Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk Мексика 0 4119 427702 427250 2026-04-28T07:42:42Z Ojkhol 24881 /* Миэксикэ бэлиэ күннэрэ */ 427702 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Estados Unidos Mexicanos |conventional_long_name = Мексика Холбоhуктаах Штаттара |common_name = México |image_flag = Flag_of_Mexico.svg |image_coat = Coat of arms of Mexico.svg |symbol_type = Coat of arms |map_width = 220px |image_map = Mexico (orthographic projection).svg |national_anthem = "[[Himno Nacional Mexicano]]" |national_motto = |other_symbol_type = [[Бэчээт|Ил бэчээтэ]]: |other_symbol = [[Мексика Холбоhуктаах Штаттарын бэчээтэ]] [[Билэ:Seal of the Government of Mexico.svg|15px]] |official_languages = Федеральнай өрүккэ суох. <br /> [[Испан тыла]] (''de facto'') |languages_type = [[Омук тыла]] |languages = [[Испан тыла|Испан]], уонна 62 [[Мексика тыллара|Америка төрүт тыллара]]<ref name="ofc_lang">There is no official language stipulated in the constitution. However, the General Law of Linguistic Rights for the Indigenous Peoples recognizes all Amerindian minority languages, along with Spanish, as national languages and equally valid in territories where spoken. The government recognizes 62 indigenous languages, and more variants which are mutually unintelligible.[http://www.cdi.gob.mx/index.php?id_seccion=90]</ref> |demonym = [[Мексика демографията|Мексиканнар]] |capital = [[Мехико]] |latd=19 |latm=03 |latNS=N |longd=99 |longm=22 |longEW=W |government_type = [[Федерал республика|Федерал]] [[президент системата|президент республиката]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Фелипе Кальдерон]]<br />([[National Action Party (Mexico)|PAN]]) |largest_city = capital |area_km2 = 1,972,550 <!-- see http://worldatlas.com/webimage/countrys/namerica/mx.htm --> |area_sq_mi = 761,606 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 15 |area_magnitude = 1 E12 |percent_water = 2.5 |population_estimate = 106,682,500<ref>[[INEGI]],''Consulta de resultados. Numeralia (Publicaciones de contenido general sobre el país)'', http://www.inegi.gob.mx/est/contenidos/espanol/proyectos/integracion/inegi324.asp?s=est&c=11722#tres, retrieved on June 23, 2008</ref> |population_estimate_year = mid-2008 |population_estimate_rank = 11 |population_census = 103,263,388 |population_census_year = 2005 |population_density_km2 = 55 |population_density_sq_mi = 142 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 142 |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $1.486 trillion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=273&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=68&pr.y=5 |title=Mexico|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 11 |GDP_PPP_per_capita = $14,119<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 54 |GDP_nominal = $1.022 trillion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = 14 |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $9,716<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 54 |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.829 |HDI_rank = 52 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = <span style="color: #0c0; font-size: larger;">▼</span> 46.1<ref>[http://hdr.undp.org/en/media/hdr_20072008_en_complete.pdf untitled]</ref> |Gini_year = 2008 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |sovereignty_type = [[Мексика көҥүл буолуутун сэриитэ|Көҥүл буолуута]] |sovereignty_note = Испанияттан |established_event1 = Декларацияламмыта |established_event2 = Билиммитэ |established_date1 = Балаҕан ыйын 16, 1810 |established_date2 = Балаҕан ыйын 27, 1821 |currency = [[Мексика песота|Песо]] |currency_code = MXN |time_zone = U.S Central to Western |utc_offset = -8 to -6 |time_zone_DST = varies |utc_offset_DST = |cctld = [[.mx]] |calling_code = 52 |footnotes = }} '''Мексика Холбоhуктаах Штаттара''' ([[испан тыла|исп]]. ''Estados Unidos Mexicanos''), кылгастык '''Мексика''' (''México'') диэн [[Хотугу Америка]] дойдута. Мексикаттан хоту [[АХШ|Америка Холбоhуктаах Штаттара]], соҕуруу уонна арҕаа [[Чуумпу океан]], соҕуруулуу-илин [[Гуатемала]], [[Белиз]] уонна [[Кариб байҕала]] уонна илин [[Мексика хомото]] бааллар. Мексика 31 штаттан уонна биир федеральнай уокуруктан турар федеральнай конституционнай республика. Киинэ [[Мехико]] (аан дойду саамай дьонноох куората). [[Сэтинньи 20]] күнүгэр дойдуга [[Өрөбөлүүссүйэ күнэ (Миэксикэ)|Өрөбөлүүссүйэ күнүн]] бэлиэтииллэр. == Миэксикэ бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 18]] — Ньиэп экспроприяциятын күнэ. 1938 сыллаахха бэрэсидьиэн Ласаро Карденас ньиэби хостуур хампаанньалар хамнаһы үрдэппэтэхтэриттэн сылтаан баайдарын-дуолларын дойду туһатыгар былдьыырга быһаарбыт. * [[Муус устар 21]] — Веракрус дьоруойдуу көмүскэниитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Оҕо күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1387/ День ребёнка в Мексике — 30 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Ыам ыйын 5]] — Пуэбла кыргыһыытын күнэ (Синко де Майо) * [[Ыам ыйын 8]] — Идальго күнэ, Миэксикэ дьоруойун [[Мигель Идальго]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 10]] — Ийэ күнэ * [[Ыам ыйын 15]] — Учуутал күнэ * [[Ыам ыйын 23]] — Устудьуон күнэ * [[Бэс ыйын 1]] — Байҕалынан устуу күнэ. 1917 сыллаахха Миэксикэ эргиэн флота баар буолбут. Аан бастаан 1942 сыллаахха ньиэмэс подлодкалара тимирдибит икки хараабыл экипажтарын кэриэстээн бэлиэтэммит * [[От ыйын 1]] — Инженер күнэ * [[Атырдьах ыйын 28]] — Эбэлэр уонна эһэлэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 12]] — Сибэтиэй Патрик батальонун ыйаныллыбыт саллааттарын ахтар күн * [[Балаҕан ыйын 13]] — Ниньос Героэс күнэ (дьоруой уолаттар күннэрэ, Мехиконы 1847 сыллаахха көмүскээһин кэмигэр өлбүт алта 13-19 саастаах уолу кэриэстээн бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 16]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1810 сыллаахха Мигель Идальго диэн аҕабыыт Долорес куоракка утары турарга ыҥырбыт, бу кэнниттэн Миэксикэ Испанияттан тутулуга суох буолуу иһин уон сыллаах охсуһуута саҕаламмыт * [[Балаҕан ыйын 30]] — Морелос төрөөбүт күнэ. 1765 сыллаахха Хосе Мария Морелос-и-Павон диэн Миэксикэ дойдутун төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ төрөөбүт * [[Алтынньы 12]] — Американы арыйыы күнэ * [[Алтынньы 31]] — Өлбүттэр күннэрин бастакы күнэ * [[Сэтинньи 1]]-2 — Өлбүттэр күннэрэ (Эль-Диа-де-лос-Муэртос). Өлбүттэри кэриэстиир күн ([[Католик Таҥара дьиэтэ|Рим католик сыаркаба]], англиканство) * [[Сэтинньи 20]] — [[Өрөбөлүүссүйэ күнэ (Миэксикэ)|Өрөбөлүүссүйэ күнэ]] * [[Ахсынньы 23]] ([[Оахака]]) — Редис түүнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} [[Категория:Хоту Америка дойдулара]] pzhfetqpcz98z1uxqyc2k4ok9re4cvc Испания 0 4444 427634 426875 2026-04-28T01:20:53Z Ojkhol 24881 /* Дойдуга бэлиэтэнэр күннэр */ 427634 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''Reino de España'' |conventional_long_name = Испания Хоруоллуга |common_name = Spain |image_flag = Flag of Spain.svg |image_coat = Escudo de España (mazonado).svg |image_map = EU-Spain.svg |map_caption = {{map_caption|location_color=dark green|region=[[Эуропа]]|region_color=dark grey|subregion=the [[Эуропа Унията]]|subregion_color=light green|legend=Location Spain EU Europe.png}} |national_motto = {{lang|la|"[[Plus Ultra (motto)|Plus Ultra]]"}}{{spaces|2}}<small>([[Latin]]) <br />"Further Beyond"</small> |national_anthem = {{lang|es|"[[Marcha Real]]"}}</sup>{{spaces|2}}<small>([[Spanish language|Spanish]])<ref group=note>Also serves as the [[Royal anthem]]</ref><br />"Royal March"<center><br /><br>[[File:Marcha Real-Royal March by US Navy Band.ogg]] |official_languages = [[Испан тыла]] |regional_languages = [[Аран тыла|Аран]], [[Баск тыла|баск]], [[каталан тыла|каталан]] уонна [[галисия тыла|галисия тыллара]] |ethnic_groups = 89% [[испаннар]], 11% иммиграннар |demonym = [[Испаннар]] |capital = [[Мадрид]] |largest_city = capital |government_type = [[Парламент]] [[демократия|демократията]] уонна [[конституция монархията]] |leader_title1 = [[Хоруол]] |leader_title2 = [[Премьер-министр]] |leader_name1 = [[Филипп VI]] |leader_name2 = [[Педро Санчес]] |sovereignty_type = История |sovereignty_note = 15с үйэ |established_event1 = Холбоhуу |established_date1 = [[Catholic Monarchs|1469]] |established_event2 = Династия унията |established_date2 = [[Charles V, Holy Roman Emperor|1516]] |established_event3 = {{spaces|2}}''[[de facto]]'' |established_date3 = [[Nueva Planta decrees|1716]] |established_event4 = {{spaces|2}}''[[de jure]]'' |established_date4 = [[1812 сыллааҕы Испания конституцията|1812]] |accessionEUdate = 1 тохсунньу 1986 |EUseats = 54 |area_km2 = 504,030 |area_sq_mi = 195,364 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 51st |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 1.04 |population_estimate = 45,200,737<ref>{{cite web|url=http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20/e260&file=inebase&L=1|title=Official Population Figures of Spain. Population on the 1 January 2007|publisher=Instituto Nacional de Estadística de España|accessdate=2008-08-13|lang=en}}</ref> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 28th |population_density_km2 = 90 people |population_density_sq_mi = 231 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 106th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $1,351 trillion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=184&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=43&pr.y=10 |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=Imf.org |date= |accessdate=2008-11-19|lang=en}}</ref> |GDP_PPP_rank = 11th |GDP_PPP_per_capita = $30,118<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 27th |GDP_nominal = $1,439 trillion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 8th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $32,089<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 26th |HDI_year = 2005 |HDI = 0.949 |HDI_rank = 13th |HDI_category = <span style="color:#090;">high</span> |Gini = 32<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|title=CIA World Factbook|accessdate=2008-08-13|lang=en}}</ref> |Gini_year = 2005 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]])<ref group=note>Prior to 1999 (by law, 2002) : [[Spanish Peseta]].</ref> |currency_code = EUR |time_zone = [[Central European Time|CET]]<ref group=note>Except in the [[Canary Islands]], which are in the [[Western European Time|WET]] time zone ([[Coordinated Universal Time|UTC]], [[Coordinated Universal Time|UTC]]+1 in summer).</ref> |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |date_format = dd.mm.yyyy (Spanish; [[Common Era|CE]])<br />yyyy.mm.dd (Basque) |drives_on = right |cctld = [[.es]], [[.cat]]<ref group=note>The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] member states. Also, the [[.cat]] domain is used in Catalan-speaking territories.</ref> |calling_code = 34 }} '''Испания''' ({{lang-es|España}} Эспаньа) эбэтэр '''Испания Хоруоллуга''' ({{lang-es|Reino de España}}) диэн [[Соҕуруу Эуропа|соҕуруулуу-арҕаа Эуропаҕа]], [[Иберия тумул арыыта|Иберия тумул арыытыгар]] баар дойду. Испанияттан соҕуруу уонна илин [[Орто Дойду байҕала]] уонна [[Гибралтар]], хоту [[Франция]], [[Андорра]] уонна [[Бискай хомото]], арҕаа [[Атлантик океан]] уонна [[Португалия]] бааллар. Испания илигэр [[Балеар арыылара|Балеар]] уонна [[Канария арыылара]], уонна [[Хоту Африка|Хоту Африкаҕа]] баар [[Сеута]] уонна [[Мелилья]] диэн аутоном куораттар киирэллэр. Испания иэнэ 504,030 km² (Арҕаа Эуропаҕа улаханынан Франция кэнниттэн иккис дойду). Испания [[дьаhалта|дьаhалтатын]] көрүҥэ [[парламент]] уонна [[конституция монархията]]. [[Эуропа Унията|Эуропа Униятын]] уонна [[NATO]] кыттааччыта. == Политиката == Испанияҕа 50 [[ил]] бааллар: {| class="wikitable sortable" |+ Испания Илларта |- ! Код<br />(NUTS<sup>1</sup>) !! Саха тыла !! Испан тыла |- | ES111 || Ла Коруньа || La Coruña |- | ES112 || Луго || Lugo |- | ES113 || Оренсе || Orense |- | ES114 || Понтебедра || Pontevedra |- | ES120 || Астуриас || Asturias |- | ES130 || Кантабрия || Cantabria |- | ES211 || Алаба || Álava |- | ES212 || Гипузкоа || Guipúzcoa |- | ES213 || Бизкаия || Vizcaya |- | ES220 || Набара || Navarra |- | ES230 || Ла Риоһа || La Rioja |- | ES241 || Уеска || Huesca |- | ES242 || Теруел || Teruel |- | ES243 || Сарагоса || Zaragoza |- | ES300 || [[Мадрид]] || Madrid |- | ES411 || Абила || Ávila |- | ES412 || Бургос || Burgos |- | ES413 || Леон || León |- | ES414 || Паленсия || Palencia |- | ES415 || Саламанка || Salamanca |- | ES416 || Сегобия || Segovia |- | ES417 || Сория || Soria |- | ES418 || Баиядолид || Valladolid |- | ES419 || Самора || Zamora |- | ES421 || Албасете || Albacete |- | ES422 || Циудад Реал || Ciudad Real |- | ES423 || Куенка || Cuenca |- | ES424 || Гуадалаһара || Guadalajara |- | ES425 || Толедо || Toledo |- | ES431 || Бадаһос || Badajoz |- | ES432 || Касерес || Cáceres |- | ES511 || Барселона || Barcelona |- | ES512 || Һерона || Gerona |- | ES513 || Лерида || Lérida |- | ES514 || Тарагона || Tarragona |- | ES521 || Аликанте || Alicante |- | ES522 || Кастейон || Castellón |- | ES523 || Баленсия || Valencia |- | ES531 || Ибиса уонна Форментера || Ibiza y Formentera |- | ES532 || Майорка || Mallorca |- | ES533 || Менорка || Menorca |- | ES611 || Алмерия || Almería |- | ES612 || Кадис || Cádiz |- | ES613 || Кордоба || Córdoba |- | ES614 || Гранада || Granada |- | ES615 || Уелба || Huelva |- | ES616 || Һаен || Jaén |- | ES617 || Малага || Málaga |- | ES618 || Себиия || Sevilla |- | ES620 || Мурсия || Murcia |- | ES630 || Сеута || Ceuta |- | ES640 || Мелиия || Melilla |- | ES703 || Ел Йеро || El Hierro |- | ES704 || Фуертебентура || Fuerteventura |- | ES705 || Гран Канария || Gran Canaria |- | ES706 || Ла Гомера || La Gomera |- | ES707 || Ла Палма || La Palma |- | ES708 || Лансароте || Lanzarote |- | ES709 || Тенерифе || Tenerife |} <sup>1</sup> {{lang-en|Nomenclature of Territorial Units for Statistics}} === Дойдуга бэлиэтэнэр күннэр === * [[Кулун тутар 9]] — Улуу пост иннинээҕи чэппиэргэ (Лардеро чэппиэр) үгүс провинцияларга ''[[Испания тортильята|Тортилья]] күнүн'' бэлиэтииллэр (сорох провинцияларга атын күҥҥэ бэлиэтэнэр), карнавал саҕаланар. Бу күн дьон тортилья диэн ааттанар хортуоскалаах уонна сымыыттаах лэппиэскэни ыһык оҥостон куораттар кииннэригэр бараллар, үөрэллэр-көтөллөр. * [[Муус устар 22]] — Изабелла ыраахтааҕы күнэ * [[Ыам ыйын 1]] — {{Флагификация|Галисия}}, Майос бэстибээлэ (Festa dos Mayos)<ref>[http://zelyonayaispaniya.blogspot.com/2010/05/ma-festa-dos-mayos-1.html Праздник Майос (Festa dos Mayos) или 1 мая]</ref> * [[Ыам ыйын 2]] (Мадрид) — Дос де Майо өрө туруутун күнэ (1808 сыл) * [[Ыам ыйын 30]] — Канаар арыыларын күнэ. 1983 сыллаахха бу күн Канаар арыыларын Түмэнин бастакы сиэссийэтэ саҕаламмыт. * [[Бэс ыйын 7]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Бэс ыйын 23]] — Сибэтиэй Хуан күнэ (24-с чыыһыла буолар түүнүгэр) * [[Бэс ыйын 29]] — Арыгы кыргыһыыта (Batalla de Vino). Олохтоохтор кыһыл арыгыннан бэйэ-бэйэлэрин ыһыахтыыллар, ол кэнниттэн "борооскулар кыргыһыыларын" ыыталлар (оҕустар кыргыһыыларын курдук эрээри, борооскулары өлөрбөттөр). Бу күнү винограады үүннэрэр, ол иһигэр испаан тыллаах элбэх дойдуларга бэлиэтииллэр. * [[От ыйын 6]] — [[Сан-Фермин]] бэстибээлэ саҕаланар (от ыйын 14 диэри). Наварраҕа Памплона куорака буолар, [[Эрнест Хэмингуэй]] биир айымньытыгар ахтыбыт бэстибээлэ, онтон сылтаан аан дойду барыта билбитэ, сылын ахсын мөлүйүөнтэн тахса киһи кыттар. * [[От ыйын 25]] — Галисия күнэ ({{lang-es|Día Nacional de Galicia}}) * [[Балаҕан ыйын 8]] — [[Волонтер күнэ (Испания)|Волонтер күнэ]] {{lang-es|Día del Cooperante}} * [[Алтынньы 12]] ** Испания наассыйатын күнэ (Día de la Hispanidad эбэтэр Fiesta Nacional de España) ** Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Сэтинньи 27]] — Учуутал күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Конституция күнэ * [[Ахсынньы 24]] (Испанияҕа уонна испаан тыллаах дойдуларга) — [[Ночебуэна]]. Христианстовҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта ситимнээх. * [[Ахсынньы 28]] — [[Күлүү күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Commonscat|Spain}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Испания]] 3iabpzwgrsauo8qrya0vill4jwcq6wx 427678 427634 2026-04-28T06:17:32Z Ojkhol 24881 /* Дойдуга бэлиэтэнэр күннэр */ 427678 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''Reino de España'' |conventional_long_name = Испания Хоруоллуга |common_name = Spain |image_flag = Flag of Spain.svg |image_coat = Escudo de España (mazonado).svg |image_map = EU-Spain.svg |map_caption = {{map_caption|location_color=dark green|region=[[Эуропа]]|region_color=dark grey|subregion=the [[Эуропа Унията]]|subregion_color=light green|legend=Location Spain EU Europe.png}} |national_motto = {{lang|la|"[[Plus Ultra (motto)|Plus Ultra]]"}}{{spaces|2}}<small>([[Latin]]) <br />"Further Beyond"</small> |national_anthem = {{lang|es|"[[Marcha Real]]"}}</sup>{{spaces|2}}<small>([[Spanish language|Spanish]])<ref group=note>Also serves as the [[Royal anthem]]</ref><br />"Royal March"<center><br /><br>[[File:Marcha Real-Royal March by US Navy Band.ogg]] |official_languages = [[Испан тыла]] |regional_languages = [[Аран тыла|Аран]], [[Баск тыла|баск]], [[каталан тыла|каталан]] уонна [[галисия тыла|галисия тыллара]] |ethnic_groups = 89% [[испаннар]], 11% иммиграннар |demonym = [[Испаннар]] |capital = [[Мадрид]] |largest_city = capital |government_type = [[Парламент]] [[демократия|демократията]] уонна [[конституция монархията]] |leader_title1 = [[Хоруол]] |leader_title2 = [[Премьер-министр]] |leader_name1 = [[Филипп VI]] |leader_name2 = [[Педро Санчес]] |sovereignty_type = История |sovereignty_note = 15с үйэ |established_event1 = Холбоhуу |established_date1 = [[Catholic Monarchs|1469]] |established_event2 = Династия унията |established_date2 = [[Charles V, Holy Roman Emperor|1516]] |established_event3 = {{spaces|2}}''[[de facto]]'' |established_date3 = [[Nueva Planta decrees|1716]] |established_event4 = {{spaces|2}}''[[de jure]]'' |established_date4 = [[1812 сыллааҕы Испания конституцията|1812]] |accessionEUdate = 1 тохсунньу 1986 |EUseats = 54 |area_km2 = 504,030 |area_sq_mi = 195,364 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 51st |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 1.04 |population_estimate = 45,200,737<ref>{{cite web|url=http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20/e260&file=inebase&L=1|title=Official Population Figures of Spain. Population on the 1 January 2007|publisher=Instituto Nacional de Estadística de España|accessdate=2008-08-13|lang=en}}</ref> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 28th |population_density_km2 = 90 people |population_density_sq_mi = 231 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 106th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $1,351 trillion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=184&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=43&pr.y=10 |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=Imf.org |date= |accessdate=2008-11-19|lang=en}}</ref> |GDP_PPP_rank = 11th |GDP_PPP_per_capita = $30,118<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 27th |GDP_nominal = $1,439 trillion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 8th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $32,089<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 26th |HDI_year = 2005 |HDI = 0.949 |HDI_rank = 13th |HDI_category = <span style="color:#090;">high</span> |Gini = 32<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|title=CIA World Factbook|accessdate=2008-08-13|lang=en}}</ref> |Gini_year = 2005 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]])<ref group=note>Prior to 1999 (by law, 2002) : [[Spanish Peseta]].</ref> |currency_code = EUR |time_zone = [[Central European Time|CET]]<ref group=note>Except in the [[Canary Islands]], which are in the [[Western European Time|WET]] time zone ([[Coordinated Universal Time|UTC]], [[Coordinated Universal Time|UTC]]+1 in summer).</ref> |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |date_format = dd.mm.yyyy (Spanish; [[Common Era|CE]])<br />yyyy.mm.dd (Basque) |drives_on = right |cctld = [[.es]], [[.cat]]<ref group=note>The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] member states. Also, the [[.cat]] domain is used in Catalan-speaking territories.</ref> |calling_code = 34 }} '''Испания''' ({{lang-es|España}} Эспаньа) эбэтэр '''Испания Хоруоллуга''' ({{lang-es|Reino de España}}) диэн [[Соҕуруу Эуропа|соҕуруулуу-арҕаа Эуропаҕа]], [[Иберия тумул арыыта|Иберия тумул арыытыгар]] баар дойду. Испанияттан соҕуруу уонна илин [[Орто Дойду байҕала]] уонна [[Гибралтар]], хоту [[Франция]], [[Андорра]] уонна [[Бискай хомото]], арҕаа [[Атлантик океан]] уонна [[Португалия]] бааллар. Испания илигэр [[Балеар арыылара|Балеар]] уонна [[Канария арыылара]], уонна [[Хоту Африка|Хоту Африкаҕа]] баар [[Сеута]] уонна [[Мелилья]] диэн аутоном куораттар киирэллэр. Испания иэнэ 504,030 km² (Арҕаа Эуропаҕа улаханынан Франция кэнниттэн иккис дойду). Испания [[дьаhалта|дьаhалтатын]] көрүҥэ [[парламент]] уонна [[конституция монархията]]. [[Эуропа Унията|Эуропа Униятын]] уонна [[NATO]] кыттааччыта. == Политиката == Испанияҕа 50 [[ил]] бааллар: {| class="wikitable sortable" |+ Испания Илларта |- ! Код<br />(NUTS<sup>1</sup>) !! Саха тыла !! Испан тыла |- | ES111 || Ла Коруньа || La Coruña |- | ES112 || Луго || Lugo |- | ES113 || Оренсе || Orense |- | ES114 || Понтебедра || Pontevedra |- | ES120 || Астуриас || Asturias |- | ES130 || Кантабрия || Cantabria |- | ES211 || Алаба || Álava |- | ES212 || Гипузкоа || Guipúzcoa |- | ES213 || Бизкаия || Vizcaya |- | ES220 || Набара || Navarra |- | ES230 || Ла Риоһа || La Rioja |- | ES241 || Уеска || Huesca |- | ES242 || Теруел || Teruel |- | ES243 || Сарагоса || Zaragoza |- | ES300 || [[Мадрид]] || Madrid |- | ES411 || Абила || Ávila |- | ES412 || Бургос || Burgos |- | ES413 || Леон || León |- | ES414 || Паленсия || Palencia |- | ES415 || Саламанка || Salamanca |- | ES416 || Сегобия || Segovia |- | ES417 || Сория || Soria |- | ES418 || Баиядолид || Valladolid |- | ES419 || Самора || Zamora |- | ES421 || Албасете || Albacete |- | ES422 || Циудад Реал || Ciudad Real |- | ES423 || Куенка || Cuenca |- | ES424 || Гуадалаһара || Guadalajara |- | ES425 || Толедо || Toledo |- | ES431 || Бадаһос || Badajoz |- | ES432 || Касерес || Cáceres |- | ES511 || Барселона || Barcelona |- | ES512 || Һерона || Gerona |- | ES513 || Лерида || Lérida |- | ES514 || Тарагона || Tarragona |- | ES521 || Аликанте || Alicante |- | ES522 || Кастейон || Castellón |- | ES523 || Баленсия || Valencia |- | ES531 || Ибиса уонна Форментера || Ibiza y Formentera |- | ES532 || Майорка || Mallorca |- | ES533 || Менорка || Menorca |- | ES611 || Алмерия || Almería |- | ES612 || Кадис || Cádiz |- | ES613 || Кордоба || Córdoba |- | ES614 || Гранада || Granada |- | ES615 || Уелба || Huelva |- | ES616 || Һаен || Jaén |- | ES617 || Малага || Málaga |- | ES618 || Себиия || Sevilla |- | ES620 || Мурсия || Murcia |- | ES630 || Сеута || Ceuta |- | ES640 || Мелиия || Melilla |- | ES703 || Ел Йеро || El Hierro |- | ES704 || Фуертебентура || Fuerteventura |- | ES705 || Гран Канария || Gran Canaria |- | ES706 || Ла Гомера || La Gomera |- | ES707 || Ла Палма || La Palma |- | ES708 || Лансароте || Lanzarote |- | ES709 || Тенерифе || Tenerife |} <sup>1</sup> {{lang-en|Nomenclature of Territorial Units for Statistics}} === Дойдуга бэлиэтэнэр күннэр === * [[Кулун тутар 9]] — Улуу пост иннинээҕи чэппиэргэ (Лардеро чэппиэр) үгүс провинцияларга ''[[Испания тортильята|Тортилья]] күнүн'' бэлиэтииллэр (сорох провинцияларга атын күҥҥэ бэлиэтэнэр), карнавал саҕаланар. Бу күн дьон тортилья диэн ааттанар хортуоскалаах уонна сымыыттаах лэппиэскэни ыһык оҥостон куораттар кииннэригэр бараллар, үөрэллэр-көтөллөр. * [[Кулун тутар 15]] — [[Фальяс]] саҕаланар, дойду илин өттүгэр [[Валенсия]]ҕа киэҥник бэлиэтэнэр хас да хонуктаах уот бэстибээлэ (фальяс диэн факел). Былыр мас уустара бэлиэтииллэрэ, дьон баараҕай куукула оҥороллор уонна онтуктарын уоттууллар. Бу күн ЮНЕСКО утумун испииһэгэр киллэриллибитэ * [[Муус устар 22]] — Изабелла ыраахтааҕы күнэ * [[Ыам ыйын 1]] — {{Флагификация|Галисия}}, Майос бэстибээлэ (Festa dos Mayos)<ref>[http://zelyonayaispaniya.blogspot.com/2010/05/ma-festa-dos-mayos-1.html Праздник Майос (Festa dos Mayos) или 1 мая]</ref> * [[Ыам ыйын 2]] (Мадрид) — Дос де Майо өрө туруутун күнэ (1808 сыл) * [[Ыам ыйын 30]] — Канаар арыыларын күнэ. 1983 сыллаахха бу күн Канаар арыыларын Түмэнин бастакы сиэссийэтэ саҕаламмыт. * [[Бэс ыйын 7]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Бэс ыйын 23]] — Сибэтиэй Хуан күнэ (24-с чыыһыла буолар түүнүгэр) * [[Бэс ыйын 29]] — Арыгы кыргыһыыта (Batalla de Vino). Олохтоохтор кыһыл арыгыннан бэйэ-бэйэлэрин ыһыахтыыллар, ол кэнниттэн "борооскулар кыргыһыыларын" ыыталлар (оҕустар кыргыһыыларын курдук эрээри, борооскулары өлөрбөттөр). Бу күнү винограады үүннэрэр, ол иһигэр испаан тыллаах элбэх дойдуларга бэлиэтииллэр. * [[От ыйын 6]] — [[Сан-Фермин]] бэстибээлэ саҕаланар (от ыйын 14 диэри). Наварраҕа Памплона куорака буолар, [[Эрнест Хэмингуэй]] биир айымньытыгар ахтыбыт бэстибээлэ, онтон сылтаан аан дойду барыта билбитэ, сылын ахсын мөлүйүөнтэн тахса киһи кыттар. * [[От ыйын 25]] — Галисия күнэ ({{lang-es|Día Nacional de Galicia}}) * [[Балаҕан ыйын 8]] — [[Волонтер күнэ (Испания)|Волонтер күнэ]] {{lang-es|Día del Cooperante}} * [[Алтынньы 12]] ** Испания наассыйатын күнэ (Día de la Hispanidad эбэтэр Fiesta Nacional de España) ** Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Сэтинньи 27]] — Учуутал күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Конституция күнэ * [[Ахсынньы 24]] (Испанияҕа уонна испаан тыллаах дойдуларга) — [[Ночебуэна]]. Христианстовҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта ситимнээх. * [[Ахсынньы 28]] — [[Күлүү күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Commonscat|Spain}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Испания]] nipov8sri8lnaca1e4kxwcvj2hv28oa Албания 0 4611 427670 427595 2026-04-28T06:12:10Z Ojkhol 24881 /* Албания бэлиэ күннэрэ */ 427670 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Албания Респубилката |conventional_long_name = ''Republika e Shqipërisë'' |common_name = Albania |national_motto = <div style="line-height:125%;"> '' Ti Shqipëri më jep nder, më jep emrin shqipëtar '' <br />(<small>''You Albania give me honor, you give me the name ''Albanian''.) |national_anthem = ''[[Himni i Flamurit]]''<br /><small>("Былаах гимнэ")</small> |national_anthem = ''[[Himni i Flamurit]]''<br /><small>("Былаах гимнэ")</small> <center><br /><br>[[File:Hymni i Flamurit instrumental.ogg ]] |image_flag = Flag of Albania.svg |image_coat = Coat of arms of Albania.svg |symbol_type = Coat of arms |image_map = Location Albania Europe.png |map_caption = {{map caption |region=Europe |legend=European location legend en.png}} |official_languages = [[Албан тыла]]<sup>1</sup> |capital = [[Тирана]] |latd=41 |latm=20 |latNS=N |longd=19 |longm=48 |longEW=E |largest_city = [[Тирана]] |government_type = [[Парламентар республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Бамир Топи]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Сали Бериша]] |area_rank = 139th |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 28748 |area_sq_mi = 11100 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 4.7 |population_estimate = 3,600,523 [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/al.html#Econ] |population_estimate_year = {{CURRENTYEAR}} |population_estimate_rank = 130th |Population growth rate = 0.73% (2007 est.)<ref>[http://www.albanian.com/information/countries/albania/general/factbook.html Albanian Information - Albanian.com<!-- Bot generated title -->]</ref> |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 134 |population_density_sq_mi = 318.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]--> |population_density_rank = 63 |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $19.944 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=914&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=72&pr.y=12|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 112th |GDP_PPP_per_capita = $6,298<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 100th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal = $10.768 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_per_capita = $3,400<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |Gini = 26.7 |Gini_year = 2005 |Gini_category = <font color="#009900">low</font> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.801 |HDI_rank = 68th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |sovereignty_type = [[Independence]] |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = from the [[Ottoman Empire]] |established_date1 = November 28, 1912 |established_event2 = from [[Italy]] ''[[de facto]]'' |established_date2 = October 1944 |currency = [[Albanian lek|Lek]] |currency_code = ALL |country_code = AL |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |demonym = Albanian |drives_on = right |cctld = [[.al]] |calling_code = 355 |footnote1 = [[Greek language|Greek]], [[Macedonian language|Macedonian]] and other regional languages are government-recognized minority languages. }} '''Албания''', сорумдьу аата '''Албания Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-sq|Republika e Shqipërisë}}) диэн [[Балканнар]] дойдулара. Соҕуруулуу-илиҥҥэ [[Греция|Грециялыын]], хотуҕа [[Монтенегро|Монтенегролыын]], хотугулуу-илиҥҥэ [[Косова|Косовалыын]] уонна илиҥҥэ [[Македония Республиката|Македония Республикатыныын]] кирбиилэһэр. Арҕааҕа [[Адриатик байҕал]] уонна соҕуруулуу-арҕааҕа [[Ион байҕал]] бааллар. [[Италия]] [[Отранто силбэhии]] 75 км уҥуор турар. Бу дойду [[Холбоhуктаах Нациялар|Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэригэр]], [[Эуропаҕа Харысхал уонна Үлэлэhии Тэрилтэтэ|Эуропаҕа Харысхал уонна Үлэлэhии Тэрилтэтигэр]], [[Эуропа Сүбэтэ|Европа Сүбэтигэр]], [[Аан дойду Атыы Тэрилтэтэ|Аан дойду Атыы Тэрилтэтигэр]], [[Ислам Конференциятын Тэрилтэтэ|Ислам Конференциятын Тэрилтэтигэр]] уонна [[Сир ортотунааҕы байҕал иhин Уния|Сир ортотунааҕы байҕал иһин Унияҕа]] кыыттыылааҕа. [[Эуропа Унията|Эуропа Униятыгар]] уонна [[NATO|NATO-ҕа]] кыттыылаах буолуон сөптөөх. Албания [[парламент демократия]] уонна [[тахсар экономика]] дойдута. Киин куоракка, [[Тирана|Тиранаҕа]], 600 тыh. киhи олорор. Дойду дьонун бүтүн ахсаана — 3.6 млн. == Албания бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 7]] — Учуутал күнэ * [[Кулун тутар 14]] — Сайыҥҥы күн (Dita e Verës), дьыл кыһынтан сайыҥҥа эргийэр<ref>{{cite book |last1=Elsie |first1=Robert |title=A Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture |date=2001 |publisher=C. Hurst |isbn=978-1-85065-570-1 |page=244 |url=https://books.google.com/books?id=N_IXHrXIsYkC |access-date=17 May 2020 |language=en}}</ref> * [[Ыам ыйын 5]] — Толук буолбут дьон күнэ * [[Алтынньы 19]] — [[Ийэ Тереза]] күнэ * [[Сэтинньи 22]] — Алпаабыт күнэ. 1908 сыллаахха Монастир (билигин Битола) куоракка буолбут кэмпириэнсийэҕэ албаан учуонайдара уонна уопсастыбанньыктара биир алпаабыт ылынар туһунан куоластаабыттара * [[Сэтинньи 28]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]<ref name="al">{{книга|заглавие=Энциклопедия Кольера. — Открытое общество|часть=Албания|год=2000|автор=|язык=ru}}</ref> ([[1912]]); сороҕор [[Былаах күнэ (Албания)|Былаах күнэ]] дииллэр<ref name="al" />. 1912 сыллаахха Туурсуйаттан тутулуга суох буолууну бэлиэтииллэр. 1443 сыллаахха Скандербег бастакы былааҕы көтөхпүт. 1998 сыллаахха саҥа конституция ылыныллыбыт. * [[Сэтинньи 29]] — Босхолонуу күнэ эбэтэр Дита-э-Элиримит * [[Ахсынньы 8]] — Дойду ыччатын күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Эуропа дойдулара]] 6jwzudhskelkh9m8d1x919nwevefyzo Андорра 0 4614 427671 421346 2026-04-28T06:12:38Z Ojkhol 24881 /* Андорра бэлиэ күннэрэ */ 427671 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Андорра Кинээhилигэ |conventional_long_name = {{lang|ca|''Principat d'Andorra''}} |common_name = Andorra |image_flag = Flag of Andorra.svg |image_coat = Coat of arms of Andorra.svg |symbol_type = Coat of arms |image_map = Europe location ANR.png |map_caption = {{map_caption |location=circled in inset |region=[[Europe]] |legend=European location legend en.png}} |national_motto = {{lang|la|''"Virtus Unita Fortior"''}}{{spaces|2}}<small>([[Latin]])<br />"Strength United is Stronger"</small> |national_anthem = {{lang|ca|''[[El Gran Carlemany|El Gran Carlemany, Mon Pare]]''}}{{spaces|2}}<small>([[Catalan language|Catalan]])<br />''The Great [[Charlemagne]], my Father''</small> |official_languages = [[Каталан тыла]] |capital = [[Андорра ла Велья]] |latd=42 |latm=30 |latNS=N |longd=1 |longm=31 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Parliamentary system|Parliamentary democracy]] and [[Coregency|Co-principality]] |leader_title1 = [[List of Co-Princes of Andorra|Episcopal&nbsp;Co-Prince]] |leader_name1 = [[Жоан Энрик Вивес Сисилия]] |leader_title2 = [[List of Co-Princes of Andorra|French Co-Prince]] |leader_name2 = [[Николя Саркози]] |leader_title3 = {{nowrap|[[Prime Minister of Andorra|Head of Government]]}} |leader_name3 = [[Жауме Бартумеу Кассани]] |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = [[Paréage]] |established_date1 = [[History of Andorra|1278]] |accessionEUdate = |area_km2 = 468 |area_sq_mi = 181 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 196th |area_magnitude = 1 E8 |percent_water = 0 |population_estimate = 71,822 |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 194th |population_census = 69,150 |population_census_year = 2006 |population_density_km2 = 154 |population_density_sq_mi = 393 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 69th |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP = $2.77 billion <!--CIA (Updated 2007.04.08)--> |GDP_PPP_rank = 177th |GDP_PPP_per_capita = $38,800 <!--CIA (Updated 2007.04.08)--> |GDP_PPP_per_capita_rank = unranked |HDI_year = 2003 |HDI = |HDI_rank = n/a |HDI_category = <font color="gray">unranked</font> |currency = [[Эуро]] (€){{smallsup|1}} |currency_code = EUR |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |demonym = Andorran |drives_on = right |cctld = [[.ad]]{{smallsup|2}} |calling_code = 376 |footnote1 = Before 1999, the [[French franc]] and [[Spanish peseta]]. Small amounts of [[Andorran diner]]s (divided into 100 centim) were minted after 1982. |footnote2 = Also [[.cat]], shared with Catalan-speaking territories. }} '''Андорра''' ([[каталан тыла|кат]]. ''Andorra''), официаллык Андорра '''Кинээhилигэ''' (''Principat d'Andorra'') диэн арҕаа [[Эуропа|Эуропаҕа]], [[Пиренейдар|Пиреней]] хайаларын илин өттүлэригэр, [[Франция]] уонна [[Испания]] икки ардыларыгар баар кыра дойду. Андорра 2008 с. дьонун олоҕун орто уhунунан 2с миэстэҕэ турар ([[Макау]] кэнниттэн). == Андорра бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 14]] — [[Андорра Төрүт сокуонун күнэ|Төрүт сокуон күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 8]] — [[Дойду күнэ (Андорра)|Дойду күнэ]] == Сигэлэр == <references/> {{Countries of Europe}} [[Категория:Европа дойдулара]] 9nypaaixj9xb9d2oogvykbqv5cu9415 Ирландия Республиката 0 4639 427689 427140 2026-04-28T07:30:54Z Ojkhol 24881 /* Ирландия Өрөспүүбүлүкэтин бэлиэ күннэрэ */ 427689 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Ирландия Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = {{lang|ga|Éire}} <br />Ireland |common_name = Ireland |image_flag=Flag of Ireland.svg |image_coat=Coat of arms of Ireland.svg |image_map =Location Ireland EU Europe.png |map_caption = {{map caption|location_color=dark green|region=[[Europe]]|region_color=dark grey|subregion=the [[European Union]]|subregion_color=light green|legend=Location Ireland EU Europe.png}} |national_anthem = {{lang|ga|''[[Amhrán na bhFiann]]''}}{{spaces|2}}<br /><small>''The Soldier's Song''</small><center><br /><br>[[File:United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg]] |official_languages = [[айр|Айр]], [[ааҥл тыла|ааҥл]] |demonym = Айрдар |capital = [[Дублин]] |latd=53 |latm=20.65 |latNS=N |longd=6 |longm=16.05 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Republic]] and [[Parliamentary system|Parliamentary democracy]] |leader_title1 = [[President of Ireland|President]] |leader_name1 = [[Мэри Макализ]] |leader_title2 = [[Taoiseach]] |leader_name2 = [[Брайан Коуэн]], [[Teachta Dála|TD]] |leader_title3 = [[Tánaiste]] |leader_name3 = [[Мэри Коулан]], [[Teachta Dála|TD]] |accessionEUdate = 1 January 1973 |area_km2 = 70,273 |area_sq_mi = 27,133 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 120th |area_magnitude = 1 E9 |percent_water = 2.00 |population_estimate = 4,422,100<ref>[http://www.cso.ie/releasespublications/documents/population/current/popmig.pdf CSO Ireland - April 2008 Population Estimates]</ref> |population_estimate_year = 2008 |population_census = 4,239,848 |population_census_year = 2006 |population_census_rank = 121st |population_density_km2 = 60.3 |population_density_sq_mi = 147.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 139th |ethnic_groups = White: 94.8% (including 0.5% Irish Traveller)<br />Asian: 1.3%<br />Black: 1.1%<br />Other/Mixed: 1.1%<br />Not Stated: 1.7%<ref>[http://www.cso.ie/census/census2006results/volume_5/vol_5_2006_complete.pdf CSO 2006 Census - ''Volume 5 - Ethnic or Cultural Background (including the Irish Traveller Community)'']</ref> |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $188.372 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=178&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=52&pr.y=5|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 50th |GDP_PPP_per_capita = $43,413<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 7th |GDP_nominal = $261.247 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 32nd |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $60,208<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 5th |HDI_year = 2005 |HDI = {{increase}} 0.959 |HDI_rank = 5th |HDI_category = <span style="color:#090">high</span> |sovereignty_type = [[History of Ireland|Independence]] |sovereignty_note = from the [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|United Kingdom]] |established_event1 = [[Proclamation of the Irish Republic|Declared]] |established_date1 = 24 April 1916 |established_event2 = [[Declaration of Independence (Ireland)|Ratified]] |established_date2 = 21 January 1919 |established_event3 = [[Anglo-Irish Treaty|Recognised]] |established_date3 = 6 December 1922 |established_event4 = [[Constitution of Ireland|Current constitution]] |established_date4 = 29 December 1937 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]])¹ |currency_code = EUR |time_zone = [[Western European Time|WET]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = [[Irish Standard Time|IST]] ([[Western European Summer Time|WEST]]) |utc_offset_DST = +1 |drives_on = left |cctld = [[.ie]]<sup>2</sup> |calling_code = 353 |footnote1 = Before 2002: [[Irish pound]]. |footnote2 = The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] Member states. }} '''Ирландия''' ({{lang-ga|Éire}}) диэн хотугулуу-арҕаа [[Эуропа|Эуропаҕа]] баар дойду. Киин куората-бүтүн дойду нэһилиэнньэтин чиэппэрин кэриҥэ олорор Дублин куорат (1,4 мөл. киһи). Тэрилтэ чилиэнэ: Эуропа Сэбиэтин (1949), ХНТ (1955), ОЭУ (1960), Эуропа сойууһа (1973), Эуропатааҕы валютнай систиэмэ (1973), аан дойду эргиэн тэрилтэтэ (1 января 1995). == Экэниэмикэ == === Уопсай информация === 2009 с. Ирландия Валовой ис бородууктата 172,5 млрд долларга тэҥнэстэ, ити көрдөрүү 2008 с. таһымыгар тэҥнээтэххэ, 7,1% намыһах. Нэһилиэнньэ дууһатын ВВП 38,7 тыһ. долларга (2009) тэҥнэстэ. Көрдөрүүлэрин түһэрии 2008-2009 сс. экэниэмическэй кризис түмүгэр баан уонна үп тиһигэ улаханнык эмсэҕэлээбит. 2010 сылга экэниэмическэй көрдөрүүлэр түһүүлэрин тэтимин намтатар кыахтаннылар: ВВП 172,5 млрд тиийэ түстэ, ол иһигэр нэһилиэнньэ дууһатыгар 39 тыһ. долларга тиийэ. Дойдуга үлэтэ суох буолуу 2010 сыл сэтинньи ыйынааҕы туругунан 13,5% тэҥнэһэр. Кризис кэмигэр, 1990-2008 сылга диэри Ирландия экэниэмикэтэн ойуулааһыҥҥа «кельт тигр» диэн термин туттуллубута. 1996 сылтан 2007 сылга диэри дойду ВВП-гар ортотунан 7,1% улаатта, ити аан дойду көрдөрүүлэрин эрэ буолбакка, Азия дойдуларын түргэнник улаатар көрдөрүүлэрин (4,3%) куоһарда. «Кельтическое экэниэмическэй дьиктини» хааччыйар фактор ахсааныгар Эуропа сойууһугар уонна эуро зонатыгар киириитэ, информационнай технологияларга, телекоммуникацияҕа, доруобуйа харыстабылыгар уонна фармацевтикаҕа, аан дойдутааҕы уонна үп өҥөтүгэр, программнай бородуукталары оҥорон таһаарыы, электроннай коммерция курдук ааттаналлар.; үөрэх, үлэ рыногын уонна нолуок тиһигин реформалааһын (2002 сылга бары компанияларга нолуок ставката 12,5% тиийдэ, бу олохтоох хампаанньаларга радикальнай намтатыы), АХШ инвестицията (ол иһигэр американецтар төрдүлэриттэн), тыл үөрэхтээхтэриттэн киириитэ намыһах. 2010 сыл күһүнүгэр аан дойдутааҕы финансовай кириисис содулуттан баан секторыгар, хамсаабат баай- дуол ырыынагар уонна дойду бүддьүөтэгэр улаханнык эмсэҕэлээбиттэрэ. Бырабыыталыстыба хас да тыһыынча үлэ миэстэтин сарбыйарга, саҥа нолуоктары киллэрэр, ону тэҥэ Евросоюзка уонна МВФ көмөтүнэн 85 млрд кэриҥэ евро киирэргэ күһэллибитэ. 2018 сыл туругунан Ирландияҕа үлэ төлөбүрүн орто кээмэйэ 3300 (бруто) уонна бүппүт 2564 (суох). 2019 сыл тохсунньу 1 күнүттэн үлэ төлөбүрүн алын кээмэйэ 1563.25 (бруто) уонна бүппүт 1509 (суох) ый бүтүүтэ 9.80 (Барто) буолар. === Бырамыысыланнас, энергетика уонна IT === XXI үйэ саҕаланыытыгар Ирландия экэниэмикэтэн сүрүн салааларынан буолаллар: фармацевтика, медицинскэй оборудованиелары оҥоруу, информационнай уонна мультимедиа технологиялары, массыына оҥоруута, аһылык промышленноһа. Электроннай бырамыысыланнас Ирландия электроннай сектордарыттан — комплектаах, компьютер, полупроводниктартан, программанан хааччыйыы, телекоммуникация уонна информационнай коммуникациялартан турар. Оҥорон таһаарыы уопсай кээмэйинэн Ирландия бу сектордарыгар аан дойдуга 19-с миэстэни ылар. Дойду бэйэтин Европа ыалларын уонна бырамыысыланнас тэрилтэлэрин икки ардыларыгар производственнай уонна атыы-эргиэн үлэтин намыһах ороскуотун, рабочай күүһүн, үрдүк таһымнаах, үрдүк таһымнаах уонна промышленнай тэрилтэлэри кытта ыкса сибээстэһэр кыахтаах. Ирландияҕа IT- IBM, Inte, Hente, Hackard, del, Selacl, онтон да атын 300- чэ бөдөҥ хампаанньалар баар буоланнар, бары бииргэ дойду экспортарын үс гыммыт биирин эрэ курдуга. Итиэннэ Ирландияҕа фармацевтическай бородуукта элбэх бөдөҥ оҥорооччулара — Lippe, Zoокор, Переводтэр, Mack & Copo., Pfizer, Novartis, Alleban, Glamoshomith Cotomich, Becto Dickinnsh & Bomb, Abbot, Joohn & Cohnprice уо.Д. А. Фармацевтика заводтарын улахан өттө Ирландия соҕуруу өттүгэр баар. Быһа холоон 150 компанияттан үс фармп бородууксуйаны таһаарар компанияттан кырата суох олохтоох фирмалар. Кинилэр, сүрүннээн, дьэнерикэлэр, битэмииннэр уонна биологическай активнай эбиликтэр, ону тэҥэ омук оҥорооччуларын сакаастарын толороллор. Массыына оҥорор эйгэтигэр тыа хаһаайыстыбатын оборудованиетын оҥорон таһаарар салаа ордук сайдыбыт. Хас да Ирландия хампаанньалара бу уобаласка аан дойду лидердэрэ буолаллар; кинилэр бородууксуйалара сүөһү иитиитигэр, үүт бырамыысыланнаһыгар, үүнээйигэ туһаныллар. Чэпчэки бырамыысыланнас Ирландияҕа сүрүннээн дьоҕус уонна орто биисинэһинэн көрүллэр, оттон сыллааҕы экспорга сылга 1 млрд евро буолар. Үгэс курдук манна түү, Лена, солко — ыскаатары, салфеткалары, көбүөрдэри, шарфалары, платкалары, шааллары о. д. А сорох компаниялар уопсай бренд быһыытынан холбоһон, аан дойду рыногар тахсалларыгар анаан холбоһоллор. Таҥастыыр бырамыысыланнас салааларын ортолоругар ас-үөл бырамыысыланнаһын улахан ылар. Дойдуга үгэс курдук, пиибэ, үүт уонна эт оҥоһуктар, бурдук, саахар, табах оҥоһуктар уонна да атын табаардар оҥорон таһаараллар.{{ЭУ}} == Ирландия Өрөспүүбүлүкэтин бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 17]] ({{Флагификация|Хотугу Ирландия}} {{Флагификация|Монтсеррат}}, {{Флагификация|Ньюфаундленд уонна Лабрадор}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Сибэтиэй Патрик күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Ахсынньы 26]]  ** Сибэтиэй Стефан күнэ (Христианство тарҕаммыт дойдуларыгар киэҥник бэлиэтэнэр) ** Рен күнэ * [[Ахсынньы 29]] — Конституция күнэ. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Эуропа дойдулара]] [[Категория:Ирландия| ]] irb53tzkrlzrn531uczfk8tfr7m6ftt 427707 427689 2026-04-28T07:46:05Z Ojkhol 24881 /* Ирландия Өрөспүүбүлүкэтин бэлиэ күннэрэ */ 427707 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Ирландия Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = {{lang|ga|Éire}} <br />Ireland |common_name = Ireland |image_flag=Flag of Ireland.svg |image_coat=Coat of arms of Ireland.svg |image_map =Location Ireland EU Europe.png |map_caption = {{map caption|location_color=dark green|region=[[Europe]]|region_color=dark grey|subregion=the [[European Union]]|subregion_color=light green|legend=Location Ireland EU Europe.png}} |national_anthem = {{lang|ga|''[[Amhrán na bhFiann]]''}}{{spaces|2}}<br /><small>''The Soldier's Song''</small><center><br /><br>[[File:United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg]] |official_languages = [[айр|Айр]], [[ааҥл тыла|ааҥл]] |demonym = Айрдар |capital = [[Дублин]] |latd=53 |latm=20.65 |latNS=N |longd=6 |longm=16.05 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Republic]] and [[Parliamentary system|Parliamentary democracy]] |leader_title1 = [[President of Ireland|President]] |leader_name1 = [[Мэри Макализ]] |leader_title2 = [[Taoiseach]] |leader_name2 = [[Брайан Коуэн]], [[Teachta Dála|TD]] |leader_title3 = [[Tánaiste]] |leader_name3 = [[Мэри Коулан]], [[Teachta Dála|TD]] |accessionEUdate = 1 January 1973 |area_km2 = 70,273 |area_sq_mi = 27,133 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 120th |area_magnitude = 1 E9 |percent_water = 2.00 |population_estimate = 4,422,100<ref>[http://www.cso.ie/releasespublications/documents/population/current/popmig.pdf CSO Ireland - April 2008 Population Estimates]</ref> |population_estimate_year = 2008 |population_census = 4,239,848 |population_census_year = 2006 |population_census_rank = 121st |population_density_km2 = 60.3 |population_density_sq_mi = 147.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 139th |ethnic_groups = White: 94.8% (including 0.5% Irish Traveller)<br />Asian: 1.3%<br />Black: 1.1%<br />Other/Mixed: 1.1%<br />Not Stated: 1.7%<ref>[http://www.cso.ie/census/census2006results/volume_5/vol_5_2006_complete.pdf CSO 2006 Census - ''Volume 5 - Ethnic or Cultural Background (including the Irish Traveller Community)'']</ref> |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $188.372 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=178&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=52&pr.y=5|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 50th |GDP_PPP_per_capita = $43,413<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 7th |GDP_nominal = $261.247 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 32nd |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $60,208<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 5th |HDI_year = 2005 |HDI = {{increase}} 0.959 |HDI_rank = 5th |HDI_category = <span style="color:#090">high</span> |sovereignty_type = [[History of Ireland|Independence]] |sovereignty_note = from the [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|United Kingdom]] |established_event1 = [[Proclamation of the Irish Republic|Declared]] |established_date1 = 24 April 1916 |established_event2 = [[Declaration of Independence (Ireland)|Ratified]] |established_date2 = 21 January 1919 |established_event3 = [[Anglo-Irish Treaty|Recognised]] |established_date3 = 6 December 1922 |established_event4 = [[Constitution of Ireland|Current constitution]] |established_date4 = 29 December 1937 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]])¹ |currency_code = EUR |time_zone = [[Western European Time|WET]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = [[Irish Standard Time|IST]] ([[Western European Summer Time|WEST]]) |utc_offset_DST = +1 |drives_on = left |cctld = [[.ie]]<sup>2</sup> |calling_code = 353 |footnote1 = Before 2002: [[Irish pound]]. |footnote2 = The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] Member states. }} '''Ирландия''' ({{lang-ga|Éire}}) диэн хотугулуу-арҕаа [[Эуропа|Эуропаҕа]] баар дойду. Киин куората-бүтүн дойду нэһилиэнньэтин чиэппэрин кэриҥэ олорор Дублин куорат (1,4 мөл. киһи). Тэрилтэ чилиэнэ: Эуропа Сэбиэтин (1949), ХНТ (1955), ОЭУ (1960), Эуропа сойууһа (1973), Эуропатааҕы валютнай систиэмэ (1973), аан дойду эргиэн тэрилтэтэ (1 января 1995). == Экэниэмикэ == === Уопсай информация === 2009 с. Ирландия Валовой ис бородууктата 172,5 млрд долларга тэҥнэстэ, ити көрдөрүү 2008 с. таһымыгар тэҥнээтэххэ, 7,1% намыһах. Нэһилиэнньэ дууһатын ВВП 38,7 тыһ. долларга (2009) тэҥнэстэ. Көрдөрүүлэрин түһэрии 2008-2009 сс. экэниэмическэй кризис түмүгэр баан уонна үп тиһигэ улаханнык эмсэҕэлээбит. 2010 сылга экэниэмическэй көрдөрүүлэр түһүүлэрин тэтимин намтатар кыахтаннылар: ВВП 172,5 млрд тиийэ түстэ, ол иһигэр нэһилиэнньэ дууһатыгар 39 тыһ. долларга тиийэ. Дойдуга үлэтэ суох буолуу 2010 сыл сэтинньи ыйынааҕы туругунан 13,5% тэҥнэһэр. Кризис кэмигэр, 1990-2008 сылга диэри Ирландия экэниэмикэтэн ойуулааһыҥҥа «кельт тигр» диэн термин туттуллубута. 1996 сылтан 2007 сылга диэри дойду ВВП-гар ортотунан 7,1% улаатта, ити аан дойду көрдөрүүлэрин эрэ буолбакка, Азия дойдуларын түргэнник улаатар көрдөрүүлэрин (4,3%) куоһарда. «Кельтическое экэниэмическэй дьиктини» хааччыйар фактор ахсааныгар Эуропа сойууһугар уонна эуро зонатыгар киириитэ, информационнай технологияларга, телекоммуникацияҕа, доруобуйа харыстабылыгар уонна фармацевтикаҕа, аан дойдутааҕы уонна үп өҥөтүгэр, программнай бородуукталары оҥорон таһаарыы, электроннай коммерция курдук ааттаналлар.; үөрэх, үлэ рыногын уонна нолуок тиһигин реформалааһын (2002 сылга бары компанияларга нолуок ставката 12,5% тиийдэ, бу олохтоох хампаанньаларга радикальнай намтатыы), АХШ инвестицията (ол иһигэр американецтар төрдүлэриттэн), тыл үөрэхтээхтэриттэн киириитэ намыһах. 2010 сыл күһүнүгэр аан дойдутааҕы финансовай кириисис содулуттан баан секторыгар, хамсаабат баай- дуол ырыынагар уонна дойду бүддьүөтэгэр улаханнык эмсэҕэлээбиттэрэ. Бырабыыталыстыба хас да тыһыынча үлэ миэстэтин сарбыйарга, саҥа нолуоктары киллэрэр, ону тэҥэ Евросоюзка уонна МВФ көмөтүнэн 85 млрд кэриҥэ евро киирэргэ күһэллибитэ. 2018 сыл туругунан Ирландияҕа үлэ төлөбүрүн орто кээмэйэ 3300 (бруто) уонна бүппүт 2564 (суох). 2019 сыл тохсунньу 1 күнүттэн үлэ төлөбүрүн алын кээмэйэ 1563.25 (бруто) уонна бүппүт 1509 (суох) ый бүтүүтэ 9.80 (Барто) буолар. === Бырамыысыланнас, энергетика уонна IT === XXI үйэ саҕаланыытыгар Ирландия экэниэмикэтэн сүрүн салааларынан буолаллар: фармацевтика, медицинскэй оборудованиелары оҥоруу, информационнай уонна мультимедиа технологиялары, массыына оҥоруута, аһылык промышленноһа. Электроннай бырамыысыланнас Ирландия электроннай сектордарыттан — комплектаах, компьютер, полупроводниктартан, программанан хааччыйыы, телекоммуникация уонна информационнай коммуникациялартан турар. Оҥорон таһаарыы уопсай кээмэйинэн Ирландия бу сектордарыгар аан дойдуга 19-с миэстэни ылар. Дойду бэйэтин Европа ыалларын уонна бырамыысыланнас тэрилтэлэрин икки ардыларыгар производственнай уонна атыы-эргиэн үлэтин намыһах ороскуотун, рабочай күүһүн, үрдүк таһымнаах, үрдүк таһымнаах уонна промышленнай тэрилтэлэри кытта ыкса сибээстэһэр кыахтаах. Ирландияҕа IT- IBM, Inte, Hente, Hackard, del, Selacl, онтон да атын 300- чэ бөдөҥ хампаанньалар баар буоланнар, бары бииргэ дойду экспортарын үс гыммыт биирин эрэ курдуга. Итиэннэ Ирландияҕа фармацевтическай бородуукта элбэх бөдөҥ оҥорооччулара — Lippe, Zoокор, Переводтэр, Mack & Copo., Pfizer, Novartis, Alleban, Glamoshomith Cotomich, Becto Dickinnsh & Bomb, Abbot, Joohn & Cohnprice уо.Д. А. Фармацевтика заводтарын улахан өттө Ирландия соҕуруу өттүгэр баар. Быһа холоон 150 компанияттан үс фармп бородууксуйаны таһаарар компанияттан кырата суох олохтоох фирмалар. Кинилэр, сүрүннээн, дьэнерикэлэр, битэмииннэр уонна биологическай активнай эбиликтэр, ону тэҥэ омук оҥорооччуларын сакаастарын толороллор. Массыына оҥорор эйгэтигэр тыа хаһаайыстыбатын оборудованиетын оҥорон таһаарар салаа ордук сайдыбыт. Хас да Ирландия хампаанньалара бу уобаласка аан дойду лидердэрэ буолаллар; кинилэр бородууксуйалара сүөһү иитиитигэр, үүт бырамыысыланнаһыгар, үүнээйигэ туһаныллар. Чэпчэки бырамыысыланнас Ирландияҕа сүрүннээн дьоҕус уонна орто биисинэһинэн көрүллэр, оттон сыллааҕы экспорга сылга 1 млрд евро буолар. Үгэс курдук манна түү, Лена, солко — ыскаатары, салфеткалары, көбүөрдэри, шарфалары, платкалары, шааллары о. д. А сорох компаниялар уопсай бренд быһыытынан холбоһон, аан дойду рыногар тахсалларыгар анаан холбоһоллор. Таҥастыыр бырамыысыланнас салааларын ортолоругар ас-үөл бырамыысыланнаһын улахан ылар. Дойдуга үгэс курдук, пиибэ, үүт уонна эт оҥоһуктар, бурдук, саахар, табах оҥоһуктар уонна да атын табаардар оҥорон таһаараллар.{{ЭУ}} == Ирландия Өрөспүүбүлүкэтин бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 17]] ({{Флагификация|Хотугу Ирландия}} {{Флагификация|Монтсеррат}}, {{Флагификация|Ньюфаундленд уонна Лабрадор}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Сибэтиэй Патрик күнэ]] * [[Кулун тутар 18]] — ({{Флагификация|Канаада}}, {{Флагификация|Австралия}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Шилв күнэ * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Ахсынньы 26]]  ** Сибэтиэй Стефан күнэ (Христианство тарҕаммыт дойдуларыгар киэҥник бэлиэтэнэр) ** Рен күнэ * [[Ахсынньы 29]] — Конституция күнэ. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Эуропа дойдулара]] [[Категория:Ирландия| ]] m0zqdu8vpf2efw919zcsyrngvojpa3a Лихтенштайн 0 4651 427715 420593 2026-04-28T08:39:26Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 427715 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |common_name = Liechtenstein |native_name = Лихтенштайн Кинээhилигэ |conventional_long_name = ''Fürstentum Liechtenstein'' |image_flag = Flag of Liechtenstein.svg |image_coat = Staatswappen-Liechtensteins.svg |image_map = Europe location LIE.png |map_caption = {{map_caption |location=circled in inset |region=on the [[Эуропа]] |legend=European location legend en.png}} |national_motto = Für Gott, Fürst und Vaterland<small><br /> Таҥара, Принс уонна Аҕа Дойду иhин </small> |national_anthem = ''[[Oben am jungen Rhein]]''<small><br />"Up on the Young Rhine"</small> |official_languages = [[Ниэмэс тыла]] |capital = [[Вадуц]] |largest_city = [[Шаан]] |government_type = {{nowrap|[[Парламент демократията]]}} уонна [[Конституция монархията]] |leader_title1 = [[Лихтенштайн принса|Принс]] |leader_name1 = [[Ханс-Адам II, Лихтенштайн принса|Ханс-Адам II]] |leader_title2 = [[Prince of Liechtenstein|Prince-Regent]] |leader_name2 = [[Alois, Hereditary Prince of Liechtenstein|Alois]] |leader_title3 = [[Премьер миниистир]] |leader_name3 = [[Отмар Хаслер]] |leader_title4 = [[Лихтенштайн Ландтага|Ландтаг салайааччыта]] |leader_name4 = [[Клаус Вангер]] |area_km2 = 160.4 |area_sq_mi = 62 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 215th |area_magnitude = 1 E8 |percent_water = negligible |population_estimate = 35,322<ref name="Liechpop">[http://www.llv.li/pdf-llv-avw-statistik-bevoelkerungsstatistik_30._juni_2007 Population statistics], Landesverwaltung Liechtenstein.</ref> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 204th |population_density_km2 = 221 |population_density_sq_mi = 571 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 52nd |population_census = 33,307 |population_census_year = 2000 |GDP_nominal = $3.658 billion<ref name="Liechecon">[http://www.llv.li/pdf-llv-avw-statistik-volkswirtschaftliche_gesamtrechnung_2005 Economy statistics], Landesverwaltung Liechtenstein.</ref><ref name="LiechCIA">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ls.html CIA World Factbook - Liechtenstein].</ref> |GDP_nominal_year = 2005 |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_per_capita = $105,323<ref name="Liechecon"/><ref name="Liechpop"/><ref name="LiechCIA"/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 1st |GDP_PPP = $1.786 billion<ref name="LiechCIA"/> |GDP_PPP_year = 2001 |GDP_PPP_rank = 168th |GDP_PPP_per_capita = $53,951<ref name="Liechpop"/><ref name="LiechCIA"/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 3rd |sovereignty_type = [[Independence]] as [[principality]] |established_event1 = [[Treaty of Pressburg]] |established_date1 = 1806 |established_event2 = Independence from the [[German Confederation]] |established_date2 = 1866 |currency = [[Swiss franc]] |currency_code = CHF |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |demonym = Liechtensteinian, locally ''Liechtensteiner/in'' |drives_on = right |cctld = [[.li]] |calling_code = 423 |footnote1 = }} '''Лихтенштайн Кинээhилигэ''' ([[ниэмэс тыла|ниэм]]. ''Fürstentum Liechtenstein'') диэн [[Альптар|Альптарга]] баар, [[Арҕаа Эуропа]] дойдута. [[Швейцария]] уонна [[Аустрия]] икки ардыларыгар баар. == Дойду бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 19]] ({{Флагификация|Италия}}, {{Флагификация|Мальта}}) — Сибэтиэй Уоһук күнэ * [[Атырдьах ыйын 15]] — Дойду күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Эуропа дойдулара]] lz2dvqc7gq1nrr4omvrnqid9my6xwht Лүксембург 0 4652 427668 424902 2026-04-28T06:07:53Z Ojkhol 24881 /* Люксембург бэлиэ күннэрэ */ 427668 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name =Лүксембург Улуу Херцогтума |conventional_long_name = |conventional_long_name = ''Großherzogtum Luxemburg'' {{de icon}}<br />''Grand-Duché de Luxembourg'' {{fr icon}} <br />''Groussherzogtum Lëtzebuerg'' {{lb icon}} |common_name = Luxembourg |image_flag = Flag_of_Luxembourg.svg |image_coat = |national_motto = ''"[[Mir wëlle bleiwe wat mir sinn]]"''{{spaces|2}}<small>([[Luxembourgish language|Luxembourgish]])<br />"We want to remain what we are"</small> |national_anthem = ''[[Ons Heemecht]]''<small><br />"Our Homeland"</small> |royal_anthem = ''De Wilhelmus''&nbsp;{{smallsup|1}} |image_map = EU-Luxembourg.svg |capital = [[Luxembourg (city)|Luxembourg]] |latd=49 |latm=36 |latNS=N |longd=6 |longm=7 |longEW=E |largest_city = capital |official_languages = [[German language|German]], [[French language|French]], [[Luxembourgish language|Luxembourgish]] (''[[de jure]]'' since 1984) |non_official_languages = [[Dutch]] |demonym = [[Luxembourgers]] |government_type = [[Parliamentary system|Parliamentary democracy]] and [[Constitutional monarchy|Constitutional]] [[grand duchy]] |leader_title1 = [[Grand Duke of Luxembourg|Grand Duke]] |leader_title2 = [[Prime Minister of Luxembourg|Prime minister]] |leader_name1 = [[Henri, Grand Duke of Luxembourg|Grand Duke Henri]] <small>([[List of Grand Dukes of Luxembourg|List]])</small> |leader_name2 = [[Жан-Клод Юнкер]] <small>([[List of Prime Ministers of Luxembourg|List]])</small> |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = From [[First French Empire|French empire]] ''([[Treaty of Paris (1815)|Treaty of Paris]] )'' |established_event2 = [[Treaty of London (1839)|1st Treaty of London]] |established_event3 = [[Treaty of London (1867)|2nd Treaty of London]] |established_event4 = End of [[personal union]] |established_date1 = [[Бэс ыйын 9]] [[1815]] |established_date2 = [[Муус устар 19]] [[1839]] |established_date3 = [[Ыам ыйын 11]] [[1867]] |established_date4 = [[Сэтинньи 23]] [[1890]] |accessionEUdate = [[Кулун тутар 25]] [[1957]] |area_km2 = 2,586.4 |area_sq_mi = 998.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_magnitude = 1 E9 |area_rank = 175th |percent_water = negligible |population_estimate = 480,222 |population_estimate_year = 2007 |population_census = 439,539 |population_census_year = 2001 |population_estimate_rank = - |population_density_km2 = 186 |population_density_sq_mi = 481 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 59th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $38.261 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=137&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=34&pr.y=5|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 97th |GDP_PPP_per_capita = $79,659<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 1st |GDP_nominal = $49.531 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 65th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $103,124<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 1st |HDI = 0.945 |HDI_year = 2004 |HDI_rank = 18th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]]){{smallsup|2}} |currency_code = EUR |country_code = LUX |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = right |cctld = [[.lu]]{{smallsup|3}} |calling_code = 352 |footnote1 = Not the same as the ''[[Het Wilhelmus]]'' of the Netherlands. |footnote2 = Before 1999: [[Luxembourgian franc]]. |footnote3 = The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] member states. }} '''Лүксембург''' диэн [[Арҕаа Эуропа]] кыра дойдута. [[Франция]], [[Бельгия]] уонна [[Германия]] икки ардыларыгар баар. == Көлө == [[2020 сыл]] [[олунньу 29]] күнүттэн дойдуга туох баар уопсастыбаннай көлө (оптуобус, пуойас уонна трамвай) пассажирдарга босхо буолбута, инньэ гынан аан дойдуга Люксембург босхо уопсастыбаннай көлөнү киллэрбит бастакы дойду буолбута. Босхо айанынан олохтоохтор да, атын дойдуттан кэлбит туристар да туһаналлар. Бу дьаһал биир соругунан дойду суолугар аһара элбэх массыынаны аҕыйатыы, дойду экологиятын туругун тупсарыы буолбута. Орускуот дойду нолуоктан оҥоһуллар бүддьүөтүттэн төлөнөр, чинчийээччилэр этэллэринэн, ол нолуогу үлэһиттэр бары төлүүллэр эрээри, үрдүк дохуоттаах гражданнар ордук элбэҕи төлүүр буолан, бу орускуот сүнньүнэн кинилэр санныларыгар сүктэриллэр. == Люксембург бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 13]] — [[Бургзонндег]] — Уот бэстибээлэ. Христианство кэлиэн иннинээҕи бэлиэ күн, бу түүн саас кэлбитин бэлиэтээн элбэх кутаа оттоллор * [[Бэс ыйын 23]] — Улуу герцог Анри күнэ * [[Ахсынньы 26]] — Сибэтиэй Стефан күнэ {{Countries of Europe}} == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Эуропа дойдулара]] fk8lfwzg1yl05m4y8ryh71w9togd1no Хотугу Македония Өрөспүүбүлүкэтэ 0 4655 427663 423177 2026-04-28T06:04:30Z Ojkhol 24881 /* Хотугу Македония бэлиэ күннэрэ */ 427663 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Хотугу Македония Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = {{lang|mk|Република Северна Македонија}}<br />{{lang|mk-Latn|''Republika Severna Makedonija''}}<br />{{lang|sq|Republika e Maqedonisë së Veriutа}} |common_name = the Republic of Macedonia |national_anthem = ''[[Today over Macedonia|Денес над Македонија]]''<br /><small>([[English language|English]]: {{lang|en|"''Today over Macedonia''"}}) |image_flag = Flag of the Republic of Macedonia.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_the_Republic_of_Macedonia.png |image_map = Location Macedonia Europe.svg |map_caption = {{map caption |countryprefix=the |region=on the [[Эуропа]] |legend=European location legend en.png}} |<!-- Image with inadequate rationale removed: [[Image:OpstiniMK.png|15px]] -->[[Skopje]] |latd=42 |latm=0 |latNS=N |longd=21 |longm=26 |longEW=E |capital = [[Скопье]] |official_languages = [[Македон тыла]]<sup>1</sup><ref name="language">{{cite news | url = http://macedoniaonline.eu/content/view/2507/1/ | title = Languages Law passed in Parliament | work = macedoniaonline.eu | date = 2008-07-26 | accessdate = 2008-07-27 | quote = Using the Badenter principles, the Parliament had passed the use of languages law that will touch all ethnicities in Macedonia. The law doesn't allow for use of Albanian or any other minority language as a second official language on Macedonia's territory.}}</ref><br>[[Албан тыла]] |largest_city = capital |government_type = [[Парламент өрөспүүбүлүкэтэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Георге Иванов]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Зоран Заев]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Югославия|Югославияттан]] |established_event4 = |established_date4 = |established_event5 = [[History of the Republic of Macedonia|Independence declared]]<br />[[History of the Republic of Macedonia#Road to Republic|Officially recognised]] |established_date5 = [[September 8]], [[1991]]<br />[[8 April]] [[1993]] |established_event6 = |established_date6 = |established_event7 = |established_date7 = |established_event8 = |established_date8 = |established_event9 = |established_date9 = |accessionEUdate = |EUseats = |area_km2 = 25,713 |area_sq_mi = 9,779 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 148th |area_magnitude = 1 E10 |percent_water = 1.9% |population_estimate = 2,061,315 |population_estimate_year = July&nbsp;2008 |population_estimate_rank = 142rd |population_census = 1,836,713 |population_census_year = 2021 |population_density_km2 = 81 |population_density_sq_mi = 205 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 116th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $17.396 млрд.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=962&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr1.x=55&pr1.y=1|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_per_capita = $8,490<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $7.685 млрд.<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $3,750<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |HDI_year = 2005 |HDI = {{increase}} 0.801 |HDI_rank = 69th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 29.3 |Gini_year = 2004 |Gini_category = <font color="#009900">low</font> |currency = [[Македония дэнаара]] |currency_code = MKD |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = right |cctld = [[.mk]] |calling_code = 389 |ISO_3166-1_alpha2 = EE |ISO_3166-1_alpha3 = |ISO_3166-1_numeric = ? |alt_sport_code = MK |vehicle_code = MK |aircraft_code = MK |demonym = [[Macedonians (ethnic group)|Macedonian]] |footnote1 = [[Albanian language|Albanian]] is widely spoken in [[Polog|Western Macedonia]]. In some areas [[Turkish language|Turkish]], [[Serbian language|Serbian]], [[Romany language|Romany]] and [[Aromanian language|Aromanian]] are also spoken. }} '''Хотугу Македония Өрөспүүбүлүкэтэ''' ([[македон тыла|мак]]. ''Република Северна Македонија'', ''Republika Severna Makedonija'') диэн [[Балканнар|Балкан]] тумул арыытыгар баар дойду. Кирбиилэhэр [[Сербия|Сербиялыын]] уонна [[Косова|Косовалыын]] хоту, [[Албания|Албаниялыын]] арҕаа, [[Греция|Грециялыын]] соҕуруу уонна [[Болгария|Болгариялыын]] илин. == Хотугу Македония бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 12]] — Мас олордуу күнэ * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 2]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 8]] — [[Македония тутулуга суох буолуутун күнэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Югославияттан, 1991) * [[Алтынньы 11]] — Өрө туруу күнэ * [[Алтынньы 23]] — Македония өрөбөлүүссүйэтин иһин охсуһуу күнэ (Ден на македонската револуционерна борба). 1893 сыллаахха өрө турааччылар тэрилтэ тэриммиттэр == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{rq|img}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Европа дойдулара]] mvzorz8tepdv7ic335djxe3eg3cjol0 Мальта 0 4671 427714 427260 2026-04-28T08:38:44Z Ojkhol 24881 /* Мальта бэлиэ күннэрэ */ 427714 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Мальта Республиката |conventional_long_name = ''Repubblika ta' Malta'' |common_name = Malta |image_flag = Flag of Malta.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Malta.svg |image_map = Location Malta EU Europe.png |map_caption = Location of Malta (dark green) <br /> – on the [[Эуропа]] (light green & dark grey) <br /> – in the [[European Union]] (light green) |national_motto = |national_anthem = ''[[L-Innu Malti]]''<small><br />("The Maltese Anthem")</small> |official_languages = [[Мальта тыла]], [[Ааҥл тыла]] |demonym = Maltese |capital = [[Валлетта]] (''[[de facto]]'') |largest_city = [[Биркиркара]] |other_cities = [[Sliema]] [[Floriana]] [[Qormi]] [[Mellieha]] [[Paola]] |government_type = [[Парламент республиката]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Премьер-миниистир]] |leader_name1 = [[Джордж Абела]] |leader_name2 = [[Лоуренс Гонзи]] |accessionEUdate = May 1, 2004 |area_rank = 185th <!--rank based on sovereign states only--> |area_magnitude = 1_E8 |area_km2 = 316 |area_sq_mi = 121 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.001 |population_estimate_year = 2007 |population_estimate = 419,285 |population_estimate_rank = 174th <!--rank based on sovereign states only--> |population_census = 404,500<sup>1</sup> |population_census_year = 2005 |population_density_km2 = 1,282 <!--2005 census--> |population_density_sq_mi = 3,339 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 7th <!--rank based on sovereign states only--> |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP = $9.894 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=181&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=37&pr.y=1|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 137th |GDP_PPP_per_capita = $23,908 <ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 37th |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}}0.878 |HDI_rank = 34th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = from the [[United Kingdom]] |established_date1 = September 21, 1964 |established_event2 = Republic |established_date2 = December 13, 1974 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]])<sup>2</sup>[[List of banks in Malta|Banks]] |currency_code = EUR |country_code = MLT |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = left |cctld = [[.mt]] <sup>3</sup> |calling_code = 356 |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal = $8.584 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 118th |GDP_nominal_per_capita = $20.744 <ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 28th |religion = [[Roman Catholicism]] |percent_religion = 98<!--CIA World Factbook, August 2006. See external links.--> |national_bird = [[Blue rock thrush]] |national_plant = [[Maltese rock centaury]] |national_tree = [[Tetraclinis|Tetraclinis Articulata]] |national_poet = [[Dun Karm]] |footnotes = <sup>1</sup> Total population includes foreign residents. Maltese residents population estimate at end 2004 was 389,769. All official population data provided by the NSO.<ref>http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1653</ref><br /><sup>2</sup>До 2008: [[Мальта лирата]]<br /><sup>3</sup> Also [[.eu]], shared with other [[European Union]] member states. }} '''Мальта''' ({{lang-mt|Malta}}), официаллык '''Мальта Республиката''' ({{langi|mt|Repubblika ta' Malta}}) диэн [[Сир ортотунааҕы байҕал|Сир ортотунааҕы байҕалга]], сэттэ арыылаах [[архипелаг|архипелакка]] баар [[Эуропа]] дойдута. == Мальта бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 19]] ({{Флагификация|Италия}}, {{Флагификация|Лихтенштейн}}) — Сибэтиэй Уоһук күнэ * [[Муус устар 1]] — Көҥүл күнэ (1979) (Аангылыйа байыаннай баазата сабыллыбыт) * [[Бэс ыйын 7]] — Сетте Джуньо (ит. Sette Giugno, бэс ыйын сэттиһэ). Мальтаҕа 1919 сыллаахха олохтоохтор Британияны утары уулуссаҕа тахсыбыттарын аармыйа ытыалаабыт, 4 киһи өлбүт. Арыы XVIII үйэҕэ диэри Италия бас билиитэ этэ * [[Бэс ыйын 29]] — Арыгы кыргыһыыта (Batalla de Vino). Олохтоохтор кыһыл арыгыннан бэйэ-бэйэлэрин ыһыахтыыллар, ол кэнниттэн "борооскулар кыргыһыыларын" ыыталлар (оҕустар кыргыһыыларын курдук эрээри, борооскулары өлөрбөттөр). Бу күнү испаан тыллаах элбэх дойдуларыгар бэлиэтииллэр. * [[Балаҕан ыйын 8]] — [[Кыайыы күнэ (Мальта)|Кыайыы күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 21]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1964, Британияттан) * [[Ахсынньы 13]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Өссө маны көр == * [[Мальтаҕа чума эпидемиялара]] * [[Мальта протектораата]] (1800–1813) {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Эуропа дойдулара]] e8v87l3uqucii6hccu793jr7oxxtgnt Баҥладеш 0 4814 427688 427372 2026-04-28T07:29:47Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 427688 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Баҥладеш Дьон Республиката |conventional_long_name = <big> গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ </big><br />''Gônoprojatontri Bangladesh'' |common_name = Bangladesh |image_flag = Flag of Bangladesh.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Bangladesh.svg |national_motto = |national_anthem = ''[[Amar Shonar Bangla]]''<small><br />''Мин алтан Бенгалым''</small> |image_map = Bangladesh in its region.svg |official_languages = [[Бенгал тыла]] |regional_languages = |demonym = [[Бенгалилар]] |capital = [[Дака]] |latd=23 |latm=42 |latNS=N |longd=90 |longm=21 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Парламент республиката]]<ref name="constitution-V-1-66">[http://www.pmo.gov.bd/constitution/index.htm Constitution of Bangladesh], Part V, Chapter 1, Article 66.</ref> |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Иадьуддин Ахмед]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = vacant |leader_title3 = [[Caretaker government of Bangladesh|Chief Adviser]] |leader_name3 = [[Fakhruddin Ahmed]] |sovereignty_type = [[Көҥүл буолуу]] |sovereignty_note = [[пакистан|Пакистантан]] |established_event1 = Билиллибитэ |established_date1 = Кулун тутар 26, 1971 |established_event2 = [[Кыайыы күнэ (Баҥладеш)|Кыайыы күнэ]] |established_date2 = Ахсынньы 16, 1971 |area_km2 = 147570 |area_sq_mi = 55599 <!--Don't remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 94th |area_magnitude = |percent_water = 7.0 |population_estimate = 150,448,340<ref name="CIA2007"> [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html CIA World Factbook 2007]</ref> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 7th |population_density_km2 = 1045 |population_density_sq_mi = 2706 <!--Don't remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 11th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $208.456 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=513&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=90&pr.y=2 |title=Bangladesh|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 48th |GDP_PPP_per_capita = $1,311<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 153rd |GDP_nominal = $73.689 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = 58th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $463<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 157th |GDP_Real_Growth_Rate = 6.1% |Gini = 31.8 |Gini_year = 2000 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |HDI_year = 2007 |HDI_rank = 140th |HDI = {{increase}} 0.547 |HDI_category = <font color=#"ffcc00">medium</font> |FSI = 95.9 {{decrease}} 0.4 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 16th |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |currency = [[Bangladeshi taka|Taka]] |currency_code = BDT |time_zone = BDT |utc_offset = +6 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +6 |drives_on = left |cctld = [[.bd]] |calling_code = 880 |nationality = Bangladeshi |footnote1 = Adjusted population, p.4, {{cite web |url=http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics |title=Population Census 2001, Preliminary Report |date=2001-08}} }} '''Баҥладеш''' диэн [[Соҕуруу Азия]] дойдута. == Дойду бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 17]] — Оҕо көмүскэлин күнэ * [[Муус устар 14]] — Бенгалия Саҥа дьыла * [[Атырдьах ыйын 15]] — Дойду үрдүнэн кутурҕан күнэ * [[Сэтинньи 1]] — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 7]] — Өрөбөлүүссүйэ уонна сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 21]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 14]] — Кэйгэллэммит интэлигиэнсийэ күнэ. 1971 сыллааҕы босхолонор сэрии кэмигэр Пакистаан сэриилэрэ Бангладеш (ол саҕана Илин Пакистаан) үөрэхтээх дьонун (учуонайдары, суруналыыстары, инженердары, быраастары уо.д.а.) өлөртөөбүттэрэ, соруктара — үөскээн эрэр омугу хам баттааһын. Бу күн буолбут бүтэһик маассабай өлөрүү кэнниттэн икки хонон баран ахсынньы 16 күнүгэр Пакистаан сэриилэрэ бэриммиттэрэ, Бангладеш Ииндийэ көмөтүнэн тутулуга суох дойду буолбута. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. 1971 сыллаахха Илиҥҥи Пакистаан босхолонор сэриигэ Ииндийэ өйөбүлүнэн кыайан [[Пакистаан]]тан туспа судаарыстыба буолбут. XX үйэ ордук хааннаах сэриилэриттэн биирдэстэрэ этэ, үс мөлүөйүөн кэриҥэ киһини Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрэ өлөрбүттэрэ. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Азия дойдулара]] mrpzxk1o8hhwdf728ofjptp2zkn1i4b Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ 0 5337 427662 427303 2026-04-28T06:03:59Z Ojkhol 24881 /* Тайбаан бэлиэ күннэрэ */ 427662 wikitext text/x-wiki {{Булкуйума|Тайбаан}} {{атын суолталара|Кытай (суолталара)}} {{Infobox Country |native_name = Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = 中華民國<br />''Zhōnghuá Mínguó'' <!--Do not change to "Jhonghua Minguo" (i.e. Tongyong pinyin) because Hanyu pinyin is the official romanization from 1 January 2009.--> |common_name = Taiwan |image_flag = Flag of the Republic of China.svg |image_coat = National Emblem of the Republic of China.svg |symbol_type = National Emblem |image_map = Locator map of the ROC Taiwan.svg |image_map2 = Republic of China (orthographic projection, without Mongolia).svg |national flower = plumflower.jpg |national_anthem = ''[[National Anthem of the Republic of China]]''<br />[[File:National anthem of the Republic of China (Taiwan) 中華民國國歌(演奏版).ogg|center]] |capital = [[Тайпэй]]<ref name="capital">Before relocating to Taiwan, the capital of the ROC was [[Nanjing]] (then romanized as "Nanking")&nbsp;[http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/yearbook/2002/appendix2.htm The History of the ROC Before 1949]. After the relocation of the government to Taiwan, Generalissimo [[Chiang Kai-shek]] declared [[Taipei]] would be the provisional capital. [[Nanjing]] then appeared in official maps and publications as the capital while Taipei was labeled as the [[Temporary capital|provisional capital]]&nbsp;[http://atimes.com/atimes/Others/taiwan.html Taiwan (中華民國)]. During the 8 years of the DPP administration, the government stopped printing official maps showing the ROC as comprising more than Taiwan (including the [[Chinese Mainland]]), and the disctinction between official capital and de facto capital lost its importance. However, the official capital is still Nanjing&nbsp;[http://atimes.com/atimes/Others/taiwan.html Taiwan (中華民國)] &nbsp;[http://www.chinastudyabroad.org/Nanjing-facts.aspx Nanjing Facts]</ref><ref>{{cite web | url = http://atimes.com/atimes/Others/taiwan.html | title = Taiwan (中華民國) | publisher = Asia Times | date = 2005-06-01}}</ref>. |latd=25 |latm=02 |latNS=N |longd=121 |longm=38 |longEW=E |largest_city = capital <!---only Mandarin is the official language, others are regional languages, per http://www.gio.gov.tw/ct.asp?xItem=35570&ctNode=4101 ----> |official_languages = [[Standard Mandarin]] |government_type = [[Semi-presidential system]] |leader_title1 = [[President of the Republic of China|President]] |leader_name1 = [[Tsai Ing-wen]] |leader_title2 = [[Vice President of the Republic of China|Vice President]] |leader_name2 = [[Chen Chien-jen]] |leader_title3 = [[Premier of the Republic of China|Premier]] |leader_name3 = [[Su Tseng-chang]] |legislature = [[Legislative Yuan]] |area_km2 = 36,188 |area_sq_mi = 13,975 |area_rank = 136th |area_magnitude = 1 E10 |percent_water = 10.34 |population_estimate = 22,911,292<ref name="CIA">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tw.html CIA - The World Factbook -- Taiwan]</ref> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 47th{{smallsup|a}} |population_density_km2 = 633.12 |population_density_sq_mi = 1,639.43 |population_density_rank = 14th{{smallsup|a}} |demonym = [[Taiwanese people|Taiwanese]] or [[Chinese people|Chinese]] |GDP_PPP = $695.388 billion |GDP_PPP_rank = 19th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $30,126 |GDP_PPP_per_capita_rank = 28th |GDP_nominal = $383,307 billion |GDP_nominal_rank = 24th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $16,274 |GDP_nominal_per_capita_rank = 36th |sovereignty_type = [[History of the Republic of China|Establishment]] |sovereignty_note = [[Xinhai Revolution]] |established_event1 = [[Wuchang Uprising|Start of Xinhai Revolution]] |established_date1 = [[October 10]], [[1911]] |established_event2 = Republic established |established_date2 = [[January 1]], [[1912]] |HDI = {{increase}} 0.932&nbsp; |HDI_rank = 23rd if ranked<ref name="hdi">Due to [[Political status of the Republic of China|its political status]], the [[United Nations|UN]] has not calculated an [[Human Development Index|HDI]] for the ROC. The ROC government calculated its HDI for 2004 to be 0.932; if [[list of countries by Human Development Index|included among UN HDI figures]], the ROC would rank 23rd (high), like [[Israel]].&nbsp;[http://www.stat.gov.tw/public/Data/712121616871.pdf 國情統計通報]</ref> |HDI_year = 2005 |HDI_category = {{color|green|high}} |currency = [[New Taiwan dollar]] (NT$) |currency_code = TWD |country_code = TPE |time_zone = [[Time in China#Chungyuan|CST]] |utc_offset = [[UTC+8|+8]] |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = |date_format = yyyy-mm-dd <br /> yyyy年m月d日 <br /> ([[Common Era|CE]]; [[Chinese calendar|CE+2697]]) ''or'' [[Minguo calendar|民國yyyy年m月d日]] |drives_on = right |cctld = [[.tw]] |calling_code = 886 |footnotes = <sup>a</sup> Rank based on 2006 figures. }} '''Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-zh|中華民國}}, [[кытай суруга|судургулуу]] 中华民国, [[пиньинь]] Zhōnghuá Mínguó, {{lang-en|Republic of China}}), ол эбэтэр '''Тайбаан''' (кытайдыы 台湾, пиньинь Тàiwān) - [[Илин Азия]]ҕа баар [[республика]]. Тайбаан суверенитетын аан дойдуга билиҥҥи кэмҥэ 23 дойду билинэр. Кытай Республиката [[ХНТ|Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэрин]] олохтообут дойдуларыттан биирдэстэрэ. Кытай Республиката 1912 с. төрүттэмитэ. Ол кэмҥэ бүтүн [[Кытай]]ы уонна [[Монголия]]ны баһылыыр этэ. 1949 с. гражданскай сэрии кэнниттэн, Кытайга коммунистар былааска кэлбиттэрин кэннэ, урукку дьаhалта - [[Гоминьдан]] партията Тайбааҥҥа көспүтэ. Кытай Республикатын хонтуруолугар Тайбаан арыыны кытта Пэнху, Кинмень, Мацу уо.д.а. кыракый арыылар киирэллэр. Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ Тайбааны бэйэтин провинциятынан ааҕынар (台湾省，tàiwānshěng). Онон Кытай Өрөспүүбүлүкэтын ыйытыыта ситэ быһаарылла илик. == Аата == == Остуоруйа == == Географията == == Бэлиитикэ == == Административнай тыырыллыыта == [[File:Taiwan ROC political divisions labeled ru.svg|300px|thumb|Административнай тыырыллыыта Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ]] == Экэниэмикэтэ == == Олохтоохторо == == Тыллара == == Тайбаан бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 12]] ({{Флагификация|Кытай}} эмиэ бэлиэтиир) — Мас олордуу күнэ * [[Муус устар 4]] ({{Флагификация|Гонконг}} эмиэ бэлиэтиир) — Оҕо көмүскэлин күнэ * [[Муус устар 5]] ({{Флагификация|Малайзия}}, {{Флагификация|Гонконг}}, {{Флагификация|Аомынь}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[цинмин|Өлбүттэри ахтар күн]] * [[Ыам ыйын 4]] — Литэрэтиирэ күнэ. Иккис аан дойду сэриитин кэнниттэн Тайбаан арыыга уус-уран литэрэтиирэҕэ дьоппуон сабыдыалын утары охсуһар күн курдук саҕаламмыта. Бү күн суруйааччыларга бириэмийэ туттараллар * [[Ыам ыйын 10]] — Байҕал таҥарата Мацу күнэ * [[Бэс ыйын 3]] — Опиуму утары хамсааһын күнэ * [[Атырдьах ыйын 8]] — [[Аҕалар күннэрэ (Тайвань)|Аҕалар күннэрэ]] (Ба Ба күнэ 爸爸 節, ол аата "аҕыс-аҕыс", ахсыс ый ахсыс күнэ) * [[Балаҕан ыйын 26]] — Күһүн ортото * [[Балаҕан ыйын 28]] — Учуутал күнэ. Конфуцийга аналлаах тэрээһиннэр ыытыллаллар * [[Алтынньы 21]] — Тас кытайдар күннэрэ * [[Алтынньы 25]] — Ретроцессия (атын дойду былааһыттан бэйэ былааһыгар төннүү) күнэ. 1945 сыллаахха Потсдам кэмпириэнсийэтин түмүгүнэн Тайбаан арыыга Япония былааһа сууллубута, ол туһунан докумуоҥҥа Тайбэйга бу күн илии баттаммыта. Ретроцессия диэн мөккүөрдээх тиэрмин, сорох устуоруктар уонна бэлиитиктэр этэллэринэн бу күн оккупаассыйа эрэ тохтообут, Кытай Тайбааны баһылаабытын туһунан этиллибэт. * [[Сэтинньи 12]] — [[Сунь Ятсен]] төрөөбүт күнэ, ону кытары Быраастар күннэрэ уонна Култуура чөлүгэр түһүүтүн күнэ * [[Ахсынньы 21]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр Дунчжи бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 25]] — Конституция күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Илин Азия дойдулара]] [[Категория:Мөккүөрдээх сирдэр]] 71m39ngtf17wbujqynakvr5cwxbgae9 Лаос 0 5341 427642 424490 2026-04-28T01:26:04Z Ojkhol 24881 /* Лаос бэлиэ күннэрэ */ 427642 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Лао Дьон Демократ Республиката <br />ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ <br />''Sathalanalat Paxathipatai Paxaxon Lao'' |common_name = Laos |image_flag = Flag of Laos.svg |image_coat =Coat_of_arms_of_Laos.svg |symbol_type = Coat of arms |image_map = Location Laos ASEAN.svg |national_motto = ສັນຕິພາບ ເອກະລາດ ປະຊາທິປະໄຕ ເອກະພາບ ວັດທະນາຖາວອນ<br />"Peace, Independence, Democracy, Unity and Prosperity" |national_anthem = ''[[Pheng Xat Lao]]'' |official_languages = [[Лао тыла]] |demonym = [[Лаолар]] |capital = [[Vientiane]] |latd=17 |latm=58 |latNS=N |longd=102 |longm=36 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Lieutenant General|Lt. Gen.]] [[Choummaly Sayasone]] |leader_title2 = [[Вице президент]] |leader_name2 = [[Bounnhang Vorachith]] |leader_title3 = [[Премьер миниистир]] |leader_name3 = [[Bouasone Bouphavanh]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Франция]]ттан |established_event1 = Даатата |established_date1 = [[От ыйын 19]], [[1949]] |area_rank = 83rd |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 236,800 |area_sq_mi = 91,429 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 2 |population_estimate = 6,521,998 |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 106th |population_census = 4,574,848 |population_census_year = 1995 |population_density_km2 = 25 |population_density_sq_mi = 65 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 177th |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP = $13.865 billion |GDP_PPP_rank = 125th |GDP_PPP_per_capita = $2,215.942 |GDP_PPP_per_capita_rank = 130th |GDP_nominal = $5.187 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $828.978 |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.601 |HDI_rank = 130th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 34.6 |Gini_year = 2002 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Lao kip|Kip]] |currency_code = LAK |time_zone = |utc_offset = +7 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = right |cctld = [[.la]] |calling_code = 856}} '''Лаос''' ([[лао тыла|лаолыы]] ປະເທດລາວ, официаллык: ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, ааҕыллар: ''Саталаналат Пасатипатай Пасасон Лао'') диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. Кирбиилэhэр [[Мьянмар|Мьянмардыын]] уонна [[кытай|Кытайдыын]] хотугулуу-арҕаа, [[вьетнам|Вьетнамныын]] илин, [[камбодьа|Камбодьалыын]] соҕуруу уонна [[тайлаан|Тайлаанныын]] арҕаа. Лаос историята 14-18 үү. үөскүү сылдьыбыт [[Лао Саҥ]] хоруоллуктан саҕаланар. [[Франция]] протекторатын кэмин кэнниттэн Лаос 1949 с. тутулуга суох буолбута. == Лаос бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 10]] — Учуутал күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Конституция күнэ * [[От ыйын 19]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] ([[Франция]]ттан, 1949) * [[Алтынньы 7]] — Учуутал күнэ * [[Ахсынньы 2]] — [[Лаос күнэ|Дойду күнэ]] {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] 7qqan8obvgwp89mxzdmqgoh5d9chzu2 Либан 0 5342 427635 427572 2026-04-28T01:21:18Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 427635 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = <big>{{lang|ar|الجمهورية اللبنانية}}</big><br />''Al-Jumhūrīyyah al-Lubnānīyyah''<br />Либан Өрөспүүбүлүкэтэ'' |common_name = Lebanon |image_flag = Flag of Lebanon.svg |image_coat = Coat of Arms of Lebanon.svg |language = [[араб тыла]] |image_map = LocationLebanon.svg |national_anthem = [[Lebanese National Anthem|''Lebanese National Anthem'']] |official_languages = [[араб тыла]] |languages_type = Атын тыллар |languages = ''[[эрмээн тыла|эрмээн]], [[ааҥл тыла|ааҥл]], [[француз тыла|француз]], [[грек тыла|грек]], [[түрк тыла|түрк]]'' |demonym = [[Либаннар]] |capital = [[Бейрут]] |latd=33 |latm=54 |latNS=N |longd=35 |longm=32 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[конфессионализм|Конфессионалист]],<br />[[парламент республиката]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Мишель Аун]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Таммам Салам]] |leader_title3 = [[List of Speakers of the Parliament of Lebanon|Speaker of Parliament]] |leader_name3 = [[Nabih Berri]] |area_km2 = 10,452 |area_sq_mi = 4,035 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 166th |area_magnitude = 1 E10 |percent_water = 1.6 |population_estimate = 5,854,264 |population_estimate_year = February 2008 |population_estimate_rank = 125th |population_density_km2 = 401 |population_density_sq_mi = 948 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 25th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $42.306 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=42&pr.y=14&sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=446&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Lebanon|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_per_capita = $11,279<ref name=imf2/> |GDP_PPP_rank = 84th |GDP_PPP_per_capita_rank = 42nd |GDP_nominal = $24.640 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $6,569<ref name=imf2/> |HDI_year = 2006 |HDI = {{increase}} 0.796 |HDI_rank = 78th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |sovereignty_type = [[Independence]] |sovereignty_note = from [[France]] |established_event1 = Declared |established_date1 = 26 November 1941 |established_event2 = Recognized |established_date2 = 22 November 1943 |currency = [[Либан лирата]] |currency_code = LBP |time_zone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] |utc_offset_DST = +3 |drives_on = right |cctld = [[.lb]] |calling_code = 961 }} '''Либан Өрөспүүбүлүкэтэ''' диэн [[Арҕаа Азия]] дойдута, [[Сир ортотунааҕы байҕал]] илин өттүгэр баар. Кирбиилэhэр [[Сирия|Сириялыын]] хоту уонна илин, [[Исраил|Исраиллыын]] соҕуруу. == Дойду бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 3]] — Учуутал күнэ * [[Кулун тутар 9]] — [[Учуутал күнэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2374/ День учителя в Ливане — 9 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>; * [[Ыам ыйын 6]] — Толук буолбут дьон күнэ. [[Габон]] уонна [[Сирия]] эмиэ бу күн бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 1]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Сэтинньи 22]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Францияттан, 1943) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{азия}} [[Категория:Азия дойдулара]] 488q7k0iuqa4yn340cczawu54vxhrvt Мьянма 0 5355 427643 427543 2026-04-28T01:26:29Z Ojkhol 24881 /* Саас */ 427643 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name =[[Билэ:Myanmar long form.svg|ဴပည္ေထာင္စုဴမန္မာနုိင္ငံေတာ္|235px]]</span><br /><small>''Pyi-daung-zu Myan-ma Naing-ngan-daw''</small> |conventional_long_name =Мьянма Унията |common_name = Burma |image_flag = Flag of Myanmar.svg |image_coat = Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg |image_map = Myanmar in its region.svg |national_motto = |national_anthem = ''[[Kaba Ma Kyei]]'' |official_languages = [[Burmese language|Burmese]] |regional_languages = [[Jingpho language|Jingpho]], [[Kayah language|Kayah]], [[Karen language|Karen]], [[Chin languages|Chin]], [[Mon language|Mon]], [[Rakhine]], [[Shan language|Shan]] |demonym = Burmese |capital = [[Naypyidaw]] |largest_city = [[Yangon]] (Rangoon) |government_type = [[Military dictatorship]] |leader_title1 = [[State Peace and Development Council|Chairman of the State Peace and Development Council]] |leader_name1 = [[Than Shwe|Sr. Gen. Than Shwe]] |leader_title2 = Vice Chairman of the State Peace and Development Council |leader_name2 = [[Maung Aye|Vice-Sr. Gen. Maung Aye]] |leader_title3 = [[Prime Minister of Myanmar|Prime Minister]] |leader_name3 = [[Thein Sein|Gen. Thein Sein]] |leader_title4 = Secretary-1 of the State Peace and Development Council |leader_name4 = [[Thiha Thura Tin Aung Myint Oo]] |sovereignty_type = Formation |established_event1 = [[Pagan Kingdom|Bagan]] |established_date1 = 1044 |established_event2 = [[Post-independence Burma, 1948–1962|Independence]] |established_date2 = 4 January 1948 |established_event3 = [[Burmese constitutional referendum, 2008|Current constitution]] |established_date3 = May 2008 |area_rank = 40th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 676,578 |area_sq_mi = 261,227 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 3.06 |population_estimate = 55,390,000 <!--UN WPP--> |population_estimate_year = 2005–2006 |population_estimate_rank = 24th |population_census = 33,234,000 |population_census_year = 1983 |population_density_km2 = 75 |population_density_sq_mi = 193 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 119th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $59.962 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=518&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=77&pr.y=16 |title=Burma (Myanmar)|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 79th |GDP_PPP_per_capita = $1,040<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 162nd |GDP_nominal = $13.480 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $233<ref name=imf2/> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.583 |HDI_rank = 132nd |HDI_category =<font color="#ffcc00">medium</font> |FSI = 97.0 {{increase}} 0.5 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 14th |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |currency = [[Myanmar kyat|kyat]] (K) |currency_code = mmK |Official exchange rate = 6 Kyat |Exchange rate = 1350 Kyat |time_zone = MMT |utc_offset = +6:30 |drives_on = right<ref>Road infrastructure is still for driving on the left.</ref> |cctld = [[.mm]] |calling_code = 95 |footnote1 = Some governments recognize [[Rangoon]] as the national capital. |footnote2 = Estimates for this country takes into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. }} '''Мьянма''' (атын аата '''Бирма''', {{lang-my|မြန်မာ}}, {{IPA-my|mjəmà||}}) диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. [[Индокытай]] тумул арыытыгар баар. Кирбиилэhэр [[кытай|Кытайдыын]] хотугулуу-илин, [[лаос|Лаостуун]] илин, [[тайлаан|Тайлаанныын]] соҕуруулуу-илин, [[баҥладеш|Баҥладештыын]] арҕаа уонна [[индия|Индиялыын]] хотугулуу-арҕаа. == Мьянма бэлиэ күннэрэ == === Саас === * [[Кулун тутар 2]] — Бааһынай Күнэ ([[1962]]) * [[Кулун тутар 10]] — Кураан кэмэ саҕаланыыта === Сайын === * [[От ыйын 3]] — Дьахтар күнэ * [[От ыйын 19]] — [[Азаниней]]. Бу күн 1947 сыллаахха Бирманы тутулуга суох дойду оҥорор соруктаах бырабыыталыстыба салайааччыларын өлөрбүттэр. Олортон ордук биллэр киһи [[Аун Сан]] этэ — бастаан дьоппуоннар тэрийбит бырабыыталыстыбаларыгар оборуона миниистирэ, онтон дьоппуоннарга сэбилэниилээх утарылаһыы хамсааһынын салайааччыта, [[Япония]] капитуляциялаабытын кэннэ дойду [[Британия]]ттан тутулуга суох буолуутун турууласпыт киһи. === Күһүн === * [[Сэтинньи 1]] — Чаванг Кут * [[Ахсынньы 1]] — Дойду күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Бо Аунг Чжо күнэ. Бу Рангун университетын устудьуонун 1938 сыллаахха устудьуоннар көҥүл иһин үһүс бойкоттарын кэмигэр Британия аттаах полицията өлөрбүт. {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] dr41qh8hdcnmdqqcutpzl6rvs5fy4qq Сирия 0 5799 427632 427500 2026-04-28T01:18:49Z Ojkhol 24881 /* Сиирийэ бэлиэ күннэрэ */ 427632 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = <span style="line-height:1.33em;">Cирия Араб Республиката</span> |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;"><big>{{lang|ar| الجمهورية العربية السورية }}</big><br />{{transl|ar|''Al-Jumhūriyyah al-ʿArabiyyah as-Sūriyyah''}}</span> |common_name = Syria |image_flag = Flag of Syria (2025-).svg |image_coat = Emblem of Syria (2025–present).svg |national_anthem = ''[[Homat el Diyar]]''<small><br />''Guardians of the Land''</small> |image_map = Syria in its region (claimed).svg |official_languages = [[араб тыла]] |demonym = Сириялар |capital = [[Дамаскус]] |latd=33 |latm=30 |latNS=N |longd=36 |longm=18 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Бэрэсидьиэн]] |leader_name1 = [[Ахмед Аль-Шараа]] |area_rank = 88th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 185180<!--DO NOT include the Golan Heights here--> |area_sq_mi = 71479 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.06 |population_estimate = 19,405,000 |population_estimate_rank = 54th |population_estimate_year = 2007 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 103 |population_density_sq_mi = 267 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 101st |GDP_PPP = $87.163 billion<ref name="imf">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=463&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=56&pr.y=1 |title=Syria|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 63rd |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $4,491<ref name="imf" /> |GDP_PPP_per_capita_rank = 111th |GDP_nominal = $38.970 billion<ref name="imf" /> |GDP_nominal_rank = 73rd |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $2,008<ref name="imf" /> |GDP_nominal_per_capita_rank = 113th |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[франция|Францияттан]] |established_event1 = First declaration |established_date1 = September 1936<sup>1</sup> |established_event2 = Second declaration |established_date2 = 1 January 1944 |established_event3 = Recognized |established_date3 = 17 April 1946 |HDI = {{increase}} 0.724 |HDI_rank = 109th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <span style="color:#ffcc00;">medium</span> |currency = [[Сирия лирата]] |currency_code = SYP |country_code = |time_zone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] |utc_offset_DST = +3 |drives_on = right |cctld = [[.sy]] |calling_code = 963 |footnote1 = The [[Franco-Syrian Treaty of Independence (1936)]], not ratified by France. }} '''Сирия''' ([[араб тыла|араб]]. سورية‎ ''Sūriya'') диэн [[Соҕуруулуу-арҕаа Азия]] дойдута. Кирбиилэhэр [[либан|Либанныын]] уонна [[сир ортотунааҕы байҕал|Сир ортотунааҕы байҕаллыын]] арҕаа, [[исраил|Исраиллыын]] соҕуруулуу-арҕаа, [[иордания|Иорданиялыын]] соҕуруу, [[ирак|Ирактыын]] илин уонна [[түркийэ|Түркийэлиин]] хоту. Сирия 1946 с. дылы [[Франция|Францияҕа]] бас билинэр этэ. Киин куората [[Дамаскус]]. Сирия муус устар 1946 с. тутулуга суох буолбута. [[Республика]].<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/400/ |title = Report of the Commission Entrusted by the Council with the Study of the Frontier between Syria and Iraq |website = [[World Digital Library]] |date = 1932 |accessdate = 2013-07-11 }}</ref> 1970 с. ыла илинэн Ассадтар дьиэ кэргэннэрэ салайар. Билиҥҥи президент [[Башар аль-Ассад]], 1970-2000 сс. дойду баhылыгын, [[Хафез аль-Ассад]] уола. == Сиирийэ бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 8]] — Өрөбөлүүссүйэ күнэ (ثورة الثامن من اذار, 'Ṯaurät aṯ-Ṯāmin min Āḏār) * [[Муус устар 17]] — Тутулуга суох буолуу күнэ ([[1946]] сыллаахтан, Францияттан) * [[Ыам ыйын 6]] — Толук буолбут дьон күнэ. [[Ливан]] уонна [[Габон]] эмиэ бу күн бэлиэтииллэр. * [[Алтынньы 6]] — Тишрин босхолонуутун күнэ == Быһаарыылар == {{Reflist|2}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-арҕаа Азия дойдулара]] 10m79uxoq6mg4xnyhe662fqy9azayxj 427711 427632 2026-04-28T07:50:23Z Ojkhol 24881 /* Сиирийэ бэлиэ күннэрэ */ 427711 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = <span style="line-height:1.33em;">Cирия Араб Республиката</span> |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;"><big>{{lang|ar| الجمهورية العربية السورية }}</big><br />{{transl|ar|''Al-Jumhūriyyah al-ʿArabiyyah as-Sūriyyah''}}</span> |common_name = Syria |image_flag = Flag of Syria (2025-).svg |image_coat = Emblem of Syria (2025–present).svg |national_anthem = ''[[Homat el Diyar]]''<small><br />''Guardians of the Land''</small> |image_map = Syria in its region (claimed).svg |official_languages = [[араб тыла]] |demonym = Сириялар |capital = [[Дамаскус]] |latd=33 |latm=30 |latNS=N |longd=36 |longm=18 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Бэрэсидьиэн]] |leader_name1 = [[Ахмед Аль-Шараа]] |area_rank = 88th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 185180<!--DO NOT include the Golan Heights here--> |area_sq_mi = 71479 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.06 |population_estimate = 19,405,000 |population_estimate_rank = 54th |population_estimate_year = 2007 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 103 |population_density_sq_mi = 267 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 101st |GDP_PPP = $87.163 billion<ref name="imf">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=463&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=56&pr.y=1 |title=Syria|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 63rd |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $4,491<ref name="imf" /> |GDP_PPP_per_capita_rank = 111th |GDP_nominal = $38.970 billion<ref name="imf" /> |GDP_nominal_rank = 73rd |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $2,008<ref name="imf" /> |GDP_nominal_per_capita_rank = 113th |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[франция|Францияттан]] |established_event1 = First declaration |established_date1 = September 1936<sup>1</sup> |established_event2 = Second declaration |established_date2 = 1 January 1944 |established_event3 = Recognized |established_date3 = 17 April 1946 |HDI = {{increase}} 0.724 |HDI_rank = 109th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <span style="color:#ffcc00;">medium</span> |currency = [[Сирия лирата]] |currency_code = SYP |country_code = |time_zone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] |utc_offset_DST = +3 |drives_on = right |cctld = [[.sy]] |calling_code = 963 |footnote1 = The [[Franco-Syrian Treaty of Independence (1936)]], not ratified by France. }} '''Сирия''' ([[араб тыла|араб]]. سورية‎ ''Sūriya'') диэн [[Соҕуруулуу-арҕаа Азия]] дойдута. Кирбиилэhэр [[либан|Либанныын]] уонна [[сир ортотунааҕы байҕал|Сир ортотунааҕы байҕаллыын]] арҕаа, [[исраил|Исраиллыын]] соҕуруулуу-арҕаа, [[иордания|Иорданиялыын]] соҕуруу, [[ирак|Ирактыын]] илин уонна [[түркийэ|Түркийэлиин]] хоту. Сирия 1946 с. дылы [[Франция|Францияҕа]] бас билинэр этэ. Киин куората [[Дамаскус]]. Сирия муус устар 1946 с. тутулуга суох буолбута. [[Республика]].<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/400/ |title = Report of the Commission Entrusted by the Council with the Study of the Frontier between Syria and Iraq |website = [[World Digital Library]] |date = 1932 |accessdate = 2013-07-11 }}</ref> 1970 с. ыла илинэн Ассадтар дьиэ кэргэннэрэ салайар. Билиҥҥи президент [[Башар аль-Ассад]], 1970-2000 сс. дойду баhылыгын, [[Хафез аль-Ассад]] уола. == Сиирийэ бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 8]] — Өрөбөлүүссүйэ күнэ (ثورة الثامن من اذار, 'Ṯaurät aṯ-Ṯāmin min Āḏār) * [[Кулун тутар 18]] — Учуутал күнэ * [[Муус устар 17]] — Тутулуга суох буолуу күнэ ([[1946]] сыллаахтан, Францияттан) * [[Ыам ыйын 6]] — Толук буолбут дьон күнэ. [[Ливан]] уонна [[Габон]] эмиэ бу күн бэлиэтииллэр. * [[Алтынньы 6]] — Тишрин босхолонуутун күнэ == Быһаарыылар == {{Reflist|2}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-арҕаа Азия дойдулара]] 4zhh6ifl3hpz33xzjq9xzuvmtf5oh9t Тайлаан 0 5847 427667 427368 2026-04-28T06:07:21Z Ojkhol 24881 /* Таиланд бэлиэ күннэрэ */ 427667 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | native_name = Тайлаан Хоруоллуга | conventional_long_name = ราชอาณาจักรไทย <br /> ''Ratcha Anachak Thai'' | common_name = Thailand | image_flag = Flag of Thailand.svg | image_coat = Emblem of Thailand.svg | symbol_type = Emblem | national_anthem = ''[[Phleng Chat]]'' | royal_anthem = ''[[Phleng Sansoen Phra Barami]]'' | image_map = Location Thailand ASEAN.svg | map_caption = <!--Caption to place below map--> | capital =[[Баҥкок]] |latd=13 |latm=45 |latNS=N |longd=100 |longm=29 |longEW=E | largest_city = capital | official_languages = [[Тай тыла]] | ethnic_groups = <!--List/breakdown of ethnic groups--> | ethnic_groups_year = <!--Year of ethnic groups breakdown (if provided) --> | demonym = [[Таайдар]] | government_type = [[парламент системата|Парламент демократията]] уонна [[конституция монархията]] | leader_title1 = [[Хоруол]] | leader_name1 = [[Vajiralongkorn|Rama X]] | leader_title2 = [[Премьер миниистир]] | leader_name2 = [[Prayut Chan-o-cha]] | sovereignty_type = [[История|Историята]] | established_event1 = [[Сухотай Хоруоллуга]] | established_date1 = 1238 | established_event2 = [[Тайлаан историята (1932–1973)|Конституция монархията]] | established_date2 = 24 бэс ыйа 1932 | established_event3 = [[2007 Тайлаан Конституцията|Кэлиҥҥи Конституция]] | established_date3 = 24 атырдьах ыйа 2007 | area_rank = 49th | area_magnitude = 1 E11 | area_km2 = 513,115 | area_sq_mi = 198,115 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 0.4 (2,230 km<sup>2</sup>) | population_estimate = 63,038,247 | population_estimate_rank = 20th | population_estimate_year = December 2007 | population_census = 60,606,947<ref>[http://web.nso.go.th/eng/en/pop2000/prelim_e.htm Population and Housing Census 2000, National Statistical Office]</ref> | population_census_year = 2000 | population_density_km2 = 122 | population_density_sq_mi = 317 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 85th |GDP_PPP = $519.786 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=578&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=52&pr.y=6 |title=Thailand|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> | GDP_PPP_rank = 24th <!---IMF---> | GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $7,906<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 83rd <!---IMF---> | GDP_nominal = $245.351 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = 34th <!---IMF---> | GDP_nominal_year = 2007 | GDP_nominal_per_capita = $3,732<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 92nd <!---IMF---> | Gini = 42 | Gini_rank = | Gini_year = 2002 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> | HDI = {{increase}}0.786 | HDI_rank = {{decrease}}81st | HDI_year = 2006 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> | currency = Таай баата | currency_code = THB | time_zone = | utc_offset = +7 | time_zone_DST = | DST_note = | utc_offset_DST = <!-- +N, where N is number of hours --> | cctld = [[.th]] | calling_code = 66 | footnotes = <!--for any generic non-numbered footnotes--> | footnote1 = | footnote2 = }} '''Тайлаан Хоруоллуга''' ([[тай тыла|тай]]. ราชอาณาจักรไทย ''Ratcha Anachak Thai'') диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. Кирбиилэhэр [[лаос|Лаостуун]] уонна [[Мьянмар|Мьянмардыын]] хоту, [[камбодьа|Камбодьалыын]] илин, [[тайлаан хомото|Тайлаан хомотунуун]] уонна [[малайзия|Малайзиялыын]] соҕуруу уонна [[андаман байҕала|Андаман байҕалыныын]] арҕаа. Тайлаан киин уонна ордук улахан куората [[Баҥкок]]. Дойду [[политика]], [[эргиэн]], [[индустрия]] уонна [[култуура]] кииннэрэ буолар. Тайлаан иэнэ 513,000 км2 уонна олохтоохторун ахсаана 63 млн. Олортон 80% [[таайдар]], 10% [[кытайдар]] уонна 3% [[малайдар]]. Атын омуктар [[моннар]], [[Кхмер|кхмердар]] уонна [[хайа|хайаларга]] олорор биистэр. Дойду ил тыла [[тай тыла]]. Тайлаан сүрүн итэҕэлэ [[буддизм]]. Үгэс уонна култуура өттүнэн [[Индия]], [[Кытай]] уонна арҕаа дойдулар дьайыылара улахан. Дойду историята 1238 с. тэриллибит Сукотай сукунаттан саҕаланар. Кини утумнаах 1350 сыллаахха тэриллибит Саха салаата (сал. Ааспыт үйэ бүтүүтэ Индокит арыытыгар судаарыстыба бас билиитэ буолбут, империя Кхмерияларын бас бэриммит. == Транспорт == Таиландка 19 регистрацияламмыт авиакомпания үлэлиир, кинилэр уопсай пааркалара 276 самолеттан турар, 2015 сылга 54 мөл. тахса пассажиры таһаллар. Дойдуга 101 аэропорт, онтон 63- һэ кытаанах сабыылаах, 8- һа уһуннаах, 3- тэн тахса км уһуннаах көтөр- түһэр балаһа баар. [[Тимир суол]] ыллыктарын уопсай уһуна 4127 км., бары кэриэтэ кыараҕас (1000 мм), стандартнай Колея (1435 мм) 84 км эрэ. Тимир суол болотунатын туруга үчүгэй, 100 км / чаас түргэннээх. Пассажирскай хамсааһын 3- с кылаастаах вагоннаах: 1- с кылаас үөрэнээччитэ кондиционердаах, 2- с кылааска кондиционердара суох, 3- с кылаас үөрэнээччилэригэр тайцевка босхо сырыыны хааччыйаллар. Таһаҕас тиэйиитэ сүрүннээн контейнердары тиэйиинэн дьарыктаналлар. Суол ситимэ 180 тыһыынча км, онтон 450 км түргэн тэтимнээх трасса (2006 сылга). Өрүс судоходнай учаастактарын уопсай уһуна 4 тыһыынча км. дойду флотуттан 781- тэн тахса бруто- регистровай тоннаттан турар, ол иһиттэн 240 танкер, 25 сухогрузов, 23 контейнеровоз, 94 атын таһаҕас суудуната. Контейнердаах улахан портарынан Лэм Чабанг (англ. Lamang) (7,2 мөл.Т) уонна Бангкок (1,5 мөл. Т), ону тэҥэ уматыллыбыт гаһы ылар терминал баар. == Таиланд бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 13]] — [[Слон күнэ]] * [[Муус устар 1]] — Судаарыстыбаннай сулууспа күнэ * [[Муус устар 2]] — [[Таай омук]] утумун чөл хаалларыы күнэ * [[Муус устар 6]]  — [[Чакри күнэ]]. Чакри династията төрүттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 13]], ({{Флагификация|Непал}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Сонгкран]] (Саҥа дьыл<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1226/ Тайский Новый год — Сонгкран — 13 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>) * [[Муус устар 30]] — Туһанааччылар бырааптарын көмүскүүр күн * [[Ыам ыйын 5]] — Коронация күнэ * [[Ыам ыйын 10]] — Бурдук ыһааччы күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Булуук бастакы суолун күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1336/ Праздник первой борозды в Таиланде]</ref>. * [[Бэс ыйын 2]] — Ананаас бэстибээлин саҕаланыыта<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/1502/ Фестиваль ананаса в Таиланде - 2 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<]</ref> * [[Бэс ыйын 26]] — Азала Пуйя (бэйиэт [[Сунтон Пу]] күнэ) * [[От ыйын 29]] — Тай тылын күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Сирикит|Ийэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 18]] — Билим күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — [[Таиланд бэлиэ күннэрэ|Дойду ыччатын күнэ]]<ref>[http://thailand.prd.go.th/view_news.php?id=3830&a=2 20 сентября — национальный день молодежи Таиланда. Публикация на портале тайского правительственного департамента по отношениям с общественностью (англ.); проверено 18.09.2012] {{Wayback|url=http://thailand.prd.go.th/view_news.php?id=3830&a=2 |date=20130616221315 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616221315/http://thailand.prd.go.th/view_news.php?id=3830&a=2 |date=2013-06-16 }}</ref> * [[Алтынньы 13]] — Полиция күнэ (урут бэлиэтэнэр эбит 1915 сылтан 2016 сылга диэри) * [[Алтынньы 17]] — Полиция күнэ * [[Алтынньы 21]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Алтынньы 23]] — Чулалонгкорн күнэ. Чулалонгкорн хоруол 1910 сыллаахха өлбүтүн кэриэстиллэр * [[Сэтинньи 20]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Вачиравуд ыраахтааҕы кэриэстэбилин күнэ. 1925 сыллаахха бу күн өлбүт, 2003 сылтан бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 1]] — Дамронг Раджанубхаб күнэ. Бу принц 2001 сыллаахха өлбүтэ * [[Ахсынньы 4]] — Тулалыыр эйгэ күнэ * [[Ахсынньы 5]] — Пхумипон Адульядет ыраахтааҕы кэриэстэбилин күнэ * [[Ахсынньы 10]] — Конституция күнэ * [[Ахсынньы 16]] — Спорт күнэ * [[Ахсынньы 28]] — Таксин хоруолу ахтар күн == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{азия}} {{Geo-stub}} [[Категория:Таиланд| ]] g2t6d15pifgtcs2360j5rup3wmdqeiv 427696 427667 2026-04-28T07:35:53Z Ojkhol 24881 /* Таиланд бэлиэ күннэрэ */ 427696 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | native_name = Тайлаан Хоруоллуга | conventional_long_name = ราชอาณาจักรไทย <br /> ''Ratcha Anachak Thai'' | common_name = Thailand | image_flag = Flag of Thailand.svg | image_coat = Emblem of Thailand.svg | symbol_type = Emblem | national_anthem = ''[[Phleng Chat]]'' | royal_anthem = ''[[Phleng Sansoen Phra Barami]]'' | image_map = Location Thailand ASEAN.svg | map_caption = <!--Caption to place below map--> | capital =[[Баҥкок]] |latd=13 |latm=45 |latNS=N |longd=100 |longm=29 |longEW=E | largest_city = capital | official_languages = [[Тай тыла]] | ethnic_groups = <!--List/breakdown of ethnic groups--> | ethnic_groups_year = <!--Year of ethnic groups breakdown (if provided) --> | demonym = [[Таайдар]] | government_type = [[парламент системата|Парламент демократията]] уонна [[конституция монархията]] | leader_title1 = [[Хоруол]] | leader_name1 = [[Vajiralongkorn|Rama X]] | leader_title2 = [[Премьер миниистир]] | leader_name2 = [[Prayut Chan-o-cha]] | sovereignty_type = [[История|Историята]] | established_event1 = [[Сухотай Хоруоллуга]] | established_date1 = 1238 | established_event2 = [[Тайлаан историята (1932–1973)|Конституция монархията]] | established_date2 = 24 бэс ыйа 1932 | established_event3 = [[2007 Тайлаан Конституцията|Кэлиҥҥи Конституция]] | established_date3 = 24 атырдьах ыйа 2007 | area_rank = 49th | area_magnitude = 1 E11 | area_km2 = 513,115 | area_sq_mi = 198,115 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 0.4 (2,230 km<sup>2</sup>) | population_estimate = 63,038,247 | population_estimate_rank = 20th | population_estimate_year = December 2007 | population_census = 60,606,947<ref>[http://web.nso.go.th/eng/en/pop2000/prelim_e.htm Population and Housing Census 2000, National Statistical Office]</ref> | population_census_year = 2000 | population_density_km2 = 122 | population_density_sq_mi = 317 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 85th |GDP_PPP = $519.786 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=578&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=52&pr.y=6 |title=Thailand|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> | GDP_PPP_rank = 24th <!---IMF---> | GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $7,906<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 83rd <!---IMF---> | GDP_nominal = $245.351 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = 34th <!---IMF---> | GDP_nominal_year = 2007 | GDP_nominal_per_capita = $3,732<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 92nd <!---IMF---> | Gini = 42 | Gini_rank = | Gini_year = 2002 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> | HDI = {{increase}}0.786 | HDI_rank = {{decrease}}81st | HDI_year = 2006 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> | currency = Таай баата | currency_code = THB | time_zone = | utc_offset = +7 | time_zone_DST = | DST_note = | utc_offset_DST = <!-- +N, where N is number of hours --> | cctld = [[.th]] | calling_code = 66 | footnotes = <!--for any generic non-numbered footnotes--> | footnote1 = | footnote2 = }} '''Тайлаан Хоруоллуга''' ([[тай тыла|тай]]. ราชอาณาจักรไทย ''Ratcha Anachak Thai'') диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. Кирбиилэhэр [[лаос|Лаостуун]] уонна [[Мьянмар|Мьянмардыын]] хоту, [[камбодьа|Камбодьалыын]] илин, [[тайлаан хомото|Тайлаан хомотунуун]] уонна [[малайзия|Малайзиялыын]] соҕуруу уонна [[андаман байҕала|Андаман байҕалыныын]] арҕаа. Тайлаан киин уонна ордук улахан куората [[Баҥкок]]. Дойду [[политика]], [[эргиэн]], [[индустрия]] уонна [[култуура]] кииннэрэ буолар. Тайлаан иэнэ 513,000 км2 уонна олохтоохторун ахсаана 63 млн. Олортон 80% [[таайдар]], 10% [[кытайдар]] уонна 3% [[малайдар]]. Атын омуктар [[моннар]], [[Кхмер|кхмердар]] уонна [[хайа|хайаларга]] олорор биистэр. Дойду ил тыла [[тай тыла]]. Тайлаан сүрүн итэҕэлэ [[буддизм]]. Үгэс уонна култуура өттүнэн [[Индия]], [[Кытай]] уонна арҕаа дойдулар дьайыылара улахан. Дойду историята 1238 с. тэриллибит Сукотай сукунаттан саҕаланар. Кини утумнаах 1350 сыллаахха тэриллибит Саха салаата (сал. Ааспыт үйэ бүтүүтэ Индокит арыытыгар судаарыстыба бас билиитэ буолбут, империя Кхмерияларын бас бэриммит. == Транспорт == Таиландка 19 регистрацияламмыт авиакомпания үлэлиир, кинилэр уопсай пааркалара 276 самолеттан турар, 2015 сылга 54 мөл. тахса пассажиры таһаллар. Дойдуга 101 аэропорт, онтон 63- һэ кытаанах сабыылаах, 8- һа уһуннаах, 3- тэн тахса км уһуннаах көтөр- түһэр балаһа баар. [[Тимир суол]] ыллыктарын уопсай уһуна 4127 км., бары кэриэтэ кыараҕас (1000 мм), стандартнай Колея (1435 мм) 84 км эрэ. Тимир суол болотунатын туруга үчүгэй, 100 км / чаас түргэннээх. Пассажирскай хамсааһын 3- с кылаастаах вагоннаах: 1- с кылаас үөрэнээччитэ кондиционердаах, 2- с кылааска кондиционердара суох, 3- с кылаас үөрэнээччилэригэр тайцевка босхо сырыыны хааччыйаллар. Таһаҕас тиэйиитэ сүрүннээн контейнердары тиэйиинэн дьарыктаналлар. Суол ситимэ 180 тыһыынча км, онтон 450 км түргэн тэтимнээх трасса (2006 сылга). Өрүс судоходнай учаастактарын уопсай уһуна 4 тыһыынча км. дойду флотуттан 781- тэн тахса бруто- регистровай тоннаттан турар, ол иһиттэн 240 танкер, 25 сухогрузов, 23 контейнеровоз, 94 атын таһаҕас суудуната. Контейнердаах улахан портарынан Лэм Чабанг (англ. Lamang) (7,2 мөл.Т) уонна Бангкок (1,5 мөл. Т), ону тэҥэ уматыллыбыт гаһы ылар терминал баар. == Таиланд бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 13]] — [[Слон күнэ]] * [[Кулун тутар 17]] — [[Муай Тай күнэ]] * [[Муус устар 1]] — Судаарыстыбаннай сулууспа күнэ * [[Муус устар 2]] — [[Таай омук]] утумун чөл хаалларыы күнэ * [[Муус устар 6]]  — [[Чакри күнэ]]. Чакри династията төрүттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 13]], ({{Флагификация|Непал}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Сонгкран]] (Саҥа дьыл<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1226/ Тайский Новый год — Сонгкран — 13 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>) * [[Муус устар 30]] — Туһанааччылар бырааптарын көмүскүүр күн * [[Ыам ыйын 5]] — Коронация күнэ * [[Ыам ыйын 10]] — Бурдук ыһааччы күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Булуук бастакы суолун күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1336/ Праздник первой борозды в Таиланде]</ref>. * [[Бэс ыйын 2]] — Ананаас бэстибээлин саҕаланыыта<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/1502/ Фестиваль ананаса в Таиланде - 2 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<]</ref> * [[Бэс ыйын 26]] — Азала Пуйя (бэйиэт [[Сунтон Пу]] күнэ) * [[От ыйын 29]] — Тай тылын күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Сирикит|Ийэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 18]] — Билим күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — [[Таиланд бэлиэ күннэрэ|Дойду ыччатын күнэ]]<ref>[http://thailand.prd.go.th/view_news.php?id=3830&a=2 20 сентября — национальный день молодежи Таиланда. Публикация на портале тайского правительственного департамента по отношениям с общественностью (англ.); проверено 18.09.2012] {{Wayback|url=http://thailand.prd.go.th/view_news.php?id=3830&a=2 |date=20130616221315 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616221315/http://thailand.prd.go.th/view_news.php?id=3830&a=2 |date=2013-06-16 }}</ref> * [[Алтынньы 13]] — Полиция күнэ (урут бэлиэтэнэр эбит 1915 сылтан 2016 сылга диэри) * [[Алтынньы 17]] — Полиция күнэ * [[Алтынньы 21]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Алтынньы 23]] — Чулалонгкорн күнэ. Чулалонгкорн хоруол 1910 сыллаахха өлбүтүн кэриэстиллэр * [[Сэтинньи 20]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Вачиравуд ыраахтааҕы кэриэстэбилин күнэ. 1925 сыллаахха бу күн өлбүт, 2003 сылтан бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 1]] — Дамронг Раджанубхаб күнэ. Бу принц 2001 сыллаахха өлбүтэ * [[Ахсынньы 4]] — Тулалыыр эйгэ күнэ * [[Ахсынньы 5]] — Пхумипон Адульядет ыраахтааҕы кэриэстэбилин күнэ * [[Ахсынньы 10]] — Конституция күнэ * [[Ахсынньы 16]] — Спорт күнэ * [[Ахсынньы 28]] — Таксин хоруолу ахтар күн == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{азия}} {{Geo-stub}} [[Категория:Таиланд| ]] akans3jb1uiicchr35s1dvlz6ca8j0g Кулун тутар 10 0 7511 427648 425303 2026-04-28T01:28:39Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 427648 wikitext text/x-wiki '''Кулун тутар 10''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 69-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 70-c күнэ). Сыл бүтүө 296 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Судьуйа дьахталлар аан дойдутааҕы күннэрэ]] (Международный день женщин-судей) (A/RES/75/274) * {{Флагификация|Россия}} — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * {{Флагификация|Азербайджан}} — [[Азербайджан тыйаатыра|Дойду тыйаатырын күнэ]]<ref>{{Cite web |url=http://ru.apa.az/news/242506# |title=В Азербайджане учреждён День национального театра |accessdate=2014-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140310195427/http://ru.apa.az/news/242506# |archivedate=2014-03-10 |deadlink=yes }}</ref> * {{Флагификация|АХШ}} — Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута * {{Флагификация|АХШ}} — дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * {{Флагификация|Болгария}} — Холокост сиэртибэлэрин күнэ * {{Флагификация|Республика Корея}} — Үлэ күнэ * {{Флагификация|Лаос}} — Учуутал күнэ * {{Флагификация|Мьянма}} — Кураан кэмэ саҕаланыыта * {{Флагификация|Румыния}} — Сэкиэй омук көҥүлүн күнэ. Бу Румынияҕа олорор венгрдыы саҥарар омуктар бэйэлэрин туспа омугунан ааҕыналлар, түүр төрүттээхтэрэ сабаҕаланар. Бу күн 1854 сыллаахха Михай Гальфи, Кароли Хорват уонна Янош Торёк диэн омук активистарын Австрия импиэрийэтэ өлөртөөбүт * {{Флагификация|Польша}} — Эр дьон күнэ * Тибиэт олохтоохторо — [[Тибиэт]] өрө туруутун күнэ. 1959 сыллаахха Кытай баһылааһынан утары өрө туруу кытаанахтык хам баттаммыта, бу күнү Тибиэт кыһалҕатыгар болҕомто тардаары аан дойду үрдүнэн тарҕанан олорор тибиэттэр бэлиэтиллэр * [[Былыргы Рим]] — [[Былыргы Рим бэлиэ күннэрэ|Венера күнэ]] * Марио күнэ. Nintendo корпорация көҕүлээһининэн аан дойдуга бэлиэтэнэр. Бу көмпүүтэр оонньуутун дьоруойун дизайнер Сигэру Миямото 1981 сыллаахха айбыта <!-- * {{Флагификация|Арассыыйа}} — Геодезия уонна картография үлэһиттэрин күнэ. Кулун тутар иккис баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр--> == Түбэлтэлэр == * [[Б. э. и. 241 сыл]] — [[Пуника бастакы сэриитэ]]: [[Эгаат аттынааҕы кыргыһыы]]га римляннар [[Карфаген]] флотун тимирдибиттэр, Пуника бастакы сэриитэ манан түмүктэммит. Пуниктар ({{lang-lat|Punicus}}) диэн римляннар Карфаген олохтоохторун ааттыыллара. * [[298]] — Рим ыраахтааҕыта [[Максимиан (ыраахтааҕы)|Максимиан]] Хотугу Африкаҕа бохуотун түмүктээн Карфагеҥҥа киирбит. * [[947]] — Лю Чжиюань [[Хойукку Хань династията|Хойукку Хань династиятын]] олохтообут. Бэйэтин ыраахтааҕынан биллэрбит. * [[1496]] — [[Эспаньола (арыы)|Эспаньола]] диэн ааттаабыт Кариб байҕалын арыытыгар [[Санто Доминго|Санто-Доминго]] куораты олохтоон баран [[Колумб Христофор|Христофор Колумб]] [[Испания]]ҕа төннүбүт, баһылыгынан быраатын хаалларбыт. * [[1735]] — Гянджатааҕы сөбүлэҥҥэ [[Ираан]] баһылыга Надер-шах уонна Арассыыйа импиэрийэтэ илии баттаабыттар. * [[1762]] — [[Тулуза]] куоракка Жан Калас диэн протестант итэҕэллээх киһини суутунан көлүөһэлээн өлөрбүттэр, мантан сылтаан [[Вольтер]] итэҕэли тулуйуу хампаанньатын саҕалаабыт. * [[1838]] — [[Манчаары Баһылай]] отут охсуунан куорат болуоссатыгар таһыллан, Иркутскайдааҕы туус оргутар собуокка хаатырга үлэтигэр ыытыллар. * [[1910]] — [[Кытай]]га кулуттааһын бобуллубут. * [[1922]] ** [[Широких-Полянскай Сергей Юльевич|Сергей Широких-Полянскай]] Дьокуускайга кэлбит. ** кулун тутар 10-11 түүнүгэр РКП (б) губбюротун мунньаҕар Губбюро урукку салалтатын туоратыы түмүгэр Саха сирин салалтата уларыйбыта. Лебедевтээх "триумвираттарын" оннугар Бараахаптаах буолбуттара. Ойууунускай ахтарынан, Строд хамаандалаах красноармеецтар хоско көтөн түһэн тройканы арестыыллар. Строд икки илиитигэр наганнаах. Аныгы устуоруктар бу кэнниттэн Саха сиригэр ыытыллыбыт бэлиитикэни "Гуманная политика Барахова" диэн ааттыыллар. * [[1945]] — Дьааҥы маҥнайгы комсомолецтарыттан биирдэстэрэ, Гражданскай сэрии кыттыылааҕа, Аҕа дойду Улуу сэриитигэр сэриилэһэ сылдьар [[Попов Илья Николаевич|Илья Попов]] дьонугар Германияттан бу күн суруйбут суругар Саха Сирин Совнаркомун бэрэссэдээтэлэ [[Винокуров Илья Егорович|Илья Винокуровтан]] дьикти истиҥ уонна сиһилии суругу туппутун сөҕөн суруйбут. Ол сурукка өрөспүүбүлүкэ салайааччыта Попов аҕата өрөбөлүүссүйэҕэ сыһыаннааҕын, убайа чиэһинэй большевигын ахтыбыт, өрөспүүбүлүкэ уонна Дьааҥы олоҕун кэпсээбит. Ону таһынан билэр дьонноро тугу гыналларын, куоракка төһө дьиэ тутуллубутун сиһилии суруйбут эбит. Ол суругу дьонугар ыытыах буолбутун, ону бомбалааһыҥҥа түбэһэн туох баар малын кытта күдэҥҥэ көппүтүн кэпсээбит. Попов суруктара Верхоянскай куорат түмэлигэр харалла сыталлар. * [[1960]] — [[Канаада]] индеецтэрэ куоластыыр быраабы ылбыттар. * [[1976]] — «Якутзолото» начальнига [[Десяткин Тарас Гаврилович|Тарас Десяткин]](26.04.1928) уонна Нүөрүҥгүрү геолога [[Каримова Салима Сафиевна|Салима Каримова]] Социалистыы Үлэ Дьоруойа буолбуттар. * [[2017]] — [[Соҕуруу Кэриэйэ |Кэриэйэ]] Конституциятын суута [[Пак Кын Хе]] бэрэсидьиэни дуоһунаһыттан ууратарга куоластаабыт. == Төрөөбүттэр == * [[1845]] — [[Александр III]] (1725, [[сэтинньи 1]] өлб.) — 1881 сылтан 1894 сылга дылы Арассыыйа импэрээтэрэ. * [[1908]] — [[Кривошапкин Герасим Афанасьевич|Герасим Кривошапкин]] (10.03.1908—1953) — Социалистыы Үлэ Дьоруойа, сылгыһыт. * [[1915]] — [[Папышев Иван Петрович|Иван Папышев]] (10.03.1915—02.02.1999) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа (1945). * [[1929]] — [[Апросимов Дмитрий Нестерович|Дмитрий Апросимов]] (10.03.1929—29.01.1983) — биллиилээх эбэҥки бэйиэтэ, худуоһунньук. * 1929 — [[Бойлохов Николай Иванович|Николай Бойлохов]] (10.03.1929—11.06.1988) — саха биллиилээх ырыа айааччыта. * [[1933]] — [[Волков Николай Николаевич|Николай Волков]], [[Бүлүү улууһа|Бүлүү]] улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Россия суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, педагогика билимин хандьыдаата, Россия уонна Саха сирин үтүөлээх тренерэ. * [[1988]] — Томпо улууһугар [[Тополинай]] бөһүөлэккэ [[Лебедев Виктор Николаевич|Виктор Лебедев]] — аатырбыт саха, эбээн тустууга. == Өлбүттэр == * [[1985]] — ССКП генеральнай сэкирэтээринэн Леонид Брежнев кэнниттэн сылтан арыый ордук олорбут [[Черненко Константин Устинович|Константин Черненко]] өлбүт. Кини эбэтэ Красноярскай кыраай Дьэһиэйигэр барбыт Ньурба бааһынайа этэ дииллэр (аҕата көскө кэлбит нуучча, ийэтэ саха). {{ыйдар}} [[Категория:Кулун тутар 10]] 24e3yw3p7jlid780b8o95is5qy9g3es Кулун тутар 15 0 7515 427682 425304 2026-04-28T06:19:36Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 427682 wikitext text/x-wiki '''Кулун тутар 15''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 74-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 75-c күнэ). Сыл бүтүө 291 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Исламофобияны утары охсуһуу аан дойдуутааҕы күнэ]] (Международный день борьбы с исламофобией) (A/RES/76/254) * [[Билэ:Earth flag PD.jpg|25px]] [[Туһанааччылар бырааптарын көмүскүүр күн]] * [[Билэ:Earth flag PD.jpg|25px]] [[Түлүөн]] оҕолорун көмүскүүр күн<ref>{{cite web|url=http://ecoportal.ru/news.php?id=28582|title=15 марта — Международный день защиты бельков|date=2008-03-15|publisher=ECOportal|accessdate=2013-03-15|archiveurl=|archivedate=}}</ref> * {{Флагификация|Белоруссия}} — [[Конституция Белоруссия Конституцията|Конституция]] күнэ * {{Флагификация|Венгрия}} — [[Венгрияҕа 1848—1849 сс. өрөбөлүүссүйэ|1848 с. өрөбөлүүссүйэ]] саҕаланыытын күнэ * {{Флагификация|Испания}} — [[Фальяс]] саҕаланар, дойду илин өттүгэр [[Валенсия]]ҕа киэҥник бэлиэтэнэр хас да хонуктаах уот бэстибээлэ (фальяс диэн факел). Былыр мас уустара бэлиэтииллэрэ, дьон баараҕай куукула оҥороллор уонна онтуктарын уоттууллар. Бу күн ЮНЕСКО утумун испииһэгэр киллэриллибитэ * {{Флагификация|Палау}} — Ыччат күнэ * {{Флагификация|Либерия}} — [[Робертс Джозеф Дженкинс|Робертс]] күнэ. Джозеф Робертс (1809—1876) — дойду бастакы бэрэсидьиэнэ, "Либерия аҕата" диэн ааттаммыт киһи * {{Флагификация|Япония}} — [[Хонэн-мацури|Өлгөм сыл күнэ]] == Түбэлтэлэр == * [[Б. э. и. 44 сыл]] — Рим импэрээтэрин [[Юлий Цезарь|Юлий Цезары]] өлөрбүттэр. * [[493]] — Рим импиэрийэтэ суоллубутун кэннэ Италия хоруола буолан олорбут [[Одоакр]]ы [[Остготтар|остготтар]] хоруоллара [[Улуу Теодорих]] албыннаан эйэлэһии чалҕарыыныгар ыҥыран өлөттөрбүт. * [[856]] — 16 саастаах [[Византия импиэрийэтэ|Византия импиэрийэтин]] ыраахтааҕыта [[Михаил III]] ийэтин Феодора былааһын суулларан регенствоттан босхоломмут, ийэтин уонна эдьиийдэрин манастыырга ыыппыт. * [[1812]] — [[Калифорния]]ҕа бастакы нуучча сэлиэнньэтэ олохтоммут — Росс холуонньа. Бу Америкаҕа Форт Росс диэн аатынан биллэр сэлиэнньэҕэ 1812 сылтан 1841 сыллаахха диэри элбэх саха олорбута, үлэлээбитэ. * [[1822]] — [[Александр I]] ыраахтааҕы Арассыыйа судаарыстыбатын сэбиэтэ «Об отсылке крепостных людей за дурные поступки в Сибирь на поселение» оҥорбут докумуонун бигэргэппит. * [[1848]] — [[Венгрия]]ҕа өрөбөлүүссүйэ саҕаламмыт, ол түмүгэр Габсбурдар баһылаан олорор дойдуларыгар реформа ыытарга күһэллибиттэрэ. * [[1907]] — [[Финляндия]] [[түмэн]]игэр бастакы быыбар буолбут (ол саҕана Финляндия Арассыыйа импиэрийэтин иһинэн улуу княжество статустааҕа). * [[1917]] — [[Николай II]] ыраахтааҕы бөрүстүөлтэн батыныыга илии баттаабыт, былааһы быраатыгар Михаил Александровичка биэрэрин биллэрбит. Бу күн Арассыыйаҕа Г. Е. Львов баһылыктаах Быстах кэм бырабыыталыстыбата олохтоммут, былааһы кини ылбыт. * [[1920]] — ''Саха сиринээҕи байыаннай-революционнай штаб'' былааһы ''Быстах кэмнээх Саха сиринээҕи губревкомҥа'' туттарбыт. Губревком бэрэстээтэлэ — [[Х.А. Гладунов]], чилиэннэрэ — [[Т.З. Винокуров]], [[М. Соловьев]]. * [[1920]] — кэлин үрүҥнэр салайааччыларыттан биирдэстэрэ буолбут [[Артемьев Михаил Константинович|Михаил Артемьев]] ревком бэрэстээтэлинэн анаммыт. * [[1923]] — кыһыллар генерал Ракитин этэрээтин кытта сэриилэһэн баран [[Мүрү]] сэлиэнньэтин (билигин [[Уус-Алдан улууhа|Уус Алдан]] [[Бороҕон|Бороҕоно]]) ылбыттар. * [[1933]] — Саха национальнай байыаннай учуулуссатын (ЯНВШ) 6 курсаана хайыһарынан тохсунньу 15 күнүттэн 58 күн устата айаннаан Дьокуускайтан Хабаровскайга тиийбиттэр. Айан кистэлэҥ этэ. Хайыһардьыттар хотугу дойдуга саллаат таҥаһа-саба тымныыны төһө тулуйар кыахтааҕын, ытар сэп-сэбиргэл тымныыга хайдах үлэлиирин, уустук айаҥҥа күннээҕи аһылык нуормата төһө буоларын уонна хайыһары, сааны-саадаҕы табыгастаахтык хайдах туттуохха сөбүн билэр соруктаахтар этэ. Уһук Илиннээҕи аармыйа хамаандыссайа Василий Блюхер бу бохуот ситиһиилээхтик түмүктэммитин кэннэ хас биирдиилэригэр Махтал сурук туттарбыта уонна бинтиэпкэ бэлэхтээбитэ. * [[1938]] — ВКП(б) биллиилээх диэйэтэллэрэ Н. И. Бухарин, А. И. Рыков, Н. Н. Крестинскай уо.д.а. ытыллыбыттар. * [[1939]] — [[Чехословакия]]ны Германия оккупациялаабыт. ** "Эдэр бассабыык" хаһыакка [[Сметанин Тимофей Егорович|Тимофей Сметанин]] суруйааччы [[Чаҕылҕан (суруйааччы)|Чаҕылҕан]] "Ньургуһун туһунан" диэн оҕолорго аналлаах кинигэтин ырытар ыстатыйатын бэчээттээбит<ref>Афанасий Аржаков, Т. Сметанин — оҕо суруйааччыта // Т. Сметанин, Икки томнаах айымньылар, 1 Т., Дь., Бичик, 1999 - 2008 с., С. 196</ref>. * [[1943]] — олунньу 17 күнүттэн Гжатскай анныгар буолбут кыргыһыыларга кыттыбыт Ньурба учуутала [[Чусовской Александр Николаевич|Александр Чусовской]] ыараханык бааһырбыт. Үтүөрэн баран сулууспатын салҕаабыта. Кэлин Саха АССР үөрэҕириитин миниистирин солбуйааччыта (1954—1962) буола сылдьыбыта, Саха АССР оскуолатын үтүөлээх учуутала (1953) ытык ааты ылбыта, 90 сааһыгар диэри олорбута. * [[1949]] — В.И. Ленин аатынан Бүтүн Союзтааҕы тыа хаһаайыстыба наукаларын Академиятын бэрэсидьиэнэ Лысенко Т.Д. Саха сирин дэлэгээссийэтин кытта көрсүбүт. Дэлэгээссийэни Саха АССР Миниистирдэрин Сэбиэтин Бэрэссэдээтэлэ [[Протодьяконов Василий Андреевич|Василий Протодьяконов — Кулантай]] салайбыта. * [[1990]] — [[Горбачёв Михаил Сергеевич|Михаил Горбачев]] Сэбиэскэй Сойуус бастакы бэрэсидьиэнинэн талыллыбыт. * [[2007]] — Саха Өрөспүүбүлүкэтин вице-бэрэсидьиэнинэн [[Михайлова Евгения Исаевна|Евгения Михайлова]] талыллыбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1930]] — [[Лобанов Федор Матвеевич|Лобанов Федор]] (15.03.1930—?) — саха аатырбыт ырыаһыта, Саха АССР үтүөлээх артыыһа. * [[1932]] — [[Тимофеев Михаил Елисеевич|Михаил Тимофеев]] (15.03.1932—22.01.2013) — саха народнай бэйиэтэ. * [[1935]] — [[Парников Василий Семенович|Василий Парников (Сэксэй)]] (15.03.1935—2000) — саха худуоһунньуга, график. * [[1938]] — [[Сидоров Василий Романович|Василий Сидоров]] — фотограф, суруйааччы, РСФСР олох-дьаһах ѳҥѳтүнэн хааччыйыыга үтүѳлээх үлэһитэ, туйгуна, Мэҥэ Хаҥалас оройуонун, Алтан, Хара нэһилиэктэрин Ытык киһитэ, "Таммахтар" литэрэтиирэ холбоһук чилиэнэ, "Эркээйи" хаһыат уопсастыбаннай кэрэспэдьиэнэ. * [[1943]] — [[Павлов Афанасий Афанасьевич|Афанасий Павлов]] — устуоруйа билимин хандьыдаата, өрөспүүбүлүкэтээҕи «Билии» уопсастыба тутаах лектора. == Өлбүттэр == * [[Биһиги эрабыт иннинэ 44 сыл|Б.э.и. 44]] — [[Юлий Цезарь]], Рим импэрээтэрэ. * [[1998]] — [[Бенджамин Спок]] (1903 төр.), аан дойдуга биллибит педиатр быраас, кыра оҕону көрүүгэ кинигэлэр ааптардара. {{ыйдар}} [[Категория:Кулун тутар 15]] e15t0717dz0bokf0h59oj9ea7gs7a16 Кулун тутар 17 0 7517 427697 405947 2026-04-28T07:38:31Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 427697 wikitext text/x-wiki '''Кулун тутар 17''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 76-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 77-c күнэ). Сыл бүтүө 289 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|Бангладеш}} — Оҕо көмүскэлин күнэ * {{Флагификация|Ирландия}}, {{Флагификация|Хотугу Ирландия}} {{Флагификация|Монтсеррат}}, {{Флагификация|Ньюфаундленд уонна Лабрадор}} — [[Сибэтиэй Патрик күнэ]] * {{Флагификация|США}}, [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * {{Флагификация|Италия}} — [[Былыргы Рим|Былыргы Римҥэ]] бу күн [[Либер_(мифология)|Либер]], [[Либера|Либера]] уонна [[Церера (мифология)|Церера]] таҥараларга анаммыт либералия күнэ бэлиэтэнэр эбит. Сири оҥоруу уонна өҥ үүнүү таҥаралара * {{Флагификация|Таиланд}} — [[Муай Тай күнэ]] == Түбэлтэлэр == * [[Б. э. и. 45 сыл]] — [[Юлий Цезарь]] Тит Лабиен уонна Помпей Балыс баһылыктаах сэриини Мунда аттыгар кыайбыт. Бу кини өлүөн иннинэ бүтэһик кыайыыта этэ. * [[624]] — [[Ислаам|мусульмааннар]] төрүт итэҕэллээх бэйэлэрин аймахтарын курайшиттары Бадра аттынааҕы кыргыһыыга кыайбыттар. Бу мусульманнар бастакы бөдөҥ кыайыылара этэ. Уус төрүттээччитэ Курайш — ислаамы төрүттээбит Мухаммед өбүгэтэ. * [[1400]] — [[Тамерлан|Тимур]] [[Дамаскай]] куораты ылбыт уонна халаабыт. * [[1805]] — [[Италия өрөспүүбүлүкэтэ]] Италия хоруоллуга буолбут, [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] дойду хоруолунан ааттаммыт. * [[1922]] — Капитан [[Николай Хапилин]] баһылыктаах үрүҥ этэрээт [[Булуҥ (сэлиэнньэ, Булуҥ улууһа)|Булуҥу]] ылбыт. * [[1924]] — Көмүс бириискэлэри салайан үлэлэтэр "[[Якутзолототрест]]" төрүттэммит. * [[1950]] – [[Беркли]]гэ Калифорния университетын учуонайдара 98-с элэмиэни синтезтээбиттэр, «[[калифорний]]» диэн ааты иҥэрбиттэр. * [[1959]] — бу түүн [[Далай-лаама XIV]] [[Тибиэт]]тэн Ииндийэ Дхарамсала куоратыгар күрээбит. Онно Тибиэт үүрүллүбүт бырабыыталыстыбата олохтоммут, билигин да баар. * [[1963]] — [[Бали]]га Агунг вулкан эстэн 1100-тэн тахса киһи өлбүт. * [[1969 сыл|1969]] — [[Голда Меир]] [[Израиль]]га бастакы дьахтар премьер-миниистир буолбут. * [[1971]] сыллаахха [[Дьокуускай]]га киинэ артыыстара ыалдьыттыы кэлбиттэр: Б. Андреев, М. Ладынина, Л. Смирнова, Нонна Мордюкова, Л. Хитяева, З. Кириенко, Л. Шаглова уонна Армения народнай артыыһа Гурген Тонунц. Режиссер А. Смирнов уонна сценарист В. Трунин «Белорусский вокзал» диэн ааттаах саҥа уус-уран киинэлэрин аҕалбыттар. Артыыстар [[Алдан|Алдаҥҥа]] уонна [[Миирнэй]]гэ эмиэ сылдьыбыттар. * [[1991]] — Бүтүн Сойуустааҕы референдум буолбут. Куоластаабыт дьон үс гыммыт биирэ ССРС оннунан хааларыгар этиммитэ. Ону кытта РСФСР олохтоохторун 70 % "РСФСР бэрэсидьиэнэ" диэн дуоһунас баар буоларыгар куоластаабыттара. * [[1992]] — [[ЮАР]]-га буолбут референдумҥа (үрүҥ тириилээхтэр эрэ кыттыбыттар) саҥа конституция бигэргэтиллибит. Бу конституция хара уонна үрүҥ тириилээх дьон бырааптарын тэҥнээбитэ. * [[2007]] — Бу иннинэ СӨ вице-бэрэсидьиэнинэн үлэлээбит [[Акимов Александр Константинович|Александр Акимов]] Москубаҕа Саха Өрөспүүбүлүкэтин бэрэстэбиитэлинэн анаммыт. == Төрөөбүттэр == * [[1856]] — [[Михаил Врубель]], нуучча аатырбыт худуоһунньуга (1910 өлб.). * [[1901]] — [[Литинскай Генрих Ильич|Генрих Литинскэй]], композитор, [[Саха АССР]] Норуот артыыһа. * [[1923]] — [[Илин Хаҥалас улууһа|Илин-Хаҥалас улууһугар]] Наахара нэһилиэгэр [[Николай Иванович Устинов - Буйака|Николай Устинов - Буйака]] — Нам улууһун Таастааҕар учууталлаабыт, саҥа суруйан испит суруйааччы, Аҕа дойду сэриитигэр баран 1945 с. өлбүтэ. * [[1931]] — Мэҥэ Хаҥалас улууһун [[Павловскай (Мэҥэ Хаҥалас улууһа)|Павловскай]] с. [[Коркин Юрий Семёнович|Юрий Коркин]] — [[Дьокуускай]] куорат горисполкумун бэрэссэдээтэлэ (1983—1988). * [[1938]] — [[Мэҥэ Хаҥалас]] [[Майа]]тыгар [[Михайлова Марта Георгиевна|Марта Михайлова]], ССРС үрдүкү үөрэхтээһинин туйгуна, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ (1998), филология билимин хандьыдаата, СГУ/ХИФУ профессора. Саха сирин суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ. == Өлбүттэр == * [[1938]] — [[Спиридонов Николай Иванович (Тэки Одулок)|Тэки Одулок]] (22.05.1906 төр.) — дьүкээгир бастакы суруйааччыта, учуонайа. {{ыйдар}} [[Категория:Кулун тутар 17]] cw8egez4dfe3vzcngpqhf2865gelbr2 Кулун тутар 19 0 7520 427718 417457 2026-04-28T10:29:07Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 427718 wikitext text/x-wiki '''Кулун тутар 19''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 78-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 79-c күнэ). Сыл бүтүө 287 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * Тымныы оҕуһун көхсө "күр" гына сууллар, салгын сылыйан барар * {{Флагификация|СӨ}} — Аартыка күнэ * {{Флагификация|Арассыыйа}} — [[Подводник-моряк күнэ]] * {{Флагификация|Италия}}, {{Флагификация|Мальта}}, {{Флагификация|Лихтенштейн}} — Сибэтиэй Уоһук күнэ * {{Флагификация|Польша}} — Кашуб омук сомоҕолоһутун күнэ (кашуб тыла: Дзен Едноте Кашебув). Бу күн 1238 сыллаахха кашубтар аан бастаан докумуоҥҥа ахтыллыбыттар * {{Флагификация|Финляндия}} — Тэҥ быраап күнэ ({{lang-fi|Tasa-arvon päivä}}), суруйааччы, уопсастыбаннай диэйэтэл, дьахталлар бырааптарын туруулаһааччы Минна Кант (1844—1897) төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Түбэлтэлэр == * [[1279]] — Монгуоллар флоттара уон төгүл сабырыйар [[Сун импиэрийэ]] флотун кыргыбыт. Сун импиэрийэ суох буолбут, Кытай бүттүүнэ [[Монгуол импиэрийэтэ|Монгуол импиэрийэтигэр]] киирбит. * [[1441]] — [[Москуба]]ҕа 1439 сыл сайыныгар Флоренцияҕа православнай уонна католик таҥара дьиэлэрин холбуур унияларыгар илии баттаабыт митрополит Исидор төннөн кэлбит. Москуба улуу кинээһин [[Василий II]] бирикээһинэн хаайыллыбыт. Үс сыл буолан баран Исидор күрээбит, Римҥэ тиийэн кардинал солотун уонна Константинополь патриарха диэн ытык ааты ылбыт, ол эрээри онно хайыы-үйэ туурактар баһылаан олороллоро. * [[1697]] — [[Бүөтүр I]] Дьобуруопаҕа айанын саҕалаабыт. * [[1819]] — Арассыыйаҕа бастакы суһал көмө ыстаансыйата Бөтөрбүүргэ арыллыбыт. * [[1921]] — Сибревком уурааҕынан [[Приморскай кыраайа|Приморскай кыраайын]] [[Охотскай]] уонна [[Камчатка]] уездтара [[Саха күбүөрүнэтэ|Саха күбүөрүнэтин]] састаабыгар киллэриллибиттэр. * [[1944 сыл|1944]] — [[Аан дойду иккис сэриитэ]]: ньиэмэс аармыйата [[Венгрия]]ны оккупациялаабыт. * [[1970]] — Андрей Сахаров, Валентин Турчин уонна Рой Медведев ССРС-ка дэмэкэрээттии уларытыылары киллэрэр туһунан аһаҕас суругу дойду салайааччыларыгар Брежнев, Косыгин уонна Подгорнай ааттарыгар суруйбуттар. * [[1990]] — Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин уурааҕынан Алексеевскай оройуон аата [[Таатта улууһа|Таатта оройуона]] диэн буолбута. * [[2003]] — ЭХШ бэрэсидьиэнэ [[Джордж Буш]] [[Ираак]] баһылыгар [[Саддам Хусейн]]ҥа ултумаатым туруорбут, бу күнтэн ыла сэрии саҕаламмыт диэххэ сөп. [[Британия]], [[Япония]], [[Турция]] уонна [[Австралия]] салалталара өйөөбүттэр, [[Франция]], [[Кытай]] уонна [[Канаада]] утарбыттар. * [[2019 сыл|2019]] — [[Казахстаан]] бастакы бэрэсидьиэнэ [[Назарбаев Нурсултан |Нурсултан Назарбаев]] отучча сыл олорбут дуоһунаһыттан уурайбыт, Сенат бэрэссэдээтэлин [[Токаев Касым-Жомарт|Касым-Жомарт Токаев]]ы бэрэсидьиэн эбээһинэһин толорооччунан хаалларбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1206]] — [[Гуйук Хаан]], Монгуол импиэрийэтин 3-с улуу хаана (1248 өлб.). * [[1629]] — [[Алексей Михайлович (ыраахтааҕы)|Алексей Михайлович Нуурал]] (1676 өлб.) — Нуучча ыраахтааҕыта, Романовтар династияларын иккис ыраахтааҕыта, [[Михаил Фёдорович (ыраахтааҕы)|Михаил Фёдорович]] уонна кини иккис ойоҕун Евдокия уоллара. * [[1931]] — [[Кондратьев Аким Андреевич|Аким Кондратьев]] (2001 өлб.) — учуутал, бэйиэт, суруналыыс. * [[1950]] — [[Сметанин Тимофей Тимофеевич|Тимофей Сметанин]] — [[Саха тыйаатыра|Саха академическай тыйаатырын]] артыыһа, драма уонна киинэ артыыһа. * [[1956]] — [[Егор Гайдар]] — РФ бырабыыталыстыбатын бэрэстээтэлэ, бэлиитик, экэнэмиис. * [[1981]] — Чурапчы улууһун [[Одьулуун]] сэлиэнньэтигэр [[Геннадий Турантаев]] — [[Саха тыйаатыра|Саха академическай тыйаатырын]] артыыһа, тыйаатыр уонна киинэ артыыһа. * [[1986]] — [[Лазарев Айаал|Айаал Лазарев]] — ыарахан ыйааһыҥҥа тустар саха биллиилээх тустууга, [[көҥүл тустуу]]га Азия чөмпүйүөнэ. == Өлбүттэр == * [[2016]] — [[Сэмэн Руфов]] — бэйиэт, тылбаасчыт, саха норуодунай суруйааччыта, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ. {{ыйдар}} [[Категория:Кулун тутар 19]] 53gcjv2e1xb6eo4znxpwhk1277822dt Либерия 0 7813 427680 427358 2026-04-28T06:18:36Z Ojkhol 24881 /* Либерия бэлиэ күннэрэ */ 427680 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = Либерия Республиката</br>Republic of Liberia | common_name = Liberia | image_flag = Flag of Liberia.svg | image_coat = Coat of arms of Liberia.svg | image_map = Location Liberia AU Africa.svg | national_motto = "The love of liberty brought us here" | national_anthem = ''[[All Hail, Liberia, Hail!]]'' | official_languages = [[Ааҥл тыла]] |demonym = Liberian | capital = [[Монровия]] | latd=6 |latm=19 |latNS=N |longd=10 |longm=48 |longEW=W | largest_city = Монровия | government_type = [[Республика]] | leader_title1 = [[Президент]] | leader_title2 = [[Вице-президент]] | leader_name1 = [[Ellen Johnson-Sirleaf]] | leader_name2 = [[Joseph Boakai]] | leader_title3 = [[Либеря Үрдүкү Суута|Суут салайааччыта]] | leader_name3 = [[Johnnie Lewis]] | area_rank = 103rd | area_magnitude = 1 E11 | area_km2 = 111,369 | area_sq_mi = 43,000 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | percent_water = 13.514 | population_estimate = 3,489,072 | population_estimate_year = 2008 [[Liberian Census]] | population_estimate_rank = 129th | population_census = <!-- census data n/a, more searching needs to be done --> | population_census_year = | population_density_km2 = 29 | population_density_sq_mi = 75 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank = 180th | GDP_PPP_year = 2007 | GDP_PPP = $1.342 billion | GDP_PPP_per_capita = $357 |GDP_nominal = $735 million |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $195 | sovereignty_type = [[история|Историята]] | sovereignty_note = by [[African-American]]s | established_event1 = [[American Colonization Society|ACS]] colonies {{spaces|3}}consolidation | established_event2 = [[Тутулуга суох буолуу]] ([[ахш|Америкаттан]]) | established_date1 = [[1821]]-[[1842]] | established_date2 = [[От ыйын 26]] [[1847]] | HDI_year = 2008 | HDI = {{increase}}0.364 | HDI_rank = 176 | HDI_category = <font color="red">low</font> |FSI = 92.9 {{decrease}} 6.1 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 27th |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> | currency = [[Либерия доллара]]<sup>1</sup> | currency_code = LRD | country_code = lr | time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] | utc_offset = <!-- this entry intentionally left blank --> | time_zone_DST = ''not observed'' | utc_offset_DST = <!-- this entry intentionally left blank --> | drives_on = right | cctld = [[.lr]] | calling_code = 231 | footnotes = <sup>1</sup> [[АХШ доллара]] эмиэ туттуллар. }} '''Либерия''' (''Liberia'') диэн [[Арҕаа Африка]] дойдута. Кирбиилэhэр дойдулара [[Сьерра Леоне]], [[Гуинея]] уонна [[Кот д'Ивуар]]. [[Атлантик океан]] кытылыгар турар. Олохтоохторун ахсаана 3,489,072 ([[2008]]), иэнэ 111,369 км2 (2008). Либерияны [[1847]] сыллаахха [[АХШ|Америкаттан]] кэлбит көҥүл ыытыллыбыт кулуттар тэрийбиттэрэ. Дойду киин куората, [[Монровия]], АХШ бэhис президенын [[Дьэймс Монро]] аатынан ааттаммыта. == Либерия бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 15]] — [[Робертс Джозеф Дженкинс|Робертс]] күнэ. Джозеф Робертс (1809—1876) — дойду бастакы бэрэсидьиэнэ, "Либерия аҕата" диэн ааттаммыт киһи * [[Муус устар 11]] — Малыыппа күнэ * [[Муус устар 12]] — Дойдуга босхолонуу күнэ (1980) * [[Ыам ыйын 14]] — Интеграция күнэ. Эбэтэр Наассыйа сомоҕолоһуутун күнэ диэн ааттанар. Америкаттан кэлэн олохсуйбут кулуттар сыдьааннарын уонна төрүт олохтоох дьон сыһыаннарын тупсарыыга туһуланар. 1960 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 26]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1847, Америка холуонньалыыр уопсастыбатыттан) * [[Атырдьах ыйын 24]] — Былаах күнэ * [[Сэтинньи 29]] — Уильям Табман төрөөбүт күнэ. [[Табман Уильям|Бу киһи]] 1944 сылтан 1971 сыллаахха өлүөр диэри дойду бэрэсидьиэнинэн олорбута, кини салайар кэмигэр дойду балысханнык сайдыбыта, төрүт олохтоохторо уонна АХШ-тан олохсуйа кэлбит хара тириилээх дьон ыккардыларыгар утарсыы кыччаабыта. Санаттахха Либерияҕа АХШ-тан босхоломмут кулуттар элбэхтик көспүттэрэ, Табман 1844 сыллаахха көспүт ол дьонтон төрүттээх этэ. * {{Флагификация|Югославия}} — Өрөспүүбүлүкэ күнэ {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] hvmm93wxbk5awu9ekbi1tiwg4wzn6sc Габон 0 7945 427656 427496 2026-04-28T05:58:57Z Ojkhol 24881 /* Габон бэлиэ күннэрэ */ 427656 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Габон Республиката |conventional_long_name = ''République Gabonaise'' |common_name = Gabon |image_flag = Flag_of_Gabon.svg |image_coat = Coat of arms of Gabon.svg |image_map = LocationGabon.svg |national_anthem = ''[[La Concorde]]'' |capital = [[Libreville]] |latd=0 |latm=23 |latNS=N |longd=9 |longm=27 |longEW=E |largest_city = capital |official_languages = [[Француз тыла]] |demonym = Gabonese, Gabonaise |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Ali Bongo Ondimba]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Paul Biyoghé Mba]] |national_motto = |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 267,745 |area_sq_mi = 103,347 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 76th |percent_water = 3.76% |population_estimate = 1,454,867 |population_estimate_rank = 150th |population_estimate_year = July 2005 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 5.4 |population_density_sq_mi = 13.5 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 216th |GDP_PPP = $20.194 billion |GDP_PPP_rank = 136th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $14,094 |GDP_PPP_per_capita_rank = 53rd |GDP_nominal = $14.584 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $8,085 |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[франция|Францияттан]] |established_date1 = [[Атырдьах ыйын 17]] [[1960]] |HDI = {{increase}} 0.729 |HDI_rank = 107th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <span style="color:#fc0">medium</span> |currency = [[CFA franc]] |currency_code = XAF |time_zone = [[West Africa Time|WAT]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +1 |drives_on = right |cctld = [[.ga]] |calling_code = 241 |footnotes = }} '''Габон''' (''Gabon'') диэн [[Орто Африка]] арҕаа өттүгэр баар дойду. Кирбиилэhэр арҕаа [[Гуинея хомото|Гуинея хомотунуун]], [[Экуатор Гуинеята|Экуатор Гуинеятыныын]] хотугулуу арҕаа, [[камерун|Камеруннуун]] хоту уонна [[Конго Республиката|Конго Республикатыныын]] илин уонна соҕуруу. Иэнэ 270,000 km², олохтоохторун ахсаана 1,500,000. Киин уонна ордук улахан куората [[Либревиль]]. == Габон бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 12]] — Саҥардыы күнэ * [[Муус устар 17]] — Дьахтар күнэ * [[Ыам ыйын 6]] — Толук буолбут дьон күнэ. [[Ливан]] уонна [[Сирия]] эмиэ бу күн бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 17]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Францияттан, 1960) * [[Ахсынньы 25]] — Оҕо көмүскэлин күнэ {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] 7f9yixbyyaacb7mpskyqwejke0jfwxf Бостон 0 8248 427694 384790 2026-04-28T07:34:37Z Ojkhol 24881 427694 wikitext text/x-wiki [[Image:Stuart Street, Boston MA.jpg|thumb|right|200px]] '''Бостон''' ({{lang-en|Boston}}) диэн [[АХШ]] илин өттүгэр сытар [[Массачусетс]] штаакка баар улахан куорат. Массачусетс штатын киин куората. 7 мөл дьон олорор. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Кулун тутар 17]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) [[Категория:АХШ куораттара]] f6j04g79yurwtn72ef51tm4v092ksrz Замбия 0 8296 427649 423211 2026-04-28T05:54:08Z Ojkhol 24881 /* Замбия бэлиэ күннэрэ */ 427649 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Замбия Өрөспүүбүлүкэтэ</br>Republic of Zambia |common_name = Zambia |image_flag = Flag of Zambia.svg |image_coat =Coat_of_arms_of_Zambia.svg |image_map = LocationZambia.svg |national_anthem = ''[[Stand and Sing of Zambia, Proud and Free]]'' |national_motto ="One Zambia, One Nation" |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |regional_languages = [[Nyanja]], [[Bemba]], [[Lunda]], [[Tonga language (Zambia)|Tonga]], [[Nkoya]], [[Lozi]], [[Luvale]], [[Kaonde]], and about 65 other indigenous languages. |demonym = Zambian |capital = [[Лусака]] |latd =15 |latm=25 |latNS=S |longd=28 |longm=17 |longEW=E |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Edgar Lungu]] |leader_title2 = [[Вице президент]] |leader_name2 = [[Inonge Wina]] |largest_city = Лусака |area_km2 = 752,618 |area_sq_mi = 290,587 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 39th |area_footnote = |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 1 |population_estimate = 11,668,000 |population_estimate_year = July 2005 |population_estimate_rank = 71st |population_census = 9,885,591 |population_census_year = 2000 |population_density_km2 = 16 |population_density_sq_mi = 40 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 191st |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $16.086 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $1,323 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $11.411 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $938 |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.434 |HDI_rank = 165th |HDI_category = <span style="color:#e0584e;">low</span> |Gini = 42.1 |Gini_year = 2002–03 |Gini_category = <span style="color:#fc0;">medium</span> |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Холбоhуктаах Хоруоллук|Холбоhуктаах Хоруоллуктан]] |established_event1 = Даатата |established_date1 = [[Алтынньы 24]] [[1964]] |currency = [[Zambian kwacha]] |currency_code = ZMK |time_zone = [[Central Africa Time|CAT]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = ''not observed'' |utc_offset_DST = +2 |drives_on = left |cctld = [[.zm]] |calling_code = 260 }} '''Замбия Өрөспүүбүлүкэтэ''' (''Republic of Zambia'') диэн [[Соҕурууҥҥу Африка]] дойдута. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Конго Демократ Республиката]] хоту, [[Танзания]] хотугулуу илин, [[Малауи]] илин, [[Мозамбик]], [[Зимбабуэ]], [[Ботсуана]] уонна [[Намибия]] соҕуруу уонна [[Ангола]] арҕаа. Киин куорат [[Лусака]]. == Замбия бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 12]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Ыам ыйын 4]] — Үлэ күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — [[Леви Мнавас]] күнэ * [[Алтынньы 24]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан 1964 с.) {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] koqr8o3igv18t2rbtn8bqmw8kktklt2 427650 427649 2026-04-28T05:55:23Z Ojkhol 24881 427650 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Замбия Өрөспүүбүлүкэтэ</br>Republic of Zambia |common_name = Zambia |image_flag = Flag of Zambia.svg |image_coat =Coat_of_arms_of_Zambia.svg |image_map = LocationZambia.svg |national_anthem = ''[[Stand and Sing of Zambia, Proud and Free]]'' |national_motto ="One Zambia, One Nation" |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |regional_languages = [[Nyanja]], [[Bemba]], [[Lunda]], [[Tonga language (Zambia)|Tonga]], [[Nkoya]], [[Lozi]], [[Luvale]], [[Kaonde]], and about 65 other indigenous languages. |demonym = Zambian |capital = [[Лусака]] |latd =15 |latm=25 |latNS=S |longd=28 |longm=17 |longEW=E |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Edgar Lungu]] |leader_title2 = [[Вице президент]] |leader_name2 = [[Inonge Wina]] |largest_city = Лусака |area_km2 = 752,618 |area_sq_mi = 290,587 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 39th |area_footnote = |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 1 |population_estimate = 11,668,000 |population_estimate_year = July 2005 |population_estimate_rank = 71st |population_census = 9,885,591 |population_census_year = 2000 |population_density_km2 = 16 |population_density_sq_mi = 40 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 191st |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $16.086 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $1,323 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $11.411 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $938 |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.434 |HDI_rank = 165th |HDI_category = <span style="color:#e0584e;">low</span> |Gini = 42.1 |Gini_year = 2002–03 |Gini_category = <span style="color:#fc0;">medium</span> |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Холбоhуктаах Хоруоллук|Холбоhуктаах Хоруоллуктан]] |established_event1 = Даатата |established_date1 = [[Алтынньы 24]] [[1964]] |currency = [[Zambian kwacha]] |currency_code = ZMK |time_zone = [[Central Africa Time|CAT]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = ''not observed'' |utc_offset_DST = +2 |drives_on = left |cctld = [[.zm]] |calling_code = 260 }} '''Замбия Өрөспүүбүлүкэтэ''' (''Republic of Zambia'') диэн [[Соҕурууҥҥу Африка]] дойдута. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Конго Демократ Республиката]] хоту, [[Танзания]] хотугулуу илин, [[Малауи]] илин, [[Мозамбик]], [[Зимбабуэ]], [[Ботсуана]] уонна [[Намибия]] соҕуруу уонна [[Ангола]] арҕаа. Киин куорат [[Лусака]]. == Замбия бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 11]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Ыам ыйын 4]] — Үлэ күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — [[Леви Мнавас]] күнэ * [[Алтынньы 24]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан 1964 с.) {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] 65lmblx2a0394tgmyaihn78774umq6h 427658 427650 2026-04-28T06:00:14Z Ojkhol 24881 /* Замбия бэлиэ күннэрэ */ 427658 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Замбия Өрөспүүбүлүкэтэ</br>Republic of Zambia |common_name = Zambia |image_flag = Flag of Zambia.svg |image_coat =Coat_of_arms_of_Zambia.svg |image_map = LocationZambia.svg |national_anthem = ''[[Stand and Sing of Zambia, Proud and Free]]'' |national_motto ="One Zambia, One Nation" |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |regional_languages = [[Nyanja]], [[Bemba]], [[Lunda]], [[Tonga language (Zambia)|Tonga]], [[Nkoya]], [[Lozi]], [[Luvale]], [[Kaonde]], and about 65 other indigenous languages. |demonym = Zambian |capital = [[Лусака]] |latd =15 |latm=25 |latNS=S |longd=28 |longm=17 |longEW=E |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Edgar Lungu]] |leader_title2 = [[Вице президент]] |leader_name2 = [[Inonge Wina]] |largest_city = Лусака |area_km2 = 752,618 |area_sq_mi = 290,587 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 39th |area_footnote = |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 1 |population_estimate = 11,668,000 |population_estimate_year = July 2005 |population_estimate_rank = 71st |population_census = 9,885,591 |population_census_year = 2000 |population_density_km2 = 16 |population_density_sq_mi = 40 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 191st |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $16.086 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $1,323 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $11.411 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $938 |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.434 |HDI_rank = 165th |HDI_category = <span style="color:#e0584e;">low</span> |Gini = 42.1 |Gini_year = 2002–03 |Gini_category = <span style="color:#fc0;">medium</span> |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Холбоhуктаах Хоруоллук|Холбоhуктаах Хоруоллуктан]] |established_event1 = Даатата |established_date1 = [[Алтынньы 24]] [[1964]] |currency = [[Zambian kwacha]] |currency_code = ZMK |time_zone = [[Central Africa Time|CAT]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = ''not observed'' |utc_offset_DST = +2 |drives_on = left |cctld = [[.zm]] |calling_code = 260 }} '''Замбия Өрөспүүбүлүкэтэ''' (''Republic of Zambia'') диэн [[Соҕурууҥҥу Африка]] дойдута. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Конго Демократ Республиката]] хоту, [[Танзания]] хотугулуу илин, [[Малауи]] илин, [[Мозамбик]], [[Зимбабуэ]], [[Ботсуана]] уонна [[Намибия]] соҕуруу уонна [[Ангола]] арҕаа. Киин куорат [[Лусака]]. == Замбия бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 11]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — Ыччат күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Үлэ күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — [[Леви Мнавас]] күнэ * [[Алтынньы 24]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан 1964 с.) {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] 7tdyen7yoivdykhnrz7uagwdk3m2civ Мауритиус 0 8643 427659 427213 2026-04-28T06:00:44Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 427659 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Мауритиус Өрөспүүбүлүкэтэ<br />Republic of Mauritius |common_name = Mauritius |image_flag = Flag of Mauritius.svg |image_coat = Coat of arms of Mauritius.svg |image_map = LocationMauritius.png |national_motto = ''"Stella Clavisque Maris Indici"'' |national_anthem = ''[[Motherland (anthem)|Motherland]]'' |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |demonym = Mauritian |capital = [[Порт Луи]] |latd=20 |latm=10 |latNS=S |longd=57 |longm=31 |longEW=E |largest_city = [[Порт Луи]] |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Sir Anerood Jugnauth]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Navin Ramgoolam]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Холбоhуктаах Хоруоллук]]тан |established_event1 = Даатата |established_date1 = [[Кулун тутар 12]] [[1968]] |established_event2 = Республика |established_date2 = [[Кулун тутар 12]] [[1992]] |area_rank = 179th |area_magnitude = 1 E9 |area_km2 = 2,040 |area_sq_mi = 787 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.05 |population_estimate = 1,264,866 <sup>2</sup> |population_estimate_rank = 151st |population_estimate_year = 2007 |population_census = [http://www.gov.mu/portal/goc/cso/cenques_1.htm] |population_census_year = |population_density_km2 = 616 |population_density_sq_mi = 1,564 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 18th |GDP_PPP = $14.026 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $11,125 <!--Do not edit!--> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $6.928 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $5,495 |HDI = {{increase}} 0.804 |HDI_rank = 65th |HDI_year = 2004 |HDI_category = <span style="color:#009900;">high</span> |currency = [[Mauritian rupee]] |currency hi lo golikjop _code = MUR |country_code = 230 |time_zone = [[Mauritius Time|MUT]] |utc_offset = +4 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = +5 |drives_on = left |cctld = [[.mu]] |calling_code = 230 |footnote1 = }} '''Мауритиус''' ({{lang-en|Mauritius}}) диэн [[индия океана|Индия океаныгар]] баар [[арыы дойду]]. [[мадагаскар|Мадагаскартан]] 900 км илин. Республикаҕа Мауритиус арыыттан ураты киирэллэр [[Каргадос Карахос]], [[Родригес арыы|Родригес]] уонна [[Агалега арыылар|Агалега]] диэн арыылар. Мауритиус арыы [[додо]] диэн көппөт көтөрдөр олорор сирдэрэ этэ. == Бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 12]] — Тутулуга суох буолуу күнэ, эбэтэр Дойду күнэ * [[Балаҕан ыйын 13]] — Инженер күнэ * [[Сэтинньи 2]] — Ииндийэттэн кэлии күнэ. Сорох дойдуларга (Кариб байҕалын тула, Фиджи, Соҕуруу Африка) Ииндийэ субконтиненыттан дьон олохсуйа кэлбитин судаарыстыба бэлиэтиир. Маврикийга бу күн 1879 сыллаахха бастакы хараабыл үлэҕэ хантараак түһэрсибит дьону аҕалбыт {{rq|stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] efunjx9lakcos8jrhgawh2jovr64krp Лесото 0 9096 427651 422541 2026-04-28T05:55:52Z Ojkhol 24881 /* Лесото бэлиэ күннэрэ */ 427651 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Лесото Хоруоллуга</br>''Muso oa Lesotho'' |conventional_long_name = Kingdom of Lesotho |common_name = Lesotho |image_flag = Flag of Lesotho.svg |image_coat =Coat of arms of Lesotho.svg |image_map = LocationLesotho.svg |national_motto = "Khotso, Pula, Nala"<br />"Peace, Rain, Prosperity" |national_anthem = ''[[Lesotho Fatse La Bontata Rona]]'' |official_languages = [[Сото тыла]], [[ааҥл тыла]] |demonym = Mosotho (singular), Basotho (plural) |capital = [[Масеру]] |latd=29 |latm=18 |latNS=S |longd=27 |longm=28 |longEW=E |largest_city = Масеру |government_type = [[Парламент системата]] уонна [[конституция монархията]] |leader_title1 = [[Хоруол]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Letsie III of Lesotho|Letsie III]] |leader_name2 = [[Pakalitha Mosisili]] |area_rank = 140th |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 30,355 |area_sq_mi = 12,727 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = negligible |population_estimate = 1,795,000<sup>1</sup> |population_estimate_rank = 146th |population_estimate_year = July 2005 |population_census = 2,031,348 |population_census_year = 2004 |population_density_km2 = 59 |population_density_sq_mi = 153 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 138th |GDP_PPP = $3.095 billion |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $1,285 |GDP_nominal = $1.598 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $663 |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[Холбоhуктаах Хоруоллук|Холбоhуктаах Хоруоллуктан]] |established_date1 = [[Алтынньы 4]], [[1966]] |HDI = {{increase}} 0.549 |HDI_rank = 138th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 63.2 |Gini_year = 1995 |Gini_category = <font color="red">high</font> |currency = [[Lesotho loti|Loti]] |currency_code = LSL |country_code = |time_zone = |utc_offset = +2 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = left |cctld = [[.ls]] |calling_code = 266 |footnotes = }} '''Лесото''' диэн [[Соҕуруу Африка]] иhигэр баар дойду уонна анклав. Урукку аата [[Басутолэнд]], [[Иллэр Доҕордоhуулара|Иллэр Доҕордоhууларын]] кыттааччыта. == Лесото бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 12]] — [[Мошошу]] күнэ. 1822 сыллаахтан 1870 сыллаахха диэри Мошошу I Лесото бастакы хоруола этэ. * [[От ыйын 1]]— Ыал күнэ * [[От ыйын 17]] — Хоруол төрөөбүт күнэ ([[Летсие III]]) * [[Алтынньы 4]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан, 1966) {{Geo-stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] 1cshcthqsn317so2v7rmde92qe9a858 427652 427651 2026-04-28T05:56:07Z Ojkhol 24881 /* Лесото бэлиэ күннэрэ */ 427652 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Лесото Хоруоллуга</br>''Muso oa Lesotho'' |conventional_long_name = Kingdom of Lesotho |common_name = Lesotho |image_flag = Flag of Lesotho.svg |image_coat =Coat of arms of Lesotho.svg |image_map = LocationLesotho.svg |national_motto = "Khotso, Pula, Nala"<br />"Peace, Rain, Prosperity" |national_anthem = ''[[Lesotho Fatse La Bontata Rona]]'' |official_languages = [[Сото тыла]], [[ааҥл тыла]] |demonym = Mosotho (singular), Basotho (plural) |capital = [[Масеру]] |latd=29 |latm=18 |latNS=S |longd=27 |longm=28 |longEW=E |largest_city = Масеру |government_type = [[Парламент системата]] уонна [[конституция монархията]] |leader_title1 = [[Хоруол]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Letsie III of Lesotho|Letsie III]] |leader_name2 = [[Pakalitha Mosisili]] |area_rank = 140th |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 30,355 |area_sq_mi = 12,727 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = negligible |population_estimate = 1,795,000<sup>1</sup> |population_estimate_rank = 146th |population_estimate_year = July 2005 |population_census = 2,031,348 |population_census_year = 2004 |population_density_km2 = 59 |population_density_sq_mi = 153 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 138th |GDP_PPP = $3.095 billion |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $1,285 |GDP_nominal = $1.598 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $663 |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[Холбоhуктаах Хоруоллук|Холбоhуктаах Хоруоллуктан]] |established_date1 = [[Алтынньы 4]], [[1966]] |HDI = {{increase}} 0.549 |HDI_rank = 138th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 63.2 |Gini_year = 1995 |Gini_category = <font color="red">high</font> |currency = [[Lesotho loti|Loti]] |currency_code = LSL |country_code = |time_zone = |utc_offset = +2 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = left |cctld = [[.ls]] |calling_code = 266 |footnotes = }} '''Лесото''' диэн [[Соҕуруу Африка]] иhигэр баар дойду уонна анклав. Урукку аата [[Басутолэнд]], [[Иллэр Доҕордоhуулара|Иллэр Доҕордоhууларын]] кыттааччыта. == Лесото бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 11]] — [[Мошошу]] күнэ. 1822 сыллаахтан 1870 сыллаахха диэри Мошошу I Лесото бастакы хоруола этэ. * [[От ыйын 1]]— Ыал күнэ * [[От ыйын 17]] — Хоруол төрөөбүт күнэ ([[Летсие III]]) * [[Алтынньы 4]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан, 1966) {{Geo-stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] 0426ntivvzc2am56uyr73jcrktm3gjj Аруба 0 10824 427700 417386 2026-04-28T07:41:31Z Ojkhol 24881 /* Аруба бэлиэ күннэрэ */ 427700 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = Аруба<br />Aruba |common_name = Aruba |image_flag = Flag of Aruba.svg |image_coat = Coat of arms of Aruba.svg |national_anthem = "[[Aruba Dushi Tera]]" |image_map = LocationAruba.png |official_languages = [[Недерланд тыла|Недерланд]], [[Папиаменто]]<sup>1</sup> |demonym = [[Арубалар]] |capital = [[Ораньестад]] |latd = 12 |latm = 31 |latNS = N |longd = 70 |longm = 1 |longEW = W |largest_city = capital |government_type = [[Конституция монархията]] |leader_title1 = [[Недерланд монархията|Монарх]] |leader_name1 = [[Беатрикс|Королева Беатрикс]] |leader_title2 = [[Губернатор]] |leader_name2 = [[Фредис Рефуньол]] |leader_title3 = [[Премьер миниистир]] |leader_name3 = [[Нельсон Одубер]] |leader_title4 = [[Вице-премьер миниистир]] |leader_name4 = [[Марисол Лопес-Тромп]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Недерланд Антиллара|Недерланд Антилларыттан]] |established_event1 = Даатата |established_date1 = 1 тохсунньу 1986 |land_area_rank = 214th |area_magnitude = 1 E8 |area_km2 = 193 |area_sq_mi = 74.5 |percent_water = negligible |population_estimate = 104,494 (CBS 2008 Report) |population_estimate_rank = 195th |population_estimate_year = 2007 |population_density_km2 = 581 (2007) |population_density_sq_mi = 1479 |population_density_rank = 18th |GDP_PPP = $2.400 billion |GDP_PPP_rank = 182nd |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $23,831 |GDP_PPP_per_capita_rank = 32nd |currency = [[Аруба флорина]] |currency_code = AWG² |time_zone = [[Atlantic Standard Time|AST]] |utc_offset = -4 |drives_on = right |cctld = [[.aw]] |calling_code = 297 |footnote1 = [[испан тыла|Испан]] уонна [[ааҥл тыла|ааҥл]] тыллара эмиэ тарҕаныылаахтар. |footnote2 = ''Arubaanse Waarde Geld''. }} '''Аруба''' (''Aruba'') диэн [[Кариб байҕала|Кариб байҕалын]] соҕуруутугар баар [[Аччыгый Антиллар]]га киирсэр арыы, уhуна 33 км. Аруба [[Недерланд|Недерланд Хоруоллугун]] аутоном региона. Иэнэ 193 км2. [[Билэ:Aruba map.png|thumb|200px|left|Аруба хаартата]] == Аруба бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 18]] — Былаах уонна өрөгөй ырыатын күнэ * [[Муус устар 27]] — Хоруол күнэ [[Категория:Кариб дойдулара]] 9v3n4q79cy8zjbk0dq5jyq122gfssl0 Кабардино-Балкария 0 13033 427633 405441 2026-04-28T01:19:45Z Ojkhol 24881 /* Администрациянан араарыыта */ 427633 wikitext text/x-wiki {{Данные о субъекте Российской Федерации |RuNm = Кабардино-Балкарская |RuPostfix = Өрөспүүбүлүкэ |OfNm1 = |OfNm2 = Кабардино-Балкария Өрөспүүбүлүкэтэ<br />Кабардино-Балкарская Республика<br />Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ<br />Къабарты-Малкъар Республика |FSFlag = [[Билэ:Flag of Kabardino-Balkaria.svg|160px|Флаг Кабардино-Балкарии]] |FSCoA = [[Билэ:Coat of Arms of Kabardino-Balkaria.svg|90px|Герб Кабардино-Балкарии]] |FlagLnk = Кабардино-Балкария былааҕа |CoALnk = Кабардино-Балкария былааҕа |FSMap = [[Билэ:Map of Russia - Kabardino-Balkar Republic (2008-03).svg|300px]] |FSCtrWhat = Киинэ |FSCtrNm = [[Нальчик]] |AreaRnk = 78-я |TotArea = 12 500 |WaterPrcnt = 0,2 |PopRnk = 60-я |PopQty = 892389 к. |PopCtDate = 2009 |PopDens = 71,4 к. |PolStatLnk = |PolStatNm = Республика |FedDistrNm = [[Соҕуруу федерал уокурук|Соҕуруу]] |EcRegNm = [[Хоту Хапхаас экономика оройуона|Хоту Хапхаас]]| |CadNo = 07 |LangLangs = s |OfLangs = [[кабардин тыла|кабардин]], [[балкар тыла|балкар]], [[нуучча тыла|нуучча]] |HeadTtl = Президент |HeadNm = [[Каноков, Арсен Баширович|Арсен Каноков]] |ViceTtl = Премьер-министр |ViceNm = [[Ярин, Андрей Вениаминович|Андрей Ярин]] |LegislTtl = |LegislNm = |FSAnthem = |MSKS = 0 | }} '''Кабардино-Балкария Өрөспүүбүлүкэтэ''' ([[Нууччалыы]]: ''Кабардино-Балкарская Республика''; [[Кабарда-Черкестыы]]: ''Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ''; [[Карачай-Балкардыы]]: ''Къабарты-Малкъар Республика'') диэн [[Арассыыйа өрөспүүбүлүкэлэрэ|Арассыыйа Федерациятын]] [[Арассыыйа Федерациятын субъектара|субъега]]. Киин куората [[Нальчик]]. [[Балаҕан ыйын 1]] [[1921]] тэриллибитэ. == Географията == Өрөспүүбүлүкэ Хоту Хапхаас хайаларыгар баар. * ''Иэнэ'': 12,500 км2 * ''Кыраньыыссалара'': ** ''ис'': [[Ставрополь кыраайа]] (Х/ХИ), [[Хоту Осетия]] (И/СИ/С), [[Карачай-Черкесия]] (А/ХА) ** ''тас'': [[Грузия]] (С/СА) * ''Үрдүкү сирэ'': [[Эльбрус]] (5,642&nbsp;м) * ''Хоту-соҕуруу уhуна'': 167&nbsp;км. * ''Илин-арҕаа уhуна'': 123&nbsp;км. === Өрүстэр === * [[Терек (өрүс)|Терек]] (623 км) * [[Малка (өрүс)|Малка]] (216 км) * [[Черек (өрүс)|Черек]] (131 км) * [[Чегем (өрүс)|Чегем]] (102 км) * [[Аргудан (өрүс)|Аргудан]] * [[Баксан (өрүс)|Баксан]] * [[Куркужин (өрүс)|Куркужин]] * [[Лескен (өрүс)|Лескен]] * [[Урух (өрүс)|Урух]] * [[Нальчик (өрүс)|Нальчик]] * [[Урвань (өрүс)|Урвань]] === Күөллэр === * [[Күөх күөллэр (Кабардино-Балкария)|Күөх күөллэр]] * [[Тамбукан күөл]] === Күрүлгэннэр === * [[Чегем күрүлгэннэрэ]] * [[Медовые күрүлгэннэрэ]] == Дьоно == * ''Ахсаана'' — 892389 к. ([[Тохсунньу 1]] [[2009]]) (891338 к. [[Тохсунньу 1]] [[2008]]) * ''Чиҥэ'' — 71,4 к./км² ([[2009]]) * ''Куорат олохтоохторо'' — 56,1 % ([[2009]]) {| class="standard" !Омук ||Ахсаана [[2002]],<br /> тыh. ([http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 *] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111010063451/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 |date=2011-10-10 }}) |- |[[Кабардиннар]]|| 498,7 (55,3 %) |- |[[Нууччалар]]|| 226,6 (25,1 %) |- |[[Балкардар]]|| 105,0 (11,6 %) |- |[[Осетиннар]]|| 9,8 (1,1 %) |- |[[Түрктэр]]|| 8,8 |- |[[Украиннар]]|| 7,6 |- |[[Эрмээннэр]]|| 5,3 |- |[[Кэриэйдэр]]|| 4,7 |- |[[Чеченнар]]|| 4,2 |- |[[Ниэмэстэр]]|| 2,5 |- |[[Сыгааннар]]|| 2,4 |- |[[Месхети түүрдэрэ]]|| 2,3 |- |[[Азербайдьаннар]]|| 2,3 |- |[[Лактар]]|| 1,8 |- |[[Грузиннар]]|| 1,7 |- |[[Карачайдар]]|| 1,3 |- |[[Ингуштар]]|| 1,2 |- |[[Беларустар]]|| 1,2 |- |[[Дьэбэриэйдэр]]|| 1,1 |- |} === Олохтоох пууннар === <div align="center"> {| class="toccolours" style="margin: 0 2em 0 2em" |- | bgcolor="#C0C0C0" | '''10 тыh. тахса олохтоохтордоох пууннар'''<br /> Тохсунньу 1 2008 туругунан |- | <table width="600" border="0" cellspacing="1" cellpadding="0"> <tr align="left"> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Нальчик]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">269,6</td> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Нартан]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">12,3 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Баксан (куорат)|Баксан]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">62,4</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Шалушка]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">11,2 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Прохладный]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">60,3</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Исламей]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,6 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Нарткала]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">33,4</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Чегем Второй]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,6 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Майский]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">27,2</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Заюково]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,3 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Тырныауз]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">20,1</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Кенже]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,3 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Терек (куорат)|Терек]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">19,8</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Хасанья]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,2 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Чегем (куорат)|Чегем]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">18,3</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"></td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"></td> </tr> </table> |} </div> == Администрациянан араарыыта == [[Билэ:Kabardino-balkaria map.png|thumb|240 px|right|Кабардино-Балкария хаартата]] * '''Өрөспүүбүлүкэ таһымнаах куораттар:''' ** [[Нальчик]] ** [[Прохладнай]] ** [[Баксан]] * '''Оройуоннар:''' ** [[Баксан оройуона]] ** [[Зольскай оройуона]] ** [[Лескен оройуона]] ** [[Майскай оройуона]] ** [[Прохладнай оройуона]] ** [[Терек оройуона]] ** [[Урвань оройуона]] ** [[Чегем оройуона]] ** [[Черек оройуона]] ** [[Эльбрус оройуона]] == Бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 8]] — Балкаар омугун күүһүнэн көһөрүүнү саныыр күн. {{Russia-geo-stub}} {{Российскай Федерация субъектара}} [[Категория:Арассыыйа Федерациятын өрөспүүбүлүкэлэрэ]] [[Категория:Арассыыйа| ]] [[Категория:Арассыыйа Өрөспүүбүлүкэлэрэ]] 8iiabgxu1b0fwykspfkav2hyqay5b71 Гренада 0 13731 427666 423219 2026-04-28T06:06:54Z Ojkhol 24881 /* Гренада бэлиэ күннэрэ */ 427666 wikitext text/x-wiki {{Булкуйума|Гранаада (суолталара)}} {{Infobox Country |native_name = Гренада<br />''Grenada'' |common_name = Grenada |image_flag = Flag of Grenada.svg |image_coat = |image_map = LocationGrenada.png |national_motto = “Ever Conscious of God We Aspire, Build and Advance as One People”{{lower|0.3em|<ref>{{cite web |url=http://www.gov.gd |title=Government of Grenada Website |accessdate=2007-11-01}}</ref>}} |national_anthem = ''[[Hail Grenada]]'' |royal_anthem = ''[[God Save the King]]'' |official_languages = [[Ааҥл тыла]], [[патуа]] |demonym = Гренадалар |ethnic_groups = 82% [[хара дьон|харалар]], 13% булкаастар, 5% [[Эуропа омуктара|Эуропалар]], [[Индия субконтинена|Индиялар]], уонна [[Аравактар]]/[[Карибтар]]<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html https://www.cia.gov/ Grenada factbook]</ref> |capital = [[Сент Дьордьес]] |latd=12 |latm=03 |latNS=N |longd=61 |longm=45 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Парламент системата|Парламент демократията]] уонна [[конституция монархията]] |leader_title1 = [[Монарх]] |leader_name1 = [[Элизабет II]] |leader_title2 = [[Генерал-губернатор]] |leader_name2 = [[Сесил Ла Гренад]] |leader_title3 = [[Премьер миниистир]] |leader_name3 = [[Tillman Thomas]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] [[Холбоhуктаах Хоруоллук]]тан |established_event1 = Даатата |established_date1 = [[Олунньу 7]] [[1974]] |area_rank = 203rd |area_magnitude = 1 E7 |area_km2 = 344 |area_sq_mi = 132.8 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 1.6 |population_estimate = 110,000 |population_estimate_rank = 185th |population_estimate_year = От ыйын 12, 2005 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 319.8 |population_density_sq_mi = 828.3 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 45th |GDP_PPP = $1.181 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=328&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=56&pr.y=19 |title=Grenada|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-10-01}}</ref> |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $11,464<ref name=imf2/> |GDP_nominal = $678 million<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $6,587<ref name=imf2/> |HDI = {{increase}} 0.813 |HDI_rank = 74th |HDI_year = 2007 |HDI_category = {{color|#009900|high}} |currency = [[Илин Кариб доллара]] |currency_code = XCD |country_code = |time_zone = |utc_offset = −4 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = −4 |drives_on = left |cctld = [[.gd]] |calling_code = [[+1-473]] |footnotes = <sup>a</sup> 2002 estimate. }} '''Гренада''' ({{lang-en|Grenada}}) диэн [[Кариб байҕала|Кариб байҕалын]] соҕуруулуу илин өттүгэр баар [[арыы дойду]]. Гренада арыытыттан уонна алта кыра арыылартан турар. Иэнэ 344&nbsp;км², олохтоохторун ахсаана 110,000. Киин куората [[Сент Дьордьес]]. == Гренада бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 13]] — Өрөбөлүүссүйэ күнэ * [[Алтынньы 25]] — Махтал күнэ<ref>{{Cite web |url=http://www.gov.gd/holiday_events.html |title=Public Holidays & Events 2013 |accessdate=2013-08-02 |archiveurl=https://www.webcitation.org/689bP4qPI?url=http://www.gov.gd/holiday_events.html |archivedate=2012-06-03 |deadlink=yes }}</ref> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Хоту Америка дойдулара]] sfjhb0m12xomca0l9hkgdv2p5kvttj6 Сент Винсент уонна Гренадиннар 0 13737 427674 423232 2026-04-28T06:14:18Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 427674 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = Сент Винсент уонна Гренадиннар<br />Saint Vincent and the Grenadines |common_name = Saint Vincent and the Grenadines |image_flag = Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg |image_coat = Coat of arms of Saint Vincent and the Grenadines.svg |image_map = LocationSaintVincentAndTheGrenadines.png |national_motto = ''"Pax et justitia"'' |national_anthem = ''[[St Vincent Land So Beautiful]]'' |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |National_languages = |demonym = Vincentian |capital = [[Киҥстаун]] |latd=13 |latm=10 |latNS=N |longd=61 |longm=14 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Парламент монархията]] |leader_title1 = [[Монарх]] |leader_name1 = [[Элизабет II]] |leader_title2 = [[Генерал-губернатор]] |leader_name2 = Sir [[Frederick Ballantyne]] |leader_title3 = [[Премьер миниистир]] |leader_name3 = [[Ralph Gonsalves]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[Холбоhуктаах Хоруоллук]]тан |established_date1 = 27 алтынньы 1979 |area_rank = 201st |area_magnitude = |area_km2 = 389 |area_sq_mi = 150 |percent_water = negligible |population_estimate = 120,000 |population_estimate_rank = 182nd |population_estimate_year = 2008 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 307 |population_density_sq_mi = 792 |population_density_rank = 39th |GDP_PPP = $1.087 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=364&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=50&pr.y=9 |title=Saint Vincent and the Grenadines|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-10-01}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $10,163<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $601 million<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $5,615<ref name=imf2/> |HDI = {{increase}} 0.761 |HDI_rank = 93rd |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="orange">medium</font> |currency = [[Илин Кариб доллара]] |currency_code = XCD |time_zone = |utc_offset = -4 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = left |cctld = [[.vc]] |calling_code = [[+1-784]] }} '''Сент Винсент уонна Гренадиннар''' ({{lang-en|Saint Vincent and the Grenadines}}) диэн [[Кариб байҕала|Кариб байҕалын]] илин өттүгэр баар [[арыы дойду]]. Иэнэ 389 км², олохтоохторун ахсаана 120,000. Киин куората [[Киҥстаун]]. == Дойду бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 14]] — Дьоруойдар күннэрэ * [[Алтынньы 27]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан, 1979) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Хоту Америка дойдулара]] kwr3ff1knnqm18k5d4xiqbajaxppkri Соҕуруу Осетия 0 13997 427703 422461 2026-04-28T07:43:11Z Ojkhol 24881 /* Соҕуруу Осетия бэлиэ күннэрэ */ 427703 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = <span style="line-height:1.33em;">Соҕуруу Осетия </span> |conventional_long_name = Хуссар Ирыстон <small>([[осетин тыла|Осетинныы]])</small><br />სამხრეთი ოსეთი <small>([[грузин тыла|Грузинныы]])</small><br />Южная Осетия <small>([[нуучча тыла|Нууччалыы]])</small> |common_name = South Ossetia |image_map = South Ossetia overview map.png |map_caption = Соҕуруу Осетия хаартата |image_map2 = Asia location South Ossetia (with Georgia and Abkhazia).png |map_caption2 = |image_flag = Flag of South Ossetia.svg |image_coat = National Emblem of the Republic of South Ossetia.svg |national_motto = |national_anthem = [[Соҕуруу Осетия өрөгөй ырыата]] |official_languages = [[осетин тыла|Осетин]], [[грузин тыла|грузин]], [[нуучча тыла|нуучча]] |regional_languages = |capital = [[Цхинвали]] |latd=42 |latm=14 |latNS=N |longd=43 |longm=58 |longEW=E |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Соҕуруу Осетия президенэ|Президент]] |leader_name1 = [[Эдуард Кокойты]] |leader_title2 = [[Соҕуруу Осетия премьер миниистирэ|Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Вадим Бровцев]] |sovereignty_type = [[Грузия]]ттан тутулуга суох буолуута |established_event1 = Ылыныы |established_date1 = 28 сэтинньи 1991 |established_event2 = [[Арассыыйа]] билиниитэ <ref name="recognition">{{cite news |title=Nicaragua recognizes independence of South Ossetia and Abkhazia |url=http://www.nytimes.com/2008/09/04/world/americas/04iht-georgia.4.15904253.html |date=4 September 2008 |work= |publisher=New York Times |accessdate=14 August 2009}}</ref> |established_date2 = 26 атырдьах ыйа 2008 |established_event3 = [[Никарагуа]] билиниитэ |established_date3 = 3 балаҕан ыйа 2008 |established_event4 = [[Венесуэла]] билиниитэ |established_date4 = 10 балаҕан ыйа 2009 |area_km2 = 3,900 |area_sq_mi = 1,506 |percent_water = кыра |population_estimate = 70,000 |population_estimate_rank = |population_estimate_year = 2000 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 18 |currency = [[Арассыыйа солкуобайа]] |currency_code = RUB |time_zone = |utc_offset = +3 |drives_on = right |footnote1 = }} '''Соҕуруу Осетия''' ({{lang-os|Хуссар Ирыстон}}; {{lang-ru|Южная Осетия}}; {{lang-ka|სამხრეთი ოსეთი}}) диэн [[Соҕуруу Хапхаас]]ка баар мөккүөрдээх регион. [[Сэбиэт Холбоhуга|Сэбиэт Холбоhугун]] кэмигэр [[Грузия Сэбиэт Социалист Республиката|Грузия Сэбиэт Социалист Республикатыгар]] киирсэр [[Cоҕуруу Осетия Автоном Уобалаhа]]. '''Соҕуруу Осетия Республиката''' [[Грузия]]ттан тутулуга суох буолуутун туhунан [[1990]] c. эппитэ. Онтон сылтаан [[1991-1992 Соҕуруу Осетия сэриитэ|1991-1992 сыллардааҕы Соҕуруу Осетия сэриитэ]] буолар. [[2008 Соҕуруу Осетия сэриитэ|2008 Соҕуруу Осетия сэриитин]] түмүгүнэн осетин сепаратист күүстэрэ уонна [[Арассыыйа]] сэриилэрэ урукку Cоҕуруу Осетия Автоном Уобалаhын сирин бүтүннүүтүгэр хонтуруолларын олохтууллар. Арассыыйа, [[Никарагуа]] уонна [[Венесуэла]] Соҕуруу Осетияны тутулуга суох ил быhыытынан билинэллэр. Грузия Соҕуруу Осетияны туспа дойду быhыытынан билиммэт, дойду [[Шида Картли]] регионун чааhа курдук көрөр. == Соҕуруу Осетия бэлиэ күннэрэ == Арассыыйа Феждерацияыгар киирэр Хотугу Осетиялыын үгүс бэлиэ күннэрэ сөп түбэһэр. * [[Кулун тутар 18]] — [[Ередви]] сэлиэнньэҕэ [[1991]] сыллаахха буолбут алдьархай сиэртибэлэрин күнэ * [[Ыам ыйын 15]] {{Флагификация|Соҕуруу Осетия}}, {{Флагификация|Хотугу Осетия}} — Осетин тылын уонна литэрэтиирэтин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2525 День осетинского языка и литературы — 15 мая.]</ref> * [[Бэс ыйын 27]] — Ыччат күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2520/ День молодёжи Южной Осетии — 27 июня.]</ref>. * [[От ыйын 14]] — Эйэһит күнэ <ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2522/ День миротворца в Южной Осетии — 14 июля.]</ref> ([[1992]]) * [[От ыйын 23]] — Суруналыыс күнэ<ref>[https://www.yuga.ru/news/161089/ В Южной Осетии отметили День журналиста]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. * [[Балаҕан ыйын 20]] — Тутулуга суох буолуу күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Өссө маны көр == * [[Хотугу Осетия]] {{Geo-stub}} [[Категория:Грузия]] [[Категория:Мөккүөрдээх сирдэр]] i0a2mma8wydqglo2mq5f8vd2pk37ofz Палау 0 15066 427679 419594 2026-04-28T06:18:04Z Ojkhol 24881 /* Палау бэлиэ күннэрэ */ 427679 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Палау Республиката<br />Beluu er a Belau |conventional_long_name = Republic of Palau |common_name = Palau |image_flag = Flag of Palau.svg |image_coat = |image_map = Orthographic projection centred over Palau.png |map_caption = Orthographic projection centred over Palau. |national_motto = |national_anthem = {{lang|pau|''[[Belau rekid|Belau loba klisiich er a kelulul]]''}} |official_languages = [[Ааҥл тыла]], [[Фидьи тыла]] |regional_languages = |demonym = Палаулар |capital = [[Мелекеок]]{{smallsup|1}} |latd=7 |latm=21 |latNS=N |longd=134 |longm=28 |longEW=E |largest_city = [[Корор]] |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Палау президенэ|Президент]] |leader_name1 = [[Johnson Toribiong]] |leader_title2 = [[Палау вице президенэ|Вице президент]] |leader_name2 = [[Kerai Mariur]] |area_rank = 195th |area_magnitude = 1 E8 |area_km2 = 459 |area_sq_mi = 177 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = negligible |population_estimate = 20,000<ref name=unpop>{{cite paper | url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf | title=World Population Prospects, Table A.1| version=2008 revision | format=.PDF | publisher=United Nations | author=Department of Economic and Social Affairs Population Division | date=2009 | accessdate= 2009-03-12}}</ref> |population_estimate_rank = 211th |population_estimate_year = 2009 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 43.6 |population_density_sq_mi = 113 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 155th |GDP_PPP = $164 million (2008 est.)<ref name="cia">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ps.html|title=Palau|work=CIA World Factbook|publisher=CIA|accessdate=2009-08-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = <small>not ranked</small> |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $8,100<ref name="cia" /> |GDP_PPP_per_capita_rank = 119 |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]]та |established_event1 = Күнэ |established_date1 = Алтынньы 1, 1994 |HDI = 0.864 |HDI_rank = n/a |HDI_year = 2003 |HDI_category = <font color=gray>unranked</font> |currency = [[АХШ доллара]] |currency_code = USD |country_code = PW |time_zone = |utc_offset = +9 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = right |cctld = [[.pw]] |calling_code = +680 }} '''Палау''' ({{lang-en|Palau}}) диэн [[Чуумпу океан]]ҥа баар [[арыы дойду]]. [[Киин куорат]]а диэн [[Нгерулмуд]]. === Палау бэлиэ күннэрэ === * [[Кулун тутар 15]] — Ыччат күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Кырдьаҕастар күннэрэ<ref>{{cite book |title=The Europa World Year: Kazakhstan - Zimbabwe |date=29 July 2004 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-85743-255-8 |page=3304 |url=https://books.google.com/books?id=gP_-8rXzQs8C&pg=PA3304 |language=en}}</ref> * [[Бэс ыйын 1]] — Бэрэсидьиэн күнэ<ref>[http://www.vokrugsveta.ru/encyclopedia/index.php?title=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 Палау — Энциклопедия «Вокруг света»]</ref> * [[От ыйын 9]] — Конституция күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Океания}} [[Категория:Океания дойдулара]] kbfr6t08qe9umfw2owbc7dag7lafcsi Гомель 0 30641 427631 367994 2026-04-27T21:18:36Z CommonsDelinker 147 Removing [[:c:File:Homieĺ_Montage_(2017).jpg|Homieĺ_Montage_(2017).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Polarlys|Polarlys]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Homieĺ Montage (2017).jpg|]]. 427631 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Гомель |image_skyline = |imagesize = 290px |image_caption = |image_flag =Flag of Gomel.svg |image_shield = Coat of Arms of Homiel, Belarus.svg |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[Дойду]] |subdivision_name = {{flagicon|Belarus}} [[Беларусь]] |established_title = Бастакы ахтыллыыта |established_date = |leader_party = |leader_title = [[Баhылык]] уонна [[губернатор]] |leader_name = [[Кириченко Пётр Алексеевич]] |area_total_km2 = 135.34 |population_total = 520 007 |population_metro = |population_density_km2= |population_as_of = |population_footnotes = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd = 52 | latm = 26 | lats = 30 |latNS = N |longd = 30 | longm = 59 |longs = 00 | longEW = E |elevation_m = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = [http://www.gorod.gomel.by/ gorod.gomel.by] |footnotes = }} '''Гомель''' ({{lang-be|Гомель}}) диэн [[Беларусь]] куората. [[Гомель уобалас]] административнай центра. Дьонун ахсаана 520 007. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Тас сигэлэр == * [http://www.surnameindex.info/info/mogilev/gomel/gomel/index.html Историческая информация о городе Гомель] {{ref-ru}} {{Commonscat|Homel}} {{rq|stub}} {{Belarus-geo-stub}} [[Категория:Беларусь куораттара]] 2mbljsipe5oivdvwxxu7x6nlqe8xi8j Ньюфаундленд уонна Лабрадор 0 48888 427692 424791 2026-04-28T07:32:58Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 427692 wikitext text/x-wiki '''Ньюфаундленд уонна Лабрадор'''<ref>{{БРЭ|ссылка=https://bigenc.ru/world_history/text/2281396|статья=Ньюфаундленд}}</ref> ({{lang-en|Newfoundland and Labrador}}, <small>МФА:</small> {{IPA|[njuːfaʊnˈlænd ənd ˈlæbrədɔr]}}, {{lang-fr|Terre-Neuve-et-Labrador}}, <small>МФА{{ref-fr}}:</small> {{IPA|[tɛʁ.nœv e la.bʁa.dɔʁ]}}) — [[Канаада]] [[Канаада провинциялара|провинция]], конфедерацияҕа онус. Киин куората — [[Сент-Джонс (Ньюфаундленд уонна Лабрадор)|Сент-Джонс]] ({{lang-en|St. John's}}). Олохтоохторун ахсаана — 528 336 киһи (дойдуга 9-с, 2016 с. туругунан). 1964 сыллаахтан ''Ньюфаундленд'' провинция бырабыыталыстыбата бэйэтин ''Ньюфаундленд уонна Лабрадор бырабыыталыстыбата'' диэн ааттанар буолбута, онон 2001 сыл ахсынньы 6 күнүгэр Конституцияҕа уларытыы киллэриллэн провинция аатыгар д ''Лабрадор'' диэн тыл эбиллибитэ. == Бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 17]] ({{Флагификация|Хотугу Ирландия}} {{Флагификация|Монтсеррат}}, {{Флагификация|Ирландия}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Сибэтиэй Патрик күнэ]] * [[Ахсынньы 23]] — Тибб иннинээҕи күн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Өссө маны көр == * [[Лабрадор-ретривер ыт боруодата]] {{Geo-stub}} [[Категория:Канаада]] ecs94wk1dxpp8o3wj65zpb1ziybm2es Б. э. и. 241 сыл 0 49460 427646 388304 2026-04-28T01:28:23Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[Б.э.и. 241 сыл]] сирэй аатын маннык [[Б. э. и. 241 сыл]] уларыппыт 388304 wikitext text/x-wiki '''Биһиги эрабыт иннинэ 241 сыл''' * [[Кулун тутар 10]] — [[Пуника бастакы сэриитэ]]: [[Эгаат аттынааҕы кыргыһыы]]га римляннар [[Карфаген]] флотун тимирдибиттэр, Пуника бастакы сэриитэ манан түмүктэммит. Пуниктар ({{lang-lat|Punicus}}) диэн римляннар Карфаген олохтоохторун ааттыыллара. [[Категория:Сыллар]] a14nyxwmy5dbi0odfjm1hg91zzx023n Б. э. и. 45 сыл 0 51706 427698 395910 2026-04-28T07:39:01Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[Б.э.и. 45 сыл]] сирэй аатын маннык [[Б. э. и. 45 сыл]] уларыппыт 395910 wikitext text/x-wiki * [[Кулун тутар 17]] — [[Юлий Цезарь]] Тит Лабиен уонна Помпей Балыс баһылыктаах сэриини Мунда аттыгар кыайбыт. Бу кини өлүөн иннинэ бүтэһик кыайыыта этэ. [[Категория:Б. э. иннинэ I үйэ]] mhtlso88yg3snbp7ih6mkgme5mm1fyc Казахстаан бэлиэ күннэрэ 0 51739 427683 427497 2026-04-28T06:21:01Z Ojkhol 24881 427683 wikitext text/x-wiki === Казахстаан Өрөспүүбүлүкэтигэр бэлиэтэнэр күннэр === * [[Кулун тутар 16]] — [[Казахстаан бэлиэ күннэрэ|Өрөспүүбүлүкэ гвардиятын күнэ]] * [[Муус устар 12]] — Билим үлэһиттэрин күнэ * [[Муус устар 15]] — Тапталлаахтар күннэрэ. Казаах эпоһын дьоруойдарын кытта ситимнээх * [[Муус устар 17]] — Уоту умулларар сулууспа күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2447/ День противопожарной службы Республики Казахстан — 17 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]{{недоступная ссылка|accessdate=2015-04-15}}</ref> * [[Кулун тутар 16]] — Өрөспүүбүлүкэ гвардиятын күнэ. * [[Муус устар 25]] — Казахстан футболун күнэ<ref>{{Cite web |url=http://sport.gazeta.kz/art/?aid=23558 |title=Сегодня день казахстанского футбола! — Мяч за мячом — Наш спорт {{!}} Sport.Gazeta.kz<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2009-04-25 |archive-date=2012-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120128224122/http://sport.gazeta.kz/art/?aid=23558 |deadlink=yes }}</ref> * [[Ыам ыйын 21]] — Култуура уонна ускуустуба үлэһитин күнэ <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3373/ День работников культуры и искусства в Казахстане - 21 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — Бэлиитикэ репрессияларын уонна сут сиэртибэлэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3376/ День памяти жертв политических репрессий и голода в Казахстане - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — Судаарыстыба бэлиэлэрин күнэ ([[1992]])<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2456/ День государственных символов Республики Казахстан - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 5]] — [[Эколог күнэ]] * [[Бэс ыйын 6]] — Үп-харчы полициятын күнэ * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Полиция күнэ <ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2528/ День казахстанской полиции — 23 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. * [[Бэс ыйын 28]] — Сибээс уонна информатизация үлэһиттэрин күнэ * [[От ыйын 1]] — Домбра күнэ * [[От ыйын 2]] — [[Дипломат сулууспатын күнэ]]. * [[От ыйын 6]] — Киин куорат күнэ ([[Нур-Султан]]); * [[От ыйын 9]] — Уу хаһаайыстыбатын үлэһиттэрин күнэ * [[От ыйын 13]] — Дойду куттала суох буолуутун уорганнарын үлэһиттэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — [[Пограничник күнэ (Казахстан)|Пограничник күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Дойду былааҕын күнэ * [[Атырдьах ыйын 30]] — [[Казахстаан Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт сокуонун күнэ|Конституция күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 5]] — Казахстан Өрөспүүбүлүкэтин норуоттарын тылларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 16]] — Ийэ күнэ. * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 30]] — Суут-сокуон (юстиция) үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 6]] — Бухгалтер уонна аудитор күнэ * [[Алтынньы 25]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Сэтинньи 15]] ** [[Тенге]] күнэ. ** Бухгалтер күнэ. * [[Сэтинньи 19]] — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ * [[Ахсынньы 1]] — Казахстан бастакы бэрэсидьиэнин күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Прокуратура күнэ * [[Ахсынньы 12]] — Таможня уорганнарын үлэһиттэрин күнэ === 2024 сылга өрүүр күннэр<ref>[https://lugasoft.ru/calendar/proizvodstvennyj/kz/2024 Производственный календарь на 2024 год Казахстан]</ref>: === * [[Тохсунньу 1]] - 2 — Саҥа дьыл * [[Тохсунньу 7]] — Ороһооспо * [[Кулун тутар 8]] — Аан дойдутааҕы дьахтар күнэ * [[Кулун тутар 21]], 22, 23 — Наурыз мейрамы * [[Ыам ыйын 1]] — Казахстаан норуотун сомоҕолоһуутун күнэ ({{lang-ru|Праздник единства народа Казахстана}}) * [[Ыам ыйын 7]] — Аҕа дойду көмүскээччилэрин күнэ * [[Ыам ыйын 9]] — Кыайыы күнэ * [[От ыйын 6]] — Киин куорат күнэ * [[Атырдьах ыйын 30]] — КӨ Конституциятын күнэ * [[Ахсынньы 1]] — КӨ Бастакы Бэрэсидьиэнин күнэ (День Первого Президента РК) * [[Ахсынньы 16]] уонна 17 — Тутулуга суох буолуу күнэ === Быһаарыылар === {{Быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Казахстаан]] kwshf7s52bk2yoni0pm9epsn9qi64hb Туурсуйа бэлиэ күннэрэ 0 53599 427704 424861 2026-04-28T07:43:53Z Ojkhol 24881 427704 wikitext text/x-wiki '''Туурсуйа''' 2024 сыллаахха Туурсуйаҕа маннык күннэргэ өрүүллэр: * [[Тохсунньу 1]] — Саҥа дьыл * [[Кулун тутар 18]] — Галлиполи кыайыытын күнэ (1915) * [[Муус устар 9]] — Ид аль-Фитр иннинээҕи күн (Ураза-байрам) * [[Муус устар 10]]-12 — Ид аль-Фитр (Ураза-байрам) * [[Муус устар 23]] — Дойду тутулуга суох буолуутун күнэ уонна Туурсуйа оҕолорун күнэ * [[Ыам ыйын 1]] — Үлэ уонна солидарность күнэ * [[Ыам ыйын 19]] — Ататүүрү ахтан ааһар күн, ону таһынан Ыччат уонна сопрт күнэ * [[Бэс ыйын 15]] — Ид аль-Адха иннинээҕи күн (Курбан-байрам) * [[Бэс ыйын 16]]-19 — Ид аль-Адха (Курбан-байрам) * [[От ыйын 15]] — Дэмэкирээтийэ уонна дойду сомоҕолоһуутун күнэ (День демократии и национального единства, 2016 сыллаахха буолбут өрө туруу хам баттаммыт күнэ) * [[Атырдьах ыйын 30]] — [[Кыайыы күнэ (Турция)|Кыайыы күнэ]] * [[Алтынньы 29]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ ({{lang-tr|Cumhuriyet Bayramı}}), 1923 сыллаахха Ататюрк өрөспүүбүлүкэни биллэрбит * [[Сэтинньи 10]] — [[Ататүрк]] кэриэстэбилин күнэ * [[Сэтинньи 24]] — Учуутал күнэ * [[Ахсынньы 25]] — [[Газиантеп]] куорат босхоммут күнэ (1921). == Атын бэлиэ күннэр == * [[От ыйын 1]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Атырдьах ыйын 26]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ [[Категория:Туурсуйа]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 77z2cx3819qqc12i4dvj1opont0d2n7 Солун диэн тыл солумсах буолууну тохтотор 0 54100 427629 427001 2026-04-27T20:36:16Z Xaahax 10090 Тупсарыы 427629 wikitext text/x-wiki Тыл дьайыыта көлүөнэттэн көлүөнэҕэ улаатан иһэр. Дьон өйө-санаата туруга суох буолуута ону-маны саҥаны, уратыны билэ сатааһынтан солумсаҕырыыга тиийдэҕинэ улаатан, аһара баран хаалара уһуннук үлэлэнэр үлэни быраҕалларыгар тириэрдэр. Сэбиэскэй былаас саҕаттан тыл үөрэхтээхтэрэ солун диэн тылы суох оҥорон, үөрэҕи ситиспиттэриттэн солумсахтара улааппытын кистээн “сонун” диэн саҥа булбут тылларынан солбуйа сатыы сылдьаллар. Бу өй-санаа иҥэн сылдьар солун диэн тылын суох оҥоруу дьон солумсах, солуута суох буолууларын улаатыннаран, аһара ыытан кэбиспитэ тыа сириттэн барыыларын элбэттэ. Сонургуур диэн тыл саҥа сонноммут киһини сэргээн көр диэн суолталаах, саҥаны, уратыны аан маҥнай соһуйа көрүүнү биллэрэр. Бу хойутаан үөскээбит элбэх сүһүөхтээх тылы туһанан тыл үөрэхтээхтэрэ “сонун” диэн сахаларга суох тылы оҥороннор үлэһит саха дьонун барыларын албынныы, бэйэлэрэ тыа сирин үлэлэриттэн куотаннар куоракка киирэн араас үөрэҕи эккирэтэннэр солумсах буолбуттарын кистии сатыыллар. Сон диэн төрүт тылтан үөскэтиллибит “сонун” диэн тыл саҥаны, солуну билиигэ туох да сыһыана суох. Сону уун диэн өйдөбүлү биэрэриттэн дьахталлар саҥа сонноно сатыыллара кырдьык улаатта. Тыл үөрэхтээхтэрэ солун диэн тылы “сонун” диэн сахаларга суох тылынан солбуйан, солумсах буолуу суох буолбутун курдук албыны оҥорон, дьон ону-маны, араас солуну билэ сатыылларын, солумсахтарын аһара улаатыннардылар. Солумсах санаа улаатыыта дьон атынтан-атыҥҥа көтүөккэлээн иһиилэрин элбэтэр уонна чэпчэки үлэни көрдүү сатыылларыттан, уһуннук үлэлэнэр үлэлэр кыайан үлэлэммэт буолуулара үөскээбититтэн биллэр. Тыа сирин ыарахан диэн ааттанар үлэлэриттэн ол-бу үөрэҕи эккирэтэ сатаан солумсах буолбут эдэрдэр барыылара элбээн иһэриттэн саха буолууну быһаарар тыа сирин үлэлэрэ хаалан эрэллэр. Сол диэн тыл бу диэн өйдөбүлү биэрэр. Саҥаны, уратыны билиини солун диэн тыл эрэ биллэрэр. Солун диэн тылтан үөскүүр солумсах диэн тыл киһи солуну, саҥаны билиитэ аһара барбытын биллэрэн куһаҕан майгыга кубулуйбутун быһаарара дьон онно киирэн биэрэллэриттэн харыстыыр аналлаах. Солун диэн тыл солумсах буолуу элбээһинин тохтотор, аҕыйатар аналлааҕын тыл үөрэхтээхтэрэ билбэттэриттэн “сонун” диэн сахаларга суох тылынан солбуйа, суох оҥоро сатыыллар. Бу тылы суох оҥорон дьон онно-манна солумсаҕыра сылдьалларын улаатыннаран барыга-бары көтүмэхтик, чэпчэкитик сыһыаннаһаллара аһара барда. Солумсах буолуу куһаҕаннара манныктар: 1. Эдэр ыаллар олохторун алдьатар. Солумсахтара элбээн хаалан атынтан-атыҥҥа көтүөккэлээн иһэллэрэ элбээн ыал олоҕун алдьатан оҕону иитиини, үөрэтиини буорту оҥороллор уонна ыаллар арахсыылара элбээн иһэр. 2. Эргэ бара илик кыыс оҕо солумсаҕа улаатан элбэх эр дьону кытта сылдьыһара элбээн, эр дьон буор куттарын иһигэр буккуйан хайдах оҕону төрөтөрө биллибэт буолар. “Айыы үөрэҕэ” диэн секта саҥаны айыыны оҥоруу үчүгэй диэн эдэрдэри сыыһа үөрэтэрэ кыыс оҕо улааттар эрэ биир сатыыр айыытын оҥоро охсон кыыһын харыстаабатын үөскэтэр. (1,77). 3. Солумсах буолуу уһуннук үлэлэнэр үлэни хаалларарга тириэрдэр. Ол-бу араас туһата суох үөрэхтэри баһылыы сатааһын солумсаҕы улаатыннаран уһуннук үлэлэнэр үлэни үлэлээһини кыаллыбат оҥорор. Араас элбэх туһата суох солуннары билэ-көрө сатааһын киһи солумсах буоларын улаатыннаран кэбиһэр. Саха дьоно тыл үөрэхтээхтэрин албыннарыттан босхолонон солун диэн тылы урукку оннугар түһэрэн туһана сылдьаллара ирдэнэр көрдөбүл буолла. Солун диэн тыл туттулла сылдьара солумсах буолууну аҕыйатар аналлаах. Саха омуга сайдыан баҕарар, ол иһин өй-санаа солумсах буолуу диэки халыйыытын тохтоторо уонна үлэни бастатан сайыннарара эрэйиллэр кэмэ кэллэ. Солумсах буолуу аһара бардаҕына солуута суох буолууга тириэрдэр. Амма Аччыгыйа “Атаҕастабыл” диэн сэһэнигэр солуута суох диэн холбуу этиини маннык туһанар: - Иирсээн суоҕа диэн арааппардыыбын. Бэрт кыра асыыпка таҕыстаҕа буоллаҕа буолуо. Ону билинэргэ сөптөөҕүнэн ааҕынабын. - Эн миэхэ солуута суох тылгын имиппэккэ эрэ кэпсиэ. – Бүөтүр куолаһа чиҥээтэ, тонолуппакка одууласта. (2,49). Солуута суох буолуу уратытын туһунан Амма Аччыгыйа “Доҕоттор” диэн сэһэнигэр бу курдук суруйар: “Сатаатахха сырыыны баҕас сылдьыллыа”,- диэххэ айылаах, туора-уһаты сиэлбэхтээн, бэрт да солуута суоҕу барытын кэрэхсээн, Бобик сундулуйан истэ. (2,168). Киһи биир куһаҕан майгынынан киһиргээһин, дэбдэйии буолар уонна элбэхтик сыыһа-халты туттунууга тириэрдэр. Киһиргээһин, дэбдэйии солумсах буолууну улаатыннаран кэбиһэр. Ону-маны уратыны, урут суоҕу, саҥаны билэ, айыыны оҥоро сатааһын аһара барыыта солумсах буолууга тириэрдэр. Бииртэн-бииргэ солумсаҕыран баран атыҥҥа көтүөккэлээн иһиини көрсүө, сэмэй саха дьоно сөбүлээбэттэр. Солумсах буолбатахха эрэ, тугу эмэ туһалаах үлэни оҥорон сайдыыны ситиһии кыаллар кыахтанар. Солумсах буолуу диэни саха дьоно барылара сөбүлээбэт куһаҕан майгылара буолар. Ордук дьахталлар абааһы көрөллөр. Эр киһи солумсаҕа улааттаҕына дьахтары лаппа баһыйан барыан сөп. Тыл үөрэхтээхтэрэ солун диэн тылы “сонун” диэн сахаларга суох саҥа тылынан солбуйаннар солумсах буолууну кистээн, саһыара сатыыллар. Солун диэн тыл суох буолбутуттан солумсахтара сүтэн хаалбакка өссө улаатан, диэлийэн таҕыста. Барыга-бары, суолтата суохха бастыы сатаан солумсаҕырыы аһара барбыта араас рекордары оҥоро сатааһын элбээбититтэн билиннэ. Солуну билии аһара баран хааллаҕына солумсах буолууну үөскэтэр уратылаах. Солумсах буолуу үлэни оҥорууга көтүмэх буолууга тириэрдэн куһаҕаны оҥорорун иһин, сахалар куһаҕан майгыга киллэрэн туората, аҕыйата сатыыллар. "Сонун” диэн тыл үөрэхтээхтэрэ булан туһаннара сатыыр тылларын туттубакка, солун диэн тылы бэйэтинэн туһаныы солумсах буолууну аҕыйатарынан сайдан иһэр сахалартан ирдэнэр көрдөбүл буолар. Тыл үөрэхтээхтэрэ “сонун” диэн сахаларга суох тылы булан саха тылыгар солун диэн тыл оннугар киллэрэ сатаан бэйэлэрин солумсах буолбуттарын кистииллэр. Ол-бу кыра үөрэҕи баһылыы сатаан тыа сирин ыарахан үлэлэриттэн куоппут быстар дьадаҥы төрүттээх дьон сэбиэскэй былаас үөрэхтээхтэрэ буолаллар уонна ол тиийиммэт өйдөрүнэн-санааларынан сахалыы итэҕэл үөрэҕин, өй-санаа тылбытыгар иҥэн сылдьарын буккуйа сатыыллар. Омугу тыл үөрэҕэ буолбакка үлэни үчүгэйдик, сатабыллаахтык үлэлээһин сайыннарарын арааран биллэхпитинэ табыллар. Сахалар көрсүһэ түстэллэр эрэ "Туох солун баар?" диэн ыйыппытынан бараллар, солуну билэ охсуохтарын биллэрэллэр. Ону баара "Солун суох" диэн утары этэн солумсаҕыран барыыны сонно тохтотоллор уонна солуну сыыйа-баайа кэпсииллэр. Бу солун диэн тылы уларытан, солумсах буолууну суох курдук оҥорон саха эдэрдэрин барыларын тыл үөрэхтээхтэрэ албыннаан солумсах оҥорон эрэллэрин үлэһиттэр тохтоттохторуна эрэ табыллар кэмэ кэллэ. Солумсах буолуу  бииртэн-бииргэ, саҥаттан-саҥаҕа көтүөккэлээн иһиини үөскэтэн туһалаах, уһуннук үлэлэнэр үлэни оҥорууну хаалларыыга тириэрдэр. Солун диэн солумсах буолууну үөскэтэр тылы урукку оннугар түһэрэн туһаныыны олоххо киллэрии саха дьонуттан ирдэнэр көрдөбүл буолла. (3,35). == Туһаныллыбыт литература. == 1. Каженкин И.И. Нэми билэн туттунуу. Кут-сүр үөрэҕэ. – Дьокуускай: “Ситис”, 2023. – 108 с. 2. Амма Аччыгыйа. Сэһэннэр, кэпсээннэр, ахтыылар. – Якутскай: Кинигэ изд-вота. 1986. – 528 с. 3. Каженкин И.И. Сэт үөскээһинэ. Улуу Тойон таҥара үөрэҕэ. - Дьокуускай: Ситис, 2025. - 104 с. [[Категорияларынан көрдөөһүн|Категорияларынан көрдөөһүн: Саха тыла.]] 3pk1hi3hn61o693lvprhhnfcnarmt7j Хотугу Ирландия 0 56101 427690 419647 2026-04-28T07:31:28Z Ojkhol 24881 /* Хотугу Ирландия бэлиэ күннэрэ */ 427690 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Flag of Northern Ireland (1953–1972).svg|мини|Ольстер знамята (Судаарыстыбынай былааг буотах).]] '''Хотугу Ирландия''' ([[Ирлаан тыла|ирл]]. ''Tuaisceart Éireann'', [[Ааҥыл тыла|ааҥ]]. ''Northern Ireland'') — [[Улуу Британия]] холбоһуктаах чааһа. [[Ирландия (арыы)|Ирландия]] арыы хотугу-илиҥҥи чааһыгар турар. Арҕаа өттүттэн [[Ирландия Республиката|Ирландия]] өрөспүүбүлүкэтэ, илин өттүттэн [[Ирлаан байҕала]]<ref name=":0">[https://www.worldatlas.com/maps/united-kingdom/northern-ireland WorldAtlas: Norhern Ireland].</ref>. Киин куората — [[Белфаст]]. == Устуоруйа == Дьон аныгы Хотугу Ирландия сиригэр муустаах период бүтүүтүгэр кэлбиттэрэ<ref name=":1">Toleration and State Institutions: British Policy Toward Catholics in Eighteenth Century Ireland and Quebec — Руан Джосип.</ref>. 1169 сыллаахха. Нормааннар уонна [[ааҥллар]] Ирландияҕа саба түспүттэрэ, ол иһин [[Ааҥылыйа]] дьаһалтатын анныгар киирбитэ. Ааҥылыйа дьаһалтатын кэмигэр элбэх [[Ирлааннар|ирлаан]] норуотун өрөбөлүссүйэлэрэ буолар этилэр. Ааҥылыйа дьаһалтата [[де-факто]] [[Дублин]] уонна аттынааҥҥы дойдулары эрэ хонтуруоллур этэ. Ол иһин 1593 сыллаахха [[Генри VIII]] саҥаттаан Ирландия дойдуларыгар саба түспүтэ<ref name=":1" />. [[Билэ:RMS Titanic ready for launch, 1911.jpg|мини|left|1911 сыллаахха [[Титаник]] хараабыл [[Белфаст|Белфастка]].]]XIX уонна XX үйэлэргэ улаханнык бырамыысаланас өттүнэн сайдыы барар этэ. Хотугу Ирландияҕа ол кэмҥэ үксүн хараабыллары тутуунан дьарыктанар этилэр. Ол кэмҥэ өссө Ирландия национализм санаалара улаатан эрэллэрэ.<ref>[https://books.google.ru/books?id=yKA9AAAAIAAJ&pg=PA326&redir_esc=y The Making of Ireland: From Ancient Times to the Present] — Джеймс Ф. Лайдон.</ref> 1920 сыллаахха [[Ирландия Республиката|Ирландия]] уонна Хотугу Ирландия атын-атын [[Улуу Британия]] доминионнара буолбуттара.<ref>[https://web.archive.org/web/20070929091726/http://www.politics.ie/wiki/index.php?title=Government_of_Ireland_Act,_1920_(Document) Government of Ireland act] (1920)</ref> == Киэгирээпийэ == [[Билэ:Republic of Ireland - Northern Ireland - geograph.org.uk - 3191404.jpg|мини|Хотугу Ирландия хонуута.]] Хотугу Ирландия [[Ирландия (арыы)|Ирландия]] арыы хотугу-илиҥҥи чааһыгар турар. Дойду иэнэ — 14 130 км<sup>2</sup><ref name=":0" />. Үксүн дэхси сирдээх, улахан хайалар уонна хайалар системалара суох. Ордук уһун хайата — Слив-Донард (байҕал үрдүнэн 848 м.). === Клиимат === Атлантика тыалларын салтаан, клиимата үксүн далай буолар. Элбэх ардах түһэр, 4 дьыл кэмэ баар. == Олохтоохторо == Олохтоохтор ахсааннара — 1 882 000 киһи<ref name=":0" />. Үксүн [[ааҥллар]] уонна [[шотлааннар]] (1 мөл. киһи) өссө [[ирлааннар]] (500 тыһ. киһи). Үксүн [[Протестантизм|протестааннар]]. == Хотугу Ирландия бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 17]] ({{Флагификация|Ирландия}} {{Флагификация|Монтсеррат}}, {{Флагификация|Ньюфаундленд уонна Лабрадор}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Сибэтиэй Патрик күнэ]] * {{Флагификация|США}}, [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * {{Флагификация|Италия}} — [[Былыргы Рим|Былыргы Римҥэ]] бу күн [[Либер_(мифология)|Либер]], [[Либера|Либера]] уонна [[Церера (мифология)|Церера]] таҥараларга анаммыт либералия күнэ бэлиэтэнэр эбит. Сири оҥоруу уонна өҥ үүнүү таҥаралара * {{Флагификация|Таиланд}} — [[Муай Тай күнэ]] * [[От ыйын 12]] — [[Оранжистар күннэрэ]] == Быһаарыылар == <references /> {{Улуу Британия}} [[Категория:Улуу Британия састааб дойдулара]] rgqydjh5othlzv7xgy3r0i2ddev24zj Солун диэн тылы оннугар түһэриэххэ 0 56123 427630 426982 2026-04-27T20:42:01Z Xaahax 10090 Тупсарыы 427630 wikitext text/x-wiki Дьон өйө-санаата туруга суох буолуута ону-маны саҥаны, уратыны билэ сатааһын аһара баран солумсаҕырыыга тиийдэҕинэ улаатан төрүт үлэлэрин быраҕыыларын үөскэтэн кэбиһэр. Сэбиэскэй былаас саҕаттан тыл үөрэхтээхтэрэ бэйэлэрэ ол-бу үөрэҕи эккитэтэн солумсах буолбуттарын кистии сатааннар солун диэн тылы суох оҥорон, “сонун” диэн саҥа булбут тылларынан солбуйа сатыы сылдьаллар. Бу өй-санаа иҥэн сылдьар солун диэн тылын суох оҥоруу дьон солумсах, солуута суох буолууларын өссө улаатыннаран тыа сириттэн эдэрдэр барыыларын элбэтэн кэбистэ. Сонургуур диэн тыл саҥа сонноммут киһини сэргээн көр диэн суолталаах, саҥаны, уратыны аан маҥнай соһуйа көрүүнү биллэрэр. Бу тылы туһанан тыл үөрэхтээхтэрэ “сонун” диэн сахаларга суох тылы сэбиэскэй былаас кэмигэр оҥороннор саха дьонун барыларын албынныы, бэйэлэрэ араас үөрэҕи эккирэтэннэр солумсах буолбуттарын кистии сатыыллар. Сон диэн төрүт тылтан үөскэтиллибит “сонун” диэн тыл саҥаны, солуну билиигэ туох да сыһыана суох. Сону уун диэн өйдөбүлү биэрэриттэн дьахталлар саҥа сонноно сатыыллара кырдьык улаатта. Тыл үөрэхтээхтэрэ солун диэн тылы “сонун” диэн сахаларга суох тылынан солбуйан, солумсах буолуу суох буолбутун курдук албыны оҥорон, дьон солумсахтарын аһара улаатыннардылар. Солумсах санаа улаатыыта дьон атынтан-атыҥҥа көтүөккэлээн иһиилэрин элбэтэр уонна эдэрдэр чэпчэки үлэни көрдүү сатыылларыгар тириэрдэн уһуннук үлэлэнэр тыа сирин үлэлэрэ кыайан үлэлэммэт буолуулара үөскээтэ. Тыа сирин ыарахан диэн ааттанар үлэлэриттэн солумсахтара улааппыт үөрэҕи батыһааччылар барыылара элбээн иһэр. Сол диэн тыл бу диэн өйдөбүлү биэрэр. Ол иһин саҥаны, уратыны билиини солун диэн тыл эрэ биллэрэр. Солун диэн тылтан үөскүүр солумсах диэн тыл киһи биллэр куһаҕан майгынын быһаарара, дьон онно киирэн биэрэллэриттэн харыстыыр аналлаах. Солун диэн тыл өйгө-санааҕа дьайыыны оҥорон солумсах буолуу элбээһинин тохтотор, аҕыйатар аналлааҕын тыл үөрэхтээхтэрэ билбэттэриттэн “сонун” диэн сахаларга суох тылынан солбуйа, суох оҥоро сатыыллар. Бу тылы суох оҥорон дьон онно-манна солумсаҕыра сылдьалларын улаатыннаран барыга-бары көтүмэхтик сыһыаннаһаллара аһара барда. Солумсах буолуу куһаҕаннара манныктар: 1. Эдэр ыаллар олохторун алдьатар. Солумсахтара элбээн хаалан атынтан-атыҥҥа көтүөккэлээн, билсиһэн иһэллэрэ үксээн ыал олоҕун алдьатан оҕону иитиини, үөрэтиини буорту оҥороллор. 2. Эргэ бара илик кыыс оҕо солумсаҕа улаатан күүлэйдиирэ аһара баран элбэх эр дьону кытта сылдьыһара үксээн, эр дьон буор куттарын иһигэр буккуйан хайдах оҕону төрөтөрө биллибэт буолар. “Айыы үөрэҕэ” диэн сахалары албынныыр секта саҥаны айыыны оҥор диэн эдэрдэри үөрэтэрэ кыыс оҕо улааттар эрэ биир сатыыр айыытын оҥоро охсон кыыһын харыстаабатыгар тириэрдэр. (1,77). 3. Солумсах буолуу уһуннук үлэлэнэр үлэни хаалларар. Ол-бу араас туһата суох үөрэхтэри баһылыы сатааһын солумсаҕы улаатын-наран уһуннук оҥоруллар үлэни үлэлиири кыаллыбат оҥорор. Араас элбэх туһата суох солуннары билэ-көрө сатааһын киһи солумсах буоларын улаатыннаран кэбиһэр. Саха дьоно тыл үөрэхтээхтэрин албыннарыттан босхолонон солун диэн тылы урукку оннугар түһэрэн туһана сылдьаллара ирдэнэр көрдөбүл буолла. Саха омуга сайдыан баҕарар, ол иһин өй-санаа солумсах буолуу диэки халыйыытын тохтоторо уонна үлэни сайыннарара эрэйиллэр. Омугу тыл үөрэҕэ буолбакка үлэни үлэлээһин эрэ сайыннарар. Солумсах буолуу аһара бардаҕына солуута суох буолууга тириэрдэр. Амма Аччыгыйа “Атаҕастабыл” диэн сэһэнигэр солуута суох диэн холбуу этиини маннык туһанар: - Иирсээн суоҕа диэн арааппардыыбын. Бэрт кыра асыыпка таҕыстаҕа буоллаҕа буолуо. Ону билинэргэ сөптөөҕүнэн ааҕынабын. - Эн миэхэ солуута суох тылгын имиппэккэ эрэ кэпсиэ. – Бүөтүр куолаһа чиҥээтэ, тонолуппакка одууласта. (2,49). Солуута суох буолуу уратытын туһунан Амма Аччыгыйа “Доҕоттор” диэн сэһэнигэр бу курдук суруйар: “Сатаатахха сырыыны баҕас сылдьыллыа”,-диэххэ айылаах, туора-уһаты сиэлбэхтээн, бэрт да солуута суоҕу барытын кэрэхсээн, Бобик сундулуйан истэ. (2,168). Киһи биир куһаҕан майгынынан киһиргээһин, дэбдэйии буолар уонна элбэхтик сыыһа-халты туттунууга тириэрдэр. Киһиргээһин, дэбдэйии солумсах буолууну улаатыннаран кэбиһэр. Ону-маны уратыны, урут суоҕу, саҥаны билэ, айыыны оҥоро сатааһын аһара барыыта солумсах буолууга тириэрдэр. Бииртэн-бииргэ солумсаҕыран баран атыҥҥа көтүөккэлээн иһиини көрсүө, сэмэй саха дьоно сөбүлээбэттэр. Солумсах буолбатахха эрэ, туох эмэ туһалаах үлэни оҥорон сайдыыны ситиһии кыаллар кыахтанар. Солумсах буолуу диэни саха дьоно барылара сөбүлээбэт куһаҕан майгылара буолар. Ордук дьахталлар абааһы көрөллөр. Эр киһи солумсаҕа улааттаҕына дьахтары лаппа баһыйан барыан сөп. Тыл үөрэхтээхтэрэ солун диэн тылы “сонун” диэн сахаларга суох саҥа тылынан солбуйаннар солумсах буолууну кистээн, саһыара сатыыллар. Солун диэн тыл суох буолбутуттан солумсахтара сүтэн хаалбакка өссө улаатан, диэлийэн таҕыста. Барыга-бары, суолтата суохха бастакы буолаары солумсаҕырыы аһара барбыта араас рекордары оҥоро сатааһын элбээбититтэн билиннэ. Солуну билии аһара баран хааллаҕына солумсах буолууну үөскэтэр уратылаах. Солумсах буолууну сахалар куһаҕан майгыга киллэрэн туората, аҕыйата сатыыллар. "Сонун” диэн тыл үөрэхтээхтэрэ булбут тылларын туттубакка, хаалларан солун диэн тылы оннугар киллэрэн бэйэтинэн туһаныы солумсах буолууну аҕыйатарынан сайдан иһэр сахалартан ирдэнэр көрдөбүл буолла. Тыл үөрэхтээхтэрэ “сонун” диэн сахаларга суох тылы булан саха тылыгар солун диэн тыл оннугар киллэрэ сатаан бэйэлэрин солумсах буолбуттарын кистииллэр. Ол-бу кыра үөрэҕи баһылыы сатаан тыа сирин ыарахан үлэлэриттэн куоппут быстар дьадаҥы төрүттээх дьон сэбиэскэй былаас үөрэхтээхтэрэ буолаллар. Бу солун диэн тылы уларытан, солумсах буолууну суох курдук оҥорон саха эдэрдэрин барыларын солумсах оҥорон эрэллэрин тохтоттоххо эрэ сахалар сайдыыны ситиһэллэрэ табыллар кэмэ кэллэ. Солумсах буолуу бииртэн-бииргэ, саҥаттан-саҥаҕа көтүөккэлээн иһиини үөскэтэн уһуннук үлэлэнэр туһалаах үлэни оҥорууну хаалларыыга тириэрдэр. Сахалар бэйэлэрэ солун диэн тыл уратытын билэллэриттэн “Солун суох” диэн этиини сонно туһанан солумсах буолуу үөскүүрүн тута тохтотоллор. Көрсүһэ түһээт “Туох солун баар” диэн ыйытыы солуну билэ охсууга тиэтэйиини, ыксааһыны биллэрэр, ону баара “Солун суох” диэн этэннэр солумсаҕыран барыыны тохтотон кэбиһэллэр. Солун диэн солумсах буолууну үөскэтэр уонна аһара барарын тохтотор аналлаах тылы урукку оннугар түһэрэн туһана сылдьыыны олоххо киллэрэн тыл үөрэхтээхтэрин албыннарыттан босхолонуу саха дьонуттан ирдэнэр көрдөбүл буолла. (3,35). == Туһаныллыбыт литература. == 1. Каженкин И.И. Нэми билэн туттунуу. Кут-сүр үөрэҕэ. – Дьокуускай: “Ситис”, 2023. – 108 с. 2. Амма Аччыгыйа. Сэһэннэр, кэпсээннэр, ахтыылар. – Якутскай: Кинигэ изд-вота. 1986. – 528 с. 3. Каженкин И.И. Сэт үөскээһинэ. Улуу Тойон таҥара үөрэҕэ / И.И.Каженкин-Уйбаан Хааһах. – Дьокуускай: Ситис, 2025. – 104 с. [[Категорияларынан көрдөөһүн|Категорияларынан көрдөөһүн: Таҥара үөрэҕэ.]] t6sr3s9xx0h7tyrv7igqdwhrxhkfods Арассыыйа бэлиэ күннэрэ 0 56313 427637 427513 2026-04-28T01:23:14Z Ojkhol 24881 427637 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 20izt6uajy618b1hqkfq6ls11gyfmf4 427654 427637 2026-04-28T05:57:26Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427654 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] n0ca2fqxt0lit9i2zfboxdk5r615nrf 427660 427654 2026-04-28T06:01:37Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427660 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 0jehp4fu7knmhjc1oa10gd7nyl6y2es 427686 427660 2026-04-28T06:22:28Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427686 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] rsyitx2aihpmmre7y8ohwcbta9j8omy 427687 427686 2026-04-28T06:22:41Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427687 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] hftid2xya26j024tji36rucnljjvf73 427712 427687 2026-04-28T08:23:09Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427712 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] mrree3smfl6yf2nkyqi90d77gziv74h АХШ бэлиэ күннэрэ 0 56314 427639 427576 2026-04-28T01:24:28Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427639 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] kwjycu45kqk8twwljxmxqkqp9tjnow0 427664 427639 2026-04-28T06:05:11Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427664 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] qral9oeqgb51tyda1dyn52dss8t22rl 427693 427664 2026-04-28T07:33:50Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427693 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] ajh3yzv59pzmc8q1372ey0xq4dlr7x8 Канаада бэлиэ күннэрэ 0 56334 427657 427330 2026-04-28T05:59:42Z Ojkhol 24881 427657 wikitext text/x-wiki '''[[Канаада|Канаадаҕа]] бэлиэтэнэр күннэр''' * [[Кулун тутар 12]] — [[Наассыйалар Холбоһуктара|Холбоһук]] күнэ * [[Муус устар 9]] — Вими-Ридж күнэ (Францияҕа 1917 с. Вими-Ридж кыргыһыытыгар өлбүт Канаада саллааттарын ахталлар) * [[Муус устар 23]] — Кинигэ күнэ. * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ-ка]] эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 17]] — [[Гражданство күнэ]] * [[Бэс ыйын 2]] — Decoration Day * [[Бэс ыйын 21]] — Төрүт омуктар күннэрэ. * [[Бэс ыйын 24]] {{Флагификация|Квебек}} — Квебек күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — Өрөгөй ырыатын күнэ <ref>[http://www.niworld.ru/franamer/st_file/gimn_canada.htm Национальный гимн Канады<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>; * [[От ыйын 1]] ** Канаада күнэ (урукку аата Доминион күнэ). [[1867]] сыллаахха [[Канаада]] [[Улуу Британия|Британия Импиэрийэтиттэн]] тахсыбакка эрэ бэйэтин бырабыыталыстыбатын бэйэтэ талар буолбут. ** {{Флагификация|Канада}}, [[Ньюфаундленд]] — Өйдөбүнньүк күнэ * [[От ыйын 28]] — Улуу аймаһыйыыны ахтар күн. 1755–1764 сс. Британия сэриилэрэ Акадияҕа XVII-XVIII үйэлэргэ көһөн кэлэн олохсуйбут 14 тыһыынча кэриҥэ францууһу күүстэринэн бастаан билиҥҥи АХШ сирдэригэр, онтон сорохторун Британияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ. Ол содулуттан тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Акадия диэн билиҥҥи Канаада Саҥа Шотландията, Нью-Брансуик, Принц Эдуард арыыта уонна Хотугу Мэн. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Эйэни хааччыйар сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ ({{lang-en|National Peacekeepers' Day}}) * [[Атырдьах ыйын 15]], [[Саҥа Шотландия]] — Акадия ({{lang-en|National Acadian Day}}) === Күһүн === * [[Балаҕан ыйын 3]] — Эргиэн флотун күнэ * [[Алтынньы 9]] — Өрт уотун бохсуу күнэ. АХШ-ка эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Дьон күнэ (Persons Day). XX үйэ саҕаланыытыгар Канаада федеральнай сокуонугар "киһи" (person) диэн тыл "эр киһи" диэн эрэ суолталааҕыттан дьахталлар бырааптара күөмчүлэнэригэр болҕомто ууруллубута. 5 дьахтар көҕүлээһининэн икки сыл кэриҥэ барбыт суут кэнниттэн 1929 сыллаахха бу күн дьахталлар эмиэ бу өйдөбүлгэ киирэллэрин туһунан быһаарыы ылыныллыбыта * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Сэтинньи 8]] — [[Абориген бэтэрээннэр күннэрэ (Канаада)|Абориген бэтэрээннэр күннэрэ]]. Канаада олохтоох омуктара [[Аан дойду бастакы сэриитэ|Бастакы]] уонна [[Аан дойду иккис сэриитэ|Иккис аан дойду сэриилэригэр]] уонна [[Кэриэйэ сэриитэ|Кэриэй сэриитигэр]] кыттыыларын билинии күнэ. 1984 сыллаахтан бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 6]] — [[Дьахтары атаҕастыыры утарар күн]] * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 24]] ([[Инуиттар]]) — Кувиасуквик (Саҥа дьыл), Аляскаҕа, Канаадаҕа, [[Гренландия]]ҕа уонна [[Арассыыйа]]ҕа бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 26]] — [[Бэлэх күнэ]]<ref>[http://www.promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php День подарков (Великобритания, Австралия, Новая Зеландия, Канада) — Boxing Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210133145/http://promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php |date=2009-12-10 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ Фестивали и праздники в Кирибати / Travel.Ru / Кирибати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205404/http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ |date=2011-08-25 }}</ref>. 26 чыыһыла баскыһыанньаҕа түбэстэҕинэ, бэнидиэнньиккэ көһөн биэрэр. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Канаада]] pr96vybc1iwq43qkhqav8inplul9apf 427708 427657 2026-04-28T07:46:52Z Ojkhol 24881 427708 wikitext text/x-wiki '''[[Канаада|Канаадаҕа]] бэлиэтэнэр күннэр''' * [[Кулун тутар 12]] — [[Наассыйалар Холбоһуктара|Холбоһук]] күнэ * [[Кулун тутар 18]] — ({{Флагификация|Ирландия}}, {{Флагификация|Австралия}}) — Шилв күнэ * [[Муус устар 9]] — Вими-Ридж күнэ (Францияҕа 1917 с. Вими-Ридж кыргыһыытыгар өлбүт Канаада саллааттарын ахталлар) * [[Муус устар 23]] — Кинигэ күнэ. * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ-ка]] эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 17]] — [[Гражданство күнэ]] * [[Бэс ыйын 2]] — Decoration Day * [[Бэс ыйын 21]] — Төрүт омуктар күннэрэ. * [[Бэс ыйын 24]] {{Флагификация|Квебек}} — Квебек күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — Өрөгөй ырыатын күнэ <ref>[http://www.niworld.ru/franamer/st_file/gimn_canada.htm Национальный гимн Канады<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>; * [[От ыйын 1]] ** Канаада күнэ (урукку аата Доминион күнэ). [[1867]] сыллаахха [[Канаада]] [[Улуу Британия|Британия Импиэрийэтиттэн]] тахсыбакка эрэ бэйэтин бырабыыталыстыбатын бэйэтэ талар буолбут. ** {{Флагификация|Канада}}, [[Ньюфаундленд]] — Өйдөбүнньүк күнэ * [[От ыйын 28]] — Улуу аймаһыйыыны ахтар күн. 1755–1764 сс. Британия сэриилэрэ Акадияҕа XVII-XVIII үйэлэргэ көһөн кэлэн олохсуйбут 14 тыһыынча кэриҥэ францууһу күүстэринэн бастаан билиҥҥи АХШ сирдэригэр, онтон сорохторун Британияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ. Ол содулуттан тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Акадия диэн билиҥҥи Канаада Саҥа Шотландията, Нью-Брансуик, Принц Эдуард арыыта уонна Хотугу Мэн. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Эйэни хааччыйар сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ ({{lang-en|National Peacekeepers' Day}}) * [[Атырдьах ыйын 15]], [[Саҥа Шотландия]] — Акадия ({{lang-en|National Acadian Day}}) === Күһүн === * [[Балаҕан ыйын 3]] — Эргиэн флотун күнэ * [[Алтынньы 9]] — Өрт уотун бохсуу күнэ. АХШ-ка эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Дьон күнэ (Persons Day). XX үйэ саҕаланыытыгар Канаада федеральнай сокуонугар "киһи" (person) диэн тыл "эр киһи" диэн эрэ суолталааҕыттан дьахталлар бырааптара күөмчүлэнэригэр болҕомто ууруллубута. 5 дьахтар көҕүлээһининэн икки сыл кэриҥэ барбыт суут кэнниттэн 1929 сыллаахха бу күн дьахталлар эмиэ бу өйдөбүлгэ киирэллэрин туһунан быһаарыы ылыныллыбыта * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Сэтинньи 8]] — [[Абориген бэтэрээннэр күннэрэ (Канаада)|Абориген бэтэрээннэр күннэрэ]]. Канаада олохтоох омуктара [[Аан дойду бастакы сэриитэ|Бастакы]] уонна [[Аан дойду иккис сэриитэ|Иккис аан дойду сэриилэригэр]] уонна [[Кэриэйэ сэриитэ|Кэриэй сэриитигэр]] кыттыыларын билинии күнэ. 1984 сыллаахтан бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 6]] — [[Дьахтары атаҕастыыры утарар күн]] * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 24]] ([[Инуиттар]]) — Кувиасуквик (Саҥа дьыл), Аляскаҕа, Канаадаҕа, [[Гренландия]]ҕа уонна [[Арассыыйа]]ҕа бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 26]] — [[Бэлэх күнэ]]<ref>[http://www.promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php День подарков (Великобритания, Австралия, Новая Зеландия, Канада) — Boxing Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210133145/http://promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php |date=2009-12-10 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ Фестивали и праздники в Кирибати / Travel.Ru / Кирибати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205404/http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ |date=2011-08-25 }}</ref>. 26 чыыһыла баскыһыанньаҕа түбэстэҕинэ, бэнидиэнньиккэ көһөн биэрэр. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Канаада]] 3clgr05vsk51utgrs3hy31oazcqa7im Кытай бэлиэ күннэрэ 0 56335 427661 427583 2026-04-28T06:02:58Z Ojkhol 24881 427661 wikitext text/x-wiki '''Кытай норуодунай өрөспүүбүлүкэтигэр бэлиэтэнэр күннэр''' * [[Кулун тутар 5]] — Лэй Фэнтэн үөрэнии күнэ. [[Лэй Фэн]] (1940-1962) — Кытай аармыйатын саллаата, саахалга түбэһэн өлбүтүн кэннэ бэчээттэммит күннүгүн Кытай былаастара ыччаты иитэр пропагандаҕа дойдуга бэриниилээх уонна ситиһиилээх буолуу холобурун быһыытынан туһаммыттара. * [[Кулун тутар 12]] ({{Флагификация|Тайвань}} эмиэ бэлиэтиир) — Мас олордуу күнэ * [[Муус устар 23]] — Байҕал сэбилэниилээх күүстэрин күнэ. * [[Муус устар 24]] — Космонавтика күнэ (2016 сылтан бэлиэтэнэр<ref>{{cite web|title=国务院关于同意设立“中国航天日”的批复|url=http://www.gov.cn/zhengce/content/2016-03/21/content_5055835.htm|publisher=[[Госсовет КНР]]|date=2016-03-21|accessdate=2020-04-30}}</ref>) * [[Ыам ыйын 4]] — Ыччат күнэ. 1919 сыллаахха устудьуоннар өрө туруулара саҕаламмыт, бу түгэни куоракка олорор кытай ыччата эргэрбит олох-дьаһах утары, дойдуга саҥаны киллэриигэ туруммут күнэ диэн бэлиэтииллэр. * [[Бэс ыйын 1]] — Оҕо күнэ * [[От ыйын 1]] — Хомуньуус баартыйа олохтоммут күнэ * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Кытай Народнай босхолуур аармыйата]] төрүттэммит күнэ * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Аччык иччилэр бэстибээллэрэ]] * [[Атырдьах ыйын 20]] — Виноград бэстибээлэ саҕаланар (Турфан куорат) * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ * [[Балаҕан ыйын 10]] — Учуутал күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Күһүн ортото * [[Алтынньы 1]] — Кытай Норуотун Өрөспүүбүлүкэтин күнэ * [[Алтынньы 10]] — Икки уон күнэ. 1911 сыллааҕы Синьхай өрөбөлүүссүйэтин саҕалаабыт Учааннааҕы өрө турууну бэлиэтиир күн * [[Сэтинньи 11]] — [[Сулумахтар күннэрэ]]. 11-с ый 11-с хонугар бэлиэтэнэр. Биир сыыппара соҕотох сылдьыыны кытта ситимнээҕин иһин бэлиэтиир буолбуттар * [[Ахсынньы 13]] — [[Нанкин]] кэйгэллээһинин кэриэстиир күнэ * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр Илииҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Кытай]] eddcgb3f7r0s74685dxpx1e45iwq9ka Ииндийэ бэлиэ күннэрэ 0 56338 427706 427380 2026-04-28T07:45:11Z Ojkhol 24881 427706 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] qhw3u66z5x2mrr10vwkjwwq5cyxl6l9 Италия бэлиэ күннэрэ 0 56343 427695 427248 2026-04-28T07:35:20Z Ojkhol 24881 427695 wikitext text/x-wiki '''Италия бэлиэ күннэрэ''' — [[Италия]]ҕа бэлиэтэнэр күннэр. * [[Кулун тутар 17]] — [[Былыргы Рим|Былыргы Римҥэ]] бу күн [[Либер_(мифология)|Либер]], [[Либера|Либера]] уонна [[Церера (мифология)|Церера]] таҥараларга анаммыт либералия күнэ бэлиэтэнэр эбит. Сири оҥоруу уонна өҥ үүнүү таҥаралара * [[Муус устар 21]] — [[Рим]] куорат олохтоммут күнэ *[[Муус устар 25]] ** Фашизмтан босхолонуу күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/362/ День освобождения от фашизма в Италии — 25 апреля]</ref>. ** Марк евангелист күнэ * [[Бэс ыйын 2]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ (Festa della Repubblica). [[1946]] сыллаахха референдум түмүгэр [[Италия]] өрөспүүбүлүкэ буолбут. * [[От ыйын 2]] — [[Сиенатааҕы ат сүүрдүүтэ (Палио)]]. * [[Алтынньы 2]] — Эбэлэр уонна эһэлэр күннэрэ * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Сэтинньи 17]] — Хара куоска күнэ * [[Ахсынньы 26]] — Сибэтиэй Стефан күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Италия]] 4aie6hojby1bf03njqb3q26c2qhvppi 427701 427695 2026-04-28T07:42:09Z Ojkhol 24881 427701 wikitext text/x-wiki '''Италия бэлиэ күннэрэ''' — [[Италия]]ҕа бэлиэтэнэр күннэр. * [[Кулун тутар 17]] — [[Былыргы Рим|Былыргы Римҥэ]] бу күн [[Либер_(мифология)|Либер]], [[Либера|Либера]] уонна [[Церера (мифология)|Церера]] таҥараларга анаммыт либералия күнэ бэлиэтэнэр эбит. Сири оҥоруу уонна өҥ үүнүү таҥаралара * [[Кулун тутар 18]] — COVID-19 сиэртибэлэрин күнэ * [[Муус устар 21]] — [[Рим]] куорат олохтоммут күнэ *[[Муус устар 25]] ** Фашизмтан босхолонуу күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/362/ День освобождения от фашизма в Италии — 25 апреля]</ref>. ** Марк евангелист күнэ * [[Бэс ыйын 2]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ (Festa della Repubblica). [[1946]] сыллаахха референдум түмүгэр [[Италия]] өрөспүүбүлүкэ буолбут. * [[От ыйын 2]] — [[Сиенатааҕы ат сүүрдүүтэ (Палио)]]. * [[Алтынньы 2]] — Эбэлэр уонна эһэлэр күннэрэ * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Сэтинньи 17]] — Хара куоска күнэ * [[Ахсынньы 26]] — Сибэтиэй Стефан күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Италия]] lcwqm5wzmu6py1gesc8r3q8imghsd2p 427713 427701 2026-04-28T08:37:17Z Ojkhol 24881 427713 wikitext text/x-wiki '''Италия бэлиэ күннэрэ''' — [[Италия]]ҕа бэлиэтэнэр күннэр. * [[Кулун тутар 17]] — [[Былыргы Рим|Былыргы Римҥэ]] бу күн [[Либер_(мифология)|Либер]], [[Либера|Либера]] уонна [[Церера (мифология)|Церера]] таҥараларга анаммыт либералия күнэ бэлиэтэнэр эбит. Сири оҥоруу уонна өҥ үүнүү таҥаралара * [[Кулун тутар 18]] — COVID-19 сиэртибэлэрин күнэ * [[Кулун тутар 19]] — ({{Флагификация|Мальта}}, {{Флагификация|Лихтенштейн}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Сибэтиэй Уоһук күнэ * [[Муус устар 21]] — [[Рим]] куорат олохтоммут күнэ *[[Муус устар 25]] ** Фашизмтан босхолонуу күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/362/ День освобождения от фашизма в Италии — 25 апреля]</ref>. ** Марк евангелист күнэ * [[Бэс ыйын 2]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ (Festa della Repubblica). [[1946]] сыллаахха референдум түмүгэр [[Италия]] өрөспүүбүлүкэ буолбут. * [[От ыйын 2]] — [[Сиенатааҕы ат сүүрдүүтэ (Палио)]]. * [[Алтынньы 2]] — Эбэлэр уонна эһэлэр күннэрэ * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Сэтинньи 17]] — Хара куоска күнэ * [[Ахсынньы 26]] — Сибэтиэй Стефан күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Италия]] l77qj7l9mj8uc3jhg9ejxxzgaqwcaao Украина бэлиэ күннэрэ 0 56362 427636 427507 2026-04-28T01:21:54Z Ojkhol 24881 427636 wikitext text/x-wiki * [[Кулун тутар 9]] — [[Тарас Шевченко]] төрөөбүт күнэ. * [[Муус устар 12]] — Ракетнай-космическай салаа үлэһиттэрин күнэ * [[Муус устар 18]] — [[Устуоруйа уонна култуура мэҥэлэрин күнэ]] * [[Муус устар 26]] — Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн * [[Ыам ыйын 8]] — Өйдөбүнньүк уонна эйэлэһии күнэ ({{lang-uk|День пам'яті та примирення}})<ref>{{Cite web|url =http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|title =Указ президента Украины Петра Порошенко|author =|work =|date =|publisher =|deadlink =yes|archiveurl =https://web.archive.org/web/20150510025334/http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|archivedate =2015-05-10}}</ref> * [[Ыам ыйын 19]] — Бэлиитикэ репрессиятын сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Ыам ыйын 20]] — Баан үлэһиттэрин күнэ * [[Ыам ыйын 25]] — [[Киев күнэ]] * [[Бэс ыйын 6]] — Суруналыыс күнэ * [[Бэс ыйын 12]] — Фонда ырыынагын үлэһитин күнэ * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Судаарыстыбаннай сулууспа күнэ * [[Бэс ыйын 28]] — Конституция (Төрүт сокуон)күнэ * [[От ыйын 1]] — Архитектура күнэ * [[От ыйын 2]] — [[Украинаҕа Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ|Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ]]. * [[От ыйын 28]] — Русь сүрэхтэммит күнэ<ref name="Ukr">[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=668%2F2008 Текст президентского указа № 668/2008 «Про День крещения Киевской Руси»{{ref-uk}}]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Украина былааҕын күнэ|Былаах күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (ССРС-тан, [[1991]]) * [[Атырдьах ыйын 29]]: ** Украина көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн ** Шахтер күнэ * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Нотариат күнэ * [[Балаҕан ыйын 7]] — Байыаннай разведка күнэ * [[Балаҕан ыйын 9]] — Бронетанковай сэриилэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 10]] — Физкультура уонна успуорт күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Украина өрүһүйээччитин (спасатель) күнэ * [[Балаҕан ыйын 22]] — Партизан килбиэнин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 30]]  ** Бүтүн Украинатааҕы бибилэтиэкэ күнэ ** Оҕону ииттии күнэ * [[Алтынньы 8]] — Украина юриһин күнэ * [[Алтынньы 10]] — Украина стандартизация и метрология үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 14]] ** Украина көмүскээччитин күнэ ** Украина [[хаһаак]]тарын күнэ * [[Алтынньы 27]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ. Нестор Летописец төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бастаан сэтинньи 9 күнүгэр бэлиэтэнэр этэ. * [[Алтынньы 28]] — Украина фашист халабырдьыттартан босхолонуутун күнэ * [[Сэтинньи 3]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** Инженернэй сэриилэр күннэрэ * [[Сэтинньи 4]] — Тимир суол үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ * [[Сэтинньи 16]] — Араадьыйа, тэлэбиидэнньэ уонна сибээс үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Украина Сэбилэниилээх күүстэрин сержанын күнэ. * [[Сэтинньи 19]] ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ ** Гидрометеорология сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Тыа хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Дьоһун уонна көҥүл күнэ]] <!-- * {{Флагификация|Украина}} — Штурмалыыр десант сэриилэрин күнэ--> * [[Сэтинньи 30]] — Украина сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническай сэриилэрин күнэ * [[Ахсынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 5]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 7]] — Олохтоох салайыныы күнэ * [[Ахсынньы 12]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Ахсынньы 14]] — [[Чернобыль саахала|Чернобыль саахалын]] ликвидациятын кыттыылаахтарын чиэстиир күн * [[Ахсынньы 15]] — Суут үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Украина судаарыстыбаннай (буруйдааһыны) толорторуу сулууспатын үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 19]] — Адвокатура күнэ * [[Ахсынньы 22]] ** Энергетик күнэ ** Дипломатическэй сулууспа үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Украина архыыбын тэрилтэлэрин күнэ|Украинаҕа архыып тэрилтэлэрин күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Украина бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] n3jvrd3wrhuqyb89o18lkj8b3fbiu25 427672 427636 2026-04-28T06:13:10Z Ojkhol 24881 427672 wikitext text/x-wiki * [[Кулун тутар 9]] — [[Тарас Шевченко]] төрөөбүт күнэ. * [[Кулун тутар 14]] — Доброволец күнэ<ref>[http://zakon0.rada.gov.ua/laws/show/1822-19 Про встановлення Дня українського добровольця]</ref> * [[Муус устар 12]] — Ракетнай-космическай салаа үлэһиттэрин күнэ * [[Муус устар 18]] — [[Устуоруйа уонна култуура мэҥэлэрин күнэ]] * [[Муус устар 26]] — Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн * [[Ыам ыйын 8]] — Өйдөбүнньүк уонна эйэлэһии күнэ ({{lang-uk|День пам'яті та примирення}})<ref>{{Cite web|url =http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|title =Указ президента Украины Петра Порошенко|author =|work =|date =|publisher =|deadlink =yes|archiveurl =https://web.archive.org/web/20150510025334/http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|archivedate =2015-05-10}}</ref> * [[Ыам ыйын 19]] — Бэлиитикэ репрессиятын сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Ыам ыйын 20]] — Баан үлэһиттэрин күнэ * [[Ыам ыйын 25]] — [[Киев күнэ]] * [[Бэс ыйын 6]] — Суруналыыс күнэ * [[Бэс ыйын 12]] — Фонда ырыынагын үлэһитин күнэ * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Судаарыстыбаннай сулууспа күнэ * [[Бэс ыйын 28]] — Конституция (Төрүт сокуон)күнэ * [[От ыйын 1]] — Архитектура күнэ * [[От ыйын 2]] — [[Украинаҕа Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ|Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ]]. * [[От ыйын 28]] — Русь сүрэхтэммит күнэ<ref name="Ukr">[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=668%2F2008 Текст президентского указа № 668/2008 «Про День крещения Киевской Руси»{{ref-uk}}]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Украина былааҕын күнэ|Былаах күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (ССРС-тан, [[1991]]) * [[Атырдьах ыйын 29]]: ** Украина көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн ** Шахтер күнэ * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Нотариат күнэ * [[Балаҕан ыйын 7]] — Байыаннай разведка күнэ * [[Балаҕан ыйын 9]] — Бронетанковай сэриилэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 10]] — Физкультура уонна успуорт күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Украина өрүһүйээччитин (спасатель) күнэ * [[Балаҕан ыйын 22]] — Партизан килбиэнин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 30]]  ** Бүтүн Украинатааҕы бибилэтиэкэ күнэ ** Оҕону ииттии күнэ * [[Алтынньы 8]] — Украина юриһин күнэ * [[Алтынньы 10]] — Украина стандартизация и метрология үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 14]] ** Украина көмүскээччитин күнэ ** Украина [[хаһаак]]тарын күнэ * [[Алтынньы 27]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ. Нестор Летописец төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бастаан сэтинньи 9 күнүгэр бэлиэтэнэр этэ. * [[Алтынньы 28]] — Украина фашист халабырдьыттартан босхолонуутун күнэ * [[Сэтинньи 3]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** Инженернэй сэриилэр күннэрэ * [[Сэтинньи 4]] — Тимир суол үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ * [[Сэтинньи 16]] — Араадьыйа, тэлэбиидэнньэ уонна сибээс үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Украина Сэбилэниилээх күүстэрин сержанын күнэ. * [[Сэтинньи 19]] ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ ** Гидрометеорология сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Тыа хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Дьоһун уонна көҥүл күнэ]] <!-- * {{Флагификация|Украина}} — Штурмалыыр десант сэриилэрин күнэ--> * [[Сэтинньи 30]] — Украина сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническай сэриилэрин күнэ * [[Ахсынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 5]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 7]] — Олохтоох салайыныы күнэ * [[Ахсынньы 12]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Ахсынньы 14]] — [[Чернобыль саахала|Чернобыль саахалын]] ликвидациятын кыттыылаахтарын чиэстиир күн * [[Ахсынньы 15]] — Суут үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Украина судаарыстыбаннай (буруйдааһыны) толорторуу сулууспатын үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 19]] — Адвокатура күнэ * [[Ахсынньы 22]] ** Энергетик күнэ ** Дипломатическэй сулууспа үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Украина архыыбын тэрилтэлэрин күнэ|Украинаҕа архыып тэрилтэлэрин күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Украина бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] spjqj4db3vf1jtf3xmhtxm5j2fhzkmi Финляндия бэлиэ күннэрэ 0 56365 427717 427335 2026-04-28T10:19:19Z Ojkhol 24881 427717 wikitext text/x-wiki [[Финляндия]] бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 19]] — Тэҥ быраап күнэ ({{lang-fi|Tasa-arvon päivä}}), суруйааччы, уопсастыбаннай диэйэтэл, дьахталлар бырааптарын туруулаһааччы Минна Кант (1844—1897) төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Муус устар 9]] — Фиин тылын күнэ (эбэтэр [[Микаэль Агрикола]] күнэ). * [[Муус устар 27]] — Бэтэрээннэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 12]] — Фииннэр бэйэлэрин билиниилэрин күнэ (1952 сыллаахтан, урут ''Снелльман күнэ'' дэнэрэ, бөлүһүөк [[Юхан Вильхельм Снелльман|Юхан Снелльман]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>https://www.calend.ru/holidays/0/0/1363/ День Снелльмана в Финляндии (День финского самосознания) - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> * [[Ыам ыйын 19]] ** Өлбүттэри ахтар күн ** Байыаннай былаах күнэ * [[Бэс ыйын 4]] — Көмүскэнэр күүстэр дуоҕаларын күнэ ([[1942]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/1510/ День знамени Оборонительных сил Финляндии - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — [[Хельсинки]] күнэ * [[От ыйын 6]] — [[Эйно Лейно]] күнэ (Сайын уонна Хоһоон күнэ) ([[1878]]); * [[От ыйын 17]] — Демократия күнэ * [[От ыйын 27]] — Уук (уулаах, утуйарын сөбүлүүр) киһи күнэ. Орто үйэлэргэ үөскээбит үһүйээнтэн сылтаан Финляндияҕа бэлиэтэнэр. Ол үһүйээн кэпсииринэн 7 уолу Эфес куоракка тыыннаахтыы хайа хаспаҕар хаайбыттара 200 сыл утуйбуттар. Билигин Финляндия Наантали куоратыгар куоракка саамай элбэх үтүөнү оҥорбут киһини бу күн ууга быраҕан сөтүөлэтэллэр, "уһугуннараллар". * [[Алтынньы 2]] — Сөлүөккэ балык күнэ * [[Алтынньы 4]] — Корицалаах буулка күнэ. Төһө да солуута суох курдугун уонна атыыны-эргиэни көҕүлээри тэриллибитин иһин, бу дойдуларга сүрдээх киэҥник бэлиэтэнэр буолбут, ону дьон төрүт үгэскэ тардыһыыларынан быһаараллар. Бу күн өссө Швецияҕа бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 10]] — [[Фииннэр|Фиинн]] литэрэтиирэтин күнэ * [[Сэтинньи 6]] — [[Шведтар|Швед]] култууратын күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Арассыыйаттан, 1917) * [[Ахсынньы 8]] — Ян Сибелиус уонна фиинн музыкатын күнэ * [[Ахсынньы 9]] — Аана күнэ. Бу күн Ороһооспоҕо сиэнэр лютефиск диэн бүлүүдэни астаан саҕалыыллара. Билигин таарыйа Аана диэн ааттаах дьахталлары эҕэрдэлииллэр * [[Ахсынньы 24]] Турку куорат Эргэ Улахан болуоссатыгар — Ороһооспо эйэтин Декларацията == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Финляндия]] pem680ct3frciy8nrvxmgzqyty7jrjp Япония бэлиэ күннэрэ 0 56371 427665 427574 2026-04-28T06:05:44Z Ojkhol 24881 427665 wikitext text/x-wiki [[Япония]] бэлиэ күннэрэ. * [[Кулун тутар 3]] — [[Хинамацури]] — кыргыттар эбэтэр куукулалар күннэрэ. * [[Кулун тутар 12]] — О-мидзутори мацури (Нара куорат), кудуктан ууну таһаарыы күнэ<ref>[http://nippon-history.ru/books/item/f00/s00/z0000002/st043.shtml Краткий календарь японских праздников [1990 Маркарьян С.Б., Молоднякова Э.В. - Праздники в Японии. Обычаи, обряды, социальные функции&#93]</ref> * [[Муус устар 1]] — [[Мияко одори]] (үҥкүү сааскы бэстибээлэ) * [[Муус устар 17]] — Оҕо көмүскэлин күнэ<ref name="1tv_">{{cite web|url=http://www.1tv.ru/sprojects_utro_video/si33/v79|title=Живые драгоценности. 100 лет подвигу. Нелегальные иммигранты. Редкая болезнь. День защиты детей в Японии|publisher=1tv.ru|author=|date=|description=День защиты детей в Японии|lang=ru|accessdate=2012-04-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. * [[Муус устар 18]] — Айааччылар күннэрэ * [[Муус устар 29]] — [[Сёва күнэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/259/ День Сёва в Японии — 29 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ (1948 сыллаахха бастаан бэлиэтээбиттэр) * [[Ыам ыйын 4]] — Күөх от-мас күнэ. (みどりの日, Midori no Hi). Көмүс сэттиэлэ (Огон Шукан, 黄金週間) — Японияҕа муус устар 29-тан ыам ыйын 5 күнүгэр диэри бэлиэтэнэр судаарыстыба бырааһынньыктарыттан биирдэстэрэ. Бастаан урукку импэрээтэр төрөөбүт күнүн атын импэрээтэр бүрүстүөлгэ олорбутун кэннэ маннык ааттаабыттар (урукку импэрээтэр оту-маһы сөбүлүүрүн кэриэстээн), онтон Көмүс сэттиэлэни уһатар соруктаах отой да атын күҥҥэ көһөрбүттэр. * [[Ыам ыйын 5]] — Танго но сэкку (эбэтэр Аямэ-но-хи — баҕа батаһын күнэ). Былыргыттан ыраахтааҕы дьиэтигэр ыытыллар Госэкку диэн ааттанар 5 сиэртэн биирдэстэрэ * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ|Соҕуруу Кэриэйэ]]ҕэ эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 15]] — [[Аой-мацури]], [[Мальва|мальва]] бэстибээлэ * [[Ыам ыйын 17]] — [[Тосегу]] бэстибээл ([[паланкин]]нар икки күннээҕи параадтара) <ref>[https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ Традиционные праздники и фестивали в Японии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030094805/https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ |date=2020-10-30 }}</ref> * [[Ыам ыйын 27]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — Чаһы күнэ <ref>[https://ru.theoutlook.com.ua/news/730/den-chasov-v-yaponii.html День часов в Японии. | OUTLOOK]</ref> * [[От ыйын 7]] — [[Танабата (бэстибээл)|Танабата]] диэн таптал бэстибээлэ (урукку аата Сулус бэстибээлэ) ыытыллар. Үһүйээн быһыытынан, бу эрэ түүн таптаспыт сулустар көрсөр кыахтаахтар эбит. * [[От ыйын 10]] — [[Натто]] күнэ ([[соя|сояттан]] оҥоһуллар ас-үөл) * [[От ыйын 13]] — {{нихонго|[[Обон]]|お盆}} эбэтэр {{нихонго|Бон|盆}}, өлбүттэри ахтан ааһар күн ([[от ыйын 16]] диэри). [[Буддизм|Буддистар]] бу үс күн тухары өлбүттэр дьиэлэригэр таарыйан ааһаллар диэн итэҕэйэллэр. Бон одори диэн үҥкүү сиэрэ-туома толоруллар. * [[От ыйын 17]] — Гион Мацури (Gion Matsuri) * [[От ыйын 19]] — Дьахтар-миниистирдэр күннэрэ <ref>ru.qwe.wiki/wiki/Masa_Nakayama</ref> * [[Атырдьах ыйын 6]] — аан дойдуга '''Хиросима күнэ''' бэлиэтэнэр. Ядернай сэрии сэбин бобуу аан дойдутааҕы күнэ<ref>[http://ria.ru/spravka/20130806/954277544.html День Хиросимы — Всемирный день борьбы за запрещение ядерного оружия]</ref> * [[Атырдьах ыйын 9]] — Куустуһуу күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — Хайа күнэ. 2014 сыллаахха Япония түмэнэ бу күнү 2016 сыллаахтан бэлиэтиир туһунан сокуон ылыммыта. Онно дьоппуон култууратыгар далай уонна хайа ураты суолталаахтара ыйыллыбыт. * [[Атырдьах ыйын 13]] — [[Обон (Япония)|Обон]] саҕаланар — өлбүттэри ахтар сиэр-туом (атырдьах ыйын 13—15 күннэрэ). === Күһүн=== * [[Балаҕан ыйын 9]] — [[Хризантема күнэ (Япония)|Хризантема күнэ]] эбэтэр Кику-но-Секку * [[Балаҕан ыйын 18]] — [[Окинава]] арыы олохтоохторун түөлбэ тылларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 23]] — Сюбун-но-хи диэн күн-түүн күһүҥҥү тэҥнэһиитин күнэ. Бу күн дьон өбүгэлэрин уонна өлбүттэри кэриэстииллэр. * [[Алтынньы 9]] — Такаяма Күһүҥҥү бэстибээлэ * [[Алтынньы 13]] (Сикокучуо, Эхимэ провинция) — Дои тайкомацури (алтынньы 13–15), үүнүү өлгөм буоларыгар сиэр-туом толороллор * [[Алтынньы 22]] (Киото) — Дзидай Мацури. 1868 сыллаахха Япония киин куоратынан Токио буолбутугар, импэрээтэр, кини аймахтара, чаҕардара уонна тыһыынчанан чунуобунньуктар Киототтан көһүүлэрин сиэрэ-туома оҥоһуллубут. Бу күн сыл ахсын Киото куоракка дьон былыргылыы таҥнан баран ол көһүүнү үтүктэллэр * [[Сэтинньи 1]] — Бэйэни көмүскэнии күүстэрин күнэ * [[Сэтинньи 3]] — [[Култуура]] күнэ * [[Сэтинньи 15]] — Сити-го-сан («сэттэ-биэс-үс»). Биэс уонна үс саастаах уолаттары, сэттэ уонна үс саастаах кыргыттары кимоно эбэтэр атын мааны таҥаһы таҥыннаран синто храмыгар илдьэллэр уонна сиэр-туом толороллор. Бу бырааһынньык оҕо улаатар кэмин биир улахан олуга буолар. * [[Сэтинньи 23]] — Үлэ иһин махтал күнэ * [[Сэтинньи 28]] — Хоонко. Буддизм Япониятааҕы салаата [[Дзёдо Синсю]] (шин буддизм) бу күн бэйэтин олохтооччутун Синран Шонины ахтар. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 8]] ** Бодхи күнэ ([[Будда]] өйүн сырдааһынын күнэ) ** (Киото уонна Кансай эрэгийиэннэргэ) — Хари-Куйо. Тостубут иннэ күнэ, бу күн иистэнэр сатабылы тупсарыы күнүнэн ааҕаллар, синтоистар уонна буддистар ол туһугар таҥараҕа үҥэллэр. Канто эрэгийиэҥҥэ олунньу 8 күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Ахсынньы 14]] — Түөрт уон сэттэ ронины ахтар-саныыр күн. Бу күн Сэнгаку-дзи диэн Токиоҕа баар таҥара дьиэтигэр көмүллэ сытар даймену уонна кини рониннарын ахталлар. Бу XVIII үйэҕэ буолбут түбэлтэни дьоппуоннар бэриниилээх буолуу холобурун быһыытынан былыргыттан билинэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 23]] — Сынньалаҥҥа олорор импэрээтэр төрөөбүт күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Омисока == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Япония]] 3ebh2tvlz7mwmv181hxdmvzs5i46ct3 427669 427665 2026-04-28T06:08:26Z Ojkhol 24881 427669 wikitext text/x-wiki [[Япония]] бэлиэ күннэрэ. * [[Кулун тутар 3]] — [[Хинамацури]] — кыргыттар эбэтэр куукулалар күннэрэ. * [[Кулун тутар 12]] — О-мидзутори мацури (Нара куорат), кудуктан ууну таһаарыы күнэ<ref>[http://nippon-history.ru/books/item/f00/s00/z0000002/st043.shtml Краткий календарь японских праздников [1990 Маркарьян С.Б., Молоднякова Э.В. - Праздники в Японии. Обычаи, обряды, социальные функции&#93]</ref> * [[Кулун тутар 13]] — Касуга-мацури, Япония сүрүн бэлиэ күннэриттэн биирдэстэрэ, XIII үйэттэн биллэр. * [[Муус устар 1]] — [[Мияко одори]] (үҥкүү сааскы бэстибээлэ) * [[Муус устар 17]] — Оҕо көмүскэлин күнэ<ref name="1tv_">{{cite web|url=http://www.1tv.ru/sprojects_utro_video/si33/v79|title=Живые драгоценности. 100 лет подвигу. Нелегальные иммигранты. Редкая болезнь. День защиты детей в Японии|publisher=1tv.ru|author=|date=|description=День защиты детей в Японии|lang=ru|accessdate=2012-04-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. * [[Муус устар 18]] — Айааччылар күннэрэ * [[Муус устар 29]] — [[Сёва күнэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/259/ День Сёва в Японии — 29 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ (1948 сыллаахха бастаан бэлиэтээбиттэр) * [[Ыам ыйын 4]] — Күөх от-мас күнэ. (みどりの日, Midori no Hi). Көмүс сэттиэлэ (Огон Шукан, 黄金週間) — Японияҕа муус устар 29-тан ыам ыйын 5 күнүгэр диэри бэлиэтэнэр судаарыстыба бырааһынньыктарыттан биирдэстэрэ. Бастаан урукку импэрээтэр төрөөбүт күнүн атын импэрээтэр бүрүстүөлгэ олорбутун кэннэ маннык ааттаабыттар (урукку импэрээтэр оту-маһы сөбүлүүрүн кэриэстээн), онтон Көмүс сэттиэлэни уһатар соруктаах отой да атын күҥҥэ көһөрбүттэр. * [[Ыам ыйын 5]] — Танго но сэкку (эбэтэр Аямэ-но-хи — баҕа батаһын күнэ). Былыргыттан ыраахтааҕы дьиэтигэр ыытыллар Госэкку диэн ааттанар 5 сиэртэн биирдэстэрэ * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ|Соҕуруу Кэриэйэ]]ҕэ эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 15]] — [[Аой-мацури]], [[Мальва|мальва]] бэстибээлэ * [[Ыам ыйын 17]] — [[Тосегу]] бэстибээл ([[паланкин]]нар икки күннээҕи параадтара) <ref>[https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ Традиционные праздники и фестивали в Японии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030094805/https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ |date=2020-10-30 }}</ref> * [[Ыам ыйын 27]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — Чаһы күнэ <ref>[https://ru.theoutlook.com.ua/news/730/den-chasov-v-yaponii.html День часов в Японии. | OUTLOOK]</ref> * [[От ыйын 7]] — [[Танабата (бэстибээл)|Танабата]] диэн таптал бэстибээлэ (урукку аата Сулус бэстибээлэ) ыытыллар. Үһүйээн быһыытынан, бу эрэ түүн таптаспыт сулустар көрсөр кыахтаахтар эбит. * [[От ыйын 10]] — [[Натто]] күнэ ([[соя|сояттан]] оҥоһуллар ас-үөл) * [[От ыйын 13]] — {{нихонго|[[Обон]]|お盆}} эбэтэр {{нихонго|Бон|盆}}, өлбүттэри ахтан ааһар күн ([[от ыйын 16]] диэри). [[Буддизм|Буддистар]] бу үс күн тухары өлбүттэр дьиэлэригэр таарыйан ааһаллар диэн итэҕэйэллэр. Бон одори диэн үҥкүү сиэрэ-туома толоруллар. * [[От ыйын 17]] — Гион Мацури (Gion Matsuri) * [[От ыйын 19]] — Дьахтар-миниистирдэр күннэрэ <ref>ru.qwe.wiki/wiki/Masa_Nakayama</ref> * [[Атырдьах ыйын 6]] — аан дойдуга '''Хиросима күнэ''' бэлиэтэнэр. Ядернай сэрии сэбин бобуу аан дойдутааҕы күнэ<ref>[http://ria.ru/spravka/20130806/954277544.html День Хиросимы — Всемирный день борьбы за запрещение ядерного оружия]</ref> * [[Атырдьах ыйын 9]] — Куустуһуу күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — Хайа күнэ. 2014 сыллаахха Япония түмэнэ бу күнү 2016 сыллаахтан бэлиэтиир туһунан сокуон ылыммыта. Онно дьоппуон култууратыгар далай уонна хайа ураты суолталаахтара ыйыллыбыт. * [[Атырдьах ыйын 13]] — [[Обон (Япония)|Обон]] саҕаланар — өлбүттэри ахтар сиэр-туом (атырдьах ыйын 13—15 күннэрэ). === Күһүн=== * [[Балаҕан ыйын 9]] — [[Хризантема күнэ (Япония)|Хризантема күнэ]] эбэтэр Кику-но-Секку * [[Балаҕан ыйын 18]] — [[Окинава]] арыы олохтоохторун түөлбэ тылларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 23]] — Сюбун-но-хи диэн күн-түүн күһүҥҥү тэҥнэһиитин күнэ. Бу күн дьон өбүгэлэрин уонна өлбүттэри кэриэстииллэр. * [[Алтынньы 9]] — Такаяма Күһүҥҥү бэстибээлэ * [[Алтынньы 13]] (Сикокучуо, Эхимэ провинция) — Дои тайкомацури (алтынньы 13–15), үүнүү өлгөм буоларыгар сиэр-туом толороллор * [[Алтынньы 22]] (Киото) — Дзидай Мацури. 1868 сыллаахха Япония киин куоратынан Токио буолбутугар, импэрээтэр, кини аймахтара, чаҕардара уонна тыһыынчанан чунуобунньуктар Киототтан көһүүлэрин сиэрэ-туома оҥоһуллубут. Бу күн сыл ахсын Киото куоракка дьон былыргылыы таҥнан баран ол көһүүнү үтүктэллэр * [[Сэтинньи 1]] — Бэйэни көмүскэнии күүстэрин күнэ * [[Сэтинньи 3]] — [[Култуура]] күнэ * [[Сэтинньи 15]] — Сити-го-сан («сэттэ-биэс-үс»). Биэс уонна үс саастаах уолаттары, сэттэ уонна үс саастаах кыргыттары кимоно эбэтэр атын мааны таҥаһы таҥыннаран синто храмыгар илдьэллэр уонна сиэр-туом толороллор. Бу бырааһынньык оҕо улаатар кэмин биир улахан олуга буолар. * [[Сэтинньи 23]] — Үлэ иһин махтал күнэ * [[Сэтинньи 28]] — Хоонко. Буддизм Япониятааҕы салаата [[Дзёдо Синсю]] (шин буддизм) бу күн бэйэтин олохтооччутун Синран Шонины ахтар. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 8]] ** Бодхи күнэ ([[Будда]] өйүн сырдааһынын күнэ) ** (Киото уонна Кансай эрэгийиэннэргэ) — Хари-Куйо. Тостубут иннэ күнэ, бу күн иистэнэр сатабылы тупсарыы күнүнэн ааҕаллар, синтоистар уонна буддистар ол туһугар таҥараҕа үҥэллэр. Канто эрэгийиэҥҥэ олунньу 8 күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Ахсынньы 14]] — Түөрт уон сэттэ ронины ахтар-саныыр күн. Бу күн Сэнгаку-дзи диэн Токиоҕа баар таҥара дьиэтигэр көмүллэ сытар даймену уонна кини рониннарын ахталлар. Бу XVIII үйэҕэ буолбут түбэлтэни дьоппуоннар бэриниилээх буолуу холобурун быһыытынан былыргыттан билинэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 23]] — Сынньалаҥҥа олорор импэрээтэр төрөөбүт күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Омисока == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Япония]] 6cho4y6dfo3rwgbfi2elubt165itvmr 427675 427669 2026-04-28T06:15:06Z Ojkhol 24881 427675 wikitext text/x-wiki [[Япония]] бэлиэ күннэрэ. * [[Кулун тутар 3]] — [[Хинамацури]] — кыргыттар эбэтэр куукулалар күннэрэ. * [[Кулун тутар 12]] — О-мидзутори мацури (Нара куорат), кудуктан ууну таһаарыы күнэ<ref>[http://nippon-history.ru/books/item/f00/s00/z0000002/st043.shtml Краткий календарь японских праздников [1990 Маркарьян С.Б., Молоднякова Э.В. - Праздники в Японии. Обычаи, обряды, социальные функции&#93]</ref> * [[Кулун тутар 13]] — Касуга-мацури, Япония сүрүн бэлиэ күннэриттэн биирдэстэрэ, XIII үйэттэн биллэр. * [[Кулун тутар 14]] (уонна атын Азия дойдулара) — [[Үрүҥ күн (Япония)|Үрүҥ күн]], Валентин күнүн кэнниттэн биир ый буолан баран бэлиэтэнэр, ол күн бэлэх ылбыттар бэлэхтээбит дьоҥҥо хоруйдаан аны бэйэлэрэ бэлэх оҥороллор. 1978 сыллаахтан Японияҕа бэлиэтэнэр буолбут, кэлин атын дойдуларга тарҕаммыт * [[Муус устар 1]] — [[Мияко одори]] (үҥкүү сааскы бэстибээлэ) * [[Муус устар 17]] — Оҕо көмүскэлин күнэ<ref name="1tv_">{{cite web|url=http://www.1tv.ru/sprojects_utro_video/si33/v79|title=Живые драгоценности. 100 лет подвигу. Нелегальные иммигранты. Редкая болезнь. День защиты детей в Японии|publisher=1tv.ru|author=|date=|description=День защиты детей в Японии|lang=ru|accessdate=2012-04-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. * [[Муус устар 18]] — Айааччылар күннэрэ * [[Муус устар 29]] — [[Сёва күнэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/259/ День Сёва в Японии — 29 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ (1948 сыллаахха бастаан бэлиэтээбиттэр) * [[Ыам ыйын 4]] — Күөх от-мас күнэ. (みどりの日, Midori no Hi). Көмүс сэттиэлэ (Огон Шукан, 黄金週間) — Японияҕа муус устар 29-тан ыам ыйын 5 күнүгэр диэри бэлиэтэнэр судаарыстыба бырааһынньыктарыттан биирдэстэрэ. Бастаан урукку импэрээтэр төрөөбүт күнүн атын импэрээтэр бүрүстүөлгэ олорбутун кэннэ маннык ааттаабыттар (урукку импэрээтэр оту-маһы сөбүлүүрүн кэриэстээн), онтон Көмүс сэттиэлэни уһатар соруктаах отой да атын күҥҥэ көһөрбүттэр. * [[Ыам ыйын 5]] — Танго но сэкку (эбэтэр Аямэ-но-хи — баҕа батаһын күнэ). Былыргыттан ыраахтааҕы дьиэтигэр ыытыллар Госэкку диэн ааттанар 5 сиэртэн биирдэстэрэ * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ|Соҕуруу Кэриэйэ]]ҕэ эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 15]] — [[Аой-мацури]], [[Мальва|мальва]] бэстибээлэ * [[Ыам ыйын 17]] — [[Тосегу]] бэстибээл ([[паланкин]]нар икки күннээҕи параадтара) <ref>[https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ Традиционные праздники и фестивали в Японии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030094805/https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ |date=2020-10-30 }}</ref> * [[Ыам ыйын 27]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — Чаһы күнэ <ref>[https://ru.theoutlook.com.ua/news/730/den-chasov-v-yaponii.html День часов в Японии. | OUTLOOK]</ref> * [[От ыйын 7]] — [[Танабата (бэстибээл)|Танабата]] диэн таптал бэстибээлэ (урукку аата Сулус бэстибээлэ) ыытыллар. Үһүйээн быһыытынан, бу эрэ түүн таптаспыт сулустар көрсөр кыахтаахтар эбит. * [[От ыйын 10]] — [[Натто]] күнэ ([[соя|сояттан]] оҥоһуллар ас-үөл) * [[От ыйын 13]] — {{нихонго|[[Обон]]|お盆}} эбэтэр {{нихонго|Бон|盆}}, өлбүттэри ахтан ааһар күн ([[от ыйын 16]] диэри). [[Буддизм|Буддистар]] бу үс күн тухары өлбүттэр дьиэлэригэр таарыйан ааһаллар диэн итэҕэйэллэр. Бон одори диэн үҥкүү сиэрэ-туома толоруллар. * [[От ыйын 17]] — Гион Мацури (Gion Matsuri) * [[От ыйын 19]] — Дьахтар-миниистирдэр күннэрэ <ref>ru.qwe.wiki/wiki/Masa_Nakayama</ref> * [[Атырдьах ыйын 6]] — аан дойдуга '''Хиросима күнэ''' бэлиэтэнэр. Ядернай сэрии сэбин бобуу аан дойдутааҕы күнэ<ref>[http://ria.ru/spravka/20130806/954277544.html День Хиросимы — Всемирный день борьбы за запрещение ядерного оружия]</ref> * [[Атырдьах ыйын 9]] — Куустуһуу күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — Хайа күнэ. 2014 сыллаахха Япония түмэнэ бу күнү 2016 сыллаахтан бэлиэтиир туһунан сокуон ылыммыта. Онно дьоппуон култууратыгар далай уонна хайа ураты суолталаахтара ыйыллыбыт. * [[Атырдьах ыйын 13]] — [[Обон (Япония)|Обон]] саҕаланар — өлбүттэри ахтар сиэр-туом (атырдьах ыйын 13—15 күннэрэ). === Күһүн=== * [[Балаҕан ыйын 9]] — [[Хризантема күнэ (Япония)|Хризантема күнэ]] эбэтэр Кику-но-Секку * [[Балаҕан ыйын 18]] — [[Окинава]] арыы олохтоохторун түөлбэ тылларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 23]] — Сюбун-но-хи диэн күн-түүн күһүҥҥү тэҥнэһиитин күнэ. Бу күн дьон өбүгэлэрин уонна өлбүттэри кэриэстииллэр. * [[Алтынньы 9]] — Такаяма Күһүҥҥү бэстибээлэ * [[Алтынньы 13]] (Сикокучуо, Эхимэ провинция) — Дои тайкомацури (алтынньы 13–15), үүнүү өлгөм буоларыгар сиэр-туом толороллор * [[Алтынньы 22]] (Киото) — Дзидай Мацури. 1868 сыллаахха Япония киин куоратынан Токио буолбутугар, импэрээтэр, кини аймахтара, чаҕардара уонна тыһыынчанан чунуобунньуктар Киототтан көһүүлэрин сиэрэ-туома оҥоһуллубут. Бу күн сыл ахсын Киото куоракка дьон былыргылыы таҥнан баран ол көһүүнү үтүктэллэр * [[Сэтинньи 1]] — Бэйэни көмүскэнии күүстэрин күнэ * [[Сэтинньи 3]] — [[Култуура]] күнэ * [[Сэтинньи 15]] — Сити-го-сан («сэттэ-биэс-үс»). Биэс уонна үс саастаах уолаттары, сэттэ уонна үс саастаах кыргыттары кимоно эбэтэр атын мааны таҥаһы таҥыннаран синто храмыгар илдьэллэр уонна сиэр-туом толороллор. Бу бырааһынньык оҕо улаатар кэмин биир улахан олуга буолар. * [[Сэтинньи 23]] — Үлэ иһин махтал күнэ * [[Сэтинньи 28]] — Хоонко. Буддизм Япониятааҕы салаата [[Дзёдо Синсю]] (шин буддизм) бу күн бэйэтин олохтооччутун Синран Шонины ахтар. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 8]] ** Бодхи күнэ ([[Будда]] өйүн сырдааһынын күнэ) ** (Киото уонна Кансай эрэгийиэннэргэ) — Хари-Куйо. Тостубут иннэ күнэ, бу күн иистэнэр сатабылы тупсарыы күнүнэн ааҕаллар, синтоистар уонна буддистар ол туһугар таҥараҕа үҥэллэр. Канто эрэгийиэҥҥэ олунньу 8 күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Ахсынньы 14]] — Түөрт уон сэттэ ронины ахтар-саныыр күн. Бу күн Сэнгаку-дзи диэн Токиоҕа баар таҥара дьиэтигэр көмүллэ сытар даймену уонна кини рониннарын ахталлар. Бу XVIII үйэҕэ буолбут түбэлтэни дьоппуоннар бэриниилээх буолуу холобурун быһыытынан былыргыттан билинэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 23]] — Сынньалаҥҥа олорор импэрээтэр төрөөбүт күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Омисока == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Япония]] 4yxhvi5hj0kyy83dlzasc9d06ixkpvh 427681 427675 2026-04-28T06:19:08Z Ojkhol 24881 427681 wikitext text/x-wiki [[Япония]] бэлиэ күннэрэ. * [[Кулун тутар 3]] — [[Хинамацури]] — кыргыттар эбэтэр куукулалар күннэрэ. * [[Кулун тутар 12]] — О-мидзутори мацури (Нара куорат), кудуктан ууну таһаарыы күнэ<ref>[http://nippon-history.ru/books/item/f00/s00/z0000002/st043.shtml Краткий календарь японских праздников [1990 Маркарьян С.Б., Молоднякова Э.В. - Праздники в Японии. Обычаи, обряды, социальные функции&#93]</ref> * [[Кулун тутар 13]] — Касуга-мацури, Япония сүрүн бэлиэ күннэриттэн биирдэстэрэ, XIII үйэттэн биллэр. * [[Кулун тутар 14]] (уонна атын Азия дойдулара) — [[Үрүҥ күн (Япония)|Үрүҥ күн]], Валентин күнүн кэнниттэн биир ый буолан баран бэлиэтэнэр, ол күн бэлэх ылбыттар бэлэхтээбит дьоҥҥо хоруйдаан аны бэйэлэрэ бэлэх оҥороллор. 1978 сыллаахтан Японияҕа бэлиэтэнэр буолбут, кэлин атын дойдуларга тарҕаммыт * [[Кулун тутар 15]] — [[Хонэн-мацури|Өлгөм сыл күнэ]] * [[Муус устар 1]] — [[Мияко одори]] (үҥкүү сааскы бэстибээлэ) * [[Муус устар 17]] — Оҕо көмүскэлин күнэ<ref name="1tv_">{{cite web|url=http://www.1tv.ru/sprojects_utro_video/si33/v79|title=Живые драгоценности. 100 лет подвигу. Нелегальные иммигранты. Редкая болезнь. День защиты детей в Японии|publisher=1tv.ru|author=|date=|description=День защиты детей в Японии|lang=ru|accessdate=2012-04-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. * [[Муус устар 18]] — Айааччылар күннэрэ * [[Муус устар 29]] — [[Сёва күнэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/259/ День Сёва в Японии — 29 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ (1948 сыллаахха бастаан бэлиэтээбиттэр) * [[Ыам ыйын 4]] — Күөх от-мас күнэ. (みどりの日, Midori no Hi). Көмүс сэттиэлэ (Огон Шукан, 黄金週間) — Японияҕа муус устар 29-тан ыам ыйын 5 күнүгэр диэри бэлиэтэнэр судаарыстыба бырааһынньыктарыттан биирдэстэрэ. Бастаан урукку импэрээтэр төрөөбүт күнүн атын импэрээтэр бүрүстүөлгэ олорбутун кэннэ маннык ааттаабыттар (урукку импэрээтэр оту-маһы сөбүлүүрүн кэриэстээн), онтон Көмүс сэттиэлэни уһатар соруктаах отой да атын күҥҥэ көһөрбүттэр. * [[Ыам ыйын 5]] — Танго но сэкку (эбэтэр Аямэ-но-хи — баҕа батаһын күнэ). Былыргыттан ыраахтааҕы дьиэтигэр ыытыллар Госэкку диэн ааттанар 5 сиэртэн биирдэстэрэ * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ|Соҕуруу Кэриэйэ]]ҕэ эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 15]] — [[Аой-мацури]], [[Мальва|мальва]] бэстибээлэ * [[Ыам ыйын 17]] — [[Тосегу]] бэстибээл ([[паланкин]]нар икки күннээҕи параадтара) <ref>[https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ Традиционные праздники и фестивали в Японии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030094805/https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ |date=2020-10-30 }}</ref> * [[Ыам ыйын 27]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — Чаһы күнэ <ref>[https://ru.theoutlook.com.ua/news/730/den-chasov-v-yaponii.html День часов в Японии. | OUTLOOK]</ref> * [[От ыйын 7]] — [[Танабата (бэстибээл)|Танабата]] диэн таптал бэстибээлэ (урукку аата Сулус бэстибээлэ) ыытыллар. Үһүйээн быһыытынан, бу эрэ түүн таптаспыт сулустар көрсөр кыахтаахтар эбит. * [[От ыйын 10]] — [[Натто]] күнэ ([[соя|сояттан]] оҥоһуллар ас-үөл) * [[От ыйын 13]] — {{нихонго|[[Обон]]|お盆}} эбэтэр {{нихонго|Бон|盆}}, өлбүттэри ахтан ааһар күн ([[от ыйын 16]] диэри). [[Буддизм|Буддистар]] бу үс күн тухары өлбүттэр дьиэлэригэр таарыйан ааһаллар диэн итэҕэйэллэр. Бон одори диэн үҥкүү сиэрэ-туома толоруллар. * [[От ыйын 17]] — Гион Мацури (Gion Matsuri) * [[От ыйын 19]] — Дьахтар-миниистирдэр күннэрэ <ref>ru.qwe.wiki/wiki/Masa_Nakayama</ref> * [[Атырдьах ыйын 6]] — аан дойдуга '''Хиросима күнэ''' бэлиэтэнэр. Ядернай сэрии сэбин бобуу аан дойдутааҕы күнэ<ref>[http://ria.ru/spravka/20130806/954277544.html День Хиросимы — Всемирный день борьбы за запрещение ядерного оружия]</ref> * [[Атырдьах ыйын 9]] — Куустуһуу күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — Хайа күнэ. 2014 сыллаахха Япония түмэнэ бу күнү 2016 сыллаахтан бэлиэтиир туһунан сокуон ылыммыта. Онно дьоппуон култууратыгар далай уонна хайа ураты суолталаахтара ыйыллыбыт. * [[Атырдьах ыйын 13]] — [[Обон (Япония)|Обон]] саҕаланар — өлбүттэри ахтар сиэр-туом (атырдьах ыйын 13—15 күннэрэ). === Күһүн=== * [[Балаҕан ыйын 9]] — [[Хризантема күнэ (Япония)|Хризантема күнэ]] эбэтэр Кику-но-Секку * [[Балаҕан ыйын 18]] — [[Окинава]] арыы олохтоохторун түөлбэ тылларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 23]] — Сюбун-но-хи диэн күн-түүн күһүҥҥү тэҥнэһиитин күнэ. Бу күн дьон өбүгэлэрин уонна өлбүттэри кэриэстииллэр. * [[Алтынньы 9]] — Такаяма Күһүҥҥү бэстибээлэ * [[Алтынньы 13]] (Сикокучуо, Эхимэ провинция) — Дои тайкомацури (алтынньы 13–15), үүнүү өлгөм буоларыгар сиэр-туом толороллор * [[Алтынньы 22]] (Киото) — Дзидай Мацури. 1868 сыллаахха Япония киин куоратынан Токио буолбутугар, импэрээтэр, кини аймахтара, чаҕардара уонна тыһыынчанан чунуобунньуктар Киототтан көһүүлэрин сиэрэ-туома оҥоһуллубут. Бу күн сыл ахсын Киото куоракка дьон былыргылыы таҥнан баран ол көһүүнү үтүктэллэр * [[Сэтинньи 1]] — Бэйэни көмүскэнии күүстэрин күнэ * [[Сэтинньи 3]] — [[Култуура]] күнэ * [[Сэтинньи 15]] — Сити-го-сан («сэттэ-биэс-үс»). Биэс уонна үс саастаах уолаттары, сэттэ уонна үс саастаах кыргыттары кимоно эбэтэр атын мааны таҥаһы таҥыннаран синто храмыгар илдьэллэр уонна сиэр-туом толороллор. Бу бырааһынньык оҕо улаатар кэмин биир улахан олуга буолар. * [[Сэтинньи 23]] — Үлэ иһин махтал күнэ * [[Сэтинньи 28]] — Хоонко. Буддизм Япониятааҕы салаата [[Дзёдо Синсю]] (шин буддизм) бу күн бэйэтин олохтооччутун Синран Шонины ахтар. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 8]] ** Бодхи күнэ ([[Будда]] өйүн сырдааһынын күнэ) ** (Киото уонна Кансай эрэгийиэннэргэ) — Хари-Куйо. Тостубут иннэ күнэ, бу күн иистэнэр сатабылы тупсарыы күнүнэн ааҕаллар, синтоистар уонна буддистар ол туһугар таҥараҕа үҥэллэр. Канто эрэгийиэҥҥэ олунньу 8 күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Ахсынньы 14]] — Түөрт уон сэттэ ронины ахтар-саныыр күн. Бу күн Сэнгаку-дзи диэн Токиоҕа баар таҥара дьиэтигэр көмүллэ сытар даймену уонна кини рониннарын ахталлар. Бу XVIII үйэҕэ буолбут түбэлтэни дьоппуоннар бэриниилээх буолуу холобурун быһыытынан былыргыттан билинэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 23]] — Сынньалаҥҥа олорор импэрээтэр төрөөбүт күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Омисока == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Япония]] pn7468ew86zgtidx5wbp7vhlw1kh6nt Латвия бэлиэ күннэрэ 0 56391 427684 424751 2026-04-28T06:21:29Z Ojkhol 24881 427684 wikitext text/x-wiki [[Латвия]] бэлиэ күннэрэ. * [[Кулун тутар 16]] — [[Латыш легионердарын ахтар күн|Легионердары ахтан ааһар күн]] * [[Ыам ыйын 1]] — [[Конституция]] күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Тутулуга суох буолуу сөргүтүллүбүт күнэ * [[Ыам ыйын 17]] — Баһаарынай уонна быыһааччы күнэ * [[Бэс ыйын 14]] — Хомуньуустар репрессияларыгар толук буолбут дьону ахтар күн<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2231/ День памяти жертв коммунистического террора в Латвии и Эстонии — 14 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Бэс ыйын 23]] — [[Лиго күнэ]] * [[Бэс ыйын 24]] — Ян күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — [[Латвия көҥүлүн иһин охсуспуттары ахтар күн]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2199/ День памяти бойцов за свободу Латвии — 11 августа. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Атырдьах ыйын 14]] — [[Рига]] куорат күнэ (Riga's Svetki)<ref>[https://www.rigassvetki.lv/2020/ru Событие - Rīgas svētki 2020 oficiālā mājas lapa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200928034034/https://www.rigassvetki.lv/2020/ru |date=2020-09-28 }}</ref> * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 22]] — Балттар сомоҕолоһууларын күнэ. * [[Сэтинньи 11]] — [[Лачплесис күнэ]]. Лачплесис диэн латыш эпоһын дьоруойа, ийэ дойдуну көмүскээһин сиимбэлэ * [[Сэтинньи 18]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. Арассыыйа импиэрийэтиттэн 1918 сыллаахха * [[Ахсынньы 21]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр [[Зиемассветки]] күнэ (былыргы Латвия) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Латвия]] mtl6gx1cf1b59yd6anejfjsu620fjdz Польша бэлиэ күннэрэ 0 56392 427645 427580 2026-04-28T01:27:40Z Ojkhol 24881 427645 wikitext text/x-wiki [[Польша]] бэлиэ күннэрэ. * [[Кулун тутар 1]] — "Кырыыстаах саллааттары" ахтар күн * [[Кулун тутар 4]] — Сибэтиэй Казимир күнэ * [[Кулун тутар 10]] — Эр дьон күнэ * [[Муус устар 18]] — Комаҕа сытар ыарыһахтар күннэрэ * [[Ыам ыйын 2]] — Былаах күнэ. * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ. Бу дойду [[Дьобуруопа|Европа]]ҕа бастакынан конституция ылыммыт. * [[Ыам ыйын 26]] — Ийэ күнэ. * [[Бэс ыйын 28]] — [[1956 сыллааҕы Познань бастаанньата|1956 сыллааҕы Познань бастаанньатын]] күнэ * [[От ыйын 24]] — Полиция күнэ * [[От ыйын 31]] — Казначейство күнэ * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Варшава өрө туруутун сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 29]] — Муниципалитет полициятын күнэ * [[Атырдьах ыйын 31]] — Сомоҕолоһуу уонна Көҥүл күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] — Таможня сулууспатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Польша кистэлэҥ судаарыстыбатын күнэ]]. Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр оккупацияламмыт Польшаҕа утарылаһыы хамсааһынын ахталлар * [[Балаҕан ыйын 30]] — Уол оҕо күнэ (Dzień Chłopaka). Кыргыттар уолаттарга бэлэх оҥороллор * [[Алтынньы 13]] — Биэксэл күнэ (Dzień Ratownictwa Medycznej), 2006 сыллаахтан судаарыстыба сокуонунан бэлиэтэнэр * [[Алтынньы 14]] — Үөрэх күнэ (урут Учуутал күнэ) * [[Алтынньы 16]] — [[Иоанн Павел II]] күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Польша тутулуга суох буолуутун күнэ]]. 1918 сыллаахха 123 сыл буолан баран Польша туспа судаарыстыба буолбута * [[Ахсынньы 13]] — Байыаннай балаһыанньа сиэртибэлэрин ахтар күн ({{lang-pl|Dzień Pamięci Ofiar Stanu Wojennego}}). 1981 сыллаахха былааһын тута сатаан Войцех Ярузельскай байыаннай балаһыанньаны биллэрбитэ, онто 1983 сыллаахха диэри уһаабыта. Тыһыынчанан киһи хаайыыга быраҕыллыбыта, 91 киһи өлбүтэ. Бу күн Польша Түмэнин (Сейм) уурааҕынан бэлиэтэнэр, өрөбүл буолбатах * [[Ахсынньы 24]] — Вигилия. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта ситимнээх. * [[Ахсынньы 26]]  ** Сибэтиэй Стефан күнэ ** Ороһооспо иккис күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Польша]] oq6r16rfc1yucs9i64ncn653pxoaikf 427716 427645 2026-04-28T08:40:13Z Ojkhol 24881 427716 wikitext text/x-wiki [[Польша]] бэлиэ күннэрэ. * [[Кулун тутар 1]] — "Кырыыстаах саллааттары" ахтар күн * [[Кулун тутар 4]] — Сибэтиэй Казимир күнэ * [[Кулун тутар 10]] — Эр дьон күнэ * [[Кулун тутар 19]] — Кашуб омук сомоҕолоһутун күнэ (кашуб тыла: Дзен Едноте Кашебув). Бу күн 1238 сыллаахха кашубтар аан бастаан докумуоҥҥа ахтыллыбыттар * [[Муус устар 18]] — Комаҕа сытар ыарыһахтар күннэрэ * [[Ыам ыйын 2]] — Былаах күнэ. * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ. Бу дойду [[Дьобуруопа|Европа]]ҕа бастакынан конституция ылыммыт. * [[Ыам ыйын 26]] — Ийэ күнэ. * [[Бэс ыйын 28]] — [[1956 сыллааҕы Познань бастаанньата|1956 сыллааҕы Познань бастаанньатын]] күнэ * [[От ыйын 24]] — Полиция күнэ * [[От ыйын 31]] — Казначейство күнэ * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Варшава өрө туруутун сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 29]] — Муниципалитет полициятын күнэ * [[Атырдьах ыйын 31]] — Сомоҕолоһуу уонна Көҥүл күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] — Таможня сулууспатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Польша кистэлэҥ судаарыстыбатын күнэ]]. Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр оккупацияламмыт Польшаҕа утарылаһыы хамсааһынын ахталлар * [[Балаҕан ыйын 30]] — Уол оҕо күнэ (Dzień Chłopaka). Кыргыттар уолаттарга бэлэх оҥороллор * [[Алтынньы 13]] — Биэксэл күнэ (Dzień Ratownictwa Medycznej), 2006 сыллаахтан судаарыстыба сокуонунан бэлиэтэнэр * [[Алтынньы 14]] — Үөрэх күнэ (урут Учуутал күнэ) * [[Алтынньы 16]] — [[Иоанн Павел II]] күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Польша тутулуга суох буолуутун күнэ]]. 1918 сыллаахха 123 сыл буолан баран Польша туспа судаарыстыба буолбута * [[Ахсынньы 13]] — Байыаннай балаһыанньа сиэртибэлэрин ахтар күн ({{lang-pl|Dzień Pamięci Ofiar Stanu Wojennego}}). 1981 сыллаахха былааһын тута сатаан Войцех Ярузельскай байыаннай балаһыанньаны биллэрбитэ, онто 1983 сыллаахха диэри уһаабыта. Тыһыынчанан киһи хаайыыга быраҕыллыбыта, 91 киһи өлбүтэ. Бу күн Польша Түмэнин (Сейм) уурааҕынан бэлиэтэнэр, өрөбүл буолбатах * [[Ахсынньы 24]] — Вигилия. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта ситимнээх. * [[Ахсынньы 26]]  ** Сибэтиэй Стефан күнэ ** Ороһооспо иккис күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Польша]] egfqrgqsfixi6lhumcymxo627hwf6la Беларусь бэлиэ күннэрэ 0 56404 427676 427578 2026-04-28T06:16:20Z Ojkhol 24881 427676 wikitext text/x-wiki [[Беларусь]] бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 4]] — Милиисийэ күнэ * [[Кулун тутар 15]] — [[Конституция Белоруссия Конституцията|Конституция]] күнэ * [[Муус устар 2]] (Арассыыйаҕа эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 8]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Бэчээт күнэ (урукку аата ''Сэбиэскэй бэчээт күнэ'') * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Бэс ыйын 5]] — [[Евфросиния Полоцкая|Евфросиния Полоцкаяны]] ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 26]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://mag.relax.by/prazdnik/professional/10345871-deny-rabotnika-prokuratury-v-belarusi/ День работника прокуратуры в Беларуси 2016. 26 июня — День прокуратуры<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[От ыйын 3]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1996 с. дойдуга буолбут референдум быһаарыытынан бу күнү 1944 сыллаахха [[Минскай|Минскэй]] куорат ньиэмэс оккупааннарыттан босхоломмут күнүгэр бэлиэтиир буолбуттара (бу иннинэ бу күнү ''Минскэй күнэ'' диэн аатынан бэлиэтииллэрэ) * [[От ыйын 21]] — Зажинки (Казаан иконата 1579 сыллаахха көстүбүт күнүн илиҥҥи славяннар бэлиэтиир буолбуттар)<ref>[https://www.sb.by/articles/starinnyy-obryad-zazhinki-proveli-v-ozertse.html Старинный обряд «Зажинки» провели в Озерце]</ref> * [[От ыйын 25]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Бибилэтиэкэлэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Норуот сомоҕолоһуутун күнэ<ref>{{cite web|url = https://www.belta.by/president/view/v-belarusi-uchredili-den-narodnogo-edinstva-444876-2021/ |title = В Беларуси учредили День народного единства |lang = ru |publisher = [[БелТА]] |date = 2021-06-07 |accessdate = 2021-06-07 }}</ref> * [[Балаҕан ыйын 20]] — Таможенник күнэ<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org459/sbor7/text6442.htm Указ Президента Республики Беларусь от 20 сентября 1996 г. № 372 «Об установлении праздника — Дня таможенника»]</ref> * [[Алтынньы 6]] — Архивист күнэ * [[Алтынньы 14]] — Ийэ күнэ * [[Алтынньы 15]] — Фармацевтика уонна микробиология бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ. * [[Алтынньы 25]] — Миэлиҥсэһиттэр бырааһынньыктара * [[Сэтинньи 2]] — Дзяды. Өлбүттэри кэриэстиир күн ([[Католик Таҥара дьиэтэ|Рим католик сыаркаба]], англиканство) * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 7]] — [[Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ|Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин]] күнэ * [[Сэтинньи 19]] — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ * [[Ахсынньы 17]] — Беларусь киинэтин күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Судаарыстыбаннай уонна национальнай куттала суох буолуу үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Беларусь]] p8hwzu12ktg4g3vsice2j9naxnpzs9b 427705 427676 2026-04-28T07:44:24Z Ojkhol 24881 427705 wikitext text/x-wiki [[Беларусь]] бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 4]] — Милиисийэ күнэ * [[Кулун тутар 15]] — [[Конституция Белоруссия Конституцията|Конституция]] күнэ * [[Кулун тутар 18]] — Өрөспүүбүлүкэ ис сэриилэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1284/ День внутренних войск Беларуси — 18 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Муус устар 2]] (Арассыыйаҕа эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 8]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Бэчээт күнэ (урукку аата ''Сэбиэскэй бэчээт күнэ'') * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Бэс ыйын 5]] — [[Евфросиния Полоцкая|Евфросиния Полоцкаяны]] ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 26]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://mag.relax.by/prazdnik/professional/10345871-deny-rabotnika-prokuratury-v-belarusi/ День работника прокуратуры в Беларуси 2016. 26 июня — День прокуратуры<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[От ыйын 3]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1996 с. дойдуга буолбут референдум быһаарыытынан бу күнү 1944 сыллаахха [[Минскай|Минскэй]] куорат ньиэмэс оккупааннарыттан босхоломмут күнүгэр бэлиэтиир буолбуттара (бу иннинэ бу күнү ''Минскэй күнэ'' диэн аатынан бэлиэтииллэрэ) * [[От ыйын 21]] — Зажинки (Казаан иконата 1579 сыллаахха көстүбүт күнүн илиҥҥи славяннар бэлиэтиир буолбуттар)<ref>[https://www.sb.by/articles/starinnyy-obryad-zazhinki-proveli-v-ozertse.html Старинный обряд «Зажинки» провели в Озерце]</ref> * [[От ыйын 25]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Бибилэтиэкэлэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Норуот сомоҕолоһуутун күнэ<ref>{{cite web|url = https://www.belta.by/president/view/v-belarusi-uchredili-den-narodnogo-edinstva-444876-2021/ |title = В Беларуси учредили День народного единства |lang = ru |publisher = [[БелТА]] |date = 2021-06-07 |accessdate = 2021-06-07 }}</ref> * [[Балаҕан ыйын 20]] — Таможенник күнэ<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org459/sbor7/text6442.htm Указ Президента Республики Беларусь от 20 сентября 1996 г. № 372 «Об установлении праздника — Дня таможенника»]</ref> * [[Алтынньы 6]] — Архивист күнэ * [[Алтынньы 14]] — Ийэ күнэ * [[Алтынньы 15]] — Фармацевтика уонна микробиология бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ. * [[Алтынньы 25]] — Миэлиҥсэһиттэр бырааһынньыктара * [[Сэтинньи 2]] — Дзяды. Өлбүттэри кэриэстиир күн ([[Католик Таҥара дьиэтэ|Рим католик сыаркаба]], англиканство) * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 7]] — [[Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ|Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин]] күнэ * [[Сэтинньи 19]] — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ * [[Ахсынньы 17]] — Беларусь киинэтин күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Судаарыстыбаннай уонна национальнай куттала суох буолуу үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Беларусь]] b9din7j3j1setnwplrigca847bh8va8 Соҕуруу Кэриэйэ бэлиэ күннэрэ 0 56405 427641 427528 2026-04-28T01:25:38Z Ojkhol 24881 427641 wikitext text/x-wiki [[Соҕуруу Кэриэйэ]] (Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтин) бэлиэ күннэрэ. * [[Кулун тутар 1]] — Самилджоль. 1910-1945 сс. Япония баһылыырын утары хамсааһын сиэртибэлэрин ахтар күн. 1919 сыллаахха Сеулга бу күн улахан хаан тохтуулаах дьалхаан буолбута * [[Кулун тутар 10]] — Үлэ күнэ * [[Муус устар 5]] — [[Мас олордор күн]] * [[Муус устар 14]] — Хара күн. Икки ый ынаараа өттүгэр Валентин күнүгэр уонна биир ый ынараа өттүгэр Японияҕа бэлиэтэнэр Үрүҥ күҥҥэ бэлэх туппатах аҥардас дьон бэлиэтиир күннэрэ. * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Япония]]ҕа эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 8]] — Төрөппүт күнэ * [[Ыам ыйын 15]] — Учуутал күнэ * [[Бэс ыйын 6]] — 1950—1953 сс. Кэриэй сэриитигэр өлбүттэр күннэрэ * [[Бэс ыйын 25]] — Кэриэй сэриитэ саҕаламмыт күнэ * [[От ыйын 17]] — Конституция күнэ * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Босхолонуу күнэ (Кэриэйэ)|Босхолонуу күнэ]] * [[Алтынньы 1]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — Ил тэриллиитин күнэ * [[Алтынньы 9]] — [[Хангыль]] ([[кэриэй тыла|кэриэй]] алпабыытын) күнэ * [[Сэтинньи 11]] — Пеперо күнэ ((빼빼로), тапталга аналлаах күн. Таптаһааччылар пеперо диэн ааттанар сакалаат бэлэхтэһэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 8ukko9tnudsg5nh1rw8klxh5a75na38 Болгария бэлиэ күннэрэ 0 56406 427640 427566 2026-04-28T01:25:02Z Ojkhol 24881 427640 wikitext text/x-wiki [[Болгария]] бэлиэ күннэрэ. * [[Кулун тутар 3]] — [[Болгария осмааннар батталларыттан босхоломмут күнэ|Осмааннар батталларыттан босхолонуу күнэ]] * [[Кулун тутар 10]] — Холокост сиэртибэлэрин күнэ * [[Муус устар 16]] — «Бастакы конситуция күнэ», «Юрист күнэ». * [[Ыам ыйын 6]] — Георгий Победоносец күнэ (Аармыйа күнэ) * [[Ыам ыйын 21]] — [[Предой]] <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2613/ Предой в Болгарии - 21 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>. * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Бэс ыйын 2]] — [[Христо Ботев]] күнэ ([[Осман импиэрийэтэ|Османнары]] утары охсуһууга охтубуттар күннэрэ [[1876]]). * [[От ыйын 1]] — Джулай, ыччат байҕал кытылыгар мустар күнэ * [[Балаҕан ыйын 6]] — [[Холбоһуу күнэ (Болгария)|Холбоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 17]] — [[София]] күнэ * [[Балаҕан ыйын 22]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1908, [[Осмаан импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтиттэн]]). * [[Алтынньы 16]] — Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Сэтинньи 1]] — Дойду уһуктуутун күнэ * [[Ахсынньы 26]] — Аҕа күнэ. Христианствоҕа ытыктанар Сибэтиэй Стефаны кытта ситимнээх == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] hvsr63prtzvxybz09wcxqmyvbvqwam9 Литва бэлиэ күннэрэ 0 56412 427653 427579 2026-04-28T05:56:43Z Ojkhol 24881 427653 wikitext text/x-wiki [[Литва]] бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 4]] — [[Казюк]] эбэтэр Казюкас дьаарбаҥката * [[Кулун тутар 11]] — [[Литваҕа тутулуга суох буолуутун сөргүтүү күнэ|Тутулуга суох буолууну сөргүтүү күнэ]] (1990) * [[Ыам ыйын 7]] — Бэчээт, тыл уонна кинигэ төннүүтүн күнэ (Spaudos atgavimo, kalbos ir knygos diena). 1863—1864 сс. Польша өрө туруутун кэнниттэн Хотугулуу-Арҕаа кыраай генерал-күбүрүнээтэрэ К. П. Кауфман 1865 сыл балаҕан ыйын 6 (18) литовскай тылынан тахсар таһаарыылары боборго биркээстээбитэ. 40 тахса сыл буолан баран [[1904 сыл]] [[ыам ыйын 7]] күнүгэр Арассыыйа импиэрийэтин быраабыыталыстыбата литовскай тылынан бэчээти көҥүллүүргэ күһэллибитэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ, Тэрийэр мунньах күнэ * [[Бэс ыйын 14]] — Кутурҕан уонна эрэл күнэ * [[Бэс ыйын 24]] — Иван Купала * [[От ыйын 6]] — [[Миндовг]] хоруоналаммыт күнэ (Судаарыстыба күнэ) ([[1253]]); * [[От ыйын 15]] — [[Жальгирис]] аттынааҕы кыргыһыы күнэ ([[Грюнвальд кыргыһыыта]], [[1410]]) * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 22]] — Балттар сомоҕолоһууларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 23]] — Геноцид эмсэҕэлээччилэрин кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 25]] — Сүрүн сокуон күнэ * [[Ахсынньы 24]] — Кучиос, ороһооспо киэһэ дьиэ кэргэн мустан бииргэ аһыыллар. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. [[Категория:Литва]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] jkofeeodledhtogf6vd3ay0auejfjix 427685 427653 2026-04-28T06:21:58Z Ojkhol 24881 427685 wikitext text/x-wiki [[Литва]] бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 4]] — [[Казюк]] эбэтэр Казюкас дьаарбаҥката * [[Кулун тутар 11]] — [[Литваҕа тутулуга суох буолуутун сөргүтүү күнэ|Тутулуга суох буолууну сөргүтүү күнэ]] (1990) * [[Кулун тутар 16]] — Кинигэ таһааччылары ({{lang-lit|knygnešys}}, элб.ахс.: knygnešiaĩ) ахтар күн. Литва тылынан тахсар кинигэ Арассыыйа импиэрийэтигэр 1864-1904 сылларга бобуулааҕа, ол үрдүнэн тылы туруулаһааччылар кистээн литва тылынан бэчээттэммит кинигэлэри тарҕаталлара * [[Ыам ыйын 7]] — Бэчээт, тыл уонна кинигэ төннүүтүн күнэ (Spaudos atgavimo, kalbos ir knygos diena). 1863—1864 сс. Польша өрө туруутун кэнниттэн Хотугулуу-Арҕаа кыраай генерал-күбүрүнээтэрэ К. П. Кауфман 1865 сыл балаҕан ыйын 6 (18) литовскай тылынан тахсар таһаарыылары боборго биркээстээбитэ. 40 тахса сыл буолан баран [[1904 сыл]] [[ыам ыйын 7]] күнүгэр Арассыыйа импиэрийэтин быраабыыталыстыбата литовскай тылынан бэчээти көҥүллүүргэ күһэллибитэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ, Тэрийэр мунньах күнэ * [[Бэс ыйын 14]] — Кутурҕан уонна эрэл күнэ * [[Бэс ыйын 24]] — Иван Купала * [[От ыйын 6]] — [[Миндовг]] хоруоналаммыт күнэ (Судаарыстыба күнэ) ([[1253]]); * [[От ыйын 15]] — [[Жальгирис]] аттынааҕы кыргыһыы күнэ ([[Грюнвальд кыргыһыыта]], [[1410]]) * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 22]] — Балттар сомоҕолоһууларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 23]] — Геноцид эмсэҕэлээччилэрин кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 25]] — Сүрүн сокуон күнэ * [[Ахсынньы 24]] — Кучиос, ороһооспо киэһэ дьиэ кэргэн мустан бииргэ аһыыллар. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. [[Категория:Литва]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] m08avos02th78ctnstmmbrvufijigu1 Азербайджан бэлиэ күннэрэ 0 56448 427638 427581 2026-04-28T01:23:43Z Ojkhol 24881 427638 wikitext text/x-wiki [[Азербайдьан|Азербайджан]] бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 5]] — Физкультура уонна спорт күнэ * [[Кулун тутар 10]] — [[Азербайджан тыйаатыра|Дойду тыйаатырын күнэ]]<ref>{{Cite web |url=http://ru.apa.az/news/242506# |title=В Азербайджане учреждён День национального театра |accessdate=2014-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140310195427/http://ru.apa.az/news/242506# |archivedate=2014-03-10 |deadlink=yes }}</ref> * [[Муус устар 10]] — Тутааччы күнэ * [[Ыам ыйын 10]] — Сибэкки күнэ * [[Ыам ыйын 23]] — Экология уонна айылҕа хаһаастарын министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2197/ День работников Министерства экологии и природных ресурсов Азербайджана - 23 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; * [[Ыам ыйын 28]] — [[Өрөспүүбүлүкэ күнэ (Азербайджан)|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] (1918) * [[Бэс ыйын 2]] — Азербайджан гражданскай абыйаассыйатын күнэ * [[Бэс ыйын 5]] — Мелиоратор күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2176/ Календарь праздников]</ref>. * [[Бэс ыйын 18]] — Киһи быраабын күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — Гаас үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2198/ День работников газового хозяйства Азербайджана — 20 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Бэс ыйын 24]] — Массыына оҥорор бырамыысыланнас күнэ * [[Бэс ыйын 26]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[От ыйын 2]] — Полиция үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2213/ Азербайджан Полициятын үлэһиттэрин күнэ — 2 июля.</ref>. * [[От ыйын 9]] — [[Дипломатия үлэһиттэрин күнэ (Азербайджан)|Дипломатия үлэһиттэрин күнэ]] * [[От ыйын 22]] — [[Азербайджан дойдутун прессатын күнэ|Дойду прессатын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Азербайджан тыла|Азербайджан алпаабытын уонна тылын күнэ]]<ref>[http://1news.az/society/20090801093608648.html День азербайджанского алфавита и языка.]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — [[Азербайджан]] национальнай киинэтин күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Билии күнэ * [[Балаҕан ыйын 18]] — Национальнай дьүрүл күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — [[Ниэп]] хостооччуларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ (Азербайджан)|Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ]]<ref>{{cite web|author=Б.Рустамбеков|url=http://interfax.az/view/821168|title=27 сентября в Азербайджане будет отмечаться «День памяти» погибших в карабахской войне|lang=ru|website=Интерфакс-Азербайджан|date=2020-12-02|access-date=2020-12-17|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225125036/http://interfax.az/view/821168|deadlink=no}}</ref>. * [[Алтынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 13]] — Азербайджан [[тимир суол]]ун үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 18]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Сэбиэскэй Сойуустан, 1991) * [[Сэтинньи 9]] — Былаах күнэ * [[Сэтинньи 12]] — [[Азербайджан Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт сокуонун күнэ|Төрүт сокуон күнэ]] * [[Сэтинньи 17]] — Национальнай саҥалыы сайдыы күнэ * [[Сэтинньи 22]] — Юстиция күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сибээс уонна информационнай технология министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 28]] — Албакаат күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Аан дойду [[азербайдьаннар]]ын биир санааланыыларын (солидарность) күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Азербайджан бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 78aub0lsff1d6lrve7v99on1sddx20j Таджикистаан бэлиэ күннэрэ 0 56497 427655 424346 2026-04-28T05:57:53Z Ojkhol 24881 427655 wikitext text/x-wiki Таджикистаан бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 11]] — [[Таджик бэчээтин күнэ]]. * [[Ыам ыйын 23]] — Ыччат күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — Дойду сомоҕолоһуутун күнэ * [[От ыйын 22]] — [[Таджикистан Өррөспүүбүлүкэтигэр Судаарыстыба тылын күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 9]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1991, ССРС-тан) * [[Алтынньы 5]] — Судаарыстыбаннай тыл күнэ * [[Сэтинньи 6]] — Конституция күнэ * [[Сэтинньи 24]] — Таджикистан судаарыстыбаннай былааҕын күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Таджикистаан]] pv7fasq8lle9hmd1i4so3f018zeyfxh Австралия бэлиэ күннэрэ 0 56507 427709 424929 2026-04-28T07:47:42Z Ojkhol 24881 427709 wikitext text/x-wiki '''Австралия бэлиэ күннэрэ''' * [[Кулун тутар 18]] ({{Флагификация|Ирландия}}, {{Флагификация|Канаада}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Шилв күнэ * [[Ыам ыйын 26]] — [[Алы гыннарыы күнэ]] ({{lang-en|National Sorry Day}}). XX үйэҕэ төрүт олохтоохтор оҕолорун төрөппүттэриттэн былдьаан өбүгэлэрин үгэһиттэн тэйитэр, "үрүҥ дьон култууратыгар" иитэр бэлиитикэ баара. [[1997]] сыллаахха Австралия Түмэнигэр бу сааттаах быһыы туһунан отчуот оҥоһуллубута * [[Ыам ыйын 27]] — Дойду иллэһиитин нэдиэлэтэ саҕаланар * [[Бэс ыйын 3]] — [[Мабо]] күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2092/ День Мабо в Австралии — 3 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> ([[1992]]) * [[От ыйын 9]] — Конституция күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ. 1966 сыллаахха Соҕуруу Вьетнамҥа Лонг-Тан диэн сиргэ буолбут кыргыһыыга Австралия өттүттэн 18 саллаат өлбүтэ. * [[Балаҕан ыйын 3]]  — [[Австралия былааҕа|Былаах күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 7]] — Сүтэн эрэр кыыл-сүөл көрүҥнэрин күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Дойду гражданствотын күнэ * [[Алтынньы 22]] — [[Вомбат]] күнэ * [[Ахсынньы 26]] — [[Бэлэх күнэ]]<ref>[http://www.promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php День подарков (Великобритания, Австралия, Новая Зеландия, Канада) — Boxing Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210133145/http://promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php |date=2009-12-10 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ Фестивали и праздники в Кирибати / Travel.Ru / Кирибати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205404/http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ |date=2011-08-25 }}</ref>. 26 чыыһыла баскыһыанньаҕа түбэстэҕинэ, бэнидиэнньиккэ көһөн биэрэр. * [[Ахсынньы 28]] {{флагификация|Соҕуруу Австралия}} (Австралия штаата) — Төрүттэнии күнэ. Британия провинциятын быһыытынан 1834 сыллаахха төрүттэммит == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Австралия]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] sxj3uk276m2zfo7c7nezrfuryxg6cek Монголия бэлиэ күннэрэ 0 56525 427710 424932 2026-04-28T07:49:45Z Ojkhol 24881 427710 wikitext text/x-wiki [[Монголия]] бэлиэ күннэрэ. * [[Кулун тутар 18]] — Байыаннайдар күннэрэ, Эр дьон күнэ * [[Бэс ыйын 1]] — Ийэ уонна оҕо күнэ<ref>[http://guide.travel.ru/mongolia/entertainment/holidays/ Официальные праздники и выходные дни в Монголии / Travel.Ru / Страны / Монголия]</ref> * [[От ыйын 10]] — Былаах күнэ<ref>[https://regnum.ru/news/polit/2445701.html В Монголии отметили день государственного флага - ИА REGNUM]</ref>; * [[От ыйын 13]] — Үс күннээх Наадам (Оонньуу) бүтэһик күнэ. Күрэхтэһиигэ үс үгэс буолбут көрүҥ киирэр: тустуу, ат сүүрдүүтэ уонна оҕунан ытыы. Дьахталлар ат сүүрдүүтүгэр уонна оҕунан ытыыга күрэхтэһэллэр * [[Балаҕан ыйын 27]] — Телевидение күнэ * [[Сэтинньи 26]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Ахсынньы 29]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Монголия]] 2naebqh3enihqazbe9trnqth8x4qo0u Биэнгирийэ бэлиэ күннэрэ 0 56572 427677 427397 2026-04-28T06:16:57Z Ojkhol 24881 427677 wikitext text/x-wiki * [[Кулун тутар 15]] — [[Венгрияҕа 1848—1849 сс. өрөбөлүүссүйэ|1848 с. өрөбөлүүссүйэ]] саҕаланыытын күнэ * [[Муус устар 16]] — Холокост сиэртибэлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 13]] — Айааччы күнэ (Magyar Feltalálók Napja). Альберт Сент-Дьерди диэн С битэмииҥҥэ 1941 сыллаахха патент ылбыт киһи кэриэһигэр бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 19]] — Тутулуга суох Венгрия күнэ * [[От ыйын 1]] — Чунуобунньук уонна судаарыстыба сулууспалааҕын күнэ * [[От ыйын 13]] — [[Эгер оҕуһун хаана|"Оҕус хаанын"]] бэстибээлэ<ref>[https://100dorog.ru/guide/events/4365667/ Фестиваль вина «Бычья кровь» в Эгере , События. 100 дорог] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200713135129/https://100dorog.ru/guide/events/4365667/ |date=2020-07-13 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 20]] — Венгрия судаарыстыбатын төрүттээччи Стефан I (Иштван) күнэ * [[Алтынньы 6]] — Арадка өлбүттэри ахтар күн. 1849 сыллаахха Венгрия тутулуга суох буолуутун иһин кыргыспыт 13 генералын Арад куоракка (билигин Румынияҕа киирэр) Австрия былаастара өлөртөөбүттэрэ * [[Алтынньы 23]] — Дойду күнэ (National Day) * [[Сэтинньи 7]] — Венгр уопаратын(опера) күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Венгрия]] 8ivmb93lk637l9ijqiueb6m6jwewrob Эстония бэлиэ күннэрэ 0 56607 427673 424282 2026-04-28T06:13:47Z Ojkhol 24881 427673 wikitext text/x-wiki * [[Кулун тутар 14]] — [[Эстон тыла|Төрөөбүт тыл]] күнэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-14 Праздники, дни городов, знаменательные события 14 марта 2010 года.]</ref>. Эстония бэйиэтэ, сырдатааччы [[Кристьян Яак Петерсон]] ([[1801]]) төрөөбүт күнүгэр 1998 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Айымньыларыгар айылҕаны, сиэрдээх быһыыны хоһуйар эбит * [[Бэс ыйын 4]] — Дуоҕа күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2260/ День государственного флага Эстонии - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>. * [[Бэс ыйын 14]] — Хомуньуустар репрессияларыгар толук буолбут дьону ахтар күн<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2231/ День памяти жертв коммунистического террора в Латвии и Эстонии — 14 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Бэс ыйын 23]] — Кыайыы күнэ (Võidupüha). * [[Бэс ыйын 24]] — Ян күнэ * [[Атырдьах ыйын 20]] — [[Эстония тутулуга суох буолуута сөргүтүллүбүт күнэ|Тутулуга суох буолуу сөргүтүллүбүт күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Пяртель күнэ ({{lang-et|Pärtlipäev}}) * [[Балаҕан ыйын 22]] — Утарылаһан охсуһуу күнэ. * [[Сэтинньи 16]] — Сүбүрүнүөтү биллэрии күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Эстония]] 3mxr2p8v91kakrliej9tbitzviyzd22 Румыния бэлиэ күннэрэ 0 56670 427644 427529 2026-04-28T01:27:06Z Ojkhol 24881 427644 wikitext text/x-wiki * [[Кулун тутар 1]] ({{Флагификация|Молдавия}} эмиэ бэлиэтиир) — Марцишор, саас саҕаланыыта * [[Кулун тутар 10]] — Сэкиэй омук көҥүлүн күнэ. Бу Румынияҕа олорор венгрдыы саҥарар омуктар бэйэлэрин туспа омугунан ааҕыналлар, түүр төрүттээхтэрэ сабаҕаланар. Бу күн 1854 сыллаахха Михай Гальфи, Кароли Хорват уонна Янош Торёк диэн омук активистарын Австрия импиэрийэтэ өлөртөөбүт * [[Бэс ыйын 26]] — Былаах күнэ<sup>([[d:Q12744056|wikidata]])</sup> * [[От ыйын 29]] — [[Румыния өрөгөйүн ырыата|Өрөгөй ырыатын]] күнэ * [[Атырдьах ыйын 31]] — Румын тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Инженер күнэ * [[Алтынньы 9]] — Холокост сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Алтынньы 25]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Сэтинньи 14]] — Добруджа күнэ. 1877-1878 сыллардааҕы Нуучча-Туурак сэриитин кэнниттэн Румыния Хотугу Добруджаны (ол иһигэр [[Дунаай]] дельтатын) бэйэтигэр холбоммута. * [[Сэтинньи 28]] — Буковина күнэ. 1918 сыллаахха бу күн Буковина олохтоохторун сийиэһэ Румынияҕа холбоһор туһунан быһаарбыт * [[Ахсынньы 1]] — Румыния холбоһуутун күнэ (Дойду күнэ). 1918 сыллаахха Трансильвания Румыниялыын биир буолбуттар * [[Ахсынньы 8]] — Конституция күнэ * [[Ахсынньы 27]] — сибэтиэй Стефан күнэ (Илиҥҥи православнай сыаркап ааҕыытынан, бу дойдуга судаарыстыба бэлиэтиир) [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Румыния]] 51bpdmcnhx2206auidnk415wbmx05kq Б.э.и. 241 сыл 0 58376 427647 2026-04-28T01:28:23Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[Б.э.и. 241 сыл]] сирэй аатын маннык [[Б. э. и. 241 сыл]] уларыппыт 427647 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Б. э. и. 241 сыл]] 6t878axxoyt0qy67kaqmrlfrib4wpca Монтсеррат 0 58377 427691 2026-04-28T07:32:06Z Ojkhol 24881 "'''Монтсеррат''' * [[Кулун тутар 17]] ({{Флагификация|Хотугу Ирландия}} {{Флагификация|Ирландия}}, {{Флагификация|Ньюфаундленд уонна Лабрадор}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Сибэтиэй Патрик күнэ]]" саҥа сирэй оҥоһулунна 427691 wikitext text/x-wiki '''Монтсеррат''' * [[Кулун тутар 17]] ({{Флагификация|Хотугу Ирландия}} {{Флагификация|Ирландия}}, {{Флагификация|Ньюфаундленд уонна Лабрадор}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Сибэтиэй Патрик күнэ]] 1pa2sq7x3rnw69ules4s22vordn1848 Б.э.и. 45 сыл 0 58378 427699 2026-04-28T07:39:01Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[Б.э.и. 45 сыл]] сирэй аатын маннык [[Б. э. и. 45 сыл]] уларыппыт 427699 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Б. э. и. 45 сыл]] kghath3uqijub23snghvs9lrl7od68y