс ыйын 9 |- | align=left| [[Роналдо]] | 98 || 62 || 1994 сыл кулун тутар 23 || 2011 сыл бэс ыйын 7 |} === Бомбардирдар === [[билэ:20180610 FIFA Friendly Match Austria vs. Brazil Neymar 850 1705.jpg|180px|мини|справа|[[Неймар]] — Бразилия хамаандатын бастыҥ бомбардира]] {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |- ! ! Футболист ! Карьерата ! Гол ! Маатч ! Ортолоон |- | 1 | align=left | [[Неймар]] | 2010—2023 | 79 || 128 || 0,62 |- | 2 | align=left| [[Пеле]] | 1957—1971 | 77 || 92 || 0,84 |- | 3 | align=left | [[Роналдо]] | 1994—2011 | 62 || 98 || 0,63 |- | 4 |align=left| [[Ромарио]] | 1987—2005 | 55 || 70 || 0,79 |- | 5 | align=left| [[Зико]] | 1976—1989 | 48 || 71 || 0,68 |- | 6 | align=left| [[Бебето]] | 1985—1998 | 39 || 75 || 0,52 |- | 7 | align="left"| [[Ривалдо]] | 1993—2003 | 35 || 74 || 0,47 |- | rowspan=2|8 | align="left"| [[Жаирзиньо]] | 1964—1982 | 33 || 81 || 0,41 |- | align="left"| [[Роналдиньо]] | 1999—2013 | 33 || 97 || 0,34 |- | rowspan=2|10 | align="left"| [[Адемир]] | 1945—1953 | 32 || 39 || 0,82 |- | align="left"| [[Тостао]] | 1966—1972 | 32 || 54 || 0,59 |} == Литэрэтиирэ == * Ruy Castro (2005). Garrincha – The triumph and tragedy of Brazil's forgotten footballing hero. Translated by Andrew Downie. London: Yellow Jersey Press. ISBN 0-224-06433-9. * Ivan Soter (2015). Enciclopédia da Seleção: 100 anos de seleção brasileira de futebol. Rio de Janeiro: Folha Seca. ISBN 978-85-87199-29-4. [[Категория:футбол хомуур хамаандалара]] [[Категория:бразилия футбола]] nout9p4sgjl2n2t8tsy2f5ljxeydhec 2 58355 427541 427521 2026-04-24T21:54:14Z Maris Dreshmanis 28889 Update babel to lv|ru-4 (remove en-3, de-1) 427541 wikitext text/x-wiki {{#babel:lv|ru-4}} == Maris Dreshmanis == Open data researcher. Contributor to [[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]] on Wikidata. * '''[[d:User:Maris Dreshmanis|Wikidata contributions]]''' — 37,400+ edits * '''GSCO''' — Global Standard Classification of Occupations (27 national registries + ESCO, 57,000+ occupation entries, 26,991 Wikidata items, 152,000+ multilingual labels across 53 languages) * '''[[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]]''' — coordinating occupation label enrichment in 27 source languages [[Category:Wikipedians]] 1tm661nfud90u9uzogktjy8qwfpriv4 0 58356 427532 2026-04-24T16:26:28Z Qohlt 22667 "{{Infobox Person |name = Роналдо |image = 051119SMcC0014.jpg |birth_date = [[1976]] [[балаҕан ыйын 18]] |birth_place = [[Итагуаи]], [[Бразилия]] |height = 183 |position = [[бастааччы]] }} '''Роналдо''' (Ronaldo), толору аата '''Рона́лду Луи́с Наза́риу ди Ли́ма''' (Ronaldo Luís Nazário de Lima), диэн [[Бразилия]] футбол..." саҥа сирэй оҥоһулунна 427532 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person |name = Роналдо |image = 051119SMcC0014.jpg |birth_date = [[1976]] [[балаҕан ыйын 18]] |birth_place = [[Итагуаи]], [[Бразилия]] |height = 183 |position = [[бастааччы]] }} '''Роналдо''' (Ronaldo), толору аата '''Рона́лду Луи́с Наза́риу ди Ли́ма''' (Ronaldo Luís Nazário de Lima), диэн [[Бразилия]] футбол оонньооччута, [[бастааччы]]. Бары кэмнэрдээҕи биир бастыҥ футболист буолар. Хонуу араас позицияларыттан атаакалыыр бастааччы быһыытынан кини оонньуур истиилэ эдэр көлүөнэ футболистарыгар улахан сабыдыаллааҕа. Үс төгүллээх [[ФИФА Сыл оонньооччута]] уонна икки төгүллээх [[Алтан мээчик]] бириэмийэлэрин лауреата. Роналдо профессиональнай карьерата 1993 сыллаахха Бразилия [[Крузейро]] кулуубугар саҕаламмыта. 1994-1996 сылларга Нидерланд [[ПСВ]] кулуубугар оонньообута. 1996 сылга [[барселона ФК|Барселона]] Роналдону ол кэмҥэ рекорднай 19,5 млн долларга атыыласпыта. Бу кулуупка оонньуу сылдьан 20 сааһыгар ФИФА Сыл оонньооччутунан ааттанан бу бириэмийэ саамай эдэр кыайыылааҕа буолбута. 1997 сыллааҕы сайыҥҥы трансферыгар [[Интер]] Роналдону 27 млн долларга ылан саҥа рекорднай контракт түһэрсибитэ. 1997 сыллаахха Алтан мээчик бириэмийэ саамай эдэр кыайыылааҕа буолбута. Роналдо 23 сааһыгар бары турнирдарга 200 тахса гол киллэрбитэ. Онуоха, хаста да тобугун күүскэ өлөрөн үс сыл кэриэтэ тохтообута. 2002 сыллаахха [[Реал Мадрид]]ка көһөн тиийэн Испания 2002-03 сезоннааҕы чемпиона буолбута. Кэлин [[милан ФК|Милан]] уонна [[Коринтианс]] кулууптарыгар оонньообута. 2011 сылга эчэйиитэ элбээн карьератын түмүктээбитэ. Роналдо [[бразилия хамаандата|Бразилия хомуур хамаандатын]] иһин 98 маатчы оонньоон 62 голлаабыта. Голун ахсаанынан Бразилия хамаандатын үһүс бомбардира буолар. 17 саастааҕар 1994 сыллааҕы аан дойду чемпионатын кыайбыта. 1998 сыллааҕы аан дойду чемпионатын финалиһа уонна бастыҥ оонньооччута буолар. 2002 сыллаахха иккистээн чемпионнаабыта. Финаалга иккитэ голлаан турнир бастыҥ бомбардира буолан [[Алтан буутса]] бириэмийэтин ылбыта. Бу турнир түмүгүнэн 2002 сыллааҕы ФИФА Сыл оонньооччута уонна иккис Алтан мээчик бириэмийэлэрин ылбыта. == Тус олоҕо == Роналдо үс дьахтартан түөрт оҕолоох икки уол икки кыыс. Футболлаан бүтэн баран футбол агенынан уонна спорт комментаторынан үлэлээбитэ. 2011 сылтан Бразилияҕа буолуохтаах 2014 сыллааҕы аан дойду чемпионатын оргкомитетын баһылыга этэ. Роналдо 2018 сыллаахха Испания [[Реал Вальядолид]] кулуубун акцияларын 51% 30 млн эуроҕа ылан кулууп тойоно буолбута. 2021 сыл ахсынньы 18 күнүгэр Крузейро кулуубун акцияларын 90% 70 млн долларга ылан кулууп иэстэрин төлөөн Крузейроны Бразилия чемпионатын бастакы дивизионугар төннөрбүтэ. 2024 сыл муус устарыгар кулууп акцияларын хонтуруоллуур пакетын атыылаабыта. == Карьерата == === Ыччат кулууптара === * Валкейре (футзал): 1986—1989 * Сосиал Рамос: 1989—1990 * Сан Кристован: 1990—1993 === Профессионал кулууптар === * [[Крузейро]]: 1993—1994 * [[ПСВ]]: 1994—1996 * [[Барселона ФК|Барселона]]: 1996—1997 * [[Интер]]: 1997—2002 * [[Реал Мадрид]]: 2002—2007 * [[Милан ФК|Милан]]: 2007—2008 * [[Коринтианс]]: 2008—2011 === Ил хамаанда === * Бразилия U17: 1993—1994 * [[бразилия хамаандата|Бразилия]]: 1994—2011 == Ситиһиилэрэ == === Хамаанда ситиһиилэрэ === '''ПСВ''' *[[Нидерланд куубага]]: 1995/96 '''«Барселона»''' *[[УЕФА куубактаахтар куубага]]: 1996/97 *[[Испания куубага]]: 1996/97 *[[Испания суперкуубага]]: 1996 '''«Интернационале»''' *[[УЕФА куубага]]: 1997/98 '''«Реал Мадрид»''' *[[примера|Испания чемпиона]]: 2002/03 *[[Испания суперкуубага]]: 2003 *[[УЕФА суперкуубага]]: 2002 *[[Континеннардааҕы куубак]]: 2002 '''«Милан»''' *[[УЕФА суперкуубага]]: 2007 '''«Коринтианс»''' *[[Лига Паулиста|Сан Паулу штатын чемпиона]]: 2009 *[[Бразилия куубага]]: 2009 '''Бразилия хамаандата''' *[[аан дойду чемпионата|Аан дойду чемпиона]] (2): 1994, 2002 *[[Америка куубага]] (2): 1997, 1999 *Аан дойду вице-чемпиона: 1998 *[[олимпия оонньууларын футбола|Олимпия оонньууларын]] бронзата: 1996 === Тус ситиһиилэрэ === *[[Алтан мээчик]] ([[France Football]]) (2): 1997, 2002 *[[ФИФА Сыл футболиһа]] (3): 1996, 1997, 2002 *[[Алтан буутса]]: 1997 *УЕФА версиятынан бастыҥ сыаналаах оонньооччу: 1998 *Америка куубагын бастыҥ бомбардира: 1999 *Испания чемпионатын бастыҥ бомбардира (2): 1996/97, 2003/04 *Нидерланд чемпионатын бастыҥ бомбардира: 1994/95 *Минейро лигатын бастыҥ бомбардира: 1994 *Либертадорес суперкуубагын бастыҥ бомбардира: 1994 [[Категория:1976 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:балаҕан ыйын 18 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:футболистар]] [[Категория:бразилия футболистара]] [[Категория:крузейро футболистара]] [[Категория:ПСВ футболистара]] [[Категория:Барселона футболистара]] [[Категория:Интер футболистара]] [[Категория:Реал Мадрид футболистара]] [[Категория:милан футболистара]] [[Категория:коринтианс футболистара]] 21fyyc1vmnq36t0dxrhf1bwi7tll2ah 0 58357 427542 2026-04-25T01:24:31Z Ojkhol 24881 "'''Белуджистан''' == Бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 2]] — Белуджи култууратын күнэ. Бу ираанныы тыллар биирдэстэринэн саҥарар, Белуджистан диэн ааттанар өлгөмө суох хайалаах сирдэргэ олохтоох 9 мөлүйүөн кэриҥэ вхсааннаах көс омук. Категория:Пакист..." саҥа сирэй оҥоһулунна 427542 wikitext text/x-wiki '''Белуджистан''' == Бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 2]] — Белуджи култууратын күнэ. Бу ираанныы тыллар биирдэстэринэн саҥарар, Белуджистан диэн ааттанар өлгөмө суох хайалаах сирдэргэ олохтоох 9 мөлүйүөн кэриҥэ вхсааннаах көс омук. [[Категория:Пакистаан]] 440rxdj2den4nyze84b3q9rjlj0r91a 14 58358 427551 2026-04-25T02:02:26Z Ojkhol 24881 "[[Категория:Дойдулар]]" саҥа сирэй оҥоһулунна 427551 wikitext text/x-wiki [[Категория:Дойдулар]] kcpf31jnh9n7bk12m86v3loyuv76lvg 10 58359 427554 2026-04-25T02:09:03Z Ojkhol 24881 "{{публикация | часть = <!-- -->{{#if:{{{1|{{{статья|{{{заглавие|{{{название|{{{title|}}}}}}}}}}}}}}} | {{#if:{{{альт|{{{alt|}}}}}}|{{{альт|{{{alt}}}}}} | {{{1|{{{статья|{{{заглавие|{{{название|{{{title|}}}}}}}}}}}}}}}}}}} | часть ответственный = {{{автор|}}} | заглавие = {{replace|{{#switch:{{{2|{{{том|}}}}}} |..." саҥа сирэй оҥоһулунна 427554 wikitext text/x-wiki {{публикация | часть = <!-- -->{{#if:{{{1|{{{статья|{{{заглавие|{{{название|{{{title|}}}}}}}}}}}}}}} | {{#if:{{{альт|{{{alt|}}}}}}|{{{альт|{{{alt}}}}}} | {{{1|{{{статья|{{{заглавие|{{{название|{{{title|}}}}}}}}}}}}}}}}}}} | часть ответственный = {{{автор|}}} | заглавие = {{replace|{{#switch:{{{2|{{{том|}}}}}} | 1 = А — Ангоб | 2 = Ангола — Барзас | 3 = Бари — Браслет | 4 = Брасос — Веш | 5 = Вешин — Газли | 6 = Газлифт — Гоголево | 7 = Гоголь — Дебит | 8 = Дебитор — Евкалипт | 9 = Евклид — Ибсен | 10 = Ива — Италики | 11 = Италия — Кваркуш | 12 = Кварнер — Конгур | 13 = Конда — Кун | 14 = Куна — Ломами | 15 = Ломбард — Мезитол | 16 = Мёзия — Моршанск | 17 = Моршин — Никиш | 18 = Никко — Отолиты | 19 = Отоми — Пластырь | 20 = Плата — Проб | 21 = Проба — Ременсы | 22 = Ремень — Сафи | 23 = Сафлор — Соан | 24А|24а|24A|24a|24I|24i|24-I|24-i = Собаки — Струна | 24Б|24б|24B|24b|24II|24ii|24-II|24-ii = Союз Советских Социалистических Республик | 25 = Струнино — Тихорецк | 26 = Тихоходки — Ульяново | 27 = Ульяновск — Франкфорт | 28 = Франкфурт — Чага | 29 = Чаган — Экс-ле-Бен | 30 = Экслибрис — Яя | [[Большая советская энциклопедия#Третье издание|<!-- -->Большая советская энциклопедия]]}}| —|&nbsp;—}} | инфо = {{#if:{{{2|{{{том|}}}}}}||{{nobr|[в 30 т.]}}}} | ответственный = {{#if:{{{2|{{{том|}}}}}}||гл. ред. {{nobr | [[Прохоров, Александр Михайлович|А. М. Прохоров]]}}}} | издание = {{#if:{{{2|{{{том|}}}}}}||3-е изд.}} | место = М. | издательство = Советская энциклопедия | год = {{#switch:{{{2|{{{том|}}}}}} | 1 = 1969 | 2|3 = 1970 | 4|5|6 = 1971 | 7|8|9|10 = 1972 | 11|12|13|14 = 1973 | 15|16|17|18 = 1974 | 19|20|21|22 = 1975 | 23|24A|24a|24А|24а|24I|24i|24-I|24-i|25 = 1976 | 24B|24b|24Б|24б|24II|24ii|24-II|24-ii|26|27 = 1977 | 28|29|30 = 1978 | <nowiki>1969—1978</nowiki>}} | страницы = {{#if:{{{2|{{{том|}}}}}}|{{{3|{{{страницы|}}}}}}}} | страниц = <!-- -->{{#if:{{{1|{{{статья|{{{заглавие|{{{название|{{{title|<!-- -->{{{3|{{{страницы|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}||{{#switch:{{{2|}}}{{{том|}}} | 1|7|11|13|20|24А|24а|24A|24a|24I|24i|24-I|24-i = 608 | 2|15|18|30 = 632 | 3|5|21|23|29 = 640 | 4|25 = 600 | 6|9|12|14|26|27 = 624 | 8|10 = 592 | 16|17|28 = 616 | 19 = 648 | 22 = 628 | 24Б|24б|24B|24b|24I|24i|24-I|24-i = 576}}}} | серия = {{#if:{{{2|{{{том|}}}}}} | [[Большая советская энциклопедия#Третье издание|<!-- -->Большая советская энциклопедия]]&nbsp;: {{nobr|[в 30 т.]}}}} | серия ответственный = гл. ред. {{nobr | [[Прохоров, Александр Михайлович|А. М. Прохоров]]}} | серия год = {{#if:{{{2|{{{том|}}}}}}|1969—1978}} | серия том = {{#switch:{{{2|{{{том|}}}}}} | 1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=10|11=11|12=12|13=13 | 14=14|15=15|16=16|17=17|18=18|19=19|20=20|21=21|22=22|23=23 | 24А|24а|24A|24a|24I|24i|24-I|24-i|24Б|24б|24B|24b|24II|24ii|24-II|24-ii=24 | 25=25|26=26|27=27|28=28|29=29|30=30}} | серия книга = {{#switch:{{{2|{{{том|}}}}}} | 24А|24а|24A|24a|24I|24i|24-I|24-i=I | 24Б|24б|24B|24b|24II|24ii|24-II|24-ii=II}} | ref = {{{ref|БСЭ}}} }}<noinclude>{{doc}}</noinclude> msh0567x3r217ji2m6jr7pm7g3xzi5d 0 58360 427559 2026-04-25T02:16:35Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[Б.э.и. 1479 сыл]] сирэй аатын маннык [[Б. э. и. 1479 сыл]] уларыппыт 427559 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Б. э. и. 1479 сыл]] 22lrr327ws9cymlrpvbxnqdmt819qt6 0 58361 427561 2026-04-25T02:16:56Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[Б.э.и. 1183 сыл]] сирэй аатын маннык [[Б. э. и. 1183 сыл]] уларыппыт 427561 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Б. э. и. 1183 сыл]] g2t8ti74jo2iti450f9xtezdueuageq 0 58362 427567 2026-04-25T07:27:26Z Ojkhol 24881 "'''Виргиния''' АХШ === Бэлиэ күннэрэ === * [[Кулун тутар 3]] — Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) [[Категория:АХШ штааттара]]" саҥа сирэй оҥоһулунна 427567 wikitext text/x-wiki '''Виргиния''' АХШ === Бэлиэ күннэрэ === * [[Кулун тутар 3]] — Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) [[Категория:АХШ штааттара]] 9b819y6t84padz9p0uptlp5ym3mnpoq 10 58363 427587 2026-04-25T08:05:10Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[Халыып:Флагификация/Европа]] сирэй аатын маннык [[Халыып:Флагификация/Дьобуруопа]] уларыппыт 427587 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Халыып:Флагификация/Дьобуруопа]] 39av40en20ydpdo8cjyrof8b6nas7qe 0 58364 427593 2026-04-25T08:07:45Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[Б.э.и. 12 сыл]] сирэй аатын маннык [[Б. э. и. 12 сыл]] уларыппыт 427593 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Б. э. и. 12 сыл]] 4nbsqbj2j44s0u858hrnjise73710ju