Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk Калифорния 0 1195 427825 391907 2026-04-30T02:06:12Z Ojkhol 24881 /* Таһынааҕы ыйыылар */ 427825 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Map of USA CA.svg|мини|]] '''Калифорния, штат''' ({{lang-en|California}}) — [[АХШ|Америка Холбоһуктаах Штаттарын]] биир сүрүн штата. АХШ арҕаа өттүгэр [[Чуумпу океан]] кытылыгар сытар. Хочоҕо сылаас климаттаах, хаар түспэт, сороҕор тобурах түһэр. Хайалардаах [[Сьерра Невада сиһэ]]. Сир хамсааһына буолар кутталлаах. Улахан куораттара - [[Сан-Франциско]], [[Лос-Анджелес]]. Киин куората - [[Сакраменто]]. Оттон арыый орто улахан куораттара - [[Сан Хосе,Калифорния|Сан Хосе]], [[Окленд]], [[Анахайм]], [[Фресно]], [[Санта Ана]], [[Риверсайд]], [[Торранс]], [[Гарден Гров]], [[Лонг Бич]], [[Хантингтон Бич]], [[Сан Бернардино]], [[Стоктон]], [[Ричмонд]], [[Беркли]], [[Пало Альто]], [[Санта Роза]], [[Санта Клара]], [[Сан Диего]] уо.д.а. [[Билэ:San Diego Reflecting Pond.jpg|thumb|300px|[[Сан Диего]]]] [[Билэ:ZabriskiePoint amk.jpg|thumb|300px|Забриски Пойнт, Өлүү Хочото]] == Экономиката == Калифорниа штата - [[АХШ]] биир саамай түргэнник сайда турар региона, урут уруккаттан баайдар олорор сирдэрэ. Дьиҥнээхтин хас 12 Калифорниа олохтооҕа баайдарга киирсэр. Калифорниа - Аан Дойдуга биир динамично сайда турар сир, сылын аайы экономика сайдыыта 15,87% тэҥнэһэр. Калифорниа - АХШ саамай улахан нэһилиэнньэлээх сирэ эрэ буолбакка, саамай улахан байыаннай потенциаллаах сирэ. Ону таһынан, Калифорния - Аан Дойдуга Компьютеризациа өттүнэн биллибитэ. == Калифорниа ыар проблемалара == * Экономиката аһары сайдан, элбэх дьону тардар - ол түмүгэр нэһилиэнньэтэ "быт" ыһарын курдук элбиир * Нэһилиэнньэтэ аһары элбээн, элбэх дьон үлэтэ суох хаалар * Нэһилиэнньэтэ аһары элбээн, Калифорниаҕа [[иһэр уу]] суох буолар... Уу сыаната улаата турар * Нэһилиэнньэтэ аһары элбээн, электроэнергиа аһары туттуллан, уот тиийбэт буолар ([[Калифорниаҕа электрическай уот кириизиһэ]] * Нэһилиэнньэтэ аһары элбээн, сир тиийбэт... дьиэтэ суох дьоннор "геометрической прогрессии" элбии тураллар... * Айылҕа киттийиитэ... == Дьоно Сэргэтэ == == Остуоруйата == == Бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 31]] — [[Сесар Чавес күнэ]] == Тас сигэлэр == ;Government * [http://www.ca.gov/ State of California Official Web site] {{АХШ}} [[Категория:Дойдулар уонна омуктар|К]] [[Категория:Калифорния| ]] hdnfhlwx51ei69zkff7d00gs6nczs9o Бикипиэдьийэ:Кэпсэтэр сир/Уопсайынан кэпсэтии 4 4075 427846 426859 2026-04-30T10:00:44Z MediaWiki message delivery 8272 /* Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 */ саҥа салаа 427846 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ == Биики-саас — 2026 == Сахалыы Бикипиэдьийэбитигэр [[БП:К:Биики-саас 2026|үһүс төгүлүнэн «Биики-саас» күрэс ыытылла турар]]. Дьүллүүр сүбэ уонна тэрийээччилэриттэн ааттарыттан, барылары араас Дьобуруопа дойдуларын, култуураларын, тылларын туһунан сыһыаннах ыстатыйалары суруйарга ыҥырабыт. --[[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 03:51, 30 Кулун тутар 2026 (UTC) == Узнай Россию. Новгородские земли == [[File:Banner of the Novgorod Republic (c. 1385).svg|200px|thumb|right|]] Здравствуйте, коллеги. Уведомляю, что с 1 ноября по 15 декабря будет проходить [[wmru:Конкурсы/Узнай Россию. Новгородские земли|конкурс-марафон, посвящённый Северо-западу России]], организованный [[meta:Wikimedia RU|Викимедиа Россия]] совместно с [[meta:North-West Russia Wiki-Historians User Group|юзер-группой Вики-краеведов Северо-запада России]]. Помимо традиционного проведения конкурса в различных языковых разделах Википедии, этот конкурс также будет проводиться в Викигиде. Ждём участников и желаем всем продуктивной и лёгкой работы! [[Кыттааччы:Красный|Красный]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Красный|ырытыы]]) 17:08, 28 Алтынньы 2020 (UTC) ==Саха Сиригэр сыһыаннах сүрүн өйдөбүллэр тиһиктэрэ== Атын тылларга тылбаастыырга уонна баар буоларын курдук [[Бикипиэдьийэ:Бырайыак:Саха Сиригэр сыһыаннаах тутаах ыстатыйалар тиһиктэрэ]] билэтигэр суруйуоххайыҥ эрэ. --[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 10:18, 12 Ахсынньы 2014 (UTC) == О посредничестве == {{Moved to|Кыттааччы ырытыыта:HalanTul#О посредничестве}} == Үөрэҕирии туйгунун туһунан бикипиэдьийэҕэ суруйарбыт оруннаах дуо? == Биһиги биикибитигэр өрөспүүбүлүкэҕэ, улууска, нэһилиэккэ суолталаах дьон туһунан суруйабыт. Бу боппуруос икки өрүттээх. Биирэ - киһи суолтата, иккиһэ - итэҕэтиилээх источникка олоҕуруу. <br /> ''Суолталаах киһи.'' Сахабыт сиригэр дьон аҕыйах, нэһилиэк элбэҕэ суох, онон нэһилиэк таһымыгар үтүө суобастаахтык үлэлээн кэлбит дьон (ол үлэлэрэ бэлиэтэммит дьон) Саха сирин барытын сайдыытыгар суолталара намыһаҕа суох. Онон сэриигэ сылдьыбыт дьон (военачальниктар эрэ буолбакка, көннөрү саллааттар да буоллун), үтүөлээх үлэһиттэр, экономика ханнык эрэ салаатын туйгуна диэн бэлиэнэн наҕараадаламмыт дьон туһунан харса суох суруйуҥ диэн ыҥырар этибит. Ону уруккуттан үлэлиир дьон билэҕит. Хаһыаттарга да суруйа сырыттыбыт быһыылаах этэ. Оннук дьон туһунан балай элбэх ыстатыйа сурулунна. Манна эбии нэһилиэккэ былыр олоро сылдьыбыт дьон туһунан номоххо олоҕуран эмиэ суруйуохха сөп диэн буолара.<br /> ''Итэҕэтиилээх источник.'' Аҕыйах ахсааннаах омук тылынан суруллар бикипиэдьийэлэр биир кыһалҕалаахтар: суруллубут источниктара аҕыйах. Баар да буоллаҕына, бастакытынан, таһыма, наука өттүттэн көрдөххө, оччо үрдүгэ суох буолуон сөп. Иккиһинэн, ол источнигы булан ылар, бу кыттааччы источнигы төһө сөпкө туһаммытын тургутан көрөр кыах куруук баар буолбат. Онон кыра салаалар источник быһыытынан оройуон таһымнаах хаһыаттары, ааптар бэйэтин үбүнэн таһаарбыт рукописка тэҥнээх кинигэлэрин иҥин туһаналлар. Оннооҕор бэчээккэ отой да ахтыллыбатах дьон туһунан суруйуохха сөп диэн бириинсиби тутуһаллар - холобур, кырдьаҕас киһини кытта кэпсэтиигэ олоҕуран дуу, араадьыйа биэриитин истэн баран дуу. <br /> Бу бикипиэдьийэлэргэ барыларыгар өйдөнөр уонна өйөнөр суол. Баччааҥҥа дылы ити бириинсиби биһиэхэ да ким да утара илигэ. Билигин да утарар киһи суох курдук. Ол эрэн бу быраабылаҕа киирбэтэҕин ыйдылар. Кырдьык суруллубатах буоллаҕына - киллэриэххэ ээ. Туох дии саныыгытый? Ким эмит дьарыктанара буоллар, бу быраабыланы бүтүннүүтүн чопчулуура, ырытыыны күөдьүтэрэ, куоластааһыҥҥа таһаарара буоллар өссө ордук буолуо этэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:23, 9 Алтынньы 2014 (UTC) == Устудьуоннары кытта үлэ == Соторутааҕыта тылбаасчыт күнүгэр ХИФУ саха тылын тылбааһын уонна истилиистикэтин хаапыдыратын сэбиэдиссэйэ этии киллэрбитэ: устудьуоннарынан бикипиэдьийэҕэ ыстатыйа суруттарыахха, - диэн.<br /> Бэҕэһээ үстүтүүт дириэктэрин солбуйааччы Хабырыыл Торотуойабы кытта кэпсэттим. Бастакынан тылбаас тиэмэтигэр суруттарыахха, тылбаасчыкка үөрэнэр устудьуоннарынан, - диэтэ. Онон, оннук ыстатыйалар тиһиктэрин оҥоруохтаахпыт. Онтон ол тиһиги илдьэ мин биир дьарыкка тиийэн оҕолорго сэминээр дуу, практикум дуу курдугу ыытыахтаахпын, ыстатыйа суруйар туһунан. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:08, 7 Алтынньы 2014 (UTC) :Маны көрүҥ: [[Бикипиэдьийэ:Бырайыак:ХИФУ]]. Ситэрэргэ-хоторорго көмөлөһүҥ! --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:57, 8 Алтынньы 2014 (UTC) == Бикипиэдьийэ тылдьыт буолбатах == Аламай доҕоттоор! Улахан биикилэргэ "Бикипиэдьийэ тылдьыт буолбатах" диэн бириинсиби тутуһаан, кылгас, тылдьыкка эрэ сөптөөх ыстатыйалары сотоллор.<br /> Биһиэхэ баччааҥҥа дылы оннук ыстатыйаларга сыһыан оччо хаҕыһа суох этэ. Хаһан эрэ "биики-тылдьыт баар буолуор дылы, онооҥҥо-манааҥҥа дылы сырыттыннар" диэн буолбуттаах. Оруннара манныктар. Бастатан туран, сорох өйдөбүллэр быһаарыылара (эргэрбит, аҕыйахтык туттуллар тыллар, түөлбэ тыллара, кыараҕас эйгэҕэ туттуллар тиэрминнэр иҥин) чугас, биир сиргэ, бырайыак иһигэр сытара табыгастаах. Иккиһинэн, оннук ыстатыйалары угар да сир суоҕа. Көҥүл, аһаҕас, ыстатыйаны улгумнук угуохха сөптөөх сир. Билигин да баара биллибэт.<br /> Кэлин оннук ыстатыйаларга "Соторго", сороҕор "Түргэнник соторго" диэн дьаралыктар эбиллэр буоллулар. Эһиги туох санаалаххытый? Этиниҥ эрэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 21:46, 29 Балаҕан ыйын 2014 (UTC) :Мин санаабар сотор наадата суох, ол гынан баран анал сирэйгэ ситэтэ суох ыстатыйалар ыйынньыктара тахсара бэрт буолуо этэ. Ол онно болдьох кэм иһигэр ситэриллиэхтээх, ол эрэ кэннэ сотуллар гына (чистилище слов :) ). --[[Кыттааччы:Сур Бөрө|Сур Бөрө]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Сур Бөрө|ырытыы]]) 03:58, 30 Балаҕан ыйын 2014 (UTC) Уважаемые википедисты. Поскольку в Саха википедии (далее СВ) нет активных участников, и, как я поняла, в СВ правила/руководства википедии не совсем действуют или не указ, с целью привлечения к разговору участников других проектов пишу на понятном для многих языке. А проблема, одна из многих, такая: мною, начиная с прошлого года, выносились на удаление, быстрое удаление КБУ статьи, редиректы. Все это игнорировалось/игнорируется. На многочисленные запросы по поводу бездействия админов год назад получила ответ: админы СВ - это занятые в миру уважаемые люди, и не обязаны/не будут выполнять мои задания (т. е. что-либо удалять). На этом пришлось самой удалиться с проекта. С начала этого года опять же редактирую, пытаюсь развить проект, очистить от неэнц/мусора, результат - грабли на том самом месте как лежали так и лежат, и я еще раз на них наступила. В этот раз, надеюсь узнать главную причину, это энциклопедия или что, и чей это проект, а может быть энциклопедия конкретного улуса, села, школы (←в этом случае присутствие в СВ персоналий/педсостава Хоринской школы будет понятно). PS/Эта же тема обсуждается в рассылке бюрократа СВ [http://subscribe.ru/archive/culture.people.sakhawikipedia здесь ].--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:50, 5 Алтынньы 2014 (UTC) :Я думаю, что нужно оставить даже самые простые статьи, которые, возможно, понадобятся для дальнейшей работы. То есть правилам "большой википедии" нужно следовать, все-таки, принимая во внимание, что и простые статьи саха википедии должны быть. Не думаю, что нужно удалять статью, только из-за неправильного оформления или недостаточности статьи. После набора "критической массы" википедистов стоит уже задуматься о качестве и глубине статьи. --[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 15:29, 6 Алтынньы 2014 (UTC) ::По статьям. Существует простое правило - энциклопедия пишет о понятиях, а не о словах. Согласно ему нужно оставлять статьи, к примеру, о городах, о том же Тадж Махале, несмотря на их краткость. Возможно, стоит объединить статьи, относящиеся к одному и тому же понятию или явлению, или вещи, когда-то написанные с расчетом на то, чтобы перенести в викисловарь. Но, иногда, эти слова имеют, как правильно кто-то отметил, свою, отличающуюся от основного понятия окраску, обусловленную местными, национальными или иными особенностями. В таких случаях статья может иметь энциклопедическое значение. Давайте решать в каждом отдельном случае индивидуально, и если отмечать статью как сомнительную, то не ставить шаблон "К быстрому удалению", не предусматривающий обсуждения. Ведь автор статьи, убежденный в своей правоте, может посчитать наши действия вандализмом. И, по крайней мере, в части случаев будет прав. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:16, 8 Алтынньы 2014 (UTC) === По перенаправлениям === ::По перенаправлениям. Да, существуют перенаправления с некорректных названий. Я считаю, что их можно оставить по двум причинам: первое, если кто-то создал такую статью, значит, этот кто-то и возможно, с ним согласны другие, считает, что так правильно и будет искать именно этот вариант. Перенаправление покажет этим людям их ошибку. Вторая причина - нужно относиться с уважением к вкладу человека. Перенаправление - наиболее простой способ оставить историю правок. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:04, 8 Алтынньы 2014 (UTC) :::С аргументами оппонента я в корне не согласна. С историей правок в данном случае вообще проблем не должно быть. :::Немного истории. [[Бикипиэдьийэ:Түргэн сотуу критиэрийдэрэ|Критерии быстрого удаления в СВ]] были списаны с рувики еще в 2009 году ({{Diff2||43415|версия от 21.04.2009}}), с тех пор особых изменений в КБУ не внесено, страница до сих пор до ума не доведена. В частности, критерий П3/У3, согласно которому статьи выставлены на БУ, остался в старом варианте: «''А также со смесью алфавитов в одном слове. Не касается перенаправлений с самых типичных ошибок или опечаток, перенаправлений со множественного числа на единственное (и наоборот)''». Последний вариант, изложенный в рувики «''А также со смесью алфавитов в одном слове. Не касается перенаправлений с устаревших форм написания при наличии авторитетных источников, подтверждающих их наличие; перенаправлений со множественного числа на единственное (и наоборот).''», по-моему, самый оптимальный, понятный и соответствует "здравому смыслу''. :::Начиная с прошлого года, мной на быстрое удаление по причине П3/У3 выставлялись перенаправления с некорректным названием, орфографическими ошибками: [[:Категория:Бикипиэдьийэ:ТС:У3]]. Некорректные названия выставленных на БУ перенаправлений не являются ''самыми типичными ошибками или опечатками'', потому соответствуют критериям быстрого удаления. :::Кроме того, [[Ааһыма]], [[Аллаҥа]], [[Баппаҕай]], [[Бөкчөҥө]], [[Иккис Ньөрүктээйи]], [[Иккис Тыллымы]], [[Иккис Ньөрүктээйи]], [[Күөрдөм]], [[Маҕырас]], [[Малтааны]], [[Маҕаны]], [[Солоҕоон]] — населённых пунктов/топонимов с таким названием не было и нет. Авторитетных источников, ссылающихся на них, тоже нет. Потому не должно быть и редиректов с некорректным названием. Существование (оставление) подобных редиректов — есть искажение исторических названий, неуважение к языку. Одна из главных целей сахавики — это сохранение языка и истории саха, а не коверкание. Читателей тоже надо уважать и не вводить их в заблуждение. :::На днях одним из участников были созданы, на мой взгляд, некорректные перенаправления: [[Мирнай]], [[Ленскай]], АИ на них нет. А на название статьи [[Алроса хампанньа Мирнайдааҕы көтөр предприятиета]] без слёз не взглянешь, извините. Здесь, мало того, что куча орф/ошибок, но, судя по названию, статья о «птицеферме», хотя автором статьи подразумевалось авиапредприятие. Кто-нибудь удалит эти недоразумения, или в память об авторе оставят.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 18:09, 7 Ахсынньы 2014 (UTC) === Статьи, выставленные на удаление === Чтобы было понятно, что же было выставлено к удалению, для не сахаязычных вивипедистов подготовила перевод содержания статей: * [[:Бикипиэдьийэ:Соторго/10 Муус устар 2012]] * [[:Бикипиэдьийэ:Соторго/2014-09-26]] * [[:Бикипиэдьийэ:Соторго/2014-09-27]] * [[:Бикипиэдьийэ:Соторго/2014-09-28]].--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:50, 5 Алтынньы 2014 (UTC) По статьям, если каким-то образом эти статьи окажутся значимыми, соответственно должны быть отредактированы/дополнены и страницы о критериях значимости, в т. ч. для персоналий. Если в СВ есть почти весь педсостав Х. школы, почему не должно быть статей о таких же учителях других школ, чем отличается Х. школа? Так же, если есть статьи об обычном дет/саде, школьном ансамбле, значит дверь в СВ должна быть открыта для тысяч подобных организаций, почему нет. Тоже надо прописать в критериях отдельной строкой. Это нужно не мне, а будущим редакторам. Раз такие непонятки, в критериях все должно быть четко прописано, это мое мнение.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:32, 8 Алтынньы 2014 (UTC) === Содержание статей, выставленных к быстрому удалению === На сегодня на КБУ уже который год/месяц висят 182 статьи, 47 категорий. Далее будет перевод (выборочный).--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:50, 5 Алтынньы 2014 (UTC) Категории можно было удалить не глядя, хотя бы потому что пустые, ед/автор. * [[5-с нүөмэрдээх Дьокуускай поликлиниката]]. Поликлиника № 5 (г. Якутск). Без энц/содержания. * [[Баппаҕай]], [[Бөкчөҥө]], [[Иккис Ньөрүктээйи]], [[Иккис Тыллымы]], [[Күөрдөм]]. Населенных пунктов с таким названием нет. Потому не должно быть и редиректов с ошибкой в названии. Это искажение исторических названий. * [[Европа 2008 сыл чемпионата Конул тустуу Иккис кун]]. Название статьи: «Чемпионат Европы по вольной борьбе. Второй день». Это не статья, а прямой репортаж с места событий, возможно, скопирована. * [[Илин уонна аргаа]]. Без содержания. Содержание повторяет название статьи. * [[Кычкиннар]]. Самый многочисленный фамильный род в Якутии, насчитывает 60 тысяч человек, живут в 132 странах. Источник не указан. Бред, имхо. * [[Мүлүккэй]]. Средняя температура воды?. На этом статья заканчивается, как видно ни источников/ни категорий. * [[Мэҥэ]]. Сделано перенаправление с целью удаления, далее переименования статьи [[Мэнэ]]. * [[Сана 2011 сыл]]. В переводе статья наз. «Новый 2011 год». Наступающий 2011 год - год железного кролика. Вроде так, плюс ошибка в названии статьи. * [[Саҥасибиирск]]. Редирект с некорректным названием Новосибирска. * [[Хотугу Форум]]. Тут оставлена запись с просьбой дополнить. То есть дополнить пустую статью. * [[Шалахай]]. {{Спойлер|Это орган, болтающийся между ног.}} Ни источников, ни картинок нету. * [[Ыбылах]]. Контур (вырезка)? стопы человека. Без энц/содержания. * [[Эдэр булчукка]]. Название статьи: «Молодому охотнику». Тут источников нет и быть не может, поскольку это советы самого автора статьи, какое ружье выбрать для охоты, приведены краткие характеристики ружей. В конце главный совет, перед выбором проконсультироваться со спецом. * [[Эмэээхсин]]. После редактирования статья немножечко улучшилась, текст статьи такой: эмээхсин - это старая женщина. Во-первых, в названии статьи есть ошибка. Во-вторых, это нельзя назвать статьей, пусто, ни содержания/ни источников/ни категорий нет. * [[Эр киhи]]. В названии этой статьи присутствует латиница. Есть другая аналогичная статья [[Эр киһи]]. === Что делать === Это только моё мнение. Удалить. В СВ коротких в 1-2 строчки бесперспективных, словарных статей сотни. К удалению выставлено не всё. На некоторые статьи мною поставлен шаблон «К объединению». Например вот эту кучу статей ([[Тирии этэрбэс]], [[Ынах этэрбэс]], [[Тулламай]], [[Төттүк этэрбэс]], [[Түнэ этэрбэс]], [[Күлүмэн этэрбэс]], [[Лэҥкирэ]], [[Түнэ баһарҕас]], [[Сарыы этэрбэс]], [[Тумустаах, кыбытыылаах сарыы этэрбэс]], [[Саары чоочой]] ...) - «модели»/разновидности торбасов предложено было объединить со статьей [[Этэрбэс]]. Далее, почему создавались словарные статьи? я думаю, с целью увеличения количества статей. Как штамповались такие статьи - открывался толковый словарик, или учебник географии для 9? класса, много времени это не занимает, 1/2 строчки и статья готова. Это даже не стабы. Что касается терминов, шаговой доступности. В трёх шагах в интернете есть очень даже нормальный [http://sakhatyla.ru/ сайт «Саха тыла»], электронный словарь. Есть [http://wiki.sakhatyla.ru/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 вики?сайт]. Также пояснение терминов можно организовать в примечаниях/сносках, ну и сунуть читателю под нос - например, с помощью шаблона {{tl|Comment}}.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 12:40, 5 Алтынньы 2014 (UTC) === Пять столпов Википедии или СВ - не словарь === Мне сообщили, что Википедия основана на пяти столпах, [[:ru:Википедия:Пять столпов|эти столпы тут]]. Поскольку СВ - раздел рувики, я полагаю на этих принципах должна базироваться и Саха Википедия. Приведу первый принцип, в кот. есть ответ почему СВ не словарь, добавить к этому мне нечего, внимательно прочитавший поймет.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 13:58, 5 Алтынньы 2014 (UTC) {| style="background-color:transparent" |- |[[Билэ:BluePillar.svg|35px]] ||{{anchor|1}}'''[[:ru:Википедия:Чем не является Википедия|Википедия — это энциклопедия]]''', включающая в себя элементы общих и специализированных энциклопедий, ежегодников и географических справочников. При работе над каждой энциклопедической статьёй следует стремиться к максимальной [[:ru:Википедия:Проверяемость|точности и проверяемости]]; сведения, вызывающие сомнения и не подтверждаемые ссылками, могут быть удалены, поэтому не забывайте указывать [[:ru:Википедия:Ссылки на источники|источники вашей информации]]. Википедия — не место для изложения ваших личных мнений, личного опыта или личных доводов. [[:ru:Википедия:Недопустимость оригинальных исследований|Оригинальные идеи, толкования, результаты самостоятельно проведённых исследований]] невозможно [[:ru:Википедия:Проверяемость|проверить]], а потому они здесь неуместны. Википедия — это не импровизированная трибуна, не место для рекламы или [[:ru:Википедия:Значимость|повышения собственной значимости]], не эксперимент в области анархии или демократии, не [[:ru:Википедия:Чем не является Википедия|беспорядочная свалка информации]] и не каталог ссылок. Это не газета и не сборник [[:ru:Викитека|исходных документов]] — для информации такого рода существуют братские проекты Викимедиа. |} {{Moved to|Бикипиэдьийэ:Посредничество 1#Перечень спорных материалов|2=[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 12:39, 5 Ахсынньы 2014 (UTC)}} === РуВики ырытыы === Дорообо. [[w:ru:Википедия:Форум/Общий#Просьба]] уонна Комментарий к итогу. --[[Кыттааччы:Neolexx|Neolexx]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Neolexx|ырытыы]]) 16:52, 17 Алтынньы 2014 (UTC) :Спасибо за информацию! --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:13, 18 Алтынньы 2014 (UTC) == Судургу көрдөөһүн == Ытыктабыллаах кыттааччылар! Көрдөөһүн түннүгэр категориялары, халыыптары, Бикипиэдьийэ сирэйдэрин көрдөөһүнү судургутук биир бастакы бичигиттэн ылынан көрдүүрүн курдук оҥотторуохха. Ол аата, аат далларын псевдонимнарын туруорууга уларытыы туһунан этии киллэрэбин. Холобур, категория - '''к''' бичик, халыып - '''х''', Бикипиэдьийэ - '''бп''', өссө туох баарый. Бу уларыйарын туһугар ырытыы баар буолуохтаах, ол кэннэ һайаапка түһэриллиэхтээх. Уһаппакка-кэҥэппэккэ ырытан/куоластаан уларыттарыаххайыҥ. Инникитин туһалаах буолуо. Сөбүлэһэргэ/утарарга бу халыыптары туруоруоххутун сөп: <code><nowiki>{{Сөбүлэһэбин}}</nowiki></code>, <code><nowiki>{{Өйүүбүн}}</nowiki></code>, <code><nowiki>{{Утарабын}}</nowiki></code>. --[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:12, 29 Балаҕан ыйын 2014 (UTC) :{{Утарбаппын}}. Омос көрдөххө туһалаах буолуох курдук. Ол эрэн уопуттаах эрэ кыттааччы туттар тэрилэ буолуон сөп. Оннук кыттааччы аналлаах скрипт оҥотторон "чыычааҕынан" холбуурун курдук оҥордоххо, хайдах буолуой? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 21:33, 29 Балаҕан ыйын 2014 (UTC) ::Ааттары кылгаттарыы көрдөөһүн түннүгэр эрэ буолбакка ол-бу докумуоннары, БП сирэйдэрин көннөрүүнү судургутутар. Итиннэ ол-бу «чыычааҕы» арыйар/сабар олох наадата суох => кимиэхэ да мэһэйдээбэт.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 03:43, 30 Балаҕан ыйын 2014 (UTC) == Саҥа дьыллааҕы бириистэри туттарыы == Марафоммун түмүгүнэн үөрүүлээх тэрээһин ыытаары баччааҥҥа дылы бирииспитин биэрбэккэ сылдьабыт. Иэдээн, хойутааһын буолла. Арай ыам ыйын ортотугар ханна эрэ муһуннахпытына хайдаҕый? Бикипиэдьийэ баар буолбутун бэлиэтии таарыйа? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:35, 25 Муус устар 2014 (UTC) :Биир бирииһи туттарарга күһэлинним. Soppuruon диэн кыттааччыбыт уот ылар курдук куоракка кэлэн барда. Аны хаһан кэлэрэ биллибэт, онон туттардым. Иккис бастакы бирииһи WWW Ykt-га, иккис уонна үһүс буолбут дьоҥҥо туттарар хаалла. Ол туһунан этиилэргитин кэтэһэбин: ханна, хаһан туттарыахха сөбүй? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:07, 16 Бэс ыйын 2014 (UTC) == Шаганэ == Шаганэ ты моя Шаганэ - Есенин хоьоонун ким тылбаастаабытай? {{unsigned|‎ 83.229.236.17| 19:34, 4 Ахсынньы 2013}} == Кэпсэтии туһунан == Halan эн комментарийгар хайдах эппиэттиибин? Ону-маны баттыалаан баран манна суруйдум.--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 21:19, 2 Алтынньы 2013 (UTC) :Аламай! Хоруйдуур судургу - кэпсэтии баһын аттыгар баар "Уларыт" диэн сигэни (ссылканы) баттыыгын, онтон саҥа устуруокаттан двоеточие туруораҕын (иккис хоруй буоллаҕына икки двоеточие, үһүс буоллаҕына - үһү) уонна этиигин суруйан баран илии баттыыгын (ону хайыы-үйэ баһылаабыккын), онтон бигэргэтэҕин. Бүттэҕэ ол. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 23:15, 2 Алтынньы 2013 (UTC) ::Ээ, өссө биири этиэхтээхпин эппэтэхпин. Саҥа кэпсэтиини таһаарар буоллахха бас тыллыыр (заголовок) ордук. Бу кэпсэтии баһа, холобур <nowiki>== Кэпсэтии туһунан ==</nowiki> --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 23:18, 2 Алтынньы 2013 (UTC) ==Биикигэ саҥа киирбит киһиэхэ барыта өйдөнөр дуо?== Манна саҥа киирдим. Барыта өйдөнөр дии, арай тиэрминнэр тылбаастарын сэрэйэн өйдүүр курдукпун. Улууска олоробун. Интернет кэлбитэ ыраатта. АДСЛ, коннект нөҥүө МТС, Мегафон, Билайн интернетка тахсабыт. Сааһым 55. Киһи ыарырҕатара манна суох. Э.Рудых уонна Г.Белоусов хайдах манна сатаан суруйбаттар.{{unsigned|Тайыл| 12:19, 1 Алтынньы 2013}} :Бу саҥа кыттааччыбыт суруйбут. Мин күннүкпэр [http://dnevniki.ykt.ru/HALAN/542625 суруйуубар] хоруйдаан. Суруйбуккар махтал! Аныгыскыга ырытыы сирэйигэр илиигин баттыыр буолаар, оччоҕо ким суруйбута тута көстүө. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:40, 2 Алтынньы 2013 (UTC) ==Россия регионнара== Россия регионнарын көннөрө эбэ сатыы сылдьабын, уонна дьэ булкуллуннум. Шаблоҥҥа "область" арааһынайдык переводтаммыт - то "уобалас", то "Уобалаһ", то "уобалаһа". Ханныгы биир курдук туттуохха сөбүй? [[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 07:23, 22 Атырдьах ыйын 2013 (UTC) :Хайата да туттуллара алҕас буолбатах дии саныыбын. Ханныкка эрэ биир барыл (Москуба уобалаһа, холобур), ханныкка эрэ иккиһэ (Кировскай уобалас) барсыан сөп. Бу нууччалыы эттэххэ исторически обусловлено. Күүстээх, биллэр-көстөр киин куорат аатынан ааттаммыт уобаласка бастакы барыл сөп түбэһиэх курдук (бу саха тылын быраабылатыгар ордук сөп түбэһэр). Оттон саха киһитигэр биллибэт соҕус киин куорат аатынан ааттаммыт буоллаҕына нууччаттан киирбит сэбиэскэй кэминээҕи "-скай" сыһыарыылаах/аффикстаах барылы да туһаныахха сөп. Маны тылбаас магистрааннарыгар этэн көрүөм. Туох диэн тойоннууллар эбит. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:48, 2 Алтынньы 2013 (UTC) == Нэһилиэктэр == Дьэ доҕоттор. Нэһилиэктэри киллэрии баран иһэр. Ити ыстатыйалар дьардьама курдуктар. Ону киирэҥҥит, ким туох информациялаах, толорон иһиҥ. Сахалар бары тыаттан төрүттээхпит диибит, ол аата ким баҕарар ханнык эрэ нэһилиэк, бэйэтин дойдутун туһунан суруйар кыахтаах. Ситиһиини баҕарабын.-- --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 07:52, 28 Тохсунньу 2009 (UTC) :Табаарыстар. Нэһилиэктэргэ буккулуннум. Элбэх буккуур баар эбит. Нэһилиэк, административнай единица быһыытынан, улуус иһигэр баар а/е, хас да нэһилиэнньэлээх буолуон сөп. :Холобур, :1. Бүлүү улууһугар Чочу нэһилиэгэ баар эбит. Киинэ - Сыдыбыл. Нэһилиэк иһигэр баар нэһилиэнньэлээх пууннар - Сыдыбыл, Кыадаҥда. :Мин санаабар, 3 туспа ыстатыйа баар буолуохтаах: Чочу нэһилиэгэ, Сыдыбыл, Кыадаҥда. :Сыдыбыл диэн көрдөөтөххө, Чочуга утаарыы барар. Ити сыыһа. :2. Горнай улууһугар Малтааны нэһилиэгэ баар эбит. Киинэ - Кэптин. Нэһилиэнньэлээх пууннара - Кэптин, Тоҥ Уулаах, Тыһаҕаччы диэн. Эмиэ, Кэптинтэн Малтааныга сыыһа утаарыы оҥоһуллубут. :Манна 4 туспа сирэй баар буолуохтаах: Малтааны нэһилиэгэ, Кэптин, Тоҥ Уулаах, Тыһаҕаччы. :3. Элбэх сиргэ нэһилиэнньэлээх пууннар почтовай ааттарынан киирбиттэр. Холобур, Кыадаҥда - Күндэ буолбут. :4. Бүлүү улууһугар Чай диэн сир Бороҕоҥҥо утаарыллыбыт, аны (Чэй, Бүлүү улууһа) диэнтэн эмиэ утаарыы баар. Чэй диэн сыыһа. :Балары хайыахха эрэ. --[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 14:58, 20 Муус устар 2013 (UTC) ::Оруннаах этии. Утаарыы сирэйдэри уларытан саҥа ыстатыйалары оҥоруохха сөп дии саныыбын. Улахан мунааҕа суох, көстөн турар буоллаҕына ырыта сатыыр наадата суох. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 12:35, 13 Ыам ыйын 2013 (UTC) :::Доҕоттор, хас биирдии нэһилиэнньэлээх пууҥҥа туспа ыстатыйа баар буолуохтааҕын сөбүлэһэбин. Нэһилиэктэр тустарынан информация төрдө официальнай справочник, ол иһин итини хаалларан туран сөптөөх ааттары суруйуохха наада.--[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] ([[Кыттааччы ырытыыта:TumatUola|ырытыы]]) 23:21, 13 Ыам ыйын 2013 (UTC) ::::Оннук. Быйыл дуу, былырыын дуу, улахан Саха сирин атлаһа тахсыбыт этэ. Ону булан (нац бибилитиэкэҕэ баар этэ) улуустар, нэһилиэктэр, сэлиэнньэлээх пууннар тустарынан сибидиэнньэлэри хаҥатыахха, тупсарыахха, саҥардыахха сөбө буолуо. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:00, 14 Ыам ыйын 2013 (UTC) : Ол атлас даҕаны официальнай информацияҕа олоҕуран оҥоһуллубут буолуохтах.--[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] ([[Кыттааччы ырытыыта:TumatUola|ырытыы]]) 04:42, 14 Ыам ыйын 2013 (UTC) ::Үтүө күн. Өйдөөбүт эбиккит. Онон, аа-дьуо Мэҥэ-Хаҥалас улууһуттан саҕалыахха. Мин коорд/тиһик оҥоруоҕум. Онно киирэн көрөөрүҥ, ырытаарыҥ. <br /> ::Ыстатыйа ааттара маннык буолаллара буолуо дии, скобка иһигэр улуус аатын, нэһилиэгин суруллара ордук, Догдоҥо диэн биир сир баарын да иһин: ::* Догдоҥо нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа) ::* Арыылаах нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) ::Онтон нэһ/пууннары: ::* Бөкө (Догдоҥо нэһилиэгэ) ::* Арыылаах (Арыылаах нэһилиэгэ) ::[[Догдоҥо]] диэн биир ыстатыйа баар эбит. [[Бөкө]] диэтэххэ Догдоҥоҕо утаарар. Бөкө-утаарыы сотуллуохтаах эбит с целью переименования. ''Догдоҥо'' ыстатыйа аата ''Догдоҥо нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)'' диэн буолуохтаах, бу мин этиилэрим. Киэһэ диэки тиһиги таһаарыаҕым.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 04:47, 14 Ыам ыйын 2013 (UTC) ::::Ханна эрэ Чурапчы улууһун туһунан кинигэлээх этим, ону бүгүн көрүөм, баҕар баара буолуо. [[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 08:46, 17 Ыам ыйын 2013 (UTC) :::::Чэ, маладьыас. Көрөөр. Мин киэһэ [[Чурапчы улууһун нэһилиэктэрин тиһигэ]] диэн көмө-тиһик оҥоруом. Ону көрөөр, онно ырытыахпыт хайыырбытын. Өйдөөтүҥ дии. Онтон ол курдук суолунан Мэҥэ-Хаҥалаһы, Сунтаары ... көрүөхпут. Сүтүмэ!)--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 08:53, 17 Ыам ыйын 2013 (UTC) Чурапчы улууһун нэһилиэктэрэ: 1. Арыылаах нэһилиэгэ Киинэ Арыылаах бөһүөлэгэ. 2. Кытаанах нэһилиэгэ. Киинэ Кытаанах бөһүөлэгэ. 3. Сылан нэһилиэгэ. Киинэ Уһун Күөл бөһүөлэгэ. 4. Бахсы нэһилиэгэ. Киинэ Толоон бөһүөлэгэ. 5. Алаҕар нэһилиэгэ. Киинэ Чыаппара бөһүөлэгэ. 6. Мугудай нэһилиэгэ. Киинэ Маралаайы бөһүөлэгэ. 7. Болтоҥо нэһилиэгэ. Киинэ 2 Харбала бөһүөлэгэ. 8. Хатылы нэһилиэгэ. Киинэ 1 Харбала бөһүөлэгэ. 9. Одьулуун нэһилиэгэ. Киинэ Дьабыыла бөһүөлэгэ. 10. Хоптоҕо нэһилиэгэ. Киинэ Дириҥ бөһүөлэгэ. Мэлдьэхси нэһилиэгэ манна киирэр. 11. Хадаар нэһилиэгэ. Киинэ Үрүҥ Күөл бөһүөлэгэ. 12. Хайахсыт нэһилиэгэ. Киинэ Хайахсыт бөһүөлэгэ. 13. Чакыр нэһилиэгэ. Киинэ Толоон бөһүөлэгэ. 14. Чурапчы нэһилиэгэ. Киинэ Чурапчы селота. Чурапчы улууһа. Киинэ Чурапчы селота. 15. Болугур нэһилиэгэ. Киинэ Мындҕаайы бөһүөлэгэ. 16. Мырыла нэһилиэгэ. Киинэ Мырыла бөһүөлэгэ.--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 22:00, 2 Алтынньы 2013 (UTC) == Дойдулар ааттара == Дойдулар ааттарын хантан ылаҕытый? Холобур "Аустралиа" диэн. Ханна эмэт список баара ду? Тот же вопрос про языки (ааҥыл/аҥылычаан/английскай). Всё это упорядочить надо бы, не?... [[Кыттааччы:Timiriliev|Timiriliev]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Timiriliev|ырытыы]]) 07:52, 11 Сэтинньи 2012 (UTC) :Итинник ааттары биир киһи суруйбута. Кинини кытта сөбүлэһэр киһи мин көрөрбүнэн аҕыйах. Аналлаах кэпсэтиитэ таһааран быһааран кэбиһэр кырдьык уолдьаста. Ким эрэ тэрийэр буоллаҕына өйүөҕүм. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 05:38, 19 Олунньу 2013 (UTC) ::Табаарыстар. Манна кыттыһыым эрэ. Мин эмиэ бу сирдэр-дойдулар ааттарын - А'''у'''стралия, Параг'''у'''ай, '''Эу'''ропа, Недерланд, Л'''ү'''ксембург, Эгиипэт, Канаада, Самаара, Ирааан ... олох өйдөөбөппүн, ылыммаппын. Үөрэммиппитинэн, нууччалыы сурулларынан: Европа, Нидерланды, Австралия, Австрия, Люксембург, Египет, Самара, Канада ... хааллыннар. Ол эрэн, билиэн-көрүөн баҕалаах, ыйытабын: ким айбытай уонна туохха олоҕуран итинник суруллубуттарай?--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 15:17, 20 Муус устар 2013 (UTC) == Вице-президеҥҥэ == Иллэрээ күн аҕыйах киһини кытта вице-президент Глушкоҕа кирэ сырыттым. Араас тиэмэлэр быыстарыгар тыаларга интэриниэт сайдыытын өйөөһүн туһунан, уонна юникуодка көһүү харгыстарын туһунан тыл быктардым. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 20:52, 10 Бэс ыйын 2011 (UTC) == Ийэ тыл == Ийэ тыл туҺунан ханнык ыстатыйаттан көрүөххэ сөбүй?Ийэ тыл сүҥкэн күүс! {{unsigned|195.161.7.14|11:22, 18 Кулун тутар 2011}} :[[Саха тыла]]. [[Ийэ тыл (түмсүү)|Ийэ тыл]] түмсүү туһунан ыстатыйа суох эбит. Эбэн биэриэххэ сөп. Кытаат. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 07:09, 18 Кулун тутар 2011 (UTC) == Саҥа тыллар == Саҥа тыллары ханна айан киллэриэххэ сөбүй? Уопсайынан, ыстатыйа да суруйдахха, суруйбутум биир халыыпка киирбэккэ ыһылла сылдьар курдук буолар. Көмөлөһүөххүт дуо? Алтан Кырыылаах. {{unsigned|94.245.160.170|15:17, 22 Олунньу 2011}} :Көмөлөһөн бөҕө буоллаҕа. Бастакы ыйытыыгар маннык хоруйдуохха сөбө дуу (ситэ өйдөөбөтөх буолуохпун сөп) - неологизмнары этэр буоллаххына, аналлаах тиһик айыахха сөбө буолуо, холобур, Неологизмнар тиһиктэрэ диэн ааттаан. Онно табылыысса курдук, бастакы колонката нүөмэрэ, иккис - тыл бэйэтэ (киллэрээри гынар неологизмнарыҥ), үһүс - суолтата, атын тылга аналогтара, төрдүс - быһаарыыта, тоҕо маны киллэрээри гынарыҥ. Оҥорон көр. Сатамматаҕына миэхэ суруйаар. Тус ырытар сирэйбэр эбэтэр эл. аадырыспар. Көмөлөһүөм. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 20:20, 22 Олунньу 2011 (UTC) ::Халан, субэн иьин махтал. Ол эрэн ол табылыыссабын ханна-хайдах оноробунуй? Мин кеннеру, онорон этии, ыстатыйа курдук киллэрэрим сатаммат дуо? Ол кэннэ дьон-сэргэ сэргээтэ5инэ, эбэтэр ылыныахха диир буолла5ына ол тылы ессе хат керен, уерэтэн баран киллэриэххэ сеп диэн. Син а5ыйах тыл ейбер баар ээ. Чэ, холобур маннык гынаары гынабын, судургутук. (1. Билим - наука. Атын туур тыллаах омуктарга (хол.:туурок) итинник киирэ сылдьар. Тыл оло5о «Бил» диэн тыл. Саха да тылыгар, атын да тылга баар. Суолтата чопчу ейденер. 2. Там5а - бэчээт. Там5а диэн былыргы туур тылыттан киирбит тыл буолар. Атын туур тылларыгар эмиэ кестер. Биьиэхэ да киирэн туттуллара то5о сатамматый? 3. Дьылдьыт - Халандаар. Дьыл-хонук хаамыытын аа5аар диэнтэн. Куннук диэххэ сеп эрээри, халандаар биир тегурук сылы эргитэн аа5ара буолла5а дии. Аны туран 12-лии сыл буола-буола эргийэн кэлэ турар. Оттон билинни тылга куннук диэн ежедневник, дневник диэн суолталана сылдьар. Былыргы сахалар халандаардарынан дьыл эргиирин аа5аллар буолла5а дии). Дьэ ити курдук быстах, тэттик санаалаахпын. Ону, табылыыссаны сатаабатым быьыытынан, Халан, бука диэн ессе тегул субэлээ эрэ, хайдах гыныахпын себун. ::p.s. Ессе биири ыйытыым дуу? Туох диэн, Ыстатыйа о5ото суруйан баран хайдах ааппын баттыыбыный. Отуо бу аллара суруйбутум курдук тиэкиьи кыттта бииргэ суруйа сылдьабын. Мин, кыаллар буолла5ына, сэмэй кылааппын бэлиэтээн атыннык хаалларыахпын ба5арабын. Алтан Кырыылаах. {{unsigned|94.245.160.170|11:01, 24 Олунньу 2011}} :::Ыстатыйаҕа илии баттаммат. Ол оннугар систиэмэ бэйэтэ аналлаах сурунаалларга Эн оҥорбут уларытыыларгын, көннөрүүлэргин, эбиилэргин-көҕүрэтиилэргин аптамаатынан суруйан иһэр. Холобур [http://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D1%8D%D0%B4%D1%8C%D0%B8%D0%B9%D1%8D:%D0%91%D1%8D%D0%BB%D0%B8%D1%8D%D1%82%D1%8D%D0%BD%D0%B8%D0%B8&action=history сирэй устуоруйатыгар]. Эн аан бастаан бэлиэтэн. Онтон куруук ол ааккынан киирэн суруйар буол. Оччоҕо ол аатыҥ уонна суруйбут кылаатыҥ үйэлэргэ хаалыа. Хайдах бэлиэтэнэри манна көр [[Бикипиэдьийэ:Бэлиэтэнии]]. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 08:17, 25 Олунньу 2011 (UTC) == Сахалыы шрифт туьунан. == Мин көмпүүтэрбэр турар сахалыы шрифт ң,ђ буукубалара бу дойду ҥ,ҕ буукубаларыттан атыннаах буолан "Көрдөөһүн" колонкаҕа суруйдахха булбакка хос марайы (хос ыстатыйалары) таһаартарыахтарын сөп эбит. (Холобура, уопсай биир сиргэ "Уруулар ааттара" ыстатыйа баарын булбакка биирдиилээн хос суруйан иһэн хата өйдөөн тохтообутум).Уонна атын да наадыйбыт дьоҥҥо "Бу тыл манна суох" - диэн өйдөбүлү үөскэтиэн сөп эбит. Бу икки сахалыы шрифт версиятынан баар буукубалары - ң-ҥ; ђ-ҕ - хайдах эрэ бэйэ-бэйэлэрин "атыҥыраспат" гына оҥорор кыаллара буолаарай? Махтал! <br /> ::Маннык хоруйдуохха сөп. Дьыала бичиккэ (шрифкэ) буолбатах. Дьыала кодировкаҕа сытар. Манна ол туһунан сиһилии ааҕыаххын сөп: [http://go2.wordpress.com/?id=725X1342&site=halantul.wordpress.com&url=http%3A%2F%2Fhalantul.files.wordpress.com%2F2010%2F07%2Fd181d0b4d0b5d0bbd0b0d182d18c-d18fd0b7d18bd0bad0b8-d184d183d0bdd0bad186d0b8d0bed0bdd0b0d0bbd18cd0bdd18bd0bcd0b8-d181d0b2d184d183-20-d0b8.pdf&sref=http%3A%2F%2Fhalantul.wordpress.com%2F2010%2F07%2F20%2F%25D0%25B4%25D1%258C%25D0%25BE%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2583%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B0%25D0%25B9%25D0%25B3%25D0%25B0-%25D1%258E%25D0%25BD%25D0%25B5%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25BE-%25D0%25B8%25D0%25BD%25D1%2584%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BC%25D0%25B0%25D1%2586%25D0%25B8%25D1%258F-%25D0%25B1%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%258B%2F Сделать языки функциональными]--[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:45, 31 От ыйын 2010 (UTC) :24.07.10 Дорооболорун! Манна покаа эппиэттии илик эбиккит, онон салгыы суруйуум, темата да биир - "Көрдөөһүн" колонкатын аттыгар сахалыы буквалары эмиэ туруораргыт буоллар сахалыы шрибэ суох эбэтэр АТЫННЫК оҥоһуллубут (үөһээ быһаарбытым курдук) сахалыы буквалардаах дьон тутталларыгар көмөлөөх буолуо этэ. Махтал. ::Бу хомойуох иһин кыаллыбат суол. Бэрт Дьикти саайтыгар киирэн аналлаах кодировканы хачайданан ылыргар көрдөһөбүн: [http://dnevniki.ykt.ru/viewcomment.aspx?uid=7781&mid=326874&c=0 бу ыстатыйа] комментарийдарыгар сигэтэ баар. Көмпүүтэриҥ саҥа буоллаҕына (Виста, Виндоус7) сахалыы аттарыы (раскладка) эрдэттэн баар, ону туруоран (настройкалаан) эрэ биэриэххин наада. Сатамматаҕына миэхэ эрийэ сылдьаар. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:45, 31 От ыйын 2010 (UTC) == Нерюнгри == Нерюнгри диэн ыстатыйаны киллэрбитим. (Сеп эбитэ дуу?)Кереннут картатын, оформлениетын ситэрэн биэрээрин эрэ. Уопсайынан хаартыскалары сатаан киллэрбэт эбиппин. Нууччалыыттан сахалыыга бэйэм тылбаастыырым сеп дуо? Онно туох ирдэбил баарый? :Кыттыбытыҥ иһин махтал! Хаартыскалапы киллэрэр бэлиэтэнии кэнниттэн 4 хонон баран сатанар. Бастаан хачайдаан киллэрэҕин, онтон ыстатыйаҕар сигэ угаҕын. Онон биир ойууга төһө баҕарар ыстатыйа туһанынан сөп. Бикипиэдьийэҕэ ырытыыга илии баттыахха наада (ыстатыйаҕа баттаммат). --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 06:22, 24 Бэс ыйын 2010 (UTC) == Талыллыбыт ыстатыйа == Сүрүн сирэйгэ талыллыбыт ыстатыйаны турбут миэстэтигэр төннөрүөххэ наада. Бу бэрт ыстатыйалар бааллар, мантан хайатын эмэ Сүрүн сирэйгэ таhаарыахха: [[Сотуун өлүү]], [[Иирии]], [[Модьуун (сүөһү ыарыыта)]]. Өссө маннык этиилээхпин: «Талыллыбыт» диэн нууччалыыттан тылыттан тылыгар тылбаас буолар. Сахалыы «Албан» эбэтэр «Бэрт» диэбит ордук дии саныыбын. --[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 09:24, 15 Ахсынньы 2009 (UTC) :Оннугар төннөрөр судургу. Бу дьыаланнан дьарыктанар киһи баар буоллаҕына төннөрүөм уонна бастакы кэмҥэ көмөлөһүөм. Бастаан манна аналлаах сиэрдэри ситэри оннун булларыахха наада. Онтон нэдиэлэ аайы, эбэтэр ый аайы биирдии ыстатыйаны талыллыбыт ыстатыйаҕа хандьытааттартан сүүмэйдээн, куолаастаан киллэрэн иһиэххэ наада. Ол хандьыдаат-ыстатыйалар сытар сирдэрин эмиэ тупсарыахха наада. Ити сирэйдэр омоонноро баар. Timir2, эйиэхэ эрэл баар. Ылсыаҥ дуо? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 07:35, 16 Ахсынньы 2009 (UTC) Нуучча биикититтэн ылан эптим уонна тылбаастаатым. Көннөрүҥ, санааҕытын этиҥ, талыллыахтаах ыстатыйалары ыйыҥ. Мин урут эппит этиибин өссө биирдэ көтөҕүөм этэ: '''Талыллыбыт ыстатыйалар''' оннугар '''Албан ыстатыйалар''' эбэтэр '''Бастыҥ ыстатыйалар''' диэбит ордук буолуо. Кандидат ыстатыйалар сирэйдэрин хаттаан суруйуохха наада быhыылаах. Наhаа улахан уонна уустук, кыракый бырайыакка судургу уонна өйдөнөр сирэй наада. Бу беларустар биикилэрин курдук гыннахха? http://be-x-old.wikipedia.org/wiki/Вікіпэдыя:Кандыдатуры_ў_выбраныя_артыкулы --[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 23:05, 17 Тохсунньу 2010 (UTC) ::Оруннаах этии. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 00:20, 18 Тохсунньу 2010 (UTC) == Саҥа тыллары айыы == Мин бэйэм блогпар суруйбут [http://avtor.ykt.ru/viewcomment.aspx?uid=7781&mid=361962 бэлиэтээһиммин] ааҕаргытыгар ыҥырабын. Суруйуу тиэмэтэ саҥа тыллары айыы. Онно да, манна да ырытыһыаххытын сөп. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:58, 22 Алтынньы 2009 (UTC) == Киинэлэр ааттара == Киинэлэр ааттарын сахалыыга тылбаастыыр наада дуо? Холобур, АХШ киинэлэрэ саха тылыгар официальнай тылбаастара суох. Мин бэйэм санаабар, сахалыы ааттыыр наада дии саныыбын. Ол гынан баран, маннык түгэн баар. Тылбаастыырга судургу ааттар бааллар, холобур, The Simpsons - Симпсоннар, Star Wars - Сулус Сэриилэрэ. Мантан ураты аны уустук, дьикти, иhигэр "тыл оонньуулаах" ааттаах киинэлэр бааллар, холобур, Don't Be a Menace to South Central While Drinking Your Juice in the Hood, саха тылыгар сөптөөхтүк тылбаастаммат ааттар бааллар. Туох дии саныыгыт?--[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 16:40, 20 Алтынньы 2009 (UTC) :Уустук ыйытыы. Сүрүн ыстатыйа аатын сахалыы гынан баран оригинальнай ааҥыллыы аатын утаарыы сирэй гынаахха сөп. Сүрүн ыстатыйаҕа оригинальнай аата ускуопка иһигэр эмиэ хайаан да баар буолуохтаах. Аны хас да барыл тылбаас баар буоллаҕына эмиэ киллэриэххэ сөп. Арассыыйаҕа ханнык аатынан прокаакка сылдьыбыта, диискэҕэ тарҕаммыта киирэрэ (уонна утаары сирэй оҥоһуллара) эмиэ наада дии саныыбын. Ол аата нууччалыы аата. Сороҕор олох атын тылбаастаах буолааччы (бу прокатчиктар маркетинг соруктарыттан россияннар менталитеттарын учуоттаан уларыталлар). Өссө да ким эмит санаатын этэрэ буоллар. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 20:40, 20 Алтынньы 2009 (UTC) == Официальнай уэбсайт туһунан == Тоҕо эрэ хаста даҕаны муода баҕайы определениялары көрөбүн. Ити официаллык уэбсайт, или официал уэбсайт диэн тугуй? Сахалыы официальнай уэбсайт диэн буолбат дуо? Эмиэ [[Дьокуускай]] или [[Хабаровскай]] сирэйдэригэр көрүөххэ сөп--[[Кыттааччы:Erimeev|Erimeev]] 17:50, 23 Балаҕан ыйын 2009 (UTC) :Мин биир бэйэм ''уэбсайт'' диэн тылы сөбүлээбэппин))). Саха дорҕоонугар сөп түбэспэт. ''Вебсайт'' диэн эмиэ сөп түбэспэт. Ол гынан баран нууччалыыттан киирбит буолан тута өйдөнөр. Мин саныахпар ити икки тылы иккиэннэрин туттуо суохха наада этэ, көннөрү ''саайт'' да диэтэххэ өйдөнөр буоллаҕа, ааҥыллыы site диэн тыл ''сир, миэстэ, туох эрэ онно'' диэн суолталаах. Онон web диэн тылы эбэргэ күһэллэллэр. Булкуйуохтара диэн. Оттон биһиэхэ ''Саайт'' диэн тыл атын суолтата суох. Сороҕор ''сир'' диэнинэн солбуйуохха сөп эрээри, ол арааһа өссө да уузуска киирэ илик быһыылаах. Оттон ''официальнай'' диэн тылы да ''официал'' да диэн тылы утарбаппын. Бастакыта дьон үөрэммит тыла, иккиһэ - "-най" диэн нуучча сыһыарыытыттан босхоломмут, саха тылын тутулугар арыый да чугаһатыллыбыт тыл. Ол гынан баран син биир сөп түбэспэт. Онон тэҥнэр кэриэтэ, саха тыла бу тылга бэйэтин барылын толкуйдуу илик дуу, биһиги билбэппит сытара дуу. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 06:22, 12 Алтынньы 2009 (UTC) == Координаталар тустарынан == Координаталар хайдах эрэ сыыһа киирэллэр ээ. Хайдах итини көннөрүөххэ сөбүй? [[Хабаровскай]], [[Дьокуускай]] туһунан ыстатыйаларга көрүөххэ сөп. --[[Кыттааччы:Erimeev|Erimeev]] 17:47, 23 Балаҕан ыйын 2009 (UTC) :Итини Кыраһа диэн техническэй дьаһабылга этэн көрөрүҥ буоллар. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 06:27, 12 Алтынньы 2009 (UTC) == Сүрүн сирэйгэ саҥа ыстатыйалар тиһиктэрэ == Мин соторутааҕыта син элбэх ыстатыйа суруйбутум да, сүрүн сирэйгэ тоҕо киирбэтий? Ол оннутугар Дуань Үньпинь диэн киһи туһунан икки этиилээх ыстатыйата ыйаммыта икки нэдиэлэ буолла. АЛРОСА игин туһунан ааҕарга быдан интириэһинэй буолаарай? --[[Кыттааччы:Erimeev|Erimeev]] 17:49, 16 Балаҕан ыйын 2009 (UTC) :Илиим тиийбэккэ сылдьар. Хата бу дьыаланы бэйэҕэр ылбаккын ээ. Блок аллараа өттүгэр сигэни баттаан аналлаах сирэйгэ киирэҕин. Саҥа ыстатыйалар аптамаатынан оҥоһуллар тиһиктэрэ уҥа холуоҥкаҕа баар. Онтон ылан уган кэбиһэҕин. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 20:10, 16 Балаҕан ыйын 2009 (UTC) Түбэспиччэ сирэйдэри ыйаатым, син интириэһинэй буолуо дуу диэммин... --[[Кыттааччы:Erimeev|Erimeev]] 17:48, 23 Балаҕан ыйын 2009 (UTC) :Махтал, көрбүтүм. Кырдьык киһини кэрэхсэтэр ыстатыйалары тиһиккэ киллэрбит этиҥ. Мин санаабар бары ыстатыйалары киллэрэр наада. Үчүгэйиттэн-куһаҕаныттан, суолтатыттан иҥин тутулуга суох. Дьон мөлтөх ыстатыйаны эмиэ көрүөхтээх, оччоҕо эрэ бикипиэдьийэбит хаачыстыбата тупсуо. Харахпытын симэ сырыттахпытына мөлтөх ыстатыйалар бэйэлэрэ тупсуохтара суоҕа. Бу салааны онооҥҥо-манааҥҥа дылы бэйэҕэр ылыаҥ дуо? Сөп буола-буола (нэдиэлэҕэ биирдэ дуу, ыйга иккитэ-үстэ дуу) саҥардан биэрэр киһи наада этэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 06:31, 12 Алтынньы 2009 (UTC) == Көтөрдөр ааттара == Көтөрдөр (кыыллар, үөннэр, үүнээйилэр уо.д.а. тыынар тыыннаах) туhунан суруйууларга скобка иhигэр нууччалыы аатын суруйар сыыhа, скобкаҕа латинныы аата эрэ баар буолуохтаах. Тоҕо диэтэр латин тыла биология көрүҥнэрин ааттааhыҥҥа аан дойду бары тылларыгар туттуллар. Онтон нуучча тыла хайа да атын тылга хос туттуллубат.--[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 11:07, 9 Атырдьах ыйын 2009 (UTC) :Сүнньүнэн сөбүлэһэбин. Ол эрээри биһиги бырайыакпыт дьоҥҥо аналлаах, боростуой саха дьонугар. Саха дьоно үксэ, ордук эдэр ыччат, харамайдар уонна үүнээйилэр сахалыы ааттарын билбэт, оттон нууччалыытын син удумаҕалатар, онно-манна истибит буолар. Ол иһин нууччалыы ааттарын биэрэргэ күһэллэбин, саатар онон сирдэтэн биллиннэр диэн. Латыынныы ааттар специалистарга уонна эбии чопчулааһыҥҥа, классификацияҕа наадалар. Көннөрү киһи кус латыынныы аатын билэн, онтон эбии билии ылара, олоххо туһанара саарбах (сорох сатаан да аахпата буолуо). Ол да буоллар энциклопедия буоларын быһыытынан латыынныы аат баара наада бөҕө буоллаҕа. Оттон нууччалыы ааттар сырыттыннар, билэр дьон хараҕын аалара буолуо гынан баран, бырастыы гыныахтара дии саныыбын;-) Наадалаах тиэмэни көтөхпүккэр махтал! --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 11:44, 9 Атырдьах ыйын 2009 (UTC) ::Мин бастаан нууччалыы аата интервикига (хаҥас колонкаҕа, аллара) да баара сөп дии санаабытым. Онтон толкуйдаан көрөн баран ол оччо көдьүүһэ суоҕун биллим: бастакытынан, уоппута суох киһи (бастаан киирбит киһи, оҕо да буоллун) ону булан ылара күчүмэҕэй, иккиһинэн, нууччалыы бикипиэдьийэҕэ харамайдар сорохторо суохтар эбит. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 12:05, 9 Атырдьах ыйын 2009 (UTC) == Аһаҕас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэрэ == Саха тылыгар пааранан дьүөрэлэһэр аһаҕас дорҕооннор бааллар. А-Ы, О-У, Э-И, Ө-Ү. Тыл олоҕор ''а'' суруллубут буоллаҕына тыл сыһыарыытыгар (окончание, суффикс) ''ы'' суруллар, ''о'' буоллаҕына — ''у''. Холобур, ''остуолун'' буолар, ''остуолын'' буолбат, ''обкомун'' буолар, ''обкомын'' буолбат. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 05:20, 7 Атырдьах ыйын 2009 (UTC) == Ыстатыйалары бэрэбиэркэлээһин == Ыстатыйалары ханнык баҕарар киһи бэрэбиэркэлиэн сөп. Ол эрээри бу дьайыыны ордук табыгастаах оҥороору сорох бикипиэдьийэлэргэ анал дуоһунас баар. Биһиэхэ оннук дьоннор наадалар дуо. Холобур манна [[:ru:Википедия:Проверка статей]] нуучча биикитин быраабылата баар, ону көрөн баран бэйэҕит санааҕытын этиҥ эрэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 23:42, 6 От ыйын 2009 (UTC) : Попробовать можно. Почему бы и нет, всё-таки новая фича в движке МидиаВики. С другой стороны (даже судя по [отсутствию] активности в данном обсуждении), нам сложности и запутанности системы и так хватает, кажись. [[Кыттааччы:Kyraha|Kyraha]] 17:23, 21 От ыйын 2009 (UTC) ::В общем-то основных посылов было два. Первое - улучшить качество википедии посредством формализации проверки статей (флаг проверяющего налагает определенные обязанности), второе - не отвлекаться на проверку заведомо не вандальных статей, которые пишут постоянные, проверенные временем участники. Ведь в специальном окне новых правок все правки кроме правок админов высвечиваются желтым цветом. Если используем институт проверяющих - их правки тоже не будут выделяться как и админские.--[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 23:23, 21 От ыйын 2009 (UTC) == Завёл русскоязычного робота == Речь идёт о развлечении. Не о роботе, который правит статьи;-). Вот по этому адресу находится т.н. Виртуальный админ Саха Википедии: http://sakhawikipedia.iii.ru/ Проэкзаменуйте его. Все диалоги записываются. Так что можете задать те вопросы, которые считаете важными для такого рода робота. Хоть и несерьезная вещь, но если привлечет внимание к нашей вики хотя бы одного человека - честь ему и хвала! --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 22:13, 28 Кулун тутар 2009 (UTC) == 3000 тыһыынча! == Ыстатыйабыт ахсаана 3000 буола! Барыгытын эҕэрдэлиибин! Ким эмит пресс-релиз суруйара буоллар, ханна эрэ бэчээттэтэк көрүө этибит, хаһыаттарга ыыталаан. Нууччалыы уонна сахалыы. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 02:36, 23 Кулун тутар 2009 (UTC) == Алтан == "Дьэс" диэн сыыһа, "Алтан" сөп. билигин улартыам.--[[Кыттааччы:Scalped1998|Scalped1998]] 09:53, 13 Кулун тутар 2009 (UTC) Сыыһаны көннөрдүм - Алтан дьэ алтан буолла, туох эрэ акаары "дьэстэн". Кыһыл омүс эмиэ. Аны халыып эрэ хаалла.--[[Кыттааччы:Scalped1998|Scalped1998]] 10:00, 13 Кулун тутар 2009 (UTC) :Бу туох туһунан ханнык ыстатыйаҕа суруллубутун чопчулаан биэрэргит буоллар. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 02:33, 23 Кулун тутар 2009 (UTC) == 150-с миэстэ! == 150-с Бикипиидия буоллубут, барыта 1700 ыстатыйа, эҕэрдэлиибин!--[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 03:31, 4 Олунньу 2009 (UTC) * Дьэ бэрт! Эҕэрдэҕэ кыттыһабын. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 00:42, 5 Олунньу 2009 (UTC) == Эбэҥки бикипиэдьийэтэ == Манна биир француз эбэҥки бииикитин таһаараары сайаапка суруйбут: http://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_new_languages/Wikipedia_Evenki Эбэҥкилии кыратык да билэр дьону булан көмөлөспүт киһи. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 22:41, 15 Ахсынньы 2008 (UTC) :Сайаапканы эбэҥкилии саҥарар киһи суоҕун иһин саптылар. Ол гынан баран ол кэнниттэн билигин Европаҕа олорор биир дойдулаахпыт бу бырайыагы өйүөх буолан сөбүлэһэн, бэйэтин аатын эбэн биэрбит. Онон бастаан инкубаатарга саайт тургутар (тестовай) барылын сайыннарыахха диэн түмүккэ кэллибит. Ол манна баар: [[:incubator:Wp/evn/Main_Page]]. Өссө эбэҥкилии билэр киһи баар буоллаҕына киирэн бэлиэтэннин. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 05:48, 27 Тохсунньу 2009 (UTC) == Районнар уонна уокуруктар == Мин [[Россия федераальнай уокуруктара]] уонна [[Россия экономическай районнара]] диэн ыст. суруйаары сылдьабын. Ааттара сөп дуо? Уокуруктар уонна районнар (баҕар «оройуоннар»?) манык буолуохтара: районнар: Оройуоннар --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) # Киин экон. район (эбэтэр «района?» хайдах сөбүй? ''Киин экономика оройуона'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) # Киин-Чернозём (эбэтэр Киин-Хара буор?) ''Киин Чернозем оройуона'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) # Илин-Сибиир (эбэтэр дефиһа суох "Илин Сибиир") ''Илин Сибиир оройуона'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) # Ыраах-Илин (ыраах-илиҥҥи?) ''Уһук Илин'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) # Хотугу # Хотугу-Кавкааз # Хотугулуу-Арҕаа # Волга (Поволжский) ''Волга'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) # Ураал # Волга-Вятка # Арҕаа-Сибиир ''Арҕаа Сибиир'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) Уокуруктар: * Киин * Соҕурууҥҥу * Хотугулуу-Арҕааҥҥы ''Хотугулуу-Арҕаа'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) * Ыраах-Илин ''Уһук Илин'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) * Сибиир * Ураал * Волга «Арассыыйа федерал уокуруга» уонна «Арассыыйа экономика оройуона» диир сөп дии саныыбын. Оройуоннар: # Киин (экономика оройуона) # Киин Хара буор # Илин Сибиир # Ыраах Илин # Хоту # Хоту Хапхаас # Хотугулуу-арҕаа # Волга # Ураал # Волга-Вятка # Арҕаа Сибиир Уокуруктар: * Киин * Соҕуруу * Хотугулуу-арҕаа * Ыраах Илин * Сибиир * Ураал * Волга --[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 08:13, 10 Алтынньы 2009 (UTC) Бары биир падежтаах буолуохтаахтар! # Ураал федераальнай уокурук – нуучч. «Федеральный округ Урал». # Урааллааҕы фед. уок. – «Уральский федеральный округ». # Урал федераальнай уокуруга – «федеральный округ Урала.» Иккис варианы таларым буолуо – Киин, Соҕурууҥҥу, Соҕуруулуу-арҕааҥҥы, уһук илиҥҥи, сибиирдээҕи, урааллааҕы, волгатааҕы. Хайдаҕый?--[[Кыттааччы:Scalped1998|Scalped1998]] 10:15, 10 Алтынньы 2009 (UTC) == Быраап == Быраап диэн тыл сахалыы тылбааhа хайдаҕый? Бу олус суолталаах тема туhунан суруйуулары саҕалаары гынабын.--[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 19:45, 24 Тохсунньу 2010 (UTC) Туктэри. Саха5а Ес утары ейдебулэ туерэ(туктэри) диэн.(Туерэ,туекун, туерэккэй суолга уктэм- мит,туерэ этимэ,туктэритин онорор, туктэри кэмэлдьилээх.) Ааспыт уйэ 70-с сылларыгар дылы :" Туктэри естеех ,дьэ,эмиэ таннары таттаран эрэр ээ, атын дьон о5олорун курдук утуе5э тардыhар диэн суох"- диэн дьиэ иhинээ5и этии-такайыы баара. Бу тыл бикибиэдийэ таблц. киирбэтэх. уер. "уер" ейдебулгэ сыhыаннаах туктуйэ туhунан Сэhэн Боло (313стр.) суруйар:" Туктуйэ5э тап- тыыр киhилэрин уерун хаайтаран, олорор дьиэлэрин иhигэр туталлара уhу.Куустээх абаа- hы уердэрин ойуунунан туттаран куескэ хаайалларын " куес туктуйэ" диэн ааттыыллара. Ону сиргэ кемеллере уhу". Итини таhынан урун кун аннынаа5ы олохтон букатын барыан ба5арбатах эдэр киhи елле5унэ уер буолар диэн ейдебул саха5а инпит.Ол ейдебул бы- hыытынан, уер ханнык эрэ чопчу биир сиргэ-уокка баар буолар.Бэйэтин санаатын-оноотун мэнэрик ненуе этэр.Сорох тугэннэ илэ да кестуен сеп.Ексекулээх уер туhунан бу курдук суруйбут:" Если принять за основу положение тот факт, что "туктуйэ" служило тюрьмой для уер откуда он не имел возможности выходит то чем же обьяснить заботливость яку- тов к уер? .По-моему: запертый уер был кут-ом одного из предков или родственников, следовательно, уер есть кут,а не абаасы". уер ейдебул Орто(Киин) Азияттан инньэ Индия5а тиийэ тар5аммыт былыргы Иран пари (пери) ейдебулун кытта удьуордуулар. == Request for translation == Anyone, can you create these articles: [[:en:Demi Lovato|Demi Lovato]], [[:en:Katy Perry|Katy Perry]], [[:en:Justin Bieber|Justin Bieber]] and [[:en:Miley Cyrus|Miley Cyrus]] and then translate them into your wonderful language? You may also improve [[Селена Гомес]] and [[Леди Гага]]. Thank you. --[[Кыттааччы:Ikh Sukhbaatar|Ikh Sukhbaatar]] 01:34, 5 Олунньу 2012 (UTC) == ContentTranslation == Здравствуйте, Я предлагаю установить здесь инструмент ContentTranslation, который разрабатывает моя группа. Инструмент помогает переводить статьи с языка на язык, со следующими вспомогательными добавками: * Показывает оба языка в одном окне в два столбика, например русский слева, саха справа. * Автоматически переводит ссылки, если соответствующая статья есть в википедии, на которую статья переводится. * Автоматически переводит категории, если таковые соответствующие категории имеются в википедии, на которую статья переводится. * Автоматически переводит оформление. Инструмент будет включен в режиме бета. Когда перевод статьи готов, она публикуется как обычная статья, и её можно улучшать дальше. Я собираюсь дать об этом инструменте лекцию на Вики-Сабантуе в Уфе, и будет хорошо, если до тех пор он уже будет здесь работать. Чтобы попробовать, сделайте следующее: # Создайте аккаунт на сайте http://ru.wikipedia.beta.wmflabs.org/ # Включите инструмент Content Translation в настройках: http://ru.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures # Пройдите на следующую страницу: http://ru.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=ru&to=sah # Напишите название существующей страницы по-русски в первой строке # Напишите название будущей страницы на вашем языке во второй строке # Нажмите "Start translation" # Пишите перевод во втором столбике # Когда перевод готов, нажмите "Publish" сверху Страница будет опубликована на сайте http://ru.wikipedia.beta.wmflabs.org . Можно переписать её сюда. Когда инструмент будет установлен здесь, то страницы будут публиковаться прямо здесь. Будем очень рады получить ваши отзывы! --[[Кыттааччы:Amire80|Амир Э. Аһарони]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Amire80|ырытыы]]) 09:34, 12 Муус устар 2015 (UTC) :Здравствуйте, :Инструмент будет включен в Саха Википедии 21 апреля. Будет работать только ручной перевод, а не машинный. Пожалуйста, сообщите нам, если вы находите в нём проблемы через [[:mw:Talk:Content_translation|страницу отзывов]] или через [https://phabricator.wikimedia.org/T95842 Фабрикатор]. :Благодарим! --[[Кыттааччы:Amire80|Амир Э. Аһарони]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Amire80|ырытыы]]) 14:25, 17 Муус устар 2015 (UTC) == ContentTranslation теперь работает == Здравствуйте, Инструмент [[mw:Content_translation|Content Translation]] был включен как бета-функция в Саха Википедии. Чтобы переводить, включите [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|бета-функцию]] и пройдите на страницу [[Special:Contributions|вашего вклада]] или [[Special:CX|прямо на страницу перевода]], выберите язык, с которого вы переводите, и напишите название статьи, которую вы хотите перевести. Если такая статья уже есть на вашем языке, будет показано предупреждение. Когда вы закончите писать перевод, вы можете опубликовать её как полноценную страницу в Саха Википедии. Если страница с таким же названием будет создана пока вы переводите, вам будет предложено сохранить ваш перевод как черновик в вашем пространстве пользователя. Количество созданных статей показано на [[Special:CXStats|странице статистики]]. Это первая проба этого инструмента на вашем языке, и возможно, что вы обнаружите неисправности, о которых мы ещё не знаем. Мы будем отслеживать как инструмент используется здесь, но мы просим вас сообщать нам о найденных вами неисправностях на странице обсуждения, или через Фабрикатор. Вы можете найти дополнительную информацию на [[:mw:Content translation|странице описания проекта]]. Спасибо! --[[Кыттааччы:Amire80|Амир Э. Аһарони]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Amire80|ырытыы]]) 17:20, 21 Муус устар 2015 (UTC) :Махтал, Амир! Первая проба пера состоялась позавчера на Вики-Сабантуе в Өфө. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 02:16, 26 Муус устар 2015 (UTC) :Спасибо! Попробовал, работает хорошо. Единственное, что можно было бы добавить - добавление функции, чтобы сразу привязывалось к викиданным, чтобы та же статья на других языках показывалась сразу. Еще раз спасибо за удобный инструмент!--[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 08:09, 6 Ыам ыйын 2015 (UTC) == Поддержите экологический проект == Добрый день! Группа экологов совершила экспедицию на остров [[:ru:Джарылгач (остров)|Джарылгач]]. Очень просили помочь написать статью о [[:uk:Джарилгацький національний природний парк|Джарылгачском национальном природном парке]]. Буду рад если поможете написать хотя бы небольшую статью на языке саха о парке, ну и желательно про сам остров тоже. С уважением, --[[Кыттааччы:Visem|Visem]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Visem|ырытыы]]) 20:56, 19 Алтынньы 2015 (UTC) :С радостью поддержу. [[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 19:34, 21 Алтынньы 2015 (UTC) :: Большое спасибо!!! --[[Кыттааччы:Visem|Visem]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Visem|ырытыы]]) 21:18, 21 Алтынньы 2015 (UTC) == [[:ru:Википедия:К оценке источников#Ойунский и Манчаары|Ойуунускай, Манчаары, Лена эбэ, Аммосов туһунан ырытыыга кыттыҥ]] == Нуучча википедиятыгар бу ыстатыйаларга [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA:LxAndrew лааскап уолун] "кириитикилэрин", cахалары Ойуунускайы/Манчаарыны хоруотуурун утарсан кэпсэтии таһаарбытым былырыын. Ону тойон бүрэкирээт [[Кыттааччы:HalanTul|Halan Tul]] билэр, аахпыт буолуохтааххыт. Ким да атын туруорсуьбатын иһин кэпсэтиии архыыпка барбытын бүгүн сөргүттүм. Сахалар бэйэҕит санааҕытын суруйуҥ. Бу киһи яктрукомузаҕа сахалары утары суруйарын, абааһы көрөрүн ааҕаргыт буолуо. [[:ru:Википедия:К оценке источников#Ойунский и Манчаары|Кэпсэтии манна баар]], ааҕан баран туора турбакка кыттыһар инигит. --[[Кыттааччы:Ардах18|Ардах18]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ардах18|ырытыы]]) 02:15, 20 Тохсунньу 2016 (UTC) == [[:ru:Туругу]] == Здравствуйте коллеги! В Рувики возник вопрос по наименованию одного из притоков Лены — реки Туругу/Туручу. Проблема в том, что на современных картах река оказалась Туругу, а соседнее озеро и урочище — Туручу. На исторических картах в этом плане разнобой. Также имеем название «Тууручу», вероятно близкое к якутскому. Какой из вариантов верный? Имеет ли смысл топоним на якутском языке? [[Кыттааччы:Advisors|Advisor]] 22:14, 2 Ыам ыйын 2016 (UTC) :Поспрашиваю у сведущих людей. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 23:41, 2 Ыам ыйын 2016 (UTC) == [[Улахан Паатам]] == Коллеги, пытаюсь найти реку на местности. Помогло бы название на русском языке или город/посёлок на ней. От координат тоже не откажусь. [[Кыттааччы:Advisors|Advisor]] 02:22, 24 Бэс ыйын 2016 (UTC) : Яндекс находит тут: река Большой Патом Бодайбинский район, Иркутская область, Россия Широта 58°42′6″N (58.701571) Долгота 114°4′26″E (114.073896) --[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 05:52, 25 Бэс ыйын 2016 (UTC) :: Т.е. «Улахан» переводится «Большой»? Связал со статьями иновик, спасибо. [[Кыттааччы:Advisors|Advisor]] 08:08, 25 Бэс ыйын 2016 (UTC) == WikiTurkic == Приглашаю на обсуждение [[m:User talk:Рөстәм Нурыев/WikiTurkic]] --[[Кыттааччы:Рөстәм Нурыев|Рөстәм Нурыев]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Рөстәм Нурыев|ырытыы]]) 14:27, 9 Атырдьах ыйын 2016 (UTC) :Сөп. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 21:51, 9 Атырдьах ыйын 2016 (UTC) == Биики Саас анкетата == Быйылгы Биики Саас күрэс тэрийээччилэрэ [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45 анкета] толорорго көрдөһөллөр. Кыттыбыт дьон бука диэн толороргут буоллар. Нууччалыы тылбааһа баар. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 03:27, 28 Атырдьах ыйын 2016 (UTC) == Примите участие в построении стратегии движения Викимедиа == <div style="float:right; margin-bottom:1rem; margin-left:1rem; width:400px;"> <div class="nomobile" style="background:#14866d; border-radius:0.25rem; overflow:hidden; padding:1rem; position:relative;"> <div style="bottom:0; left:0; overflow:hidden; position:absolute; top:0; right:0; z-index:0;"> <div style="margin-top:-36px; padding:0 1rem; position:absolute; right:0; top:50%;">[[File:Wikimedia Community Logo optimized (white).svg|72px|link=]]</div> </div> <div style="color:#fff; font-family:'Linux Libertine','Georgia','Times',serif; font-size:1.25rem; font-style:italic; font-weight:bold; line-height:1.25em; position:relative; z-index:3;">К чему нам стоит<br>стремиться<br>в ближайшие 15 лет?</div> </div> '''Вопрос выше можно понять по-разному:''' <div style="font-size:85%;"> * Что должно направлять нашу совместную работу в ближайшие 15 лет? * Как мы хотим повлиять на мир в ближайшие 15 лет? * Какова самая важная цель в ближайшие 15 лет? * Что может направлять и вдохновлять наше движение в ближайшие 15 лет? * Как мы могли бы ускорить наше развитие в ближайшие 15 лет? * Чем мы будем известны в ближайшие 15 лет? </div> {{int:please-translate}} </div> За последние 16 лет участники проектов Викимедиа создали крупнейшую свободную базу знаний в истории человечества. За это время мы превратились из небольшой группы редакторов в огромное разнообразное сообщество, к которому принадлежат как редакторы, так и разработчики, организаторы, читатели, жертвователи и партнёры. «Фонд Викимедиа» организует опрос среди участников с целью понять, ''к чему нам как движению стоит стремиться в ближайшие 15 лет''. Чего мы достигнем через 15 лет? Какую роль мы хотели бы играть в мире в 2030 году? Кто присоединится к нашему движению? Какие нам предстоят свершения? Ваше мнение по этому поводу важно и '''[[:w:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа|им можно поделиться уже сегодня]]''' (в русскоязычной Википедии). Вы также можете высказать своё мнение здесь на любом удобном вам языке (но учтите, что мне наиболее понятны русский и английский) или [[:m:Strategy/Wikimedia movement/2017/Organize/ru|организовать собственное обсуждение]] на добровольных началах. Обсуждение проходит в следующие 4 недели. Если у вас будут какие-то вопросы по поводу процесса, их можно оставить [[:w:ru:Обсуждение Википедии:Стратегия движения Викимедиа|на странице обсуждения главного опроса]] — я обязательно постараюсь ответить на них. Если вы не хотите получать подобные уведомления на русском языке, напишите. [[user:stjn (WMF)|stjn (WMF)]] [Saint Johann] 17:32, 17 Кулун тутар 2017 (UTC) * <small>Простите, что пишу не в «межъязыковом» форуме, просто это обсуждение касается вашего сообщества. [[user:stjn (WMF)|stjn (WMF)]] [Saint Johann] 17:32, 17 Кулун тутар 2017 (UTC)</small> :::Спасибо за информацию! Ссылки поправил. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 05:26, 18 Кулун тутар 2017 (UTC) == Обсудите основные темы будущей стратегии движения Викимедиа == В результате первого цикла обсуждения стратегии движения Викимедиа, проходившего по всему движению с 15 марта по 18 апреля 2017 года, на основании 1800 сообщений от участников было выделено пять основных тем, затронутых в большинстве сообщений: * ''[[:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа#Здоровые и открытые сообщества|Здоровые и открытые сообщества]]'' : К 2030 году участие в проектах Викимедиа должно стать радостным, приносящим удовлетворение и открытым как для опытных участников, так и для новичков. * ''[[:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа#Технологическая эпоха|Технологическая эпоха]]'' : К 2030 году движение Викимедиа будет работать с современными технологиями и решениями, чтобы сделать знания доступнее и проще к использованию. * ''[[:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа#По-настоящему глобальное движение|По-настоящему глобальное движение]]'' : К 2030 году движение Викимедиа преодолеет барьеры на пути к знаниям и будет поддерживать сообщества в ранее лишённых внимания частях мира. * ''[[:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа#Наиболее уважаемый источник знаний|Наиболее уважаемый источник знаний]]'' : К 2030 году проекты Викимедиа будут считаться наиболее надёжными, качественными, нейтральными и важными источниками свободных знаний в мире. * ''[[:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа#Составная часть экосистемы знаний|Составная часть экосистемы знаний]]'' : К 2030 году движение Викимедиа значительно улучшит качество, многообразие и доступность свободных знаний по всему миру. К каждой теме задаётся по пять вопросов, чтобы понять их значение для участников русскоязычных проектов, потенциальные ограничения и найти необходимые компромиссы. Если вам это удобно, вы можете высказать своё мнение в русскоязычных опросах, проходящих в русской Википедии и на Мета-вики, или напрямую в своём проекте на любом удобном вам языке (но учтите, что мне полностью понятны только русский и английский). <span style="margin-right:0.5rem;">[[File:Wikipedia-logo-v2.svg|48px|link=:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа|alt=Логотип Википедии|Перейти к странице обсуждения стратегии в русской Википедии]]&nbsp;</span> <big>'''[[:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа|Присоединиться к обсуждению]]''' в русской Википедии</big> <span style="margin-right:0.5rem;">[[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|48px|link=m:Talk:Strategy/Wikimedia movement/2017/Cycle 2/ru|alt=Логотип сообщества проектов Викимедиа|Перейти к странице обсуждения стратегии на Мета-вики]]&nbsp;</span> <big>'''[[:m:Talk:Strategy/Wikimedia movement/2017/Cycle 2/ru|Присоединиться к обсуждению]]''' на Мета-вики</big> Обсуждение будет проходить '''с 11 мая по 12 июня 2017 года'''. Если у вас будут какие-то вопросы по поводу процесса, их можно оставить [[user talk:stjn (WMF)|на моей странице обсуждения]] — я являюсь координатором русскоязычных сообществ (и добровольно помогаю в проектах на языках России и Центральной Азии) и обязательно постараюсь ответить на них. ''({{int:please-translate}}.)'' [[user:stjn (WMF)|stjn (WMF)]] [Saint Johann] 17:39, 12 Ыам ыйын 2017 (UTC) :Для Олега: Я сообщу своим коллегам по другим каналам о начале второго этапа обсуждения стратегии развития викимедиа-движения. Манна киирбит дьоҥҥо: Эбии маны көрүөххүтүн сөп: https://meta.wikimedia.org/wiki/Strategy/Wikimedia_movement/2017/Cycle_1/Report/ru --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:06, 13 Ыам ыйын 2017 (UTC) == [[:Категория:Бикипиэдьийэ:Түргэнник соторго]] == День добрый. Что-то тут барахла скопилось. [[Кыттааччы:Advisors|Advisor]] 00:11, 14 От ыйын 2017 (UTC) : [[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]]: просьба удалить мою страницу, появится общая с меты. [[Кыттааччы:Advisors|Advisor]] 20:40, 3 Балаҕан ыйын 2017 (UTC) == [[w:ba:Проект:Башҡортостан 100/ru|Башҡортостан 100]] == В сентябре 2017 года начался 3-й этап масштабного многомесячного мультиязыкового конкурса «Башҡортостан 100», посвящённого вековому юбилею республики в составе Российской Федерации. О нём можно узнать на его официальной странице: [[w:ba:Проект:Башҡортостан 100/ru|«Башҡортостан 100»]], а также ознакомиться с итогами [[w:ba:Проект:Башҡортостан 100/Беренсе этап һөҙөмтәләре|1-го]] ([http://tv-rb.ru/novosti/society/bashkirs_buryats_lezgins_mari_and_ukrainians_united_to_improve_wikipedia/ БСТ]) и [[w:ba:Проект:Башҡортостан 100/Икенсе этап һөҙөмтәләре|2-го этапов]] ([http://www.bashinform.ru/news/1010958-bashkirskaya-vikipediya-podvela-itogi-vtorogo-etapa-intellektualnogo-konkursa-bashkortostan-100-/ Башинформ]). Принимаются статьи на саха языке о Башкортостане. [[Кыттааччы:Ryanag|Ryanag]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ryanag|ырытыы]]) 09:50, 26 Балаҕан ыйын 2017 (UTC) :Молодцы, коллеги! Завидуем белой завистью! Сегодня сделаю рассылку по ватсапу. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:43, 28 Балаҕан ыйын 2017 (UTC) == Вандал == Karakorum3874838, ‎190.45.223.133, 2001:4646:46a5:0:4b4:ec31:d82a:4673 - бу вандал хас да ыстатыйаны кэбилээбит, ону син төнүннэртэлээтим. Маннык дьону банныахха сөп да? --[[Кыттааччы:Otchut|Otchut]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Otchut|ырытыы]]) 03:56, 16 Олунньу 2018 (UTC) == [[:ru:Маччия]] == Здравствуйте, коллеги! Есть статья о системе озёр в Якутии, совсем без источников. Не хотите ли дополнить? Может, есть какие-то источники на якутском. Сейчас даже не ясно, насколько верны топонимы приведённые в статье. * Вот координаты: [http://wikimapia.org/#lang=ru&lat=61.999635&lon=129.993839&z=14&m=yh]. [[У:X0stark69|X0stark69]] ([[ОУ:X0stark69|обс.]]) 15:59, 18 мая 2018 (UTC) ::Не знаю, что можно сделать, но, во всяком случае, объявление активным участникам отправлю. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 22:18, 18 Ыам ыйын 2018 (UTC) == Сатаан бэлиэтэммэтим == Ммн сатаан бэлиэтэммэтим, хаста да кыаллыбата. Бигэргэтииҥ сыыһа дии турар, парольбун этэр быһыылаах. Иккиэннэрин тэҥник суруйдум даҕаны син-биир {{unsigned| 94.245.130.255|12:42, 17 Муус устар 2019‎ }} :Бэйэбэр бассаабынан тахса сылдьаар дуу. Мгф алта-алта-биир-8833. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 05:23, 5 Ыам ыйын 2019 (UTC) == Wikimedians_of_Turkic_Languages_User_Group == Друзья. Информирую о начале процедуры создания юзер-группы '''Wikimedians_of_Turkic_Languages_User_Group'''. Создана страница на [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Turkic_Languages_User_Group Мете] и подана заявка в Аффилийшен Комитет. Заинтересованных волонтеров приглашают записаться в юзер-группу. --[[Кыттааччы:Рөстәм Нурыев|Рөстәм Нурыев]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Рөстәм Нурыев|ырытыы]]) 07:13, 16 Алтынньы 2019 (UTC) == Introducing Adiutor Project == Dear fellow Wikimedia enthusiasts, we are excited to introduce the [[metawiki:Adiutor|'''Adiutor''']] Project, an initiative aimed at enhancing the Wikipedia editing experience! Adiutor is a user-friendly gadget designed to simplify various tasks for Wikipedia editors, making editing easier, faster, and more enjoyable. From creating deletion requests to conducting copyright checks, Adiutor streamlines repetitive processes, giving you more time to focus on creating valuable content for the community. If you're interested in using Adiutor on your local wiki, we'd love to hear from you! Drop us a message here or reach out to us with your Wikimedia community details. Let's collaborate to bring Adiutor to your language and wiki! Join the Adiutor Project, and together, let's make Wikipedia editing a more efficient and rewarding experience! For any questions or to express your interest in bringing Adiutor to your local wiki, feel free to contact us, you can also join our [https://t.me/+uYq8tNFQaWQyNjBk telegram group] - we're here to support and work together with you! Looking forward to your enthusiastic participation! [[Кыттааччы:Vikipolimer|Vikipolimer]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Vikipolimer|ырытыы]]) 10:11, 6 Атырдьах ыйын 2023 (UTC) == Глобальные тенденции: чему мы можем научиться у меняющегося Интернета? Марьяна Пинчук == CEE Hub представляет запись первого русскоязычного мероприятия — презентации с последующими вопросами и ответами на тему «Как искусственный интеллект может помочь вам в вашей жизни в Википедии?». Встречи будут записываться, поэтому вы можете найти записи встреч здесь, код в скобках: # [https://us06web.zoom.us/rec/share/DCFCOJUhPRkCyDIxyfv8BQdbxJnU7zTcqBeVY-k3JgrNJ_x7bCcLC1XApcNz03Jp.CHESvngt2SsZm9r_ Recording from the first event] <small>''(Passcode: h$BOin4?)''</small> Следующее мероприятие — «'''Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета?'''» Марьяна Пинчук, состоится в пятницу, 25 апреля, в 16:00 UTC, вы можете подписаться на уведомления '''[[:m:Event:Глобальные тенденции: чему мы можем научиться у меняющегося Интернета? Марьяна Пинчук|здесь]]'''. --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 11:47, 9 Муус устар 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28516993 --> == Be part of the next CEE Catch Up about Global Trends == Hi everyone, We want to announce the ninth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the Foundation Annual Planning Workshop focused on [[diffblog:2025/03/04/global-trends-2025/|'''global trends that are affecting our movement''']]. The session will take place on 23<sup>rd</sup> of April 2025, 18:00-19:00 CEST (check your local time [https://zonestamp.toolforge.org/1745424000 here]). Together (the CEE Communities and the Wikimedia Foundation staff) we will discuss the trends related to our projects, our readers and editors. We will explore how those trends show up in the CEE context and discuss what our projects need to address those trends, and how we can support them. You will also have the opportunity to ask questions to the Wikimedia Foundation staff about the work being planned as part of the annual plan that runs from July 2025 to June 2026. '''<u>''[[Wikimedia CEE Hub/Catch up|Join us at the Next CEE Catch up]]!''</u>''' --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 17:19, 14 Муус устар 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Catch Up team) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28546550 --> == Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета? == CEE Hub представляет запись второго русскоязычного мероприятия, презентацию «Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета?» Марьяны Пинчук. * [https://us06web.zoom.us/rec/share/UGbl9nlJ9NOjdcLltBEmoXRXJZtgOs5amfcF9HekLlGEAXCvOapZxXJ3wDw7uYs1.fcr8ssFRW-tIoQeq Zoom] * Passcode: hG@&.Y?6 Темы будущих мероприятий и запись предыдущей сесси можно найти здесь ([[:m:Wikimedia CEE Hub/Russian language events|Russian language events]]) --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|ырытыы]]) 13:02, 7 Ыам ыйын 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28675596 --> == Event:ИИ: друг, враг или что-то среднее? == CEE Hub приглашет вас принять участие в семинаре в среду, 25 июня 2025 года, 16:00 UTC. '''Анна Продрому''', лауреат премии "Женщины в сфере технологий" по версии журнала FORBES 2023, сделает презентацию и ответит на вопросы на тему «'''ИИ: друг, враг или что-то среднее?'''». Регистрация открыта [[:m:Event:ИИ: друг, враг или что-то среднее?|'''здесь''']]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|ырытыы]]) 13:17, 16 Бэс ыйын 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == Сүрүн сирэй == '''Соторутааҥы ыстатыйалар''' диэн салаа туохха нааданый? Менюларга баар бытта саҥа ыстатыйалар уонна кэнники уларытыылар диэн кнопкалар бааллар бытта. Эбэтэр автоматическэй испииһэк оҥоруохха наада, эбэтэр сотторуохха наада. [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 03:53, 18 Бэс ыйын 2025 (UTC) :Уонна сүрүн сирэйи саҥатыахха наада быһыылаах, 2006 сылтан уларыйбакка турар ди [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 03:53, 18 Бэс ыйын 2025 (UTC) == Общественная консультация о будущем Wikispore и Wikinews == Привет всем, Фонд Викимедиа проводит публичные консультации относительно будущего Wikispore и Wikinews. В рамках консультаций запланировано обсуждение в ходе видеозвонка. Пожалуйста, рассмотрите возможность принять участие и поделиться своими мыслями. '''Среда, 23 июля 2025 г., 18:00 CEST (16:00 UTC)''' '''[[:m:Event:Общественная консультация о будущем Wikispore и Wikinews|REGISTER HERE]]''' _______________________ Hello everyone, The Wikimedia Foundation is holding a public consultation on the future of [[:m:Talk:Public consultation about Wikispore|Wikispore]] and Wikinews. As part of the consultation, a video call discussion is planned. Please consider participating and sharing your thoughts. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|ырытыы]]) 11:45, 16 От ыйын 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == Регистрация на вебинар "Википедия в эпоху АИ" == CEE Hub приглашает вас принять участие в вебинаре в понедельник, 1 сентябрь 2025 года, 16:00 UTC. Математик Мариос Магиоладитис сделает презентацию и ответит на вопросы на тему «'''Википедия в эру АИ'''». Регистрация открыта [[:m:Event:Википедия в эру АИ|'''здесь''']]. --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 08:40, 27 Атырдьах ыйын 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == Регистрация на вебинар "Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедия" == CEE Hub приглашает вас принять участие в онлайн семинаре '''Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедия'''. Ведущий: Хмелько Маслак, специалист по дезинформации в области доверия и безопасности. Четверг, 30 октября 2025 r., 18:00 CET (16:00 UTC). Регистрация открыта '''[[:m:Event:Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедиа|здесь]]'''. --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 12:16, 27 Алтынньы 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == Join the CEE Hub staff team – We’re hiring a Program Specialist == Hi everyone, The regional [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is looking for a '''Program Specialist''' to join our [[:m:Wikimedia CEE Hub/Staff|staff team]]! Are you someone experienced with Wikimedia who wants to help volunteers? Do you participate in Wiki Loves… and other related projects, and do you have ideas and skills to help others improve their efforts? Do you enjoy working with people from different countries? Are you able to work on your own, feel comfortable on Meta-Wiki, and understand how Meta works? If this sounds like you and you're interested in working with the CEE hub team, we’d love to hear from you! '''As a Program Specialist, you will:''' * Support affiliates and communities in developing and implementing impactful programs, * Strengthen regional cooperation and cross-border projects, * Help guide campaigns and initiatives across the CEE region, * Work closely with the CEE Hub team and community members. This is a '''part-time (0.8–0.9 full-time equivalent), remote position''' open to candidates based in the CEE region or nearby time zones. '''APPLICATION DEADLINE: NOVEMBER 10, 2025''' ➡️ '''Learn more and learn how to apply on Meta:''' [[:m:Wikimedia CEE Hub/Jobs/Program Specialist|Wikimedia CEE Hub – Program Specialist]] ⬅️ If you know someone who would be a great fit, please share this opportunity with them! <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29192870 --> == Интерфейс дьаһабылын былааҕа {{u|Il Nur}} кыттааччыҕа == === [[User:Il Nur|Il Nur]] === Сахалыы Бикипиэдьийэҕэ интерфейс наада. Холобур Азия ыйа диэн күрэххэ баннер оҥороору, бары кыттааччылар көрдүннэр диэн, эбэтэр туох эмит кыһалҕа таҕыстаҕына көннөрөөрү. * {{За}}--[[Кыттааччы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Il Nur|ырытыы]]) 17:30, 7 Сэтинньи 2025 (UTC) ==== Өйөөһүн / Support ==== # {{За}}, бу кыттааччыны туруорбут киһи курдук. — [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 12:16, 7 Сэтинньи 2025 (UTC) # Өйүүбүн. --[[Кыттааччы:Dliavib|Dliavib]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Dliavib|ырытыы]]) 23:39, 8 Сэтинньи 2025 (UTC) # Өйүүбүн[[Аналлаах:Суруйуу/&#126;2025-34555-09|&#126;2025-34555-09]] ([[Кыттааччы ырытыыта:&#126;2025-34555-09|ырытыы]]) 11:38, 18 Сэтинньи 2025 (UTC) ==== Утарыы / Oppose ==== ==== Түмүк / Result ==== {{u|Il Nur}} кыттааччы интерфейс дьаһабылынан талынынна уонна былааҕы ылла [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 12:16, 7 Сэтинньи 2025 (UTC) == Записи прошлых мероприятий == CEE Hub приглашает посмотреть запись вебинара "Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедиа", проведенного специалистом по доверию и безопасности (Trust & Safety) Хмелько Маслаком (на английском с последовательным русским переводом). См. раздел "Записи прошлых мероприятий" на странице: [[:m:Wikimedia CEE Hub/Russian language events|Russian language events]]. --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 13:34, 10 Сэтинньи 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == Help us test Cat-a-lot on your Wikipedia == '''[[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Cat-a-lot]]''' is a JavaScript gadget that helps with moving, removing and adding files (as well as articles or subcategories) between, from and to categories and it is widely used on Wikimedia Commons, where it is accessible for every user after enabling the gadget in your [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets Preferences]. Complete explanation of the tool, along with the images and demonstration video it is accessible on [[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Wikimedia Commons]]. If your Wikipedia is struggling with performing this repetitive task when you need to move pages between categories and remove pages from a category, Cat-a-lot could be activated for your Wikipedia as well. Installation can be done as your user script or as a project gadget and codes can be found [[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|here]]. Installation is already done on Polish and Romanian wikis from our CEE Region. English phrases from [[:commons:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/translating|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/translating]] can be translated and saved in [[:commons:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ro|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ro]] (for example). [[:m:CEE Hub/Working Groups/Technical Advancement Group|CEE Hub Technical Advancement Group]] is willing to support your community in the installation of the tool, and to offer support in case of bugs, as we can report them to the development team. Just leave a message below with any issues you encounter. --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 10:42, 18 Сэтинньи 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub Technical Advancement Group) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670161 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 11:21, 31 Кулун тутар 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 10:00, 30 Муус устар 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> kxqrbj359fzuhjtan6zh65ynuv0z0j7 427847 427846 2026-04-30T11:05:11Z MHeidarzadeh-CEEhub 28916 /* Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 */ 427847 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ == Биики-саас — 2026 == Сахалыы Бикипиэдьийэбитигэр [[БП:К:Биики-саас 2026|үһүс төгүлүнэн «Биики-саас» күрэс ыытылла турар]]. Дьүллүүр сүбэ уонна тэрийээччилэриттэн ааттарыттан, барылары араас Дьобуруопа дойдуларын, култуураларын, тылларын туһунан сыһыаннах ыстатыйалары суруйарга ыҥырабыт. --[[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 03:51, 30 Кулун тутар 2026 (UTC) == Узнай Россию. Новгородские земли == [[File:Banner of the Novgorod Republic (c. 1385).svg|200px|thumb|right|]] Здравствуйте, коллеги. Уведомляю, что с 1 ноября по 15 декабря будет проходить [[wmru:Конкурсы/Узнай Россию. Новгородские земли|конкурс-марафон, посвящённый Северо-западу России]], организованный [[meta:Wikimedia RU|Викимедиа Россия]] совместно с [[meta:North-West Russia Wiki-Historians User Group|юзер-группой Вики-краеведов Северо-запада России]]. Помимо традиционного проведения конкурса в различных языковых разделах Википедии, этот конкурс также будет проводиться в Викигиде. Ждём участников и желаем всем продуктивной и лёгкой работы! [[Кыттааччы:Красный|Красный]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Красный|ырытыы]]) 17:08, 28 Алтынньы 2020 (UTC) ==Саха Сиригэр сыһыаннах сүрүн өйдөбүллэр тиһиктэрэ== Атын тылларга тылбаастыырга уонна баар буоларын курдук [[Бикипиэдьийэ:Бырайыак:Саха Сиригэр сыһыаннаах тутаах ыстатыйалар тиһиктэрэ]] билэтигэр суруйуоххайыҥ эрэ. --[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 10:18, 12 Ахсынньы 2014 (UTC) == О посредничестве == {{Moved to|Кыттааччы ырытыыта:HalanTul#О посредничестве}} == Үөрэҕирии туйгунун туһунан бикипиэдьийэҕэ суруйарбыт оруннаах дуо? == Биһиги биикибитигэр өрөспүүбүлүкэҕэ, улууска, нэһилиэккэ суолталаах дьон туһунан суруйабыт. Бу боппуруос икки өрүттээх. Биирэ - киһи суолтата, иккиһэ - итэҕэтиилээх источникка олоҕуруу. <br /> ''Суолталаах киһи.'' Сахабыт сиригэр дьон аҕыйах, нэһилиэк элбэҕэ суох, онон нэһилиэк таһымыгар үтүө суобастаахтык үлэлээн кэлбит дьон (ол үлэлэрэ бэлиэтэммит дьон) Саха сирин барытын сайдыытыгар суолталара намыһаҕа суох. Онон сэриигэ сылдьыбыт дьон (военачальниктар эрэ буолбакка, көннөрү саллааттар да буоллун), үтүөлээх үлэһиттэр, экономика ханнык эрэ салаатын туйгуна диэн бэлиэнэн наҕараадаламмыт дьон туһунан харса суох суруйуҥ диэн ыҥырар этибит. Ону уруккуттан үлэлиир дьон билэҕит. Хаһыаттарга да суруйа сырыттыбыт быһыылаах этэ. Оннук дьон туһунан балай элбэх ыстатыйа сурулунна. Манна эбии нэһилиэккэ былыр олоро сылдьыбыт дьон туһунан номоххо олоҕуран эмиэ суруйуохха сөп диэн буолара.<br /> ''Итэҕэтиилээх источник.'' Аҕыйах ахсааннаах омук тылынан суруллар бикипиэдьийэлэр биир кыһалҕалаахтар: суруллубут источниктара аҕыйах. Баар да буоллаҕына, бастакытынан, таһыма, наука өттүттэн көрдөххө, оччо үрдүгэ суох буолуон сөп. Иккиһинэн, ол источнигы булан ылар, бу кыттааччы источнигы төһө сөпкө туһаммытын тургутан көрөр кыах куруук баар буолбат. Онон кыра салаалар источник быһыытынан оройуон таһымнаах хаһыаттары, ааптар бэйэтин үбүнэн таһаарбыт рукописка тэҥнээх кинигэлэрин иҥин туһаналлар. Оннооҕор бэчээккэ отой да ахтыллыбатах дьон туһунан суруйуохха сөп диэн бириинсиби тутуһаллар - холобур, кырдьаҕас киһини кытта кэпсэтиигэ олоҕуран дуу, араадьыйа биэриитин истэн баран дуу. <br /> Бу бикипиэдьийэлэргэ барыларыгар өйдөнөр уонна өйөнөр суол. Баччааҥҥа дылы ити бириинсиби биһиэхэ да ким да утара илигэ. Билигин да утарар киһи суох курдук. Ол эрэн бу быраабылаҕа киирбэтэҕин ыйдылар. Кырдьык суруллубатах буоллаҕына - киллэриэххэ ээ. Туох дии саныыгытый? Ким эмит дьарыктанара буоллар, бу быраабыланы бүтүннүүтүн чопчулуура, ырытыыны күөдьүтэрэ, куоластааһыҥҥа таһаарара буоллар өссө ордук буолуо этэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:23, 9 Алтынньы 2014 (UTC) == Устудьуоннары кытта үлэ == Соторутааҕыта тылбаасчыт күнүгэр ХИФУ саха тылын тылбааһын уонна истилиистикэтин хаапыдыратын сэбиэдиссэйэ этии киллэрбитэ: устудьуоннарынан бикипиэдьийэҕэ ыстатыйа суруттарыахха, - диэн.<br /> Бэҕэһээ үстүтүүт дириэктэрин солбуйааччы Хабырыыл Торотуойабы кытта кэпсэттим. Бастакынан тылбаас тиэмэтигэр суруттарыахха, тылбаасчыкка үөрэнэр устудьуоннарынан, - диэтэ. Онон, оннук ыстатыйалар тиһиктэрин оҥоруохтаахпыт. Онтон ол тиһиги илдьэ мин биир дьарыкка тиийэн оҕолорго сэминээр дуу, практикум дуу курдугу ыытыахтаахпын, ыстатыйа суруйар туһунан. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:08, 7 Алтынньы 2014 (UTC) :Маны көрүҥ: [[Бикипиэдьийэ:Бырайыак:ХИФУ]]. Ситэрэргэ-хоторорго көмөлөһүҥ! --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:57, 8 Алтынньы 2014 (UTC) == Бикипиэдьийэ тылдьыт буолбатах == Аламай доҕоттоор! Улахан биикилэргэ "Бикипиэдьийэ тылдьыт буолбатах" диэн бириинсиби тутуһаан, кылгас, тылдьыкка эрэ сөптөөх ыстатыйалары сотоллор.<br /> Биһиэхэ баччааҥҥа дылы оннук ыстатыйаларга сыһыан оччо хаҕыһа суох этэ. Хаһан эрэ "биики-тылдьыт баар буолуор дылы, онооҥҥо-манааҥҥа дылы сырыттыннар" диэн буолбуттаах. Оруннара манныктар. Бастатан туран, сорох өйдөбүллэр быһаарыылара (эргэрбит, аҕыйахтык туттуллар тыллар, түөлбэ тыллара, кыараҕас эйгэҕэ туттуллар тиэрминнэр иҥин) чугас, биир сиргэ, бырайыак иһигэр сытара табыгастаах. Иккиһинэн, оннук ыстатыйалары угар да сир суоҕа. Көҥүл, аһаҕас, ыстатыйаны улгумнук угуохха сөптөөх сир. Билигин да баара биллибэт.<br /> Кэлин оннук ыстатыйаларга "Соторго", сороҕор "Түргэнник соторго" диэн дьаралыктар эбиллэр буоллулар. Эһиги туох санаалаххытый? Этиниҥ эрэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 21:46, 29 Балаҕан ыйын 2014 (UTC) :Мин санаабар сотор наадата суох, ол гынан баран анал сирэйгэ ситэтэ суох ыстатыйалар ыйынньыктара тахсара бэрт буолуо этэ. Ол онно болдьох кэм иһигэр ситэриллиэхтээх, ол эрэ кэннэ сотуллар гына (чистилище слов :) ). --[[Кыттааччы:Сур Бөрө|Сур Бөрө]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Сур Бөрө|ырытыы]]) 03:58, 30 Балаҕан ыйын 2014 (UTC) Уважаемые википедисты. Поскольку в Саха википедии (далее СВ) нет активных участников, и, как я поняла, в СВ правила/руководства википедии не совсем действуют или не указ, с целью привлечения к разговору участников других проектов пишу на понятном для многих языке. А проблема, одна из многих, такая: мною, начиная с прошлого года, выносились на удаление, быстрое удаление КБУ статьи, редиректы. Все это игнорировалось/игнорируется. На многочисленные запросы по поводу бездействия админов год назад получила ответ: админы СВ - это занятые в миру уважаемые люди, и не обязаны/не будут выполнять мои задания (т. е. что-либо удалять). На этом пришлось самой удалиться с проекта. С начала этого года опять же редактирую, пытаюсь развить проект, очистить от неэнц/мусора, результат - грабли на том самом месте как лежали так и лежат, и я еще раз на них наступила. В этот раз, надеюсь узнать главную причину, это энциклопедия или что, и чей это проект, а может быть энциклопедия конкретного улуса, села, школы (←в этом случае присутствие в СВ персоналий/педсостава Хоринской школы будет понятно). PS/Эта же тема обсуждается в рассылке бюрократа СВ [http://subscribe.ru/archive/culture.people.sakhawikipedia здесь ].--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:50, 5 Алтынньы 2014 (UTC) :Я думаю, что нужно оставить даже самые простые статьи, которые, возможно, понадобятся для дальнейшей работы. То есть правилам "большой википедии" нужно следовать, все-таки, принимая во внимание, что и простые статьи саха википедии должны быть. Не думаю, что нужно удалять статью, только из-за неправильного оформления или недостаточности статьи. После набора "критической массы" википедистов стоит уже задуматься о качестве и глубине статьи. --[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 15:29, 6 Алтынньы 2014 (UTC) ::По статьям. Существует простое правило - энциклопедия пишет о понятиях, а не о словах. Согласно ему нужно оставлять статьи, к примеру, о городах, о том же Тадж Махале, несмотря на их краткость. Возможно, стоит объединить статьи, относящиеся к одному и тому же понятию или явлению, или вещи, когда-то написанные с расчетом на то, чтобы перенести в викисловарь. Но, иногда, эти слова имеют, как правильно кто-то отметил, свою, отличающуюся от основного понятия окраску, обусловленную местными, национальными или иными особенностями. В таких случаях статья может иметь энциклопедическое значение. Давайте решать в каждом отдельном случае индивидуально, и если отмечать статью как сомнительную, то не ставить шаблон "К быстрому удалению", не предусматривающий обсуждения. Ведь автор статьи, убежденный в своей правоте, может посчитать наши действия вандализмом. И, по крайней мере, в части случаев будет прав. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:16, 8 Алтынньы 2014 (UTC) === По перенаправлениям === ::По перенаправлениям. Да, существуют перенаправления с некорректных названий. Я считаю, что их можно оставить по двум причинам: первое, если кто-то создал такую статью, значит, этот кто-то и возможно, с ним согласны другие, считает, что так правильно и будет искать именно этот вариант. Перенаправление покажет этим людям их ошибку. Вторая причина - нужно относиться с уважением к вкладу человека. Перенаправление - наиболее простой способ оставить историю правок. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:04, 8 Алтынньы 2014 (UTC) :::С аргументами оппонента я в корне не согласна. С историей правок в данном случае вообще проблем не должно быть. :::Немного истории. [[Бикипиэдьийэ:Түргэн сотуу критиэрийдэрэ|Критерии быстрого удаления в СВ]] были списаны с рувики еще в 2009 году ({{Diff2||43415|версия от 21.04.2009}}), с тех пор особых изменений в КБУ не внесено, страница до сих пор до ума не доведена. В частности, критерий П3/У3, согласно которому статьи выставлены на БУ, остался в старом варианте: «''А также со смесью алфавитов в одном слове. Не касается перенаправлений с самых типичных ошибок или опечаток, перенаправлений со множественного числа на единственное (и наоборот)''». Последний вариант, изложенный в рувики «''А также со смесью алфавитов в одном слове. Не касается перенаправлений с устаревших форм написания при наличии авторитетных источников, подтверждающих их наличие; перенаправлений со множественного числа на единственное (и наоборот).''», по-моему, самый оптимальный, понятный и соответствует "здравому смыслу''. :::Начиная с прошлого года, мной на быстрое удаление по причине П3/У3 выставлялись перенаправления с некорректным названием, орфографическими ошибками: [[:Категория:Бикипиэдьийэ:ТС:У3]]. Некорректные названия выставленных на БУ перенаправлений не являются ''самыми типичными ошибками или опечатками'', потому соответствуют критериям быстрого удаления. :::Кроме того, [[Ааһыма]], [[Аллаҥа]], [[Баппаҕай]], [[Бөкчөҥө]], [[Иккис Ньөрүктээйи]], [[Иккис Тыллымы]], [[Иккис Ньөрүктээйи]], [[Күөрдөм]], [[Маҕырас]], [[Малтааны]], [[Маҕаны]], [[Солоҕоон]] — населённых пунктов/топонимов с таким названием не было и нет. Авторитетных источников, ссылающихся на них, тоже нет. Потому не должно быть и редиректов с некорректным названием. Существование (оставление) подобных редиректов — есть искажение исторических названий, неуважение к языку. Одна из главных целей сахавики — это сохранение языка и истории саха, а не коверкание. Читателей тоже надо уважать и не вводить их в заблуждение. :::На днях одним из участников были созданы, на мой взгляд, некорректные перенаправления: [[Мирнай]], [[Ленскай]], АИ на них нет. А на название статьи [[Алроса хампанньа Мирнайдааҕы көтөр предприятиета]] без слёз не взглянешь, извините. Здесь, мало того, что куча орф/ошибок, но, судя по названию, статья о «птицеферме», хотя автором статьи подразумевалось авиапредприятие. Кто-нибудь удалит эти недоразумения, или в память об авторе оставят.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 18:09, 7 Ахсынньы 2014 (UTC) === Статьи, выставленные на удаление === Чтобы было понятно, что же было выставлено к удалению, для не сахаязычных вивипедистов подготовила перевод содержания статей: * [[:Бикипиэдьийэ:Соторго/10 Муус устар 2012]] * [[:Бикипиэдьийэ:Соторго/2014-09-26]] * [[:Бикипиэдьийэ:Соторго/2014-09-27]] * [[:Бикипиэдьийэ:Соторго/2014-09-28]].--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:50, 5 Алтынньы 2014 (UTC) По статьям, если каким-то образом эти статьи окажутся значимыми, соответственно должны быть отредактированы/дополнены и страницы о критериях значимости, в т. ч. для персоналий. Если в СВ есть почти весь педсостав Х. школы, почему не должно быть статей о таких же учителях других школ, чем отличается Х. школа? Так же, если есть статьи об обычном дет/саде, школьном ансамбле, значит дверь в СВ должна быть открыта для тысяч подобных организаций, почему нет. Тоже надо прописать в критериях отдельной строкой. Это нужно не мне, а будущим редакторам. Раз такие непонятки, в критериях все должно быть четко прописано, это мое мнение.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:32, 8 Алтынньы 2014 (UTC) === Содержание статей, выставленных к быстрому удалению === На сегодня на КБУ уже который год/месяц висят 182 статьи, 47 категорий. Далее будет перевод (выборочный).--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:50, 5 Алтынньы 2014 (UTC) Категории можно было удалить не глядя, хотя бы потому что пустые, ед/автор. * [[5-с нүөмэрдээх Дьокуускай поликлиниката]]. Поликлиника № 5 (г. Якутск). Без энц/содержания. * [[Баппаҕай]], [[Бөкчөҥө]], [[Иккис Ньөрүктээйи]], [[Иккис Тыллымы]], [[Күөрдөм]]. Населенных пунктов с таким названием нет. Потому не должно быть и редиректов с ошибкой в названии. Это искажение исторических названий. * [[Европа 2008 сыл чемпионата Конул тустуу Иккис кун]]. Название статьи: «Чемпионат Европы по вольной борьбе. Второй день». Это не статья, а прямой репортаж с места событий, возможно, скопирована. * [[Илин уонна аргаа]]. Без содержания. Содержание повторяет название статьи. * [[Кычкиннар]]. Самый многочисленный фамильный род в Якутии, насчитывает 60 тысяч человек, живут в 132 странах. Источник не указан. Бред, имхо. * [[Мүлүккэй]]. Средняя температура воды?. На этом статья заканчивается, как видно ни источников/ни категорий. * [[Мэҥэ]]. Сделано перенаправление с целью удаления, далее переименования статьи [[Мэнэ]]. * [[Сана 2011 сыл]]. В переводе статья наз. «Новый 2011 год». Наступающий 2011 год - год железного кролика. Вроде так, плюс ошибка в названии статьи. * [[Саҥасибиирск]]. Редирект с некорректным названием Новосибирска. * [[Хотугу Форум]]. Тут оставлена запись с просьбой дополнить. То есть дополнить пустую статью. * [[Шалахай]]. {{Спойлер|Это орган, болтающийся между ног.}} Ни источников, ни картинок нету. * [[Ыбылах]]. Контур (вырезка)? стопы человека. Без энц/содержания. * [[Эдэр булчукка]]. Название статьи: «Молодому охотнику». Тут источников нет и быть не может, поскольку это советы самого автора статьи, какое ружье выбрать для охоты, приведены краткие характеристики ружей. В конце главный совет, перед выбором проконсультироваться со спецом. * [[Эмэээхсин]]. После редактирования статья немножечко улучшилась, текст статьи такой: эмээхсин - это старая женщина. Во-первых, в названии статьи есть ошибка. Во-вторых, это нельзя назвать статьей, пусто, ни содержания/ни источников/ни категорий нет. * [[Эр киhи]]. В названии этой статьи присутствует латиница. Есть другая аналогичная статья [[Эр киһи]]. === Что делать === Это только моё мнение. Удалить. В СВ коротких в 1-2 строчки бесперспективных, словарных статей сотни. К удалению выставлено не всё. На некоторые статьи мною поставлен шаблон «К объединению». Например вот эту кучу статей ([[Тирии этэрбэс]], [[Ынах этэрбэс]], [[Тулламай]], [[Төттүк этэрбэс]], [[Түнэ этэрбэс]], [[Күлүмэн этэрбэс]], [[Лэҥкирэ]], [[Түнэ баһарҕас]], [[Сарыы этэрбэс]], [[Тумустаах, кыбытыылаах сарыы этэрбэс]], [[Саары чоочой]] ...) - «модели»/разновидности торбасов предложено было объединить со статьей [[Этэрбэс]]. Далее, почему создавались словарные статьи? я думаю, с целью увеличения количества статей. Как штамповались такие статьи - открывался толковый словарик, или учебник географии для 9? класса, много времени это не занимает, 1/2 строчки и статья готова. Это даже не стабы. Что касается терминов, шаговой доступности. В трёх шагах в интернете есть очень даже нормальный [http://sakhatyla.ru/ сайт «Саха тыла»], электронный словарь. Есть [http://wiki.sakhatyla.ru/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 вики?сайт]. Также пояснение терминов можно организовать в примечаниях/сносках, ну и сунуть читателю под нос - например, с помощью шаблона {{tl|Comment}}.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 12:40, 5 Алтынньы 2014 (UTC) === Пять столпов Википедии или СВ - не словарь === Мне сообщили, что Википедия основана на пяти столпах, [[:ru:Википедия:Пять столпов|эти столпы тут]]. Поскольку СВ - раздел рувики, я полагаю на этих принципах должна базироваться и Саха Википедия. Приведу первый принцип, в кот. есть ответ почему СВ не словарь, добавить к этому мне нечего, внимательно прочитавший поймет.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 13:58, 5 Алтынньы 2014 (UTC) {| style="background-color:transparent" |- |[[Билэ:BluePillar.svg|35px]] ||{{anchor|1}}'''[[:ru:Википедия:Чем не является Википедия|Википедия — это энциклопедия]]''', включающая в себя элементы общих и специализированных энциклопедий, ежегодников и географических справочников. При работе над каждой энциклопедической статьёй следует стремиться к максимальной [[:ru:Википедия:Проверяемость|точности и проверяемости]]; сведения, вызывающие сомнения и не подтверждаемые ссылками, могут быть удалены, поэтому не забывайте указывать [[:ru:Википедия:Ссылки на источники|источники вашей информации]]. Википедия — не место для изложения ваших личных мнений, личного опыта или личных доводов. [[:ru:Википедия:Недопустимость оригинальных исследований|Оригинальные идеи, толкования, результаты самостоятельно проведённых исследований]] невозможно [[:ru:Википедия:Проверяемость|проверить]], а потому они здесь неуместны. Википедия — это не импровизированная трибуна, не место для рекламы или [[:ru:Википедия:Значимость|повышения собственной значимости]], не эксперимент в области анархии или демократии, не [[:ru:Википедия:Чем не является Википедия|беспорядочная свалка информации]] и не каталог ссылок. Это не газета и не сборник [[:ru:Викитека|исходных документов]] — для информации такого рода существуют братские проекты Викимедиа. |} {{Moved to|Бикипиэдьийэ:Посредничество 1#Перечень спорных материалов|2=[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 12:39, 5 Ахсынньы 2014 (UTC)}} === РуВики ырытыы === Дорообо. [[w:ru:Википедия:Форум/Общий#Просьба]] уонна Комментарий к итогу. --[[Кыттааччы:Neolexx|Neolexx]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Neolexx|ырытыы]]) 16:52, 17 Алтынньы 2014 (UTC) :Спасибо за информацию! --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:13, 18 Алтынньы 2014 (UTC) == Судургу көрдөөһүн == Ытыктабыллаах кыттааччылар! Көрдөөһүн түннүгэр категориялары, халыыптары, Бикипиэдьийэ сирэйдэрин көрдөөһүнү судургутук биир бастакы бичигиттэн ылынан көрдүүрүн курдук оҥотторуохха. Ол аата, аат далларын псевдонимнарын туруорууга уларытыы туһунан этии киллэрэбин. Холобур, категория - '''к''' бичик, халыып - '''х''', Бикипиэдьийэ - '''бп''', өссө туох баарый. Бу уларыйарын туһугар ырытыы баар буолуохтаах, ол кэннэ һайаапка түһэриллиэхтээх. Уһаппакка-кэҥэппэккэ ырытан/куоластаан уларыттарыаххайыҥ. Инникитин туһалаах буолуо. Сөбүлэһэргэ/утарарга бу халыыптары туруоруоххутун сөп: <code><nowiki>{{Сөбүлэһэбин}}</nowiki></code>, <code><nowiki>{{Өйүүбүн}}</nowiki></code>, <code><nowiki>{{Утарабын}}</nowiki></code>. --[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:12, 29 Балаҕан ыйын 2014 (UTC) :{{Утарбаппын}}. Омос көрдөххө туһалаах буолуох курдук. Ол эрэн уопуттаах эрэ кыттааччы туттар тэрилэ буолуон сөп. Оннук кыттааччы аналлаах скрипт оҥотторон "чыычааҕынан" холбуурун курдук оҥордоххо, хайдах буолуой? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 21:33, 29 Балаҕан ыйын 2014 (UTC) ::Ааттары кылгаттарыы көрдөөһүн түннүгэр эрэ буолбакка ол-бу докумуоннары, БП сирэйдэрин көннөрүүнү судургутутар. Итиннэ ол-бу «чыычааҕы» арыйар/сабар олох наадата суох => кимиэхэ да мэһэйдээбэт.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 03:43, 30 Балаҕан ыйын 2014 (UTC) == Саҥа дьыллааҕы бириистэри туттарыы == Марафоммун түмүгүнэн үөрүүлээх тэрээһин ыытаары баччааҥҥа дылы бирииспитин биэрбэккэ сылдьабыт. Иэдээн, хойутааһын буолла. Арай ыам ыйын ортотугар ханна эрэ муһуннахпытына хайдаҕый? Бикипиэдьийэ баар буолбутун бэлиэтии таарыйа? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:35, 25 Муус устар 2014 (UTC) :Биир бирииһи туттарарга күһэлинним. Soppuruon диэн кыттааччыбыт уот ылар курдук куоракка кэлэн барда. Аны хаһан кэлэрэ биллибэт, онон туттардым. Иккис бастакы бирииһи WWW Ykt-га, иккис уонна үһүс буолбут дьоҥҥо туттарар хаалла. Ол туһунан этиилэргитин кэтэһэбин: ханна, хаһан туттарыахха сөбүй? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:07, 16 Бэс ыйын 2014 (UTC) == Шаганэ == Шаганэ ты моя Шаганэ - Есенин хоьоонун ким тылбаастаабытай? {{unsigned|‎ 83.229.236.17| 19:34, 4 Ахсынньы 2013}} == Кэпсэтии туһунан == Halan эн комментарийгар хайдах эппиэттиибин? Ону-маны баттыалаан баран манна суруйдум.--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 21:19, 2 Алтынньы 2013 (UTC) :Аламай! Хоруйдуур судургу - кэпсэтии баһын аттыгар баар "Уларыт" диэн сигэни (ссылканы) баттыыгын, онтон саҥа устуруокаттан двоеточие туруораҕын (иккис хоруй буоллаҕына икки двоеточие, үһүс буоллаҕына - үһү) уонна этиигин суруйан баран илии баттыыгын (ону хайыы-үйэ баһылаабыккын), онтон бигэргэтэҕин. Бүттэҕэ ол. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 23:15, 2 Алтынньы 2013 (UTC) ::Ээ, өссө биири этиэхтээхпин эппэтэхпин. Саҥа кэпсэтиини таһаарар буоллахха бас тыллыыр (заголовок) ордук. Бу кэпсэтии баһа, холобур <nowiki>== Кэпсэтии туһунан ==</nowiki> --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 23:18, 2 Алтынньы 2013 (UTC) ==Биикигэ саҥа киирбит киһиэхэ барыта өйдөнөр дуо?== Манна саҥа киирдим. Барыта өйдөнөр дии, арай тиэрминнэр тылбаастарын сэрэйэн өйдүүр курдукпун. Улууска олоробун. Интернет кэлбитэ ыраатта. АДСЛ, коннект нөҥүө МТС, Мегафон, Билайн интернетка тахсабыт. Сааһым 55. Киһи ыарырҕатара манна суох. Э.Рудых уонна Г.Белоусов хайдах манна сатаан суруйбаттар.{{unsigned|Тайыл| 12:19, 1 Алтынньы 2013}} :Бу саҥа кыттааччыбыт суруйбут. Мин күннүкпэр [http://dnevniki.ykt.ru/HALAN/542625 суруйуубар] хоруйдаан. Суруйбуккар махтал! Аныгыскыга ырытыы сирэйигэр илиигин баттыыр буолаар, оччоҕо ким суруйбута тута көстүө. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:40, 2 Алтынньы 2013 (UTC) ==Россия регионнара== Россия регионнарын көннөрө эбэ сатыы сылдьабын, уонна дьэ булкуллуннум. Шаблоҥҥа "область" арааһынайдык переводтаммыт - то "уобалас", то "Уобалаһ", то "уобалаһа". Ханныгы биир курдук туттуохха сөбүй? [[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 07:23, 22 Атырдьах ыйын 2013 (UTC) :Хайата да туттуллара алҕас буолбатах дии саныыбын. Ханныкка эрэ биир барыл (Москуба уобалаһа, холобур), ханныкка эрэ иккиһэ (Кировскай уобалас) барсыан сөп. Бу нууччалыы эттэххэ исторически обусловлено. Күүстээх, биллэр-көстөр киин куорат аатынан ааттаммыт уобаласка бастакы барыл сөп түбэһиэх курдук (бу саха тылын быраабылатыгар ордук сөп түбэһэр). Оттон саха киһитигэр биллибэт соҕус киин куорат аатынан ааттаммыт буоллаҕына нууччаттан киирбит сэбиэскэй кэминээҕи "-скай" сыһыарыылаах/аффикстаах барылы да туһаныахха сөп. Маны тылбаас магистрааннарыгар этэн көрүөм. Туох диэн тойоннууллар эбит. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:48, 2 Алтынньы 2013 (UTC) == Нэһилиэктэр == Дьэ доҕоттор. Нэһилиэктэри киллэрии баран иһэр. Ити ыстатыйалар дьардьама курдуктар. Ону киирэҥҥит, ким туох информациялаах, толорон иһиҥ. Сахалар бары тыаттан төрүттээхпит диибит, ол аата ким баҕарар ханнык эрэ нэһилиэк, бэйэтин дойдутун туһунан суруйар кыахтаах. Ситиһиини баҕарабын.-- --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 07:52, 28 Тохсунньу 2009 (UTC) :Табаарыстар. Нэһилиэктэргэ буккулуннум. Элбэх буккуур баар эбит. Нэһилиэк, административнай единица быһыытынан, улуус иһигэр баар а/е, хас да нэһилиэнньэлээх буолуон сөп. :Холобур, :1. Бүлүү улууһугар Чочу нэһилиэгэ баар эбит. Киинэ - Сыдыбыл. Нэһилиэк иһигэр баар нэһилиэнньэлээх пууннар - Сыдыбыл, Кыадаҥда. :Мин санаабар, 3 туспа ыстатыйа баар буолуохтаах: Чочу нэһилиэгэ, Сыдыбыл, Кыадаҥда. :Сыдыбыл диэн көрдөөтөххө, Чочуга утаарыы барар. Ити сыыһа. :2. Горнай улууһугар Малтааны нэһилиэгэ баар эбит. Киинэ - Кэптин. Нэһилиэнньэлээх пууннара - Кэптин, Тоҥ Уулаах, Тыһаҕаччы диэн. Эмиэ, Кэптинтэн Малтааныга сыыһа утаарыы оҥоһуллубут. :Манна 4 туспа сирэй баар буолуохтаах: Малтааны нэһилиэгэ, Кэптин, Тоҥ Уулаах, Тыһаҕаччы. :3. Элбэх сиргэ нэһилиэнньэлээх пууннар почтовай ааттарынан киирбиттэр. Холобур, Кыадаҥда - Күндэ буолбут. :4. Бүлүү улууһугар Чай диэн сир Бороҕоҥҥо утаарыллыбыт, аны (Чэй, Бүлүү улууһа) диэнтэн эмиэ утаарыы баар. Чэй диэн сыыһа. :Балары хайыахха эрэ. --[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 14:58, 20 Муус устар 2013 (UTC) ::Оруннаах этии. Утаарыы сирэйдэри уларытан саҥа ыстатыйалары оҥоруохха сөп дии саныыбын. Улахан мунааҕа суох, көстөн турар буоллаҕына ырыта сатыыр наадата суох. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 12:35, 13 Ыам ыйын 2013 (UTC) :::Доҕоттор, хас биирдии нэһилиэнньэлээх пууҥҥа туспа ыстатыйа баар буолуохтааҕын сөбүлэһэбин. Нэһилиэктэр тустарынан информация төрдө официальнай справочник, ол иһин итини хаалларан туран сөптөөх ааттары суруйуохха наада.--[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] ([[Кыттааччы ырытыыта:TumatUola|ырытыы]]) 23:21, 13 Ыам ыйын 2013 (UTC) ::::Оннук. Быйыл дуу, былырыын дуу, улахан Саха сирин атлаһа тахсыбыт этэ. Ону булан (нац бибилитиэкэҕэ баар этэ) улуустар, нэһилиэктэр, сэлиэнньэлээх пууннар тустарынан сибидиэнньэлэри хаҥатыахха, тупсарыахха, саҥардыахха сөбө буолуо. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:00, 14 Ыам ыйын 2013 (UTC) : Ол атлас даҕаны официальнай информацияҕа олоҕуран оҥоһуллубут буолуохтах.--[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] ([[Кыттааччы ырытыыта:TumatUola|ырытыы]]) 04:42, 14 Ыам ыйын 2013 (UTC) ::Үтүө күн. Өйдөөбүт эбиккит. Онон, аа-дьуо Мэҥэ-Хаҥалас улууһуттан саҕалыахха. Мин коорд/тиһик оҥоруоҕум. Онно киирэн көрөөрүҥ, ырытаарыҥ. <br /> ::Ыстатыйа ааттара маннык буолаллара буолуо дии, скобка иһигэр улуус аатын, нэһилиэгин суруллара ордук, Догдоҥо диэн биир сир баарын да иһин: ::* Догдоҥо нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа) ::* Арыылаах нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) ::Онтон нэһ/пууннары: ::* Бөкө (Догдоҥо нэһилиэгэ) ::* Арыылаах (Арыылаах нэһилиэгэ) ::[[Догдоҥо]] диэн биир ыстатыйа баар эбит. [[Бөкө]] диэтэххэ Догдоҥоҕо утаарар. Бөкө-утаарыы сотуллуохтаах эбит с целью переименования. ''Догдоҥо'' ыстатыйа аата ''Догдоҥо нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)'' диэн буолуохтаах, бу мин этиилэрим. Киэһэ диэки тиһиги таһаарыаҕым.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 04:47, 14 Ыам ыйын 2013 (UTC) ::::Ханна эрэ Чурапчы улууһун туһунан кинигэлээх этим, ону бүгүн көрүөм, баҕар баара буолуо. [[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 08:46, 17 Ыам ыйын 2013 (UTC) :::::Чэ, маладьыас. Көрөөр. Мин киэһэ [[Чурапчы улууһун нэһилиэктэрин тиһигэ]] диэн көмө-тиһик оҥоруом. Ону көрөөр, онно ырытыахпыт хайыырбытын. Өйдөөтүҥ дии. Онтон ол курдук суолунан Мэҥэ-Хаҥалаһы, Сунтаары ... көрүөхпут. Сүтүмэ!)--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 08:53, 17 Ыам ыйын 2013 (UTC) Чурапчы улууһун нэһилиэктэрэ: 1. Арыылаах нэһилиэгэ Киинэ Арыылаах бөһүөлэгэ. 2. Кытаанах нэһилиэгэ. Киинэ Кытаанах бөһүөлэгэ. 3. Сылан нэһилиэгэ. Киинэ Уһун Күөл бөһүөлэгэ. 4. Бахсы нэһилиэгэ. Киинэ Толоон бөһүөлэгэ. 5. Алаҕар нэһилиэгэ. Киинэ Чыаппара бөһүөлэгэ. 6. Мугудай нэһилиэгэ. Киинэ Маралаайы бөһүөлэгэ. 7. Болтоҥо нэһилиэгэ. Киинэ 2 Харбала бөһүөлэгэ. 8. Хатылы нэһилиэгэ. Киинэ 1 Харбала бөһүөлэгэ. 9. Одьулуун нэһилиэгэ. Киинэ Дьабыыла бөһүөлэгэ. 10. Хоптоҕо нэһилиэгэ. Киинэ Дириҥ бөһүөлэгэ. Мэлдьэхси нэһилиэгэ манна киирэр. 11. Хадаар нэһилиэгэ. Киинэ Үрүҥ Күөл бөһүөлэгэ. 12. Хайахсыт нэһилиэгэ. Киинэ Хайахсыт бөһүөлэгэ. 13. Чакыр нэһилиэгэ. Киинэ Толоон бөһүөлэгэ. 14. Чурапчы нэһилиэгэ. Киинэ Чурапчы селота. Чурапчы улууһа. Киинэ Чурапчы селота. 15. Болугур нэһилиэгэ. Киинэ Мындҕаайы бөһүөлэгэ. 16. Мырыла нэһилиэгэ. Киинэ Мырыла бөһүөлэгэ.--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 22:00, 2 Алтынньы 2013 (UTC) == Дойдулар ааттара == Дойдулар ааттарын хантан ылаҕытый? Холобур "Аустралиа" диэн. Ханна эмэт список баара ду? Тот же вопрос про языки (ааҥыл/аҥылычаан/английскай). Всё это упорядочить надо бы, не?... [[Кыттааччы:Timiriliev|Timiriliev]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Timiriliev|ырытыы]]) 07:52, 11 Сэтинньи 2012 (UTC) :Итинник ааттары биир киһи суруйбута. Кинини кытта сөбүлэһэр киһи мин көрөрбүнэн аҕыйах. Аналлаах кэпсэтиитэ таһааран быһааран кэбиһэр кырдьык уолдьаста. Ким эрэ тэрийэр буоллаҕына өйүөҕүм. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 05:38, 19 Олунньу 2013 (UTC) ::Табаарыстар. Манна кыттыһыым эрэ. Мин эмиэ бу сирдэр-дойдулар ааттарын - А'''у'''стралия, Параг'''у'''ай, '''Эу'''ропа, Недерланд, Л'''ү'''ксембург, Эгиипэт, Канаада, Самаара, Ирааан ... олох өйдөөбөппүн, ылыммаппын. Үөрэммиппитинэн, нууччалыы сурулларынан: Европа, Нидерланды, Австралия, Австрия, Люксембург, Египет, Самара, Канада ... хааллыннар. Ол эрэн, билиэн-көрүөн баҕалаах, ыйытабын: ким айбытай уонна туохха олоҕуран итинник суруллубуттарай?--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 15:17, 20 Муус устар 2013 (UTC) == Вице-президеҥҥэ == Иллэрээ күн аҕыйах киһини кытта вице-президент Глушкоҕа кирэ сырыттым. Араас тиэмэлэр быыстарыгар тыаларга интэриниэт сайдыытын өйөөһүн туһунан, уонна юникуодка көһүү харгыстарын туһунан тыл быктардым. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 20:52, 10 Бэс ыйын 2011 (UTC) == Ийэ тыл == Ийэ тыл туҺунан ханнык ыстатыйаттан көрүөххэ сөбүй?Ийэ тыл сүҥкэн күүс! {{unsigned|195.161.7.14|11:22, 18 Кулун тутар 2011}} :[[Саха тыла]]. [[Ийэ тыл (түмсүү)|Ийэ тыл]] түмсүү туһунан ыстатыйа суох эбит. Эбэн биэриэххэ сөп. Кытаат. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 07:09, 18 Кулун тутар 2011 (UTC) == Саҥа тыллар == Саҥа тыллары ханна айан киллэриэххэ сөбүй? Уопсайынан, ыстатыйа да суруйдахха, суруйбутум биир халыыпка киирбэккэ ыһылла сылдьар курдук буолар. Көмөлөһүөххүт дуо? Алтан Кырыылаах. {{unsigned|94.245.160.170|15:17, 22 Олунньу 2011}} :Көмөлөһөн бөҕө буоллаҕа. Бастакы ыйытыыгар маннык хоруйдуохха сөбө дуу (ситэ өйдөөбөтөх буолуохпун сөп) - неологизмнары этэр буоллаххына, аналлаах тиһик айыахха сөбө буолуо, холобур, Неологизмнар тиһиктэрэ диэн ааттаан. Онно табылыысса курдук, бастакы колонката нүөмэрэ, иккис - тыл бэйэтэ (киллэрээри гынар неологизмнарыҥ), үһүс - суолтата, атын тылга аналогтара, төрдүс - быһаарыыта, тоҕо маны киллэрээри гынарыҥ. Оҥорон көр. Сатамматаҕына миэхэ суруйаар. Тус ырытар сирэйбэр эбэтэр эл. аадырыспар. Көмөлөһүөм. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 20:20, 22 Олунньу 2011 (UTC) ::Халан, субэн иьин махтал. Ол эрэн ол табылыыссабын ханна-хайдах оноробунуй? Мин кеннеру, онорон этии, ыстатыйа курдук киллэрэрим сатаммат дуо? Ол кэннэ дьон-сэргэ сэргээтэ5инэ, эбэтэр ылыныахха диир буолла5ына ол тылы ессе хат керен, уерэтэн баран киллэриэххэ сеп диэн. Син а5ыйах тыл ейбер баар ээ. Чэ, холобур маннык гынаары гынабын, судургутук. (1. Билим - наука. Атын туур тыллаах омуктарга (хол.:туурок) итинник киирэ сылдьар. Тыл оло5о «Бил» диэн тыл. Саха да тылыгар, атын да тылга баар. Суолтата чопчу ейденер. 2. Там5а - бэчээт. Там5а диэн былыргы туур тылыттан киирбит тыл буолар. Атын туур тылларыгар эмиэ кестер. Биьиэхэ да киирэн туттуллара то5о сатамматый? 3. Дьылдьыт - Халандаар. Дьыл-хонук хаамыытын аа5аар диэнтэн. Куннук диэххэ сеп эрээри, халандаар биир тегурук сылы эргитэн аа5ара буолла5а дии. Аны туран 12-лии сыл буола-буола эргийэн кэлэ турар. Оттон билинни тылга куннук диэн ежедневник, дневник диэн суолталана сылдьар. Былыргы сахалар халандаардарынан дьыл эргиирин аа5аллар буолла5а дии). Дьэ ити курдук быстах, тэттик санаалаахпын. Ону, табылыыссаны сатаабатым быьыытынан, Халан, бука диэн ессе тегул субэлээ эрэ, хайдах гыныахпын себун. ::p.s. Ессе биири ыйытыым дуу? Туох диэн, Ыстатыйа о5ото суруйан баран хайдах ааппын баттыыбыный. Отуо бу аллара суруйбутум курдук тиэкиьи кыттта бииргэ суруйа сылдьабын. Мин, кыаллар буолла5ына, сэмэй кылааппын бэлиэтээн атыннык хаалларыахпын ба5арабын. Алтан Кырыылаах. {{unsigned|94.245.160.170|11:01, 24 Олунньу 2011}} :::Ыстатыйаҕа илии баттаммат. Ол оннугар систиэмэ бэйэтэ аналлаах сурунаалларга Эн оҥорбут уларытыыларгын, көннөрүүлэргин, эбиилэргин-көҕүрэтиилэргин аптамаатынан суруйан иһэр. Холобур [http://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D1%8D%D0%B4%D1%8C%D0%B8%D0%B9%D1%8D:%D0%91%D1%8D%D0%BB%D0%B8%D1%8D%D1%82%D1%8D%D0%BD%D0%B8%D0%B8&action=history сирэй устуоруйатыгар]. Эн аан бастаан бэлиэтэн. Онтон куруук ол ааккынан киирэн суруйар буол. Оччоҕо ол аатыҥ уонна суруйбут кылаатыҥ үйэлэргэ хаалыа. Хайдах бэлиэтэнэри манна көр [[Бикипиэдьийэ:Бэлиэтэнии]]. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 08:17, 25 Олунньу 2011 (UTC) == Сахалыы шрифт туьунан. == Мин көмпүүтэрбэр турар сахалыы шрифт ң,ђ буукубалара бу дойду ҥ,ҕ буукубаларыттан атыннаах буолан "Көрдөөһүн" колонкаҕа суруйдахха булбакка хос марайы (хос ыстатыйалары) таһаартарыахтарын сөп эбит. (Холобура, уопсай биир сиргэ "Уруулар ааттара" ыстатыйа баарын булбакка биирдиилээн хос суруйан иһэн хата өйдөөн тохтообутум).Уонна атын да наадыйбыт дьоҥҥо "Бу тыл манна суох" - диэн өйдөбүлү үөскэтиэн сөп эбит. Бу икки сахалыы шрифт версиятынан баар буукубалары - ң-ҥ; ђ-ҕ - хайдах эрэ бэйэ-бэйэлэрин "атыҥыраспат" гына оҥорор кыаллара буолаарай? Махтал! <br /> ::Маннык хоруйдуохха сөп. Дьыала бичиккэ (шрифкэ) буолбатах. Дьыала кодировкаҕа сытар. Манна ол туһунан сиһилии ааҕыаххын сөп: [http://go2.wordpress.com/?id=725X1342&site=halantul.wordpress.com&url=http%3A%2F%2Fhalantul.files.wordpress.com%2F2010%2F07%2Fd181d0b4d0b5d0bbd0b0d182d18c-d18fd0b7d18bd0bad0b8-d184d183d0bdd0bad186d0b8d0bed0bdd0b0d0bbd18cd0bdd18bd0bcd0b8-d181d0b2d184d183-20-d0b8.pdf&sref=http%3A%2F%2Fhalantul.wordpress.com%2F2010%2F07%2F20%2F%25D0%25B4%25D1%258C%25D0%25BE%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2583%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B0%25D0%25B9%25D0%25B3%25D0%25B0-%25D1%258E%25D0%25BD%25D0%25B5%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25BE-%25D0%25B8%25D0%25BD%25D1%2584%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BC%25D0%25B0%25D1%2586%25D0%25B8%25D1%258F-%25D0%25B1%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%258B%2F Сделать языки функциональными]--[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:45, 31 От ыйын 2010 (UTC) :24.07.10 Дорооболорун! Манна покаа эппиэттии илик эбиккит, онон салгыы суруйуум, темата да биир - "Көрдөөһүн" колонкатын аттыгар сахалыы буквалары эмиэ туруораргыт буоллар сахалыы шрибэ суох эбэтэр АТЫННЫК оҥоһуллубут (үөһээ быһаарбытым курдук) сахалыы буквалардаах дьон тутталларыгар көмөлөөх буолуо этэ. Махтал. ::Бу хомойуох иһин кыаллыбат суол. Бэрт Дьикти саайтыгар киирэн аналлаах кодировканы хачайданан ылыргар көрдөһөбүн: [http://dnevniki.ykt.ru/viewcomment.aspx?uid=7781&mid=326874&c=0 бу ыстатыйа] комментарийдарыгар сигэтэ баар. Көмпүүтэриҥ саҥа буоллаҕына (Виста, Виндоус7) сахалыы аттарыы (раскладка) эрдэттэн баар, ону туруоран (настройкалаан) эрэ биэриэххин наада. Сатамматаҕына миэхэ эрийэ сылдьаар. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:45, 31 От ыйын 2010 (UTC) == Нерюнгри == Нерюнгри диэн ыстатыйаны киллэрбитим. (Сеп эбитэ дуу?)Кереннут картатын, оформлениетын ситэрэн биэрээрин эрэ. Уопсайынан хаартыскалары сатаан киллэрбэт эбиппин. Нууччалыыттан сахалыыга бэйэм тылбаастыырым сеп дуо? Онно туох ирдэбил баарый? :Кыттыбытыҥ иһин махтал! Хаартыскалапы киллэрэр бэлиэтэнии кэнниттэн 4 хонон баран сатанар. Бастаан хачайдаан киллэрэҕин, онтон ыстатыйаҕар сигэ угаҕын. Онон биир ойууга төһө баҕарар ыстатыйа туһанынан сөп. Бикипиэдьийэҕэ ырытыыга илии баттыахха наада (ыстатыйаҕа баттаммат). --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 06:22, 24 Бэс ыйын 2010 (UTC) == Талыллыбыт ыстатыйа == Сүрүн сирэйгэ талыллыбыт ыстатыйаны турбут миэстэтигэр төннөрүөххэ наада. Бу бэрт ыстатыйалар бааллар, мантан хайатын эмэ Сүрүн сирэйгэ таhаарыахха: [[Сотуун өлүү]], [[Иирии]], [[Модьуун (сүөһү ыарыыта)]]. Өссө маннык этиилээхпин: «Талыллыбыт» диэн нууччалыыттан тылыттан тылыгар тылбаас буолар. Сахалыы «Албан» эбэтэр «Бэрт» диэбит ордук дии саныыбын. --[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 09:24, 15 Ахсынньы 2009 (UTC) :Оннугар төннөрөр судургу. Бу дьыаланнан дьарыктанар киһи баар буоллаҕына төннөрүөм уонна бастакы кэмҥэ көмөлөһүөм. Бастаан манна аналлаах сиэрдэри ситэри оннун булларыахха наада. Онтон нэдиэлэ аайы, эбэтэр ый аайы биирдии ыстатыйаны талыллыбыт ыстатыйаҕа хандьытааттартан сүүмэйдээн, куолаастаан киллэрэн иһиэххэ наада. Ол хандьыдаат-ыстатыйалар сытар сирдэрин эмиэ тупсарыахха наада. Ити сирэйдэр омоонноро баар. Timir2, эйиэхэ эрэл баар. Ылсыаҥ дуо? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 07:35, 16 Ахсынньы 2009 (UTC) Нуучча биикититтэн ылан эптим уонна тылбаастаатым. Көннөрүҥ, санааҕытын этиҥ, талыллыахтаах ыстатыйалары ыйыҥ. Мин урут эппит этиибин өссө биирдэ көтөҕүөм этэ: '''Талыллыбыт ыстатыйалар''' оннугар '''Албан ыстатыйалар''' эбэтэр '''Бастыҥ ыстатыйалар''' диэбит ордук буолуо. Кандидат ыстатыйалар сирэйдэрин хаттаан суруйуохха наада быhыылаах. Наhаа улахан уонна уустук, кыракый бырайыакка судургу уонна өйдөнөр сирэй наада. Бу беларустар биикилэрин курдук гыннахха? http://be-x-old.wikipedia.org/wiki/Вікіпэдыя:Кандыдатуры_ў_выбраныя_артыкулы --[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 23:05, 17 Тохсунньу 2010 (UTC) ::Оруннаах этии. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 00:20, 18 Тохсунньу 2010 (UTC) == Саҥа тыллары айыы == Мин бэйэм блогпар суруйбут [http://avtor.ykt.ru/viewcomment.aspx?uid=7781&mid=361962 бэлиэтээһиммин] ааҕаргытыгар ыҥырабын. Суруйуу тиэмэтэ саҥа тыллары айыы. Онно да, манна да ырытыһыаххытын сөп. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:58, 22 Алтынньы 2009 (UTC) == Киинэлэр ааттара == Киинэлэр ааттарын сахалыыга тылбаастыыр наада дуо? Холобур, АХШ киинэлэрэ саха тылыгар официальнай тылбаастара суох. Мин бэйэм санаабар, сахалыы ааттыыр наада дии саныыбын. Ол гынан баран, маннык түгэн баар. Тылбаастыырга судургу ааттар бааллар, холобур, The Simpsons - Симпсоннар, Star Wars - Сулус Сэриилэрэ. Мантан ураты аны уустук, дьикти, иhигэр "тыл оонньуулаах" ааттаах киинэлэр бааллар, холобур, Don't Be a Menace to South Central While Drinking Your Juice in the Hood, саха тылыгар сөптөөхтүк тылбаастаммат ааттар бааллар. Туох дии саныыгыт?--[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 16:40, 20 Алтынньы 2009 (UTC) :Уустук ыйытыы. Сүрүн ыстатыйа аатын сахалыы гынан баран оригинальнай ааҥыллыы аатын утаарыы сирэй гынаахха сөп. Сүрүн ыстатыйаҕа оригинальнай аата ускуопка иһигэр эмиэ хайаан да баар буолуохтаах. Аны хас да барыл тылбаас баар буоллаҕына эмиэ киллэриэххэ сөп. Арассыыйаҕа ханнык аатынан прокаакка сылдьыбыта, диискэҕэ тарҕаммыта киирэрэ (уонна утаары сирэй оҥоһуллара) эмиэ наада дии саныыбын. Ол аата нууччалыы аата. Сороҕор олох атын тылбаастаах буолааччы (бу прокатчиктар маркетинг соруктарыттан россияннар менталитеттарын учуоттаан уларыталлар). Өссө да ким эмит санаатын этэрэ буоллар. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 20:40, 20 Алтынньы 2009 (UTC) == Официальнай уэбсайт туһунан == Тоҕо эрэ хаста даҕаны муода баҕайы определениялары көрөбүн. Ити официаллык уэбсайт, или официал уэбсайт диэн тугуй? Сахалыы официальнай уэбсайт диэн буолбат дуо? Эмиэ [[Дьокуускай]] или [[Хабаровскай]] сирэйдэригэр көрүөххэ сөп--[[Кыттааччы:Erimeev|Erimeev]] 17:50, 23 Балаҕан ыйын 2009 (UTC) :Мин биир бэйэм ''уэбсайт'' диэн тылы сөбүлээбэппин))). Саха дорҕоонугар сөп түбэспэт. ''Вебсайт'' диэн эмиэ сөп түбэспэт. Ол гынан баран нууччалыыттан киирбит буолан тута өйдөнөр. Мин саныахпар ити икки тылы иккиэннэрин туттуо суохха наада этэ, көннөрү ''саайт'' да диэтэххэ өйдөнөр буоллаҕа, ааҥыллыы site диэн тыл ''сир, миэстэ, туох эрэ онно'' диэн суолталаах. Онон web диэн тылы эбэргэ күһэллэллэр. Булкуйуохтара диэн. Оттон биһиэхэ ''Саайт'' диэн тыл атын суолтата суох. Сороҕор ''сир'' диэнинэн солбуйуохха сөп эрээри, ол арааһа өссө да уузуска киирэ илик быһыылаах. Оттон ''официальнай'' диэн тылы да ''официал'' да диэн тылы утарбаппын. Бастакыта дьон үөрэммит тыла, иккиһэ - "-най" диэн нуучча сыһыарыытыттан босхоломмут, саха тылын тутулугар арыый да чугаһатыллыбыт тыл. Ол гынан баран син биир сөп түбэспэт. Онон тэҥнэр кэриэтэ, саха тыла бу тылга бэйэтин барылын толкуйдуу илик дуу, биһиги билбэппит сытара дуу. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 06:22, 12 Алтынньы 2009 (UTC) == Координаталар тустарынан == Координаталар хайдах эрэ сыыһа киирэллэр ээ. Хайдах итини көннөрүөххэ сөбүй? [[Хабаровскай]], [[Дьокуускай]] туһунан ыстатыйаларга көрүөххэ сөп. --[[Кыттааччы:Erimeev|Erimeev]] 17:47, 23 Балаҕан ыйын 2009 (UTC) :Итини Кыраһа диэн техническэй дьаһабылга этэн көрөрүҥ буоллар. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 06:27, 12 Алтынньы 2009 (UTC) == Сүрүн сирэйгэ саҥа ыстатыйалар тиһиктэрэ == Мин соторутааҕыта син элбэх ыстатыйа суруйбутум да, сүрүн сирэйгэ тоҕо киирбэтий? Ол оннутугар Дуань Үньпинь диэн киһи туһунан икки этиилээх ыстатыйата ыйаммыта икки нэдиэлэ буолла. АЛРОСА игин туһунан ааҕарга быдан интириэһинэй буолаарай? --[[Кыттааччы:Erimeev|Erimeev]] 17:49, 16 Балаҕан ыйын 2009 (UTC) :Илиим тиийбэккэ сылдьар. Хата бу дьыаланы бэйэҕэр ылбаккын ээ. Блок аллараа өттүгэр сигэни баттаан аналлаах сирэйгэ киирэҕин. Саҥа ыстатыйалар аптамаатынан оҥоһуллар тиһиктэрэ уҥа холуоҥкаҕа баар. Онтон ылан уган кэбиһэҕин. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 20:10, 16 Балаҕан ыйын 2009 (UTC) Түбэспиччэ сирэйдэри ыйаатым, син интириэһинэй буолуо дуу диэммин... --[[Кыттааччы:Erimeev|Erimeev]] 17:48, 23 Балаҕан ыйын 2009 (UTC) :Махтал, көрбүтүм. Кырдьык киһини кэрэхсэтэр ыстатыйалары тиһиккэ киллэрбит этиҥ. Мин санаабар бары ыстатыйалары киллэрэр наада. Үчүгэйиттэн-куһаҕаныттан, суолтатыттан иҥин тутулуга суох. Дьон мөлтөх ыстатыйаны эмиэ көрүөхтээх, оччоҕо эрэ бикипиэдьийэбит хаачыстыбата тупсуо. Харахпытын симэ сырыттахпытына мөлтөх ыстатыйалар бэйэлэрэ тупсуохтара суоҕа. Бу салааны онооҥҥо-манааҥҥа дылы бэйэҕэр ылыаҥ дуо? Сөп буола-буола (нэдиэлэҕэ биирдэ дуу, ыйга иккитэ-үстэ дуу) саҥардан биэрэр киһи наада этэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 06:31, 12 Алтынньы 2009 (UTC) == Көтөрдөр ааттара == Көтөрдөр (кыыллар, үөннэр, үүнээйилэр уо.д.а. тыынар тыыннаах) туhунан суруйууларга скобка иhигэр нууччалыы аатын суруйар сыыhа, скобкаҕа латинныы аата эрэ баар буолуохтаах. Тоҕо диэтэр латин тыла биология көрүҥнэрин ааттааhыҥҥа аан дойду бары тылларыгар туттуллар. Онтон нуучча тыла хайа да атын тылга хос туттуллубат.--[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 11:07, 9 Атырдьах ыйын 2009 (UTC) :Сүнньүнэн сөбүлэһэбин. Ол эрээри биһиги бырайыакпыт дьоҥҥо аналлаах, боростуой саха дьонугар. Саха дьоно үксэ, ордук эдэр ыччат, харамайдар уонна үүнээйилэр сахалыы ааттарын билбэт, оттон нууччалыытын син удумаҕалатар, онно-манна истибит буолар. Ол иһин нууччалыы ааттарын биэрэргэ күһэллэбин, саатар онон сирдэтэн биллиннэр диэн. Латыынныы ааттар специалистарга уонна эбии чопчулааһыҥҥа, классификацияҕа наадалар. Көннөрү киһи кус латыынныы аатын билэн, онтон эбии билии ылара, олоххо туһанара саарбах (сорох сатаан да аахпата буолуо). Ол да буоллар энциклопедия буоларын быһыытынан латыынныы аат баара наада бөҕө буоллаҕа. Оттон нууччалыы ааттар сырыттыннар, билэр дьон хараҕын аалара буолуо гынан баран, бырастыы гыныахтара дии саныыбын;-) Наадалаах тиэмэни көтөхпүккэр махтал! --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 11:44, 9 Атырдьах ыйын 2009 (UTC) ::Мин бастаан нууччалыы аата интервикига (хаҥас колонкаҕа, аллара) да баара сөп дии санаабытым. Онтон толкуйдаан көрөн баран ол оччо көдьүүһэ суоҕун биллим: бастакытынан, уоппута суох киһи (бастаан киирбит киһи, оҕо да буоллун) ону булан ылара күчүмэҕэй, иккиһинэн, нууччалыы бикипиэдьийэҕэ харамайдар сорохторо суохтар эбит. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 12:05, 9 Атырдьах ыйын 2009 (UTC) == Аһаҕас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэрэ == Саха тылыгар пааранан дьүөрэлэһэр аһаҕас дорҕооннор бааллар. А-Ы, О-У, Э-И, Ө-Ү. Тыл олоҕор ''а'' суруллубут буоллаҕына тыл сыһыарыытыгар (окончание, суффикс) ''ы'' суруллар, ''о'' буоллаҕына — ''у''. Холобур, ''остуолун'' буолар, ''остуолын'' буолбат, ''обкомун'' буолар, ''обкомын'' буолбат. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 05:20, 7 Атырдьах ыйын 2009 (UTC) == Ыстатыйалары бэрэбиэркэлээһин == Ыстатыйалары ханнык баҕарар киһи бэрэбиэркэлиэн сөп. Ол эрээри бу дьайыыны ордук табыгастаах оҥороору сорох бикипиэдьийэлэргэ анал дуоһунас баар. Биһиэхэ оннук дьоннор наадалар дуо. Холобур манна [[:ru:Википедия:Проверка статей]] нуучча биикитин быраабылата баар, ону көрөн баран бэйэҕит санааҕытын этиҥ эрэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 23:42, 6 От ыйын 2009 (UTC) : Попробовать можно. Почему бы и нет, всё-таки новая фича в движке МидиаВики. С другой стороны (даже судя по [отсутствию] активности в данном обсуждении), нам сложности и запутанности системы и так хватает, кажись. [[Кыттааччы:Kyraha|Kyraha]] 17:23, 21 От ыйын 2009 (UTC) ::В общем-то основных посылов было два. Первое - улучшить качество википедии посредством формализации проверки статей (флаг проверяющего налагает определенные обязанности), второе - не отвлекаться на проверку заведомо не вандальных статей, которые пишут постоянные, проверенные временем участники. Ведь в специальном окне новых правок все правки кроме правок админов высвечиваются желтым цветом. Если используем институт проверяющих - их правки тоже не будут выделяться как и админские.--[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 23:23, 21 От ыйын 2009 (UTC) == Завёл русскоязычного робота == Речь идёт о развлечении. Не о роботе, который правит статьи;-). Вот по этому адресу находится т.н. Виртуальный админ Саха Википедии: http://sakhawikipedia.iii.ru/ Проэкзаменуйте его. Все диалоги записываются. Так что можете задать те вопросы, которые считаете важными для такого рода робота. Хоть и несерьезная вещь, но если привлечет внимание к нашей вики хотя бы одного человека - честь ему и хвала! --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 22:13, 28 Кулун тутар 2009 (UTC) == 3000 тыһыынча! == Ыстатыйабыт ахсаана 3000 буола! Барыгытын эҕэрдэлиибин! Ким эмит пресс-релиз суруйара буоллар, ханна эрэ бэчээттэтэк көрүө этибит, хаһыаттарга ыыталаан. Нууччалыы уонна сахалыы. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 02:36, 23 Кулун тутар 2009 (UTC) == Алтан == "Дьэс" диэн сыыһа, "Алтан" сөп. билигин улартыам.--[[Кыттааччы:Scalped1998|Scalped1998]] 09:53, 13 Кулун тутар 2009 (UTC) Сыыһаны көннөрдүм - Алтан дьэ алтан буолла, туох эрэ акаары "дьэстэн". Кыһыл омүс эмиэ. Аны халыып эрэ хаалла.--[[Кыттааччы:Scalped1998|Scalped1998]] 10:00, 13 Кулун тутар 2009 (UTC) :Бу туох туһунан ханнык ыстатыйаҕа суруллубутун чопчулаан биэрэргит буоллар. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 02:33, 23 Кулун тутар 2009 (UTC) == 150-с миэстэ! == 150-с Бикипиидия буоллубут, барыта 1700 ыстатыйа, эҕэрдэлиибин!--[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 03:31, 4 Олунньу 2009 (UTC) * Дьэ бэрт! Эҕэрдэҕэ кыттыһабын. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 00:42, 5 Олунньу 2009 (UTC) == Эбэҥки бикипиэдьийэтэ == Манна биир француз эбэҥки бииикитин таһаараары сайаапка суруйбут: http://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_new_languages/Wikipedia_Evenki Эбэҥкилии кыратык да билэр дьону булан көмөлөспүт киһи. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 22:41, 15 Ахсынньы 2008 (UTC) :Сайаапканы эбэҥкилии саҥарар киһи суоҕун иһин саптылар. Ол гынан баран ол кэнниттэн билигин Европаҕа олорор биир дойдулаахпыт бу бырайыагы өйүөх буолан сөбүлэһэн, бэйэтин аатын эбэн биэрбит. Онон бастаан инкубаатарга саайт тургутар (тестовай) барылын сайыннарыахха диэн түмүккэ кэллибит. Ол манна баар: [[:incubator:Wp/evn/Main_Page]]. Өссө эбэҥкилии билэр киһи баар буоллаҕына киирэн бэлиэтэннин. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 05:48, 27 Тохсунньу 2009 (UTC) == Районнар уонна уокуруктар == Мин [[Россия федераальнай уокуруктара]] уонна [[Россия экономическай районнара]] диэн ыст. суруйаары сылдьабын. Ааттара сөп дуо? Уокуруктар уонна районнар (баҕар «оройуоннар»?) манык буолуохтара: районнар: Оройуоннар --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) # Киин экон. район (эбэтэр «района?» хайдах сөбүй? ''Киин экономика оройуона'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) # Киин-Чернозём (эбэтэр Киин-Хара буор?) ''Киин Чернозем оройуона'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) # Илин-Сибиир (эбэтэр дефиһа суох "Илин Сибиир") ''Илин Сибиир оройуона'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) # Ыраах-Илин (ыраах-илиҥҥи?) ''Уһук Илин'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) # Хотугу # Хотугу-Кавкааз # Хотугулуу-Арҕаа # Волга (Поволжский) ''Волга'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) # Ураал # Волга-Вятка # Арҕаа-Сибиир ''Арҕаа Сибиир'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) Уокуруктар: * Киин * Соҕурууҥҥу * Хотугулуу-Арҕааҥҥы ''Хотугулуу-Арҕаа'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) * Ыраах-Илин ''Уһук Илин'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) * Сибиир * Ураал * Волга «Арассыыйа федерал уокуруга» уонна «Арассыыйа экономика оройуона» диир сөп дии саныыбын. Оройуоннар: # Киин (экономика оройуона) # Киин Хара буор # Илин Сибиир # Ыраах Илин # Хоту # Хоту Хапхаас # Хотугулуу-арҕаа # Волга # Ураал # Волга-Вятка # Арҕаа Сибиир Уокуруктар: * Киин * Соҕуруу * Хотугулуу-арҕаа * Ыраах Илин * Сибиир * Ураал * Волга --[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 08:13, 10 Алтынньы 2009 (UTC) Бары биир падежтаах буолуохтаахтар! # Ураал федераальнай уокурук – нуучч. «Федеральный округ Урал». # Урааллааҕы фед. уок. – «Уральский федеральный округ». # Урал федераальнай уокуруга – «федеральный округ Урала.» Иккис варианы таларым буолуо – Киин, Соҕурууҥҥу, Соҕуруулуу-арҕааҥҥы, уһук илиҥҥи, сибиирдээҕи, урааллааҕы, волгатааҕы. Хайдаҕый?--[[Кыттааччы:Scalped1998|Scalped1998]] 10:15, 10 Алтынньы 2009 (UTC) == Быраап == Быраап диэн тыл сахалыы тылбааhа хайдаҕый? Бу олус суолталаах тема туhунан суруйуулары саҕалаары гынабын.--[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 19:45, 24 Тохсунньу 2010 (UTC) Туктэри. Саха5а Ес утары ейдебулэ туерэ(туктэри) диэн.(Туерэ,туекун, туерэккэй суолга уктэм- мит,туерэ этимэ,туктэритин онорор, туктэри кэмэлдьилээх.) Ааспыт уйэ 70-с сылларыгар дылы :" Туктэри естеех ,дьэ,эмиэ таннары таттаран эрэр ээ, атын дьон о5олорун курдук утуе5э тардыhар диэн суох"- диэн дьиэ иhинээ5и этии-такайыы баара. Бу тыл бикибиэдийэ таблц. киирбэтэх. уер. "уер" ейдебулгэ сыhыаннаах туктуйэ туhунан Сэhэн Боло (313стр.) суруйар:" Туктуйэ5э тап- тыыр киhилэрин уерун хаайтаран, олорор дьиэлэрин иhигэр туталлара уhу.Куустээх абаа- hы уердэрин ойуунунан туттаран куескэ хаайалларын " куес туктуйэ" диэн ааттыыллара. Ону сиргэ кемеллере уhу". Итини таhынан урун кун аннынаа5ы олохтон букатын барыан ба5арбатах эдэр киhи елле5унэ уер буолар диэн ейдебул саха5а инпит.Ол ейдебул бы- hыытынан, уер ханнык эрэ чопчу биир сиргэ-уокка баар буолар.Бэйэтин санаатын-оноотун мэнэрик ненуе этэр.Сорох тугэннэ илэ да кестуен сеп.Ексекулээх уер туhунан бу курдук суруйбут:" Если принять за основу положение тот факт, что "туктуйэ" служило тюрьмой для уер откуда он не имел возможности выходит то чем же обьяснить заботливость яку- тов к уер? .По-моему: запертый уер был кут-ом одного из предков или родственников, следовательно, уер есть кут,а не абаасы". уер ейдебул Орто(Киин) Азияттан инньэ Индия5а тиийэ тар5аммыт былыргы Иран пари (пери) ейдебулун кытта удьуордуулар. == Request for translation == Anyone, can you create these articles: [[:en:Demi Lovato|Demi Lovato]], [[:en:Katy Perry|Katy Perry]], [[:en:Justin Bieber|Justin Bieber]] and [[:en:Miley Cyrus|Miley Cyrus]] and then translate them into your wonderful language? You may also improve [[Селена Гомес]] and [[Леди Гага]]. Thank you. --[[Кыттааччы:Ikh Sukhbaatar|Ikh Sukhbaatar]] 01:34, 5 Олунньу 2012 (UTC) == ContentTranslation == Здравствуйте, Я предлагаю установить здесь инструмент ContentTranslation, который разрабатывает моя группа. Инструмент помогает переводить статьи с языка на язык, со следующими вспомогательными добавками: * Показывает оба языка в одном окне в два столбика, например русский слева, саха справа. * Автоматически переводит ссылки, если соответствующая статья есть в википедии, на которую статья переводится. * Автоматически переводит категории, если таковые соответствующие категории имеются в википедии, на которую статья переводится. * Автоматически переводит оформление. Инструмент будет включен в режиме бета. Когда перевод статьи готов, она публикуется как обычная статья, и её можно улучшать дальше. Я собираюсь дать об этом инструменте лекцию на Вики-Сабантуе в Уфе, и будет хорошо, если до тех пор он уже будет здесь работать. Чтобы попробовать, сделайте следующее: # Создайте аккаунт на сайте http://ru.wikipedia.beta.wmflabs.org/ # Включите инструмент Content Translation в настройках: http://ru.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures # Пройдите на следующую страницу: http://ru.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=ru&to=sah # Напишите название существующей страницы по-русски в первой строке # Напишите название будущей страницы на вашем языке во второй строке # Нажмите "Start translation" # Пишите перевод во втором столбике # Когда перевод готов, нажмите "Publish" сверху Страница будет опубликована на сайте http://ru.wikipedia.beta.wmflabs.org . Можно переписать её сюда. Когда инструмент будет установлен здесь, то страницы будут публиковаться прямо здесь. Будем очень рады получить ваши отзывы! --[[Кыттааччы:Amire80|Амир Э. Аһарони]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Amire80|ырытыы]]) 09:34, 12 Муус устар 2015 (UTC) :Здравствуйте, :Инструмент будет включен в Саха Википедии 21 апреля. Будет работать только ручной перевод, а не машинный. Пожалуйста, сообщите нам, если вы находите в нём проблемы через [[:mw:Talk:Content_translation|страницу отзывов]] или через [https://phabricator.wikimedia.org/T95842 Фабрикатор]. :Благодарим! --[[Кыттааччы:Amire80|Амир Э. Аһарони]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Amire80|ырытыы]]) 14:25, 17 Муус устар 2015 (UTC) == ContentTranslation теперь работает == Здравствуйте, Инструмент [[mw:Content_translation|Content Translation]] был включен как бета-функция в Саха Википедии. Чтобы переводить, включите [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|бета-функцию]] и пройдите на страницу [[Special:Contributions|вашего вклада]] или [[Special:CX|прямо на страницу перевода]], выберите язык, с которого вы переводите, и напишите название статьи, которую вы хотите перевести. Если такая статья уже есть на вашем языке, будет показано предупреждение. Когда вы закончите писать перевод, вы можете опубликовать её как полноценную страницу в Саха Википедии. Если страница с таким же названием будет создана пока вы переводите, вам будет предложено сохранить ваш перевод как черновик в вашем пространстве пользователя. Количество созданных статей показано на [[Special:CXStats|странице статистики]]. Это первая проба этого инструмента на вашем языке, и возможно, что вы обнаружите неисправности, о которых мы ещё не знаем. Мы будем отслеживать как инструмент используется здесь, но мы просим вас сообщать нам о найденных вами неисправностях на странице обсуждения, или через Фабрикатор. Вы можете найти дополнительную информацию на [[:mw:Content translation|странице описания проекта]]. Спасибо! --[[Кыттааччы:Amire80|Амир Э. Аһарони]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Amire80|ырытыы]]) 17:20, 21 Муус устар 2015 (UTC) :Махтал, Амир! Первая проба пера состоялась позавчера на Вики-Сабантуе в Өфө. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 02:16, 26 Муус устар 2015 (UTC) :Спасибо! Попробовал, работает хорошо. Единственное, что можно было бы добавить - добавление функции, чтобы сразу привязывалось к викиданным, чтобы та же статья на других языках показывалась сразу. Еще раз спасибо за удобный инструмент!--[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 08:09, 6 Ыам ыйын 2015 (UTC) == Поддержите экологический проект == Добрый день! Группа экологов совершила экспедицию на остров [[:ru:Джарылгач (остров)|Джарылгач]]. Очень просили помочь написать статью о [[:uk:Джарилгацький національний природний парк|Джарылгачском национальном природном парке]]. Буду рад если поможете написать хотя бы небольшую статью на языке саха о парке, ну и желательно про сам остров тоже. С уважением, --[[Кыттааччы:Visem|Visem]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Visem|ырытыы]]) 20:56, 19 Алтынньы 2015 (UTC) :С радостью поддержу. [[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 19:34, 21 Алтынньы 2015 (UTC) :: Большое спасибо!!! --[[Кыттааччы:Visem|Visem]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Visem|ырытыы]]) 21:18, 21 Алтынньы 2015 (UTC) == [[:ru:Википедия:К оценке источников#Ойунский и Манчаары|Ойуунускай, Манчаары, Лена эбэ, Аммосов туһунан ырытыыга кыттыҥ]] == Нуучча википедиятыгар бу ыстатыйаларга [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA:LxAndrew лааскап уолун] "кириитикилэрин", cахалары Ойуунускайы/Манчаарыны хоруотуурун утарсан кэпсэтии таһаарбытым былырыын. Ону тойон бүрэкирээт [[Кыттааччы:HalanTul|Halan Tul]] билэр, аахпыт буолуохтааххыт. Ким да атын туруорсуьбатын иһин кэпсэтиии архыыпка барбытын бүгүн сөргүттүм. Сахалар бэйэҕит санааҕытын суруйуҥ. Бу киһи яктрукомузаҕа сахалары утары суруйарын, абааһы көрөрүн ааҕаргыт буолуо. [[:ru:Википедия:К оценке источников#Ойунский и Манчаары|Кэпсэтии манна баар]], ааҕан баран туора турбакка кыттыһар инигит. --[[Кыттааччы:Ардах18|Ардах18]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ардах18|ырытыы]]) 02:15, 20 Тохсунньу 2016 (UTC) == [[:ru:Туругу]] == Здравствуйте коллеги! В Рувики возник вопрос по наименованию одного из притоков Лены — реки Туругу/Туручу. Проблема в том, что на современных картах река оказалась Туругу, а соседнее озеро и урочище — Туручу. На исторических картах в этом плане разнобой. Также имеем название «Тууручу», вероятно близкое к якутскому. Какой из вариантов верный? Имеет ли смысл топоним на якутском языке? [[Кыттааччы:Advisors|Advisor]] 22:14, 2 Ыам ыйын 2016 (UTC) :Поспрашиваю у сведущих людей. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 23:41, 2 Ыам ыйын 2016 (UTC) == [[Улахан Паатам]] == Коллеги, пытаюсь найти реку на местности. Помогло бы название на русском языке или город/посёлок на ней. От координат тоже не откажусь. [[Кыттааччы:Advisors|Advisor]] 02:22, 24 Бэс ыйын 2016 (UTC) : Яндекс находит тут: река Большой Патом Бодайбинский район, Иркутская область, Россия Широта 58°42′6″N (58.701571) Долгота 114°4′26″E (114.073896) --[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 05:52, 25 Бэс ыйын 2016 (UTC) :: Т.е. «Улахан» переводится «Большой»? Связал со статьями иновик, спасибо. [[Кыттааччы:Advisors|Advisor]] 08:08, 25 Бэс ыйын 2016 (UTC) == WikiTurkic == Приглашаю на обсуждение [[m:User talk:Рөстәм Нурыев/WikiTurkic]] --[[Кыттааччы:Рөстәм Нурыев|Рөстәм Нурыев]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Рөстәм Нурыев|ырытыы]]) 14:27, 9 Атырдьах ыйын 2016 (UTC) :Сөп. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 21:51, 9 Атырдьах ыйын 2016 (UTC) == Биики Саас анкетата == Быйылгы Биики Саас күрэс тэрийээччилэрэ [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45 анкета] толорорго көрдөһөллөр. Кыттыбыт дьон бука диэн толороргут буоллар. Нууччалыы тылбааһа баар. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 03:27, 28 Атырдьах ыйын 2016 (UTC) == Примите участие в построении стратегии движения Викимедиа == <div style="float:right; margin-bottom:1rem; margin-left:1rem; width:400px;"> <div class="nomobile" style="background:#14866d; border-radius:0.25rem; overflow:hidden; padding:1rem; position:relative;"> <div style="bottom:0; left:0; overflow:hidden; position:absolute; top:0; right:0; z-index:0;"> <div style="margin-top:-36px; padding:0 1rem; position:absolute; right:0; top:50%;">[[File:Wikimedia Community Logo optimized (white).svg|72px|link=]]</div> </div> <div style="color:#fff; font-family:'Linux Libertine','Georgia','Times',serif; font-size:1.25rem; font-style:italic; font-weight:bold; line-height:1.25em; position:relative; z-index:3;">К чему нам стоит<br>стремиться<br>в ближайшие 15 лет?</div> </div> '''Вопрос выше можно понять по-разному:''' <div style="font-size:85%;"> * Что должно направлять нашу совместную работу в ближайшие 15 лет? * Как мы хотим повлиять на мир в ближайшие 15 лет? * Какова самая важная цель в ближайшие 15 лет? * Что может направлять и вдохновлять наше движение в ближайшие 15 лет? * Как мы могли бы ускорить наше развитие в ближайшие 15 лет? * Чем мы будем известны в ближайшие 15 лет? </div> {{int:please-translate}} </div> За последние 16 лет участники проектов Викимедиа создали крупнейшую свободную базу знаний в истории человечества. За это время мы превратились из небольшой группы редакторов в огромное разнообразное сообщество, к которому принадлежат как редакторы, так и разработчики, организаторы, читатели, жертвователи и партнёры. «Фонд Викимедиа» организует опрос среди участников с целью понять, ''к чему нам как движению стоит стремиться в ближайшие 15 лет''. Чего мы достигнем через 15 лет? Какую роль мы хотели бы играть в мире в 2030 году? Кто присоединится к нашему движению? Какие нам предстоят свершения? Ваше мнение по этому поводу важно и '''[[:w:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа|им можно поделиться уже сегодня]]''' (в русскоязычной Википедии). Вы также можете высказать своё мнение здесь на любом удобном вам языке (но учтите, что мне наиболее понятны русский и английский) или [[:m:Strategy/Wikimedia movement/2017/Organize/ru|организовать собственное обсуждение]] на добровольных началах. Обсуждение проходит в следующие 4 недели. Если у вас будут какие-то вопросы по поводу процесса, их можно оставить [[:w:ru:Обсуждение Википедии:Стратегия движения Викимедиа|на странице обсуждения главного опроса]] — я обязательно постараюсь ответить на них. Если вы не хотите получать подобные уведомления на русском языке, напишите. [[user:stjn (WMF)|stjn (WMF)]] [Saint Johann] 17:32, 17 Кулун тутар 2017 (UTC) * <small>Простите, что пишу не в «межъязыковом» форуме, просто это обсуждение касается вашего сообщества. [[user:stjn (WMF)|stjn (WMF)]] [Saint Johann] 17:32, 17 Кулун тутар 2017 (UTC)</small> :::Спасибо за информацию! Ссылки поправил. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 05:26, 18 Кулун тутар 2017 (UTC) == Обсудите основные темы будущей стратегии движения Викимедиа == В результате первого цикла обсуждения стратегии движения Викимедиа, проходившего по всему движению с 15 марта по 18 апреля 2017 года, на основании 1800 сообщений от участников было выделено пять основных тем, затронутых в большинстве сообщений: * ''[[:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа#Здоровые и открытые сообщества|Здоровые и открытые сообщества]]'' : К 2030 году участие в проектах Викимедиа должно стать радостным, приносящим удовлетворение и открытым как для опытных участников, так и для новичков. * ''[[:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа#Технологическая эпоха|Технологическая эпоха]]'' : К 2030 году движение Викимедиа будет работать с современными технологиями и решениями, чтобы сделать знания доступнее и проще к использованию. * ''[[:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа#По-настоящему глобальное движение|По-настоящему глобальное движение]]'' : К 2030 году движение Викимедиа преодолеет барьеры на пути к знаниям и будет поддерживать сообщества в ранее лишённых внимания частях мира. * ''[[:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа#Наиболее уважаемый источник знаний|Наиболее уважаемый источник знаний]]'' : К 2030 году проекты Викимедиа будут считаться наиболее надёжными, качественными, нейтральными и важными источниками свободных знаний в мире. * ''[[:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа#Составная часть экосистемы знаний|Составная часть экосистемы знаний]]'' : К 2030 году движение Викимедиа значительно улучшит качество, многообразие и доступность свободных знаний по всему миру. К каждой теме задаётся по пять вопросов, чтобы понять их значение для участников русскоязычных проектов, потенциальные ограничения и найти необходимые компромиссы. Если вам это удобно, вы можете высказать своё мнение в русскоязычных опросах, проходящих в русской Википедии и на Мета-вики, или напрямую в своём проекте на любом удобном вам языке (но учтите, что мне полностью понятны только русский и английский). <span style="margin-right:0.5rem;">[[File:Wikipedia-logo-v2.svg|48px|link=:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа|alt=Логотип Википедии|Перейти к странице обсуждения стратегии в русской Википедии]]&nbsp;</span> <big>'''[[:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа|Присоединиться к обсуждению]]''' в русской Википедии</big> <span style="margin-right:0.5rem;">[[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|48px|link=m:Talk:Strategy/Wikimedia movement/2017/Cycle 2/ru|alt=Логотип сообщества проектов Викимедиа|Перейти к странице обсуждения стратегии на Мета-вики]]&nbsp;</span> <big>'''[[:m:Talk:Strategy/Wikimedia movement/2017/Cycle 2/ru|Присоединиться к обсуждению]]''' на Мета-вики</big> Обсуждение будет проходить '''с 11 мая по 12 июня 2017 года'''. Если у вас будут какие-то вопросы по поводу процесса, их можно оставить [[user talk:stjn (WMF)|на моей странице обсуждения]] — я являюсь координатором русскоязычных сообществ (и добровольно помогаю в проектах на языках России и Центральной Азии) и обязательно постараюсь ответить на них. ''({{int:please-translate}}.)'' [[user:stjn (WMF)|stjn (WMF)]] [Saint Johann] 17:39, 12 Ыам ыйын 2017 (UTC) :Для Олега: Я сообщу своим коллегам по другим каналам о начале второго этапа обсуждения стратегии развития викимедиа-движения. Манна киирбит дьоҥҥо: Эбии маны көрүөххүтүн сөп: https://meta.wikimedia.org/wiki/Strategy/Wikimedia_movement/2017/Cycle_1/Report/ru --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:06, 13 Ыам ыйын 2017 (UTC) == [[:Категория:Бикипиэдьийэ:Түргэнник соторго]] == День добрый. Что-то тут барахла скопилось. [[Кыттааччы:Advisors|Advisor]] 00:11, 14 От ыйын 2017 (UTC) : [[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]]: просьба удалить мою страницу, появится общая с меты. [[Кыттааччы:Advisors|Advisor]] 20:40, 3 Балаҕан ыйын 2017 (UTC) == [[w:ba:Проект:Башҡортостан 100/ru|Башҡортостан 100]] == В сентябре 2017 года начался 3-й этап масштабного многомесячного мультиязыкового конкурса «Башҡортостан 100», посвящённого вековому юбилею республики в составе Российской Федерации. О нём можно узнать на его официальной странице: [[w:ba:Проект:Башҡортостан 100/ru|«Башҡортостан 100»]], а также ознакомиться с итогами [[w:ba:Проект:Башҡортостан 100/Беренсе этап һөҙөмтәләре|1-го]] ([http://tv-rb.ru/novosti/society/bashkirs_buryats_lezgins_mari_and_ukrainians_united_to_improve_wikipedia/ БСТ]) и [[w:ba:Проект:Башҡортостан 100/Икенсе этап һөҙөмтәләре|2-го этапов]] ([http://www.bashinform.ru/news/1010958-bashkirskaya-vikipediya-podvela-itogi-vtorogo-etapa-intellektualnogo-konkursa-bashkortostan-100-/ Башинформ]). Принимаются статьи на саха языке о Башкортостане. [[Кыттааччы:Ryanag|Ryanag]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ryanag|ырытыы]]) 09:50, 26 Балаҕан ыйын 2017 (UTC) :Молодцы, коллеги! Завидуем белой завистью! Сегодня сделаю рассылку по ватсапу. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:43, 28 Балаҕан ыйын 2017 (UTC) == Вандал == Karakorum3874838, ‎190.45.223.133, 2001:4646:46a5:0:4b4:ec31:d82a:4673 - бу вандал хас да ыстатыйаны кэбилээбит, ону син төнүннэртэлээтим. Маннык дьону банныахха сөп да? --[[Кыттааччы:Otchut|Otchut]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Otchut|ырытыы]]) 03:56, 16 Олунньу 2018 (UTC) == [[:ru:Маччия]] == Здравствуйте, коллеги! Есть статья о системе озёр в Якутии, совсем без источников. Не хотите ли дополнить? Может, есть какие-то источники на якутском. Сейчас даже не ясно, насколько верны топонимы приведённые в статье. * Вот координаты: [http://wikimapia.org/#lang=ru&lat=61.999635&lon=129.993839&z=14&m=yh]. [[У:X0stark69|X0stark69]] ([[ОУ:X0stark69|обс.]]) 15:59, 18 мая 2018 (UTC) ::Не знаю, что можно сделать, но, во всяком случае, объявление активным участникам отправлю. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 22:18, 18 Ыам ыйын 2018 (UTC) == Сатаан бэлиэтэммэтим == Ммн сатаан бэлиэтэммэтим, хаста да кыаллыбата. Бигэргэтииҥ сыыһа дии турар, парольбун этэр быһыылаах. Иккиэннэрин тэҥник суруйдум даҕаны син-биир {{unsigned| 94.245.130.255|12:42, 17 Муус устар 2019‎ }} :Бэйэбэр бассаабынан тахса сылдьаар дуу. Мгф алта-алта-биир-8833. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 05:23, 5 Ыам ыйын 2019 (UTC) == Wikimedians_of_Turkic_Languages_User_Group == Друзья. Информирую о начале процедуры создания юзер-группы '''Wikimedians_of_Turkic_Languages_User_Group'''. Создана страница на [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Turkic_Languages_User_Group Мете] и подана заявка в Аффилийшен Комитет. Заинтересованных волонтеров приглашают записаться в юзер-группу. --[[Кыттааччы:Рөстәм Нурыев|Рөстәм Нурыев]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Рөстәм Нурыев|ырытыы]]) 07:13, 16 Алтынньы 2019 (UTC) == Introducing Adiutor Project == Dear fellow Wikimedia enthusiasts, we are excited to introduce the [[metawiki:Adiutor|'''Adiutor''']] Project, an initiative aimed at enhancing the Wikipedia editing experience! Adiutor is a user-friendly gadget designed to simplify various tasks for Wikipedia editors, making editing easier, faster, and more enjoyable. From creating deletion requests to conducting copyright checks, Adiutor streamlines repetitive processes, giving you more time to focus on creating valuable content for the community. If you're interested in using Adiutor on your local wiki, we'd love to hear from you! Drop us a message here or reach out to us with your Wikimedia community details. Let's collaborate to bring Adiutor to your language and wiki! Join the Adiutor Project, and together, let's make Wikipedia editing a more efficient and rewarding experience! For any questions or to express your interest in bringing Adiutor to your local wiki, feel free to contact us, you can also join our [https://t.me/+uYq8tNFQaWQyNjBk telegram group] - we're here to support and work together with you! Looking forward to your enthusiastic participation! [[Кыттааччы:Vikipolimer|Vikipolimer]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Vikipolimer|ырытыы]]) 10:11, 6 Атырдьах ыйын 2023 (UTC) == Глобальные тенденции: чему мы можем научиться у меняющегося Интернета? Марьяна Пинчук == CEE Hub представляет запись первого русскоязычного мероприятия — презентации с последующими вопросами и ответами на тему «Как искусственный интеллект может помочь вам в вашей жизни в Википедии?». Встречи будут записываться, поэтому вы можете найти записи встреч здесь, код в скобках: # [https://us06web.zoom.us/rec/share/DCFCOJUhPRkCyDIxyfv8BQdbxJnU7zTcqBeVY-k3JgrNJ_x7bCcLC1XApcNz03Jp.CHESvngt2SsZm9r_ Recording from the first event] <small>''(Passcode: h$BOin4?)''</small> Следующее мероприятие — «'''Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета?'''» Марьяна Пинчук, состоится в пятницу, 25 апреля, в 16:00 UTC, вы можете подписаться на уведомления '''[[:m:Event:Глобальные тенденции: чему мы можем научиться у меняющегося Интернета? Марьяна Пинчук|здесь]]'''. --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 11:47, 9 Муус устар 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28516993 --> == Be part of the next CEE Catch Up about Global Trends == Hi everyone, We want to announce the ninth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the Foundation Annual Planning Workshop focused on [[diffblog:2025/03/04/global-trends-2025/|'''global trends that are affecting our movement''']]. The session will take place on 23<sup>rd</sup> of April 2025, 18:00-19:00 CEST (check your local time [https://zonestamp.toolforge.org/1745424000 here]). Together (the CEE Communities and the Wikimedia Foundation staff) we will discuss the trends related to our projects, our readers and editors. We will explore how those trends show up in the CEE context and discuss what our projects need to address those trends, and how we can support them. You will also have the opportunity to ask questions to the Wikimedia Foundation staff about the work being planned as part of the annual plan that runs from July 2025 to June 2026. '''<u>''[[Wikimedia CEE Hub/Catch up|Join us at the Next CEE Catch up]]!''</u>''' --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 17:19, 14 Муус устар 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Catch Up team) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28546550 --> == Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета? == CEE Hub представляет запись второго русскоязычного мероприятия, презентацию «Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета?» Марьяны Пинчук. * [https://us06web.zoom.us/rec/share/UGbl9nlJ9NOjdcLltBEmoXRXJZtgOs5amfcF9HekLlGEAXCvOapZxXJ3wDw7uYs1.fcr8ssFRW-tIoQeq Zoom] * Passcode: hG@&.Y?6 Темы будущих мероприятий и запись предыдущей сесси можно найти здесь ([[:m:Wikimedia CEE Hub/Russian language events|Russian language events]]) --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|ырытыы]]) 13:02, 7 Ыам ыйын 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28675596 --> == Event:ИИ: друг, враг или что-то среднее? == CEE Hub приглашет вас принять участие в семинаре в среду, 25 июня 2025 года, 16:00 UTC. '''Анна Продрому''', лауреат премии "Женщины в сфере технологий" по версии журнала FORBES 2023, сделает презентацию и ответит на вопросы на тему «'''ИИ: друг, враг или что-то среднее?'''». Регистрация открыта [[:m:Event:ИИ: друг, враг или что-то среднее?|'''здесь''']]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|ырытыы]]) 13:17, 16 Бэс ыйын 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == Сүрүн сирэй == '''Соторутааҥы ыстатыйалар''' диэн салаа туохха нааданый? Менюларга баар бытта саҥа ыстатыйалар уонна кэнники уларытыылар диэн кнопкалар бааллар бытта. Эбэтэр автоматическэй испииһэк оҥоруохха наада, эбэтэр сотторуохха наада. [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 03:53, 18 Бэс ыйын 2025 (UTC) :Уонна сүрүн сирэйи саҥатыахха наада быһыылаах, 2006 сылтан уларыйбакка турар ди [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 03:53, 18 Бэс ыйын 2025 (UTC) == Общественная консультация о будущем Wikispore и Wikinews == Привет всем, Фонд Викимедиа проводит публичные консультации относительно будущего Wikispore и Wikinews. В рамках консультаций запланировано обсуждение в ходе видеозвонка. Пожалуйста, рассмотрите возможность принять участие и поделиться своими мыслями. '''Среда, 23 июля 2025 г., 18:00 CEST (16:00 UTC)''' '''[[:m:Event:Общественная консультация о будущем Wikispore и Wikinews|REGISTER HERE]]''' _______________________ Hello everyone, The Wikimedia Foundation is holding a public consultation on the future of [[:m:Talk:Public consultation about Wikispore|Wikispore]] and Wikinews. As part of the consultation, a video call discussion is planned. Please consider participating and sharing your thoughts. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|ырытыы]]) 11:45, 16 От ыйын 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == Регистрация на вебинар "Википедия в эпоху АИ" == CEE Hub приглашает вас принять участие в вебинаре в понедельник, 1 сентябрь 2025 года, 16:00 UTC. Математик Мариос Магиоладитис сделает презентацию и ответит на вопросы на тему «'''Википедия в эру АИ'''». Регистрация открыта [[:m:Event:Википедия в эру АИ|'''здесь''']]. --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 08:40, 27 Атырдьах ыйын 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == Регистрация на вебинар "Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедия" == CEE Hub приглашает вас принять участие в онлайн семинаре '''Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедия'''. Ведущий: Хмелько Маслак, специалист по дезинформации в области доверия и безопасности. Четверг, 30 октября 2025 r., 18:00 CET (16:00 UTC). Регистрация открыта '''[[:m:Event:Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедиа|здесь]]'''. --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 12:16, 27 Алтынньы 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == Join the CEE Hub staff team – We’re hiring a Program Specialist == Hi everyone, The regional [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is looking for a '''Program Specialist''' to join our [[:m:Wikimedia CEE Hub/Staff|staff team]]! Are you someone experienced with Wikimedia who wants to help volunteers? Do you participate in Wiki Loves… and other related projects, and do you have ideas and skills to help others improve their efforts? Do you enjoy working with people from different countries? Are you able to work on your own, feel comfortable on Meta-Wiki, and understand how Meta works? If this sounds like you and you're interested in working with the CEE hub team, we’d love to hear from you! '''As a Program Specialist, you will:''' * Support affiliates and communities in developing and implementing impactful programs, * Strengthen regional cooperation and cross-border projects, * Help guide campaigns and initiatives across the CEE region, * Work closely with the CEE Hub team and community members. This is a '''part-time (0.8–0.9 full-time equivalent), remote position''' open to candidates based in the CEE region or nearby time zones. '''APPLICATION DEADLINE: NOVEMBER 10, 2025''' ➡️ '''Learn more and learn how to apply on Meta:''' [[:m:Wikimedia CEE Hub/Jobs/Program Specialist|Wikimedia CEE Hub – Program Specialist]] ⬅️ If you know someone who would be a great fit, please share this opportunity with them! <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29192870 --> == Интерфейс дьаһабылын былааҕа {{u|Il Nur}} кыттааччыҕа == === [[User:Il Nur|Il Nur]] === Сахалыы Бикипиэдьийэҕэ интерфейс наада. Холобур Азия ыйа диэн күрэххэ баннер оҥороору, бары кыттааччылар көрдүннэр диэн, эбэтэр туох эмит кыһалҕа таҕыстаҕына көннөрөөрү. * {{За}}--[[Кыттааччы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Il Nur|ырытыы]]) 17:30, 7 Сэтинньи 2025 (UTC) ==== Өйөөһүн / Support ==== # {{За}}, бу кыттааччыны туруорбут киһи курдук. — [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 12:16, 7 Сэтинньи 2025 (UTC) # Өйүүбүн. --[[Кыттааччы:Dliavib|Dliavib]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Dliavib|ырытыы]]) 23:39, 8 Сэтинньи 2025 (UTC) # Өйүүбүн[[Аналлаах:Суруйуу/&#126;2025-34555-09|&#126;2025-34555-09]] ([[Кыттааччы ырытыыта:&#126;2025-34555-09|ырытыы]]) 11:38, 18 Сэтинньи 2025 (UTC) ==== Утарыы / Oppose ==== ==== Түмүк / Result ==== {{u|Il Nur}} кыттааччы интерфейс дьаһабылынан талынынна уонна былааҕы ылла [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 12:16, 7 Сэтинньи 2025 (UTC) == Записи прошлых мероприятий == CEE Hub приглашает посмотреть запись вебинара "Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедиа", проведенного специалистом по доверию и безопасности (Trust & Safety) Хмелько Маслаком (на английском с последовательным русским переводом). См. раздел "Записи прошлых мероприятий" на странице: [[:m:Wikimedia CEE Hub/Russian language events|Russian language events]]. --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 13:34, 10 Сэтинньи 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == Help us test Cat-a-lot on your Wikipedia == '''[[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Cat-a-lot]]''' is a JavaScript gadget that helps with moving, removing and adding files (as well as articles or subcategories) between, from and to categories and it is widely used on Wikimedia Commons, where it is accessible for every user after enabling the gadget in your [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets Preferences]. Complete explanation of the tool, along with the images and demonstration video it is accessible on [[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Wikimedia Commons]]. If your Wikipedia is struggling with performing this repetitive task when you need to move pages between categories and remove pages from a category, Cat-a-lot could be activated for your Wikipedia as well. Installation can be done as your user script or as a project gadget and codes can be found [[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|here]]. Installation is already done on Polish and Romanian wikis from our CEE Region. English phrases from [[:commons:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/translating|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/translating]] can be translated and saved in [[:commons:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ro|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ro]] (for example). [[:m:CEE Hub/Working Groups/Technical Advancement Group|CEE Hub Technical Advancement Group]] is willing to support your community in the installation of the tool, and to offer support in case of bugs, as we can report them to the development team. Just leave a message below with any issues you encounter. --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 10:42, 18 Сэтинньи 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub Technical Advancement Group) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670161 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 11:21, 31 Кулун тутар 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 10:00, 30 Муус устар 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> fxsy5pnfkcm89h3jdwloz1ug0zt8uwy Аргентина 0 4098 427774 427267 2026-04-30T01:14:31Z Ojkhol 24881 /* Аргентина бэлиэ күннэрэ */ 427774 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Аргентина Республиката{{spaces|2}} |common_name = Argentina |conventional_long_name = ''República Argentina'' <small></small> |image_flag = Flag_of_Argentina.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Argentina.svg |image_map = Argentina_orthographic.svg |national_motto = ''En unión y libertad''<br />"In Union and Liberty"</small> |national_anthem = ''[[Argentine National Anthem|Himno Nacional Argentino]]'' |official_languages = [[Испан тыла]]<sup>1</sup> |capital = [[Буэнос Айрес]] |ethnic_groups = 90% Эуропалар (италианнар, испаннар), 7% булкаастар, индианнар уонна 3% атыттар |largest_city = [[Буэнос Айрес]] |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Кристина Фернандес де Кирхнер]] |leader_title2 = [[Хос президент]] |leader_name2 = [[Хулио Кобос]] |leader_title3 = [[Аргентина үрдүкү суута|Үрдүкү суут президенэ]] |leader_name3 = [[Рикардо Лоренцетти]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[испания|Испанияттан]] |established_event1 = [[Ыам ыйдааҕы өрөбөлүүссүйэ]] |established_date1 = [[Ыам ыйа 25]] [[1810]] |established_event2 = [[аргентина тутулуга суох буолуутун декларацията|Декларация]] |established_date2 = [[От ыйын 9]] [[1816]] |established_event3 = |established_date3 = 1821 (by&nbsp;Spain) |area_rank = 8 |area_magnitude = 1_E12 |area_km2 = 2780403 |area_sq_mi = 1078757<sup>2</sup> |percent_water = 1.1 |population_estimate = 40,677,348 |population_estimate_year = 2008 |population_estimate = 40,677,348 |population_estimate_rank = 30 |population_census = 36,260,130 |population_census_year = 2001 |population_density_h/km2 = 15 |population_density_h/sq_mi = 38 |population_density_rank = 168 |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $524.140 миллиард |GDP_PPP_rank = 23 <!---IMF---> |GDP_PPP_per_capita = $13,317 |GDP_PPP_per_capita_rank = 57 |GDP_nominal = $260.122 миллиард |GDP_nominal_rank = 31 |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $6,609 |GDP_nominal_per_capita_rank = 66 |Gini = 49 |Gini_year = 2006 |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.869 |HDI_rank = 38 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[аргентина песота|Песо]] |currency_code = ARS |time_zone = [[Time in Argentina|ART]] |utc_offset = -3 |time_zone_DST = ART |utc_offset_DST = -2 |demonym = Аргентиналар |cctld = [[.ar]] |calling_code = 54 |footnotes = }} [[Билэ:ViñedoCafayate.jpg|thumb|left|250px|Салта]] '''Аргентина''', официаллык '''Аргентина Республиката''' ({{lang-es|República Argentina}}) диэн [[Соҕуруу Америка]] дойдута. 23 провинцияттан уонна аутоном куораттан турар [[федерация]]. Сирин иэнинэн (2,766,890 км²) Соҕуруу Америкаҕа иккис, аан дойдуга ахсыс дойду. == Аргентина бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 24]] — Кырдьыгы уонна сиэрдээх буолууну өйдүүр күн ({{lang-es|Día de la Memoria por la Verdad y la Justicia}}). 1976—1983 сс. дойдуга байыаннай хунта былааска кэлэн элбэх киһи суорума суолламмыта, өлүү эскадроннара диэн ааттаммыт этэрээттэр дьону суута-сокуона суох өлөртүүллэрэ * [[Муус устар 2]] — [[Мальвин сэриитин бэтэрээннэрин күнэ|Мальвин арыыларын күнэ]] * [[Ыам ыйын 1]] — [[Конституция]] күнэ * [[Ыам ыйын 17]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ыам ыйын 25]] — [[Ыам ыйынааҕы өрөбөлүүссүйэ]] күнэ ([[1810]]). * [[Бэс ыйын 6]] — Инженер күнэ * [[Бэс ыйын 7]] — Суруналыыс күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — Былаах күнэ * [[От ыйын 9]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]], Соҕуруу Америка холбоһуктаах провинциялара Tucumán сийиэһин 1816 сыллаахха ыыппыттар * [[Атырдьах ыйын 10]] — Сэбилэниилээх флот күнэ * [[Атырдьах ыйын 17]] — Генерал Хосе де Сан-Мартин күнэ. Бу киһи Аргентинаны, [[Чиили]]ни уонна [[Перу]]ну Испания баһылыырыттан босхолообута * [[Атырдьах ыйын 26]] — Биир санааланыы күнэ ([[Ийэ Тереза]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 26]] — Аргентина артыыстарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 4]] — Иммигрант күнэ. * [[Балаҕан ыйын 11]] — Учуутал күнэ * [[Балаҕан ыйын 29]] — Айааччылар күннэрэ * [[Алтынньы 12]] — Култууралар уратыларыгар ытыктабыл күнэ (Día del Respeto a la Diversidad Cultural) * [[Алтынньы 17]] — Бэриниилээх буолуу күнэ ({{lang-es|Día de la lealtad}}). 1945 сыллаахха 300 тыһыынча киһи Пласа-де-Майо болуоссакка тахсан Хуан Доминго Перон диэн хаайыыга сытар урукку вице-бэрэсидьиэни босхолуурга модьуйбут * [[Сэтинньи 10]] — Үгэс күнэ (Día de la Tradición), [[Хосе Эрнандес]] диэн гаучо култууратын өрө туппут аатырбыт суруйааччы төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 20]] — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Үҥкүү күнэ {{commons|Argentina}} {{Geo-stub}} {{Countries of South America}} [[Категория:Аргентина]] [[Категория:Соҕуруу Америка дойдулара]] jt1r78lesnnbtxx9ovio06l68t0hjnm Испания 0 4444 427814 427678 2026-04-30T01:56:01Z Ojkhol 24881 /* Дойдуга бэлиэтэнэр күннэр */ 427814 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''Reino de España'' |conventional_long_name = Испания Хоруоллуга |common_name = Spain |image_flag = Flag of Spain.svg |image_coat = Escudo de España (mazonado).svg |image_map = EU-Spain.svg |map_caption = {{map_caption|location_color=dark green|region=[[Эуропа]]|region_color=dark grey|subregion=the [[Эуропа Унията]]|subregion_color=light green|legend=Location Spain EU Europe.png}} |national_motto = {{lang|la|"[[Plus Ultra (motto)|Plus Ultra]]"}}{{spaces|2}}<small>([[Latin]]) <br />"Further Beyond"</small> |national_anthem = {{lang|es|"[[Marcha Real]]"}}</sup>{{spaces|2}}<small>([[Spanish language|Spanish]])<ref group=note>Also serves as the [[Royal anthem]]</ref><br />"Royal March"<center><br /><br>[[File:Marcha Real-Royal March by US Navy Band.ogg]] |official_languages = [[Испан тыла]] |regional_languages = [[Аран тыла|Аран]], [[Баск тыла|баск]], [[каталан тыла|каталан]] уонна [[галисия тыла|галисия тыллара]] |ethnic_groups = 89% [[испаннар]], 11% иммиграннар |demonym = [[Испаннар]] |capital = [[Мадрид]] |largest_city = capital |government_type = [[Парламент]] [[демократия|демократията]] уонна [[конституция монархията]] |leader_title1 = [[Хоруол]] |leader_title2 = [[Премьер-министр]] |leader_name1 = [[Филипп VI]] |leader_name2 = [[Педро Санчес]] |sovereignty_type = История |sovereignty_note = 15с үйэ |established_event1 = Холбоhуу |established_date1 = [[Catholic Monarchs|1469]] |established_event2 = Династия унията |established_date2 = [[Charles V, Holy Roman Emperor|1516]] |established_event3 = {{spaces|2}}''[[de facto]]'' |established_date3 = [[Nueva Planta decrees|1716]] |established_event4 = {{spaces|2}}''[[de jure]]'' |established_date4 = [[1812 сыллааҕы Испания конституцията|1812]] |accessionEUdate = 1 тохсунньу 1986 |EUseats = 54 |area_km2 = 504,030 |area_sq_mi = 195,364 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 51st |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 1.04 |population_estimate = 45,200,737<ref>{{cite web|url=http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20/e260&file=inebase&L=1|title=Official Population Figures of Spain. Population on the 1 January 2007|publisher=Instituto Nacional de Estadística de España|accessdate=2008-08-13|lang=en}}</ref> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 28th |population_density_km2 = 90 people |population_density_sq_mi = 231 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 106th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $1,351 trillion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=184&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=43&pr.y=10 |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=Imf.org |date= |accessdate=2008-11-19|lang=en}}</ref> |GDP_PPP_rank = 11th |GDP_PPP_per_capita = $30,118<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 27th |GDP_nominal = $1,439 trillion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 8th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $32,089<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 26th |HDI_year = 2005 |HDI = 0.949 |HDI_rank = 13th |HDI_category = <span style="color:#090;">high</span> |Gini = 32<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|title=CIA World Factbook|accessdate=2008-08-13|lang=en}}</ref> |Gini_year = 2005 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]])<ref group=note>Prior to 1999 (by law, 2002) : [[Spanish Peseta]].</ref> |currency_code = EUR |time_zone = [[Central European Time|CET]]<ref group=note>Except in the [[Canary Islands]], which are in the [[Western European Time|WET]] time zone ([[Coordinated Universal Time|UTC]], [[Coordinated Universal Time|UTC]]+1 in summer).</ref> |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |date_format = dd.mm.yyyy (Spanish; [[Common Era|CE]])<br />yyyy.mm.dd (Basque) |drives_on = right |cctld = [[.es]], [[.cat]]<ref group=note>The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] member states. Also, the [[.cat]] domain is used in Catalan-speaking territories.</ref> |calling_code = 34 }} '''Испания''' ({{lang-es|España}} Эспаньа) эбэтэр '''Испания Хоруоллуга''' ({{lang-es|Reino de España}}) диэн [[Соҕуруу Эуропа|соҕуруулуу-арҕаа Эуропаҕа]], [[Иберия тумул арыыта|Иберия тумул арыытыгар]] баар дойду. Испанияттан соҕуруу уонна илин [[Орто Дойду байҕала]] уонна [[Гибралтар]], хоту [[Франция]], [[Андорра]] уонна [[Бискай хомото]], арҕаа [[Атлантик океан]] уонна [[Португалия]] бааллар. Испания илигэр [[Балеар арыылара|Балеар]] уонна [[Канария арыылара]], уонна [[Хоту Африка|Хоту Африкаҕа]] баар [[Сеута]] уонна [[Мелилья]] диэн аутоном куораттар киирэллэр. Испания иэнэ 504,030 km² (Арҕаа Эуропаҕа улаханынан Франция кэнниттэн иккис дойду). Испания [[дьаhалта|дьаhалтатын]] көрүҥэ [[парламент]] уонна [[конституция монархията]]. [[Эуропа Унията|Эуропа Униятын]] уонна [[NATO]] кыттааччыта. == Политиката == Испанияҕа 50 [[ил]] бааллар: {| class="wikitable sortable" |+ Испания Илларта |- ! Код<br />(NUTS<sup>1</sup>) !! Саха тыла !! Испан тыла |- | ES111 || Ла Коруньа || La Coruña |- | ES112 || Луго || Lugo |- | ES113 || Оренсе || Orense |- | ES114 || Понтебедра || Pontevedra |- | ES120 || Астуриас || Asturias |- | ES130 || Кантабрия || Cantabria |- | ES211 || Алаба || Álava |- | ES212 || Гипузкоа || Guipúzcoa |- | ES213 || Бизкаия || Vizcaya |- | ES220 || Набара || Navarra |- | ES230 || Ла Риоһа || La Rioja |- | ES241 || Уеска || Huesca |- | ES242 || Теруел || Teruel |- | ES243 || Сарагоса || Zaragoza |- | ES300 || [[Мадрид]] || Madrid |- | ES411 || Абила || Ávila |- | ES412 || Бургос || Burgos |- | ES413 || Леон || León |- | ES414 || Паленсия || Palencia |- | ES415 || Саламанка || Salamanca |- | ES416 || Сегобия || Segovia |- | ES417 || Сория || Soria |- | ES418 || Баиядолид || Valladolid |- | ES419 || Самора || Zamora |- | ES421 || Албасете || Albacete |- | ES422 || Циудад Реал || Ciudad Real |- | ES423 || Куенка || Cuenca |- | ES424 || Гуадалаһара || Guadalajara |- | ES425 || Толедо || Toledo |- | ES431 || Бадаһос || Badajoz |- | ES432 || Касерес || Cáceres |- | ES511 || Барселона || Barcelona |- | ES512 || Һерона || Gerona |- | ES513 || Лерида || Lérida |- | ES514 || Тарагона || Tarragona |- | ES521 || Аликанте || Alicante |- | ES522 || Кастейон || Castellón |- | ES523 || Баленсия || Valencia |- | ES531 || Ибиса уонна Форментера || Ibiza y Formentera |- | ES532 || Майорка || Mallorca |- | ES533 || Менорка || Menorca |- | ES611 || Алмерия || Almería |- | ES612 || Кадис || Cádiz |- | ES613 || Кордоба || Córdoba |- | ES614 || Гранада || Granada |- | ES615 || Уелба || Huelva |- | ES616 || Һаен || Jaén |- | ES617 || Малага || Málaga |- | ES618 || Себиия || Sevilla |- | ES620 || Мурсия || Murcia |- | ES630 || Сеута || Ceuta |- | ES640 || Мелиия || Melilla |- | ES703 || Ел Йеро || El Hierro |- | ES704 || Фуертебентура || Fuerteventura |- | ES705 || Гран Канария || Gran Canaria |- | ES706 || Ла Гомера || La Gomera |- | ES707 || Ла Палма || La Palma |- | ES708 || Лансароте || Lanzarote |- | ES709 || Тенерифе || Tenerife |} <sup>1</sup> {{lang-en|Nomenclature of Territorial Units for Statistics}} === Дойдуга бэлиэтэнэр күннэр === * [[Кулун тутар 9]] — Улуу пост иннинээҕи чэппиэргэ (Лардеро чэппиэр) үгүс провинцияларга ''[[Испания тортильята|Тортилья]] күнүн'' бэлиэтииллэр (сорох провинцияларга атын күҥҥэ бэлиэтэнэр), карнавал саҕаланар. Бу күн дьон тортилья диэн ааттанар хортуоскалаах уонна сымыыттаах лэппиэскэни ыһык оҥостон куораттар кииннэригэр бараллар, үөрэллэр-көтөллөр. * [[Кулун тутар 15]] — [[Фальяс]] саҕаланар, дойду илин өттүгэр [[Валенсия]]ҕа киэҥник бэлиэтэнэр хас да хонуктаах уот бэстибээлэ (фальяс диэн факел). Былыр мас уустара бэлиэтииллэрэ, дьон баараҕай куукула оҥороллор уонна онтуктарын уоттууллар. Бу күн ЮНЕСКО утумун испииһэгэр киллэриллибитэ * [[Кулун тутар 30]] ** Оскуолаларга бэлиэтэнэр Күүһү туттубат буолуу уонна эйэ күнэ. Сорох сирдэргэ [[тохсунньу 30]] күнүгэр бэлиэтэнэр ** [[Барселона]] — Сибэкки күнэ * [[Муус устар 22]] — Изабелла ыраахтааҕы күнэ * [[Ыам ыйын 1]] — {{Флагификация|Галисия}}, Майос бэстибээлэ (Festa dos Mayos)<ref>[http://zelyonayaispaniya.blogspot.com/2010/05/ma-festa-dos-mayos-1.html Праздник Майос (Festa dos Mayos) или 1 мая]</ref> * [[Ыам ыйын 2]] (Мадрид) — Дос де Майо өрө туруутун күнэ (1808 сыл) * [[Ыам ыйын 30]] — Канаар арыыларын күнэ. 1983 сыллаахха бу күн Канаар арыыларын Түмэнин бастакы сиэссийэтэ саҕаламмыт. * [[Бэс ыйын 7]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Бэс ыйын 23]] — Сибэтиэй Хуан күнэ (24-с чыыһыла буолар түүнүгэр) * [[Бэс ыйын 29]] — Арыгы кыргыһыыта (Batalla de Vino). Олохтоохтор кыһыл арыгыннан бэйэ-бэйэлэрин ыһыахтыыллар, ол кэнниттэн "борооскулар кыргыһыыларын" ыыталлар (оҕустар кыргыһыыларын курдук эрээри, борооскулары өлөрбөттөр). Бу күнү винограады үүннэрэр, ол иһигэр испаан тыллаах элбэх дойдуларга бэлиэтииллэр. * [[От ыйын 6]] — [[Сан-Фермин]] бэстибээлэ саҕаланар (от ыйын 14 диэри). Наварраҕа Памплона куорака буолар, [[Эрнест Хэмингуэй]] биир айымньытыгар ахтыбыт бэстибээлэ, онтон сылтаан аан дойду барыта билбитэ, сылын ахсын мөлүйүөнтэн тахса киһи кыттар. * [[От ыйын 25]] — Галисия күнэ ({{lang-es|Día Nacional de Galicia}}) * [[Балаҕан ыйын 8]] — [[Волонтер күнэ (Испания)|Волонтер күнэ]] {{lang-es|Día del Cooperante}} * [[Алтынньы 12]] ** Испания наассыйатын күнэ (Día de la Hispanidad эбэтэр Fiesta Nacional de España) ** Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Сэтинньи 27]] — Учуутал күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Конституция күнэ * [[Ахсынньы 24]] (Испанияҕа уонна испаан тыллаах дойдуларга) — [[Ночебуэна]]. Христианстовҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта ситимнээх. * [[Ахсынньы 28]] — [[Күлүү күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Commonscat|Spain}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Испания]] cyc7e0n34hiaoclged5sxcsci83xg8o Соҕуруу Африка Өрөспүүбүлүкэтэ 0 4507 427772 427738 2026-04-30T01:12:56Z Ojkhol 24881 /* Соҕуруу Африка Өрөспүүбүлүкэтин бэлиэ күннэрэ */ 427772 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |p1 = Union of South Africa |flag_p1 = Image:Flag of South Africa 1928-1994.svg |conventional_long_name = <center>{{Collapsible list |title='''<center>Соҕуруу Африка Республиката</center>''' |<center>Republiek&nbsp;van&nbsp;Suid-Afrika&nbsp;([[Afrikaans language|Afrikaans]]) |<center>IRiphabliki&nbsp;yeSewula&nbsp;Afrika&nbsp;([[Southern Ndebele language|Sth.&nbsp;Ndebele]]) | <center>IRiphabliki&nbsp;yaseMzantsi&nbsp;Afrika&nbsp;([[Xhosa language|Xhosa]]) | <center>IRiphabliki&nbsp;yaseNingizimu&nbsp;Afrika&nbsp;([[Zulu language|Zulu]]) | <center>IRiphabhulikhi&nbsp;yeNingizimu&nbsp;Afrika&nbsp;([[Swazi language|Swazi]]) | <center>Rephaboliki&nbsp;ya&nbsp;Afrika-Borwa&nbsp;([[Northern Sotho language|Nth.&nbsp;Sotho]]) | <center>Rephaboliki&nbsp;ya&nbsp;Afrika&nbsp;Borwa&nbsp;([[Southern Sotho language|Sth.&nbsp;Sotho]]) | <center>Rephaboliki&nbsp;ya&nbsp;Aforika&nbsp;Borwa&nbsp;([[Tswana language|Tswana]]) |<center>Riphabliki&nbsp;ra&nbsp;Afrika&nbsp;Dzonga&nbsp;([[Tsonga language|Tsonga]]) | <center>Riphabu{{Unicode|ḽ}}iki&nbsp;ya&nbsp;Afurika&nbsp;Tshipembe&nbsp;([[Venda language|Venda]])</center>}} |ethnic_groups = 79.5% харалар <br />9.2% үрүҥнэр <br />8.9% булкаастар <br />2.5% азиаттар |common_name = South Africa |image_flag = Flag of South Africa.svg |image_coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg |symbol_type = Coat of arms |image_map = LocationSouthAfrica.svg |national_motto = ''!ke e: {{IPA|ǀ}}xarra {{IPA|ǁ}}ke''{{spaces|2}}<small>([[ǀXam language|ǀXam]])<br />“Unity In Diversity” (literally “Diverse People Unite”)</small> |national_anthem = [[National anthem of South Africa]] |official_languages = {{Collapsible list |title=[[Languages of South Africa|11]] |[[Afrikaans]] |[[English language|English]] |[[Southern Ndebele language|Southern Ndebele]] |[[Northern Sotho language|Northern Sotho]] |[[Sotho language|Southern Sotho]] |[[Swati language|Swazi]] |[[Tsonga language|Tsonga]] |[[Tswana language|Tswana]] |[[Venda language|Venda]] |[[Xhosa language|Xhosa]] |[[Zulu language|Zulu]]}} |demonym = South African |capital = [[Претория]] (executive)<br />[[Бломфонтейн]] (judicial)<br />[[Кейптаун]] (legislative) |largest_city = [[Йоханнесбург]]<small>(2006)&nbsp;</small> |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Kgalema Motlanthe]] |leader_title2 = [[Deputy President of South Africa|Deputy President]] |leader_name2 = [[Baleka Mbete]] |leader_title3 = [[Chairperson of the National Council of Provinces|NCOP Chairman]] |leader_name3 = [[M. J. Mahlangu]] |leader_title4 = [[Speaker of the South African National Assembly|National Assembly Speaker]] |leader_name4 = [[Gwen Mahlangu-Nkabinde]] |leader_title5 = [[Chief Justice of South Africa|Chief Justice]] |leader_name5 = [[Pius Langa]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Холбоhуктаах Хоруоллук|Холбоhуктаах Хоруоллуктан]] |established_event1 = [[Соҕуруу Африка унията|Уния]] |established_date1 = [[Ыам ыйын 31]] [[1910]] |established_event2 = [[Уэстминстер статута 1931|Уэстминстер статута]] |established_date2 = [[Ахсынньы 11]] [[1931]] |established_event3 = [[Соҕуруу Африка референдума, 1960|Республика]] |established_date3 = [[Ыам ыйын 31]] [[1961]] |area_rank = 25<sup>th</sup> |area_magnitude = 1 E12 |area_km2 = 1 221 037 |area_sq_mi = 471 443 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = Negligible |population_estimate = 47 900 000 |population_estimate_year = 2008 |population_estimate_rank = 25<sup>th</sup> |population_census = 44 819 778< |population_census_year = 2001 |population_density_km2 = 39 |population_den <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 170<sup>th</sup> |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $467.381 billion |GDP_PPP_rank = 25th <!---IMF---> |GDP_PPP_per_capita = $9,767 |GDP_PPP_per_capita_rank = 76th <!---IMF---> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal = $283.071 billion |GDP_nominal_rank = 30th <!---IMF---> |GDP_nominal_per_capita = $5,915 |GDP_nominal_per_capita_rank = 68th <!---IMF---> |Gini = 57.8 |Gini_year = 2000 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |footnotes = |HDI_year = 2007 |HDI = 0.674 {{increase}} |HDI_rank = 121<sup>st</sup> |HDI_category = <font style="color:#fc0">medium</font> |currency = [[South African Rand|Rand]] |currency_code = ZAR |country_code = RSA |time_zone = [[SAST]] |utc_offset = +2 |drives_on = left |cctld = [[.za]] |calling_code = 27 }} '''Соҕуруу Африка Өрөспүүбүлүкэтэ''' диэн [[Африка]] соҕуруу өттүгэр баар дойду. Соҕуруу Африка [[Атлантик океан]] уонна [[Индия океана|Индия океанын]] кытылларыгар турар. Кытылын линиятын уhуна 2,798 км. Хоту кирбиилэhэр [[Намибия|Намибиялыын]], [[Ботсуана|Ботсуаналыын]], [[Зимбабуэ|Зимбабуэлыын]], [[Мозамбик|Мозамбиктыын]] уонна [[Суазилэнд|Суазилэнныын]]. Соҕуруу Африка иhигэр [[Лесото]] диэн дойду баар. == Соҕуруу Африка Өрөспүүбүлүкэтин бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 21]] — Киһи быраабын күнэ * [[Кулун тутар 23]] — Ыал күнэ * [[Муус устар 1]] — Ыал күнэ * [[Муус устар 6]] — Олохтооччулар күннэрэ * [[Муус устар 27]] — Көҥүл күнэ * [[Ыам ыйын 31]] — [[Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] ([[1960]]) * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[ЮАР-га дьахтар күнэ|Дьахтар күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 24]] — (култуураҕа) Нэһилиэстибэ күнэ * [[Сэтинньи 30]] — [[Регина Мунди]] күнэ * [[Ахсынньы 16]] — Эйэлэһии күнэ, урут Африканердар Андаҕардарын күнүн быһыытынан бэлиэтииллэрэ * [[Ахсынньы 26]] — Эйэҕэ дьулуур күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] mxt269exteyzo6hsxu2m1pjv2lv0elw Тааҥка 0 4609 427815 411993 2026-04-30T01:56:37Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427815 wikitext text/x-wiki {{Infobox Weapon |name= Тааҥка |image= [[Билэ:Iraq-m1 abrams.jpg|300px|M1 Abrams]] |caption= [[M1 Abrams]] тааҥка. Биадж, [[Ирак]] |origin= [[Холбоhуктаах Хоруоллук]], [[Франция]] |type= [[Armoured fighting vehicle]] |is_vehicle=yes |is_UK= yes <!-- Service history --> |service= 1916 – |used_by= |wars= I аан дойду сэриитэ – билигин <!-- Production history --> |designer= |design_date= |manufacturer= |production_date= |number= |variants= <!-- General specifications --> |spec_label= <!-- Vehicle/missile specifications --> |armour= [[vehicle armour]] of steel plate and other enhancements |primary_armament= бөдөҥ калибрдаах [[тааҥка тэргэнэ]] |secondary_armament= antipersonnel and antiaircraft [[machine gun]]s or [[autocannon]]s |engine=multi-fuel diesel or turbine engine |engine_power= |pw_ratio= |transmission= |payload_capacity= |suspension= [[caterpillar track]] for cross-country mobility |clearance= |propellant=kerosene or diesel |fuel_capacity= |vehicle_range=400–600 km |speed= 42 mph |steering= |transport= }} {{Commonscat|Tanks}} * [http://www.battlefield.ru Thd] * [http://www.kybinka.info/index.php?option=com_content&task=view&id=20&Itemid=8/ Музей бронетанковых войск. Россия, Кубинка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120012340/http://www.kybinka.info/index.php?option=com_content&task=view&id=20&Itemid=8/ |date=2012-01-20 }}; * [http://armor.kiev.ua Баһылай Чобиток тааҥкалар туһунан библиотеката] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110212041131/http://armor.kiev.ua/ |date=2011-02-12 }} [[Категория:Тааҥкалар]] jko3s5gpdwaqz8o1g5hxr541v3akx07 Бельгия 0 4621 427795 427726 2026-04-30T01:26:44Z Ojkhol 24881 /* Бельгия бэлиэ күннэрэ */ 427795 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | native_name = Бельгия Хоруоллуга | conventional_long_name = ''Koninkrijk België'' {{spaces|2}}{{resize|75%|([[недерланд тыла|Недерланныы]])}}<br />''Royaume de Belgique'' {{spaces|2}}{{resize|75%|([[француз тыла|Французтуу]])}}<br />''Königreich Belgien'' {{spaces|2}}{{resize|75%|([[ниэмэс тыла|Ниэмэстии]])}} | common_name = Belgium | image_flag = Flag of Belgium.svg | image_coat = Great Coat of Arms of Belgium.svg | symbol_type = Coat of arms | national_motto = ''Eendracht maakt macht''{{spaces|2}}<small>([[Dutch language|Dutch]])</small><br />''L'union fait la force''{{spaces|2}}<small>([[French language|French]])</small><br />''Einigkeit macht stark''{{spaces|2}}<small>([[German language|German]])<br />"Strength through Unity" (lit. "Unity creates Strength", "Unity makes one strong")</small> |image_map = Location Belgium EU Europe.png |map_caption = {{map_caption|location_color=dark green|region=[[Europe]]|region_color=dark grey|subregion=the [[European Union]]|subregion_color=light green|legend=Location Belgium EU Europe.png}} | national_anthem = [[The Brabançonne|The "Brabançonne"]]<center><br /><br>[[File:La Brabançonne.oga]] | official_languages = [[недерланд тыла|Недерланд]], [[француз тыла|француз]], [[ниэмэс тыла|ниэмэс]] | demonym = [[Demographics of Belgium|Belgian]] | capital = [[Брүссель]] | largest_settlement_type = metropolitan area | largest_settlement = [[Брүссель киин куорат региона]] | government_type = [[парламент системата|парламент демократията]] уонна [[конституция монархията]] | leader_title1 = [[Хоруол]] | leader_title2 = [[Премьер миниистир]] | leader_name1 = [[Филип Бельгиятааҕы|Филип]] | leader_name2 = [[Bart De Wever]] | area_km2 = 30,528 | area_sq_mi = 11,787<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = 139th | area_magnitude = 1 E10 | percent_water = 6.4 | population_estimate = <span style="white-space:nowrap;">10,666,866<ref name=statbel1/><br /></span> | population_estimate_year = 2008 | population_estimate_rank = 76th<small>&nbsp;[2005]</small> | population_census = 10,296,350 | population_census_year = 2001 | population_density_km2 = 344.32<!--Infobox template cannot properly show: ref name=statbel2--> | population_density_rank = <small>2006</small>) (29th&nbsp;<small>[2005]</small> | population_density_sq_mi = 892 <!--Do not remove [[WP:MOSNUM]]--> | GDP_PPP_year = 2007 | GDP_PPP = $377.215 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=124&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=36&pr.y=0 | title=Belgium, economic data | publisher=International Monetary Fund | accessdate=2008-10-09}}</ref> | GDP_PPP_per_capita = $35,387<ref name="autogenerated1" /> | GDP_nominal_year = 2007 | GDP_nominal = $454.283 billion<ref name="autogenerated1" /> | GDP_nominal_per_capita = $42,617<ref name="autogenerated1" /> | Gini = 33 | Gini_year = 2000 | Gini_rank = 33rd | Gini_category = <span style="color:#dede00">medium</span> | HDI_year = 2005 | HDI = {{increase}} 0.946 | HDI_rank = 17th | HDI_category = <span style="color:#090;">high</span> | sovereignty_type = [[Belgian Revolution|Independence]] | sovereighty_note = from the [[United Kingdom of the Netherlands|Netherlands]] | established_event1 = Declared | established_date1 = 4 October 1830 | established_event2 = [[Treaty of London, 1839|Recognized]] | established_date2 = 19 April 1839 | accessionEUdate = 25 March 1957 | EUseats = 24 | currency = [[Эуро]] ([[Euro sign|€]])<sup>1</sup> | currency_code = EU | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | cctld = [[.be]] | calling_code = 32 | footnote1 = Before 1999: [[Belgian franc]]. | footnote2 = The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] member states. }} '''Бельгия Хоруоллуга''' диэн [[Арҕаа Эуропа]] дойдута. Дойдуга [[Эуропа Унията|Эуропа Униятын]], [[NATO]] уо.д.а. суолталаах омуктар икки ардыларынааҕы тэрилтэлэр штаб-квартиралара бааллар. Бельгия иэнэ 30,528 km² уонна дьонун ахсаана 10.5 млн киhи. == Бельгия бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 21]] ({{Флагификация|Италия}}, {{Флагификация|Лесото}}, {{Флагификация|Португалия}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Мас олордуутун күнэ]] * [[Кулун тутар 27]] — Француузтуу саҥарар култуура күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — 1815 сыллааҕы [[Ватерлоо кыргыһыыта|Ватерлоо кыргыһыытын]] саныыр күн * [[От ыйын 21]] — Дойду күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Боронсуустуу саҥарар дьон күннэрэ<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.1tv.ru/shows/dobroe-utro/s-miru-po-nitke/protiv-korridy-festival-ganesha-arest-banditov-prazdnik-frankogovoryaschego-soobschestva-v-belgii|title=Против корриды. Фестиваль Ганеша. Арест бандитов. Праздник франкоговорящего сообщества в Бельгии|accessdate=2020-09-19|archive-date=2020-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125222609/https://www.1tv.ru/shows/dobroe-utro/s-miru-po-nitke/protiv-korridy-festival-ganesha-arest-banditov-prazdnik-frankogovoryaschego-soobschestva-v-belgii|deadlink=no}}</ref>. * [[Сэтинньи 11]]  ** Дьахтар күнэ ** [[Эйэлэһии күнэ]]. Аан дойду бастакы сэриитэ бүтүүтүн кытта ситимнээх == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} {{ЭУ}} [[Категория:Эуропа дойдулара]] 35rkk4ogcojba82yv27m8m2zf6my49u Ирландия Республиката 0 4639 427831 427707 2026-04-30T03:23:33Z Ojkhol 24881 /* Ирландия Өрөспүүбүлүкэтин бэлиэ күннэрэ */ 427831 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Ирландия Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = {{lang|ga|Éire}} <br />Ireland |common_name = Ireland |image_flag=Flag of Ireland.svg |image_coat=Coat of arms of Ireland.svg |image_map =Location Ireland EU Europe.png |map_caption = {{map caption|location_color=dark green|region=[[Europe]]|region_color=dark grey|subregion=the [[European Union]]|subregion_color=light green|legend=Location Ireland EU Europe.png}} |national_anthem = {{lang|ga|''[[Amhrán na bhFiann]]''}}{{spaces|2}}<br /><small>''The Soldier's Song''</small><center><br /><br>[[File:United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg]] |official_languages = [[айр|Айр]], [[ааҥл тыла|ааҥл]] |demonym = Айрдар |capital = [[Дублин]] |latd=53 |latm=20.65 |latNS=N |longd=6 |longm=16.05 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Republic]] and [[Parliamentary system|Parliamentary democracy]] |leader_title1 = [[President of Ireland|President]] |leader_name1 = [[Мэри Макализ]] |leader_title2 = [[Taoiseach]] |leader_name2 = [[Брайан Коуэн]], [[Teachta Dála|TD]] |leader_title3 = [[Tánaiste]] |leader_name3 = [[Мэри Коулан]], [[Teachta Dála|TD]] |accessionEUdate = 1 January 1973 |area_km2 = 70,273 |area_sq_mi = 27,133 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 120th |area_magnitude = 1 E9 |percent_water = 2.00 |population_estimate = 4,422,100<ref>[http://www.cso.ie/releasespublications/documents/population/current/popmig.pdf CSO Ireland - April 2008 Population Estimates]</ref> |population_estimate_year = 2008 |population_census = 4,239,848 |population_census_year = 2006 |population_census_rank = 121st |population_density_km2 = 60.3 |population_density_sq_mi = 147.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 139th |ethnic_groups = White: 94.8% (including 0.5% Irish Traveller)<br />Asian: 1.3%<br />Black: 1.1%<br />Other/Mixed: 1.1%<br />Not Stated: 1.7%<ref>[http://www.cso.ie/census/census2006results/volume_5/vol_5_2006_complete.pdf CSO 2006 Census - ''Volume 5 - Ethnic or Cultural Background (including the Irish Traveller Community)'']</ref> |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $188.372 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=178&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=52&pr.y=5|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 50th |GDP_PPP_per_capita = $43,413<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 7th |GDP_nominal = $261.247 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 32nd |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $60,208<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 5th |HDI_year = 2005 |HDI = {{increase}} 0.959 |HDI_rank = 5th |HDI_category = <span style="color:#090">high</span> |sovereignty_type = [[History of Ireland|Independence]] |sovereignty_note = from the [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|United Kingdom]] |established_event1 = [[Proclamation of the Irish Republic|Declared]] |established_date1 = 24 April 1916 |established_event2 = [[Declaration of Independence (Ireland)|Ratified]] |established_date2 = 21 January 1919 |established_event3 = [[Anglo-Irish Treaty|Recognised]] |established_date3 = 6 December 1922 |established_event4 = [[Constitution of Ireland|Current constitution]] |established_date4 = 29 December 1937 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]])¹ |currency_code = EUR |time_zone = [[Western European Time|WET]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = [[Irish Standard Time|IST]] ([[Western European Summer Time|WEST]]) |utc_offset_DST = +1 |drives_on = left |cctld = [[.ie]]<sup>2</sup> |calling_code = 353 |footnote1 = Before 2002: [[Irish pound]]. |footnote2 = The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] Member states. }} '''Ирландия''' ({{lang-ga|Éire}}) диэн хотугулуу-арҕаа [[Эуропа|Эуропаҕа]] баар дойду. Киин куората-бүтүн дойду нэһилиэнньэтин чиэппэрин кэриҥэ олорор Дублин куорат (1,4 мөл. киһи). Тэрилтэ чилиэнэ: Эуропа Сэбиэтин (1949), ХНТ (1955), ОЭУ (1960), Эуропа сойууһа (1973), Эуропатааҕы валютнай систиэмэ (1973), аан дойду эргиэн тэрилтэтэ (1 января 1995). == Экэниэмикэ == === Уопсай информация === 2009 с. Ирландия Валовой ис бородууктата 172,5 млрд долларга тэҥнэстэ, ити көрдөрүү 2008 с. таһымыгар тэҥнээтэххэ, 7,1% намыһах. Нэһилиэнньэ дууһатын ВВП 38,7 тыһ. долларга (2009) тэҥнэстэ. Көрдөрүүлэрин түһэрии 2008-2009 сс. экэниэмическэй кризис түмүгэр баан уонна үп тиһигэ улаханнык эмсэҕэлээбит. 2010 сылга экэниэмическэй көрдөрүүлэр түһүүлэрин тэтимин намтатар кыахтаннылар: ВВП 172,5 млрд тиийэ түстэ, ол иһигэр нэһилиэнньэ дууһатыгар 39 тыһ. долларга тиийэ. Дойдуга үлэтэ суох буолуу 2010 сыл сэтинньи ыйынааҕы туругунан 13,5% тэҥнэһэр. Кризис кэмигэр, 1990-2008 сылга диэри Ирландия экэниэмикэтэн ойуулааһыҥҥа «кельт тигр» диэн термин туттуллубута. 1996 сылтан 2007 сылга диэри дойду ВВП-гар ортотунан 7,1% улаатта, ити аан дойду көрдөрүүлэрин эрэ буолбакка, Азия дойдуларын түргэнник улаатар көрдөрүүлэрин (4,3%) куоһарда. «Кельтическое экэниэмическэй дьиктини» хааччыйар фактор ахсааныгар Эуропа сойууһугар уонна эуро зонатыгар киириитэ, информационнай технологияларга, телекоммуникацияҕа, доруобуйа харыстабылыгар уонна фармацевтикаҕа, аан дойдутааҕы уонна үп өҥөтүгэр, программнай бородуукталары оҥорон таһаарыы, электроннай коммерция курдук ааттаналлар.; үөрэх, үлэ рыногын уонна нолуок тиһигин реформалааһын (2002 сылга бары компанияларга нолуок ставката 12,5% тиийдэ, бу олохтоох хампаанньаларга радикальнай намтатыы), АХШ инвестицията (ол иһигэр американецтар төрдүлэриттэн), тыл үөрэхтээхтэриттэн киириитэ намыһах. 2010 сыл күһүнүгэр аан дойдутааҕы финансовай кириисис содулуттан баан секторыгар, хамсаабат баай- дуол ырыынагар уонна дойду бүддьүөтэгэр улаханнык эмсэҕэлээбиттэрэ. Бырабыыталыстыба хас да тыһыынча үлэ миэстэтин сарбыйарга, саҥа нолуоктары киллэрэр, ону тэҥэ Евросоюзка уонна МВФ көмөтүнэн 85 млрд кэриҥэ евро киирэргэ күһэллибитэ. 2018 сыл туругунан Ирландияҕа үлэ төлөбүрүн орто кээмэйэ 3300 (бруто) уонна бүппүт 2564 (суох). 2019 сыл тохсунньу 1 күнүттэн үлэ төлөбүрүн алын кээмэйэ 1563.25 (бруто) уонна бүппүт 1509 (суох) ый бүтүүтэ 9.80 (Барто) буолар. === Бырамыысыланнас, энергетика уонна IT === XXI үйэ саҕаланыытыгар Ирландия экэниэмикэтэн сүрүн салааларынан буолаллар: фармацевтика, медицинскэй оборудованиелары оҥоруу, информационнай уонна мультимедиа технологиялары, массыына оҥоруута, аһылык промышленноһа. Электроннай бырамыысыланнас Ирландия электроннай сектордарыттан — комплектаах, компьютер, полупроводниктартан, программанан хааччыйыы, телекоммуникация уонна информационнай коммуникациялартан турар. Оҥорон таһаарыы уопсай кээмэйинэн Ирландия бу сектордарыгар аан дойдуга 19-с миэстэни ылар. Дойду бэйэтин Европа ыалларын уонна бырамыысыланнас тэрилтэлэрин икки ардыларыгар производственнай уонна атыы-эргиэн үлэтин намыһах ороскуотун, рабочай күүһүн, үрдүк таһымнаах, үрдүк таһымнаах уонна промышленнай тэрилтэлэри кытта ыкса сибээстэһэр кыахтаах. Ирландияҕа IT- IBM, Inte, Hente, Hackard, del, Selacl, онтон да атын 300- чэ бөдөҥ хампаанньалар баар буоланнар, бары бииргэ дойду экспортарын үс гыммыт биирин эрэ курдуга. Итиэннэ Ирландияҕа фармацевтическай бородуукта элбэх бөдөҥ оҥорооччулара — Lippe, Zoокор, Переводтэр, Mack & Copo., Pfizer, Novartis, Alleban, Glamoshomith Cotomich, Becto Dickinnsh & Bomb, Abbot, Joohn & Cohnprice уо.Д. А. Фармацевтика заводтарын улахан өттө Ирландия соҕуруу өттүгэр баар. Быһа холоон 150 компанияттан үс фармп бородууксуйаны таһаарар компанияттан кырата суох олохтоох фирмалар. Кинилэр, сүрүннээн, дьэнерикэлэр, битэмииннэр уонна биологическай активнай эбиликтэр, ону тэҥэ омук оҥорооччуларын сакаастарын толороллор. Массыына оҥорор эйгэтигэр тыа хаһаайыстыбатын оборудованиетын оҥорон таһаарар салаа ордук сайдыбыт. Хас да Ирландия хампаанньалара бу уобаласка аан дойду лидердэрэ буолаллар; кинилэр бородууксуйалара сүөһү иитиитигэр, үүт бырамыысыланнаһыгар, үүнээйигэ туһаныллар. Чэпчэки бырамыысыланнас Ирландияҕа сүрүннээн дьоҕус уонна орто биисинэһинэн көрүллэр, оттон сыллааҕы экспорга сылга 1 млрд евро буолар. Үгэс курдук манна түү, Лена, солко — ыскаатары, салфеткалары, көбүөрдэри, шарфалары, платкалары, шааллары о. д. А сорох компаниялар уопсай бренд быһыытынан холбоһон, аан дойду рыногар тахсалларыгар анаан холбоһоллор. Таҥастыыр бырамыысыланнас салааларын ортолоругар ас-үөл бырамыысыланнаһын улахан ылар. Дойдуга үгэс курдук, пиибэ, үүт уонна эт оҥоһуктар, бурдук, саахар, табах оҥоһуктар уонна да атын табаардар оҥорон таһаараллар.{{ЭУ}} == Ирландия Өрөспүүбүлүкэтин бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 1]] — ({{Флагификация|Шотландия}}, {{Флагификация|Мэн}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Имболк]]. Кельт төрүттээх [[гээл тыла|гээл тыллаах]] дьон сааскы ыам саҕаланыытын, сааскы ыһыы чугаһаабытын бэлиэтиир күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] ({{Флагификация|Хотугу Ирландия}} {{Флагификация|Монтсеррат}}, {{Флагификация|Ньюфаундленд уонна Лабрадор}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Сибэтиэй Патрик күнэ]] * [[Кулун тутар 18]] — ({{Флагификация|Канаада}}, {{Флагификация|Австралия}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Шилв күнэ * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Ахсынньы 26]]  ** Сибэтиэй Стефан күнэ (Христианство тарҕаммыт дойдуларыгар киэҥник бэлиэтэнэр) ** Рен күнэ * [[Ахсынньы 29]] — Конституция күнэ. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Эуропа дойдулара]] [[Категория:Ирландия| ]] 6na1dxgd22qq3q3x1ynp4wjr10jgcnf Мальта 0 4671 427822 427714 2026-04-30T02:02:56Z Ojkhol 24881 /* Мальта бэлиэ күннэрэ */ 427822 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Мальта Республиката |conventional_long_name = ''Repubblika ta' Malta'' |common_name = Malta |image_flag = Flag of Malta.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Malta.svg |image_map = Location Malta EU Europe.png |map_caption = Location of Malta (dark green) <br /> – on the [[Эуропа]] (light green & dark grey) <br /> – in the [[European Union]] (light green) |national_motto = |national_anthem = ''[[L-Innu Malti]]''<small><br />("The Maltese Anthem")</small> |official_languages = [[Мальта тыла]], [[Ааҥл тыла]] |demonym = Maltese |capital = [[Валлетта]] (''[[de facto]]'') |largest_city = [[Биркиркара]] |other_cities = [[Sliema]] [[Floriana]] [[Qormi]] [[Mellieha]] [[Paola]] |government_type = [[Парламент республиката]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Премьер-миниистир]] |leader_name1 = [[Джордж Абела]] |leader_name2 = [[Лоуренс Гонзи]] |accessionEUdate = May 1, 2004 |area_rank = 185th <!--rank based on sovereign states only--> |area_magnitude = 1_E8 |area_km2 = 316 |area_sq_mi = 121 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.001 |population_estimate_year = 2007 |population_estimate = 419,285 |population_estimate_rank = 174th <!--rank based on sovereign states only--> |population_census = 404,500<sup>1</sup> |population_census_year = 2005 |population_density_km2 = 1,282 <!--2005 census--> |population_density_sq_mi = 3,339 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 7th <!--rank based on sovereign states only--> |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP = $9.894 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=181&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=37&pr.y=1|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 137th |GDP_PPP_per_capita = $23,908 <ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 37th |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}}0.878 |HDI_rank = 34th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = from the [[United Kingdom]] |established_date1 = September 21, 1964 |established_event2 = Republic |established_date2 = December 13, 1974 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]])<sup>2</sup>[[List of banks in Malta|Banks]] |currency_code = EUR |country_code = MLT |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = left |cctld = [[.mt]] <sup>3</sup> |calling_code = 356 |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal = $8.584 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 118th |GDP_nominal_per_capita = $20.744 <ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 28th |religion = [[Roman Catholicism]] |percent_religion = 98<!--CIA World Factbook, August 2006. See external links.--> |national_bird = [[Blue rock thrush]] |national_plant = [[Maltese rock centaury]] |national_tree = [[Tetraclinis|Tetraclinis Articulata]] |national_poet = [[Dun Karm]] |footnotes = <sup>1</sup> Total population includes foreign residents. Maltese residents population estimate at end 2004 was 389,769. All official population data provided by the NSO.<ref>http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1653</ref><br /><sup>2</sup>До 2008: [[Мальта лирата]]<br /><sup>3</sup> Also [[.eu]], shared with other [[European Union]] member states. }} '''Мальта''' ({{lang-mt|Malta}}), официаллык '''Мальта Республиката''' ({{langi|mt|Repubblika ta' Malta}}) диэн [[Сир ортотунааҕы байҕал|Сир ортотунааҕы байҕалга]], сэттэ арыылаах [[архипелаг|архипелакка]] баар [[Эуропа]] дойдута. == Мальта бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 19]] ({{Флагификация|Италия}}, {{Флагификация|Лихтенштейн}}) — Сибэтиэй Уоһук күнэ * [[Кулун тутар 31]] — Көҥүл күнэ (1979 сыллаахха 79 сыл тухары Мальтаҕа олорбут Британия байыаннайдара барбыттар) * [[Муус устар 1]] — Көҥүл күнэ (1979) (Аангылыйа байыаннай баазата сабыллыбыт) * [[Бэс ыйын 7]] — Сетте Джуньо (ит. Sette Giugno, бэс ыйын сэттиһэ). Мальтаҕа 1919 сыллаахха олохтоохтор Британияны утары уулуссаҕа тахсыбыттарын аармыйа ытыалаабыт, 4 киһи өлбүт. Арыы XVIII үйэҕэ диэри Италия бас билиитэ этэ * [[Бэс ыйын 29]] — Арыгы кыргыһыыта (Batalla de Vino). Олохтоохтор кыһыл арыгыннан бэйэ-бэйэлэрин ыһыахтыыллар, ол кэнниттэн "борооскулар кыргыһыыларын" ыыталлар (оҕустар кыргыһыыларын курдук эрээри, борооскулары өлөрбөттөр). Бу күнү испаан тыллаах элбэх дойдуларыгар бэлиэтииллэр. * [[Балаҕан ыйын 8]] — [[Кыайыы күнэ (Мальта)|Кыайыы күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 21]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1964, Британияттан) * [[Ахсынньы 13]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Өссө маны көр == * [[Мальтаҕа чума эпидемиялара]] * [[Мальта протектораата]] (1800–1813) {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Эуропа дойдулара]] alv28i9foqf821bi25t7p1s1cmkcp3h Сан Марино 0 4761 427781 427261 2026-04-30T01:18:59Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 427781 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Сан Марино Ордук Чаҕылҕай Республиката |conventional_long_name = ''Serenissima Repubblica di San Marino'' |common_name = San Marino |image_flag = Flag of San Marino.svg |image_coat = Coat of arms of San Marino.svg |image_map = Europe location SMO.png |map_caption = {{map_caption |location=circled in inset |region=on the [[Europe|European continent]]}} |national_motto = ''Libertas''{{spaces|2}}<small>([[Latin]])<br />"Liberty"</small> |national_anthem = "[[Inno Nazionale della Repubblica]]" |official_languages = [[итал тыла]]{{smallsup|1}} |capital = [[Сан Марино куорат]] |largest_city = [[Dogana]] |government_type = [[Parliamentary republic]] |leader_title1 = [[List of Captains Regent of San Marino|Captains Regent]] |leader_name1 = [[Стефано Палмьери]] <br /> [[Франческо Муссони]] |area_rank = 225th |area_magnitude = 1 E7 |area_km2 = 61.2 |area_sq_mi = 23.5 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = negligible |population_estimate = 29,973 |population_estimate_rank = 206th |population_estimate_year = July 2008 |population_density_km2 = 489 |population_density_sq_mi = 1,225 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 20th |GDP_PPP_year = 2004 |GDP_PPP = $904 million |GDP_PPP_rank = 195th |GDP_PPP_per_capita = $34,100 |GDP_PPP_per_capita_rank = 23th |sovereignty_type = [[Independence]] |sovereignty_note = from the [[Roman Empire]] |established_event1 = Date |established_date1 = 3 September 301 <small>(traditional)</small> |HDI = n/a |HDI_rank = n/a |HDI_year = 2003 |HDI_category = <font color="gray">unranked</font> |currency = [[Euro]] (€) |currency_code = EUR |country_code = sm |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |demonym = Sammarinese; San Marinese |cctld = [[.sm]] |calling_code = [[+378]] (0549 from [[Italy]] and [[Vatican City]]) |patron_saint = [[St. Agatha]] |footnotes = <sup>1</sup> {{cite web |url=http://www.unece.org/stats/trend/smr.pdf |title=SAN MARINO |publisher=[[UNECE]]|format=PDF}} }} '''Сан Марино Ордук Чаҕылҕай Республиката''' ([[итал тыла|итал]]. ''Serenissima Repubblica di San Marino'') диэн [[Аппенин хайалара|Аппенин хайаларыгар]] баар кыра дойду. Тула өттүттэн [[Италия|Италиялыын]] кирбиилэhэр. == Дойду бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 25]] — Аренго күнэ. 1906 сыллаахха бу дойдуга үс үйэ мустубакка сылдьыбыт олохтоохтор мунньахтара (италиялыы arengo) буолбут * [[Муус устар 1]] — саҥа Капитан-Регент дуоһунаска киирэр күнэ * [[От ыйын 28]] — Фашизмы кыайыы күнэ * [[От ыйын 29]] — Орто үйэлэр күннэрэ<ref>[http://www.studyitalian.ru/support/lib/article4(pr).html Дни Средневековья в Сан-Марино]</ref> * [[Балаҕан ыйын 3]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ (301 сыллаахха манаахтар тутулуга суох общиналара төрүттэммитэ) {{Countries of Europe}} [[Категория:Эуропа дойдулара]] m1yui7r1m8venrfwbjdathpenxm3see Словакия 0 4774 427783 424934 2026-04-30T01:19:55Z Ojkhol 24881 /* Словакия бэлиэ күннэрэ */ 427783 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Словак Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = ''Slovenská republika'' |common_name = Slovakia |image_flag = Flag of Slovakia.svg |image_coat = Coat of Arms of Slovakia.svg |image_map = EU-Slovakia.svg |map_caption = {{map_caption |region=on the [[Эуропа]] |subregion=the [[Эуропа Унията]] |legend=European location legend en.png}} |national_anthem = ''[[Nad Tatrou sa blýska]]''<small><br />"Lightning over the Tatras"</small> |official_languages = [[Словак тыла]] |ethnic_groups = 85.8% [[словактар]], 9.7% [[мадьаардар]], 1.7% [[сыгааннар]], 2.8% атын омуктар |capital = [[Братислава]] |latd=48 |latm=09 |latNS=N |longd=17 |longm=07 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Парламент республиката]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Зузана Чапутова]] |leader_name2 = [[Игор Матович]] |accessionEUdate = Ыам ыйын 1, 2004 |area_rank = 130th |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 49,035 <!--http://www.statistics.sk/mosmis/eng/run.html--> |area_sq_mi = 18,932 |percent_water = negligible |population = 5,400,998 (31.12.2007) |population_estimate_rank = 110th |population_estimate_year = 2007 |population_census = 5,379,455 |population_census_year = 2001 |population_census_rank =109th |population_density_km2 = 111 |population_density_sq_mi = 287 |population_density_rank = 88th |GDP_PPP = $109.677 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=936&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=41&pr.y=16 |title=Slovakia|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_per_capita = $15,549<ref name=imf2/> |GDP_PPP_rank = 59th |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $21,787,<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 41st |GDP_nominal = $74.988 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = 60th <!--2007 rank--> |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $14,896<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 42nd <!--2007 rank--> |sovereignty_type = [[Independence]] |sovereignty_note = Peaceful dissolution of [[Czechoslovakia]] |established_event1 = Date |established_date1 = January 1, 1993<sup>1</sup> |HDI = {{increase}} 0.863 |HDI_rank = 42nd |HDI_year = 2004 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[Euro]]<sup>2</sup> (€)<!-- Euro and SVK 1.1.2009, euro only from 16.1.2009 on --> |currency_code = EUR |country_code = |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[CEST]] |utc_offset_DST = +2 |demonym = [[Словактар]] |drives_on = right |cctld = [[.sk]]<sup>3</sup> |calling_code = [[+421]]<sup>4</sup> |footnotes = <sup>1</sup> [[Czechoslovakia]] split into the Czech Republic and Slovakia; see [[Velvet Divorce]].<br /><sup>2</sup>Slovakia will adopt the [[Euro]] as its currency on January 1, 2009 at a rate of €1 = 30.1260SKK. <br /><sup>3</sup> Also [[.eu]], shared with other [[European Union]] member states.<br /><sup>4</sup> Shared code 42 with Czech Republic until 1997. }} {{Булкуйума|Словения}} '''Словакия''' ({{lang-sk|Slovensko}}), официаллык '''Словак Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{langi|sk|Slovenská republika}}) диэн [[Орто Эуропа]] дойдута. Олохтоохторун ахсаана 5,379,455 к. уонна иэнэ 49,000 км2. Кирбиилэhэр [[Чехия|Чехиялыын]] уонна [[Аустрия|Аустриялыын]] арҕаа, [[Польша|Польшалыын]] хоту, [[Украина|Украиналыын]] илин уонна [[Мадьаар Сирэ|Мадьаар Сириниин]] соҕуруу. Киинэ куората [[Братислава]]. == Административнай үллэрии == [[Билэ:Slovakiakrajenumbers.png]] {| class="wikitable" |+ !№ !Кыраай аата !Былаах !Герб !Киин куорат |- |1 |Братиславскай кыраай |[[Билэ:Bratislavsky vlajka.svg|40px]] |[[Билэ:Coat of Arms of Bratislava Region.svg|25px]] |[[Братислава]] |- |2 |Трнавскай кыраай |[[Билэ:Trnavsky vlajka.svg|40px]] |[[Билэ:Coat of Arms of Trnava Region.svg|25px]] |[[Трнава]] |- |3 |Тренчинскай кыраай |[[Билэ:Trenciansky vlajka.svg|40px]] |[[Билэ:Coat of Arms of Trenčín Region.svg|25px]] |[[Тренчин]] |- |4 |Нитранскай кыраай |[[Билэ:Nitriansky vlajka.svg|40px]] |[[Билэ:Coat of Arms of Nitra Region.svg|25px]] |[[Нитра]] |- |5 |Жылинскай кыраай |[[Билэ:Zilinsky vlajka.svg|40px]] |[[Билэ:Coat of Arms of Žilina Region.svg|25px]] |[[Жылина]] |- |6 |Банскабыстритскай кыраай |[[Билэ:Banskobystricky vlajka.svg|40px]] |[[Билэ:Coat of Arms of Banská Bystrica Region.svg|25px]] |[[Банска Быстрица]] |- |7 |Прэшовскай кыраай |[[Билэ:Presovsky vlajka.svg|40px]] |[[Билэ:Coat of Arms of Prešov Region.svg|25px]] |[[Прэшов]] |- |8 |Кошыцкай кыраай |[[Билэ:Kosicky vlajka.svg|40px]] |[[Билэ:Coat of Arms of Košice Region.svg|25px]] |[[Кошыце]] |} == Словакия бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 25]] — Киһи быраабын иһин охсуһуу күнэ * {{Флагификация|Словения}} — Ийэ күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Милан Растислав Штефаник өлбүт күнэ. Бу лүөччүк уонна бэлиитик [[Чехословакия]] [[Австро-Венгрия импиэрийэтэ|Австро-Венгрия импиэрийэтиттэн]] тутулуга суох буолуутугар быһаарыылаах кылааты киллэрбитэ. Дойду байыаннай миниистирэ буолан олорон сөмүлүөт саахалыгар 1919 сыллаахха өлбүтэ. * [[Бэс ыйын 7]] — Словак норуотун меморандума ылыныллыбыт күнэ * [[От ыйын 5]] — [[Славян суругун-бичигин күнэ|Кирилл уонна Мефодий күнэ]] * [[От ыйын 17]] — [[Словакия тутулуга суох буолуутун күнэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 4]] — Матица Словенска күнэ (Deň Matice Slovenskej). 1863 сыллаахха [[словактар|словак омугун]] [[билим]]ин, бибилиэтиэкэлэрин уонна [[түмэл]]лэрин сайыннарар соруктаах Матица Словенска диэн тэрилтэ үөскээбит (билигин пуонда). ''Матица'' диэн тыл урут ''ийэ ыҥырыа'' диэн суолталааҕа, аныгы словак тылыгар эбии ''матрица'' диэн суолталаммыт. * [[Атырдьах ыйын 29]] — [[Словактар өрө туруулара|Словактар өрө турууларын күнэ]] (1944) * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Словакия конституцията|Конституция күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 9]] — Холокост уонна раасанан күүһүлээһин сиэртибэлэрин күнэ (Deň obetí holokaustu a rasového násilia) * [[Балаҕан ыйын 19]] — [[Словаактар|Словак омугун]] сэбиэтин бастакы тахсыытын күнэ (1848 сыллаахха) * [[Алтынньы 6]] — Дукла дабаан сиэртибэлэрин күнэ. Аан дойду иккис сэриитин кэмигэр бу дабаан иһин кыргыһыы Чехословакия босхолонуутугар бөдөҥ суолталааҕа * [[Алтынньы 27]] — Черново трагедиятын күнэ (Černovská Tragedia). 1907 сыллаахха Австро-Венгрия импиэрийэтин Венгрия хоруоллугар баар Черново куоратыгар (билигин Словакия) католиктар сыаркаптарын арыйыы кэмигэр жандармнар дьону ытыалаабыттар, элбэх киһи өлбүт * [[Алтынньы 28]] — Чехословакия өрөспүүбүлүкэтин күнэ. 1918 сыллаахха Австро-Венгрияттан тутулуга суох Чехословакия өрөспүүбүлүкэтэ төрүттэмитэ * [[Сэтинньи 17]] — Көҥүл уонна демократия иһин охсуһуу күнэ (Чиэхийэҕэ эмиэ бэлиэтэнэр) * [[Ахсынньы 26]]  ** Сибэтиэй Стефан күнэ ** Ороһооспо иккис күнэ * [[Ахсынньы 30]] — Словакия тутулуга суох буолуутун күнэ (День провозглашения Словакии независимым духовным краем) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Словакия| ]] 9s6nsx40yh1utb1k4o792z0ikjlrs6p 427784 427783 2026-04-30T01:20:13Z Ojkhol 24881 /* Словакия бэлиэ күннэрэ */ 427784 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Словак Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = ''Slovenská republika'' |common_name = Slovakia |image_flag = Flag of Slovakia.svg |image_coat = Coat of Arms of Slovakia.svg |image_map = EU-Slovakia.svg |map_caption = {{map_caption |region=on the [[Эуропа]] |subregion=the [[Эуропа Унията]] |legend=European location legend en.png}} |national_anthem = ''[[Nad Tatrou sa blýska]]''<small><br />"Lightning over the Tatras"</small> |official_languages = [[Словак тыла]] |ethnic_groups = 85.8% [[словактар]], 9.7% [[мадьаардар]], 1.7% [[сыгааннар]], 2.8% атын омуктар |capital = [[Братислава]] |latd=48 |latm=09 |latNS=N |longd=17 |longm=07 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Парламент республиката]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Зузана Чапутова]] |leader_name2 = [[Игор Матович]] |accessionEUdate = Ыам ыйын 1, 2004 |area_rank = 130th |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 49,035 <!--http://www.statistics.sk/mosmis/eng/run.html--> |area_sq_mi = 18,932 |percent_water = negligible |population = 5,400,998 (31.12.2007) |population_estimate_rank = 110th |population_estimate_year = 2007 |population_census = 5,379,455 |population_census_year = 2001 |population_census_rank =109th |population_density_km2 = 111 |population_density_sq_mi = 287 |population_density_rank = 88th |GDP_PPP = $109.677 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=936&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=41&pr.y=16 |title=Slovakia|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_per_capita = $15,549<ref name=imf2/> |GDP_PPP_rank = 59th |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $21,787,<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 41st |GDP_nominal = $74.988 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = 60th <!--2007 rank--> |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $14,896<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 42nd <!--2007 rank--> |sovereignty_type = [[Independence]] |sovereignty_note = Peaceful dissolution of [[Czechoslovakia]] |established_event1 = Date |established_date1 = January 1, 1993<sup>1</sup> |HDI = {{increase}} 0.863 |HDI_rank = 42nd |HDI_year = 2004 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[Euro]]<sup>2</sup> (€)<!-- Euro and SVK 1.1.2009, euro only from 16.1.2009 on --> |currency_code = EUR |country_code = |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[CEST]] |utc_offset_DST = +2 |demonym = [[Словактар]] |drives_on = right |cctld = [[.sk]]<sup>3</sup> |calling_code = [[+421]]<sup>4</sup> |footnotes = <sup>1</sup> [[Czechoslovakia]] split into the Czech Republic and Slovakia; see [[Velvet Divorce]].<br /><sup>2</sup>Slovakia will adopt the [[Euro]] as its currency on January 1, 2009 at a rate of €1 = 30.1260SKK. <br /><sup>3</sup> Also [[.eu]], shared with other [[European Union]] member states.<br /><sup>4</sup> Shared code 42 with Czech Republic until 1997. }} {{Булкуйума|Словения}} '''Словакия''' ({{lang-sk|Slovensko}}), официаллык '''Словак Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{langi|sk|Slovenská republika}}) диэн [[Орто Эуропа]] дойдута. Олохтоохторун ахсаана 5,379,455 к. уонна иэнэ 49,000 км2. Кирбиилэhэр [[Чехия|Чехиялыын]] уонна [[Аустрия|Аустриялыын]] арҕаа, [[Польша|Польшалыын]] хоту, [[Украина|Украиналыын]] илин уонна [[Мадьаар Сирэ|Мадьаар Сириниин]] соҕуруу. Киинэ куората [[Братислава]]. == Административнай үллэрии == [[Билэ:Slovakiakrajenumbers.png]] {| class="wikitable" |+ !№ !Кыраай аата !Былаах !Герб !Киин куорат |- |1 |Братиславскай кыраай |[[Билэ:Bratislavsky vlajka.svg|40px]] |[[Билэ:Coat of Arms of Bratislava Region.svg|25px]] |[[Братислава]] |- |2 |Трнавскай кыраай |[[Билэ:Trnavsky vlajka.svg|40px]] |[[Билэ:Coat of Arms of Trnava Region.svg|25px]] |[[Трнава]] |- |3 |Тренчинскай кыраай |[[Билэ:Trenciansky vlajka.svg|40px]] |[[Билэ:Coat of Arms of Trenčín Region.svg|25px]] |[[Тренчин]] |- |4 |Нитранскай кыраай |[[Билэ:Nitriansky vlajka.svg|40px]] |[[Билэ:Coat of Arms of Nitra Region.svg|25px]] |[[Нитра]] |- |5 |Жылинскай кыраай |[[Билэ:Zilinsky vlajka.svg|40px]] |[[Билэ:Coat of Arms of Žilina Region.svg|25px]] |[[Жылина]] |- |6 |Банскабыстритскай кыраай |[[Билэ:Banskobystricky vlajka.svg|40px]] |[[Билэ:Coat of Arms of Banská Bystrica Region.svg|25px]] |[[Банска Быстрица]] |- |7 |Прэшовскай кыраай |[[Билэ:Presovsky vlajka.svg|40px]] |[[Билэ:Coat of Arms of Prešov Region.svg|25px]] |[[Прэшов]] |- |8 |Кошыцкай кыраай |[[Билэ:Kosicky vlajka.svg|40px]] |[[Билэ:Coat of Arms of Košice Region.svg|25px]] |[[Кошыце]] |} == Словакия бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 25]] — Киһи быраабын иһин охсуһуу күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Милан Растислав Штефаник өлбүт күнэ. Бу лүөччүк уонна бэлиитик [[Чехословакия]] [[Австро-Венгрия импиэрийэтэ|Австро-Венгрия импиэрийэтиттэн]] тутулуга суох буолуутугар быһаарыылаах кылааты киллэрбитэ. Дойду байыаннай миниистирэ буолан олорон сөмүлүөт саахалыгар 1919 сыллаахха өлбүтэ. * [[Бэс ыйын 7]] — Словак норуотун меморандума ылыныллыбыт күнэ * [[От ыйын 5]] — [[Славян суругун-бичигин күнэ|Кирилл уонна Мефодий күнэ]] * [[От ыйын 17]] — [[Словакия тутулуга суох буолуутун күнэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 4]] — Матица Словенска күнэ (Deň Matice Slovenskej). 1863 сыллаахха [[словактар|словак омугун]] [[билим]]ин, бибилиэтиэкэлэрин уонна [[түмэл]]лэрин сайыннарар соруктаах Матица Словенска диэн тэрилтэ үөскээбит (билигин пуонда). ''Матица'' диэн тыл урут ''ийэ ыҥырыа'' диэн суолталааҕа, аныгы словак тылыгар эбии ''матрица'' диэн суолталаммыт. * [[Атырдьах ыйын 29]] — [[Словактар өрө туруулара|Словактар өрө турууларын күнэ]] (1944) * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Словакия конституцията|Конституция күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 9]] — Холокост уонна раасанан күүһүлээһин сиэртибэлэрин күнэ (Deň obetí holokaustu a rasového násilia) * [[Балаҕан ыйын 19]] — [[Словаактар|Словак омугун]] сэбиэтин бастакы тахсыытын күнэ (1848 сыллаахха) * [[Алтынньы 6]] — Дукла дабаан сиэртибэлэрин күнэ. Аан дойду иккис сэриитин кэмигэр бу дабаан иһин кыргыһыы Чехословакия босхолонуутугар бөдөҥ суолталааҕа * [[Алтынньы 27]] — Черново трагедиятын күнэ (Černovská Tragedia). 1907 сыллаахха Австро-Венгрия импиэрийэтин Венгрия хоруоллугар баар Черново куоратыгар (билигин Словакия) католиктар сыаркаптарын арыйыы кэмигэр жандармнар дьону ытыалаабыттар, элбэх киһи өлбүт * [[Алтынньы 28]] — Чехословакия өрөспүүбүлүкэтин күнэ. 1918 сыллаахха Австро-Венгрияттан тутулуга суох Чехословакия өрөспүүбүлүкэтэ төрүттэмитэ * [[Сэтинньи 17]] — Көҥүл уонна демократия иһин охсуһуу күнэ (Чиэхийэҕэ эмиэ бэлиэтэнэр) * [[Ахсынньы 26]]  ** Сибэтиэй Стефан күнэ ** Ороһооспо иккис күнэ * [[Ахсынньы 30]] — Словакия тутулуга суох буолуутун күнэ (День провозглашения Словакии независимым духовным краем) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Словакия| ]] 7zzsl98mgu3gg47ou8vmz5ygbru72sg Словения 0 4775 427785 427217 2026-04-30T01:20:37Z Ojkhol 24881 /* Словения бэлиэ күннэрэ */ 427785 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Cловения Республиката |conventional_long_name = ''Republika Slovenija'' |common_name = Slovenia |image_flag = Flag of Slovenia.svg |image_coat = Coat of Arms of Slovenia.svg |image_map = Location Slovenia EU Europe.png |map_caption = {{map caption|location_color=dark green|country='''Slovenia'''|region=[[Europe]]|region_color=dark grey|subregion=the [[European Union]]|subregion_color=light green|legend=Location Slovenia EU Europe.png}} |national_anthem = {{nowrap|7th stanza of ''[[Zdravljica]]''}} |official_languages = [[Словен тыла]]<sup>1</sup> |demonym = Словениялар, [[Словеннар]] |capital = [[Любляна]] |latd=46 |latm=03 |latNS=N |longd=14 |longm=30 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Парламент республиката]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Данило Түрк]] |leader_name2 = [[Борут Пахор]] |accessionEUdate = 1 ыам ыйа 2004 |area_rank = 153rd |area_magnitude = 1_E10 |area_km2 = 20,273 |area_sq_mi = 7,827 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.6 |population_estimate = 2,039,399 <sup>2</sup> |population_estimate_year = 2008 |population_estimate_rank = 143rd |population_census = 1,964,036 |population_census_year = 2002 |population_density_km2 = 99.6 |population_density_sq_mi = 251 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 80th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $54.714 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=961&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=67&pr.y=1|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 83rd |GDP_PPP_per_capita = $27,227<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 29th |GDP_nominal = $46.084 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 67th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $22,932<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 30th |HDI_year = 2005 |HDI = {{increase}} 0.917 |HDI_rank = 27th |HDI_category = <span style="color:#009900;">high</span> |sovereignty_type = [[Independence]] |sovereignty_note = from [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]] |established_event1 = Declared |established_event2 = Recognised |established_date1 = 25 June 1991 |established_date2 = 1992 |currency = [[эуро]] ([[Euro sign|€]])<sup>3</sup> |currency_code = EUR |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = right |cctld = [[.si]]<sup>4</sup> |calling_code = 386 |ISBN_code = 961, 86 |ISO_3166-1_alpha2 = SI |ISO_3166-1_alpha3 = SVN |ISO_3166-1_num = 705 |alt_sport_code = SLO |vehicle_code = SLO |aircraft_code = S5 |footnotes = <sup>1</sup> [[Italian language|Italian]] and [[Hungarian language|Hungarian]] are recognised as official languages in the residential municipalities of the Italian or Hungarian national community.<br /><sup>2</sup> Source: [http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?ID=1950 Statistical Office of the Republic of Slovenia: Population, Slovenia, 30 June 2008]<br /><sup>3</sup> Prior to 2007: [[Slovenian tolar]]<br /><sup>4</sup> Also [[.eu]], shared with other [[European Union]] member states. }} {{Булкуйума|Словакия}} '''Словения''' ({{lang-sl|Slovenija}}), официаллык '''Словения Республиката''' ({{langi|sl|Republika Slovenija}}) диэн [[Орто Эуропа]] дойдута. [[Адриатик байҕал]] хотугулуу-илин кытылыгар баар. Кирбиилэhэр [[Италия|Италиялыын]] арҕаа, [[Хорватия|Хорватиялыын]] соҕуруу уонна илин, [[Мадьаар Сирэ|Мадьаар Сириниин]] хотугулуу-илин уонна [[Аустрия|Аустриялыын]] хоту. == Словения бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 25]] — Ийэ күнэ * [[Муус устар 27]] — Оккупааннары утары өрө туруу күнэ * [[Ыам ыйын 15]] — Аармыйа күнэ * [[Бэс ыйын 8]] — Примож Трубар күнэ. Бу киһи (Primož Trubar, 1508-1586) словен тылынан бастакы бэчээттэммит кинигэни суруйбута * [[Бэс ыйын 25]] — Судаарыстыбаннас күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2093/ День государственности Словении — 25 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. * [[Атырдьах ыйын 17]] — [[Словения бэлиэ күннэрэ|Прекмурье словеннара ийэ омугу кытта хат холбоспут күннэрэ]] * [[Алтынньы 25]] — Сүбэрэнитиэт күнэ * [[Алтынньы 31]] — [[Реформация]] күнэ * [[Сэтинньи 23]] — [[Рудольф Майстер]] күнэ. Бу генерал салалтатынан бу күн Марибор куоракка (билигин Словения иккис улахан куората) словеннар былааһы ылбыттара, Австрияҕа холбонулларын тохтоппуттара * [[Ахсынньы 26]] — Тутулуга суох уонна бииргэ буолуу күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == * [http://www.slovenia.si/ Slovenia.si]. Your gateway to information on Slovenia. * [http://www.vlada.si/en/ Government of the Republic of Slovenia] {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Словения| ]] 8vufoqcb49mtsr429yrcp6tep4iflpo Баҥладеш 0 4814 427788 427688 2026-04-30T01:22:42Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 427788 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Баҥладеш Дьон Республиката |conventional_long_name = <big> গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ </big><br />''Gônoprojatontri Bangladesh'' |common_name = Bangladesh |image_flag = Flag of Bangladesh.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Bangladesh.svg |national_motto = |national_anthem = ''[[Amar Shonar Bangla]]''<small><br />''Мин алтан Бенгалым''</small> |image_map = Bangladesh in its region.svg |official_languages = [[Бенгал тыла]] |regional_languages = |demonym = [[Бенгалилар]] |capital = [[Дака]] |latd=23 |latm=42 |latNS=N |longd=90 |longm=21 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Парламент республиката]]<ref name="constitution-V-1-66">[http://www.pmo.gov.bd/constitution/index.htm Constitution of Bangladesh], Part V, Chapter 1, Article 66.</ref> |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Иадьуддин Ахмед]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = vacant |leader_title3 = [[Caretaker government of Bangladesh|Chief Adviser]] |leader_name3 = [[Fakhruddin Ahmed]] |sovereignty_type = [[Көҥүл буолуу]] |sovereignty_note = [[пакистан|Пакистантан]] |established_event1 = Билиллибитэ |established_date1 = Кулун тутар 26, 1971 |established_event2 = [[Кыайыы күнэ (Баҥладеш)|Кыайыы күнэ]] |established_date2 = Ахсынньы 16, 1971 |area_km2 = 147570 |area_sq_mi = 55599 <!--Don't remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 94th |area_magnitude = |percent_water = 7.0 |population_estimate = 150,448,340<ref name="CIA2007"> [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html CIA World Factbook 2007]</ref> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 7th |population_density_km2 = 1045 |population_density_sq_mi = 2706 <!--Don't remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 11th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $208.456 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=513&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=90&pr.y=2 |title=Bangladesh|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 48th |GDP_PPP_per_capita = $1,311<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 153rd |GDP_nominal = $73.689 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = 58th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $463<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 157th |GDP_Real_Growth_Rate = 6.1% |Gini = 31.8 |Gini_year = 2000 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |HDI_year = 2007 |HDI_rank = 140th |HDI = {{increase}} 0.547 |HDI_category = <font color=#"ffcc00">medium</font> |FSI = 95.9 {{decrease}} 0.4 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 16th |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |currency = [[Bangladeshi taka|Taka]] |currency_code = BDT |time_zone = BDT |utc_offset = +6 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +6 |drives_on = left |cctld = [[.bd]] |calling_code = 880 |nationality = Bangladeshi |footnote1 = Adjusted population, p.4, {{cite web |url=http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics |title=Population Census 2001, Preliminary Report |date=2001-08}} }} '''Баҥладеш''' диэн [[Соҕуруу Азия]] дойдута. == Дойду бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 17]] — Оҕо көмүскэлин күнэ * [[Кулун тутар 26]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Пакистаантан, 1971) * [[Муус устар 14]] — Бенгалия Саҥа дьыла * [[Атырдьах ыйын 15]] — Дойду үрдүнэн кутурҕан күнэ * [[Сэтинньи 1]] — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 7]] — Өрөбөлүүссүйэ уонна сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 21]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 14]] — Кэйгэллэммит интэлигиэнсийэ күнэ. 1971 сыллааҕы босхолонор сэрии кэмигэр Пакистаан сэриилэрэ Бангладеш (ол саҕана Илин Пакистаан) үөрэхтээх дьонун (учуонайдары, суруналыыстары, инженердары, быраастары уо.д.а.) өлөртөөбүттэрэ, соруктара — үөскээн эрэр омугу хам баттааһын. Бу күн буолбут бүтэһик маассабай өлөрүү кэнниттэн икки хонон баран ахсынньы 16 күнүгэр Пакистаан сэриилэрэ бэриммиттэрэ, Бангладеш Ииндийэ көмөтүнэн тутулуга суох дойду буолбута. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. 1971 сыллаахха Илиҥҥи Пакистаан босхолонор сэриигэ Ииндийэ өйөбүлүнэн кыайан [[Пакистаан]]тан туспа судаарыстыба буолбут. XX үйэ ордук хааннаах сэриилэриттэн биирдэстэрэ этэ, үс мөлүөйүөн кэриҥэ киһини Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрэ өлөрбүттэрэ. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Азия дойдулара]] 2azzlldvx09s5hk9cwhxu7mqgfxq2b9 Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ 0 5337 427809 427662 2026-04-30T01:51:41Z Ojkhol 24881 /* Тайбаан бэлиэ күннэрэ */ 427809 wikitext text/x-wiki {{Булкуйума|Тайбаан}} {{атын суолталара|Кытай (суолталара)}} {{Infobox Country |native_name = Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = 中華民國<br />''Zhōnghuá Mínguó'' <!--Do not change to "Jhonghua Minguo" (i.e. Tongyong pinyin) because Hanyu pinyin is the official romanization from 1 January 2009.--> |common_name = Taiwan |image_flag = Flag of the Republic of China.svg |image_coat = National Emblem of the Republic of China.svg |symbol_type = National Emblem |image_map = Locator map of the ROC Taiwan.svg |image_map2 = Republic of China (orthographic projection, without Mongolia).svg |national flower = plumflower.jpg |national_anthem = ''[[National Anthem of the Republic of China]]''<br />[[File:National anthem of the Republic of China (Taiwan) 中華民國國歌(演奏版).ogg|center]] |capital = [[Тайпэй]]<ref name="capital">Before relocating to Taiwan, the capital of the ROC was [[Nanjing]] (then romanized as "Nanking")&nbsp;[http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/yearbook/2002/appendix2.htm The History of the ROC Before 1949]. After the relocation of the government to Taiwan, Generalissimo [[Chiang Kai-shek]] declared [[Taipei]] would be the provisional capital. [[Nanjing]] then appeared in official maps and publications as the capital while Taipei was labeled as the [[Temporary capital|provisional capital]]&nbsp;[http://atimes.com/atimes/Others/taiwan.html Taiwan (中華民國)]. During the 8 years of the DPP administration, the government stopped printing official maps showing the ROC as comprising more than Taiwan (including the [[Chinese Mainland]]), and the disctinction between official capital and de facto capital lost its importance. However, the official capital is still Nanjing&nbsp;[http://atimes.com/atimes/Others/taiwan.html Taiwan (中華民國)] &nbsp;[http://www.chinastudyabroad.org/Nanjing-facts.aspx Nanjing Facts]</ref><ref>{{cite web | url = http://atimes.com/atimes/Others/taiwan.html | title = Taiwan (中華民國) | publisher = Asia Times | date = 2005-06-01}}</ref>. |latd=25 |latm=02 |latNS=N |longd=121 |longm=38 |longEW=E |largest_city = capital <!---only Mandarin is the official language, others are regional languages, per http://www.gio.gov.tw/ct.asp?xItem=35570&ctNode=4101 ----> |official_languages = [[Standard Mandarin]] |government_type = [[Semi-presidential system]] |leader_title1 = [[President of the Republic of China|President]] |leader_name1 = [[Tsai Ing-wen]] |leader_title2 = [[Vice President of the Republic of China|Vice President]] |leader_name2 = [[Chen Chien-jen]] |leader_title3 = [[Premier of the Republic of China|Premier]] |leader_name3 = [[Su Tseng-chang]] |legislature = [[Legislative Yuan]] |area_km2 = 36,188 |area_sq_mi = 13,975 |area_rank = 136th |area_magnitude = 1 E10 |percent_water = 10.34 |population_estimate = 22,911,292<ref name="CIA">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tw.html CIA - The World Factbook -- Taiwan]</ref> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 47th{{smallsup|a}} |population_density_km2 = 633.12 |population_density_sq_mi = 1,639.43 |population_density_rank = 14th{{smallsup|a}} |demonym = [[Taiwanese people|Taiwanese]] or [[Chinese people|Chinese]] |GDP_PPP = $695.388 billion |GDP_PPP_rank = 19th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $30,126 |GDP_PPP_per_capita_rank = 28th |GDP_nominal = $383,307 billion |GDP_nominal_rank = 24th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $16,274 |GDP_nominal_per_capita_rank = 36th |sovereignty_type = [[History of the Republic of China|Establishment]] |sovereignty_note = [[Xinhai Revolution]] |established_event1 = [[Wuchang Uprising|Start of Xinhai Revolution]] |established_date1 = [[October 10]], [[1911]] |established_event2 = Republic established |established_date2 = [[January 1]], [[1912]] |HDI = {{increase}} 0.932&nbsp; |HDI_rank = 23rd if ranked<ref name="hdi">Due to [[Political status of the Republic of China|its political status]], the [[United Nations|UN]] has not calculated an [[Human Development Index|HDI]] for the ROC. The ROC government calculated its HDI for 2004 to be 0.932; if [[list of countries by Human Development Index|included among UN HDI figures]], the ROC would rank 23rd (high), like [[Israel]].&nbsp;[http://www.stat.gov.tw/public/Data/712121616871.pdf 國情統計通報]</ref> |HDI_year = 2005 |HDI_category = {{color|green|high}} |currency = [[New Taiwan dollar]] (NT$) |currency_code = TWD |country_code = TPE |time_zone = [[Time in China#Chungyuan|CST]] |utc_offset = [[UTC+8|+8]] |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = |date_format = yyyy-mm-dd <br /> yyyy年m月d日 <br /> ([[Common Era|CE]]; [[Chinese calendar|CE+2697]]) ''or'' [[Minguo calendar|民國yyyy年m月d日]] |drives_on = right |cctld = [[.tw]] |calling_code = 886 |footnotes = <sup>a</sup> Rank based on 2006 figures. }} '''Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-zh|中華民國}}, [[кытай суруга|судургулуу]] 中华民国, [[пиньинь]] Zhōnghuá Mínguó, {{lang-en|Republic of China}}), ол эбэтэр '''Тайбаан''' (кытайдыы 台湾, пиньинь Тàiwān) - [[Илин Азия]]ҕа баар [[республика]]. Тайбаан суверенитетын аан дойдуга билиҥҥи кэмҥэ 23 дойду билинэр. Кытай Республиката [[ХНТ|Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэрин]] олохтообут дойдуларыттан биирдэстэрэ. Кытай Республиката 1912 с. төрүттэмитэ. Ол кэмҥэ бүтүн [[Кытай]]ы уонна [[Монголия]]ны баһылыыр этэ. 1949 с. гражданскай сэрии кэнниттэн, Кытайга коммунистар былааска кэлбиттэрин кэннэ, урукку дьаhалта - [[Гоминьдан]] партията Тайбааҥҥа көспүтэ. Кытай Республикатын хонтуруолугар Тайбаан арыыны кытта Пэнху, Кинмень, Мацу уо.д.а. кыракый арыылар киирэллэр. Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ Тайбааны бэйэтин провинциятынан ааҕынар (台湾省，tàiwānshěng). Онон Кытай Өрөспүүбүлүкэтын ыйытыыта ситэ быһаарылла илик. == Аата == == Остуоруйа == == Географията == == Бэлиитикэ == == Административнай тыырыллыыта == [[File:Taiwan ROC political divisions labeled ru.svg|300px|thumb|Административнай тыырыллыыта Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ]] == Экэниэмикэтэ == == Олохтоохторо == == Тыллара == == Тайбаан бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 12]] ({{Флагификация|Кытай}} эмиэ бэлиэтиир) — Мас олордуу күнэ * [[Кулун тутар 29]] — [[Ыччат күнэ (Тайвань)|Ыччат күнэ]] * [[Муус устар 4]] ({{Флагификация|Гонконг}} эмиэ бэлиэтиир) — Оҕо көмүскэлин күнэ * [[Муус устар 5]] ({{Флагификация|Малайзия}}, {{Флагификация|Гонконг}}, {{Флагификация|Аомынь}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[цинмин|Өлбүттэри ахтар күн]] * [[Ыам ыйын 4]] — Литэрэтиирэ күнэ. Иккис аан дойду сэриитин кэнниттэн Тайбаан арыыга уус-уран литэрэтиирэҕэ дьоппуон сабыдыалын утары охсуһар күн курдук саҕаламмыта. Бү күн суруйааччыларга бириэмийэ туттараллар * [[Ыам ыйын 10]] — Байҕал таҥарата Мацу күнэ * [[Бэс ыйын 3]] — Опиуму утары хамсааһын күнэ * [[Атырдьах ыйын 8]] — [[Аҕалар күннэрэ (Тайвань)|Аҕалар күннэрэ]] (Ба Ба күнэ 爸爸 節, ол аата "аҕыс-аҕыс", ахсыс ый ахсыс күнэ) * [[Балаҕан ыйын 26]] — Күһүн ортото * [[Балаҕан ыйын 28]] — Учуутал күнэ. Конфуцийга аналлаах тэрээһиннэр ыытыллаллар * [[Алтынньы 21]] — Тас кытайдар күннэрэ * [[Алтынньы 25]] — Ретроцессия (атын дойду былааһыттан бэйэ былааһыгар төннүү) күнэ. 1945 сыллаахха Потсдам кэмпириэнсийэтин түмүгүнэн Тайбаан арыыга Япония былааһа сууллубута, ол туһунан докумуоҥҥа Тайбэйга бу күн илии баттаммыта. Ретроцессия диэн мөккүөрдээх тиэрмин, сорох устуоруктар уонна бэлиитиктэр этэллэринэн бу күн оккупаассыйа эрэ тохтообут, Кытай Тайбааны баһылаабытын туһунан этиллибэт. * [[Сэтинньи 12]] — [[Сунь Ятсен]] төрөөбүт күнэ, ону кытары Быраастар күннэрэ уонна Култуура чөлүгэр түһүүтүн күнэ * [[Ахсынньы 21]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр Дунчжи бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 25]] — Конституция күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Илин Азия дойдулара]] [[Категория:Мөккүөрдээх сирдэр]] ljbw907ikys9v94eozfh22l46tr8tqm Малайзия 0 5345 427817 427732 2026-04-30T01:57:26Z Ojkhol 24881 /* Малайзия бэлиэ күннэрэ */ 427817 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Малайзия |conventional_long_name = Malaysia |common_name = Malaysia |image_flag = Flag of Malaysia.svg |image_coat = Coat of arms of Malaysia.svg |symbol_type = Coat of Arms |image_map = LocationMalaysia.svg |national_motto = ''"Bersekutu Bertambah Mutu"'' |national_anthem = ''[[Negaraku]]'' |official_languages = [[малай тыла]] |official_religion = [[Islam]] |capital = [[Куала Лумпур]] |largest_city = [[Куала Лумпур]] |government_type = [[Монархия]] |leader_title1 = [[Yang di-Pertuan Agong]] |leader_name1 = [[Mizan Zainal Abidin of Terengganu|Tuanku Mizan Zainal Abidin]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Najib Tun Razak]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[Холбоhуктаах Хоруоллук]]тан ([[Малайа Федерацията|Малайа]] эрэ) |established_date1 = <br />[[Атырдьах ыйын 31]], [[1957]] |established_event2 = [[Федерация]] ([[Сабах]]тыын, [[Саравак]]тыын уонна [[Сингапур]]дуун{{smallsup|1}}) |established_date2 = <br />[[Балаҕан ыйын 16]], [[1963]] |area_rank = 66th |area_magnitude = 1_E+11 |area_km2 = 330,803 |area_sq_mi = 127,724 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.3 |population_estimate = 27,730,000 |population_estimate_year = Sep 2008 |population_estimate_rank = 43rd |population_census_year = 2000 |population_census = 24,821,286 |population_density_km2 = {{smallsup|5}} 84 |population_density_sq_mi = 218 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 114th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $359.271 billion |GDP_PPP_rank = 30th <!---IMF---> |GDP_PPP_per_capita = $13,385 |GDP_PPP_per_capita_rank = 59th <!---IMF---> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal = $186.718 billion |GDP_nominal_rank = 39th <!---IMF---> |GDP_nominal_per_capita = $6,956 |GDP_nominal_per_capita_rank = 63rd <!---IMF---> |Gini = 40.3 |Gini_rank = |Gini_year = 2004 |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.811 |HDI_rank = 63rd |HDI_category = {{fontcolor|green|high}} |currency = [[Malaysian ringgit|Ringgit]] (RM) |currency_code = MYR |time_zone = [[Malaysian Standard Time|MST]] |utc_offset = +8 |time_zone_DST = not observed |drives_on = left |cctld = [[.my]] |calling_code = [[+60]]{{smallsup|6}} |ISO_3166-1_alpha2 = MY |ISO_3166-1_alpha3 = MYS |ISO_3166-1_numeric = 458 |sport_code = [[IOC]]/[[FIFA]]: MAS<br />[[ISO]]: MYS |vehicle_code = MAL |demonym = Malaysian |footnote1 = Сингапур атырдьах ыйын 9 1965 с. тутулуга суох дойду буолбута |footnote2 = |footnote3 = |footnote4 = |footnote5 = |footnote6 = }} '''Малайзия''' диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. Уон үс иллээх уонна үс федерал сирдээх [[федерация]]. Кураанах сирин иэнэ 330,803 км2. Олохтоохторун ахсаана 25 млн тахса. Дойду арҕаа уонна илин чааска арахсар. Кирбиилэhэр [[тайлаан|Тайлаанныын]], [[индонезия|Индонезиялыын]], [[сингапур|Сингапурдуун]], [[бруней|Брунейдыын]] уонна [[пилиппиннэр|Пилиппиннэрдиин]]. == Малайзия бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 21]] — Теренггану султаан күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Келантан султаан күнэ * [[Муус устар 5]] ({{Флагификация|Гонконг}}, {{Флагификация|Аомынь}}, {{Флагификация|Тайвань}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[цинмин|Өлбүттэри ахтар күн]] * [[Ыам ыйын 16]] — Учуутал күнэ * [[От ыйын 31]] — Боотурдар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 26]] — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ (Малайзия)|Тутулуга суох буолуу күнэ]] ({{lang-en|Hari Merdeka}}) * [[Балаҕан ыйын 16]] — Федерация күнэ (1963) {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] t22v8us9mkshbxi99v41vzwjiwnq358 427838 427817 2026-04-30T03:28:58Z Ojkhol 24881 /* Малайзия бэлиэ күннэрэ */ 427838 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Малайзия |conventional_long_name = Malaysia |common_name = Malaysia |image_flag = Flag of Malaysia.svg |image_coat = Coat of arms of Malaysia.svg |symbol_type = Coat of Arms |image_map = LocationMalaysia.svg |national_motto = ''"Bersekutu Bertambah Mutu"'' |national_anthem = ''[[Negaraku]]'' |official_languages = [[малай тыла]] |official_religion = [[Islam]] |capital = [[Куала Лумпур]] |largest_city = [[Куала Лумпур]] |government_type = [[Монархия]] |leader_title1 = [[Yang di-Pertuan Agong]] |leader_name1 = [[Mizan Zainal Abidin of Terengganu|Tuanku Mizan Zainal Abidin]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Najib Tun Razak]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[Холбоhуктаах Хоруоллук]]тан ([[Малайа Федерацията|Малайа]] эрэ) |established_date1 = <br />[[Атырдьах ыйын 31]], [[1957]] |established_event2 = [[Федерация]] ([[Сабах]]тыын, [[Саравак]]тыын уонна [[Сингапур]]дуун{{smallsup|1}}) |established_date2 = <br />[[Балаҕан ыйын 16]], [[1963]] |area_rank = 66th |area_magnitude = 1_E+11 |area_km2 = 330,803 |area_sq_mi = 127,724 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.3 |population_estimate = 27,730,000 |population_estimate_year = Sep 2008 |population_estimate_rank = 43rd |population_census_year = 2000 |population_census = 24,821,286 |population_density_km2 = {{smallsup|5}} 84 |population_density_sq_mi = 218 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 114th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $359.271 billion |GDP_PPP_rank = 30th <!---IMF---> |GDP_PPP_per_capita = $13,385 |GDP_PPP_per_capita_rank = 59th <!---IMF---> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal = $186.718 billion |GDP_nominal_rank = 39th <!---IMF---> |GDP_nominal_per_capita = $6,956 |GDP_nominal_per_capita_rank = 63rd <!---IMF---> |Gini = 40.3 |Gini_rank = |Gini_year = 2004 |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.811 |HDI_rank = 63rd |HDI_category = {{fontcolor|green|high}} |currency = [[Malaysian ringgit|Ringgit]] (RM) |currency_code = MYR |time_zone = [[Malaysian Standard Time|MST]] |utc_offset = +8 |time_zone_DST = not observed |drives_on = left |cctld = [[.my]] |calling_code = [[+60]]{{smallsup|6}} |ISO_3166-1_alpha2 = MY |ISO_3166-1_alpha3 = MYS |ISO_3166-1_numeric = 458 |sport_code = [[IOC]]/[[FIFA]]: MAS<br />[[ISO]]: MYS |vehicle_code = MAL |demonym = Malaysian |footnote1 = Сингапур атырдьах ыйын 9 1965 с. тутулуга суох дойду буолбута |footnote2 = |footnote3 = |footnote4 = |footnote5 = |footnote6 = }} '''Малайзия''' диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. Уон үс иллээх уонна үс федерал сирдээх [[федерация]]. Кураанах сирин иэнэ 330,803 км2. Олохтоохторун ахсаана 25 млн тахса. Дойду арҕаа уонна илин чааска арахсар. Кирбиилэhэр [[тайлаан|Тайлаанныын]], [[индонезия|Индонезиялыын]], [[сингапур|Сингапурдуун]], [[бруней|Брунейдыын]] уонна [[пилиппиннэр|Пилиппиннэрдиин]]. == Малайзия бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 1]] — Федерация сирдэрин күнэ (Куала-Лумпур, Лабуан уонна Путраджайя) * [[Кулун тутар 21]] — Теренггану султаан күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Келантан султаан күнэ * [[Муус устар 5]] ({{Флагификация|Гонконг}}, {{Флагификация|Аомынь}}, {{Флагификация|Тайвань}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[цинмин|Өлбүттэри ахтар күн]] * [[Ыам ыйын 16]] — Учуутал күнэ * [[От ыйын 31]] — Боотурдар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 26]] — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ (Малайзия)|Тутулуга суох буолуу күнэ]] ({{lang-en|Hari Merdeka}}) * [[Балаҕан ыйын 16]] — Федерация күнэ (1963) {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] g4667hm83xrct051a6v653base68c3n Мьянма 0 5355 427797 427643 2026-04-30T01:27:11Z Ojkhol 24881 /* Саас */ 427797 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name =[[Билэ:Myanmar long form.svg|ဴပည္ေထာင္စုဴမန္မာနုိင္ငံေတာ္|235px]]</span><br /><small>''Pyi-daung-zu Myan-ma Naing-ngan-daw''</small> |conventional_long_name =Мьянма Унията |common_name = Burma |image_flag = Flag of Myanmar.svg |image_coat = Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg |image_map = Myanmar in its region.svg |national_motto = |national_anthem = ''[[Kaba Ma Kyei]]'' |official_languages = [[Burmese language|Burmese]] |regional_languages = [[Jingpho language|Jingpho]], [[Kayah language|Kayah]], [[Karen language|Karen]], [[Chin languages|Chin]], [[Mon language|Mon]], [[Rakhine]], [[Shan language|Shan]] |demonym = Burmese |capital = [[Naypyidaw]] |largest_city = [[Yangon]] (Rangoon) |government_type = [[Military dictatorship]] |leader_title1 = [[State Peace and Development Council|Chairman of the State Peace and Development Council]] |leader_name1 = [[Than Shwe|Sr. Gen. Than Shwe]] |leader_title2 = Vice Chairman of the State Peace and Development Council |leader_name2 = [[Maung Aye|Vice-Sr. Gen. Maung Aye]] |leader_title3 = [[Prime Minister of Myanmar|Prime Minister]] |leader_name3 = [[Thein Sein|Gen. Thein Sein]] |leader_title4 = Secretary-1 of the State Peace and Development Council |leader_name4 = [[Thiha Thura Tin Aung Myint Oo]] |sovereignty_type = Formation |established_event1 = [[Pagan Kingdom|Bagan]] |established_date1 = 1044 |established_event2 = [[Post-independence Burma, 1948–1962|Independence]] |established_date2 = 4 January 1948 |established_event3 = [[Burmese constitutional referendum, 2008|Current constitution]] |established_date3 = May 2008 |area_rank = 40th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 676,578 |area_sq_mi = 261,227 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 3.06 |population_estimate = 55,390,000 <!--UN WPP--> |population_estimate_year = 2005–2006 |population_estimate_rank = 24th |population_census = 33,234,000 |population_census_year = 1983 |population_density_km2 = 75 |population_density_sq_mi = 193 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 119th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $59.962 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=518&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=77&pr.y=16 |title=Burma (Myanmar)|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 79th |GDP_PPP_per_capita = $1,040<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 162nd |GDP_nominal = $13.480 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $233<ref name=imf2/> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.583 |HDI_rank = 132nd |HDI_category =<font color="#ffcc00">medium</font> |FSI = 97.0 {{increase}} 0.5 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 14th |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |currency = [[Myanmar kyat|kyat]] (K) |currency_code = mmK |Official exchange rate = 6 Kyat |Exchange rate = 1350 Kyat |time_zone = MMT |utc_offset = +6:30 |drives_on = right<ref>Road infrastructure is still for driving on the left.</ref> |cctld = [[.mm]] |calling_code = 95 |footnote1 = Some governments recognize [[Rangoon]] as the national capital. |footnote2 = Estimates for this country takes into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. }} '''Мьянма''' (атын аата '''Бирма''', {{lang-my|မြန်မာ}}, {{IPA-my|mjəmà||}}) диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. [[Индокытай]] тумул арыытыгар баар. Кирбиилэhэр [[кытай|Кытайдыын]] хотугулуу-илин, [[лаос|Лаостуун]] илин, [[тайлаан|Тайлаанныын]] соҕуруулуу-илин, [[баҥладеш|Баҥладештыын]] арҕаа уонна [[индия|Индиялыын]] хотугулуу-арҕаа. == Мьянма бэлиэ күннэрэ == === Саас === * [[Кулун тутар 2]] — Бааһынай Күнэ ([[1962]]) * [[Кулун тутар 10]] — Кураан кэмэ саҕаланыыта * [[Кулун тутар 27]] — Аармыйа күнэ === Сайын === * [[От ыйын 3]] — Дьахтар күнэ * [[От ыйын 19]] — [[Азаниней]]. Бу күн 1947 сыллаахха Бирманы тутулуга суох дойду оҥорор соруктаах бырабыыталыстыба салайааччыларын өлөрбүттэр. Олортон ордук биллэр киһи [[Аун Сан]] этэ — бастаан дьоппуоннар тэрийбит бырабыыталыстыбаларыгар оборуона миниистирэ, онтон дьоппуоннарга сэбилэниилээх утарылаһыы хамсааһынын салайааччыта, [[Япония]] капитуляциялаабытын кэннэ дойду [[Британия]]ттан тутулуга суох буолуутун турууласпыт киһи. === Күһүн === * [[Сэтинньи 1]] — Чаванг Кут * [[Ахсынньы 1]] — Дойду күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Бо Аунг Чжо күнэ. Бу Рангун университетын устудьуонун 1938 сыллаахха устудьуоннар көҥүл иһин үһүс бойкоттарын кэмигэр Британия аттаах полицията өлөрбүт. {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] s9qwnybu7x20kaces19lsstt5l8x9fk Пакистаан 0 5362 427767 427744 2026-04-30T01:10:01Z Ojkhol 24881 /* Пакистаан бэлиэ күннэрэ */ 427767 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Пакистаан ислам өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = {{lang|ur|{{Nastaliq|اسلامی جمہوریہ پاکستان}}}}<br />''Islāmī Jomhuri-ye Pākistān''<br />Ислами джомхурие Пакистан |common_name = Pakistan |image_flag = Flag of Pakistan.svg |image_coat = Coat of arms of Pakistan.svg |image = K2 8611.jpg |symbol_type = State Emblem |image_map = Pakistan in its region (claimed and disputed hatched).svg |national_motto = اتحاد، تنظيم، يقين محکم <br />''Ittehad, Tanzim, Yaqeen-e-Muhkam''{{spaces|2}}<small>([[Urdu]])<br />"Unity, Discipline and Faith"</small> |national_anthem = "[[Qaumi Tarana]]" |official_languages = [[Урду]] (''[[de facto]]'') <!--Do not edit, please!--> |demonym = [[Пакистан дьоно|Пакистаннар]] |official_religion = [[Islam]] |capital = [[Исламабад]] |largest_city = [[Карачи]] |government_type = [[Ислам өрөспүүбүлүкэтэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Асиф Али Зардари]] ([[Пакистан Дьон Партията|ПДьП]]) |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Юсеф Раза Гиллани]] ([[Пакистан Дьон Партията|ПДьП]]) |leader_title3 = [[Chairman of the Senate of Pakistan|Chair of Senate]] |leader_name3 = [[Muhammad Mian Soomro|Muhammadmian Soomro]] ([[Pakistan Muslim League (Q)|PML]]) |leader_title4 = [[Speaker of the National Assembly of Pakistan|House Speaker]] |leader_name4 = [[Fahmida Mirza]] ([[Pakistan Peoples Party|PPP]]) |leader_title5 = [[Chief Justice of Pakistan|Chief Justice]] |leader_name5 = [[Abdul Hameed Dogar]] |sovereignty_type = [[История|Историята]] |established_event1 = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_date1 = [[Британия империята|Британия империятыттан]] |established_event2 = [[Пакистан доминиона|Билиниитэ]] |established_date2 = 14 атырдьах ыйа 1947 |established_event3 = [[Ислам өрөспүүбүлүкэтэ]] |established_date3 = 23 кулун тутар 1956 |area_km2 = 803,940 |area_sq_mi = 340,403 |area_rank = 34th |area_magnitude = |percent_water = 3.1 |population_estimate = 172,800,000<ref name="ref1"/> |population_estimate_year = 2008 |population_estimate_rank = 6th |population_census = 132,352,279<ref name="1998census">{{cite web |url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/area_pop/area_pop.html |title=Area, Population, Density and Urban/Rural Proportion by Administrative Units |publisher=Population Census Organization, Government of Pakistan |accessdate=2008-02-13}}</ref> |population_census_year = 1998 |population_density_km2 = 206 |population_density_sq_mi = 534 |population_density_rank = 53rd |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $410.295 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=564&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=53&pr.y=7 |title=Pakistan|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> <!--Do not edit!--> |GDP_PPP_rank = 26th <!---IMF---> |GDP_PPP_per_capita = $2,594<ref name=imf2/> <!--Do not edit!--> |GDP_PPP_per_capita_rank = 127th <!---IMF---> |GDP_nominal = $143.766 billion<ref name=imf2/> <!--Do not edit!--> |GDP_nominal_rank = 47th <!---IMF---> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $908<ref name=imf2/> <!--Do not edit!--> |GDP_nominal_per_capita_rank = 138th <!---IMF---> |HDI_year = 2008 |HDI = {{increase}} 0.562 |HDI_rank = 139th <ref>[http://hdrstats.undp.org/2008/countries/country_fact_sheets/cty_fs_PAK.html 2008 HDI Statistical Update]</ref> |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 30.6 |Gini_year = 2002 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Pakistani Rupee]] (Rs.) |currency_code = PKR |time_zone = [[Pakistan Standard Time|PST]] |utc_offset = +5 |time_zone_DST = [[Pakistan Standard Time|PDT]] |utc_offset_DST = +6 |drives_on = left |cctld = [[.pk]] |calling_code = 92 }} '''Пакистаан''' диэн [[Соҕуруу Азия]] дойдута. [[араб байҕала|Араб байҕалын]] уонна [[Оман хомото|Оман хомотун]] кытылларыгар сытар (кытыл линията 1,046 км). Кирбиилэhэр [[афганистан|Афганистаанныын]] уонна [[иран|Ираанныын]] арҕаа, [[Индия|Ииндийэлиин]] илин уонна [[Кытай|Кытайдыын]] хотугулуу-илин. == Пакистаан бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 22]] ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}}, {{флагификация|Россия}} ([[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 23]] — Дойду күнэ * [[Муус устар 21]] — Икбал күнэ (Пакистаан аҕатынан ааҕыллар [[1938]] с. өлбүт бэйиэт, Мусульмаан лиигэтин бэрэсидьиэнэ [[Мухаммад Икбал|Мухаммад Икбалга]] аналлаах) * [[Муус устар 30]] — Толук буолбут эрэйдээхтэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 28]] — Юм-и-Такбир (Улуу күн, 1998 сыллаахха сир аннынааҕы ядернай дэлби тэбиилэри оҥорон, Пакистаан ядернай сэрии сэптээх дойдулар ахсааннарыгар киирбитэ) * [[От ыйын 1]] — Оҕо көмүскэлин күнэ * [[От ыйын 13]] — Кашмир толук буолбут дьонун күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — Былаах күнэ * [[Атырдьах ыйын 14]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ (Пакистан)|Тутулуга суох буолуу күнэ]]. 1947 сыллаахха Ииндийэттэн арахсан туспа судаарыстыба буолбута * [[Атырдьах ыйын 18]] — Мас олордуутун күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]] — Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрэ 1965 с. Ииндийэни кыайбыт күннэрэ ([[Дварка операция]]) * [[Балаҕан ыйын 11]] — [[Мухаммад Али Джинна]] күнэ * [[Алтынньы 5]] — Учуутал күнэ * [[Алтынньы 16]] — Лиакат Али Хан өлбүт күнэ. Бу киһи Куэйд-и-Миллат — Омук (наассыйа) баһылыга — диэн аатынан биллэр этэ. Пакистаан бастакы премьер-миниистирэ * [[Алтынньы 24]] — Азад (Көҥүл) Кашмир күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Икбал күнэ. [[Мухаммед Икбал]] (1877-1938), бэйиэт уонна бөлөһүөк, Пакистан туспа дойду буоларын иһин хамсааһын кыттыылаахтарын айар үлэтинэн кынаттаабыт киһи быһыытынан биллэр * [[Ахсынньы 25]] — [[Мухаммад Али Дҗинна|Куайд-и-Азам күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Соҕуруу Азия дойдулара]] n6o6azyui7fzcf3adu63cel0x5mctoh 427768 427767 2026-04-30T01:10:30Z Ojkhol 24881 /* Пакистаан бэлиэ күннэрэ */ 427768 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Пакистаан ислам өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = {{lang|ur|{{Nastaliq|اسلامی جمہوریہ پاکستان}}}}<br />''Islāmī Jomhuri-ye Pākistān''<br />Ислами джомхурие Пакистан |common_name = Pakistan |image_flag = Flag of Pakistan.svg |image_coat = Coat of arms of Pakistan.svg |image = K2 8611.jpg |symbol_type = State Emblem |image_map = Pakistan in its region (claimed and disputed hatched).svg |national_motto = اتحاد، تنظيم، يقين محکم <br />''Ittehad, Tanzim, Yaqeen-e-Muhkam''{{spaces|2}}<small>([[Urdu]])<br />"Unity, Discipline and Faith"</small> |national_anthem = "[[Qaumi Tarana]]" |official_languages = [[Урду]] (''[[de facto]]'') <!--Do not edit, please!--> |demonym = [[Пакистан дьоно|Пакистаннар]] |official_religion = [[Islam]] |capital = [[Исламабад]] |largest_city = [[Карачи]] |government_type = [[Ислам өрөспүүбүлүкэтэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Асиф Али Зардари]] ([[Пакистан Дьон Партията|ПДьП]]) |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Юсеф Раза Гиллани]] ([[Пакистан Дьон Партията|ПДьП]]) |leader_title3 = [[Chairman of the Senate of Pakistan|Chair of Senate]] |leader_name3 = [[Muhammad Mian Soomro|Muhammadmian Soomro]] ([[Pakistan Muslim League (Q)|PML]]) |leader_title4 = [[Speaker of the National Assembly of Pakistan|House Speaker]] |leader_name4 = [[Fahmida Mirza]] ([[Pakistan Peoples Party|PPP]]) |leader_title5 = [[Chief Justice of Pakistan|Chief Justice]] |leader_name5 = [[Abdul Hameed Dogar]] |sovereignty_type = [[История|Историята]] |established_event1 = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_date1 = [[Британия империята|Британия империятыттан]] |established_event2 = [[Пакистан доминиона|Билиниитэ]] |established_date2 = 14 атырдьах ыйа 1947 |established_event3 = [[Ислам өрөспүүбүлүкэтэ]] |established_date3 = 23 кулун тутар 1956 |area_km2 = 803,940 |area_sq_mi = 340,403 |area_rank = 34th |area_magnitude = |percent_water = 3.1 |population_estimate = 172,800,000<ref name="ref1"/> |population_estimate_year = 2008 |population_estimate_rank = 6th |population_census = 132,352,279<ref name="1998census">{{cite web |url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/area_pop/area_pop.html |title=Area, Population, Density and Urban/Rural Proportion by Administrative Units |publisher=Population Census Organization, Government of Pakistan |accessdate=2008-02-13}}</ref> |population_census_year = 1998 |population_density_km2 = 206 |population_density_sq_mi = 534 |population_density_rank = 53rd |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $410.295 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=564&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=53&pr.y=7 |title=Pakistan|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> <!--Do not edit!--> |GDP_PPP_rank = 26th <!---IMF---> |GDP_PPP_per_capita = $2,594<ref name=imf2/> <!--Do not edit!--> |GDP_PPP_per_capita_rank = 127th <!---IMF---> |GDP_nominal = $143.766 billion<ref name=imf2/> <!--Do not edit!--> |GDP_nominal_rank = 47th <!---IMF---> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $908<ref name=imf2/> <!--Do not edit!--> |GDP_nominal_per_capita_rank = 138th <!---IMF---> |HDI_year = 2008 |HDI = {{increase}} 0.562 |HDI_rank = 139th <ref>[http://hdrstats.undp.org/2008/countries/country_fact_sheets/cty_fs_PAK.html 2008 HDI Statistical Update]</ref> |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 30.6 |Gini_year = 2002 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Pakistani Rupee]] (Rs.) |currency_code = PKR |time_zone = [[Pakistan Standard Time|PST]] |utc_offset = +5 |time_zone_DST = [[Pakistan Standard Time|PDT]] |utc_offset_DST = +6 |drives_on = left |cctld = [[.pk]] |calling_code = 92 }} '''Пакистаан''' диэн [[Соҕуруу Азия]] дойдута. [[араб байҕала|Араб байҕалын]] уонна [[Оман хомото|Оман хомотун]] кытылларыгар сытар (кытыл линията 1,046 км). Кирбиилэhэр [[афганистан|Афганистаанныын]] уонна [[иран|Ираанныын]] арҕаа, [[Индия|Ииндийэлиин]] илин уонна [[Кытай|Кытайдыын]] хотугулуу-илин. == Пакистаан бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 22]] ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}}, Арассыыйаҕа [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 23]] — Дойду күнэ * [[Муус устар 21]] — Икбал күнэ (Пакистаан аҕатынан ааҕыллар [[1938]] с. өлбүт бэйиэт, Мусульмаан лиигэтин бэрэсидьиэнэ [[Мухаммад Икбал|Мухаммад Икбалга]] аналлаах) * [[Муус устар 30]] — Толук буолбут эрэйдээхтэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 28]] — Юм-и-Такбир (Улуу күн, 1998 сыллаахха сир аннынааҕы ядернай дэлби тэбиилэри оҥорон, Пакистаан ядернай сэрии сэптээх дойдулар ахсааннарыгар киирбитэ) * [[От ыйын 1]] — Оҕо көмүскэлин күнэ * [[От ыйын 13]] — Кашмир толук буолбут дьонун күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — Былаах күнэ * [[Атырдьах ыйын 14]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ (Пакистан)|Тутулуга суох буолуу күнэ]]. 1947 сыллаахха Ииндийэттэн арахсан туспа судаарыстыба буолбута * [[Атырдьах ыйын 18]] — Мас олордуутун күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]] — Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрэ 1965 с. Ииндийэни кыайбыт күннэрэ ([[Дварка операция]]) * [[Балаҕан ыйын 11]] — [[Мухаммад Али Джинна]] күнэ * [[Алтынньы 5]] — Учуутал күнэ * [[Алтынньы 16]] — Лиакат Али Хан өлбүт күнэ. Бу киһи Куэйд-и-Миллат — Омук (наассыйа) баһылыга — диэн аатынан биллэр этэ. Пакистаан бастакы премьер-миниистирэ * [[Алтынньы 24]] — Азад (Көҥүл) Кашмир күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Икбал күнэ. [[Мухаммед Икбал]] (1877-1938), бэйиэт уонна бөлөһүөк, Пакистан туспа дойду буоларын иһин хамсааһын кыттыылаахтарын айар үлэтинэн кынаттаабыт киһи быһыытынан биллэр * [[Ахсынньы 25]] — [[Мухаммад Али Дҗинна|Куайд-и-Азам күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Соҕуруу Азия дойдулара]] myk7glspe1okuztgoqmbbdzbtmvv81n Вьетнам 0 5385 427789 427245 2026-04-30T01:23:07Z Ojkhol 24881 /* Вьетнам бэлиэ күннэрэ */ 427789 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Вьетнам Социалист Республиката |conventional_long_name = ''{{lang|vi|Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam}}'' |common_name = Vietnam |image_flag = Flag of Vietnam.svg |image_coat = Emblem of Vietnam.svg |symbol_type = Coat of arms |image_map = Location Vietnam ASEAN.svg |map_caption = Map of Vietnam, see also; [http://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Vietnam Atlas of Vietnam] |national_motto = {{lang|vi|''Độc lập - Tự do - Hạnh phúc''}}<small><br />"Independence - Freedom - Happiness"</small> |national_anthem = ''[[Tiến Quân Ca]]''<br /><small>"Army March" (first verse)</small> |official_languages = [[Вьетнам тыла]] |demonym = Вьетнамнар |capital = [[Ханой]] |largest_city = [[Хошимин|Хошимин]] |leader_title1 = Национальнай собрание секретаара |leader_name1 = Выонг Динь Хюэ |government_type = [[Социализм]], [[республика]] |leader_title2 = [[Президент]] |leader_name2 = Во Ван Тхыонг |leader_title3 = [[Премьер миниистир]] |leader_name3 = Фам Минь Тинь |sovereignty_type = [[история|Историята]] |sovereignty_note = |established_event1 = [[Đại Việt]] |established_date1 = 1054 |established_event2 = [[Proclamation of Independence of the Democratic Republic of Vietnam|Proclamation]] |established_date2 = Балаҕан ыйын 2, 1945 |established_event3 = [[Вьетнам сэриитэ]] |established_date3 = Муус устар 30, 1975 |established_event4 = [[Вьетнам Социалист Республикатын Конституцията|Конституция]] |established_date4 = Ахсынньы 19, 1980 |area_rank = 65th |area_km2 = 331690 |population_estimate_rank = 16th |population_census = 99 495 753 (2022) |population_density_km2 = 300 |GDP_PPP_year = 2019 |GDP_PPP = $1016 billion |GDP_PPP_rank = 28th <!---IMF---> |GDP_PPP_per_capita = $10,538<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 111th <!---IMF---> |GDP_nominal = $329,537 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = 38th <!---IMF---> |GDP_nominal_year = 2019 |GDP_nominal_per_capita = $3416<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 134th <!---IMF---> |HDI_year = 2019 |HDI = {{decrease}}&nbsp;0.704 |HDI_rank = 117th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Вьетнам донг|донг]] |time_zone = [[UTC+7]] |cctld = [[.vn]] |calling_code = 84 }} {{commonscat|Vietnam}} '''Вьетнам''' ({{lang-vi|Việt Nam}}) диэн [[Индокытай]] илин өттүгэр баар дойду. Кирбиилэhэр [[кытай|Кытайдыын]] хоту, [[лаос|Лаостуун]] хотугулуу-арҕаа уонна [[камбодьа|Камбодьалыын]] соҕуруулуу-арҕаа. [[Соҕуруу Кытай байҕала]] илин баар. Олохтоохторун ахсаана 98 млн. Дойду аата (越南) икки тылтан турар — «Việt» сурун омук аата — виет, уонна «Nam» — со5уруу, «со5уруу виет», диэн тылбаастанар. Вьетнам устуоруйата 3 тыьыынча сыл анараа еттуттэн са5аланар. Улахан куораттара: [[Ханой]], [[Хошимин]], [[Дананг]]. === Вьетнам бэлиэ күннэрэ === * [[Кулун тутар 26]] — Ыччат күнэ * [[Муус устар 21]] — Кинигэ күнэ * [[Муус устар 30]] — Кыайыы күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Дьенбьенфу кыайыытын күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Киһи быраабын күнэ * [[Ыам ыйын 19]] — [[Хо Ши Мин]] төрөөбүт күнэ * [[От ыйын 27]] — Муҥу көрбүттэр уонна эчэйбит саллааттар күннэрэ. * [[Балаҕан ыйын 2]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] * [[Алтынньы 20]] — Вьетнам дьахтарын күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Учуутал күнэ * [[Ахсынньы 21]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Вьетнам| ]] [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] qrfirzbqyp957ydtdhigijzdyhxotzu Пилипиин 0 5388 427845 427384 2026-04-30T03:42:33Z Ojkhol 24881 /* Пилипиин бэлиэ күннэрэ */ 427845 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Пилипиин Өрөспүүбүлүкэтэ<br />{{lang|fil|Repúbliká ng̃ Pilipinas}} |conventional_long_name = Republic of the Philippines |common_name = the Philippines |image_flag = Flag of the Philippines.svg |image_coat = Coat of Arms of the Philippines.svg |national_motto = "Maka-Diyos, Maka-Tao, Makakalikasan, at Makabansa"<br /><small> [[English language|English]]: "For God, People, Nature, and Country" <ref name=ra8491>{{cite web |url=http://www.gov.ph/aboutphil/RA8491.asp |title=Republic Act No. 8491 |accessdate=2008-09-30}}</ref></small> |image_map = The Philippines and ASEAN (orthographic projection).svg |national_anthem = "[[Lupang Hinirang]]"<br /><small>(English: "Chosen Land") |official_languages = [[пилиипин тыла|пилипиин]], [[ааҥл тыла|ааҥл]] |auxiliary_languages = [[Spanish language|Spanish]], [[Arabic language|Arabic]] see foot note |languages_type = [[National language]] |languages = [[пилипиин тыла]] |regional_languages = [[Bikol language|Bikol]], [[Cebuano language|Cebuano]], [[Ilokano language|Ilocano]], [[Hiligaynon language|Hiligaynon]], [[Kapampangan language|Kapampangan]], [[Pangasinan language|Pangasinan]], [[Tagalog language|Tagalog]], and [[Waray-Waray language|Waray-Waray]] <ref name="About"/> |demonym = [[Filipino people|Filipino]], [[Pinoy]] <!---"Philippine" is not a demonym, because it does not refer to the people of the Philippines, only used in a geographic context---> |ethnic_groups = [[Пилиппиннэр (норуот)|Пилиппиннэр]] → [[Aeta]] · [[Ati (tribe)|Ati]] · [[Bajau]] · [[Bicolano people|Bicolano]] · [[Ibanag]] · [[Igorot]] · [[Ilocano people|Ilocano]] · [[Ivatan]] · [[Kapampangan people|Kapampangan]] · [[Lumad]] · [[Mangyan]] · [[Moro (ethnic group)|Moro]] · [[Tribes of Palawan|Palawan tribes]] · [[Pangasinan people|Pangasinan]]· [[Sambal]] · [[Tagalog people|Tagalog]] · [[Visayans]] · [[Filipino Chinese|Chinese]] · [[European ethnic groups|European]] · [[Spanish settlement in the Philippines|Spanish]] · [[Filipinos of American descent|American]] · [[Filipino Mestizo|Mestizo]] · [[Chavacano]] · [[Zamboangueño]] |capital = [[Манила]] |largest_city = [[Кесон-Сити]] <!-- Although [[Davao City]] has the largest land area, the article on [[largest city]] says we should refer to the most populous city, which as of 2006 is [[Quezon City]]. See the discussion page for more information. Changing this information without citation would be reverted.--> |government_type = [[Unitary]] [[Presidential system|presidential]] [[Constitutional republic|constitutional]] [[republic]] |leader_title1 = [[President of the Philippines|President]] |leader_name1 = [[Rodrigo Duterte]] |leader_title2 = [[Vice President of the Philippines|Vice President]] |leader_name2 = [[Leni Robredo]] |area_km2 = 300,000 |area_footnote = <ref name=CIAfactbook /> |area_sq_mi = 115,831 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 72nd |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 0.61%<ref name=CIAfactbook /> |population_estimate = 90.5 million<ref name=population /> |population_estimate_year = 2008 |population_estimate_rank = 12th |population_census = 88,574,614 <ref>{{Citation |url=http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2008/pr0830tx.html |title=Official population count reveals... |publisher=National Statistics Office, Republic of the Philippines |year=2008 |accessdate=2008-04-17}}</ref> |population_census_year = 2007 |population_density_km2 = 295 |population_density_sq_mi = 765<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 32nd |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $319.773 billion<ref name=IMF2006 /> |GDP_PPP_rank = 37th <!---IMF---> |GDP_PPP_per_capita = $3,539.448<ref name=IMF2006/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 122nd <!---IMF---> |GDP_nominal = $172.348 billion<ref name=IMF2006/> |GDP_nominal_rank = 46th <!---IMF---> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $1,907.659<ref name=IMF2006/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 119th <!---IMF---> |HDI_year = 2007/2008 |HDI = {{increase}} 0.771<ref>{{Citation |url=http://hdrstats.undp.org/countries/country_fact_sheets/cty_fs_PHL.html |title=Philippines — The Human Development Index - going beyond income |publisher=United Nations Development Programme |year=2007/2008 |accessdate=2007-12-14}}</ref> |HDI_rank = 90th |HDI_category = <font color="#FFCC00">medium</font> |Gini = 45.8<ref name=CIAfactbook /> |Gini_year = 2015 |Gini_category = <font color="#FFCC00">medium</font> |sovereignty_type = [[Philippine Revolution|Independence]] |sovereignty_note = from Spain <br /> from United States |established_event1 = [[Spanish East Indies|Established]] |established_date1 = April 27, 1565 |established_event2 = [[Philippine Declaration of Independence|Declared]] |established_date2 = June 12, 1898 |established_event3 = [[Treaty of Manila (1946)|Recognition]] |established_date3 = July 4, 1946 |established_event4 = [[Constitution of the Philippines|Current constitution]] |established_date4 = February 2, 1987 |currency = [[Philippine peso|Peso]] (Filipino: {{lang|fil|peso}} [[Билэ:PhilippinePeso.svg|12px]]) |currency_code = PHP |time_zone = [[Philippine Time|PHT]] |utc_offset = +8 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |date_format = |drives_on = right |cctld = [[.ph]] |calling_code = 63 |ISO_3166-1_alpha2 = PH |ISO_3166-1_alpha3 = PHL |ISO_3166-1_numeric = 608 |sport_code = PHI (IOC & FIFA), PHL (ISO 3166-1) |vehicle_code = RP |footnote1 = [[Spanish language|Spanish]], and [[Arabic language|Arabic]] are recognized as [[auxiliary languages]] in the Philippine Constitution. |footnote2 = Rankings above were taken from associated Wikipedia pages as of December, 2007, and may be based on data or data sources other than those appearing here. }} '''Пилипиин''' ({{lang-tl|Pilipinas}} {{IPA-tl|ˌpɪlɪˈpinɐs|}} эбэтэр ''Filipinas'' {{IPA-tl|fɪlɪˈpinɐs|}}; {{IPAc-en|audio=En-us-Philippines.ogg|ˈ|f|ɪ|l|ə|p|iː|n|z}}) диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия|Соҕуруулуу-илин Азияҕа]] баар [[арыы дойду]]. Киин куората [[Манила]]. [[Чуумпу океан]] арҕаа өттүгэр баар 7,107 арыыттан турар. Олохтоохторун ахсаана 90 млн (аан дойдуга 12с). Уруккута [[Испания]] уонна [[АХШ]] колониялара этэ. Олохтоохторугар баһыйар омуктара висайя 30 %, [[тагааллар]] (тагалог) 28,1 %, себуано 13,1 %, илокано 9 %, бинисайя 7,6 %, хилигайнон 7,5 %, бикол 6 %, вараи 3,4 %, аттытара 25,3 % (2000 сыллааҕы биэрэпиһинэн). Дойду тыла — [[тагаал тыла|тагаал тылыгар]] (тагалог) чугас [[Пилипино (тыл)|пилипино]] диэн ааттанар тыл. == Пилипиин бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 2]] — Көнүстүүссүйэ күнэ * [[Муус устар 9]] — Албан аат күнэ * [[Муус устар 15]] — ({{Флагификация|АХШ}} бу күнү эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ * [[Ыам ыйын 14]] — Конституция күнэ * [[Ыам ыйын 28]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 12]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Испанияттан, 1898 с.) * [[Бэс ыйын 25]] — [[Мас олордуутун күнэ]] * [[Бэс ыйын 30]] — Пилипиин уонна Испания доҕордоһууларын күнэ * [[Атырдьах ыйын 21]] — Ниной Акино күнэ ({{lang-en|Ninoy Aquino Day}}). 1983 сыллаахха [[Бенино "Ниной" Акино-балыс]] диэн бэлиитик эһиил буолуохтаах быыбарга кыттар былааннаах дойдуга төннөн кэлбитин оччотооҕу бэрэсидьиэн дьоно аэропорка ытан өлөрбүттэрэ. Бу кэнниттэн дойдуга күүстээх хамсааһын саҕаламмыта, 1986 сыллаахха буолбут өрөбөлүүссүйэ түмүгэр кини ойоҕо [[Корасон Акино]] бэрэсидьиэн буолбута. Бу күн дойдуга өрүүллэр * [[Балаҕан ыйын 28]] — Оҕону туһанар порнографияны утары охсуһар күн * [[Сэтинньи 5]] (Негрос) — Негрос өрөбөлүүссүйэтин күнэ (Cinco de noviembre). 1898 сыллаахха Негрос диэн Пилипиин арыытыгар өрө туруу буолбут * [[Сэтинньи 30]] — Бонифасио күнэ. [[Андрес Бонифасио]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр, Испания бас билиитин утары охсуспут дьонтон биирдэстэрэ, «Катипунан» тэрилтэ тэрийэччитэ, кинини «Пилипиин өрөбөлүүссүйэтин аҕатынан» ааҕаллар. * [[Ахсынньы 11]] — Пампанга провинция күнэ. * [[Ахсынньы 21]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 30]] — Ризаль күнэ. Бу күн 1896 сыллаахха [[Хосе Ризаль]] диэн Пилипиин суруйааччытын уонна офтальмолог бырааһын Испания былаастара өлөрбүттэр. Бу киһи тутулуга суох буолуу иһин өрө турууга быһаччы кыттыбатаҕа эрээри, айымньылара уонна реформаҕа ыҥырыылара өрөбөлүүссүйэни күөдьүппүттэрэ * [[Ахсынньы 31]] — Сыл тиһэх күнэ эбэтэр Bisperás ng Bagong Taón, Ризаль күнүн уонна Саҥа дьыл ыккардыгар бэлиэтэнэр {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] o94ofhmibjtgkh5i7k3k06m518k64jt Дьобуруопа Сойууһа 0 6114 427776 427584 2026-04-30T01:16:13Z Ojkhol 24881 /* Дьобуруопа Сойууһун бэлиэ күннэрэ */ 427776 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geopolitical organization |native_name = {{Collapsible list|title=<center>Эуропа Холбоһуга<center>|<center>{{lang|bg|''Европейски съюз''}} {{bg icon}}<br />{{lang|cs|''Evropská unie''}} {{cs icon}}<br />{{lang|da|''Den Europæiske Union''}} {{da icon}}<br />{{lang|nl|''Europese Unie''}} {{nl icon}}<br />{{lang|et|''Euroopa Liit''}} {{et icon}}<br />{{lang|fi|''Euroopan unioni''}} {{fi icon}}<br />{{lang|fr|''Union européenne''}} {{fr icon}}<br />{{lang|de|''Europäische Union''}} {{de icon}}<br />{{lang|el|''Ευρωπαϊκή Ένωση''}} {{el icon}}<br />{{lang|hu|''Európai Unió''}} {{hu icon}}<br />{{lang|ga|''An tAontas Eorpach''}} {{ga icon}}<br />{{lang|it|''Unione Europea''}} {{it icon}}<br />{{lang|lv|''Eiropas Savienība''}} {{lv icon}}<br />{{lang|lt|''Europos Sąjunga''}} {{lt icon}}<br />{{lang|mt|''L-Unjoni Ewropea''}} {{mt icon}}<br />{{lang|pl|''Unia Europejska''}} {{pl icon}}<br />{{lang|pt|''União Europeia''}} {{pt icon}}<br />{{lang|ro|''Uniunea Europeană''}} {{ro icon}}<br />{{lang|sk|''Európska únia''}} {{sk icon}}<br />{{lang|sl|''Evropska unija''}} {{sl icon}}<br />{{lang|es|''Unión Europea''}} {{es icon}}<br />{{lang|sv|''Europeiska unionen''}} {{sv icon}}</center>}} |linking_name = the European Union |image_flag = Flag of Europe.svg |image_coat = |symbol_width = 95px |symbol_type = Presidency insignia |motto = [[European symbols#Motto|United in diversity]] |anthem = ''[[Anthem of Europe|Ode to Joy]]''<small>(orchestral)</small> |linking_name = the European Union |image_map = Global European Union.svg |map_caption = |map_width = 220px |admin_center_type = [[Location of European Union institutions|Political centres]] |admin_center = [[Брүссель]]<br />[[Лүксембург (куорат)|Лүксембург]]<br />[[Страсбур]] |largest_metropolitan_area = [[London]] |languages_type = [[ил тыла|Ил тыллара]] |languages = {{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title=[[Languages of the European Union|23]] |[[Bulgarian language|Bulgarian]] |[[Czech language|Czech]] |[[Danish language|Danish]] |[[Dutch language|Dutch]] |[[English language|English]] |[[Estonian language|Estonian]] |[[Finnish language|Finnish]] |[[French language|French]] |[[German language|German]] |[[Greek language|Greek]] |[[Hungarian language|Hungarian]] |[[Irish language|Irish]] |[[Italian language|Italian]] |[[Latvian language|Latvian]] |[[Lithuanian language|Lithuanian]] |[[Maltese language|Maltese]] |[[Polish language|Polish]] |[[Portuguese language|Portuguese]] |[[Romanian language|Romanian]] |[[Slovak language|Slovak]] |[[Slovene language|Slovenian]] |[[Spanish language|Spanish]] |[[Swedish language|Swedish]]}} |membership_type = [[Дьобуруопа Холбоhугун кыттааччы илэ|Кыттааччы иллэр]] |membership = {{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title=[[List of European Union member states|27]] |{{flag|Austria}} |{{flag|Belgium}} |{{flag|Bulgaria}} |{{flag|Cyprus}} | {{flag|Croatia}} |{{flag|Czech Republic}} |{{flag|Denmark}} |{{flag|Estonia}} |{{flag|Finland}} |{{flag|France}} |{{flag|Germany}} |{{flag|Greece}} |{{flag|Hungary}} |{{flag|Ireland}} |{{flag|Italy}} |{{flag|Latvia}} |{{flag|Lithuania}} |{{flag|Luxembourg}} |{{flag|Malta}} |{{flag|Netherlands}} |{{flag|Poland}} |{{flag|Portugal}} |{{flag|Romania}} |{{flag|Slovakia}} |{{flag|Slovenia}} |{{flag|Spain}} |{{flag|Sweden}} }} |ethnic_groups = |ethnic_groups_year = |demonym = |government_type = [[Sui generis]] |leader_title1 = [[Дьобуруопа Хамыыһыйата|Хамыыһыйа]] |leader_name1 = [[Жозе Мануэл Баррозу]] <sup><small>[[Эуропа Дьон Партията|(ЭДьП)]]</small></sup> |leader_title2 = [[Дьобуруопа Түмэнэ|Парламент]] |leader_name2 = [[Ханс-Герт Пөттериҥ]] <sup><small>[[Эуропа Дьон Партията|(ЭДьП)]]</small></sup> |leader_title3 = [[Дьобуруопа Сойууһун Сүбэтэ|Сүбэ]] |leader_name3 = [[Испания]] |leader_title4 = [[Өбрүөпэ Сүбэтэ|{{nowrap|Эуропа Сүбэтэ}}]] |leader_name4 = [[Мирек Тополанек]] <sup><small>[[Эуропа Демократтара|(ЭД)]]</small></sup> |sovereignty_type = [[Дьобуруопа Сойууһун устуоруйата|Устуоруйата]] |sovereignty_note = |established_event1 = [[Париж Үлэҕэ (1951)|Париж Үлэҕэ]] |established_date1 = [[1951]] [[муус устар 18]] |established_event2 = [[Ром Үлэҕэ]] |established_date2 = [[1957]] [[кулун тутар 25]] |established_event3 = [[Маастрихт Үлэҕэ]] |established_date3 = [[1992]] [[олунньу 7]] |area_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |area_magnitude = 1 E12 |area_km2 = 4,324,782 |area_sq_mi = 1,669,807 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 3.08 |population_estimate = 499,021,851 |population_density_km2 = 115 |population_density_sq_mi = 298 |population_estimate_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |population_estimate_year = 2008 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 114<!--494,070,000 / 4,324,782 = 114 people/km2 (figures are those used in infobox on 21 August 2007 (2007 figures)--> |population_density_sq_mi = 289 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |GDP_PPP = $14.712 trillion |GDP_PPP_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |GDP_PPP_year = 2007 ([[International Monetary Fund|IMF]]) |GDP_PPP_per_capita = $28,213<!--2006 figure, anyone have 2007 or 2008? --> |GDP_PPP_per_capita_rank = n/a<!-- gives link to list --> |GDP_nominal = $16.830 trillion |GDP_nominal_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |GDP_nominal_year = 2007 ([[International Monetary Fund|IMF]]) |GDP_nominal_per_capita = $33,482<!--2007--> |GDP_nominal_per_capita_rank = n/a<!-- gives link to list --> |Gini = 31 (EU25) |Gini_year = 2005 |Gini_category = Low |HDI = 0.959-0.813 |HDI_rank = n/a |HDI_year = 2005 |HDI_category = High |currency = {{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title=[[Эуро]] |Euro (€) <code>([[ISO 4217|EUR]])</code>&nbsp;(''[[de jure]]'') |<hr/> |[[Pound sterling|British pound]] |[[Bulgarian lev]] |[[Czech koruna]] |[[Danish krone]] |[[Estonian kroon]] |[[Hungarian forint]] |[[Latvian lats]] |[[Lithuanian litas]] |[[Polish złoty]] |[[Romanian leu]] |[[Swedish krona]]}} |currency_code = |time_zone = |utc_offset = +0 to +2 |time_zone_DST-BST-GMT = |DST_note = |utc_offset_DST = +1 to +3 |cctld = [[.eu]] |calling_code = |footnote1 = }} '''Дьобуруопа Сойууһа''' ('''ӨС''') диэн 27 [[Европа|Дьобуруопа]] иллэрин [[политика]] уонна [[экономика]] холбоhуктара. [[1992]] олунньутугар ылыллыбыт [[Маастрихт Үлэҕэ|Маастрихт Үлэҕинэн]] тэриллибитэ (1993 сэтинньитигэр чахчылаах буолбута). 500 млн олорооччулардаах, ЭУ номинал [[брутто аан дойду оҥоhуга|брутто аан дойду оҥоhугун]] 30% (16.8 трлн [[АХШ доллара|$]]) таhаарар. ЕС бары кыттааччы иллэрин сокуоннарын системаларын биир стандартаан [[соҕотох баhаар]] тэрийбитэ, кини [[Түөрт Көҥүл (Эуропа Холбоhуга)|Түөрт Көҥүлү]] мэктиэлиир. Кини бүтүн [[эргиэн]], [[агрикултуура]], [[балыктааhын]] уонна регионнааҕы сайдыы политикаларын өйүүр. Уон алта кыттааччы дойду [[эуро]] диэн бүтүн валютаны ылыммыттара. ЭУ сүүрбэ биир дойдута [[NATO]] кыттааччылара. ЭУ [[Шенген Сөбүлэhиитэ|Шенген Сөбүлэhиитигэр]] кыттыылаах дойдуларын (ол ахсааныгар ЭУ'тыгар киирбэт дойдулар) икки ардыларыгар пааспор контролын эhиитигэр улахан оруолу оонньообута. ЕС [[омуктар икки ардыларынааҕы дьаhалта]] уонна [[супранационализм]] булкаас систематынан үлэлиир. Сүрүн институттара уонна органнара: [[Эуропа Комиссията]], [[Эуропа Парламена]], [[Эуропа Холбоhугун Сүбэтэ]], [[Эуропа Сүбэтэ]], [[Эуропа Кырдьыктабыл Суута]] уонна [[Эуропа Киин Баана]]. ЭУ олорооччулара Парламены хас биэс сыл аайы талаллар. Билиҥҥи ЭУ 1951 алта дойду тэрийбит [[Эуропа чох уонна ыстаал холбоhо|Эуропа чох уонна ыстаал холбоhуттан]] уонна 1957 [[Ром Үлэҕэ|Ром Үлэҕиттэн]] төрүөттээх. Онтон ыла холбоhук саҥа дойдулар киниэхэ кыттыhаннар улааппыт уонна саҥа политика эйгэлэрэ уонна институттар эбиллибиттэр. [[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|right|Комиссия]] == Историята == == Кыттааччы иллэр == Дьобуруопа Холбоhуга 27 [[тутулуга суох буолуу|тутулуга суох]] [[суверенитет|суверен]] [[дойду|дойдулартан]] турар: * [[Аустрия]] * [[Бельгия]] * [[Болгария]] * [[Дания]] * [[Германия]] * [[Греция]] * [[Ирландия]] * [[Испания]] * [[Италия]] * [[Кипр]] * [[Латвия]] * [[Литва]] * [[Лүксембург]] * [[Мадьаар Сирэ]] * [[Мальта]] * [[Недерланд]] * [[Польша]] * [[Португалия]] * [[Румыния]] * [[Словакия]] * [[Чехия|Чех Республиката]] * [[Швеция]] * [[Финляндия]] * [[Франция]] * [[Хорватия]] * [[Эстония]] Кыттааччы буолууга официаллык кандидат дойдулар [[Македония]] уонна [[Түркийэ]], [[Албания]], [[Босния уонна Херцеговина]], [[Монтенегро]], [[Сербия]], [[Украина]], [[Молдова]], [[Грузия]]. Эуропа Комиссията [[Косова|Косованы]] кандидат буолар кыахтаах дойдулар тиhиктэригэр киллэрбитэ, ол гынан баран кыттааччы иллэртэн сорохторо кинини, Сербияттан туспа, тутулуга суох дойду быhыытынан билинэ иликтэр. == Дьобуруопа Сойууһун бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 6]] — Европаҕа сиэрдээх дьон күнэ. Бу күн сэриилэр кэмнэригэр уонна тоталитаризм бүрүүкээн турбут кэмигэр атын дьону быыһыыр үлэнэн дьарыктаммыт дьону ахталлар * [[Кулун тутар 25]] — Талааннар күннэрэ. Венгрия хампаһыытара Бела Барток (1881—1945) төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бу күн талааннаах оҕолорго болҕомто тардаллар * [[Балаҕан ыйын 26]] — Европатааҕы тыллар күннэрэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == * [http://europa.eu/index_en.htm EUROPA] – Официаллык уэб-портал * [https://mircare.com/ru/citizenship-and-residence Европанын жарандыгы] * [http://europa.eu/institutions/index_en.htm ЭУ институттара] * [http://www.ec.europa.eu/index_en.htm Комиссия] * [http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.ASP?lang=EN Сүбэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625115839/http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.ASP?lang=en |date=2008-06-25 }} * [http://www.curia.europa.eu/en/ Кырдьыктабыл Дьүүлэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002065818/http://curia.europa.eu/en/ |date=2008-10-02 }} * [http://www.europarl.europa.eu/news/public/default_en.htm Парламент] * [http://europa.eu/agencies/index_en.htm Агенсиялар] * [http://eur-lex.europa.eu/en/index.htm EUR-Lex] {{rq|stub}} {{ЭУ}} [[Категория:Дьобуруопа Холбоhуга|*]] [[Категория:Дьобуруопа Унията| ]] 8yfh1q786eutdgkcsrak2rmbhkocpef Кулун тутар 25 0 7550 427786 426430 2026-04-30T01:20:59Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 427786 wikitext text/x-wiki '''Кулун тутар 25''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 84-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 85-c күнэ). Сыл бүтүө 281 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ООН}} — [[Кулуттааһын уонна Атлантиканы нөҥүөлээн кулуттары атыылааһын сиэртибэлэрин күнэ]]. Бу күн 1807 сыллаахха [[Атлантика]] нөҥүө кулуттары атыылааһын тохтотуллубута. * {{Флагификация|ООН}} — [[Хаайыллыбыт уонна сүппүт ХНТ үлэһиттэрин кытта сомоҕолоһуу күнэ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-days/index.html|title=Международные дни|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13}}</ref> * Төрөөбөтөх оҕо аан дойдутааҕы күнэ * Спорт киинэтин күнэ<ref>[https://aif.ru/sport/other/1475098 День спортивного кино: 10 лучших фильмов о спорте | Другие виды | Спорт | Аргументы и Факты<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> * {{Флагификация|Европа}} — Талааннар күннэрэ. Венгрия хампаһыытара Бела Барток (1881—1945) төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бу күн талааннаах оҕолорго болҕомто тардаллар * {{Флагификация|Россия}} — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * {{Флагификация|Беларусь}} — Көҥүл күнэ * {{Флагификация|Греция}} — [[Греция тутулуга суох буолуутун күнэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]]. 1821 сыллаахха гириэктэр Осмаан импиэрийэтиттэн тутулуга суох буолуу иһин сэриини саҕалаабыттар * {{Флагификация|Мэриленд}} ([[АХШ]]) — Мэриленд күнэ * {{Флагификация|Сан-Марино}} — Аренго күнэ. 1906 сыллаахха бу дойдуга үс үйэ мустубакка сылдьыбыт олохтоохтор мунньахтара (италиялыы arengo) буолбут * {{Флагификация|Саҥа Зеландия}} — Аармыйа күнэ * {{Флагификация|Словакия}} — Киһи быраабын иһин охсуһуу күнэ * {{Флагификация|Словения}} — Ийэ күнэ * [[Толкин Джон Рональд Руэл|Толкины]] ааҕыы күнэ * Баахыла күнэ (Vårfrudagen/Våffeldagen, Швеция, Норвегия уонна Дания) * Чиэппэр күннэриттэн (Quarter days) бастакылара (Ирландия, Англия), сыаркап бэлиэтиир Дьахтар күнүгэр түбэһэр. Бу күннэр сылы түөрт кварталга араараллар, үгэс быһыытынан хас оннук күн аайы куортам төлөбүрүн, чааһынай учууталлар хамнастарын уонна атын араас төлөбүрдэри төлүүллэрэ. * Саҥа дьыл (Дьахтар күнүн кытта сөп түбэһэрэ, Англияҕа, Ирландияҕа, Канаадаҕа, АХШ сорох штааттарыгар бэлиэтэнэрэ). 1750 сыллаахха Григориан халандаарыгар көһүү буола илигинэ бэлиэтэнэрэ == Түбэлтэлэр == * [[421]] — [[Венеция]] олохтоммут. * [[1409]] — Италияҕа [[Пиза]] куоракка сыаркап хайдыһыытын суох гынар соруктаах собуор (сыаркап сугулаана) ыҥырыллыбыт. * [[1604]] — ыраахтааҕы [[Борис Годунов]] [[Сургуут]]тан уонна [[Тобольскай]]тан татаар сиригэр Томь өрүскэ туорааһыны көмүскэтэр соруктаах дьону ыыппыт. Бу күн [[Томскай]] куорат төрүттэммитинэн ааҕыллар. * [[1655]] — Христиан Гюйгенс [[Сатурн]] саамай улахан аргыһын Титаны арыйбыт. * [[1820]] — кэлин адмирал буолбут лейтенант [[Анжу Петр Федорович]] Уус-Дьааҥы эспэдииссийэтин начаалынньыгынан анаммыт. Бу эспэдииссийэ 1820—1824 сс. Сибиир хотугу кытылын [[Өлөөн (өрүс)|Өлөөн]] өрүстэн [[Индигиир (өрүс)|Индигиир]] өрүскэ диэри ойуулаабыта, Саҥа Сибиир арыыларыгар сылдьыбыта, кыһын мууһунан сылдьан кытылы ойуулуур кыах баарын аан бастакынан көрдөрбүтэ. Лаптевтар байҕалларын мууһун туругун бастакынан ойуулаабыта. * [[1921]] — [[Дьокуускай]]га I [[Саха күбүөрүнэтэ|Саха күбүөрүнэтээҕи]] РКСМ (хомсомуол) кэмпириэнсийэтэ буолбут. Ол саҕана Саха уобалаһыгар 625 чилиэннээх 28 хомсомуол ячейката баар эбит. Кэмпириэнсийэҕэ 24 дэлэгээт кыттыыны ылбыта. Күбүөрүнэтээҕи кэмитиэт талыллыбыт, кэмитиэт сэкирэтээринэн [[Цугель Рая Израилевна|Рая Цугель]] буолбут. Бу күн Саха сирин хомсомуола төрүттэммит күнүнэн ааҕыллар. * [[1930]] — [[ЯЦИК]] [[дэкириэт]]инэн Таатта улууһун 17 нэһилиэгиттэн уонна Байаҕантай улууһун 11 нэһилиэгиттэн хомуллан [[Таатта улууһа|Таатта оройуона]] үөскээбит. Киинэ Ытык Күөлгэ буолбут, Хайахсыт нэһилиэгэ Чурапчы улууһугар бэриллибит. Санаттахха, Таатта улууһа туспа биирдэм быһыытынан 1913 сыл бастакы күнүттэн (урукку ааҕыынан) Боотур уус (Боотуруускай) улууһуттан араарыллан үөскээбитэ, киинэ [[Чөркөөх]] этэ. * [[1930]] — [[ЯЦИК]] [[дэкириэт]]инэн [[Боотур Уус улууһа|Боотуруускай улуус]] [[Чурапчы улууһа|Чурапчы оройуона]] диэн ааттанар. Санаттахха бу улуус докумуоннарга 1638 сыллаахтан ахтыллар. Бу киэҥ сиринэн тайаан сыппыт улуустан өрөбөлүүссүйэ иннинэ Амма уонна Таатта улуустара араарыллан үөскээбиттэрэ. * [[1940]] сыл кулун тутар 25-с — 26-с күннэригэр хайыһарга иккис өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэхтэһии ыытыллыбыта. Онно Алдан, Нам, Мэҥэ Хаҥалас, Горнай, Чурапчы улуустара, саха национальнай байыаннай оскуолата уонна Дьокуускай икки хамаандата, барыта 90-тан тахса киһи, кыттыбыта. Күрэхтэһии программатыгар эстафета уонна военизированнай сүүрүү киирбитэ. Эр дьон 3x10 км эстафеталарыгар Алдан улууhа бастаабыта, дьахталларга 2x3 км эстафетаны Дьокуускай хамаандата ылбыта. * [[1945]] — Заливальде диэн нэһилиэнньэлээх пуун иһин кыргыһыыга лейтенант Кайгородов хамаандалыыр взвода өстөөх 4 пулеметун эспит, уонтан тахса өстөөҕү кыдыйбыт, 5 өстөөҕү билиэн туппут. Хорсун быһыытын иһин Нам улууһуттан төрүттээх [[Кайгородов Василий Петрович|Василий Кайгородов]] иккиһин Кыһыл Сулус уордьанынан наҕараадаламмыт. * [[1949]] — [[Эстония]], [[Литва]] уонна [[Латвия]] уонунан тыһыынча олохтоохторун күүс өттүнэн [[Сибиир]]гэ көһөрүү саҕаламмыт. Коллективизация бытаанын сөбүлээбэккэ И.В. Сталин дьону куттаары маннык быһаарыыны ылбыта. * [[1993]] — [[Ельцин Борис Николаевич|Борис Ельцин]] "Былаас кириисиһин тохтотуохха диэри ситэриилээх былаас уорганнарын үлэтин туһунан" диэн 379№ ыйаах таһаарбыт. Бу ыйаах бэрэсидьиэн Арассыыйа Үрдүкү Сэбиэтин кытта утарыта турсуутун түмүгэ этэ. * [[2008]] — [[Адыаччы орто оскуолата|Адыаччы орто оскуолатыгар]] СӨ үтүөлээх учуутала, ССРС үөрэҕириитин туйгуна, Саха сиригэр черчение хамсааһына сайдарыгар сүҥкэн оруоллаах киһи, Дьааҥы улууһун ытык киһитэ [[Чириков Василий Семенович|Василий Чириков]] аатын иҥэрбиттэр. == Төрөөбүттэр == * [[1893]] — Бастакы Хайахсыт нэһилиэгэр [[Винокуров Иван Николаевич|Иван Винокуров]], бэлиитикэ диэйэтэлэ. Араас сылларга Саха АССР совнаркомун бэрэстээтэлэ, доруобуйа уонна үөрэх наркома, эргиэн уонна бырамыысыланнас наркома, хааччыйыы наркома буола сылдьыбыта. Москубаҕа ВЦИК-ка Саха АССР бэрэстэбиитэлинэн олорон 1935 сыл [[тохсунньу 15]] күнүгэр өлбүтэ. * [[1927]] — Өлүөхүмэ улууһун Кыыллаах Арыытыгар учуутал Чибыева Анастасия Ильинична (02.09.2006 өлб.). Өр сылларга Адыаччы оскуолатыгар учууталлаабыта, дириэктэрдээбитэ. * [[1957]] — [[Мандарова Анна Васильевна|Анна Мандарова]] — Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун маастара. * [[1962]] — [[Иринцеева Евдокия Семеновна - Огдо|Евдокия Иринцеева - Огдо]] — суруйааччы, суруналыыс, суруналыыстыкаҕа СӨ судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, СӨ үтүөлээх үлэһитэ. == Өлбүттэр == * [[1987]] — [[Иванов-Вано Иван Петрович|Иван Иванов-Вано]], сэбиэскэй мультипликация олохтооччуларыттан биирдэстэрэ (1900 төр.). {{ыйдар}} [[Категория:Кулун тутар 25]] bm7hws23mlscy8x9y0h3tn839qegbd8 Кулун тутар 30 0 7555 427812 425312 2026-04-30T01:53:56Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 427812 wikitext text/x-wiki '''Кулун тутар 30''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 89-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 90-c күнэ). Сыл бүтүө 276 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Бөҕү-саҕы оҥорон таһаарбат буолуу аан дойдутааҕы күнэ]] (Международный день за мир без отходов) (A/RES/77/161) * {{Флагификация|США}} — Быраас күнэ * {{Флагификация|Испания}} — Оскуолаларга бэлиэтэнэр Күүһү туттубат буолуу уонна эйэ күнэ. Сорох сирдэргэ [[тохсунньу 30]] күнүгэр бэлиэтэнэр * {{Флагификация|Испания}}, [[Барселона]] — Сибэкки күнэ * {{Флагификация|Малайзия}} — Келантан султаан күнэ * {{Флагификация|Государство Палестина}} — Сири көмүскүүр күн * {{Флагификация|Тринидад уонна Тобаго}} — Баптистар босхолонууларын күнэ == Түбэлтэлэр == * [[1814]] — Наполеон утары коалиция сэриилэрэ (Арассыыйа, Англия, Пруссия уо.д.а.) Париж куораты сэриилээн ылбыттар, Наполеон сэриилэрэ манан түмүктэммиттэр. * [[1815]] — Иоахим Мюрат Римини прокламациятын таһаарбыт, бу докумуон кэлин [[Италия]] сомоҕолоһургар суолтаны ылбыта. * [[1841]] — [[Нерчинскэй]] хаатыргатыттан [[Манчаары Баһылай]] Анисим Тимофеевтыын күрээбиттэр. * [[1842]] — хирург Кроуфорд Лонг эфирынан [[Анестезия|анестезия]]ны аан бастаан туттубут. * [[1856]] ** Парижка эйэ сөбүлэҥэ түһэрсиллибит, [[Кырыым сэриитэ]] түмүктэммит. Туурсуйа Севастополь уонна союзниктарга бэриллибит атын Кырыым куораттарын оннугар Карс куораты ылбыт, Молдавия — Соҕуруу Бессарабия сорҕотун Дунаай өрүс алын тардыытын ылбыт. ** [[Александр II]] ыраахтааҕы Москуба дворяннарыгар крепостной быраабы "үөһэттэн" суох гынар санаалааҕын эппит. * [[1867]] — Вашингтоҥҥа Арассыыйа уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥ түһэрсиллибит. АХШ Арассыыйаттан Алясканы уонна Алеут арыыларын 7,2 мөл. дуолларга атыыласпыт. * [[1890]] ‪— [[Иркутскай]]га көскө олорон [[Польша]] босхолонуутун иһин охсуспут [[Огрызко, Иосафат Петрович|Иосафат Огрызко]] өлбүт. Кини [[Бүлүү, куорат|Бүлүү куоратыгар]] суос соҕотох киниэхэ анаан тутуллубут хаайыыга 4 сыл олоро сылдьыбыта. * [[1891]] — Улуу Сибиир суолун тутар туһунан импэрээтэр ыйааҕа тахсыбыт. * [[1905]] — [[Крит]] арыыга гириэктэр туурак баһылааһынын утары өрө турбуттар. * [[1917]] — Арассыыйа Быстах кэмин быраабыыталыстыбата [[Польша]] тутулуга суох буолар бырааптааҕын билиммит. * [[1922]] — Саха уобалаһын Гражданскай управлениетын баһылыга П. А. Куликовскай хадаатайынан Приамурье кэмнээх бырабыыталыстыбата Саха уобалаһа киниэхэ бас бэринэрин туһунан уураах таһаарбыт. * [[1942]] — Бүлүү оройуонун военкоматынан аармыйаҕа ыҥырыллыбыт [[Гуляев Дмитрий Алексеевич|Дмитрий Гуляевка]] бастакы кыргыһыытыгар сыысхала суох ытарын көрөн кулун тутар 30 күнүгэр оптическай прицеллаах бинтиэпкэни туттарбыттар, снайпер буолбут. * [[1945 сыл|1945]] — [[Аан дойду иккис сэриитэ]]: Сэбиэскэй сэриилэр Австрияҕа киирбиттэр, [[Вена]]ны ылбыттар. Ону таһынан [[Польша]] уонна [[ССРС]] сэбилэниилээх күүстэрэ Данциг куораты босхолообуттар. * [[1950]] — саҥа айыллыбыт [[Фототранзистор|фототранзистор]]ы [[Нью-Джерси]]гэ көрдөрбүттэр. * [[1959 сыл|1959]] — [[Тензин Гьяцо]], 14-с [[Далай Лаама]], [[Тибиэт]]тэн Ииндийэҕэ күрээбит. * [[1971]] — Саха сириттэн үс киһи Социалистыы Үлэ Дьоруойа буолбуттар: Аллаах-Үүн шахта «Сиэллээх» учаастагын начаалынньыга [[Горковенко Николай Романович|Николай Горковенко]], «Сангарскай» шахта маастар–взрывнига [[Кочнев Петр Павлович|Петр Кочнев]], Аллараа Кураанах бульдозериһа [[Новгородцев Павел Андреевич|Павел Новгородцев]]. * [[1981 сыл|1981]] ** [[ССРС|ССРС-ка]] аан бастаан сайыҥҥы кэми киллэрбиттэр. ** АХШ бэрэсидьиэнин [[Рональд Рейган]]ы ытан өлөрө сатаабыттар. * [[2020]] — сэбиэскэй военачальник, Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр 112-с Башкир кавалерийскай дивизиятын (1943 сыл олунньу 14 күнүттэн — 16-с гвардейскай кавалерийскай дивизия) хамандыыра, башкиир омуга улаханнык киэн туттар киһитэ генерал-майор [[Шаймуратов Минигали Мингазович|Минигали Шаймуратовка]] (1899-1943) Арассыыйа Федерациятын Дьоруойа ытык аат иҥэриллибит. == Төрөөбүттэр == * [[1432]] — [[Мехмед II]] (1481 өлб.), [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтин]] султаана (1451—1481), [[Византия Империята|Византия импиэрийэтин]] суулларбыт киһи. * [[1746]] — [[Франсиско Гойа]], [[Испания]] уруhуйдьута * [[1853]] — [[Винсент ван Гог]], [[Недерланд]] уруhуйдьута * [[1916]] — [[Власов Иосиф Тимофеевич|Иосиф Власов]] (30.03.1916—1989) — Социалистыы Үлэ Дьоруойа. 1933 сыллаахха 17-тигэр Саха сиригэр Омскай уобалаһыттан кэлбит, сэриигэ мантан барбыт. Онтон Саха сиригэр кэлэн көмүс хостооһуҥҥа үлэлээн биригэдьиирдии сылдьан дьоруой буолбута. * [[1929]] — [[Петров Николай Егорович|Николай Петров]] — саха тылыгар модальноһы чинчийбит лингвист, филология билимин дуоктара, бэрэпиэссэр * [[1930]] — [[Новолодскай Алексей Борисович|Алексей Новолодскай]] (30.03.1930—1994) — монтажник, Нүөрүҥгүрү куорат тутуутугар үлэлээн Социалистыы Үлэ Дьоруойа буолбут киһи, Нүөрүҥгүрү Ытык киһитэ, Татаар АССР үтүөлээх тутааччыта. * [[1950]] — [[Неймохов Егор Петрович|Егор Неймохов]] (25.06.2011 өлб.) — саха народнай суруйааччыта. [[Томпо улууһа|Томпо оройуонугар]] [[Мэҥэ Алдан]] нэһилиэгэр холкуостаах дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ. == Өлбүттэр == * [[1945]] — [[Миронов Алексей Афанасьевич|Алексей Миронов]] (11.04.1912—30.03.1945) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа. * [[1996]] — [[Ковалевскай Олег Михеевич|Олег Ковалевскай]], худуоһунньук, график, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ. * [[2025 сыл|2025]] — [[Сергеев Михаил Семенович|Михаил Сергеев]] (1926 төр.) — Кээччиттэн төрүттээх тутааччы, «Якуттяжстрой» № 1 тутар управлениетын столярдарын биригээдэтин биригэдьиирэ, Социалистыы Үлэ Дьоруойа (1971), РСФСР үтүөлээх тутааччыта, РАН Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ. {{ыйдар}} [[Категория:Кулун тутар 30]] 9jd4ux5wke6lheizpxr1ljnwq6x2o6n Кулун тутар 31 0 7556 427820 421010 2026-04-30T02:01:14Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 427820 wikitext text/x-wiki '''Кулун тутар 31''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 90-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 91-c күнэ). Сыл бүтүө 275 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * [http://www.calend.ru/holidays/0/0/2897/ Көмпүүтэргэ хоһулаан уурунуу күнэ] (Бэкап күнэ) * Трансгендердар көстөр аан дойдутааҕы күннэрэ * {{Флагификация|Азербайджан}}, [[Азербайджан омук геноцидын күнэ]] * {{Флагификация|Мальта}}, Көҥүл күнэ (1979 сыллаахха 79 сыл тухары Мальтаҕа олорбут Британия байыаннайдара барбыттар) * {{Флагификация|АХШ}}, [[Виргин арыылара (АХШ)|Виргин арыылара]], Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. * {{Флагификация|АХШ}}, [[Калифорния]], [[Сесар Чавес күнэ]] * {{Флагификация|Южная Корея}}, Хансик. Бу күн уот иччитэ алы буоллун диэн итии аһылыгы сиэбэттэр == Түбэлтэлэр == * [[1854]] — Коммодор Мэтью Перри [[Токугава]] сёгунаатын кытта Канагава конвенциятыгар илии баттаан [[Симода]] уонна [[Хакодате]] пуортарыгар эмиэрикэ атыыһыттарыгар арыйары ситиспит. * [[1889]] — [[Эйфель башнята|Эйфель башнятын]] тутуута түмүктэммит. * [[1940]] — [[ССРС]] 12-с өрөспүүбүлүкэтинэн Карело-Финскэй ССР буолбут. Урукку Карел АССР-га [[ССРС-Финляндия сэриитэ (1939—1940)|фиин сэриитигэр]] [[Финляндия]]ттан былдьаммыт сирдэр эбиллибиттэр. Бу статуһа 1956 сыллаахха диэри хаалбыта. * [[1956]] — Саха АССР Үрдүкү суутун Президиумун быһаарыытынан ил, политика уонна хаһаайыстыба диэйэтэлэ [[Аржаков Степан Максимович|Степан Аржаков]] (1899—1942) реабилитацияламмыт. Саха Сиригэр Сэбиэскэй былааһы олохтооччулартан биирдэстэрэ, Саха Сирин автономиятын оҥорсубут киһи, Саха Сирин Совнаркомун бэрэссэдээтэлэ. * [[1965]] — [[Камчатка кыраайа|Камчаатка]]ҕа ССРС-ка бастакы геотермальнай электростанция үлэтин саҕалаабыт — Паужетскай экспериментальнай геотермальнай электростанция. * [[1991]] — [[Грузия]]ҕа референдумҥа олохтоохтор 99 % тутулуга суох буолуу иһин куоластаабыттар. * [[1992]] ** Москубаҕа [[Федерация сөбүлэҥэ|Федерация сөбүлэҥэр]] ({{lang-ru|Федеративный договор}}) илии баттааһын буолбут. 18 өрөспүүбүлүкэ уонна атын субъектар илии баттаабыттар, Татарстан, Ингушетия уонна Чечня батыммыттар. ** Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Борис Ельцин уонна Саха бэрэсидьиэнэ Михаил Николаев экэниэмикэ сөбүлэҥэр илии баттаабыттар. Өрөспүүбүлүкэ бэйэтин сиригэр хостонор көмүс 11,5 бырыһыанын уонна алмаас 20 бырыһыанын атыылаһар кыахтаммыт. Бу иннинэ [[олунньу 19]] күнүгэр "[[АЛРОСА|Арассыыйа-Саха алмаастара]]" ({{lang-ru|Алмазы России-Саха}}, кэлин АЛРОСА диэн ааттаммыта) тэриллибитэ. * [[1999]] — [[Ньурба улууһа|Ньурбаҕа]] алмаас саҥа туруупката көстүбүт, Марха туруупката [[Маалыкай (Ньурба улууһа)|диэбиттэр]]. * [[2000]] — Өймөкөөн улууһун [[Томтор, Өймөкөөн улууһа|Томтор]]угар «Тымныы полюһа» (Полюс Холода) бастакы бэстибээл буолбут. * [[2009]] — Дьокуускайга [[Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимҥэ уонна техникаҕа интэлигиэнсийэтин I форума]] буолбут. Түөрт сиринэн төгүрүк остуоллар буолбуттар, СГУ Култууратын киинигэр быыстапка үлэлээбит. * [[2016]] — улахан экраҥҥа "[[Ыаллыылар]]" диэн кэмиэдьийэ жанрдаах толору метражтаах саха киинэтэ тахсыбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1901]] — [[Бэдьээлэ|Бэдьээлэ — Прокопий Ядрихинскай]] (1901—1979), ырыаһыт уонна олоҥхоһут. * [[1961]] — [[Жондоров Валерий Алексеевич|Валерий Жондоров]] — 2012 сылтан СӨ үбүн миниистирэ. == Өлбүттэр == * [[1340]] — [[Иван I Калита]] (1288 төр.) — 1325 сылтан Москуба кинээһэ, Владимир-Суздаль улуу кинээһэ (Узбек хаантан 1331 с. Дьаралык ылбыт). * [[1727]] — [[Ньютон Исаак]] (1642 төр.) — Англия физигэ, математига уонна астронома, классическэй физика төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ. * [[1879]] — Өлүөнэ үөһээ тардыытыттан төрүттээх Нуучча православнай сыаркабын сибэтиэйэ [[Иннокентий (Вениаминов)]] (1797 төр.). 16 сыл Аляскаҕа олорбута, алеут тылын алпаабытын ааптара, Саха сиригэр өр сылларга олорбута, итэҕэл кинигэлэрин сахалыы тылбаастаппыта, онно бэйэтэ кыттыбыта. * [[1932]] — [[Слепцов Петр Вонифатьевич|Петр Слепцов]] (1876 төр.) — «Сахалар сойуустарын» кыттыылааҕа. 1922 с. Бүтүн Саха сиринээҕи Тэрийэр сийиэс кыттыылааҕа. 1922, 1924, 1926 сс. Саха Киин Ситэриилээх Кэмитиэтин чилиэнинэн талыллыбыт. 1925 с. хоту олохтоох кыра омуктарга көмөлөһөр кэмитиэт бэрэстээтэлин солбуйааччынан, онтон кэлин бэрэстээтэлинэн ананан үлэлээбит. Кэлин ССРС Наукаларын Академиятын иһинэн үлэлиир Антропология уонна этнография музейыгар хотугу норуоттар боппуруостарыгар научнай консультанынан үлэҕэ ылыллар. П.В. Слепцов талааннаах худуоһунньук, фольклорист, этнограф учуонай этэ. * [[1934]] — [[Шадрин Роман Иванович|Роман Шадрин]] (1893 с. Түһэгииргэ төр.), эбээн, түмэт дьайыксыт уонна тэрийээччи. Гражданскай сэрии кыттыылааҕа. 1929 сыллаахха Сэрии Кыһыл Знамятын уордьанынан наҕараадаламмыта. ЯЦИК чилиэнэ, ЯЦИК иһинэн Хотугу омуктарга көмө Кэмитиэтин бэрэстээтэлэ. ЯЦИК бэрэстээтэлин Ойуунускай солбуйааччыта этэ. Бүтүн Сойуустааҕы Сэбиэттэр VI сийиэстэригэр ВЦИК чилиэнинэн талыллыбыта. Москубаҕа [[Сэллик|сэллик]]тэн өлбүтэ. * [[2008]] — [[Николаев Владимир Тимофеевич|Владимир Николаев]] (13.03.1945 төр.) — «Саха Омук» уопсастыба 1990—1993 сс. салайааччыта, Ил Түмэн маҥнайгы ыҥырыытын дьокутаата, аатырбыт [[хапсаҕай]]дьыт. {{ыйдар}} [[Категория:Кулун тутар 31]] mpgbm3igdnhmblvw4aq5kqhnifndu03 427826 427820 2026-04-30T02:07:35Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 427826 wikitext text/x-wiki '''Кулун тутар 31''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 90-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 91-c күнэ). Сыл бүтүө 275 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * [http://www.calend.ru/holidays/0/0/2897/ Көмпүүтэргэ хоһулаан уурунуу күнэ] (Бэкап күнэ) * Трансгендердар көстөр аан дойдутааҕы күннэрэ * {{Флагификация|Азербайджан}}, [[Азербайджан омук геноцидын күнэ]] * {{Флагификация|Мальта}}, Көҥүл күнэ (1979 сыллаахха 79 сыл тухары Мальтаҕа олорбут Британия байыаннайдара барбыттар) * {{Флагификация|АХШ}}, [[Виргин Арыылара (АХШ)|Виргин арыылара]], Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. * {{Флагификация|АХШ}}, [[Калифорния]], [[Сесар Чавес күнэ]] * {{Флагификация|Южная Корея}}, Хансик. Бу күн уот иччитэ алы буоллун диэн итии аһылыгы сиэбэттэр == Түбэлтэлэр == * [[1854]] — Коммодор Мэтью Перри [[Токугава]] сёгунаатын кытта Канагава конвенциятыгар илии баттаан [[Симода]] уонна [[Хакодате]] пуортарыгар эмиэрикэ атыыһыттарыгар арыйары ситиспит. * [[1889]] — [[Эйфель башнята|Эйфель башнятын]] тутуута түмүктэммит. * [[1940]] — [[ССРС]] 12-с өрөспүүбүлүкэтинэн Карело-Финскэй ССР буолбут. Урукку Карел АССР-га [[ССРС-Финляндия сэриитэ (1939—1940)|фиин сэриитигэр]] [[Финляндия]]ттан былдьаммыт сирдэр эбиллибиттэр. Бу статуһа 1956 сыллаахха диэри хаалбыта. * [[1956]] — Саха АССР Үрдүкү суутун Президиумун быһаарыытынан ил, политика уонна хаһаайыстыба диэйэтэлэ [[Аржаков Степан Максимович|Степан Аржаков]] (1899—1942) реабилитацияламмыт. Саха Сиригэр Сэбиэскэй былааһы олохтооччулартан биирдэстэрэ, Саха Сирин автономиятын оҥорсубут киһи, Саха Сирин Совнаркомун бэрэссэдээтэлэ. * [[1965]] — [[Камчатка кыраайа|Камчаатка]]ҕа ССРС-ка бастакы геотермальнай электростанция үлэтин саҕалаабыт — Паужетскай экспериментальнай геотермальнай электростанция. * [[1991]] — [[Грузия]]ҕа референдумҥа олохтоохтор 99 % тутулуга суох буолуу иһин куоластаабыттар. * [[1992]] ** Москубаҕа [[Федерация сөбүлэҥэ|Федерация сөбүлэҥэр]] ({{lang-ru|Федеративный договор}}) илии баттааһын буолбут. 18 өрөспүүбүлүкэ уонна атын субъектар илии баттаабыттар, Татарстан, Ингушетия уонна Чечня батыммыттар. ** Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Борис Ельцин уонна Саха бэрэсидьиэнэ Михаил Николаев экэниэмикэ сөбүлэҥэр илии баттаабыттар. Өрөспүүбүлүкэ бэйэтин сиригэр хостонор көмүс 11,5 бырыһыанын уонна алмаас 20 бырыһыанын атыылаһар кыахтаммыт. Бу иннинэ [[олунньу 19]] күнүгэр "[[АЛРОСА|Арассыыйа-Саха алмаастара]]" ({{lang-ru|Алмазы России-Саха}}, кэлин АЛРОСА диэн ааттаммыта) тэриллибитэ. * [[1999]] — [[Ньурба улууһа|Ньурбаҕа]] алмаас саҥа туруупката көстүбүт, Марха туруупката [[Маалыкай (Ньурба улууһа)|диэбиттэр]]. * [[2000]] — Өймөкөөн улууһун [[Томтор, Өймөкөөн улууһа|Томтор]]угар «Тымныы полюһа» (Полюс Холода) бастакы бэстибээл буолбут. * [[2009]] — Дьокуускайга [[Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимҥэ уонна техникаҕа интэлигиэнсийэтин I форума]] буолбут. Түөрт сиринэн төгүрүк остуоллар буолбуттар, СГУ Култууратын киинигэр быыстапка үлэлээбит. * [[2016]] — улахан экраҥҥа "[[Ыаллыылар]]" диэн кэмиэдьийэ жанрдаах толору метражтаах саха киинэтэ тахсыбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1901]] — [[Бэдьээлэ|Бэдьээлэ — Прокопий Ядрихинскай]] (1901—1979), ырыаһыт уонна олоҥхоһут. * [[1961]] — [[Жондоров Валерий Алексеевич|Валерий Жондоров]] — 2012 сылтан СӨ үбүн миниистирэ. == Өлбүттэр == * [[1340]] — [[Иван I Калита]] (1288 төр.) — 1325 сылтан Москуба кинээһэ, Владимир-Суздаль улуу кинээһэ (Узбек хаантан 1331 с. Дьаралык ылбыт). * [[1727]] — [[Ньютон Исаак]] (1642 төр.) — Англия физигэ, математига уонна астронома, классическэй физика төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ. * [[1879]] — Өлүөнэ үөһээ тардыытыттан төрүттээх Нуучча православнай сыаркабын сибэтиэйэ [[Иннокентий (Вениаминов)]] (1797 төр.). 16 сыл Аляскаҕа олорбута, алеут тылын алпаабытын ааптара, Саха сиригэр өр сылларга олорбута, итэҕэл кинигэлэрин сахалыы тылбаастаппыта, онно бэйэтэ кыттыбыта. * [[1932]] — [[Слепцов Петр Вонифатьевич|Петр Слепцов]] (1876 төр.) — «Сахалар сойуустарын» кыттыылааҕа. 1922 с. Бүтүн Саха сиринээҕи Тэрийэр сийиэс кыттыылааҕа. 1922, 1924, 1926 сс. Саха Киин Ситэриилээх Кэмитиэтин чилиэнинэн талыллыбыт. 1925 с. хоту олохтоох кыра омуктарга көмөлөһөр кэмитиэт бэрэстээтэлин солбуйааччынан, онтон кэлин бэрэстээтэлинэн ананан үлэлээбит. Кэлин ССРС Наукаларын Академиятын иһинэн үлэлиир Антропология уонна этнография музейыгар хотугу норуоттар боппуруостарыгар научнай консультанынан үлэҕэ ылыллар. П.В. Слепцов талааннаах худуоһунньук, фольклорист, этнограф учуонай этэ. * [[1934]] — [[Шадрин Роман Иванович|Роман Шадрин]] (1893 с. Түһэгииргэ төр.), эбээн, түмэт дьайыксыт уонна тэрийээччи. Гражданскай сэрии кыттыылааҕа. 1929 сыллаахха Сэрии Кыһыл Знамятын уордьанынан наҕараадаламмыта. ЯЦИК чилиэнэ, ЯЦИК иһинэн Хотугу омуктарга көмө Кэмитиэтин бэрэстээтэлэ. ЯЦИК бэрэстээтэлин Ойуунускай солбуйааччыта этэ. Бүтүн Сойуустааҕы Сэбиэттэр VI сийиэстэригэр ВЦИК чилиэнинэн талыллыбыта. Москубаҕа [[Сэллик|сэллик]]тэн өлбүтэ. * [[2008]] — [[Николаев Владимир Тимофеевич|Владимир Николаев]] (13.03.1945 төр.) — «Саха Омук» уопсастыба 1990—1993 сс. салайааччыта, Ил Түмэн маҥнайгы ыҥырыытын дьокутаата, аатырбыт [[хапсаҕай]]дьыт. {{ыйдар}} [[Категория:Кулун тутар 31]] 4k3yqm29d6vjiiorwdbnt3ycvdyxp5n Мали 0 7814 427792 427218 2026-04-30T01:24:28Z Ojkhol 24881 /* Мали бэлиэ күннэрэ */ 427792 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Мали Республиката<br />''République du Mali'' |conventional_long_name = |common_name = Mali |image_flag = Flag of Mali.svg |image_coat = Coat of arms of Mali.svg |image_map = Mali (orthographic projection).svg |national_motto = "Un peuple, un but, une foi" |national_anthem = ''[[Pour l'Afrique et pour toi, Mali|Le Mali]]'' |official_languages = [[Француз тыла]] |demonym = [[Malian]] |capital = [[Бамако]] |largest_city = Bamako |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Ibrahim Boubacar Keïta]] |leader_name2 = [[Modibo Keita]] |area_rank = 24th |area_magnitude = 1 E12 |area_km2 = 1,240,192 <!--UN DYB--> |area_sq_mi = 478,839 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 1.6 |population_estimate = 11,995,402 <!--CIA--> |population_estimate_rank = 73rd |population_estimate_year = July 2007 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 11 |population_density_sq_mi = 28 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 207th |GDP_PPP = $13.562 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $1,038 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $6.940 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $531 |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Франция]]ттан |established_event1 = Бигэргэтии |established_date1 = [[Балаҕан ыйын 22]], [[1960]] |HDI = {{increase}} 0.380 |HDI_rank = 173rd |HDI_year = 2007 |HDI_category = <span style="color:#e0584e;">low</span> |Gini = 50.5 |Gini_year = 1994 |Gini_category = <span style="color:red;">high</span> |currency = [[CFA franc]] |currency_code = XOF |country_code = MLI |time_zone = [[GMT]] |utc_offset = +0 |drives_on = уҥа |cctld = [[.ml]] |calling_code = 223 |footnotes = }} '''Мали''' (''Mali'') диэн [[Арҕаа Африка]] дойдута. Кирбиилэhэр [[алжир|Алжирдыын]] хоту, [[нигер|Нигердыын]] илин, [[Буркина Фасо|Буркина Фасолыын]] уонна [[Кот д'Ивуар|Кот д'Ивуардыын]] cоҕуруу, [[гуинея|Гуинеялыын]] соҕуруулуу-арҕаа, [[сенегал|Сенегаллыын]] уонна [[мауритания|Мауританиялыын]] арҕаа. Иэнэ 1,240,000 км² уонна олохтоохторун ахсаана 12,000,000. Киин куората [[Бамако]]. Мали аҕыс региоҥҥа арахсар. Хоту өттө [[Саhаара]] кумах куйаарга сытар, соҕуруу өттүгэр [[Нигер өрүс|Нигер]] уонна [[сенегал|Сенегал]] өрүстэр бааллар. Дойду экономикатын тутула сүрүннээн [[агрикултуура]] уонна [[балыктааhын]]. Малига айылҕа баайдарыттан [[кыhыл көмүс]], [[ураниум]] уонна [[туус]] бааллар. Мали аан дойду ордук дьадаҥы дойдуларыттан биирдэстэрэ. == Мали бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 26]] — Дэмэкирээтийэ күнэ * [[Балаҕан ыйын 22]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1960, [[Франция]]ттан). * [[Сэтинньи 19]] — Босхолонуу күнэ {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] [[Категория:Мали]] kbq3k4ilv3o05lkvtugmeagf3hbhv2b Ангола 0 7943 427794 427371 2026-04-30T01:26:22Z Ojkhol 24881 /* Ангола бэлиэ күннэрэ */ 427794 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name =Ангола Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name =''República de Angola'' |common_name =Angola |image_flag =Flag of Angola.svg |image_coat =Emblem of Angola.svg |image_map =LocationAngola.svg |national_anthem =''[[Angola Avante|Angola Avante!]]'' |official_languages =[[Португал тыла]] |regional_languages =[[конго тыла|Конго]], [[чокуэ тыла|чокуэ]], [[умбунду тыла|соҕуруу мбунду]] (умбунду), [[кимбунду|хоту мбунду]] (кимбунду). |capital =[[Луанда]] |latd=8 |latm=50 |latNS=S |longd=13 |longm=20 |longEW=E |largest_city =capital |government_type =[[Республика]] |leader_title1 =[[Президент]] |leader_title2 =[[Премьер миниистир]] |leader_name1 =[[José Eduardo dos Santos]] |leader_name2 =[[Paulo Kassoma]] |area_km2 =1246700 |area_sq_mi =481354 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank =23rd |area_magnitude =1 E12 |percent_water =negligible |population_estimate =16,941,000 |population_estimate_year =2007 |population_estimate_rank =59th |population_census =25,789,024 |population_census_year =2014 |population_density_km2 =21 |population_density_sq_mi =34 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank =199th |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP = $108.293 billion |GDP_PPP_per_capita = $6,443.101 (IMF) |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal = $95.953billion |GDP_nominal_per_capita = $5,708.889 (IMF) |HDI_year =2007 |HDI ={{increase}}0.446 |HDI_rank =162nd |HDI_category =<font color="#E0584E">low</font> |sovereignty_type =[[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note =[[португалия|Португалияттан]] |established_event1 =Даатата |established_date1 =[[Сэтинньи 11]], [[1975]] |currency =[[Angolan kwanza|Kwanza]] |currency_code =AOA |time_zone =[[West Africa Time|WAT]] |utc_offset =+1 |time_zone_DST =''not observed'' |utc_offset_DST =+1 |demonym =Angolan |drives_on = right |cctld =[[.ao]] |calling_code =244 }} '''Ангола''' (''Angola'') диэн соҕуруулуу-орто [[Африка]] дойдута. Кирбиилэhэр [[намибия|Намибиялыын]] соҕуруу, [[Конго Демократ Өрөспүүбүлүкэтэ|Конго Демократ Өрөспүүбүлүкэтыныын]] хоту уонна [[Замбия|Замбиялыын]] илин. [[Атлантик океан]] арҕаа баар. [[Кабинда]] диэн [[эксклав]] провинцията [[Конго Өрөспүүбүлүкэтэ|Конго Өрөспүүбүлүкэтыныын]] уонна Конго Демократ Өрөспүүбүлүкэтыныын кирбиилэhэр. Ангола [[XVI үйэ|XVI үйэттэн]] ыла [[1975]] дылы [[Португалия]] байҕал уҥуордааҕы сирэ этэ. Африка [[Саhаара|Саhаараттан]] соҕурууҥҥу дойдуларыттан иккис [[нефть]] уонна [[алмаас]] хостооччу, ол гынан баран олохтоохторо континеҥҥа ордук дьадаҥыларга киирсэллэр. == Ангола бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 27]] — Кыайыы күнэ * [[Муус устар 4]] — Эйэ күнэ * [[Муус устар 14]] — Ыччат күнэ * [[Атырдьах ыйын 1]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Дьоруойдар күннэрэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Португалияттан 1975 сыллаахха) {{Geo-stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] 94gdby0lhqliu3e4t6lngecwpfrbxss Саҥа Зеландия 0 8042 427782 424886 2026-04-30T01:19:25Z Ojkhol 24881 /* Саҥа Зеландия бэлиэ күннэрэ */ 427782 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Саҥа Зеландия |conventional_long_name = New Zealand<br />''Aotearoa'' |common_name = New Zealand |image_flag = Flag of New Zealand.svg |image_coat = Coat of arms of New Zealand.svg |image_map = LocationNewZealand.png |national_anthem = "[[God Defend New Zealand]]" <br />"[[God Save the King]]" |capital = [[Уэллиҥтон]] |largest_city = [[Оклэнд]] |official_languages = [[Ааҥл тыла]] (98%)<br /> [[Маори тыла]] (4.2%) |ethnic_groups = 78% [[New Zealand European|European]]/Other<br />14.6% [[Maori]]<br />9.2% [[Asian]]<br />6.9% [[Pacific Islander|Pacific peoples]] |demonym = [[New Zealand people|New Zealander]], [[Kiwi (people)|Kiwi]] (colloquial)<br />(өссө маны көр: [[Киви (ас)|киви]]) |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Холбоhуктаах Хоруоллук|Холбоhуктаах Хоруоллуктан]] |established_event1 = Бастакы парламент |established_date1 = [[Ыам ыйын 25]] [[1854]] |established_event2 = Доминион |established_date2 = [[Балаҕан ыйын 26]] [[1907]] |established_event3 = [[Уэстминстер уурааҕа 1931|Уэстминстер уурааҕа]] |established_date3 = [[Ахсынньы 11]] [[1931]] (ылыныыта [[сэтинньи 25]] [[1947]]) |established_event4 = [[Конституция аакта 1986]] |established_date4 = [[Атырдьах ыйын 13]] [[1986]] |government_type = [[Парламент демократията]] уонна [[конституция монархията]] |leader_title1 = [[Monarchy of New Zealand|Head of State]] |leader_name1 = [[Elizabeth II of the United Kingdom|HM Queen Elizabeth II]] |leader_title2 = [[Governor-General of New Zealand|Governor-General]] |leader_name2 = [[Anand Satyanand]] |leader_title3 = [[Prime Minister of New Zealand|Prime Minister]] |leader_name3 = [[John Key]] |leader_title4 = [[Speaker of the New Zealand House of Representatives|Speaker]] |leader_name4 = [[Lockwood Smith]] |leader_title5 = [[Chief Justice of New Zealand|Chief Justice]] |leader_name5 = [[Sian Elias]] |area_rank = 75th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 268,680 |area_sq_mi = 103,738 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 2.1 |population_estimate = 4,280,000{{smallsup|5}} |population_estimate_rank = 122nd (2008) |population_estimate_year = September 2008 |population_census = 4,027,947{{smallsup|6}} |population_census_year = 2006 |population_density_km2 = 15 |population_density_sq_mi = 39 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 204th |GDP_PPP = $112.703 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $26,610 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $128.711 billion |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $30,390 |GDP_nominal_per_capita_rank = |HDI = {{increase}} 0.943 |HDI_rank = 19th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 36.2 <!--GINI valure from income equality article--> |Gini_year = 1997 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[New Zealand dollar]] |currency_code = NZD |country_code = NZ |time_zone = [[Time in New Zealand|NZST]]{{smallsup|9}} |utc_offset = +12 |time_zone_DST = [[Time in New Zealand|NZDT]] |DST_note = (Sep to Apr) |utc_offset_DST = +13 |drives_on = left |cctld = [[.nz]]{{smallsup|10}} |calling_code = 64 |footnotes = }} '''Саҥа Зеландия''' ({{lang-en|New Zealand}}, {{lang-mi|Aotearoa}}) диэн [[Чуумпу океан]] соҕуруулуу арҕаатыгар баар [[арыы дойду]]. [[Киин куорат]]а диэн Уэллиҥтон эбэтэр [[Уэллингтон]]. Икки улахан арыылартар турар [[Хоту арыы]] уонна [[Соҕуруу арыы]], онтон таhынан хас да кыра арыылардаах. [[Маори]] омук Саҥа Зеландияны ''Aotearoa'' диэн ааттыыр, "Уhун үрүҥ былыт сирэ" курдук тылбаастанар. Саҥа Зеландия [[аустралия|Аустралияттан]] 2000 км ыраах баар. Чугас сирдэринэн буолаллар [[Саҥа Каледония]], [[Фидьи]] уонна [[Тонга]]. Өр кэм устата атын сирдэртэн туспа сайдыбыт буолан, Саҥа Зеландия фауната атыннаах, [[көтөрдөр]] элбэхтэр. Олохтоохторо сүрүннээн [[эуропа|Эуропаттан]] төрүттээх дьон. Дойду төрүт олохтоохторо маори омук. Онтон таhынан [[Азия]] уонна [[Полинезия]] омуктара бааллар. Ил баhылыга [[Элизабета II]], кини салалтатын оҥорор генерал-губернатор. == Саҥа Зеландия бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 25]] — Аармыйа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Токехега күнэ (Саҥа Зеландия уонна АХШ ыккардыларыгар баар мөккүөрү быһаарар 1983 с. сөбүлэҥ түһэрсиллибит күнүгэр бэлиэтэнэр, Токелау арыыларын түҥэттибиттэр) * [[Балаҕан ыйын 26]] — Доминион күнэ (1907, [[Улуу Британия]]ттан тутулуга суох буолуу) * [[Сэтинньи 11]] — [[Эйэлэһии күнэ]]. Аан дойду бастакы сэриитэ бүтүүтүн кытта ситимнээх * [[Ахсынньы 26]] — [[Бэлэх күнэ]]<ref>[http://www.promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php День подарков (Великобритания, Австралия, Новая Зеландия, Канада) — Boxing Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210133145/http://promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php |date=2009-12-10 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ Фестивали и праздники в Кирибати / Travel.Ru / Кирибати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205404/http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ |date=2011-08-25 }}</ref>. 26 чыыһыла баскыһыанньаҕа түбэстэҕинэ, бэнидиэнньиккэ көһөн биэрэр. {{Geo-stub}} {{Океания}} [[Категория:Океания дойдулара]] lumvrmkfz2iqsnyxtmoyb25wovnxpi5 Чиили 0 8192 427811 423261 2026-04-30T01:52:43Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 427811 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''República de Chile'' |conventional_long_name = Чиили Өрөспүүбүлүкэтэ |common_name = Chile |image_flag = Flag of Chile.svg |image_coat = Coat of arms of Chile.svg |image_map = Chile in its region.svg |national_motto = ''Por la razón o la fuerza''<br />"By right or might" |national_anthem = ''[[Himno Nacional de Chile]]'' |official_languages = [[Spanish language|Spanish]] |ethnic_groups = 65% [[Castizo]], 30% [[White people|White]], 5% [[Amerindian]]<ref>{{Cite web|title=Racial Structure|url=http://mazinger.sisib.uchile.cl/repositorio/lb/ciencias_quimicas_y_farmaceuticas/medinae/cap2/5b6.html|work=Estructura Racial|accessdate=2007-11-11}}</ref> |demonym = [[Чилинар]] |capital = [[Сантьяго]]<sup>1</sup> |latd = 33 |latm = 26 |latNS = S |longd = 70 |longm = 40 |longEW = W |largest_city = capital |government_type = [[Representative democracy]] |leader_title1 = [[President of Chile|President]] |leader_name1 = [[Michelle Bachelet]] |area_km2 = 756,950 |area_sq_mi = 292,183 |area_rank = 38th |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 1.07² |population_estimate = 16,763,470 |population_estimate_year = June 2008 |population_estimate_rank = 60th |population_census = 15,116,435 |population_census_year = 2002 |population_density_km2 = 22 |population_density_sq_mi = 57 |population_density_rank = 194th |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal = $181.464 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = 45st |GDP_nominal_per_capita = $10,813<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 53rd |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP = $246.482 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=228&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=47&pr.y=16 |title=Chile|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_per_capita = $14,688<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 59th |Gini = 54<ref name="casen"/> |Gini_year = 2006 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |Exports_2007 = US$ 66.43 billion |Imports_2007 = US$ 41.80 billion |HDI = {{increase}} 0.874 |HDI_rank = 40th |HDI_year = 2006 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |sovereignty_type = [[History of Chile|Independence]] |sovereignty_note = from Spain |established_event1 = [[Government Junta of Chile (1810)|First National<br />Government Junta]] |established_date1 = <br />September 18, 1810 |established_event2 = Declared |established_date2 = February 12, 1818 |established_event3 = Recognized |established_date3 = April 25, 1844 |established_event4 = [[Constitution of Chile|Current constitution]] |established_date4 = <br />September 11, 1980 |currency = [[Chilean peso|Peso]] |currency_code = CLP |time_zone = n/a |utc_offset = -4 |time_zone_DST = n/a |utc_offset_DST = -3 |cctld = [[.cl]] |calling_code = 56 |footnote1 = The [[Politics of Chile#Legislative branch|legislative body]] operates in [[Valparaíso]]. |footnote2 = Includes [[Easter Island]] and [[Isla Sala y Gómez]]; does not include {{unit sqkm|1250000|0}} of territory claimed in [[Antarctica]]. }} '''Чиили''' ({{lang-es|Chile}}) диэн [[Соҕуруу Америка]] дойдута. [[Киин куорат]]а — [[Сантьяго]]. [[Билэ:Mapa administrativo de Chile.png|thumb|left]] [[Билэ:Pueblo de San Pedro de Atacama 2013-09-21 11-52-31.jpg|thumb|left|Атакама]] == Дойду бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 29]] — Эдэр байыас күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Арыгы кыргыһыыта (Batalla de Vino). Олохтоохтор кыһыл арыгыннан бэйэ-бэйэлэрин ыһыахтыыллар, ол кэнниттэн "борооскулар кыргыһыыларын" ыыталлар (оҕустар кыргыһыыларын курдук эрээри, борооскулары өлөрбөттөр). Бу күнү винограады үүннэрэр элбэх дойдулар бэлиэтииллэр. * [[Балаҕан ыйын 11]] — [[Сальвадор Альенде]] күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Хуасо күнэ<ref>[http://www.bcn.cl/resumenes-de-leyes/dia-huaso-chileno Публикация на сайте Национальной библиотеки конгресса, Чили] {{Wayback|url=http://www.bcn.cl/resumenes-de-leyes/dia-huaso-chileno |date=20120607155928 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120607155928/http://www.bcn.cl/resumenes-de-leyes/dia-huaso-chileno |date=2012-06-07 }}</ref> * [[Балаҕан ыйын 18]] — 1810 сыллааҕы Чиили бастакы бырабыыталыстыбатын ахтар күн, Dieciocho * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Алтынньы 12]] — Американы арыйыы күнэ * [[Алтынньы 16]] — Учуутал күнэ * [[Алтынньы 31]] — [[Реформация]] күнэ == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of South America}} [[Категория:Соҕуруу Америка дойдулара]] [[Категория:Чиили| ]] hzzccgrbnz82v5xepo5vsyfnk8fd6qw Киин Африка Өрөспүүбүлүкэтэ 0 8279 427810 424852 2026-04-30T01:52:15Z Ojkhol 24881 /* Киин Африка Өрөспүүбүлүкэтин бэлиэ күннэрэ */ 427810 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''République centrafricaine''<br />''Ködörösêse tî Bêafrîka'' |conventional_long_name = Киин Өрөспүүбүлүкэтэ |common_name = the Central African Republic |image_flag = Flag of the Central African Republic.svg |image_coat =Coat_of_arms_of_the_Central_African_Republic.svg |image_map = LocationCentralAfricanRepublic.svg |national_motto = ''"Unité, Dignité, Travail"'' |national_anthem = ''[[La Renaissance]]''{{spaces|2}}<small>(французтуу)</small><br />''E Zingo''{{spaces|2}}<small>([[санго]])</small> |official_languages = [[Санго]], [[француз тыла|француз]] |demonym = Central African |capital = [[Бангуи]] |latd=4 |latm=22 |latNS=N |longd=18 |longm=35 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[François Bozizé]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Faustin-Archange Touadéra]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[франция|Францияттан]] |established_event1 = Даатата |established_date1 = [[Атырдьах ыйын 13]] [[1960]] |area_km2 = 622,984 |area_sq_mi = 240,534 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 43rd |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 0 |population_estimate = 4,216,666 <!--unfpa.org--> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 124th |population_density_km2 = 6.77 |population_density_sq_mi = 17.53 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 191st |population_census = 3,895,150 <!--unfpa.org--> |population_census_year = 2003 |GDP_PPP = $3.102 billion <!--Do not edit!--> |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $726 <!--Do not edit!--> |GDP_nominal = $1.714 billion <!--Do not edit!--> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $401> <!--Do not edit!--> |GDP_nominal_per_capita_rank = 162nd |FSI = 101.97 {{increase}} 3.5 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 10th |FSI_category = <span style="color:#FF0000;">Alert</span> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.384 |HDI_rank = 171st |HDI_category = <span style="color:#E0584E;">low</span> |Gini = 61.3 |Gini_year = 1993 |Gini_category = <span style="color:red;">high</span> |currency = [[Central African CFA franc]] |currency_code = XAF |time_zone = [[West Africa Time|WAT]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +1 |drives_on = right |cctld = [[.cf]] |calling_code = 236 |footnotes = }} '''Киин Африка Өрөспүүбүлүкэтэ''' (''République centrafricaine'') диэн [[Орто Африка]] дойдута. Кинилиин кирбиилэhэллэр: хотуттан [[Чад]], соҕурууттан [[Конго Өрөспүүбүлүкэтэ]] уонна [[Конго Демократ Өрөспүүбүлүкэтэ]], арҕааттан [[Камерун]]. Киин Африка Өрөспүүбүлүкэтин улахан өттө [[саванна|саванналар]], хоту [[саhель]] уонна соҕуруу экватор тыалара бааллар. Дойду сирин 2/3 [[Убанги өрүс]] тардыытыгар сытар. == Киин Африка Өрөспүүбүлүкэтин бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 29]] — [[Боганда Бартелеми|Боганда күнэ]] * [[От ыйын 22]] — [[Мас олордуу күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 13]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Франциятттан, 1956 сыллаахха) * [[Ахсынньы 1]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ. Дойду 1958 с. Франция холбоһугун иһинэн автономияны ылбыта * [[Ахсынньы 25]] — Оҕо көмүскэлин күнэ {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] nfcpgj0e74qmykm4dgzmyt47qi6qscp Руанда 0 8280 427839 427315 2026-04-30T03:29:31Z Ojkhol 24881 /* Руанда бэлиэ күннэрэ */ 427839 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Руанда Республиката</br>''Repubulika y'u Rwanda''<br />''République du Rwanda'' |conventional_long_name = Republic of Rwanda |common_name = Rwanda |image_flag = Flag_of_Rwanda.svg |image_coat = Coat of arms of Rwanda.svg |national_motto = ''Ubumwe, Umurimo, Gukunda Igihugu''<br />"Unity, Work, Patriotism" |image_map = LocationRwanda.svg |national_anthem = "{{lang|rw|''[[Rwanda nziza]]''}}" |official_languages = [[киньяруанда тыла|Киньяруанда]], [[француз тыла|француз]], [[ааҥл тыла|ааҥл]]<!--http://www.gov.rw/government/tourismp.html--> |demonym = Rwandan, Rwandese |capital = [[Кигали]] |latd=1 |latm=57 |latNS=S |longd=30 |longm=4 |longEW=E |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Paul Kagame]] |leader_name2 = [[Bernard Makuza]] |largest_city = Кигали |area_km2 = 26,798 |area_sq_mi = 10,169 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 147th |area_magnitude = 1 E10 |percent_water = 5.3 |population_estimate = 10,186,063 |population_estimate_year = April 2008 |population_estimate_rank = 83rd |population_census = 8,128,553 |population_census_year = 2002 |population_density_km2 = 343 |population_density_sq_mi = 829 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 29th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $8.444 billion |GDP_PPP_rank = 141st |GDP_PPP_per_capita = $898 |GDP_PPP_per_capita_rank = 165th |GDP_nominal_rank = 145th |GDP_nominal = $3.339 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $355 |GDP_nominal_per_capita_rank = 168th |HDI_year = 2007 |HDI = {{decrease}}0.435 |HDI_rank = 166th |HDI_category = <font color="#e0584e">low</font> |Gini = 45.1 |Gini_year = 2003 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[бельгия|Бельгияттан]] |established_event1 = Даатата |established_date1 = [[От ыйын 1]], [[1962]] |currency = [[Rwandan franc]] |currency_code = RWF |time_zone = [[Central Africa Time|CAT]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = ''not observed'' |utc_offset_DST = +2 |drives_on = right |cctld = [[.rw]] |calling_code = 250 |footnotes = }} '''Руанда Республиката''' (''Republic of Rwanda'') диэн [[Орто Африка]] кыра дойдута. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Уганда]], [[Бурунди]], [[Конго Демократ Республиката]] уонна [[Танзания]]. Олохтоохторун ахсаана 10.1 мөл. Руанда [[1994]] буолбут [[руанда геноцида|геноцидтан]] сылтаан аан дойдуга биллибитэ. Онно 800.000 — 1 мөл кэриэтэ дьон өлбүтэ. == Руанда бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 1]] — Дьоруойдар күннэрэ * [[Муус устар 7]] — Геноциды саныыр кутурҕан күнэ * [[От ыйын 1]] — Тутулуга суох буолуу күнэ {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] hg62t18vxw6vkcvt2kdsz7dps1so4rv Мадагаскар 0 8636 427806 424933 2026-04-30T01:49:58Z Ojkhol 24881 /* Мадагаскар бэлиэ күннэрэ */ 427806 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Мадагаскар Республиката</br>Republic of Madagascar<br />Repoblikan'i Madagasikara<br />République de Madagascar |native_name2 = |common_name = Madagascar |image_flag = Flag of Madagascar.svg |image_coat =Seal_of_Madagascar.svg |national_motto = ''Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana''{{spaces|2}}<small>([[Malagasy language|Malagasy]])</small><br />''Patrie, liberté, progrès''{{spaces|2}}<small>([[French language|French]])<br />"Fatherland, Liberty, Progress"</small> |image_map = LocationMadagascar.svg |national_anthem = ''[[Ry Tanindrazanay malala ô!]]''<small><br />''Oh, Our Beloved Fatherland''</small> |official_languages = [[малагаси тыла|малагаси]], [[француз тыла|француз]], ''[[ааҥл тыла|ааҥл]]<sup>1</sup>'' |capital = [[Антананариво]] |latd = 18 |latm = 55 |latNS = S |longd = 47 |longm = 31 |longEW = E |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Андри Радзуэлина]] (''Andry Rajoelina'') |leader_name2 = [[Эжен Мангалаза]] (''Eugène Mangalaza'') |largest_city = Антананариво |area_km2 = 587,041 |area_sq_mi = 226,597 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] -->| area_rank = 45th |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 0.13% |water area = 5,800 |population_estimate = 20,042,551 |population_estimate_year = July 2008 |population_estimate_rank = 55th |population_census = 12,238,914 |population_census_year = 1993 |population_density_km2 = 33 |population_density_sq_mi = 86 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 171st |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $19.279 billion |GDP_PPP_per_capita = $979 |GDP_nominal = $7.711 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $391 |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.533 |HDI_rank = 143rd |HDI_category = <span style="color:#fc0;">medium</span> |Gini = 47.5 |Gini_year = 2001 |Gini_category = <span style="color:#e0584e;">high</span> |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[франция|Францияттан]] |established_event1 = Даатата |established_date1 = [[Бэс ыйын 26]] [[1960]] |currency = [[Malagasy ariary]] |currency_code = MGA |time_zone = [[East Africa Time|EAT]] |utc_offset = +3 |time_zone_DST = ''not observed'' |demonym = [[Малагасилар]] |utc_offset_DST = +3 |drives_on = right |cctld = [[.mg]] |calling_code = 261 |footnotes = <sup>1</sup>Ил тыл суолталаах [[муус устар 27]] [[2007]]. }} '''Мадагаскар''' (''Madagascar'') диэн [[Африка]] соҕуруулуу илин кытылын аттыгар, [[индия океана|Индия океаныгар]] баар [[арыы дойду]]. == Мадагаскар бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 29]] — Дьоруойдары ахтар күн. 1947 сыллаахха француз колонизатордарын утары өрө турбут олохтоохторго анаан олохтоммута. Өрө туруу 1948 с. хам баттаммыта * [[Бэс ыйын 26]] — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Викентий де Поль]] күнэ. Бу 1581 сыллаахха төрөөбүт католик аҕабыыта Мадагаскаарга быһаччы туох сыһыаннааҕа биллибэт, үһүйээн быһыытынан, Африкаҕа [[Тунис]]ка кулуттуу сылдьыбыт кэмнээх, кэлин Францияҕа төннөн баран дьадаҥыларга уонна ыарыһахтарга көмөтүнэн биллибитэ. * [[Ахсынньы 30]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ<ref>{{cite web|url=http://prazdniktoday.ru/posts/416|title=30 декабря – День Республики Мадагаскар|lang=ru|accessdate=2010-09-06|archiveurl=https://www.webcitation.org/5wZyZ1TQH?url=http://prazdniktoday.ru/posts/416|archivedate=2011-02-18|deadlink=no}}</ref>. {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] l74lg4gfd077jvgqersrhkw0ozk5rk8 Мауритиус 0 8643 427836 427659 2026-04-30T03:27:46Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 427836 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Мауритиус Өрөспүүбүлүкэтэ<br />Republic of Mauritius |common_name = Mauritius |image_flag = Flag of Mauritius.svg |image_coat = Coat of arms of Mauritius.svg |image_map = LocationMauritius.png |national_motto = ''"Stella Clavisque Maris Indici"'' |national_anthem = ''[[Motherland (anthem)|Motherland]]'' |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |demonym = Mauritian |capital = [[Порт Луи]] |latd=20 |latm=10 |latNS=S |longd=57 |longm=31 |longEW=E |largest_city = [[Порт Луи]] |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Sir Anerood Jugnauth]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Navin Ramgoolam]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Холбоhуктаах Хоруоллук]]тан |established_event1 = Даатата |established_date1 = [[Кулун тутар 12]] [[1968]] |established_event2 = Республика |established_date2 = [[Кулун тутар 12]] [[1992]] |area_rank = 179th |area_magnitude = 1 E9 |area_km2 = 2,040 |area_sq_mi = 787 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.05 |population_estimate = 1,264,866 <sup>2</sup> |population_estimate_rank = 151st |population_estimate_year = 2007 |population_census = [http://www.gov.mu/portal/goc/cso/cenques_1.htm] |population_census_year = |population_density_km2 = 616 |population_density_sq_mi = 1,564 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 18th |GDP_PPP = $14.026 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $11,125 <!--Do not edit!--> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $6.928 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $5,495 |HDI = {{increase}} 0.804 |HDI_rank = 65th |HDI_year = 2004 |HDI_category = <span style="color:#009900;">high</span> |currency = [[Mauritian rupee]] |currency hi lo golikjop _code = MUR |country_code = 230 |time_zone = [[Mauritius Time|MUT]] |utc_offset = +4 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = +5 |drives_on = left |cctld = [[.mu]] |calling_code = 230 |footnote1 = }} '''Мауритиус''' ({{lang-en|Mauritius}}) диэн [[индия океана|Индия океаныгар]] баар [[арыы дойду]]. [[мадагаскар|Мадагаскартан]] 900 км илин. Республикаҕа Мауритиус арыыттан ураты киирэллэр [[Каргадос Карахос]], [[Родригес арыы|Родригес]] уонна [[Агалега арыылар|Агалега]] диэн арыылар. Мауритиус арыы [[додо]] диэн көппөт көтөрдөр олорор сирдэрэ этэ. == Бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 1]] — Кулуттааһыны суох гыныы күнэ * [[Кулун тутар 12]] — Тутулуга суох буолуу күнэ, эбэтэр Дойду күнэ * [[Балаҕан ыйын 13]] — Инженер күнэ * [[Сэтинньи 2]] — Ииндийэттэн кэлии күнэ. Сорох дойдуларга (Кариб байҕалын тула, Фиджи, Соҕуруу Африка) Ииндийэ субконтиненыттан дьон олохсуйа кэлбитин судаарыстыба бэлиэтиир. Маврикийга бу күн 1879 сыллаахха бастакы хараабыл үлэҕэ хантараак түһэрсибит дьону аҕалбыт {{rq|stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] 2st3ycl0civq7zp4el1tfcg21z4r6rl Уганда 0 8696 427775 427346 2026-04-30T01:14:58Z Ojkhol 24881 /* Уганда бэлиэ күннэрэ */ 427775 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Уганда Республиката</br>''Jamhuri ka Uganda'' <small></small><br />''Republic of Uganda'' |common_name = Uganda |image_flag = Flag of Uganda.svg |image_coat =Coat of arms of Uganda.svg |image_map = LocationUganda.svg |national_motto = "For God and My Country" |national_anthem = "[[Oh Uganda, Land of Beauty]]" |nickname = The Pearl of Africa |official_languages = [[ааҥл тыла]], [[суаhили]] |demonym = Ugandan |capital = [[Кампала]] |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Yoweri Museveni]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Apolo Nsibambi]] |area_rank = 81st |area_magnitude = 1 E11 ||area_sq_mi = 91,136 |percent_water = 15.39 |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 38th |population_estimate = 30,900,000 |population_census = 34,634,650 |population_census_year = 2014 |population_density_km2 = 144 |population_density_sq_mi = 380 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 82nd<sup>1</sup> |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $32.767 billion |GDP_PPP_rank = 98th |GDP_PPP_per_capita = $1,059 |GDP_PPP_per_capita_rank = 160th |GDP_nominal = $11.785 billion |GDP_nominal_rank = 108th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $381 |GDP_nominal_per_capita_rank = 166th |HDI_year = 2008 |HDI = {{decrease}} 0.493 |HDI_rank = 157th |HDI_category = <font color="#e0584e">low</font> |Gini = 43 |Gini_year = 1998 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |FSI = 96.4 {{decrease}} 0.1 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 15th |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Холбоhуктаах Хоруоллук|Холбоhуктаах Хоруоллуктан]] |established_event1 = Республика |established_date1 = [[Алтынньы 9]], [[1962]] |currency = [[Ugandan shilling]] |currency_code = UGX |time_zone = [[East Africa Time|EAT]] |utc_offset = +3 |time_zone_DST = ''not observed'' |utc_offset_DST = +3 |drives_on = left |cctld = [[.ug]] |calling_code = +256<sup>2</sup> |footnotes = }} '''Уганда Республиката''' диэн [[Илин Африка]] дойдута. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Кения]] илин, [[Судан]] хоту, [[Конго Демократ Республиката]] арҕаа, [[Руанда]] соҕуруулуу илин уонна [[Танзания]] соҕуруу. Соҕуруу [[Виктория күөл]] баар. Киин куорат [[Кампала]]. == Уганда бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 24]] — [[Мас олордуу күнэ]] * [[Муус устар 11]] — Көҥүл күнэ * [[Бэс ыйын 3]] — Уганда эрэйдэнэн өлбүт дьонун күнэ ([[1964]]) * [[Алтынньы 9]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан, 1962) {{Geo-stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] i88u46lr7dbqohc9fqzj42m59b79ozq Тибиэт 0 8710 427805 391457 2026-04-30T01:32:03Z Ojkhol 24881 427805 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Tibet in China (all claimed).svg|340px|thumb|Тибиэт хаартата]] [[Билэ:Flag of Tibet.svg|thumb|right|260px|Тибиэт былааҕа.]] '''Тибиэт''' ([[тибиэт тыла|тибиэттии]] བོད་, [[кытай тыла|кытайдыы]] 西藏) диэн [[Азия]] хаптал хайалаах региона. [[Хималайа|Хималайаттан]] хоту баар. [[Тибиэт дьоно]] олороллор. Үрдэлэ 4,900 м, [[Сир]] ордук үрдүк региона буолар. Тибиэт урут тутулуга суох дойду этэ уонна араас хоруоллуктарга уонна иллэргэ арахсара. Билигин [[Кытай]] бас билэр сирэ. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Кулун тутар 28]] — [[Тибиэт олохтоохторо кулуттааһынтан босхоломмут күннэрэ]] {{Geo-stub}} [[Категория:Кытай провинциялара]] p2ctn2t4quvov1znm0uaa0h2w6n9qzr Боливия 0 9338 427766 427357 2026-04-30T01:09:36Z Ojkhol 24881 /* Боливия бэлиэ күннэрэ */ 427766 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Боливия Республиката |conventional_long_name = ''República de Bolivia''<br />''Bulibya Republika''<br />''Wuliwya Suyu''<br /><small>(уонна 34 атын официаллык ааттардаах)</small> |common_name = Bolivia |image_flag = Flag of Bolivia.svg |image_coat = Coat of arms of Bolivia.svg |image_map = Bolivia in its region.svg |national_motto = ''"¡La unión es la fuerza!"'' |national_anthem = ''[[Bolivianos, el hado propicio]]'' |capital = {{nowrap|[[Сукре]] <small>(конституция, дьүүл)}}<br />{{coord|19|2|S|65|15|W}}</small><br /> |largest_city = {{nowrap|[[Санта Крус де ла Сьерра]]}}<br /><small>{{coord|17|48|S|63|10|W}}</small> |official_languages = [[Испан тыла]] уонна 36 төрүт тыллар |demonym = Bolivian |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Эво Моралес]] |leader_title2 = [[Вице президент]] |leader_name2 = [[Алваро Гарсиа Линера|Алваро Гарсиа]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[испания|Испанияттан]] |established_date1 = [[Атырдьах ыйын 6]] [[1825]] |area_km2 = 1,098,581 |area_sq_mi = 424,163 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 28th |area_magnitude = 1 E12 |percent_water = 1.29 |population_estimate = 9,119,152 |population_estimate_year = July 2007 |population_estimate_rank = 84th |population_census = 8,857,870 |population_census_year = |population_density_km2 = 8.4 |population_density_sq_mi = 21.8 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 210th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $40.140 billion |GDP_PPP_rank = 101st |GDP_PPP_per_capita = $4,084 |GDP_PPP_per_capita_rank = 125th |GDP_nominal = $13.292 billion |GDP_nominal_rank = 108th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $1,352 |GDP_nominal_per_capita_rank = 121st |Gini = 60.1 |Gini_year = 2002 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.695 |HDI_rank = 117th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Боливиано]] |currency_code = BOB |time_zone = |utc_offset = -4 |drives_on = right |cctld = [[.bo]] |calling_code = 591 }} [[Билэ:Salar_de_Uyuni,_Bolivia2.jpg|thumb|left|Uyuni]] [[Билэ:Bolivia departments-ru.svg|thumb|left|]] '''Боливия''' (''Bolivia'') диэн [[Соҕуруу Америка]] киинигэр баар дойду. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Бразилия]] хоту уонна илин, [[Парагуай]] уонна [[Аргентина]] соҕуруу, [[Чили]] уонна [[Перу]] арҕаа. [[Эуропа]] [[колониализм|колонизациятын]] иннинэ билиҥҥи Боливия сирэ, [[Колумб иннинээҕи Америка]] ордук улахан илин, [[Инка Империята|Инка Империятыгар]] киирэрэ. [[Испания Империята]] бу регионы [[XVI үйэ|XVI үйэҕэ]] баhылаабыта. Испан колониал кэмин улахан өттүгэр, бу сир "Үөһээ Перу" эбэтэр "Чаркас" диэн этэ уонна [[Перу Вице Хоруоллуга|Перу Вице Хоруоллугун]] салалтатыгар киирэрэ. [[1809]] c. тутулуга суох буолбута. [[Атырдьах ыйын 6]], [[1825]] c. [[Симон Боливар]] аатынан ааттаммыт республика тэриллибитэ. Боливия уhун уустук бигэтэ суох буолуу, [[диктатура]]лар уонна экономика эмсэҕэлээhиннэрин кэмнэрин ааспыта. Боливия [[демократия|демократ]] [[республика]], [[боливия департаменнара|9 департамеҥҥа]] арахсар. Дойду географията араас, арҕаа [[Анд хайалар]] бааллар, илин [[Амазон өрүс]] бассейнын намтал сирэ. Боливия [[сайдар дойду]], [[киhи сайдыытын индекса]] орто уонна олохтоохтор 60% дьадаҥылар. Сүрүн экономика кыhаларынан буолаллар [[агрикултуура]], [[тыа]] кэрдии уонна [[балыктааhын]], хостооhун уонна [[мал]] (текстиль, [[таҥас]], ыраастаммыт [[метал|металлар]] уонна [[нефть]]) оҥоруу. Боливия олохтоохторун ахсаана 9 млн. Бастыҥ тыл [[испан тыла]], ону тэҥэ [[аймара тыла|аймара]] уонна [[кечуа тыла|кечуа]] тыллара балай эмэ тарҕаныылаахтар. == Боливия бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 23]] — [[Байҕал күнэ (Боливия)|Байҕал күнэ]] * [[Муус устар 9]] — Төрүт сокуон күнэ * [[Муус устар 12]] — Оҕо көмүскэлин күнэ * [[Ыам ыйын 27]] — Ийэ күнэ * [[Бэс ыйын 6]] — [[Учуутал күнэ]] <ref>https://m.webplus.info/index.php%3Fpage%3D5%26event%3D56052&ved=2ahUKEwj5_4vo0ezpAhWk16YKHVAQCDAQFjADegQIARAB&usg=AOvVaw2uymgIVhXbLDxwyGhi8cYI&cshid=1591427779021{{Недоступная ссылка|date=января 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[Бэс ыйын 24]] — [[Инти Райми]], Инкалар импиэрийэлэригэр Кыһыҥҥы Күн туруутун кэмигэр саҥа дьылы бэлиэтииллэрэ. * [[От ыйын 24]] — [[Симон Боливар|Симон Боливары]] ахтар күн. Бу күнү Эквадор, Венесуэла, Колумбия эмиэ бэлиэтииллэр * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тутулуга суох буолуу күнэ ([[Испания]]ттан, 1825) * [[Атырдьах ыйын 17]] — Дуоҕа күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] — Устудьуон күнэ * [[Алтынньы 5]] — Инженер күнэ * [[Алтынньы 12]] — Американы арыйыы күнэ {{Geo-stub}} {{Countries of South America}} [[Категория:Соҕуруу Америка дойдулара]] 3h8o5buscx2ismt1gabgkf1lbq3v72k Никарагуа 0 11518 427837 423300 2026-04-30T03:28:23Z Ojkhol 24881 /* Никарагуа бэлиэ күннэрэ */ 427837 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = {{lang|es|''República de Nicaragua''}} |conventional_long_name = Никарагуа Өрөспүүбүлүкэтэ |common_name = Nicaragua |image_flag = Flag of Nicaragua.svg |image_coat = Coat of arms of Nicaragua.svg |image_map = LocationNicaragua.svg |national_motto = ''En Dios Confiamos'' |national_anthem = {{lang|es|''[[Salve a ti, Nicaragua]]''}} |official_languages = [[Испан тыла]] |regional_languages = [[Miskito Coastal Creole]] |ethnic_groups = 69% [[метистар]]<br /> 17% [[үрүҥ дьон|үрүҥнэр]]<br /> 9% [[хара дьон|харалар]]<br />5% [[америндар]]<br /> |demonym = Никарагуалар |capital = [[Манагуа]] |latd=12 |latm=9 |latNS=N |longd=86 |longm=16 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Даниэл Ортега]]&nbsp;([[Sandinista National Liberation Front|FSLN]]) |leader_title2 = [[Вице президент]] |leader_name2 = [[Хайме Моралес Карасо]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]]та |sovereignty_note = [[Испания]]ттан |established_event1 = Ылыныы |established_date1 = Балаҕан ыйын 15 1821 |established_event2 = Билинии |established_date2 = От ыйын 25 1850 |established_event3 = Өрөбөлүүссүйэ |established_date3 = От ыйын 19 1979 |area_rank = 97th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 129,495 |area_sq_mi = 50,193 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 7.14 |population_estimate = 5,891,199 |population_estimate_rank = 110th |population_estimate_year = July 2009 |population_census = 5,148,098 |population_census_year = 2005 |population_density_km2 = 42 |population_density_sq_mi = 114 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 133nd |GDP_PPP = $16.890 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2009 |GDP_PPP_per_capita = $2,688 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $6.554 billion |GDP_nominal_year = 2009 |GDP_nominal_per_capita = $1,053 |HDI = {{decrease}} 0.699 |HDI_rank = 120th |HDI_year = 2009 |HDI_category = <font color="#FFCC00">medium</font> |Gini = 40.1 |Gini_year = 2007 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Кордоба (валюта)|Кордоба]] |currency_code = NIO |country_code = |time_zone = |utc_offset = -6 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = right |cctld = [[.ni]] |calling_code = 505 |date_written = dd.mm.yyyy |footnote1 = |footnote2 = }} '''Никарагуа''' ([[испан тыла|испанныы]] ''Nicaragua''), официаллык '''Никарагуа Өрөспүүбүлүкэтэ''' ([[испан тыла|испанныы]] ''República de Nicaragua''}, диэн [[Орто Америка]] ордук улахан дойдута. Иэнэ 130 тыh. км<sup>2</sup>. Ил тутулунан [[демократия|демократ]] [[өрөспүүбүлүкэ]]. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Хондурас]] хоту уонна [[Коста Рика]] соҕуруу. [[Чуумпу океан]] дойдуттан арҕаа сытар, [[Кариб байҕала]] илин. Киин куората [[Манагуа]], онно Никарагуа дьонун биир гыммыт биэстэрин кэриэтэ олороллор. == Никарагуа бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 1]] — Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Ыам ыйын 27]] — Дойду сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Ыам ыйын 30]] — Ийэ күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — Утарылаһыы, эйэ, сомоҕолоһуу уонна бэйэ-бэйэни кытта эйэлэһии күнэ<ref>{{Cite web |url=http://www.nicaraguahoy.info/el-dia-de-la-traicion-a-la-resistencia-nicaraguense/ |title=El día de la traición a la Resistencia Nicaragüense |accessdate=2015-06-21 |archive-date=2015-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622024448/http://www.nicaraguahoy.info/el-dia-de-la-traicion-a-la-resistencia-nicaraguense/ |deadlink=yes }}</ref>. * [[От ыйын 19]] — Өрөбөлүүссүйэ күнэ (Босхолонуу күнэ). Бу күн Сомоса диктатуратын суулларан 1979 м. былааска сандинистар кэлбиттэрэ. * [[Балаҕан ыйын 14]] — Сан-Хасинто күнэ. 1856 сыллаахха Сан-Хасинто диэн сиргэ Никарагуа көмүскэнэр күүстэрэ (160 саллаат уонна 60 олохтоох матагальпа индеецтэр) Уильям Уокер диэн быраас үөрэхтээх хотуттан АХШ-ка сирдэри холбуур соруктаах кэлбит киһи сэриитин (300 флибустьеры) кыайбыттар. Бу кэнниттэн флибустьердар Никарагуаҕа суоһаабат буолбуттара, онон кыргыһыы күнэ үөрүүлээх быһыыга-майгыга бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 1]]-2 — Өлбүттэр күннэрэ (Эль-Диа-де-лос-Муэртос). Өлбүттэри кэриэстиир күн ([[Католик Таҥара дьиэтэ|Рим католик сыаркаба]], англиканство) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Орто Америка дойдулара]] 1e86ha2phm3hrqpnc69awf0p39m24xv Кабардино-Балкария 0 13033 427802 427633 2026-04-30T01:30:29Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 427802 wikitext text/x-wiki {{Данные о субъекте Российской Федерации |RuNm = Кабардино-Балкарская |RuPostfix = Өрөспүүбүлүкэ |OfNm1 = |OfNm2 = Кабардино-Балкария Өрөспүүбүлүкэтэ<br />Кабардино-Балкарская Республика<br />Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ<br />Къабарты-Малкъар Республика |FSFlag = [[Билэ:Flag of Kabardino-Balkaria.svg|160px|Флаг Кабардино-Балкарии]] |FSCoA = [[Билэ:Coat of Arms of Kabardino-Balkaria.svg|90px|Герб Кабардино-Балкарии]] |FlagLnk = Кабардино-Балкария былааҕа |CoALnk = Кабардино-Балкария былааҕа |FSMap = [[Билэ:Map of Russia - Kabardino-Balkar Republic (2008-03).svg|300px]] |FSCtrWhat = Киинэ |FSCtrNm = [[Нальчик]] |AreaRnk = 78-я |TotArea = 12 500 |WaterPrcnt = 0,2 |PopRnk = 60-я |PopQty = 892389 к. |PopCtDate = 2009 |PopDens = 71,4 к. |PolStatLnk = |PolStatNm = Республика |FedDistrNm = [[Соҕуруу федерал уокурук|Соҕуруу]] |EcRegNm = [[Хоту Хапхаас экономика оройуона|Хоту Хапхаас]]| |CadNo = 07 |LangLangs = s |OfLangs = [[кабардин тыла|кабардин]], [[балкар тыла|балкар]], [[нуучча тыла|нуучча]] |HeadTtl = Президент |HeadNm = [[Каноков, Арсен Баширович|Арсен Каноков]] |ViceTtl = Премьер-министр |ViceNm = [[Ярин, Андрей Вениаминович|Андрей Ярин]] |LegislTtl = |LegislNm = |FSAnthem = |MSKS = 0 | }} '''Кабардино-Балкария Өрөспүүбүлүкэтэ''' ([[Нууччалыы]]: ''Кабардино-Балкарская Республика''; [[Кабарда-Черкестыы]]: ''Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ''; [[Карачай-Балкардыы]]: ''Къабарты-Малкъар Республика'') диэн [[Арассыыйа өрөспүүбүлүкэлэрэ|Арассыыйа Федерациятын]] [[Арассыыйа Федерациятын субъектара|субъега]]. Киин куората [[Нальчик]]. [[Балаҕан ыйын 1]] [[1921]] тэриллибитэ. == Географията == Өрөспүүбүлүкэ Хоту Хапхаас хайаларыгар баар. * ''Иэнэ'': 12,500 км2 * ''Кыраньыыссалара'': ** ''ис'': [[Ставрополь кыраайа]] (Х/ХИ), [[Хоту Осетия]] (И/СИ/С), [[Карачай-Черкесия]] (А/ХА) ** ''тас'': [[Грузия]] (С/СА) * ''Үрдүкү сирэ'': [[Эльбрус]] (5,642&nbsp;м) * ''Хоту-соҕуруу уhуна'': 167&nbsp;км. * ''Илин-арҕаа уhуна'': 123&nbsp;км. === Өрүстэр === * [[Терек (өрүс)|Терек]] (623 км) * [[Малка (өрүс)|Малка]] (216 км) * [[Черек (өрүс)|Черек]] (131 км) * [[Чегем (өрүс)|Чегем]] (102 км) * [[Аргудан (өрүс)|Аргудан]] * [[Баксан (өрүс)|Баксан]] * [[Куркужин (өрүс)|Куркужин]] * [[Лескен (өрүс)|Лескен]] * [[Урух (өрүс)|Урух]] * [[Нальчик (өрүс)|Нальчик]] * [[Урвань (өрүс)|Урвань]] === Күөллэр === * [[Күөх күөллэр (Кабардино-Балкария)|Күөх күөллэр]] * [[Тамбукан күөл]] === Күрүлгэннэр === * [[Чегем күрүлгэннэрэ]] * [[Медовые күрүлгэннэрэ]] == Дьоно == * ''Ахсаана'' — 892389 к. ([[Тохсунньу 1]] [[2009]]) (891338 к. [[Тохсунньу 1]] [[2008]]) * ''Чиҥэ'' — 71,4 к./км² ([[2009]]) * ''Куорат олохтоохторо'' — 56,1 % ([[2009]]) {| class="standard" !Омук ||Ахсаана [[2002]],<br /> тыh. ([http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 *] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111010063451/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 |date=2011-10-10 }}) |- |[[Кабардиннар]]|| 498,7 (55,3 %) |- |[[Нууччалар]]|| 226,6 (25,1 %) |- |[[Балкардар]]|| 105,0 (11,6 %) |- |[[Осетиннар]]|| 9,8 (1,1 %) |- |[[Түрктэр]]|| 8,8 |- |[[Украиннар]]|| 7,6 |- |[[Эрмээннэр]]|| 5,3 |- |[[Кэриэйдэр]]|| 4,7 |- |[[Чеченнар]]|| 4,2 |- |[[Ниэмэстэр]]|| 2,5 |- |[[Сыгааннар]]|| 2,4 |- |[[Месхети түүрдэрэ]]|| 2,3 |- |[[Азербайдьаннар]]|| 2,3 |- |[[Лактар]]|| 1,8 |- |[[Грузиннар]]|| 1,7 |- |[[Карачайдар]]|| 1,3 |- |[[Ингуштар]]|| 1,2 |- |[[Беларустар]]|| 1,2 |- |[[Дьэбэриэйдэр]]|| 1,1 |- |} === Олохтоох пууннар === <div align="center"> {| class="toccolours" style="margin: 0 2em 0 2em" |- | bgcolor="#C0C0C0" | '''10 тыh. тахса олохтоохтордоох пууннар'''<br /> Тохсунньу 1 2008 туругунан |- | <table width="600" border="0" cellspacing="1" cellpadding="0"> <tr align="left"> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Нальчик]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">269,6</td> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Нартан]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">12,3 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Баксан (куорат)|Баксан]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">62,4</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Шалушка]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">11,2 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Прохладный]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">60,3</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Исламей]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,6 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Нарткала]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">33,4</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Чегем Второй]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,6 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Майский]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">27,2</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Заюково]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,3 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Тырныауз]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">20,1</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Кенже]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,3 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Терек (куорат)|Терек]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">19,8</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Хасанья]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,2 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Чегем (куорат)|Чегем]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">18,3</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"></td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"></td> </tr> </table> |} </div> == Администрациянан араарыыта == [[Билэ:Kabardino-balkaria map.png|thumb|240 px|right|Кабардино-Балкария хаартата]] * '''Өрөспүүбүлүкэ таһымнаах куораттар:''' ** [[Нальчик]] ** [[Прохладнай]] ** [[Баксан]] * '''Оройуоннар:''' ** [[Баксан оройуона]] ** [[Зольскай оройуона]] ** [[Лескен оройуона]] ** [[Майскай оройуона]] ** [[Прохладнай оройуона]] ** [[Терек оройуона]] ** [[Урвань оройуона]] ** [[Чегем оройуона]] ** [[Черек оройуона]] ** [[Эльбрус оройуона]] == Бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 8]] — Балкаар омугун күүһүнэн көһөрүүнү саныыр күн. * [[Кулун тутар 28]] — Балкаар омугун барҕарыытын уонна балкаар судаарыстыбаннаһа сөргүтүллүүтүн күнэ<ref>бу күн 1957 с. ССРС Үрдүкү Сэбиэтин бөрөсүүдьүмэ балкаар омуктары дойдуларыгар төннөрүү туһунан ыйаах таһаарбыта</ref> {{Russia-geo-stub}} {{Российскай Федерация субъектара}} [[Категория:Арассыыйа Федерациятын өрөспүүбүлүкэлэрэ]] [[Категория:Арассыыйа| ]] [[Категория:Арассыыйа Өрөспүүбүлүкэлэрэ]] jidhp7yslsuqjgwx7plbga8chncavn4 Тринидад уонна Тобаго 0 13738 427819 422486 2026-04-30T01:58:13Z Ojkhol 24881 /* Тринидад уонна Тобаго бэлиэ күннэрэ */ 427819 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = Тринидад уонна Тобаго Республиката<br />Republic of Trinidad and Tobago |common_name = Trinidad and Tobago |image_flag = Flag of Trinidad and Tobago.svg |image_coat = Coat of Arms of Trinidad and Tobago.svg |image_map = Trinidad and Tobago-CIA WFB Map.png |national_motto = "Together we aspire, together we achieve" |national_anthem = ''[[Forged from the Love of Liberty]]'' |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |ethnic_groups = |demonym = Тринидадтар, тобаголар |capital = [[Порт оф Спейн]] |largest_settlement_type = city |largest_settlement = [[Сан Фернандо]]<ref>[http://web.archive.org/web/20061012113115/http://www.britannica.com/wdpdf/TrinidadandTobago.pdf Trinidad and Tobago -- Britannica Online Encyclopedia<!-- bot-generated title -->] at www.britannica.com</ref> |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Дьордь Максуэлл Ричардс]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Патрик Манниҥ]] |area_rank = 172nd |area_magnitude = 1 E9 |area_km2 = 5,128 |area_sq_mi = 1,978 |percent_water = negligible |population_estimate = 1,299,953 <!--UN WPP--> |population_estimate_rank = 152nd |population_estimate_year = 2009 от ыйа |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 254.4 |population_density_sq_mi = 659.2 |population_density_rank = 49th |GDP_PPP = $26.536 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=369&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=51&pr.y=3 |title=Trinidad and Tobago|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-10-01}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $20,338<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $25.925 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $19,869<ref name=imf2/> |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[Холбоhуктаах Хоруоллук]]тан |established_date1 = 31 атырдьах ыйа 1962 |sovereignty_type2 = [[Республика]] |established_date2 = 1 атырдьах ыйа 1976 |HDI = {{increase}} 0.814 |HDI_rank = 57th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[Тринидад уонна Тобаго доллара]] |currency_code = TTD |country_code = |time_zone = |utc_offset = -4 |drives_on = left |cctld = [[.tt]] |calling_code = [[+1-868]]}} '''Тринидад уонна Тобаго Республиката''' ({{lang-en|Republic of Trinidad and Tobago}}) диэн [[Кариб байҕала|Кариб байҕалын]] соҕуруу өттүгэр баар [[арыы дойду]]. Иэнэ 5,128 км², олохтоохторун ахсаана 1.3 млн. Киин куората [[Порт оф Спейн]]. == Тринидад уонна Тобаго бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 30]] — Баптистар босхолонууларын күнэ * [[Ыам ыйын 30]] — Ииндийэттэн кэлии күнэ. Бу күнү Кариб байҕал арыыларыгар, Фиджигэ уонна Маврикийгэ араас күҥҥэ Ииндийэттэн дьону үлэлэтэ аҕалбыттарын бэлиэтээри ылаллар. * [[Бэс ыйын 19]] — Үлэ күнэ<ref>[[:en:Public holidays in Trinidad and Tobago|Public holidays in Trinidad and Tobago]]{{ref-en}}.</ref>. * [[Атырдьах ыйын 1]] — Эмансипация күнэ (Emancipation Day). Урукку Европа дойдуларын Кариб байҕаллааҕы холуонньаларыгар кулуттааһыны суох гыныыга сыһыаннаан бэлиэтэнэр күн * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ (Тринидад уонна Тобаго)|Тутулуга суох буолуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 24]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Хоту Америка дойдулара]] 3r0o16q33fiski8yq3qw42epa67xy8m Һауайи 0 14038 427791 427389 2026-04-30T01:24:04Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 427791 wikitext text/x-wiki {{Infobox U.S. state | Name = Hawaii | Fullname = State of Hawaii<br />''Moku{{okina}}āina o Hawai{{okina}}i'' | Othername = Mokuāina o Hawaii | Flag = Flag of Hawaii.svg | Flaglink = [[Flag of Hawaii|Flag]] | Seal = Seal of the State of Hawaii.svg | Seallink = [[Seal of Hawaii|Seal]] | Coat of Arms = Coat of Arms of the Kingdom of Hawaii.svg | Former = Territory of Hawaii | Former_flag of the state = Flag of Hawaii.svg | Map = Map of USA highlighting Hawaii.png | Nickname = The [[Aloha]] State | Motto = [[Seal of Hawaii|Ua Mau ke Ea o ka {{okina}}Āina i ka Pono]] ([[Hawaiian language|Hawaiian]]) | MottoEnglish = The Life of the Land is Perpetuated in Righteousness | Capital = [[Honolulu]] | LargestCity = Honolulu | OfficialLang = [[English language|English]], [[Hawaiian language|Hawaiian]] | Demonym = Hawaiian (see notes)<ref>Local usage generally reserves Hawaiian as an [[ethnonym]] referring to [[Native Hawaiians]]. ''Hawai{{okina}}i resident'' or ''islander'' is the preferred form to refer to state residents. The ''[[Associated Press Stylebook]]'', 42nd ed. (2007), also prescribes this usage under its entry for Hawai{{okina}}i (p. 112).</ref> | Governor = [[Linda Lingle]] ([[Republican Party (United States)|R]]) | Lieutenant Governor = [[James Aiona]] (R) | Senators = [[Daniel Inouye]] ([[Democratic Party (United States)|D]])<br />[[Daniel Akaka]] (D) |Representative=[[Hawaii's 1st congressional district|1]]: [[Neil Abercrombie]] (D)<br />[[Hawaii's 2nd congressional district|2]]: [[Mazie Hirono]] (D) | PostalAbbreviation = HI | AreaRank = 43<sup>rd</sup> | TotalAreaUS =10,931 | TotalArea = 28,311 | LandAreaUS = 6,423 | LandArea = 16,638 | WaterAreaUS = 4,507 | WaterArea = 11,672 | PCWater = 41.2 | PopRank = 42<sup>nd</sup> | 2000Pop (old) = 1,211,537 | 2000Pop = 1,288,198 (2008 est.)<ref name=08CenEst>{{cite web | title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2008 | publisher = United States Census Bureau | accessdate = 2009-02-06 | url = http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2008-01.csv}}</ref> <br /> 1,211,537 (2000) | DensityRank = 13<sup>th</sup> | 2000Density = 72.83 | 2000DensityUS = 188.6 | MedianHouseholdIncome = $63,746 | IncomeRank = 5<sup>th</sup> | AdmittanceOrder = 50<sup>th</sup> | AdmittanceDate = August 21, 1959 | TimeZone = [[Hawaii-Aleutian time zone|Hawaii]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]]-10<br /> (no [[daylight saving time]]) | Longitude = 154° 48′ W to 178° 22′ W | Latitude = 18° 55′ N to 28° 27′ N | LengthUS =1,522 | WidthUS = n/a | Width = n/a | Length = 2,450 | HighestPoint = [[Mauna Kea]]<ref name=usgs>{{cite web| date =April 29, 2005 | url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| dateformat = mdy | accessdate = November 3, 2006}}</ref> | HighestElevUS = 13,796 | HighestElev = 4,205 | MeanElevUS =3,035 | MeanElev = 925 | LowestPoint = [[Pacific Ocean]]<ref name=usgs/> | LowestElevUS = 0 | LowestElev = 0 | ISOCode = US-HI | Website = www.hawaii.gov }} {{Infobox U.S. state symbols |Name = Hawaii |Bird = [[Hawaiian Goose]] |Fish = [[Reef triggerfish|Humu­humu­nuku­nuku­āpua{{okina}}a]] |Flower = [[Hawaiian hibiscus]] |Mammal = [[Humpback whale]] |Reptile = [[Gold dust day gecko]] |Tree = [[Candlenut|Kukui nut tree]] |Food = [[Muffin|Coconut muffin]] |Gemstone = [[Black coral]] |Slogan = ''The Islands of [[Aloha]]'' |Soil = [[Hilo (soil)|Hilo]] |Song = ''[[Hawai'i Pono'i|Hawai{{okina}}i Pono{{okina}}i]]'' |Sport = [[Surfing]], [[Outrigger canoeing]] |Tartan = [[:File:Hawaii State Tartan.jpg|Hawaii State Tartan]] |Route Marker = HI-66.svg |Quarter = 2008 HI Proof.png |QuarterReleaseDate = 2008 }} '''Һавайи''' (ардыгар "Гавайи" суруллар) - Океанияҕа баар соҕотох [[АХШ]] штата уонна АХШ штата. Бу Америка Холбоһуктаах Штаттарга 1959 сыл атырдьах ыйын 21 күнүгэр холбоспут тиһэх штат буолбута. Бу арыылартан эрэ турар соҕотох штат. Гавайи - бу эмиэ улахан Арыылаах аата. Киин уонна саамай улахан куората Гавайев - Гонолулу Арыыга сыталлар. == Дойду бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 26]] — Кухио күнэ * [[Муус устар 15]] — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Бэс ыйын 7]] — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[От ыйын 31]] — [[Гавайи былааҕа|Гавайи былааҕын күнэ]]. * [[Атырдьах ыйын 21]] — [[Гавай арыылара|Билинии күнэ]]. 1959 сыллаахха Гавайи АХШ 50-с штаата буолбута. * [[Алтынньы 8]] — Бастакы арыйааччы күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ штаттара]] 4kbs50vzf8l8pvo5qyo0m8cefsn76g5 Элвис Пресли 0 31412 427762 417330 2026-04-30T00:32:49Z Qohlt 22667 427762 wikitext text/x-wiki {{Infobox Musical artist |Name = Элвис Пресли |Img = Elvis Presley promoting Jailhouse Rock.jpg |Img_capt = ''[[Jailhouse Rock (film)|Jailhouse Rock]]'' ырыатыгар постер (1957) |Img_size = |Landscape = |Background = Ырыаһыт |Birth_name = Элвис Аарон Пресли<ref name="Aaron">(May 9, 2002). "[http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A702839 Elvis Presley - the Singer]". ''[[bbc.co.uk]]''. Retrieved 2007-10-12. {{WebCite|url=http://www.webcitation.org/5QZwoYyCI|date =2007-07-24}}</ref> |Alias = The Hillbilly Cat <small>(1953–55)</small><ref>{{cite web|url = http://www.elvispresleymusic.com.au/elvis_presley_1953_1955.html |title = Elvis Presley 1953–1955 : The Hillbilly Cat |accessdate = 2008-08-16}}</ref> |birth_date= {{birth date|mf=yes|1935|1|8|mf=y}} |birth_place = Тупело, Миссисипи, АХШ |Height = {{Height|feet=6}} |Origin = Тьюпело, Теннеси, АХШ |death_date= {{Death date and age|mf=yes|1977|08|16|1935|01|08}} |death_place = Тьюпело, Теннеси, АХШ |Voice_type = [[Баритон]] |Occupation = Ырыаһыт, актер |Instrument = [[Ырыаһыт]], [[гитара]], [[пиано]] |Years_active = 1953–1977 |Label = [[Sun Records|Sun]], [[RCA Records|RCA Victor]] |URL = [http://www.Elvis.com Elvis.com] }} '''Элвис Аарон Пресли''' ({{lang-en|Elvis Aaron Presley}}, 1935 сыл тохсунньу 8 күнэ − 1977 сыл атырдьах ыйын 16 күнэ) диэн [[АХШ|Америка]] биир биллэр ырыаһыта, музыка суруйааччыта уонна актера. [[Рок-н-ролл]] музыкатыгар биир бастакы киэҥник биллэр ырыаһыт. Хас да киинэҕэ уһуллубута. Өлбүтүн да кэннэ киэҥ биллэрэ аҕыйаабатаҕа. XX үйэ биир киэҥник биллэр киһитэ буолар. Сороҕор Рок-н-ролл хоруола диэн ааттыллар. ==Олоҕун олуктара== Элвис Пресли 1935 сыл тохсунньу 8 күнүгэр [[Миссиссиппи]] штытын Тупело куоратыгар төрөөбүтэ. Иигирэ убайа Джесс Гарон 35 мүнүүтэ кини иннинэ төрөөбүт уонна тута өлөн хаалбыт. Соҕотох оҕо буолан аҕалаах ийэтин кытта олус чугас эбит. Дьиэ кэргэн сиэркэпкэ сылдьар эбит, онно Пресли музыкаҕа талаана тахсыбыт. 13 саастааҕар ийэтин кытта [[Мемфис]] куоракка көспүттэр, ол бириэмэҕэ аҕата төлүүр чиэги подделкалаан хаайыыга барбыт. Рокабилли диэн аатаах музыка жанрын ыллыыр дьоннортон бастакы эбит. Бастакы биллэр ырыатынан 1955 сылга тахсыбыт ''Heartbreak Hotel'', ол ырыа бастакы киэҥник биллэр рок-н-ролл ырыата буолар. ==Тус олоҕо== 1958 сыллаахха армияҕа ыҥырыллыбыта, уонна [[Германия|Германияҕа]] базаламмыта. Чиэстээхтик армияны икки сыл буолан баран Америкаҕа төннүбүтэ. Германияҕа сылдьан кэргэнин Присцилла Белөны кытта билсиспитэ, уонна 1967 сыллаахха кэргэн ылбыта. Кинилэр Лиза Мари диэн кыыстаммыттара (Ол кыыс кэлин [[Майкл Джексон|Майкл Джэксоҥҥа]] кэргэн тахсыбыта) 1973 сыллахха Присцилла уонна Элвис арахсыспыттара. Ол бириэмэҕэ Элвис номнуо араас эмптэргэ үөрүйэх буолбут.<ref>[http://www.guardian.co.uk/theobserver/2002/aug/11/features.magazine27 Elvis special: Doctor Feelgood &#124; From the Observer &#124; The Observer]</ref> ==Өлүүтэ== 1977 сыл атырдьах ыйын 16 күнүгэр сүрэҕэ тохтоон өлбүтэ. Бэйэтин ваннатыгар булуллубута. == Дискографията == === Студия альбомнара === * Elvis Presley (1956) * Elvis (1956) * Elvis'Christmas Album (1957) * Elvis Is Back! (1960) * His Hand In Mine (1960) * Something for Everybody (1961) * Pot Luck (1962) * Elvis for Everyone! (1965) * How Great Thou Art (1967) * From Elvis In Memphis (1969) * That's The Way It Is (1970) * Elvis Country (I'm 10 000 Years Old) (1971) * Love Letters from Elvis (1971) * Elvis sings The Wonderful World of Christmas (1971) * Elvis Now (1972) * He Touched Me (1972) * Elvis (The „Fool“ Album) (1973) * Raised on Rock/For Ol'Times Sake (1973) * Good Times (1974) * Promised Land (1975) * Today (1975) * From Elvis Presley Boulevard, Memphis, Tennessee (1976) * Moody Blue (1977) === Кэнсиэр альбомнара === * Elvis (NBC TV Special) (1968) * From Memphis to Vegas/From Vegas to Memphis (1969) * On Stage (1970) * Elvis: As Recorded at Madison Square Garden (1972) * Aloha from Hawaii Via Satellite (1973) * Elvis Recorded Live on Stage in Memphis (1974) * Elvis in Concert (1977) === Хомуурунньуктар === * Elvis' Golden Records (1958) * For LP Fans Only (1959) * A Date with Elvis (1959) * 50 000 000 Elvis Fans Cant' Be Wrong Elvis' Gold Records, Volume 2 (1959) * Elvis' Golden Records Volume 3 (1963) * Elvis' Gold Records Volume 4 (1968) * Elvis: A Legendary Performer Volume 1 (1974) * Elvis' 40 Greatest (1974) * Elvis: A Legendary Performer Volume 2 (1976) * The Sun Sessions (1976) * Blue Christmas (1976) * Welcome to My World (1977) * He Walks Beside Me (1978) * Mahalo from Elvis (1978) * Elvis: A Canadian Tribute (1978) * Elvis Sings For Children and Grownups Too (1978) * Our Memories of Elvis (1979) * Our Memories of Elvis Volume 2 (1979) * Elvis: A Legendary Performer Volume 3 (1979) * Guitar Man (remix) (1981) * This Is Elvis (1981) * Elvis: Greatest Hits Volume 1 (1981) * The Elvis Medley (1982) * Memories of Christmas (1982) * I Was the One (1983) * Elvis: A Legendary Performer Volume 4 (1983) * Elvis: The First Live Recordings (1984) * Elvis: The Hillbilly Cat (1984) * Elvis' Gold Records Volume 5 (1984) * A Valentine Gift for You (1985) * Reconsider Baby (1985) * The Number One Hits (1987) * The Top Ten Hits (1987) * The Complete Sun Sessions (1987) * Love Me Tender (1987) * The Memphis Record (1987) * Essential Elvis (1988) * Elvis in Nashville (1988) * Elvis Presley Stereo' 57 (Essential Elvis Vol.2) (1989) * The Great Performances (1990) * Hits Like Never Before (Essential Elvis Vol.3) (1991) * Elvis Presley Sings Leiber & Stoller (1991) * Collector's Gold (1991) * The Lost Album (1991) * Blue Christmas (1992) * If Everyday Was Like Christmas (1994) * Amazing Grace: His Greatest Sacred Performances (1994) * Heart and Soul (1995) * Command Performances: The Essential 60s Masters II (1995) * The Essential Collection (1995) * Elvis 56 (1996) * Heartbreak Hotel (CD Single) (1996) * A Hundred Years from Now (Essential Elvis Vol.4) (1996) * Great Country Songs (1996) * An Afternoon in the Garden (1997) * Greatest Jukebox Hits (1997) * Love Songs (1998) * Rhythm and Country (Essential Elvis Vol.5) (1998) * Tiger Man (1998) * Memories: The '68 Comeback Special (1998) * Sunrise (1999) * Suspicious Minds (1999) * Tomorrow Is a Long Time (1999) * Burning Love (1999) * It's Christmas Time (1999) * Such a Night (Essential Elvis Vol.6) (2000) * That's the Way It Is (2000) * The Elvis Presley Collection – Country (2000) * The 50 Greatest Hits (2000) * White Christmas (2000) * Country Side of Elvis (2001) * ELV1S: 30 #1 Hits (2002) * 2nd to None (2003) * Christmas Peace (2003) * Ultimate Gospel (2004) * Elvis at Sun (2004) * Love, Elvis (2005) * Elvis by the Presleys (2005) * Hitstory (2005) * The Definitive Collection (2005) * Elvis Inspirational (2006) * The Complete Million Dollar Quartet (2006) * Elvis Christmas (2006) * The Essential Elvis Presley (2007) * Viva Las Vegas (2007) * Introducing Elvis (2007) * Home for the Holidays (2007) * The Very Best of Love (2007) * Playlist: The Very Best of Elvis Presley (2008) * Collector's Edition: Elvis Inspirational Memories (2008) * Christmas Duets (2008) * Boy from Tupelo (2008) * The UK Sun Sessions (2009) * Elvis: Love Me Tender – The Love Songs (2009) * Elvis: Best of Love (2010) * Playlist: The Very Best Gospel of Elvis Presley (2010) * Uncovered (2012) * I Am an Elvis Fan (2012) * The Classic Christmas Album (2012) * The King (2012) * Merry Christmas... Love, Elvis (2013) * The Nation's Favourite Elvis Song (2013) * Elvis Forever (2015) * If I Can Dream (with Royal Philharmonic Orchestra) (2015) * Elvis: Ultimate Christmas (2015) * I'm Leavin (2016) * Way Down in the Jungle Room (2016) * The Wonder of You (with Royal Philharmonic Orchestra) (2016) * A Boy from Tupelo: The Complete 1953 – 1955 Recordings (2017) * Elvis Symphonique (with Royal Philharmonic Orchestra) (2017) * Christmas with Elvis (with Royal Philharmonic Orchestra) (2017) * Elvis Presley: The Searcher (The Original Soundtrack) (2018) * Where No One Stands Alone (2018) === EP === * Elvis Presley (1956) * Elvis Presley (double EP) (1956) * Heartbreak Hotel (1956) * Elvis Presley (1956) * The Real Elvis (1956) * Any Way You Want Me (1956) * Elvis Vol.1 (1956) * Elvis Vol.2 (1956) * Love Me Tender (1956) * Strictly Elvis (1957) * Peace in the Valley (1957) * Loving You, Vol. I (1957) * Loving You, Vol. II (1957) * Just for You (1957) * Elvis Sings Christmas Songs (1957) * Jailhouse Rock (1957) * King Creole Vol. 1 (1958) * King Creole Vol.2 (1958) * Elvis Sails (1958) * A Touch of Gold Vol.1 (1959) * A Touch of Gold Vol.2 (1959) * Christmas with Elvis (1959) * A Touch of Gold Vol.3 (1960) * Elvis by Request: Flaming Star and 3 Other Great Songs (1961) * Follow That Dream (1962) * Kid Galahad (1962) * Viva Las Vegas (1964) * Tickle Me (1965) * Easy Come, Easy Go (1967) == Фильмографията == {{Div col|cols = 2}} * 1956: Love Me Tender * 1957: Loving You * 1957: Jailhouse Rock * 1958: King Creole * 1960: G.I. Blues * 1960: Flaming Star * 1961: Wild in the Country * 1961: Blue Hawaii * 1962: Follow That Dream * 1962: Kid Galahad * 1962: Girls! Girls! Girls! * 1963: It Happened At The World's Fair * 1963: Fun In Acapulco * 1964: Kissin' Cousins * 1964: Viva Las Vegas * 1964: Roustabout * 1965: Girl Happy * 1965: Tickle Me * 1965: Harum Scarum * 1966: Frankie And Johnny * 1966: Paradise, Hawaiian Style * 1966: Spinout * 1967: Easy Come, Easy Go * 1967: Double Trouble * 1967: Clambake * 1968: Stay Away, Joe * 1968: Speedway * 1968: Live A Little, Love A Little * 1969: Charro! * 1969: The Trouble With Girls * 1970: Change Of Habit * 1970: Elvis - That's The Way It Is * 1972: Elvis On Tour {{Div col end}} ==Быһаарыылар== {{Быһаарыылар}} ==Атын сигэлэр== {{commons}} {{wikiquote-en}} * [http://www.elvis.com/ Elvis Presley Enterprises] - Official site of the Elvis Presley brand. * [http://www.elvis.com.au/presley/elvis_interviews.htm Elvis Resources - Interviews and articles about Elvis Presley] By Elvis Australia * [http://www.elvis.com.au/presley/biography/elvis_presley_graceland.shtml Elvis Presley's Graceland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080208084435/http://www.elvis.com.au/presley/biography/elvis_presley_graceland.shtml |date=2008-02-08 }} - A detailed history of Elvis' Graceland, with photos. * [http://www.elvisdirectory.co.uk/ Elvis Presley Directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140616102304/http://elvisdirectory.co.uk/ |date=2014-06-16 }} * [http://www.elvis-tcb.com/ Elvis Presley Tributes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025193934/http://www.elvis-tcb.com/ |date=2008-10-25 }} {{DEFAULTSORT:Presley, Elvis}} [[Категория:1935 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:тохсунньу 8 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:1977 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:атырдьах ыйын 16 күнүгэр өлбүттэр]] [[Category:Элвис Пресли| ]] [[Category:АХШ ырыаһыттара]] [[Категория:ырыаһыттар]] [[Категория:актёрдар]] [[Категория:америкатааҕы актёрдар]] 6row2xb4iheh2tpqvfr54p2dxz9kbv2 Мэрилэнд 0 33453 427780 424341 2026-04-30T01:18:28Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 427780 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Map of USA MD.svg|мини|]] '''Мэрилэнд''' {{lang-en|Maryland}} === Бэлиэ күннэрэ === * [[Кулун тутар 25]] — Мэриленд күнэ * [[Сэтинньи 23]] {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, ([[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ]]) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр {{АХШ}} [[Категория:АХШ штаттара]] mnzmkjwl3midbgmnal8bhuf2g7qdie2 Затишье 0 36272 427760 321496 2026-04-29T19:59:05Z Spokiyny 27052 427760 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Затишшя |image_skyline = Вокзал Затишье.JPG |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |image_shield = |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[Дойду]] |subdivision_name = {{flagicon|Ukraine}} [[Украина]] |established_title = Бастакы ахтыллыыта |established_date = |leader_party = |leader_title = [[Баhылык]] уонна [[губернатор]] |leader_name = |area_total_km2 = 3.83 |population_total = 3 470 |population_metro = |population_density_km2= 906 |population_footnotes = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd = 47 | latm = 20 | lats = 07 |latNS = N |longd = 29 | longm = 52 |longs = 15 | longEW = E |elevation_m = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''Затишье''' ({{lang-uk|Затишшя}}) диэн [[Украина]] [[Одесса уобалас|Одесса уобалаһын]] куорат тииптээх бөһүөлэк. Дьонун ахсаана 3 470. == Историята == == Айылҕата == == Географията == == Климата == == Оройуонунан арахсыыта == == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Commonscat|Zatyshshia}} {{rq|stub}} {{Ukraine-geo-stub}} [[Категория:Украина куораттара]] qvmphgwu9phuf09gnd5idl667hiv9wx Барселона 0 38206 427816 377348 2026-04-30T01:56:58Z Ojkhol 24881 /* Барселона саайта */ 427816 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Barcelona collage.JPG|мини]] [[Билэ:BarcelonaHarbour.jpg|мини]] [[Билэ:Palau Nacional.jpg|мини]] '''Барселона''' (кат. Barcelona [bəɾsəˈɫonə], исп. Barcelona [baɾθeˈlona]) — [[Испания]] куората, [[Каталония]] автономнай уобалаһын киин куората<ref>[[ВЭ/ВТ/Барцелона|Барцелона]] // [[Военная энциклопедия Сытина|Военная энциклопедия]] : [в 18 т.] / под ред. [[Новицкий, Василий Фёдорович|В. Ф. Новицкого]] [и др.]. — СПб. ; [М.] :Тип. т-ва [[Сытин, Иван Дмитриевич|И. В. Сытина]], 1911—1915.</ref>. [[Франция]] кыраныыссатыттан 120 км тэйчиччи сытар [[Сир ортотунааҕы байҕал|Средиземнэй муора]] порда. [[Испания]] промышленноска уонна атыыга-эргиэҥҥэ бөдөҥ куората. [[Эуропа|Европаҕа]] айанныыр туризм хайысхатыгар улахан суолталаах куорат<ref>Туристар сылдьыыларынан Европаҕа 6-с, Аан дойдуга 14-с миэстэ</ref>. == Нэһилиэнньэтэ == Нэһилиэнньэтэ — 1 617 487 киһи (INE 2016). Испанияҕа улаханынан [[Мадрид]] кэннэ иккис, оттон [[Эуропа|Европа]] холбоһугар онус куорат. Куорат тулатыгар 3,2 мөл кэриҥэ, Барселонаҕа бэйэтигэр 5 мөл.кэриҥэ киһи. == Бөдөҥ тэрээһиннэр == Манна [[1992 сыл]]лаахха [[1992 Сайыҥҥы Олимпия оонньуулара|Олимпия сайыҥҥы XXV оонньуулара]] ыытыллыбыттара. [[2004 сыл]]лаахха Аан дойдутааҕы культура форума ыытыллыбыта. [[2010 сыл]]лаахха Средиземноморскай холбоһук киин куоратынан буолбута, манна 43 дойду киирэр. [[2013 сыл]]лаахха ууга спорт көрүҥнэрин аан дойдутааҕы чемпионата ыытыллыбыта. == Кэрэхсэбиллээх == === Эргэ куорат уонна готическай квартал === Эргэ куорат үс аҥыы хайдыан сөп. Саамай былыргы өттө-готическай квартал-бульвар лаамбыл уонна Летан проспегын (кат. Via Laietana). Готическай кварталга Мон- Табер хайалаах сиргэ баар Римскэй баар- суох туоһулара оннунан хааллылар. Готическай периодтан Виа летан уулуссатын таһыгар олорор дьиэлэр, көс- холуонньалар оннунан хааллылар. Орто үйэттэн ыла Сибэтиэй Евлалия, чуолаан часовня св. Люссия, уонна Сант Пау дель Камп (ХІІ үйэ) сиэркэп Собуора оннунан хаалбыта. Интэриэһинэй уонна готика кварталыгар баар «түөрт хочуол»кафелар.<ref>[https://luckycar.com/blog/ru/spain/sights-of-barcelona-what-is-worth-seeing-and-visiting-for-inquisitive-tourists Укселона ытык сирдэрэ: туристка тугу көрүөххэ сөбүй?]</ref> Лааппы квартала коммерческай уулуссаҕа (кат. Итиэннэ Принцесса уулуссатыттан (кат. Prинкеса) муораҕа диэри. Квартал раваль (Арабаль) бульвар Рамбла уонна Ронда сан Антони (кат. Ronda Sant Antoni) уонна рода Сан Пау (кат. Ronda Sant Pau). Эргэ куорат сиригэр- уотугар аатырбыт Цитадели, Каталония уонна зоопарк уонна Барселона парламеннара бааллар. === Приморскай чаас === Өрүстэр уһун линиялара барыта 8 км. кэриҥэ (илинтэн арҕаа) устата 8 пляжейи ылаллар: Санцельня, Барселонетта, Сан Мигель, Саморостро, Новая Икария, баайааччы, Марха, Левант. Пляжтар кумах эбэтэр гравий бүрүөһүннээх. 1992 сыллааҕы Олимпийскай оонньуулар буола турдаҕына пляжтар бары стационарнай волейбол сеткалара, эрчиллэр площадкалара (воркут), Петербурга оонньуур площадкалара сөргүтүллэн, билигин олохтоох ыччакка уонна үгүс туристарга сынньалаҥ сирэ буолан тураллар. Мы пляжи пляжи представителей ЛГБТ-общества. Пляжтар бары тупсаҕай туалетнай кабинеттаахтар, аһаҕас халлаан анныгар дууһалаахтар, полиция постарынан уонна кэтээн көрөр пууннарынан тэриллэллэр. Пляжей хаамыытынан магистраль Колцевай Набережнай[en], Б- 10 нүөмэрэ, уопсайа 20 км. (ыам ыйын 5 күнэ 1981 с. аһыллыбыта), онно барселон океанариума, айылҕа историятын музейа, верфь Драссанас (архитектура памятнига, билигин муора музейа турар, элбэх казинолар уонна гостиницалар, лагуннар уонна яхта-кулууптар тутуллубуттара. Куорат мэрията общественнай миэстэлэргэ олохтуурга скульптура художниктарыттан сакаас түһэрэр, уһун айан холобур буолуон сөп. == Барселона туһунан суруйуулар == * [[ЭСБЕ/Барселона, город в Испании|Барселона, город в Испании]] // [[Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]] : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. * Вся Барселона. Коллекция «Вся Испания». Русское издание. Editorial Escudo de Oro S.A., Barcelona * Гауди. Русское издание. Editorial Escudo de Oro S.A., Barcelona * Imatges de la ciutat de Barcelona al segle XX. Barcelona, 2000 * Forcano Eugeni «La meva Barcelona», Barcelona, Madrid, 2010 * Хью Кеннеди. Великие арабские завоевания, «Историческая библиотека», 2010 == Барселона саайта == * http://www.barcelona.cat/en/ === Барселона бэлиэ күннэрэ === * [[Кулун тутар 30]] — Сибэкки күнэ == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} [[Категория:Испания куораттара]] [[Категория:Каталония]] co1y5t08y1ynpavpe5lz1yg0fkc7uxf Кыттааччы:James500 2 50942 427761 392200 2026-04-29T20:15:11Z James500 22796 Remove template 427761 wikitext text/x-wiki {{Babel|en}} [[en:User:James500]] b167mzfa599c51y3hjzn4f18lk01tb1 Лис Никита (мультсериал) 0 52910 427796 427624 2026-04-30T01:26:52Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427796 wikitext text/x-wiki "Лис Никита" (langus|УК / Лис Микита) - Украина тутулуга суох буолуу кэнниттэн уһуллар элбэх партийнай мультипликационнай сериал. Сериал «лис Никита»диэн сатирическай остуоруйаларын Иван Франковскай поэматын матыыбыгар уһуллар. Кини 2005 сылтан 2007 сылга диэри "үөрэҕирии «(Проситита) бүтүн аан дойдутааҕы уопсастыбатын сакааһынан оҥоһуллубут. Хартыына бюджета 10 мөл. грн буолла. (атын чахчыларынан 6 мөл. грн). Украинскай телевидениеҕэ көрдөрүү туһунан кэпсэтии барар. [[Билэ:Нэьилиэнньэбит!дьоппуоннар|мини|250px|каадыр из мультсериала]] == Сюжет == {{spoiler}} Сериалга мындыр уонна мындыр лис Никита кэпсэнэр. Араас быһыыны- майгыны, араас кыыллары оҥорор интэриэһинэй түмүктэр тустарынан. ==Персонаж== * Лис Микита (Лис Микита) * Эһэ Веризил (Эһэ Верила) * Козел Базилий (Цапилий) * Саһыл (Саһыл) * Лев * Котлай (Китай Мурлик) * Бөрөлөр (Үйэлэр Тухары) * Куобах (Чычаас Диэкки) * Бөтүүк (Пиибэ) * Бараан (Вивцэ) * Эбисийээнэ Фрузя = = Эпизоды = = Сериал 26 серияттан 15 мүнүүтэлээх: * 1 сиэрийэ»бөрөлөр" * 2 сиэрийэ»Гектор щенок" * 3 серия «бөтүүк» * 4 сиэрийэ»эһэ" * 5 серия «колода» * 6 серия «Котлай». * 7 сиэрия «Спижня» * 8 серия " трибунал» * 9 серия «бириигэбэр» * 10 сиэрийэ «табахсыт» * 11 сиэрийэ «Бурмилов» * 12 серия «олох үгэһэ» * 13 серия " Бөрөлөөх иэдээн» * 14 серия " бараан Патриот» * 15 серия «иистэнэр тирии» * 16 серия «куобах» * 17 сиэрийэ " панаяҕа сурук» * 18 серия «козел Базилий» * 19 сиэрийэ»анды" * 20 серия «халлаантан куолас» * 21 сиэрийэ «дьячка» * 22 сиэрийэ»эбисийээнэ фрузя" * 23 серия»балыктааһын" * 24 серия «колодец» * 25 серия «күрэхтэһии» * 26 сиэрийэ " кини Улуу канцлера» =Интэриэһинэй чахчылар = =интэриэһинэй чахчылар=) * Кыыл- сүөл Хахай ыраахтааҕытыгар кыыһырсыы саҕаланнаҕына "Гриндьоллар "бөлөх ырыата" оранжевой революция гимн оранжевой революция гимн. * Эһэ итэҕэйэн, лиса Никита дэриэбинэҕэ мүөтү уоран барарын саҕана "биһигиттэн сиэттэрэн" диэн ырыа дьиэрэйэр, онно барытын кыайар кыахтанныбыт...» (биһигиттэн ньиэмэс силигилиир, ньиэмэҕэ барытын кыайабыт...) "Океан харыйа" бөлөх. * Мультсериалыгар Иван Франко «лис Никита»айымньытыгар баар бойковскай тылы тутталлар. * Муульсериалга» Океан харыйа«,» бырааттыы Гадюкиннар«,» ААББА «уонна»Гриндьоллар"курдук бөлөхтөр ырыалара бааллар. * Мультфильмҥа национальнай уонна сатирическай таҥастар туһаныллаллар. Холобур, Лиса Никита, күн гуцульскай жилеткаҕа эбэтэр түүҥҥү халпааккаҕа күн тахсар. * Мультсиал 260 мүнүүтэҕэ былааннаммыт, онтон 405 мүнүүтэни оҥорбуттар. * Киинэ музыкальнай фондатын тэрийиигэ Украина композитора Мирослав Скорик кытынна. * Бу мультсиалы оҥорорго 450 тыһыынча уруһуй туһаныллыбыта. * Мультсиалы оҥоруунан 70 анимат дьарыктанар. = = Видео===) * 5 канал "Репортаж [[http://www.youtube.com/watch?v=aCtMYpZBwwA&NR=1 Үп- харчы төннөр. http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928054935/http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= |date=2007-09-28 }}) video.oboz.ua prommon Voice/ anatonst / / and=20070928054935/libus:/ / common voice.lings / alastonsus.ligros / astonson = / 2007-09-28-28 * [[http://www.youtube.com/watch?v=s6IS754GBc4 "Лиса Никита" Трейлер] чунуобунньук өттүгэр =Статьи=====) * [[http://kinokolo.ua/articles/431 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330054032/https://kinokolo.ua/articles/431/ |date=2023-03-30 }} / Украинскай эппиэт. Prophe / anaton / anatos: / / 20070927194514/Кыым / Кыым/ 431 / Д.=2007-09-27- Лети кини 150 сылын көрсө «лис Никита»диэн анимационнай киинэ аһыллыахтаах. Ол эрээри көстүбэтэ ... (Ганж ойуурун ыстатыйата) * [[http://www.bezcenzury.com.ua/ua/archive/10412/cinema/10457.html "лис Никита" - биһиги бириэмэбит Геройа.[ Сатирическай мультсиалы Украина көрөөччүлэр көрүөхтэрэ дуо? (леса Коверзевой статьи) * [[http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash=7dcfd24a6e "лис Никита" көрөөччү күүтэр.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928191723/http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash= 7 = 2007-09-28=2007-28) бырайыагы ылааччы Владимир Кетик (ыстатыйа Елена Угрин) * [[http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} лис Никита элбэх ахсааннаах анимационнай киинэ Геройа] (киинэ тылбааһын Таҥаратыттан ыстатыйа) [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсэрыял)]] [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсерыял)]] ngnrgyxej85iekpgo293bk2e6uctj3v Арассыыйа бэлиэ күннэрэ 0 56313 427773 427748 2026-04-30T01:14:04Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427773 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] b9ftjlb01n0e0phd9dmo0q2esdtflma 427777 427773 2026-04-30T01:16:50Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427777 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] e5y06s67b7jmbjni96nhr8ggxycdrv3 427798 427777 2026-04-30T01:27:45Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427798 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * [[Кулун тутар 27]] — [[Арассыыйа национальнай гвардиятын күнэ]]. Урут МВД ис сэриилэрин күнэ (1996—2016) === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 1nrs93uyt0ftg00znni0cbx4k1n968a 427807 427798 2026-04-30T01:50:31Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427807 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * [[Кулун тутар 27]] — [[Арассыыйа национальнай гвардиятын күнэ]]. Урут МВД ис сэриилэрин күнэ (1996—2016) * [[Кулун тутар 29]] — [[Юридическэй сулууспа үлэһитин күнэ]]<ref>[http://www.rg.ru/2006/06/03/voennye-prazdniki-dok.html Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 г. № 549 Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации]{{V|20|10|2010}}</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 6ej4c5x1iz8k7dv65ztlw7897vtfjis 427829 427807 2026-04-30T03:20:51Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427829 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Олунньу === * [[Олунньу 1]] — Лифт хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * [[Кулун тутар 27]] — [[Арассыыйа национальнай гвардиятын күнэ]]. Урут МВД ис сэриилэрин күнэ (1996—2016) * [[Кулун тутар 29]] — [[Юридическэй сулууспа үлэһитин күнэ]]<ref>[http://www.rg.ru/2006/06/03/voennye-prazdniki-dok.html Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 г. № 549 Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации]{{V|20|10|2010}}</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] ef3wb2qh54i5fbwr2l4lia4i4ge7xj8 427843 427829 2026-04-30T03:41:05Z Ojkhol 24881 /* Олунньу */ 427843 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Олунньу === * [[Олунньу 1]] — Лифт хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Олунньу 2]] — Арассыыйа байыаннай албан аатын күнэ — Сталинградтааҕы кыргыһыыга Кыһыл Аармыйа ньиэмэс-фашист сэриилэрин үлтүрүппүт күнэ (1943). === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * [[Кулун тутар 27]] — [[Арассыыйа национальнай гвардиятын күнэ]]. Урут МВД ис сэриилэрин күнэ (1996—2016) * [[Кулун тутар 29]] — [[Юридическэй сулууспа үлэһитин күнэ]]<ref>[http://www.rg.ru/2006/06/03/voennye-prazdniki-dok.html Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 г. № 549 Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации]{{V|20|10|2010}}</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] fkynwfu74uu6l9kyl0etuke2jiqkmac АХШ бэлиэ күннэрэ 0 56314 427787 427736 2026-04-30T01:21:27Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427787 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 27vnw9mmsnbwr97vdaodfk2u7uz3ezl 427790 427787 2026-04-30T01:23:38Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427790 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] ba5hjdw5g27w348q4b8umvr6093wk4l 427808 427790 2026-04-30T01:51:05Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427808 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ * [[Кулун тутар 29]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] qk82o35lke7lh91vh0xdn4snlzmdc9i 427813 427808 2026-04-30T01:54:48Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427813 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ * [[Кулун тутар 29]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Быраас күнэ === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] dusy4bgajwp7j2ylbn4t9fkm7fb60mt 427823 427813 2026-04-30T02:03:53Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427823 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ * [[Кулун тутар 29]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Быраас күнэ * [[Кулун тутар 31]] ** [[Виргин арыылара (АХШ)|Виргин арыылара]], Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. ** [[Калифорния]], [[Сесар Чавес күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] pt8a50em7r1laf7tkqzy2mhwnhlo5ss 427830 427823 2026-04-30T03:22:14Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427830 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Олунньу === * [[Олунньу 1]] ** дойдуга Көҥүл күнэ ** Десерт дойдулар ардыларынааҕы күнэ ** ({{Флагификация|Канаада}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ * [[Кулун тутар 29]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Быраас күнэ * [[Кулун тутар 31]] ** [[Виргин арыылара (АХШ)|Виргин арыылара]], Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. ** [[Калифорния]], [[Сесар Чавес күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] kssssddw0edcevd3tngt4em0uyhfx1q 427841 427830 2026-04-30T03:39:16Z Ojkhol 24881 /* Олунньу */ 427841 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Олунньу === * [[Олунньу 1]] ** дойдуга Көҥүл күнэ ** Десерт дойдулар ардыларынааҕы күнэ ** ({{Флагификация|Канаада}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Олунньу 2]] — ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) [[Таарбаҕан күнэ]]. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн [[таарбаҕан]] хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ * [[Кулун тутар 29]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Быраас күнэ * [[Кулун тутар 31]] ** [[Виргин арыылара (АХШ)|Виргин арыылара]], Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. ** [[Калифорния]], [[Сесар Чавес күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] p0mvhcr0pyji3pwvc7rt475dzkcrzbh Канаада бэлиэ күннэрэ 0 56334 427835 427708 2026-04-30T03:27:01Z Ojkhol 24881 427835 wikitext text/x-wiki '''[[Канаада|Канаадаҕа]] бэлиэтэнэр күннэр''' * [[Олунньу 1]] ({{Флагификация|США}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Кулун тутар 12]] — [[Наассыйалар Холбоһуктара|Холбоһук]] күнэ * [[Кулун тутар 18]] — ({{Флагификация|Ирландия}}, {{Флагификация|Австралия}}) — Шилв күнэ * [[Муус устар 9]] — Вими-Ридж күнэ (Францияҕа 1917 с. Вими-Ридж кыргыһыытыгар өлбүт Канаада саллааттарын ахталлар) * [[Муус устар 23]] — Кинигэ күнэ. * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ-ка]] эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 17]] — [[Гражданство күнэ]] * [[Бэс ыйын 2]] — Decoration Day * [[Бэс ыйын 21]] — Төрүт омуктар күннэрэ. * [[Бэс ыйын 24]] {{Флагификация|Квебек}} — Квебек күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — Өрөгөй ырыатын күнэ <ref>[http://www.niworld.ru/franamer/st_file/gimn_canada.htm Национальный гимн Канады<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>; * [[От ыйын 1]] ** Канаада күнэ (урукку аата Доминион күнэ). [[1867]] сыллаахха [[Канаада]] [[Улуу Британия|Британия Импиэрийэтиттэн]] тахсыбакка эрэ бэйэтин бырабыыталыстыбатын бэйэтэ талар буолбут. ** {{Флагификация|Канада}}, [[Ньюфаундленд]] — Өйдөбүнньүк күнэ * [[От ыйын 28]] — Улуу аймаһыйыыны ахтар күн. 1755–1764 сс. Британия сэриилэрэ Акадияҕа XVII-XVIII үйэлэргэ көһөн кэлэн олохсуйбут 14 тыһыынча кэриҥэ францууһу күүстэринэн бастаан билиҥҥи АХШ сирдэригэр, онтон сорохторун Британияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ. Ол содулуттан тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Акадия диэн билиҥҥи Канаада Саҥа Шотландията, Нью-Брансуик, Принц Эдуард арыыта уонна Хотугу Мэн. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Эйэни хааччыйар сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ ({{lang-en|National Peacekeepers' Day}}) * [[Атырдьах ыйын 15]], [[Саҥа Шотландия]] — Акадия ({{lang-en|National Acadian Day}}) === Күһүн === * [[Балаҕан ыйын 3]] — Эргиэн флотун күнэ * [[Алтынньы 9]] — Өрт уотун бохсуу күнэ. АХШ-ка эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Дьон күнэ (Persons Day). XX үйэ саҕаланыытыгар Канаада федеральнай сокуонугар "киһи" (person) диэн тыл "эр киһи" диэн эрэ суолталааҕыттан дьахталлар бырааптара күөмчүлэнэригэр болҕомто ууруллубута. 5 дьахтар көҕүлээһининэн икки сыл кэриҥэ барбыт суут кэнниттэн 1929 сыллаахха бу күн дьахталлар эмиэ бу өйдөбүлгэ киирэллэрин туһунан быһаарыы ылыныллыбыта * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Сэтинньи 8]] — [[Абориген бэтэрээннэр күннэрэ (Канаада)|Абориген бэтэрээннэр күннэрэ]]. Канаада олохтоох омуктара [[Аан дойду бастакы сэриитэ|Бастакы]] уонна [[Аан дойду иккис сэриитэ|Иккис аан дойду сэриилэригэр]] уонна [[Кэриэйэ сэриитэ|Кэриэй сэриитигэр]] кыттыыларын билинии күнэ. 1984 сыллаахтан бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 6]] — [[Дьахтары атаҕастыыры утарар күн]] * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 24]] ([[Инуиттар]]) — Кувиасуквик (Саҥа дьыл), Аляскаҕа, Канаадаҕа, [[Гренландия]]ҕа уонна [[Арассыыйа]]ҕа бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 26]] — [[Бэлэх күнэ]]<ref>[http://www.promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php День подарков (Великобритания, Австралия, Новая Зеландия, Канада) — Boxing Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210133145/http://promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php |date=2009-12-10 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ Фестивали и праздники в Кирибати / Travel.Ru / Кирибати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205404/http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ |date=2011-08-25 }}</ref>. 26 чыыһыла баскыһыанньаҕа түбэстэҕинэ, бэнидиэнньиккэ көһөн биэрэр. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Канаада]] b66lkc5tzy7bczijkto7e88a460s422 427842 427835 2026-04-30T03:40:28Z Ojkhol 24881 427842 wikitext text/x-wiki '''[[Канаада|Канаадаҕа]] бэлиэтэнэр күннэр''' * [[Олунньу 1]] ({{Флагификация|США}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Олунньу 2]] — ({{Флагификация|АХШ}} эмиэ бэлиэтиир), [[Таарбаҕан күнэ]]. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн [[таарбаҕан]] хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр. * [[Кулун тутар 12]] — [[Наассыйалар Холбоһуктара|Холбоһук]] күнэ * [[Кулун тутар 18]] — ({{Флагификация|Ирландия}}, {{Флагификация|Австралия}}) — Шилв күнэ * [[Муус устар 9]] — Вими-Ридж күнэ (Францияҕа 1917 с. Вими-Ридж кыргыһыытыгар өлбүт Канаада саллааттарын ахталлар) * [[Муус устар 23]] — Кинигэ күнэ. * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ-ка]] эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 17]] — [[Гражданство күнэ]] * [[Бэс ыйын 2]] — Decoration Day * [[Бэс ыйын 21]] — Төрүт омуктар күннэрэ. * [[Бэс ыйын 24]] {{Флагификация|Квебек}} — Квебек күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — Өрөгөй ырыатын күнэ <ref>[http://www.niworld.ru/franamer/st_file/gimn_canada.htm Национальный гимн Канады<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>; * [[От ыйын 1]] ** Канаада күнэ (урукку аата Доминион күнэ). [[1867]] сыллаахха [[Канаада]] [[Улуу Британия|Британия Импиэрийэтиттэн]] тахсыбакка эрэ бэйэтин бырабыыталыстыбатын бэйэтэ талар буолбут. ** {{Флагификация|Канада}}, [[Ньюфаундленд]] — Өйдөбүнньүк күнэ * [[От ыйын 28]] — Улуу аймаһыйыыны ахтар күн. 1755–1764 сс. Британия сэриилэрэ Акадияҕа XVII-XVIII үйэлэргэ көһөн кэлэн олохсуйбут 14 тыһыынча кэриҥэ францууһу күүстэринэн бастаан билиҥҥи АХШ сирдэригэр, онтон сорохторун Британияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ. Ол содулуттан тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Акадия диэн билиҥҥи Канаада Саҥа Шотландията, Нью-Брансуик, Принц Эдуард арыыта уонна Хотугу Мэн. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Эйэни хааччыйар сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ ({{lang-en|National Peacekeepers' Day}}) * [[Атырдьах ыйын 15]], [[Саҥа Шотландия]] — Акадия ({{lang-en|National Acadian Day}}) === Күһүн === * [[Балаҕан ыйын 3]] — Эргиэн флотун күнэ * [[Алтынньы 9]] — Өрт уотун бохсуу күнэ. АХШ-ка эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Дьон күнэ (Persons Day). XX үйэ саҕаланыытыгар Канаада федеральнай сокуонугар "киһи" (person) диэн тыл "эр киһи" диэн эрэ суолталааҕыттан дьахталлар бырааптара күөмчүлэнэригэр болҕомто ууруллубута. 5 дьахтар көҕүлээһининэн икки сыл кэриҥэ барбыт суут кэнниттэн 1929 сыллаахха бу күн дьахталлар эмиэ бу өйдөбүлгэ киирэллэрин туһунан быһаарыы ылыныллыбыта * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Сэтинньи 8]] — [[Абориген бэтэрээннэр күннэрэ (Канаада)|Абориген бэтэрээннэр күннэрэ]]. Канаада олохтоох омуктара [[Аан дойду бастакы сэриитэ|Бастакы]] уонна [[Аан дойду иккис сэриитэ|Иккис аан дойду сэриилэригэр]] уонна [[Кэриэйэ сэриитэ|Кэриэй сэриитигэр]] кыттыыларын билинии күнэ. 1984 сыллаахтан бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 6]] — [[Дьахтары атаҕастыыры утарар күн]] * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 24]] ([[Инуиттар]]) — Кувиасуквик (Саҥа дьыл), Аляскаҕа, Канаадаҕа, [[Гренландия]]ҕа уонна [[Арассыыйа]]ҕа бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 26]] — [[Бэлэх күнэ]]<ref>[http://www.promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php День подарков (Великобритания, Австралия, Новая Зеландия, Канада) — Boxing Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210133145/http://promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php |date=2009-12-10 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ Фестивали и праздники в Кирибати / Travel.Ru / Кирибати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205404/http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ |date=2011-08-25 }}</ref>. 26 чыыһыла баскыһыанньаҕа түбэстэҕинэ, бэнидиэнньиккэ көһөн биэрэр. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Канаада]] gqlex8aujki8uq76cd8z5q8k7k51f4t Кытай бэлиэ күннэрэ 0 56335 427804 427661 2026-04-30T01:31:36Z Ojkhol 24881 427804 wikitext text/x-wiki '''Кытай норуодунай өрөспүүбүлүкэтигэр бэлиэтэнэр күннэр''' * [[Кулун тутар 5]] — Лэй Фэнтэн үөрэнии күнэ. [[Лэй Фэн]] (1940-1962) — Кытай аармыйатын саллаата, саахалга түбэһэн өлбүтүн кэннэ бэчээттэммит күннүгүн Кытай былаастара ыччаты иитэр пропагандаҕа дойдуга бэриниилээх уонна ситиһиилээх буолуу холобурун быһыытынан туһаммыттара. * [[Кулун тутар 12]] ({{Флагификация|Тайвань}} эмиэ бэлиэтиир) — Мас олордуу күнэ * [[Кулун тутар 28]], [[Тибиэт]] — [[Тибиэт олохтоохторо кулуттааһынтан босхоломмут күннэрэ]] * [[Муус устар 23]] — Байҕал сэбилэниилээх күүстэрин күнэ. * [[Муус устар 24]] — Космонавтика күнэ (2016 сылтан бэлиэтэнэр<ref>{{cite web|title=国务院关于同意设立“中国航天日”的批复|url=http://www.gov.cn/zhengce/content/2016-03/21/content_5055835.htm|publisher=[[Госсовет КНР]]|date=2016-03-21|accessdate=2020-04-30}}</ref>) * [[Ыам ыйын 4]] — Ыччат күнэ. 1919 сыллаахха устудьуоннар өрө туруулара саҕаламмыт, бу түгэни куоракка олорор кытай ыччата эргэрбит олох-дьаһах утары, дойдуга саҥаны киллэриигэ туруммут күнэ диэн бэлиэтииллэр. * [[Бэс ыйын 1]] — Оҕо күнэ * [[От ыйын 1]] — Хомуньуус баартыйа олохтоммут күнэ * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Кытай Народнай босхолуур аармыйата]] төрүттэммит күнэ * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Аччык иччилэр бэстибээллэрэ]] * [[Атырдьах ыйын 20]] — Виноград бэстибээлэ саҕаланар (Турфан куорат) * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ * [[Балаҕан ыйын 10]] — Учуутал күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Күһүн ортото * [[Алтынньы 1]] — Кытай Норуотун Өрөспүүбүлүкэтин күнэ * [[Алтынньы 10]] — Икки уон күнэ. 1911 сыллааҕы Синьхай өрөбөлүүссүйэтин саҕалаабыт Учааннааҕы өрө турууну бэлиэтиир күн * [[Сэтинньи 11]] — [[Сулумахтар күннэрэ]]. 11-с ый 11-с хонугар бэлиэтэнэр. Биир сыыппара соҕотох сылдьыыны кытта ситимнээҕин иһин бэлиэтиир буолбуттар * [[Ахсынньы 13]] — [[Нанкин]] кэйгэллээһинин кэриэстиир күнэ * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр Илииҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Кытай]] 33ze8ut7rgudfcmapkzew04q5aa6adq Украина бэлиэ күннэрэ 0 56362 427771 427672 2026-04-30T01:12:33Z Ojkhol 24881 427771 wikitext text/x-wiki * [[Кулун тутар 9]] — [[Тарас Шевченко]] төрөөбүт күнэ. * [[Кулун тутар 14]] — Доброволец күнэ<ref>[http://zakon0.rada.gov.ua/laws/show/1822-19 Про встановлення Дня українського добровольця]</ref> * [[Кулун тутар 23]] — [[Култуура үлэһиттэрин уонна норуот айымньытын сөбүлээччилэр күннэрэ]] * [[Муус устар 12]] — Ракетнай-космическай салаа үлэһиттэрин күнэ * [[Муус устар 18]] — [[Устуоруйа уонна култуура мэҥэлэрин күнэ]] * [[Муус устар 26]] — Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн * [[Ыам ыйын 8]] — Өйдөбүнньүк уонна эйэлэһии күнэ ({{lang-uk|День пам'яті та примирення}})<ref>{{Cite web|url =http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|title =Указ президента Украины Петра Порошенко|author =|work =|date =|publisher =|deadlink =yes|archiveurl =https://web.archive.org/web/20150510025334/http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|archivedate =2015-05-10}}</ref> * [[Ыам ыйын 19]] — Бэлиитикэ репрессиятын сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Ыам ыйын 20]] — Баан үлэһиттэрин күнэ * [[Ыам ыйын 25]] — [[Киев күнэ]] * [[Бэс ыйын 6]] — Суруналыыс күнэ * [[Бэс ыйын 12]] — Фонда ырыынагын үлэһитин күнэ * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Судаарыстыбаннай сулууспа күнэ * [[Бэс ыйын 28]] — Конституция (Төрүт сокуон)күнэ * [[От ыйын 1]] — Архитектура күнэ * [[От ыйын 2]] — [[Украинаҕа Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ|Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ]]. * [[От ыйын 28]] — Русь сүрэхтэммит күнэ<ref name="Ukr">[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=668%2F2008 Текст президентского указа № 668/2008 «Про День крещения Киевской Руси»{{ref-uk}}]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Украина былааҕын күнэ|Былаах күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (ССРС-тан, [[1991]]) * [[Атырдьах ыйын 29]]: ** Украина көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн ** Шахтер күнэ * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Нотариат күнэ * [[Балаҕан ыйын 7]] — Байыаннай разведка күнэ * [[Балаҕан ыйын 9]] — Бронетанковай сэриилэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 10]] — Физкультура уонна успуорт күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Украина өрүһүйээччитин (спасатель) күнэ * [[Балаҕан ыйын 22]] — Партизан килбиэнин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 30]]  ** Бүтүн Украинатааҕы бибилэтиэкэ күнэ ** Оҕону ииттии күнэ * [[Алтынньы 8]] — Украина юриһин күнэ * [[Алтынньы 10]] — Украина стандартизация и метрология үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 14]] ** Украина көмүскээччитин күнэ ** Украина [[хаһаак]]тарын күнэ * [[Алтынньы 27]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ. Нестор Летописец төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бастаан сэтинньи 9 күнүгэр бэлиэтэнэр этэ. * [[Алтынньы 28]] — Украина фашист халабырдьыттартан босхолонуутун күнэ * [[Сэтинньи 3]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** Инженернэй сэриилэр күннэрэ * [[Сэтинньи 4]] — Тимир суол үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ * [[Сэтинньи 16]] — Араадьыйа, тэлэбиидэнньэ уонна сибээс үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Украина Сэбилэниилээх күүстэрин сержанын күнэ. * [[Сэтинньи 19]] ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ ** Гидрометеорология сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Тыа хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Дьоһун уонна көҥүл күнэ]] <!-- * {{Флагификация|Украина}} — Штурмалыыр десант сэриилэрин күнэ--> * [[Сэтинньи 30]] — Украина сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническай сэриилэрин күнэ * [[Ахсынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 5]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 7]] — Олохтоох салайыныы күнэ * [[Ахсынньы 12]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Ахсынньы 14]] — [[Чернобыль саахала|Чернобыль саахалын]] ликвидациятын кыттыылаахтарын чиэстиир күн * [[Ахсынньы 15]] — Суут үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Украина судаарыстыбаннай (буруйдааһыны) толорторуу сулууспатын үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 19]] — Адвокатура күнэ * [[Ахсынньы 22]] ** Энергетик күнэ ** Дипломатическэй сулууспа үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Украина архыыбын тэрилтэлэрин күнэ|Украинаҕа архыып тэрилтэлэрин күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Украина бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 5x45ai6jsmdznaxp48jn9y5jf2txxdn 427793 427771 2026-04-30T01:24:56Z Ojkhol 24881 427793 wikitext text/x-wiki * [[Кулун тутар 9]] — [[Тарас Шевченко]] төрөөбүт күнэ. * [[Кулун тутар 14]] — Доброволец күнэ<ref>[http://zakon0.rada.gov.ua/laws/show/1822-19 Про встановлення Дня українського добровольця]</ref> * [[Кулун тутар 23]] — [[Култуура үлэһиттэрин уонна норуот айымньытын сөбүлээччилэр күннэрэ]] * [[Кулун тутар 26]] — [[Украина Национальнай гвардиятын күнэ|Национальнай гвардия күнэ]]. * [[Муус устар 12]] — Ракетнай-космическай салаа үлэһиттэрин күнэ * [[Муус устар 18]] — [[Устуоруйа уонна култуура мэҥэлэрин күнэ]] * [[Муус устар 26]] — Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн * [[Ыам ыйын 8]] — Өйдөбүнньүк уонна эйэлэһии күнэ ({{lang-uk|День пам'яті та примирення}})<ref>{{Cite web|url =http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|title =Указ президента Украины Петра Порошенко|author =|work =|date =|publisher =|deadlink =yes|archiveurl =https://web.archive.org/web/20150510025334/http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|archivedate =2015-05-10}}</ref> * [[Ыам ыйын 19]] — Бэлиитикэ репрессиятын сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Ыам ыйын 20]] — Баан үлэһиттэрин күнэ * [[Ыам ыйын 25]] — [[Киев күнэ]] * [[Бэс ыйын 6]] — Суруналыыс күнэ * [[Бэс ыйын 12]] — Фонда ырыынагын үлэһитин күнэ * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Судаарыстыбаннай сулууспа күнэ * [[Бэс ыйын 28]] — Конституция (Төрүт сокуон)күнэ * [[От ыйын 1]] — Архитектура күнэ * [[От ыйын 2]] — [[Украинаҕа Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ|Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ]]. * [[От ыйын 28]] — Русь сүрэхтэммит күнэ<ref name="Ukr">[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=668%2F2008 Текст президентского указа № 668/2008 «Про День крещения Киевской Руси»{{ref-uk}}]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Украина былааҕын күнэ|Былаах күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (ССРС-тан, [[1991]]) * [[Атырдьах ыйын 29]]: ** Украина көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн ** Шахтер күнэ * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Нотариат күнэ * [[Балаҕан ыйын 7]] — Байыаннай разведка күнэ * [[Балаҕан ыйын 9]] — Бронетанковай сэриилэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 10]] — Физкультура уонна успуорт күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Украина өрүһүйээччитин (спасатель) күнэ * [[Балаҕан ыйын 22]] — Партизан килбиэнин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 30]]  ** Бүтүн Украинатааҕы бибилэтиэкэ күнэ ** Оҕону ииттии күнэ * [[Алтынньы 8]] — Украина юриһин күнэ * [[Алтынньы 10]] — Украина стандартизация и метрология үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 14]] ** Украина көмүскээччитин күнэ ** Украина [[хаһаак]]тарын күнэ * [[Алтынньы 27]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ. Нестор Летописец төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бастаан сэтинньи 9 күнүгэр бэлиэтэнэр этэ. * [[Алтынньы 28]] — Украина фашист халабырдьыттартан босхолонуутун күнэ * [[Сэтинньи 3]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** Инженернэй сэриилэр күннэрэ * [[Сэтинньи 4]] — Тимир суол үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ * [[Сэтинньи 16]] — Араадьыйа, тэлэбиидэнньэ уонна сибээс үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Украина Сэбилэниилээх күүстэрин сержанын күнэ. * [[Сэтинньи 19]] ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ ** Гидрометеорология сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Тыа хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Дьоһун уонна көҥүл күнэ]] <!-- * {{Флагификация|Украина}} — Штурмалыыр десант сэриилэрин күнэ--> * [[Сэтинньи 30]] — Украина сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническай сэриилэрин күнэ * [[Ахсынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 5]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 7]] — Олохтоох салайыныы күнэ * [[Ахсынньы 12]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Ахсынньы 14]] — [[Чернобыль саахала|Чернобыль саахалын]] ликвидациятын кыттыылаахтарын чиэстиир күн * [[Ахсынньы 15]] — Суут үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Украина судаарыстыбаннай (буруйдааһыны) толорторуу сулууспатын үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 19]] — Адвокатура күнэ * [[Ахсынньы 22]] ** Энергетик күнэ ** Дипломатическэй сулууспа үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Украина архыыбын тэрилтэлэрин күнэ|Украинаҕа архыып тэрилтэлэрин күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Украина бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] qibe9rn9zuefpegwi2x2y1mg8vrrwpz Япония бэлиэ күннэрэ 0 56371 427800 427739 2026-04-30T01:28:48Z Ojkhol 24881 427800 wikitext text/x-wiki [[Япония]] бэлиэ күннэрэ. * [[Кулун тутар 3]] — [[Хинамацури]] — кыргыттар эбэтэр куукулалар күннэрэ. * [[Кулун тутар 12]] — О-мидзутори мацури (Нара куорат), кудуктан ууну таһаарыы күнэ<ref>[http://nippon-history.ru/books/item/f00/s00/z0000002/st043.shtml Краткий календарь японских праздников [1990 Маркарьян С.Б., Молоднякова Э.В. - Праздники в Японии. Обычаи, обряды, социальные функции&#93]</ref> * [[Кулун тутар 13]] — Касуга-мацури, Япония сүрүн бэлиэ күннэриттэн биирдэстэрэ, XIII үйэттэн биллэр. * [[Кулун тутар 14]] (уонна атын Азия дойдулара) — [[Үрүҥ күн (Япония)|Үрүҥ күн]], Валентин күнүн кэнниттэн биир ый буолан баран бэлиэтэнэр, ол күн бэлэх ылбыттар бэлэхтээбит дьоҥҥо хоруйдаан аны бэйэлэрэ бэлэх оҥороллор. 1978 сыллаахтан Японияҕа бэлиэтэнэр буолбут, кэлин атын дойдуларга тарҕаммыт * [[Кулун тутар 15]] — [[Хонэн-мацури|Өлгөм сыл күнэ]] * [[Кулун тутар 21]] — Сааскы күн тэҥнэһиитэ. * [[Кулун тутар 27]] — Сакура тыллыытын күнэ * [[Муус устар 1]] — [[Мияко одори]] (үҥкүү сааскы бэстибээлэ) * [[Муус устар 17]] — Оҕо көмүскэлин күнэ<ref name="1tv_">{{cite web|url=http://www.1tv.ru/sprojects_utro_video/si33/v79|title=Живые драгоценности. 100 лет подвигу. Нелегальные иммигранты. Редкая болезнь. День защиты детей в Японии|publisher=1tv.ru|author=|date=|description=День защиты детей в Японии|lang=ru|accessdate=2012-04-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. * [[Муус устар 18]] — Айааччылар күннэрэ * [[Муус устар 29]] — [[Сёва күнэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/259/ День Сёва в Японии — 29 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ (1948 сыллаахха бастаан бэлиэтээбиттэр) * [[Ыам ыйын 4]] — Күөх от-мас күнэ. (みどりの日, Midori no Hi). Көмүс сэттиэлэ (Огон Шукан, 黄金週間) — Японияҕа муус устар 29-тан ыам ыйын 5 күнүгэр диэри бэлиэтэнэр судаарыстыба бырааһынньыктарыттан биирдэстэрэ. Бастаан урукку импэрээтэр төрөөбүт күнүн атын импэрээтэр бүрүстүөлгэ олорбутун кэннэ маннык ааттаабыттар (урукку импэрээтэр оту-маһы сөбүлүүрүн кэриэстээн), онтон Көмүс сэттиэлэни уһатар соруктаах отой да атын күҥҥэ көһөрбүттэр. * [[Ыам ыйын 5]] — Танго но сэкку (эбэтэр Аямэ-но-хи — баҕа батаһын күнэ). Былыргыттан ыраахтааҕы дьиэтигэр ыытыллар Госэкку диэн ааттанар 5 сиэртэн биирдэстэрэ * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ|Соҕуруу Кэриэйэ]]ҕэ эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 15]] — [[Аой-мацури]], [[Мальва|мальва]] бэстибээлэ * [[Ыам ыйын 17]] — [[Тосегу]] бэстибээл ([[паланкин]]нар икки күннээҕи параадтара) <ref>[https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ Традиционные праздники и фестивали в Японии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030094805/https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ |date=2020-10-30 }}</ref> * [[Ыам ыйын 27]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — Чаһы күнэ <ref>[https://ru.theoutlook.com.ua/news/730/den-chasov-v-yaponii.html День часов в Японии. | OUTLOOK]</ref> * [[От ыйын 7]] — [[Танабата (бэстибээл)|Танабата]] диэн таптал бэстибээлэ (урукку аата Сулус бэстибээлэ) ыытыллар. Үһүйээн быһыытынан, бу эрэ түүн таптаспыт сулустар көрсөр кыахтаахтар эбит. * [[От ыйын 10]] — [[Натто]] күнэ ([[соя|сояттан]] оҥоһуллар ас-үөл) * [[От ыйын 13]] — {{нихонго|[[Обон]]|お盆}} эбэтэр {{нихонго|Бон|盆}}, өлбүттэри ахтан ааһар күн ([[от ыйын 16]] диэри). [[Буддизм|Буддистар]] бу үс күн тухары өлбүттэр дьиэлэригэр таарыйан ааһаллар диэн итэҕэйэллэр. Бон одори диэн үҥкүү сиэрэ-туома толоруллар. * [[От ыйын 17]] — Гион Мацури (Gion Matsuri) * [[От ыйын 19]] — Дьахтар-миниистирдэр күннэрэ <ref>ru.qwe.wiki/wiki/Masa_Nakayama</ref> * [[Атырдьах ыйын 6]] — аан дойдуга '''Хиросима күнэ''' бэлиэтэнэр. Ядернай сэрии сэбин бобуу аан дойдутааҕы күнэ<ref>[http://ria.ru/spravka/20130806/954277544.html День Хиросимы — Всемирный день борьбы за запрещение ядерного оружия]</ref> * [[Атырдьах ыйын 9]] — Куустуһуу күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — Хайа күнэ. 2014 сыллаахха Япония түмэнэ бу күнү 2016 сыллаахтан бэлиэтиир туһунан сокуон ылыммыта. Онно дьоппуон култууратыгар далай уонна хайа ураты суолталаахтара ыйыллыбыт. * [[Атырдьах ыйын 13]] — [[Обон (Япония)|Обон]] саҕаланар — өлбүттэри ахтар сиэр-туом (атырдьах ыйын 13—15 күннэрэ). === Күһүн=== * [[Балаҕан ыйын 9]] — [[Хризантема күнэ (Япония)|Хризантема күнэ]] эбэтэр Кику-но-Секку * [[Балаҕан ыйын 18]] — [[Окинава]] арыы олохтоохторун түөлбэ тылларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 23]] — Сюбун-но-хи диэн күн-түүн күһүҥҥү тэҥнэһиитин күнэ. Бу күн дьон өбүгэлэрин уонна өлбүттэри кэриэстииллэр. * [[Алтынньы 9]] — Такаяма Күһүҥҥү бэстибээлэ * [[Алтынньы 13]] (Сикокучуо, Эхимэ провинция) — Дои тайкомацури (алтынньы 13–15), үүнүү өлгөм буоларыгар сиэр-туом толороллор * [[Алтынньы 22]] (Киото) — Дзидай Мацури. 1868 сыллаахха Япония киин куоратынан Токио буолбутугар, импэрээтэр, кини аймахтара, чаҕардара уонна тыһыынчанан чунуобунньуктар Киототтан көһүүлэрин сиэрэ-туома оҥоһуллубут. Бу күн сыл ахсын Киото куоракка дьон былыргылыы таҥнан баран ол көһүүнү үтүктэллэр * [[Сэтинньи 1]] — Бэйэни көмүскэнии күүстэрин күнэ * [[Сэтинньи 3]] — [[Култуура]] күнэ * [[Сэтинньи 15]] — Сити-го-сан («сэттэ-биэс-үс»). Биэс уонна үс саастаах уолаттары, сэттэ уонна үс саастаах кыргыттары кимоно эбэтэр атын мааны таҥаһы таҥыннаран синто храмыгар илдьэллэр уонна сиэр-туом толороллор. Бу бырааһынньык оҕо улаатар кэмин биир улахан олуга буолар. * [[Сэтинньи 23]] — Үлэ иһин махтал күнэ * [[Сэтинньи 28]] — Хоонко. Буддизм Япониятааҕы салаата [[Дзёдо Синсю]] (шин буддизм) бу күн бэйэтин олохтооччутун Синран Шонины ахтар. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 8]] ** Бодхи күнэ ([[Будда]] өйүн сырдааһынын күнэ) ** (Киото уонна Кансай эрэгийиэннэргэ) — Хари-Куйо. Тостубут иннэ күнэ, бу күн иистэнэр сатабылы тупсарыы күнүнэн ааҕаллар, синтоистар уонна буддистар ол туһугар таҥараҕа үҥэллэр. Канто эрэгийиэҥҥэ олунньу 8 күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Ахсынньы 14]] — Түөрт уон сэттэ ронины ахтар-саныыр күн. Бу күн Сэнгаку-дзи диэн Токиоҕа баар таҥара дьиэтигэр көмүллэ сытар даймену уонна кини рониннарын ахталлар. Бу XVIII үйэҕэ буолбут түбэлтэни дьоппуоннар бэриниилээх буолуу холобурун быһыытынан былыргыттан билинэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 23]] — Сынньалаҥҥа олорор импэрээтэр төрөөбүт күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Омисока == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Япония]] azle705axth5nyt62nyims6ych16len Польша бэлиэ күннэрэ 0 56392 427770 427735 2026-04-30T01:12:06Z Ojkhol 24881 427770 wikitext text/x-wiki [[Польша]] бэлиэ күннэрэ. * [[Кулун тутар 1]] — "Кырыыстаах саллааттары" ахтар күн * [[Кулун тутар 4]] — Сибэтиэй Казимир күнэ * [[Кулун тутар 10]] — Эр дьон күнэ * [[Кулун тутар 19]] — Кашуб омук сомоҕолоһутун күнэ (кашуб тыла: Дзен Едноте Кашебув). Бу күн 1238 сыллаахха кашубтар аан бастаан докумуоҥҥа ахтыллыбыттар * [[Кулун тутар 21]] — Борогуулсук күнэ. Бу күн оскуола үөрэнээччилэрэ саас кэлбитин бэлиэтээн үөрэнэ барыа суохтарын сөп үһү * [[Кулун тутар 23]] ({{Флагификация|Венгрия}} эмиэ бэлиэтиир) — Венгрия уонна Польша доҕордоһууларын күнэ * [[Муус устар 18]] — Комаҕа сытар ыарыһахтар күннэрэ * [[Ыам ыйын 2]] — Былаах күнэ. * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ. Бу дойду [[Дьобуруопа|Европа]]ҕа бастакынан конституция ылыммыт. * [[Ыам ыйын 26]] — Ийэ күнэ. * [[Бэс ыйын 28]] — [[1956 сыллааҕы Познань бастаанньата|1956 сыллааҕы Познань бастаанньатын]] күнэ * [[От ыйын 24]] — Полиция күнэ * [[От ыйын 31]] — Казначейство күнэ * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Варшава өрө туруутун сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 29]] — Муниципалитет полициятын күнэ * [[Атырдьах ыйын 31]] — Сомоҕолоһуу уонна Көҥүл күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] — Таможня сулууспатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Польша кистэлэҥ судаарыстыбатын күнэ]]. Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр оккупацияламмыт Польшаҕа утарылаһыы хамсааһынын ахталлар * [[Балаҕан ыйын 30]] — Уол оҕо күнэ (Dzień Chłopaka). Кыргыттар уолаттарга бэлэх оҥороллор * [[Алтынньы 13]] — Биэксэл күнэ (Dzień Ratownictwa Medycznej), 2006 сыллаахтан судаарыстыба сокуонунан бэлиэтэнэр * [[Алтынньы 14]] — Үөрэх күнэ (урут Учуутал күнэ) * [[Алтынньы 16]] — [[Иоанн Павел II]] күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Польша тутулуга суох буолуутун күнэ]]. 1918 сыллаахха 123 сыл буолан баран Польша туспа судаарыстыба буолбута * [[Ахсынньы 13]] — Байыаннай балаһыанньа сиэртибэлэрин ахтар күн ({{lang-pl|Dzień Pamięci Ofiar Stanu Wojennego}}). 1981 сыллаахха былааһын тута сатаан Войцех Ярузельскай байыаннай балаһыанньаны биллэрбитэ, онто 1983 сыллаахха диэри уһаабыта. Тыһыынчанан киһи хаайыыга быраҕыллыбыта, 91 киһи өлбүтэ. Бу күн Польша Түмэнин (Сейм) уурааҕынан бэлиэтэнэр, өрөбүл буолбатах * [[Ахсынньы 24]] — Вигилия. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта ситимнээх. * [[Ахсынньы 26]]  ** Сибэтиэй Стефан күнэ ** Ороһооспо иккис күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Польша]] 2yp6526ccqt6u4hw4hq10dzilp73lk5 Беларусь бэлиэ күннэрэ 0 56404 427778 427705 2026-04-30T01:17:21Z Ojkhol 24881 427778 wikitext text/x-wiki [[Беларусь]] бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 4]] — Милиисийэ күнэ * [[Кулун тутар 15]] — [[Конституция Белоруссия Конституцията|Конституция]] күнэ * [[Кулун тутар 18]] — Өрөспүүбүлүкэ ис сэриилэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1284/ День внутренних войск Беларуси — 18 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Кулун тутар 25]] — Көҥүл күнэ * [[Муус устар 2]] (Арассыыйаҕа эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 8]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Бэчээт күнэ (урукку аата ''Сэбиэскэй бэчээт күнэ'') * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Бэс ыйын 5]] — [[Евфросиния Полоцкая|Евфросиния Полоцкаяны]] ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 26]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://mag.relax.by/prazdnik/professional/10345871-deny-rabotnika-prokuratury-v-belarusi/ День работника прокуратуры в Беларуси 2016. 26 июня — День прокуратуры<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[От ыйын 3]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1996 с. дойдуга буолбут референдум быһаарыытынан бу күнү 1944 сыллаахха [[Минскай|Минскэй]] куорат ньиэмэс оккупааннарыттан босхоломмут күнүгэр бэлиэтиир буолбуттара (бу иннинэ бу күнү ''Минскэй күнэ'' диэн аатынан бэлиэтииллэрэ) * [[От ыйын 21]] — Зажинки (Казаан иконата 1579 сыллаахха көстүбүт күнүн илиҥҥи славяннар бэлиэтиир буолбуттар)<ref>[https://www.sb.by/articles/starinnyy-obryad-zazhinki-proveli-v-ozertse.html Старинный обряд «Зажинки» провели в Озерце]</ref> * [[От ыйын 25]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Бибилэтиэкэлэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Норуот сомоҕолоһуутун күнэ<ref>{{cite web|url = https://www.belta.by/president/view/v-belarusi-uchredili-den-narodnogo-edinstva-444876-2021/ |title = В Беларуси учредили День народного единства |lang = ru |publisher = [[БелТА]] |date = 2021-06-07 |accessdate = 2021-06-07 }}</ref> * [[Балаҕан ыйын 20]] — Таможенник күнэ<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org459/sbor7/text6442.htm Указ Президента Республики Беларусь от 20 сентября 1996 г. № 372 «Об установлении праздника — Дня таможенника»]</ref> * [[Алтынньы 6]] — Архивист күнэ * [[Алтынньы 14]] — Ийэ күнэ * [[Алтынньы 15]] — Фармацевтика уонна микробиология бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ. * [[Алтынньы 25]] — Миэлиҥсэһиттэр бырааһынньыктара * [[Сэтинньи 2]] — Дзяды. Өлбүттэри кэриэстиир күн ([[Католик Таҥара дьиэтэ|Рим католик сыаркаба]], англиканство) * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 7]] — [[Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ|Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин]] күнэ * [[Сэтинньи 19]] — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ * [[Ахсынньы 17]] — Беларусь киинэтин күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Судаарыстыбаннай уонна национальнай куттала суох буолуу үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Беларусь]] 6ya3wuhitujc1kj7kl86z246s88ifu0 Соҕуруу Кэриэйэ бэлиэ күннэрэ 0 56405 427824 427641 2026-04-30T02:04:33Z Ojkhol 24881 427824 wikitext text/x-wiki [[Соҕуруу Кэриэйэ]] (Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтин) бэлиэ күннэрэ. * [[Кулун тутар 1]] — Самилджоль. 1910-1945 сс. Япония баһылыырын утары хамсааһын сиэртибэлэрин ахтар күн. 1919 сыллаахха Сеулга бу күн улахан хаан тохтуулаах дьалхаан буолбута * [[Кулун тутар 10]] — Үлэ күнэ * [[Кулун тутар 31]] — Хансик. Бу күн уот иччитэ алы буоллун диэн итии аһылыгы сиэбэттэр * [[Муус устар 5]] — [[Мас олордор күн]] * [[Муус устар 14]] — Хара күн. Икки ый ынаараа өттүгэр Валентин күнүгэр уонна биир ый ынараа өттүгэр Японияҕа бэлиэтэнэр Үрүҥ күҥҥэ бэлэх туппатах аҥардас дьон бэлиэтиир күннэрэ. * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Япония]]ҕа эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 8]] — Төрөппүт күнэ * [[Ыам ыйын 15]] — Учуутал күнэ * [[Бэс ыйын 6]] — 1950—1953 сс. Кэриэй сэриитигэр өлбүттэр күннэрэ * [[Бэс ыйын 25]] — Кэриэй сэриитэ саҕаламмыт күнэ * [[От ыйын 17]] — Конституция күнэ * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Босхолонуу күнэ (Кэриэйэ)|Босхолонуу күнэ]] * [[Алтынньы 1]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — Ил тэриллиитин күнэ * [[Алтынньы 9]] — [[Хангыль]] ([[кэриэй тыла|кэриэй]] алпабыытын) күнэ * [[Сэтинньи 11]] — Пеперо күнэ ((빼빼로), тапталга аналлаах күн. Таптаһааччылар пеперо диэн ааттанар сакалаат бэлэхтэһэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] roxcavuwn2y0kv8j5v67xryuttufwpz Шотландия 0 56413 427832 424940 2026-04-30T03:24:09Z Ojkhol 24881 /* Шотландия бэлиэ күннэрэ */ 427832 wikitext text/x-wiki {{атын суолталара|Шотландия (суолталара)}} {{Административная единица | Статус = [[Автономия|автономная]] [[Страны Великобритании|страна]] | Включает = [[Округа Шотландии|32 округа]] | Крупные города = [[Глазго]], [[Эдинбург]], [[Абердин]], [[Данди]] | Образование = [[Акт об унии (1707)|1 мая 1707 года]] | Глава = [[Карл III (король Великобритании)|Карл III]], [[король Великобритании]] | Название главы = ''Король Шотландии''<!--один из титулов при Британского монарха --> | Глава2 = [[Суинни, Джон|Джон Суинни]] | Название главы2 = [[Первый министр Шотландии|Первый министр]] | Глава3 = [[Алисон Джонстоун]] | Название главы3 = Председатель [[Парламент Шотландии|парламента]] | Языки = [[Английский язык|английский]], [[Шотландский язык (кельтский)|кельтский шотландский]], [[Шотландский язык (германский)|скотс]] | Население = {{увеличение}} 5 648 980 | Год переписи = 2018 | Оценка населения = | Часовой пояс = [[UTC±0:00]] ([[Летнее время|летом]] UTC+1:00) | До = Шотландское королевство }} '''Шотла́ндия''' ({{lang2|en|sco|Scotland}} «[[Скоттар]] сирдэрэ», [[Шотланд тыла (кельт тыла)|шотлаан тылынан]] — ''Alba'') — [[Улуу Британия (арыы)|Улуу Ббритания]] арыытын хотугу өттө, сиринэн [[Англия]]лыын быысаһар. [[Улуу Британия]] [[Автономия|аптаныамыйалаах]] сорҕото<ref>bse.sci-lib.com/article124364.html Большая советская энциклопедия</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html|title=WebCite query result|publisher=www.webcitation.org|lang=en|access-date=2018-04-03|archive-date=2016-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101130117/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.iso.org/iso/newsletter_i-9.pdf|title=WebCite query result|publisher=www.webcitation.org|lang=en|access-date=2018-04-03|archive-date=2016-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509154926/http://www.iso.org/iso/newsletter_i-9.pdf|url-status=dead}}</ref>. Атын өттүлэриттэн [[Атлантика далайа|Атлантика далайын]] байҕаллара сыталлар: [[Хотугу байҕал]] илин өттүттэн, Хотугу силбэһии уонна [[Ирландия байҕала]] арҕаа уонна соҕуруулуу-арҕаа. Сүрүн арыыттан ураты Шотландиҕа эбии 790 кыра арыы киирэр, үгүстэригэр дьон олорбот. == Шотландия бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 1]] — ({{Флагификация|Ирландия}}, {{Флагификация|Мэн}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Имболк]]. Кельт төрүттээх [[гээл тыла|гээл тыллаах]] дьон сааскы ыам саҕаланыытын, сааскы ыһыы чугаһаабытын бэлиэтиир күннэрэ * [[Ыам ыйын 7]] — Саас күнэ * [[Бэс ыйын 24]] — Тутулуга суох буолуу күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/765/ День независимости Шотландии — 24 июня.]</ref> * [[Сэтинньи 30]] — Сибэтиэй Андрей күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Хогманай бастакы күнэ эбэтэр «Эргэ сыл түүнэ» == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Улуу Британия}} 4pwa0fo8qd43febem2e3foudpzslo2e Чиэхийэ бэлиэ күннэрэ 0 56415 427803 424897 2026-04-30T01:30:58Z Ojkhol 24881 427803 wikitext text/x-wiki Чиэхийэ бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 28]] — «педагогика аҕата» диэн ааттаммыт [[Коменскай Ян Амос|Ян Амос Коменскай]] төрөөбүт күнэ * [[Ыам ыйын 8]] — Кыайыы күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — Хомуньуус эрэсиимин сиэртибэлэрин ахтар күн * [[От ыйын 5]] — [[Славян суругун-бичигин күнэ|Кирилл уонна Мефодий күнэ]] * [[От ыйын 6]] — [[Ян Гус]] күнэ ([[1415]]); * [[Балаҕан ыйын 28]] — [[Чиэхийэ Судаарыстыбаннаһын күнэ|Судаарыстыбаннас күнэ]]. Вацлав кинээс ({{lang-cs|Svatý Václav}}) [[935]] сыллаахха өлбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Алтынньы 20]] — Мас олордуу күнэ * [[Алтынньы 28]] — Чехословакия өрөспүүбүлүкэтин күнэ. 1918 сыллаахха Австро-Венгрияттан тутулуга суох Чехословакия өрөспүүбүлүкэтэ төрүттэмитэ * [[Сэтинньи 17]] — Көҥүл уонна демократия иһин охсуһуу күнэ (Словакияҕа эмиэ бэлиэтэнэр) * [[Ахсынньы 26]] — Сибэтиэй Стефан күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 7t8cqksug2naun9w64m0tdpt7ynmjf2 Азербайджан бэлиэ күннэрэ 0 56448 427765 427743 2026-04-30T01:08:51Z Ojkhol 24881 427765 wikitext text/x-wiki [[Азербайдьан|Азербайджан]] бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 5]] — Физкультура уонна спорт күнэ * [[Кулун тутар 10]] — [[Азербайджан тыйаатыра|Дойду тыйаатырын күнэ]]<ref>{{Cite web |url=http://ru.apa.az/news/242506# |title=В Азербайджане учреждён День национального театра |accessdate=2014-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140310195427/http://ru.apa.az/news/242506# |archivedate=2014-03-10 |deadlink=yes }}</ref> * [[Кулун тутар 22]] ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}}, {{флагификация|Россия}} ([[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 23]] — Тулалыыр эйгэ уонна айылҕа ресурсаларын министиэристибэтин күнэ * [[Муус устар 10]] — Тутааччы күнэ * [[Ыам ыйын 10]] — Сибэкки күнэ * [[Ыам ыйын 23]] — Экология уонна айылҕа хаһаастарын министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2197/ День работников Министерства экологии и природных ресурсов Азербайджана - 23 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; * [[Ыам ыйын 28]] — [[Өрөспүүбүлүкэ күнэ (Азербайджан)|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] (1918) * [[Бэс ыйын 2]] — Азербайджан гражданскай абыйаассыйатын күнэ * [[Бэс ыйын 5]] — Мелиоратор күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2176/ Календарь праздников]</ref>. * [[Бэс ыйын 18]] — Киһи быраабын күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — Гаас үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2198/ День работников газового хозяйства Азербайджана — 20 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Бэс ыйын 24]] — Массыына оҥорор бырамыысыланнас күнэ * [[Бэс ыйын 26]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[От ыйын 2]] — Полиция үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2213/ Азербайджан Полициятын үлэһиттэрин күнэ — 2 июля.</ref>. * [[От ыйын 9]] — [[Дипломатия үлэһиттэрин күнэ (Азербайджан)|Дипломатия үлэһиттэрин күнэ]] * [[От ыйын 22]] — [[Азербайджан дойдутун прессатын күнэ|Дойду прессатын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Азербайджан тыла|Азербайджан алпаабытын уонна тылын күнэ]]<ref>[http://1news.az/society/20090801093608648.html День азербайджанского алфавита и языка.]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — [[Азербайджан]] национальнай киинэтин күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Билии күнэ * [[Балаҕан ыйын 18]] — Национальнай дьүрүл күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — [[Ниэп]] хостооччуларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ (Азербайджан)|Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ]]<ref>{{cite web|author=Б.Рустамбеков|url=http://interfax.az/view/821168|title=27 сентября в Азербайджане будет отмечаться «День памяти» погибших в карабахской войне|lang=ru|website=Интерфакс-Азербайджан|date=2020-12-02|access-date=2020-12-17|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225125036/http://interfax.az/view/821168|deadlink=no}}</ref>. * [[Алтынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 13]] — Азербайджан [[тимир суол]]ун үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 18]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Сэбиэскэй Сойуустан, 1991) * [[Сэтинньи 9]] — Былаах күнэ * [[Сэтинньи 12]] — [[Азербайджан Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт сокуонун күнэ|Төрүт сокуон күнэ]] * [[Сэтинньи 17]] — Национальнай саҥалыы сайдыы күнэ * [[Сэтинньи 22]] — Юстиция күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сибээс уонна информационнай технология министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 28]] — Албакаат күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Аан дойду [[азербайдьаннар]]ын биир санааланыыларын (солидарность) күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Азербайджан бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] mg6xiybhk97bbt6gl7513izkbh3hw7w 427801 427765 2026-04-30T01:29:46Z Ojkhol 24881 427801 wikitext text/x-wiki [[Азербайдьан|Азербайджан]] бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 5]] — Физкультура уонна спорт күнэ * [[Кулун тутар 10]] — [[Азербайджан тыйаатыра|Дойду тыйаатырын күнэ]]<ref>{{Cite web |url=http://ru.apa.az/news/242506# |title=В Азербайджане учреждён День национального театра |accessdate=2014-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140310195427/http://ru.apa.az/news/242506# |archivedate=2014-03-10 |deadlink=yes }}</ref> * [[Кулун тутар 22]] ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}}, {{флагификация|Россия}} ([[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 23]] — Тулалыыр эйгэ уонна айылҕа ресурсаларын министиэристибэтин күнэ * [[Кулун тутар 28]] — Азербайджан куттала суох буолуутун уорганнаырн күнэ * [[Муус устар 10]] — Тутааччы күнэ * [[Ыам ыйын 10]] — Сибэкки күнэ * [[Ыам ыйын 23]] — Экология уонна айылҕа хаһаастарын министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2197/ День работников Министерства экологии и природных ресурсов Азербайджана - 23 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; * [[Ыам ыйын 28]] — [[Өрөспүүбүлүкэ күнэ (Азербайджан)|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] (1918) * [[Бэс ыйын 2]] — Азербайджан гражданскай абыйаассыйатын күнэ * [[Бэс ыйын 5]] — Мелиоратор күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2176/ Календарь праздников]</ref>. * [[Бэс ыйын 18]] — Киһи быраабын күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — Гаас үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2198/ День работников газового хозяйства Азербайджана — 20 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Бэс ыйын 24]] — Массыына оҥорор бырамыысыланнас күнэ * [[Бэс ыйын 26]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[От ыйын 2]] — Полиция үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2213/ Азербайджан Полициятын үлэһиттэрин күнэ — 2 июля.</ref>. * [[От ыйын 9]] — [[Дипломатия үлэһиттэрин күнэ (Азербайджан)|Дипломатия үлэһиттэрин күнэ]] * [[От ыйын 22]] — [[Азербайджан дойдутун прессатын күнэ|Дойду прессатын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Азербайджан тыла|Азербайджан алпаабытын уонна тылын күнэ]]<ref>[http://1news.az/society/20090801093608648.html День азербайджанского алфавита и языка.]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — [[Азербайджан]] национальнай киинэтин күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Билии күнэ * [[Балаҕан ыйын 18]] — Национальнай дьүрүл күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — [[Ниэп]] хостооччуларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ (Азербайджан)|Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ]]<ref>{{cite web|author=Б.Рустамбеков|url=http://interfax.az/view/821168|title=27 сентября в Азербайджане будет отмечаться «День памяти» погибших в карабахской войне|lang=ru|website=Интерфакс-Азербайджан|date=2020-12-02|access-date=2020-12-17|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225125036/http://interfax.az/view/821168|deadlink=no}}</ref>. * [[Алтынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 13]] — Азербайджан [[тимир суол]]ун үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 18]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Сэбиэскэй Сойуустан, 1991) * [[Сэтинньи 9]] — Былаах күнэ * [[Сэтинньи 12]] — [[Азербайджан Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт сокуонун күнэ|Төрүт сокуон күнэ]] * [[Сэтинньи 17]] — Национальнай саҥалыы сайдыы күнэ * [[Сэтинньи 22]] — Юстиция күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сибээс уонна информационнай технология министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 28]] — Албакаат күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Аан дойду [[азербайдьаннар]]ын биир санааланыыларын (солидарность) күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Азербайджан бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] rcj4mdydrqv93d2n0wx5vzsu9ijbnzp 427821 427801 2026-04-30T02:02:14Z Ojkhol 24881 427821 wikitext text/x-wiki [[Азербайдьан|Азербайджан]] бэлиэ күннэрэ * [[Кулун тутар 5]] — Физкультура уонна спорт күнэ * [[Кулун тутар 10]] — [[Азербайджан тыйаатыра|Дойду тыйаатырын күнэ]]<ref>{{Cite web |url=http://ru.apa.az/news/242506# |title=В Азербайджане учреждён День национального театра |accessdate=2014-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140310195427/http://ru.apa.az/news/242506# |archivedate=2014-03-10 |deadlink=yes }}</ref> * [[Кулун тутар 22]] ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}}, {{флагификация|Россия}} ([[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 23]] — Тулалыыр эйгэ уонна айылҕа ресурсаларын министиэристибэтин күнэ * [[Кулун тутар 28]] — Азербайджан куттала суох буолуутун уорганнаырн күнэ * [[Кулун тутар 31]] — [[Азербайджан омук геноцидын күнэ]] * [[Муус устар 10]] — Тутааччы күнэ * [[Ыам ыйын 10]] — Сибэкки күнэ * [[Ыам ыйын 23]] — Экология уонна айылҕа хаһаастарын министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2197/ День работников Министерства экологии и природных ресурсов Азербайджана - 23 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; * [[Ыам ыйын 28]] — [[Өрөспүүбүлүкэ күнэ (Азербайджан)|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] (1918) * [[Бэс ыйын 2]] — Азербайджан гражданскай абыйаассыйатын күнэ * [[Бэс ыйын 5]] — Мелиоратор күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2176/ Календарь праздников]</ref>. * [[Бэс ыйын 18]] — Киһи быраабын күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — Гаас үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2198/ День работников газового хозяйства Азербайджана — 20 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Бэс ыйын 24]] — Массыына оҥорор бырамыысыланнас күнэ * [[Бэс ыйын 26]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[От ыйын 2]] — Полиция үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2213/ Азербайджан Полициятын үлэһиттэрин күнэ — 2 июля.</ref>. * [[От ыйын 9]] — [[Дипломатия үлэһиттэрин күнэ (Азербайджан)|Дипломатия үлэһиттэрин күнэ]] * [[От ыйын 22]] — [[Азербайджан дойдутун прессатын күнэ|Дойду прессатын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Азербайджан тыла|Азербайджан алпаабытын уонна тылын күнэ]]<ref>[http://1news.az/society/20090801093608648.html День азербайджанского алфавита и языка.]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — [[Азербайджан]] национальнай киинэтин күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Билии күнэ * [[Балаҕан ыйын 18]] — Национальнай дьүрүл күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — [[Ниэп]] хостооччуларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ (Азербайджан)|Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ]]<ref>{{cite web|author=Б.Рустамбеков|url=http://interfax.az/view/821168|title=27 сентября в Азербайджане будет отмечаться «День памяти» погибших в карабахской войне|lang=ru|website=Интерфакс-Азербайджан|date=2020-12-02|access-date=2020-12-17|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225125036/http://interfax.az/view/821168|deadlink=no}}</ref>. * [[Алтынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 13]] — Азербайджан [[тимир суол]]ун үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 18]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Сэбиэскэй Сойуустан, 1991) * [[Сэтинньи 9]] — Былаах күнэ * [[Сэтинньи 12]] — [[Азербайджан Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт сокуонун күнэ|Төрүт сокуон күнэ]] * [[Сэтинньи 17]] — Национальнай саҥалыы сайдыы күнэ * [[Сэтинньи 22]] — Юстиция күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сибээс уонна информационнай технология министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 28]] — Албакаат күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Аан дойду [[азербайдьаннар]]ын биир санааланыыларын (солидарность) күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Азербайджан бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] eiuuovgp2rbku6y3j38hvn0fbf32qrl 427840 427821 2026-04-30T03:38:11Z Ojkhol 24881 427840 wikitext text/x-wiki [[Азербайдьан|Азербайджан]] бэлиэ күннэрэ * [[Олунньу 2]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Кулун тутар 5]] — Физкультура уонна спорт күнэ * [[Кулун тутар 10]] — [[Азербайджан тыйаатыра|Дойду тыйаатырын күнэ]]<ref>{{Cite web |url=http://ru.apa.az/news/242506# |title=В Азербайджане учреждён День национального театра |accessdate=2014-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140310195427/http://ru.apa.az/news/242506# |archivedate=2014-03-10 |deadlink=yes }}</ref> * [[Кулун тутар 22]] ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}}, {{флагификация|Россия}} ([[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 23]] — Тулалыыр эйгэ уонна айылҕа ресурсаларын министиэристибэтин күнэ * [[Кулун тутар 28]] — Азербайджан куттала суох буолуутун уорганнаырн күнэ * [[Кулун тутар 31]] — [[Азербайджан омук геноцидын күнэ]] * [[Муус устар 10]] — Тутааччы күнэ * [[Ыам ыйын 10]] — Сибэкки күнэ * [[Ыам ыйын 23]] — Экология уонна айылҕа хаһаастарын министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2197/ День работников Министерства экологии и природных ресурсов Азербайджана - 23 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; * [[Ыам ыйын 28]] — [[Өрөспүүбүлүкэ күнэ (Азербайджан)|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] (1918) * [[Бэс ыйын 2]] — Азербайджан гражданскай абыйаассыйатын күнэ * [[Бэс ыйын 5]] — Мелиоратор күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2176/ Календарь праздников]</ref>. * [[Бэс ыйын 18]] — Киһи быраабын күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — Гаас үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2198/ День работников газового хозяйства Азербайджана — 20 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Бэс ыйын 24]] — Массыына оҥорор бырамыысыланнас күнэ * [[Бэс ыйын 26]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[От ыйын 2]] — Полиция үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2213/ Азербайджан Полициятын үлэһиттэрин күнэ — 2 июля.</ref>. * [[От ыйын 9]] — [[Дипломатия үлэһиттэрин күнэ (Азербайджан)|Дипломатия үлэһиттэрин күнэ]] * [[От ыйын 22]] — [[Азербайджан дойдутун прессатын күнэ|Дойду прессатын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Азербайджан тыла|Азербайджан алпаабытын уонна тылын күнэ]]<ref>[http://1news.az/society/20090801093608648.html День азербайджанского алфавита и языка.]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — [[Азербайджан]] национальнай киинэтин күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Билии күнэ * [[Балаҕан ыйын 18]] — Национальнай дьүрүл күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — [[Ниэп]] хостооччуларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ (Азербайджан)|Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ]]<ref>{{cite web|author=Б.Рустамбеков|url=http://interfax.az/view/821168|title=27 сентября в Азербайджане будет отмечаться «День памяти» погибших в карабахской войне|lang=ru|website=Интерфакс-Азербайджан|date=2020-12-02|access-date=2020-12-17|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225125036/http://interfax.az/view/821168|deadlink=no}}</ref>. * [[Алтынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 13]] — Азербайджан [[тимир суол]]ун үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 18]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Сэбиэскэй Сойуустан, 1991) * [[Сэтинньи 9]] — Былаах күнэ * [[Сэтинньи 12]] — [[Азербайджан Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт сокуонун күнэ|Төрүт сокуон күнэ]] * [[Сэтинньи 17]] — Национальнай саҥалыы сайдыы күнэ * [[Сэтинньи 22]] — Юстиция күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сибээс уонна информационнай технология министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 28]] — Албакаат күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Аан дойду [[азербайдьаннар]]ын биир санааланыыларын (солидарность) күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Азербайджан бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] f3giu3c3u5mogz20tvyg3tahtbuyfnt Палестина судаарыстыбата 0 56467 427818 418091 2026-04-30T01:57:52Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 427818 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Palestine (claims hatched), administrative divisions - de - colored.svg|мини|310px|Палестина Судаарыстыбатын дьаһалтанан тыырыллыыта]] '''Палести́на судаарыстыбата''' ({{lang-ar|دولة فلسطين}} — ''«Да́улят Филасты́н»'')<ref>{{cite web|title=Палестина|url=https://www.kdmid.ru/docs.aspx?lst=country_wiki&it=/Палестина.aspx|website=Консульский информационный портал|publisher=МИД России|accessdate=2020-05-08|archive-date=2020-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921065534/https://www.kdmid.ru/docs.aspx?lst=country_wiki&it=/Палестина.aspx|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://ria.ru/world/20130105/917175283.html |title=РИА Новости — Аббас велел переименовать ПНА в «Государство Палестина» |access-date=2013-01-05 |archive-date=2013-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130106022104/http://ria.ru/world/20130105/917175283.html |url-status=live }}</ref> — сорох дойдуларынан билиниллэр, тэриллэ турар туруктаах, [[де-юре]] тутулуга суох судаарыстыба. Палестина Судаарыстыбатын 2024 сыл бэс ыйын бүтүүтүн туругунан 193 ХНТ чилиэниттэн 147 судаарыстыба билиммит<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2024/06/04/europe/slovenia-recognizes-palestinian-state-intl-latam/index.html|title=Slovenia becomes latest European country to recognize Palestinian state|lang=en|first=|last=Radina Gigova, Stephanie Halasz.|website=CNN|date=2024-06-04|access-date=2024-06-09|archive-date=2024-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240609110759/https://www.cnn.com/2024/06/04/europe/slovenia-recognizes-palestinian-state-intl-latam/index.html|url-status=live}}</ref>. == Бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 30]] — Сири көмүскүүр күн * [[Ыам ыйын 15]] — «Накба» күнэ ({{lang-ar|يوم النكبة}}, Алдьархай күнэ). 1948 сыллаахха Израиль тутулуга суоҕун биллэрбитин кэнниттэн дьиэлэриттэн үүрүллүбүт 700 тыһыынча кэриҥэ киһи ыар дьылҕатын ахтар күн<ref name="r3">Morris, Benny (2003).'' The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited''. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-00967-7, p. 604.</ref>. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Дойдулар]] syrrdxu3ewun7q1nbxruok6bjh4zjoz Греция бэлиэ күннэрэ 0 56483 427779 424329 2026-04-30T01:18:02Z Ojkhol 24881 427779 wikitext text/x-wiki '''Греция бэлиэ күннэрэ''' * [[Кулун тутар 25]] — [[Греция тутулуга суох буолуутун күнэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]]. 1821 сыллаахха гириэктэр Осмаан импиэрийэтиттэн тутулуга суох буолуу иһин сэриини саҕалаабыттар * [[Ыам ыйын 19]] — [[Понт гириэктэрин геноцида|Понт гириэктэрин геноцидын]] толук буолбут дьонун ахтар күн. Осмаан импиэрийэтигэр олорбут гириэктэри Аан дойду бастакы сэриитин кэмигэр уонна кини кэнниттэн үүрбүттэрин-үтүрүйбүттэрин түмүгэр өлбүт дьону ахталлар * [[Ыам ыйын 21]] — [[Пировассия]] (уотунан хаамыы) <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2157/ Пировассия — огнехождение в Греции - 21 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Алтынньы 27]] — Былаах күнэ * [[Алтынньы 28]] — [[Оха күнэ]]. 1940 сыллаахха фашистыы Италия ультиматумугар Греция "суох" («'Οχι») диэн хоруйдаабыта уонна бас бэриммэтин биллэрбитэ. * [[Сэтинньи 21]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Греция]] 4n23k0bqctpxveq7w4sz56pyri38fmh Биэнгирийэ бэлиэ күннэрэ 0 56572 427769 427677 2026-04-30T01:11:14Z Ojkhol 24881 427769 wikitext text/x-wiki * [[Кулун тутар 15]] — [[Венгрияҕа 1848—1849 сс. өрөбөлүүссүйэ|1848 с. өрөбөлүүссүйэ]] саҕаланыытын күнэ * [[Кулун тутар 23]] ({{Флагификация|Польша}} эмиэ бэлиэтиир) — Венгрия уонна Польша доҕордоһууларын күнэ * [[Муус устар 16]] — Холокост сиэртибэлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 13]] — Айааччы күнэ (Magyar Feltalálók Napja). Альберт Сент-Дьерди диэн С битэмииҥҥэ 1941 сыллаахха патент ылбыт киһи кэриэһигэр бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 19]] — Тутулуга суох Венгрия күнэ * [[От ыйын 1]] — Чунуобунньук уонна судаарыстыба сулууспалааҕын күнэ * [[От ыйын 13]] — [[Эгер оҕуһун хаана|"Оҕус хаанын"]] бэстибээлэ<ref>[https://100dorog.ru/guide/events/4365667/ Фестиваль вина «Бычья кровь» в Эгере , События. 100 дорог] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200713135129/https://100dorog.ru/guide/events/4365667/ |date=2020-07-13 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 20]] — Венгрия судаарыстыбатын төрүттээччи Стефан I (Иштван) күнэ * [[Алтынньы 6]] — Арадка өлбүттэри ахтар күн. 1849 сыллаахха Венгрия тутулуга суох буолуутун иһин кыргыспыт 13 генералын Арад куоракка (билигин Румынияҕа киирэр) Австрия былаастара өлөртөөбүттэрэ * [[Алтынньы 23]] — Дойду күнэ (National Day) * [[Сэтинньи 7]] — Венгр уопаратын(опера) күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Венгрия]] gbx2v6xee7uin5wb4hcgynz78tq6wd6 427834 427769 2026-04-30T03:26:02Z Ojkhol 24881 427834 wikitext text/x-wiki * [[Олунньу 1]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Кулун тутар 15]] — [[Венгрияҕа 1848—1849 сс. өрөбөлүүссүйэ|1848 с. өрөбөлүүссүйэ]] саҕаланыытын күнэ * [[Кулун тутар 23]] ({{Флагификация|Польша}} эмиэ бэлиэтиир) — Венгрия уонна Польша доҕордоһууларын күнэ * [[Муус устар 16]] — Холокост сиэртибэлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 13]] — Айааччы күнэ (Magyar Feltalálók Napja). Альберт Сент-Дьерди диэн С битэмииҥҥэ 1941 сыллаахха патент ылбыт киһи кэриэһигэр бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 19]] — Тутулуга суох Венгрия күнэ * [[От ыйын 1]] — Чунуобунньук уонна судаарыстыба сулууспалааҕын күнэ * [[От ыйын 13]] — [[Эгер оҕуһун хаана|"Оҕус хаанын"]] бэстибээлэ<ref>[https://100dorog.ru/guide/events/4365667/ Фестиваль вина «Бычья кровь» в Эгере , События. 100 дорог] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200713135129/https://100dorog.ru/guide/events/4365667/ |date=2020-07-13 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 20]] — Венгрия судаарыстыбатын төрүттээччи Стефан I (Иштван) күнэ * [[Алтынньы 6]] — Арадка өлбүттэри ахтар күн. 1849 сыллаахха Венгрия тутулуга суох буолуутун иһин кыргыспыт 13 генералын Арад куоракка (билигин Румынияҕа киирэр) Австрия былаастара өлөртөөбүттэрэ * [[Алтынньы 23]] — Дойду күнэ (National Day) * [[Сэтинньи 7]] — Венгр уопаратын(опера) күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Венгрия]] o5psg26cyrs7cs5r12h5fxkpn6uu7s5 Эстония бэлиэ күннэрэ 0 56607 427844 427673 2026-04-30T03:41:59Z Ojkhol 24881 427844 wikitext text/x-wiki * [[Олунньу 2]] ** Чүмэчи күнэ ** [[Эстония историята|Тартутааҕы дуогабар]] түһэрсиллибит күнэ (1920) * [[Кулун тутар 14]] — [[Эстон тыла|Төрөөбүт тыл]] күнэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-14 Праздники, дни городов, знаменательные события 14 марта 2010 года.]</ref>. Эстония бэйиэтэ, сырдатааччы [[Кристьян Яак Петерсон]] ([[1801]]) төрөөбүт күнүгэр 1998 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Айымньыларыгар айылҕаны, сиэрдээх быһыыны хоһуйар эбит * [[Бэс ыйын 4]] — Дуоҕа күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2260/ День государственного флага Эстонии - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>. * [[Бэс ыйын 14]] — Хомуньуустар репрессияларыгар толук буолбут дьону ахтар күн<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2231/ День памяти жертв коммунистического террора в Латвии и Эстонии — 14 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Бэс ыйын 23]] — Кыайыы күнэ (Võidupüha). * [[Бэс ыйын 24]] — Ян күнэ * [[Атырдьах ыйын 20]] — [[Эстония тутулуга суох буолуута сөргүтүллүбүт күнэ|Тутулуга суох буолуу сөргүтүллүбүт күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Пяртель күнэ ({{lang-et|Pärtlipäev}}) * [[Балаҕан ыйын 22]] — Утарылаһан охсуһуу күнэ. * [[Сэтинньи 16]] — Сүбүрүнүөтү биллэрии күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Эстония]] lnpi6sor3pxdym4ahis14o8z6m3rfjs Румыния бэлиэ күннэрэ 0 56670 427799 427644 2026-04-30T01:28:17Z Ojkhol 24881 427799 wikitext text/x-wiki * [[Кулун тутар 1]] ({{Флагификация|Молдавия}} эмиэ бэлиэтиир) — Марцишор, саас саҕаланыыта * [[Кулун тутар 10]] — Сэкиэй омук көҥүлүн күнэ. Бу Румынияҕа олорор венгрдыы саҥарар омуктар бэйэлэрин туспа омугунан ааҕыналлар, түүр төрүттээхтэрэ сабаҕаланар. Бу күн 1854 сыллаахха Михай Гальфи, Кароли Хорват уонна Янош Торёк диэн омук активистарын Австрия импиэрийэтэ өлөртөөбүт * [[Кулун тутар 27]] — Румыния уонна Бессарабия холбоһууларын күнэ * [[Бэс ыйын 26]] — Былаах күнэ<sup>([[d:Q12744056|wikidata]])</sup> * [[От ыйын 29]] — [[Румыния өрөгөйүн ырыата|Өрөгөй ырыатын]] күнэ * [[Атырдьах ыйын 31]] — Румын тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Инженер күнэ * [[Алтынньы 9]] — Холокост сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Алтынньы 25]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Сэтинньи 14]] — Добруджа күнэ. 1877-1878 сыллардааҕы Нуучча-Туурак сэриитин кэнниттэн Румыния Хотугу Добруджаны (ол иһигэр [[Дунаай]] дельтатын) бэйэтигэр холбоммута. * [[Сэтинньи 28]] — Буковина күнэ. 1918 сыллаахха бу күн Буковина олохтоохторун сийиэһэ Румынияҕа холбоһор туһунан быһаарбыт * [[Ахсынньы 1]] — Румыния холбоһуутун күнэ (Дойду күнэ). 1918 сыллаахха Трансильвания Румыниялыын биир буолбуттар * [[Ахсынньы 8]] — Конституция күнэ * [[Ахсынньы 27]] — сибэтиэй Стефан күнэ (Илиҥҥи православнай сыаркап ааҕыытынан, бу дойдуга судаарыстыба бэлиэтиир) [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Румыния]] nmilr4eejs0osboa8ii13j7qljdj58t Мэн Арыы бэлиэ күннэрэ 0 56683 427833 424912 2026-04-30T03:25:20Z Ojkhol 24881 427833 wikitext text/x-wiki Мэн Арыы * [[Олунньу 1]] — ({{Флагификация|Ирландия}}, {{Флагификация|Шотландия}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Имболк]]. Кельт төрүттээх [[гээл тыла|гээл тыллаах]] дьон сааскы ыам саҕаланыытын, сааскы ыһыы чугаһаабытын бэлиэтиир күннэрэ * [[От ыйын 5]] — Тинвальд ([[түмэн]]) күнэ * [[Ахсынньы 26]] — Рен күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] ovhf403w4wtxkwfdtdncqvnvbbc69x2 Виргин Арыылара (АХШ) 0 57439 427827 423283 2026-04-30T02:08:22Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэтэнэр күннэр */ 427827 wikitext text/x-wiki '''Виргин Арыылара''' (АХШ) == Бэлиэтэнэр күннэр == * [[Кулун тутар 31]] — Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. * [[Сэтинньи 1]] — Көҥүл күнэ [[Категория:Дойдулар]] hlpzlxhhjj02n5esewcmgm2vak8asj2 427828 427827 2026-04-30T02:09:07Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэтэнэр күннэр */ 427828 wikitext text/x-wiki '''Виргин Арыылара''' (АХШ) == Бэлиэтэнэр күннэр == * [[Кулун тутар 31]] — Биэрии күнэ. [[Дания]] Вест-Индиятын арыыларын ([[Пуэрто-Рико]] аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. * [[Сэтинньи 1]] — Көҥүл күнэ [[Категория:Дойдулар]] goebgdqg6usv03y5876tbi5i5kngxag Джо Роган 0 57944 427764 425804 2026-04-30T00:55:10Z Ooligan 27378 better photo/ foto/ image 427764 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person |name = Джо Роган |image = 2026 Joe Rogan at the White House (cropped).jpg |birth_date = [[1967]] [[атырдьах ыйын 11]] |birth_place = [[Ньюарк]], [[АХШ]] }} '''Джозеф Джеймс Роган''' (Joseph James Rogan) диэн [[АХШ]] подкастера, комик, актёр, ТВ ыытааччы. 1997 сылтан [[UFC]] комментатора. [[YouTube]] уонна [[Spotify]] платформаларыгар The Joe Rogan Experience диэн [[подкаст]]аах. Аан дойду биир популярнай подкаста буолар. == Сигэлэр == * [https://www.joerogan.com/ joerogan.com] [[Категория:1967 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:атырдьах ыйын 11 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:ньюарктан төрүттээхтэр]] [[Категория:комиктар]] [[Категория:актёрдар]] [[Категория:суруналыыстар]] cy2v2o4shq0lsxs7rklgzvgqo0octuu Пресли, Элвис 0 58379 427763 2026-04-30T00:43:47Z Qohlt 22667 Утаарыы: [[Элвис Пресли]] 427763 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Элвис Пресли]] 1kznnc7njbfh4kgln5n21asj0msmcnq