Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 2697 427936 402618 2026-05-03T06:02:37Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427936 wikitext text/x-wiki '''Рдултовскай гранаатата, 1914-с сыл образеһа''' – [[Россия]]ҕа туттулла сылдьыбыт эргэ илии гранаатата. 1914 сылга артиллерия капитана В.И. Рдултовскай бэйэтин 1912 сыллаахха оҥорбут гранаататын тупсаран оҥорбут. Гранаата оскуолкаларын көтөр эргимтэтэ 25-40 миэтирэ. Гранаата быһыытынан бытыыккаҕа маарынныыр. Куорпуһа ньаалбаан, толоруута [[мелинит]], [[тротил]] эбэтэр [[аммонал]]. 1930-с сылга гранаатаны эмиэ саҥардыбыттар, «ручная граната образца 1914/30» диэн ааттаммыт. Толоруута тротил эрэ буолбут, уонна аан бастаан кэтэрдиллэр тимир хахтаммыт (үс сылынан армияҕа [[РГД-33]] ылыныахтара, эмиэ оннук хахтаах гранаатаны). == Сигэлэр == *[http://ww1.milua.org/R.dult1914.htm Граната Рдултовского (нуучч.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080610152549/http://ww1.milua.org/R.dult1914.htm |date=2008-06-10 }} *[http://army.armor.kiev.ua/hist/granata-12-14.shtml Советская ручная граната обр. 1914/30 (нуучч.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130103183056/http://army.armor.kiev.ua/hist/granata-12-14.shtml |date=2013-01-03 }} *[http://www.saunalahti.fi/~ejuhola/7.62/russianhandgrenade.html Earlу russian hand grenades (англ.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110806072457/http://www.saunalahti.fi/~ejuhola/7.62/russianhandgrenade.html |date=2011-08-06 }} [[Category:Гранааталар]] 2sx8i5a2wyrj5pswewpm84ocoibmupl 0 4520 427952 427445 2026-05-03T10:02:30Z Ojkhol 24881 /* Дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр күннэр */ 427952 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Афганистаан Ислам Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;"><big>جمهوری اسلامی افغانستان </big><br /><small>({{lang-fa|Jamhūrī-ye Islāmī-ye Afġānistān}})</small></span><br /><big> د افغانستان اسلامي جمهوریت </big><br /><small>({{lang-ps|De Afġānistān Islāmī Jomhoriyat}})</small> |common_name = Afghanistan |image_flag = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg |image_coat = |symbol_type = Emblem |image_map = Afghanistan in its region.svg |national_motto = |national_anthem = ''[[Milli Tharana]]'' |official_languages = [[Дарии]] ([[Перс тыла]]) уонна [[Пашто тыла]]<ref name="CIA">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html#People |title= Afghanistan |date= December 13, 2007|work= [[The World Factbook]]|publisher= [[Central Intelligence Agency]]}}</ref> |demonym = [[Afghan]]{{ref_label|crown|alternatives|none}} |capital = [[Кабул]] |latd=34 |latm=31 |latNS=N |longd=69 |longm=08 |longEW=E |largest_city = киин куората |government_type = [[Islamic republic|Islamic]] [[Presidential system|presidential republic]] |leader_title1 = Афганистаан бэрэсидьиэнэ |leader_title2 = [[Vice President of Afghanistan|Vice President]] |leader_name1 = Хамид Карзай |leader_name2 = [[Ahmad Zia Massoud]] |leader_title3 = [[Vice President]] |leader_name3 = [[Karim Khalili]] |leader_title4 = [[Chief Justice of Afghanistan|Chief Justice]] |leader_name4 = [[Abdul Salam Azimi]] |area_rank = 41st |area_magnitude = 1_E11 |area_km2 = 647500 |area_sq_mi = 251772 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0 |population_estimate = 31,889,923 |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 37th |population_census = 13,051,358 |population_census_year = 1979 |population_density_km2 = 46 |population_density_sq_mi = 119 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 150th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $20.099 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=62&pr.y=10|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 96th |GDP_PPP_per_capita = $733<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 172nd |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal = $9.596 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_per_capita = $350<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |HDI_year = 1993 |HDI = 0.229 |HDI_rank = unranked |HDI_category = <font color="gray">n/a</font> |FSI = 102.3 {{increase}} 2.5 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 8th |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |sovereignty_type = [[History of Afghanistan|Establishment]] |established_event1 = [[Durrani Empire|First Afghan state]]<ref>''"Afghanistan"'', [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html#Intro CIA - The World Factbook 2007]</ref> |established_date1 = October, 1747 |established_event2 = [[Treaty of Rawalpindi|Independence]] from the United Kingdom |established_date2 = August 19, 1919 |currency = [[Афгани]] |currency_code = AFN |country_code = AFG |time_zone = |utc_offset = +4:30 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = +4:30 |drives_on = right |cctld = [[.af]] |calling_code = 93 |footnote1 = }} '''Афганистаан''' (официаллык '''Афганистаан Ислам Өрөспүүбүлүкэтэ''') диэн [[Орто Азия]] дойдута. Кирбиилэhэр [[Иран|Иранныын]] арҕаа, [[Пакистан|Пакистанныын]] соҕуруу уонна илин, [[Түркменистан|Түркменистанныын]], [[Узбекистан|Узбекистанныын]] уонна [[Тадьикистан|Тадьикистанныын]] хоту, [[Кытай|Кытайдыын]] хотугулуу-илин. ''Афганистан'' диэн аат "''[[Пуштуннар|Афганнар]] Сирдэрэ''" диэн тылбаастанар. == Устуоруйатыттан == 1992 сыллаахха [[муус устар 16]] Афганистан Өрөспүүбүлүкэтин бэрэсидьиэнин Мухаммед Наджибулланы суулларбыттар. == Дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр күннэр == * [[Олунньу 15]] — Босхолонуу күнэ * [[Муус устар 28]] — Афганистаан норуота [[Афганистааҥҥа гражданскай сэрии (1989—1992)|джихадка кыайыытын]] күнэ<ref>[http://www.ua-reporter.com/novosti/28353 30 лет назад в Афганистане произошла Апрельская революция]</ref> * [[Атырдьах ыйын 29]] — [[Афганистан]] тутулуга суох буолуутун күнэ ([[1920]]) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Афганистаан| ]] 4ka5y0cc53pt929qaceodld94thz6vw 0 4639 427942 427831 2026-05-03T09:46:45Z Ojkhol 24881 /* Ирландия Өрөспүүбүлүкэтин бэлиэ күннэрэ */ 427942 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Ирландия Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = {{lang|ga|Éire}} <br />Ireland |common_name = Ireland |image_flag=Flag of Ireland.svg |image_coat=Coat of arms of Ireland.svg |image_map =Location Ireland EU Europe.png |map_caption = {{map caption|location_color=dark green|region=[[Europe]]|region_color=dark grey|subregion=the [[European Union]]|subregion_color=light green|legend=Location Ireland EU Europe.png}} |national_anthem = {{lang|ga|''[[Amhrán na bhFiann]]''}}{{spaces|2}}<br /><small>''The Soldier's Song''</small><center><br /><br>[[File:United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg]] |official_languages = [[айр|Айр]], [[ааҥл тыла|ааҥл]] |demonym = Айрдар |capital = [[Дублин]] |latd=53 |latm=20.65 |latNS=N |longd=6 |longm=16.05 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Republic]] and [[Parliamentary system|Parliamentary democracy]] |leader_title1 = [[President of Ireland|President]] |leader_name1 = [[Мэри Макализ]] |leader_title2 = [[Taoiseach]] |leader_name2 = [[Брайан Коуэн]], [[Teachta Dála|TD]] |leader_title3 = [[Tánaiste]] |leader_name3 = [[Мэри Коулан]], [[Teachta Dála|TD]] |accessionEUdate = 1 January 1973 |area_km2 = 70,273 |area_sq_mi = 27,133 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 120th |area_magnitude = 1 E9 |percent_water = 2.00 |population_estimate = 4,422,100<ref>[http://www.cso.ie/releasespublications/documents/population/current/popmig.pdf CSO Ireland - April 2008 Population Estimates]</ref> |population_estimate_year = 2008 |population_census = 4,239,848 |population_census_year = 2006 |population_census_rank = 121st |population_density_km2 = 60.3 |population_density_sq_mi = 147.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 139th |ethnic_groups = White: 94.8% (including 0.5% Irish Traveller)<br />Asian: 1.3%<br />Black: 1.1%<br />Other/Mixed: 1.1%<br />Not Stated: 1.7%<ref>[http://www.cso.ie/census/census2006results/volume_5/vol_5_2006_complete.pdf CSO 2006 Census - ''Volume 5 - Ethnic or Cultural Background (including the Irish Traveller Community)'']</ref> |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $188.372 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=178&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=52&pr.y=5|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 50th |GDP_PPP_per_capita = $43,413<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 7th |GDP_nominal = $261.247 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 32nd |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $60,208<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 5th |HDI_year = 2005 |HDI = {{increase}} 0.959 |HDI_rank = 5th |HDI_category = <span style="color:#090">high</span> |sovereignty_type = [[History of Ireland|Independence]] |sovereignty_note = from the [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|United Kingdom]] |established_event1 = [[Proclamation of the Irish Republic|Declared]] |established_date1 = 24 April 1916 |established_event2 = [[Declaration of Independence (Ireland)|Ratified]] |established_date2 = 21 January 1919 |established_event3 = [[Anglo-Irish Treaty|Recognised]] |established_date3 = 6 December 1922 |established_event4 = [[Constitution of Ireland|Current constitution]] |established_date4 = 29 December 1937 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]])¹ |currency_code = EUR |time_zone = [[Western European Time|WET]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = [[Irish Standard Time|IST]] ([[Western European Summer Time|WEST]]) |utc_offset_DST = +1 |drives_on = left |cctld = [[.ie]]² |calling_code = 353 |footnote1 = Before 2002: [[Irish pound]]. |footnote2 = The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] Member states. }} '''Ирландия''' ({{lang-ga|Éire}}) диэн хотугулуу-арҕаа [[Эуропа|Эуропаҕа]] баар дойду. Киин куората-бүтүн дойду нэһилиэнньэтин чиэппэрин кэриҥэ олорор Дублин куорат (1,4 мөл. киһи). Тэрилтэ чилиэнэ: Эуропа Сэбиэтин (1949), ХНТ (1955), ОЭУ (1960), Эуропа сойууһа (1973), Эуропатааҕы валютнай систиэмэ (1973), аан дойду эргиэн тэрилтэтэ (1 января 1995). == Экэниэмикэ == === Уопсай информация === 2009 с. Ирландия Валовой ис бородууктата 172,5 млрд долларга тэҥнэстэ, ити көрдөрүү 2008 с. таһымыгар тэҥнээтэххэ, 7,1% намыһах. Нэһилиэнньэ дууһатын ВВП 38,7 тыһ. долларга (2009) тэҥнэстэ. Көрдөрүүлэрин түһэрии 2008-2009 сс. экэниэмическэй кризис түмүгэр баан уонна үп тиһигэ улаханнык эмсэҕэлээбит. 2010 сылга экэниэмическэй көрдөрүүлэр түһүүлэрин тэтимин намтатар кыахтаннылар: ВВП 172,5 млрд тиийэ түстэ, ол иһигэр нэһилиэнньэ дууһатыгар 39 тыһ. долларга тиийэ. Дойдуга үлэтэ суох буолуу 2010 сыл сэтинньи ыйынааҕы туругунан 13,5% тэҥнэһэр. Кризис кэмигэр, 1990-2008 сылга диэри Ирландия экэниэмикэтэн ойуулааһыҥҥа «кельт тигр» диэн термин туттуллубута. 1996 сылтан 2007 сылга диэри дойду ВВП-гар ортотунан 7,1% улаатта, ити аан дойду көрдөрүүлэрин эрэ буолбакка, Азия дойдуларын түргэнник улаатар көрдөрүүлэрин (4,3%) куоһарда. «Кельтическое экэниэмическэй дьиктини» хааччыйар фактор ахсааныгар Эуропа сойууһугар уонна эуро зонатыгар киириитэ, информационнай технологияларга, телекоммуникацияҕа, доруобуйа харыстабылыгар уонна фармацевтикаҕа, аан дойдутааҕы уонна үп өҥөтүгэр, программнай бородуукталары оҥорон таһаарыы, электроннай коммерция курдук ааттаналлар.; үөрэх, үлэ рыногын уонна нолуок тиһигин реформалааһын (2002 сылга бары компанияларга нолуок ставката 12,5% тиийдэ, бу олохтоох хампаанньаларга радикальнай намтатыы), АХШ инвестицията (ол иһигэр американецтар төрдүлэриттэн), тыл үөрэхтээхтэриттэн киириитэ намыһах. 2010 сыл күһүнүгэр аан дойдутааҕы финансовай кириисис содулуттан баан секторыгар, хамсаабат баай- дуол ырыынагар уонна дойду бүддьүөтэгэр улаханнык эмсэҕэлээбиттэрэ. Бырабыыталыстыба хас да тыһыынча үлэ миэстэтин сарбыйарга, саҥа нолуоктары киллэрэр, ону тэҥэ Евросоюзка уонна МВФ көмөтүнэн 85 млрд кэриҥэ евро киирэргэ күһэллибитэ. 2018 сыл туругунан Ирландияҕа үлэ төлөбүрүн орто кээмэйэ 3300 (бруто) уонна бүппүт 2564 (суох). 2019 сыл тохсунньу 1 күнүттэн үлэ төлөбүрүн алын кээмэйэ 1563.25 (бруто) уонна бүппүт 1509 (суох) ый бүтүүтэ 9.80 (Барто) буолар. === Бырамыысыланнас, энергетика уонна IT === XXI үйэ саҕаланыытыгар Ирландия экэниэмикэтэн сүрүн салааларынан буолаллар: фармацевтика, медицинскэй оборудованиелары оҥоруу, информационнай уонна мультимедиа технологиялары, массыына оҥоруута, аһылык промышленноһа. Электроннай бырамыысыланнас Ирландия электроннай сектордарыттан — комплектаах, компьютер, полупроводниктартан, программанан хааччыйыы, телекоммуникация уонна информационнай коммуникациялартан турар. Оҥорон таһаарыы уопсай кээмэйинэн Ирландия бу сектордарыгар аан дойдуга 19-с миэстэни ылар. Дойду бэйэтин Европа ыалларын уонна бырамыысыланнас тэрилтэлэрин икки ардыларыгар производственнай уонна атыы-эргиэн үлэтин намыһах ороскуотун, рабочай күүһүн, үрдүк таһымнаах, үрдүк таһымнаах уонна промышленнай тэрилтэлэри кытта ыкса сибээстэһэр кыахтаах. Ирландияҕа IT- IBM, Inte, Hente, Hackard, del, Selacl, онтон да атын 300- чэ бөдөҥ хампаанньалар баар буоланнар, бары бииргэ дойду экспортарын үс гыммыт биирин эрэ курдуга. Итиэннэ Ирландияҕа фармацевтическай бородуукта элбэх бөдөҥ оҥорооччулара — Lippe, Zoокор, Переводтэр, Mack & Copo., Pfizer, Novartis, Alleban, Glamoshomith Cotomich, Becto Dickinnsh & Bomb, Abbot, Joohn & Cohnprice уо.Д. А. Фармацевтика заводтарын улахан өттө Ирландия соҕуруу өттүгэр баар. Быһа холоон 150 компанияттан үс фармп бородууксуйаны таһаарар компанияттан кырата суох олохтоох фирмалар. Кинилэр, сүрүннээн, дьэнерикэлэр, битэмииннэр уонна биологическай активнай эбиликтэр, ону тэҥэ омук оҥорооччуларын сакаастарын толороллор. Массыына оҥорор эйгэтигэр тыа хаһаайыстыбатын оборудованиетын оҥорон таһаарар салаа ордук сайдыбыт. Хас да Ирландия хампаанньалара бу уобаласка аан дойду лидердэрэ буолаллар; кинилэр бородууксуйалара сүөһү иитиитигэр, үүт бырамыысыланнаһыгар, үүнээйигэ туһаныллар. Чэпчэки бырамыысыланнас Ирландияҕа сүрүннээн дьоҕус уонна орто биисинэһинэн көрүллэр, оттон сыллааҕы экспорга сылга 1 млрд евро буолар. Үгэс курдук манна түү, Лена, солко — ыскаатары, салфеткалары, көбүөрдэри, шарфалары, платкалары, шааллары о. д. А сорох компаниялар уопсай бренд быһыытынан холбоһон, аан дойду рыногар тахсалларыгар анаан холбоһоллор. Таҥастыыр бырамыысыланнас салааларын ортолоругар ас-үөл бырамыысыланнаһын улахан ылар. Дойдуга үгэс курдук, пиибэ, үүт уонна эт оҥоһуктар, бурдук, саахар, табах оҥоһуктар уонна да атын табаардар оҥорон таһаараллар.{{ЭУ}} == Ирландия Өрөспүүбүлүкэтин бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 1]] — ({{Флагификация|Шотландия}}, {{Флагификация|Мэн}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Имболк]]. Кельт төрүттээх [[гээл тыла|гээл тыллаах]] дьон сааскы ыам саҕаланыытын, сааскы ыһыы чугаһаабытын бэлиэтиир күннэрэ * [[Олунньу 12]] — Конституция күнэ. * [[Кулун тутар 17]] ({{Флагификация|Хотугу Ирландия}} {{Флагификация|Монтсеррат}}, {{Флагификация|Ньюфаундленд уонна Лабрадор}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Сибэтиэй Патрик күнэ]] * [[Кулун тутар 18]] — ({{Флагификация|Канаада}}, {{Флагификация|Австралия}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Шилв күнэ * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Ахсынньы 26]]  ** Сибэтиэй Стефан күнэ (Христианство тарҕаммыт дойдуларыгар киэҥник бэлиэтэнэр) ** Рен күнэ * [[Ахсынньы 29]] — Конституция күнэ. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Эуропа дойдулара]] [[Категория:Ирландия| ]] jg4uxb0hq03dhwgb7ismvvdw9ecau4e 427943 427942 2026-05-03T09:49:34Z Ojkhol 24881 /* Ирландия Өрөспүүбүлүкэтин бэлиэ күннэрэ */ 427943 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Ирландия Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = {{lang|ga|Éire}} <br />Ireland |common_name = Ireland |image_flag=Flag of Ireland.svg |image_coat=Coat of arms of Ireland.svg |image_map =Location Ireland EU Europe.png |map_caption = {{map caption|location_color=dark green|region=[[Europe]]|region_color=dark grey|subregion=the [[European Union]]|subregion_color=light green|legend=Location Ireland EU Europe.png}} |national_anthem = {{lang|ga|''[[Amhrán na bhFiann]]''}}{{spaces|2}}<br /><small>''The Soldier's Song''</small><center><br /><br>[[File:United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg]] |official_languages = [[айр|Айр]], [[ааҥл тыла|ааҥл]] |demonym = Айрдар |capital = [[Дублин]] |latd=53 |latm=20.65 |latNS=N |longd=6 |longm=16.05 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Republic]] and [[Parliamentary system|Parliamentary democracy]] |leader_title1 = [[President of Ireland|President]] |leader_name1 = [[Мэри Макализ]] |leader_title2 = [[Taoiseach]] |leader_name2 = [[Брайан Коуэн]], [[Teachta Dála|TD]] |leader_title3 = [[Tánaiste]] |leader_name3 = [[Мэри Коулан]], [[Teachta Dála|TD]] |accessionEUdate = 1 January 1973 |area_km2 = 70,273 |area_sq_mi = 27,133 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 120th |area_magnitude = 1 E9 |percent_water = 2.00 |population_estimate = 4,422,100<ref>[http://www.cso.ie/releasespublications/documents/population/current/popmig.pdf CSO Ireland - April 2008 Population Estimates]</ref> |population_estimate_year = 2008 |population_census = 4,239,848 |population_census_year = 2006 |population_census_rank = 121st |population_density_km2 = 60.3 |population_density_sq_mi = 147.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 139th |ethnic_groups = White: 94.8% (including 0.5% Irish Traveller)<br />Asian: 1.3%<br />Black: 1.1%<br />Other/Mixed: 1.1%<br />Not Stated: 1.7%<ref>[http://www.cso.ie/census/census2006results/volume_5/vol_5_2006_complete.pdf CSO 2006 Census - ''Volume 5 - Ethnic or Cultural Background (including the Irish Traveller Community)'']</ref> |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $188.372 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=178&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=52&pr.y=5|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 50th |GDP_PPP_per_capita = $43,413<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 7th |GDP_nominal = $261.247 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 32nd |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $60,208<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 5th |HDI_year = 2005 |HDI = {{increase}} 0.959 |HDI_rank = 5th |HDI_category = <span style="color:#090">high</span> |sovereignty_type = [[History of Ireland|Independence]] |sovereignty_note = from the [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|United Kingdom]] |established_event1 = [[Proclamation of the Irish Republic|Declared]] |established_date1 = 24 April 1916 |established_event2 = [[Declaration of Independence (Ireland)|Ratified]] |established_date2 = 21 January 1919 |established_event3 = [[Anglo-Irish Treaty|Recognised]] |established_date3 = 6 December 1922 |established_event4 = [[Constitution of Ireland|Current constitution]] |established_date4 = 29 December 1937 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]])¹ |currency_code = EUR |time_zone = [[Western European Time|WET]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = [[Irish Standard Time|IST]] ([[Western European Summer Time|WEST]]) |utc_offset_DST = +1 |drives_on = left |cctld = [[.ie]]² |calling_code = 353 |footnote1 = Before 2002: [[Irish pound]]. |footnote2 = The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] Member states. }} '''Ирландия''' ({{lang-ga|Éire}}) диэн хотугулуу-арҕаа [[Эуропа|Эуропаҕа]] баар дойду. Киин куората-бүтүн дойду нэһилиэнньэтин чиэппэрин кэриҥэ олорор Дублин куорат (1,4 мөл. киһи). Тэрилтэ чилиэнэ: Эуропа Сэбиэтин (1949), ХНТ (1955), ОЭУ (1960), Эуропа сойууһа (1973), Эуропатааҕы валютнай систиэмэ (1973), аан дойду эргиэн тэрилтэтэ (1 января 1995). == Экэниэмикэ == === Уопсай информация === 2009 с. Ирландия Валовой ис бородууктата 172,5 млрд долларга тэҥнэстэ, ити көрдөрүү 2008 с. таһымыгар тэҥнээтэххэ, 7,1% намыһах. Нэһилиэнньэ дууһатын ВВП 38,7 тыһ. долларга (2009) тэҥнэстэ. Көрдөрүүлэрин түһэрии 2008-2009 сс. экэниэмическэй кризис түмүгэр баан уонна үп тиһигэ улаханнык эмсэҕэлээбит. 2010 сылга экэниэмическэй көрдөрүүлэр түһүүлэрин тэтимин намтатар кыахтаннылар: ВВП 172,5 млрд тиийэ түстэ, ол иһигэр нэһилиэнньэ дууһатыгар 39 тыһ. долларга тиийэ. Дойдуга үлэтэ суох буолуу 2010 сыл сэтинньи ыйынааҕы туругунан 13,5% тэҥнэһэр. Кризис кэмигэр, 1990-2008 сылга диэри Ирландия экэниэмикэтэн ойуулааһыҥҥа «кельт тигр» диэн термин туттуллубута. 1996 сылтан 2007 сылга диэри дойду ВВП-гар ортотунан 7,1% улаатта, ити аан дойду көрдөрүүлэрин эрэ буолбакка, Азия дойдуларын түргэнник улаатар көрдөрүүлэрин (4,3%) куоһарда. «Кельтическое экэниэмическэй дьиктини» хааччыйар фактор ахсааныгар Эуропа сойууһугар уонна эуро зонатыгар киириитэ, информационнай технологияларга, телекоммуникацияҕа, доруобуйа харыстабылыгар уонна фармацевтикаҕа, аан дойдутааҕы уонна үп өҥөтүгэр, программнай бородуукталары оҥорон таһаарыы, электроннай коммерция курдук ааттаналлар.; үөрэх, үлэ рыногын уонна нолуок тиһигин реформалааһын (2002 сылга бары компанияларга нолуок ставката 12,5% тиийдэ, бу олохтоох хампаанньаларга радикальнай намтатыы), АХШ инвестицията (ол иһигэр американецтар төрдүлэриттэн), тыл үөрэхтээхтэриттэн киириитэ намыһах. 2010 сыл күһүнүгэр аан дойдутааҕы финансовай кириисис содулуттан баан секторыгар, хамсаабат баай- дуол ырыынагар уонна дойду бүддьүөтэгэр улаханнык эмсэҕэлээбиттэрэ. Бырабыыталыстыба хас да тыһыынча үлэ миэстэтин сарбыйарга, саҥа нолуоктары киллэрэр, ону тэҥэ Евросоюзка уонна МВФ көмөтүнэн 85 млрд кэриҥэ евро киирэргэ күһэллибитэ. 2018 сыл туругунан Ирландияҕа үлэ төлөбүрүн орто кээмэйэ 3300 (бруто) уонна бүппүт 2564 (суох). 2019 сыл тохсунньу 1 күнүттэн үлэ төлөбүрүн алын кээмэйэ 1563.25 (бруто) уонна бүппүт 1509 (суох) ый бүтүүтэ 9.80 (Барто) буолар. === Бырамыысыланнас, энергетика уонна IT === XXI үйэ саҕаланыытыгар Ирландия экэниэмикэтэн сүрүн салааларынан буолаллар: фармацевтика, медицинскэй оборудованиелары оҥоруу, информационнай уонна мультимедиа технологиялары, массыына оҥоруута, аһылык промышленноһа. Электроннай бырамыысыланнас Ирландия электроннай сектордарыттан — комплектаах, компьютер, полупроводниктартан, программанан хааччыйыы, телекоммуникация уонна информационнай коммуникациялартан турар. Оҥорон таһаарыы уопсай кээмэйинэн Ирландия бу сектордарыгар аан дойдуга 19-с миэстэни ылар. Дойду бэйэтин Европа ыалларын уонна бырамыысыланнас тэрилтэлэрин икки ардыларыгар производственнай уонна атыы-эргиэн үлэтин намыһах ороскуотун, рабочай күүһүн, үрдүк таһымнаах, үрдүк таһымнаах уонна промышленнай тэрилтэлэри кытта ыкса сибээстэһэр кыахтаах. Ирландияҕа IT- IBM, Inte, Hente, Hackard, del, Selacl, онтон да атын 300- чэ бөдөҥ хампаанньалар баар буоланнар, бары бииргэ дойду экспортарын үс гыммыт биирин эрэ курдуга. Итиэннэ Ирландияҕа фармацевтическай бородуукта элбэх бөдөҥ оҥорооччулара — Lippe, Zoокор, Переводтэр, Mack & Copo., Pfizer, Novartis, Alleban, Glamoshomith Cotomich, Becto Dickinnsh & Bomb, Abbot, Joohn & Cohnprice уо.Д. А. Фармацевтика заводтарын улахан өттө Ирландия соҕуруу өттүгэр баар. Быһа холоон 150 компанияттан үс фармп бородууксуйаны таһаарар компанияттан кырата суох олохтоох фирмалар. Кинилэр, сүрүннээн, дьэнерикэлэр, битэмииннэр уонна биологическай активнай эбиликтэр, ону тэҥэ омук оҥорооччуларын сакаастарын толороллор. Массыына оҥорор эйгэтигэр тыа хаһаайыстыбатын оборудованиетын оҥорон таһаарар салаа ордук сайдыбыт. Хас да Ирландия хампаанньалара бу уобаласка аан дойду лидердэрэ буолаллар; кинилэр бородууксуйалара сүөһү иитиитигэр, үүт бырамыысыланнаһыгар, үүнээйигэ туһаныллар. Чэпчэки бырамыысыланнас Ирландияҕа сүрүннээн дьоҕус уонна орто биисинэһинэн көрүллэр, оттон сыллааҕы экспорга сылга 1 млрд евро буолар. Үгэс курдук манна түү, Лена, солко — ыскаатары, салфеткалары, көбүөрдэри, шарфалары, платкалары, шааллары о. д. А сорох компаниялар уопсай бренд быһыытынан холбоһон, аан дойду рыногар тахсалларыгар анаан холбоһоллор. Таҥастыыр бырамыысыланнас салааларын ортолоругар ас-үөл бырамыысыланнаһын улахан ылар. Дойдуга үгэс курдук, пиибэ, үүт уонна эт оҥоһуктар, бурдук, саахар, табах оҥоһуктар уонна да атын табаардар оҥорон таһаараллар.{{ЭУ}} == Ирландия Өрөспүүбүлүкэтин бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 1]] — ({{Флагификация|Шотландия}}, {{Флагификация|Мэн}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Имболк]]. Кельт төрүттээх [[гээл тыла|гээл тыллаах]] дьон сааскы ыам саҕаланыытын, сааскы ыһыы чугаһаабытын бэлиэтиир күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] ({{Флагификация|Хотугу Ирландия}} {{Флагификация|Монтсеррат}}, {{Флагификация|Ньюфаундленд уонна Лабрадор}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Сибэтиэй Патрик күнэ]] * [[Кулун тутар 18]] — ({{Флагификация|Канаада}}, {{Флагификация|Австралия}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Шилв күнэ * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Ахсынньы 26]]  ** Сибэтиэй Стефан күнэ (Христианство тарҕаммыт дойдуларыгар киэҥник бэлиэтэнэр) ** Рен күнэ * [[Ахсынньы 29]] — Конституция күнэ. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Эуропа дойдулара]] [[Категория:Ирландия| ]] as1251ve22pg20uvn17cztnw9quf9fg 0 4645 427969 427331 2026-05-03T11:34:36Z Ojkhol 24881 /* Косово бэлиэ күннэрэ */ 427969 wikitext text/x-wiki {{Republic of Kosovo}} {{Infobox Country |conventional_long_name = Kosovo, UN administration |image_map = Kosovo and Metohija in Serbia.svg |map_caption = Kosovo as defined by UNSCR 1244 |common_name = Kosovo |continent = Europe |region = Balkans |capital = Pristina |image_flag = Flag of the United Nations.svg |image_coat = |sovereignty_type = UN administration |sovereignty_note = [[United Nations Security Council Resolution 1244|UN administration]] of [[Kosovo]] |leader_title1 = [[Special Representative of the Secretary-General for Kosovo|Special Representative]] |leader_name1 = [[Lamberto Zannier]] ([[United Nations|UN]]) |leader_title2 = [[President of Kosovo|President]] |leader_name2 = [[Fatmir Sejdiu]] ([[Democratic League of Kosovo|LDK]]) |leader_title3 = [[Prime Minister of Kosovo|Prime Minister]] |leader_name3 = [[Hashim Thaçi]] ([[Democratic Party of Kosovo|PDK]]) |established_event1 = [[United Nations Security Council Resolution 1244|UNSCR 1244]] |established_date1 = 10 June 1999 |established_event2 = [[European Union Rule of Law Mission in Kosovo|EULEX]] |established_date2 = 16 February 2008 }} '''Косово''' ([[албан тыла|албан]]. ''Kosova'', ''Kosovë''; [[серб тыла|серб]]. ''Косово Kosovo'') диэн [[Балканнар|Балканнарга]] баар аҥар билиниллибит дойду. Официаллык аата '''Косово Өрөспүүбүлүкэтэ''' (албан. ''Republika e Kosovës''). 1974-1990 cc. [[Югославия|Югославиятааҕы]] [[Сербия Социалист Республиката|Сербия Социалист Республикатын]] иhигэр баар, [[Косова Социалист Аутоном Провинцията|Косова Социалист Аутоном Провинциятын]] сиригэр тэриллибитэ. Аныгы [[сербия|Сербия Республиката]] урукку провинция арахсыытын билиммэт уонна [[Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэрэ|Холбоhуктаах Нациялар]] салалталарыгар баар, 1988 с. [[Слободан Милошевич]] оҥорбут Сербия Конституциятын реформатынан тэриллибит '''Косова уонна Метохия Аутоном Провинцията''' (серб. ''Аутономна Покрајина Косово и Метохија'', ''Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija'') диэн көрөр. Косово кирбиилэhэр [[Албания|Албаниялыын]] арҕаа, Сербиялыын хоту уонна илин, [[Македония Республиката|Македониялыын]] соҕуруу уонна [[Монтенегро|Монтенегролыын]] хотугулуу-арҕаа. Киин уонна ордук улахан куората [[Приштина]]. Атын суолталаах куораттара [[Пея]], [[Призрен]] уонна [[Митровица]]. === Косово бэлиэ күннэрэ === * [[Олунньу 17]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (2008 сыллаахха, Сербияттан, сорох дойдуларынан билиниллибэт) * [[Муус устар 9]] — Көнөстүүссүйэ күнэ<ref>{{cite web | url = http://www.timeanddate.com/holidays/kosovo/constitution-day | title = Constitution Day of the Republic of Kosovo in Kosovo | accessdate = 20 февраля 2016 | lang = en | description = timeanddate.com }}</ref>. == Косово статуһа == * [[Норуоттар икки ардыларынааҕы реакциа, Косованы билиниигэ]] {{Countries of Europe}} [[Категория:Европа дойдулара]] [[Категория:Мөккүөрдээх сирдэр]] 9wo24au9qeeql3v431duhfumqlg5dt9 0 4775 427893 427785 2026-05-03T02:42:33Z Ojkhol 24881 /* Словения бэлиэ күннэрэ */ 427893 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Cловения Республиката |conventional_long_name = ''Republika Slovenija'' |common_name = Slovenia |image_flag = Flag of Slovenia.svg |image_coat = Coat of Arms of Slovenia.svg |image_map = Location Slovenia EU Europe.png |map_caption = {{map caption|location_color=dark green|country='''Slovenia'''|region=[[Europe]]|region_color=dark grey|subregion=the [[European Union]]|subregion_color=light green|legend=Location Slovenia EU Europe.png}} |national_anthem = {{nowrap|7th stanza of ''[[Zdravljica]]''}} |official_languages = [[Словен тыла]]¹ |demonym = Словениялар, [[Словеннар]] |capital = [[Любляна]] |latd=46 |latm=03 |latNS=N |longd=14 |longm=30 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Парламент республиката]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Данило Түрк]] |leader_name2 = [[Борут Пахор]] |accessionEUdate = 1 ыам ыйа 2004 |area_rank = 153rd |area_magnitude = 1_E10 |area_km2 = 20,273 |area_sq_mi = 7,827 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.6 |population_estimate = 2,039,399 ² |population_estimate_year = 2008 |population_estimate_rank = 143rd |population_census = 1,964,036 |population_census_year = 2002 |population_density_km2 = 99.6 |population_density_sq_mi = 251 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 80th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $54.714 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=961&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=67&pr.y=1|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 83rd |GDP_PPP_per_capita = $27,227<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 29th |GDP_nominal = $46.084 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 67th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $22,932<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 30th |HDI_year = 2005 |HDI = {{increase}} 0.917 |HDI_rank = 27th |HDI_category = <span style="color:#009900;">high</span> |sovereignty_type = [[Independence]] |sovereignty_note = from [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]] |established_event1 = Declared |established_event2 = Recognised |established_date1 = 25 June 1991 |established_date2 = 1992 |currency = [[эуро]] ([[Euro sign|€]])³ |currency_code = EUR |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = right |cctld = [[.si]]⁴ |calling_code = 386 |ISBN_code = 961, 86 |ISO_3166-1_alpha2 = SI |ISO_3166-1_alpha3 = SVN |ISO_3166-1_num = 705 |alt_sport_code = SLO |vehicle_code = SLO |aircraft_code = S5 |footnotes = ¹ [[Italian language|Italian]] and [[Hungarian language|Hungarian]] are recognised as official languages in the residential municipalities of the Italian or Hungarian national community.<br />² Source: [http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?ID=1950 Statistical Office of the Republic of Slovenia: Population, Slovenia, 30 June 2008]<br />³ Prior to 2007: [[Slovenian tolar]]<br />⁴ Also [[.eu]], shared with other [[European Union]] member states. }} {{Булкуйума|Словакия}} '''Словения''' ({{lang-sl|Slovenija}}), официаллык '''Словения Республиката''' ({{langi|sl|Republika Slovenija}}) диэн [[Орто Эуропа]] дойдута. [[Адриатик байҕал]] хотугулуу-илин кытылыгар баар. Кирбиилэhэр [[Италия|Италиялыын]] арҕаа, [[Хорватия|Хорватиялыын]] соҕуруу уонна илин, [[Мадьаар Сирэ|Мадьаар Сириниин]] хотугулуу-илин уонна [[Аустрия|Аустриялыын]] хоту. == Словения бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 8]] — Прешерн күнэ (словенныы: Prešernov dan), толору аата "Прешерн күнэ, словеннар култуураларын бырааһынньыга" — Словения аатырбыт бэйиэтэ [[Франс Прешерн]] 1849 сыллаахха өлбүт күнүгэр судаарыстыба бэлиэтиир күнэ. 1991 сыллаахтан өрөбүл * [[Кулун тутар 25]] — Ийэ күнэ * [[Муус устар 27]] — Оккупааннары утары өрө туруу күнэ * [[Ыам ыйын 15]] — Аармыйа күнэ * [[Бэс ыйын 8]] — Примож Трубар күнэ. Бу киһи (Primož Trubar, 1508-1586) словен тылынан бастакы бэчээттэммит кинигэни суруйбута * [[Бэс ыйын 25]] — Судаарыстыбаннас күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2093/ День государственности Словении — 25 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. * [[Атырдьах ыйын 17]] — [[Словения бэлиэ күннэрэ|Прекмурье словеннара ийэ омугу кытта хат холбоспут күннэрэ]] * [[Алтынньы 25]] — Сүбэрэнитиэт күнэ * [[Алтынньы 31]] — [[Реформация]] күнэ * [[Сэтинньи 23]] — [[Рудольф Майстер]] күнэ. Бу генерал салалтатынан бу күн Марибор куоракка (билигин Словения иккис улахан куората) словеннар былааһы ылбыттара, Австрияҕа холбонулларын тохтоппуттара * [[Ахсынньы 26]] — Тутулуга суох уонна бииргэ буолуу күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == * [http://www.slovenia.si/ Slovenia.si]. Your gateway to information on Slovenia. * [http://www.vlada.si/en/ Government of the Republic of Slovenia] {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Словения| ]] 5rl5u0d6tiladienpto501kmwwojbhg 0 5342 427895 427756 2026-05-03T02:43:52Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 427895 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = <big>{{lang|ar|الجمهورية اللبنانية}}</big><br />''Al-Jumhūrīyyah al-Lubnānīyyah''<br />Либан Өрөспүүбүлүкэтэ'' |common_name = Lebanon |image_flag = Flag of Lebanon.svg |image_coat = Coat of Arms of Lebanon.svg |language = [[араб тыла]] |image_map = LocationLebanon.svg |national_anthem = [[Lebanese National Anthem|''Lebanese National Anthem'']] |official_languages = [[араб тыла]] |languages_type = Атын тыллар |languages = ''[[эрмээн тыла|эрмээн]], [[ааҥл тыла|ааҥл]], [[француз тыла|француз]], [[грек тыла|грек]], [[түрк тыла|түрк]]'' |demonym = [[Либаннар]] |capital = [[Бейрут]] |latd=33 |latm=54 |latNS=N |longd=35 |longm=32 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[конфессионализм|Конфессионалист]],<br />[[парламент республиката]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Мишель Аун]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Таммам Салам]] |leader_title3 = [[List of Speakers of the Parliament of Lebanon|Speaker of Parliament]] |leader_name3 = [[Nabih Berri]] |area_km2 = 10,452 |area_sq_mi = 4,035 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 166th |area_magnitude = 1 E10 |percent_water = 1.6 |population_estimate = 5,854,264 |population_estimate_year = February 2008 |population_estimate_rank = 125th |population_density_km2 = 401 |population_density_sq_mi = 948 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 25th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $42.306 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=42&pr.y=14&sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=446&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Lebanon|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_per_capita = $11,279<ref name=imf2/> |GDP_PPP_rank = 84th |GDP_PPP_per_capita_rank = 42nd |GDP_nominal = $24.640 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $6,569<ref name=imf2/> |HDI_year = 2006 |HDI = {{increase}} 0.796 |HDI_rank = 78th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |sovereignty_type = [[Independence]] |sovereignty_note = from [[France]] |established_event1 = Declared |established_date1 = 26 November 1941 |established_event2 = Recognized |established_date2 = 22 November 1943 |currency = [[Либан лирата]] |currency_code = LBP |time_zone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] |utc_offset_DST = +3 |drives_on = right |cctld = [[.lb]] |calling_code = 961 }} '''Либан Өрөспүүбүлүкэтэ''' диэн [[Арҕаа Азия]] дойдута, [[Сир ортотунааҕы байҕал]] илин өттүгэр баар. Кирбиилэhэр [[Сирия|Сириялыын]] хоту уонна илин, [[Исраил|Исраиллыын]] соҕуруу. == Дойду бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 9]] — Сибэтиэй Марон күнэ, дойду эписсээнэй бырааһынньыга. Бу билиҥҥи Сиирийэ сиригэр төрөөбүт манаах, 410 сыллаахха өлбүт. Марониттар сыаркаптарын (христианство салаата) төрүттээччи * [[Кулун тутар 3]] — Учуутал күнэ * [[Кулун тутар 9]] — [[Учуутал күнэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2374/ День учителя в Ливане — 9 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>; * [[Кулун тутар 22]] ({{Флагификация|Иордания}} эмиэ бэлиэтиир) — Араб лигатын күнэ * [[Ыам ыйын 6]] — Толук буолбут дьон күнэ. [[Габон]] уонна [[Сирия]] эмиэ бу күн бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 1]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Сэтинньи 22]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Францияттан, 1943) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{азия}} [[Категория:Азия дойдулара]] kt4rx26e03wcod2uueu9ii3hwf42r22 0 5355 427912 427797 2026-05-03T02:57:19Z Ojkhol 24881 /* Саас */ 427912 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name =[[Билэ:Myanmar long form.svg|ဴပည္ေထာင္စုဴမန္မာနုိင္ငံေတာ္|235px]]</span><br /><small>''Pyi-daung-zu Myan-ma Naing-ngan-daw''</small> |conventional_long_name =Мьянма Унията |common_name = Burma |image_flag = Flag of Myanmar.svg |image_coat = Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg |image_map = Myanmar in its region.svg |national_motto = |national_anthem = ''[[Kaba Ma Kyei]]'' |official_languages = [[Burmese language|Burmese]] |regional_languages = [[Jingpho language|Jingpho]], [[Kayah language|Kayah]], [[Karen language|Karen]], [[Chin languages|Chin]], [[Mon language|Mon]], [[Rakhine]], [[Shan language|Shan]] |demonym = Burmese |capital = [[Naypyidaw]] |largest_city = [[Yangon]] (Rangoon) |government_type = [[Military dictatorship]] |leader_title1 = [[State Peace and Development Council|Chairman of the State Peace and Development Council]] |leader_name1 = [[Than Shwe|Sr. Gen. Than Shwe]] |leader_title2 = Vice Chairman of the State Peace and Development Council |leader_name2 = [[Maung Aye|Vice-Sr. Gen. Maung Aye]] |leader_title3 = [[Prime Minister of Myanmar|Prime Minister]] |leader_name3 = [[Thein Sein|Gen. Thein Sein]] |leader_title4 = Secretary-1 of the State Peace and Development Council |leader_name4 = [[Thiha Thura Tin Aung Myint Oo]] |sovereignty_type = Formation |established_event1 = [[Pagan Kingdom|Bagan]] |established_date1 = 1044 |established_event2 = [[Post-independence Burma, 1948–1962|Independence]] |established_date2 = 4 January 1948 |established_event3 = [[Burmese constitutional referendum, 2008|Current constitution]] |established_date3 = May 2008 |area_rank = 40th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 676,578 |area_sq_mi = 261,227 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 3.06 |population_estimate = 55,390,000 <!--UN WPP--> |population_estimate_year = 2005–2006 |population_estimate_rank = 24th |population_census = 33,234,000 |population_census_year = 1983 |population_density_km2 = 75 |population_density_sq_mi = 193 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 119th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $59.962 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=518&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=77&pr.y=16 |title=Burma (Myanmar)|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 79th |GDP_PPP_per_capita = $1,040<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 162nd |GDP_nominal = $13.480 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $233<ref name=imf2/> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.583 |HDI_rank = 132nd |HDI_category =<font color="#ffcc00">medium</font> |FSI = 97.0 {{increase}} 0.5 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 14th |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |currency = [[Myanmar kyat|kyat]] (K) |currency_code = mmK |Official exchange rate = 6 Kyat |Exchange rate = 1350 Kyat |time_zone = MMT |utc_offset = +6:30 |drives_on = right<ref>Road infrastructure is still for driving on the left.</ref> |cctld = [[.mm]] |calling_code = 95 |footnote1 = Some governments recognize [[Rangoon]] as the national capital. |footnote2 = Estimates for this country takes into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. }} '''Мьянма''' (атын аата '''Бирма''', {{lang-my|မြန်မာ}}, {{IPA-my|mjəmà||}}) диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. [[Индокытай]] тумул арыытыгар баар. Кирбиилэhэр [[кытай|Кытайдыын]] хотугулуу-илин, [[лаос|Лаостуун]] илин, [[тайлаан|Тайлаанныын]] соҕуруулуу-илин, [[баҥладеш|Баҥладештыын]] арҕаа уонна [[индия|Индиялыын]] хотугулуу-арҕаа. == Мьянма бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 12]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Кулун тутар 2]] — Бааһынай Күнэ ([[1962]]) * [[Кулун тутар 10]] — Кураан кэмэ саҕаланыыта * [[Кулун тутар 27]] — Аармыйа күнэ === Сайын === * [[От ыйын 3]] — Дьахтар күнэ * [[От ыйын 19]] — [[Азаниней]]. Бу күн 1947 сыллаахха Бирманы тутулуга суох дойду оҥорор соруктаах бырабыыталыстыба салайааччыларын өлөрбүттэр. Олортон ордук биллэр киһи [[Аун Сан]] этэ — бастаан дьоппуоннар тэрийбит бырабыыталыстыбаларыгар оборуона миниистирэ, онтон дьоппуоннарга сэбилэниилээх утарылаһыы хамсааһынын салайааччыта, [[Япония]] капитуляциялаабытын кэннэ дойду [[Британия]]ттан тутулуга суох буолуутун турууласпыт киһи. === Күһүн === * [[Сэтинньи 1]] — Чаванг Кут * [[Ахсынньы 1]] — Дойду күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Бо Аунг Чжо күнэ. Бу Рангун университетын устудьуонун 1938 сыллаахха устудьуоннар көҥүл иһин үһүс бойкоттарын кэмигэр Британия аттаах полицията өлөрбүт. {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] 2vaqkuuf8jcqnwl9gocekpqofj6nho2 427946 427912 2026-05-03T09:52:13Z Ojkhol 24881 /* Мьянма бэлиэ күннэрэ */ 427946 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name =[[Билэ:Myanmar long form.svg|ဴပည္ေထာင္စုဴမန္မာနုိင္ငံေတာ္|235px]]</span><br /><small>''Pyi-daung-zu Myan-ma Naing-ngan-daw''</small> |conventional_long_name =Мьянма Унията |common_name = Burma |image_flag = Flag of Myanmar.svg |image_coat = Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg |image_map = Myanmar in its region.svg |national_motto = |national_anthem = ''[[Kaba Ma Kyei]]'' |official_languages = [[Burmese language|Burmese]] |regional_languages = [[Jingpho language|Jingpho]], [[Kayah language|Kayah]], [[Karen language|Karen]], [[Chin languages|Chin]], [[Mon language|Mon]], [[Rakhine]], [[Shan language|Shan]] |demonym = Burmese |capital = [[Naypyidaw]] |largest_city = [[Yangon]] (Rangoon) |government_type = [[Military dictatorship]] |leader_title1 = [[State Peace and Development Council|Chairman of the State Peace and Development Council]] |leader_name1 = [[Than Shwe|Sr. Gen. Than Shwe]] |leader_title2 = Vice Chairman of the State Peace and Development Council |leader_name2 = [[Maung Aye|Vice-Sr. Gen. Maung Aye]] |leader_title3 = [[Prime Minister of Myanmar|Prime Minister]] |leader_name3 = [[Thein Sein|Gen. Thein Sein]] |leader_title4 = Secretary-1 of the State Peace and Development Council |leader_name4 = [[Thiha Thura Tin Aung Myint Oo]] |sovereignty_type = Formation |established_event1 = [[Pagan Kingdom|Bagan]] |established_date1 = 1044 |established_event2 = [[Post-independence Burma, 1948–1962|Independence]] |established_date2 = 4 January 1948 |established_event3 = [[Burmese constitutional referendum, 2008|Current constitution]] |established_date3 = May 2008 |area_rank = 40th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 676,578 |area_sq_mi = 261,227 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 3.06 |population_estimate = 55,390,000 <!--UN WPP--> |population_estimate_year = 2005–2006 |population_estimate_rank = 24th |population_census = 33,234,000 |population_census_year = 1983 |population_density_km2 = 75 |population_density_sq_mi = 193 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 119th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $59.962 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=518&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=77&pr.y=16 |title=Burma (Myanmar)|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 79th |GDP_PPP_per_capita = $1,040<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 162nd |GDP_nominal = $13.480 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $233<ref name=imf2/> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.583 |HDI_rank = 132nd |HDI_category =<font color="#ffcc00">medium</font> |FSI = 97.0 {{increase}} 0.5 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 14th |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |currency = [[Myanmar kyat|kyat]] (K) |currency_code = mmK |Official exchange rate = 6 Kyat |Exchange rate = 1350 Kyat |time_zone = MMT |utc_offset = +6:30 |drives_on = right<ref>Road infrastructure is still for driving on the left.</ref> |cctld = [[.mm]] |calling_code = 95 |footnote1 = Some governments recognize [[Rangoon]] as the national capital. |footnote2 = Estimates for this country takes into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. }} '''Мьянма''' (атын аата '''Бирма''', {{lang-my|မြန်မာ}}, {{IPA-my|mjəmà||}}) диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. [[Индокытай]] тумул арыытыгар баар. Кирбиилэhэр [[кытай|Кытайдыын]] хотугулуу-илин, [[лаос|Лаостуун]] илин, [[тайлаан|Тайлаанныын]] соҕуруулуу-илин, [[баҥладеш|Баҥладештыын]] арҕаа уонна [[индия|Индиялыын]] хотугулуу-арҕаа. == Мьянма бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 12]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Олунньу 13]] — Оҕо-аймах күнэ * [[Кулун тутар 2]] — Бааһынай Күнэ ([[1962]]) * [[Кулун тутар 10]] — Кураан кэмэ саҕаланыыта * [[Кулун тутар 27]] — Аармыйа күнэ === Сайын === * [[От ыйын 3]] — Дьахтар күнэ * [[От ыйын 19]] — [[Азаниней]]. Бу күн 1947 сыллаахха Бирманы тутулуга суох дойду оҥорор соруктаах бырабыыталыстыба салайааччыларын өлөрбүттэр. Олортон ордук биллэр киһи [[Аун Сан]] этэ — бастаан дьоппуоннар тэрийбит бырабыыталыстыбаларыгар оборуона миниистирэ, онтон дьоппуоннарга сэбилэниилээх утарылаһыы хамсааһынын салайааччыта, [[Япония]] капитуляциялаабытын кэннэ дойду [[Британия]]ттан тутулуга суох буолуутун турууласпыт киһи. === Күһүн === * [[Сэтинньи 1]] — Чаванг Кут * [[Ахсынньы 1]] — Дойду күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Бо Аунг Чжо күнэ. Бу Рангун университетын устудьуонун 1938 сыллаахха устудьуоннар көҥүл иһин үһүс бойкоттарын кэмигэр Британия аттаах полицията өлөрбүт. {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] k5cw9nwaj41diqt0cck7by5g0a6vmqn 0 5388 427906 427845 2026-05-03T02:51:45Z Ojkhol 24881 /* Пилипиин бэлиэ күннэрэ */ 427906 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Пилипиин Өрөспүүбүлүкэтэ<br />{{lang|fil|Repúbliká ng̃ Pilipinas}} |conventional_long_name = Republic of the Philippines |common_name = the Philippines |image_flag = Flag of the Philippines.svg |image_coat = Coat of Arms of the Philippines.svg |national_motto = "Maka-Diyos, Maka-Tao, Makakalikasan, at Makabansa"<br /><small> [[English language|English]]: "For God, People, Nature, and Country" <ref name=ra8491>{{cite web |url=http://www.gov.ph/aboutphil/RA8491.asp |title=Republic Act No. 8491 |accessdate=2008-09-30}}</ref></small> |image_map = The Philippines and ASEAN (orthographic projection).svg |national_anthem = "[[Lupang Hinirang]]"<br /><small>(English: "Chosen Land") |official_languages = [[пилиипин тыла|пилипиин]], [[ааҥл тыла|ааҥл]] |auxiliary_languages = [[Spanish language|Spanish]], [[Arabic language|Arabic]] see foot note |languages_type = [[National language]] |languages = [[пилипиин тыла]] |regional_languages = [[Bikol language|Bikol]], [[Cebuano language|Cebuano]], [[Ilokano language|Ilocano]], [[Hiligaynon language|Hiligaynon]], [[Kapampangan language|Kapampangan]], [[Pangasinan language|Pangasinan]], [[Tagalog language|Tagalog]], and [[Waray-Waray language|Waray-Waray]] <ref name="About"/> |demonym = [[Filipino people|Filipino]], [[Pinoy]] <!---"Philippine" is not a demonym, because it does not refer to the people of the Philippines, only used in a geographic context---> |ethnic_groups = [[Пилиппиннэр (норуот)|Пилиппиннэр]] → [[Aeta]] · [[Ati (tribe)|Ati]] · [[Bajau]] · [[Bicolano people|Bicolano]] · [[Ibanag]] · [[Igorot]] · [[Ilocano people|Ilocano]] · [[Ivatan]] · [[Kapampangan people|Kapampangan]] · [[Lumad]] · [[Mangyan]] · [[Moro (ethnic group)|Moro]] · [[Tribes of Palawan|Palawan tribes]] · [[Pangasinan people|Pangasinan]]· [[Sambal]] · [[Tagalog people|Tagalog]] · [[Visayans]] · [[Filipino Chinese|Chinese]] · [[European ethnic groups|European]] · [[Spanish settlement in the Philippines|Spanish]] · [[Filipinos of American descent|American]] · [[Filipino Mestizo|Mestizo]] · [[Chavacano]] · [[Zamboangueño]] |capital = [[Манила]] |largest_city = [[Кесон-Сити]] <!-- Although [[Davao City]] has the largest land area, the article on [[largest city]] says we should refer to the most populous city, which as of 2006 is [[Quezon City]]. See the discussion page for more information. Changing this information without citation would be reverted.--> |government_type = [[Unitary]] [[Presidential system|presidential]] [[Constitutional republic|constitutional]] [[republic]] |leader_title1 = [[President of the Philippines|President]] |leader_name1 = [[Rodrigo Duterte]] |leader_title2 = [[Vice President of the Philippines|Vice President]] |leader_name2 = [[Leni Robredo]] |area_km2 = 300,000 |area_footnote = <ref name=CIAfactbook /> |area_sq_mi = 115,831 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 72nd |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 0.61%<ref name=CIAfactbook /> |population_estimate = 90.5 million<ref name=population /> |population_estimate_year = 2008 |population_estimate_rank = 12th |population_census = 88,574,614 <ref>{{Citation |url=http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2008/pr0830tx.html |title=Official population count reveals... |publisher=National Statistics Office, Republic of the Philippines |year=2008 |accessdate=2008-04-17}}</ref> |population_census_year = 2007 |population_density_km2 = 295 |population_density_sq_mi = 765<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 32nd |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $319.773 billion<ref name=IMF2006 /> |GDP_PPP_rank = 37th <!---IMF---> |GDP_PPP_per_capita = $3,539.448<ref name=IMF2006/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 122nd <!---IMF---> |GDP_nominal = $172.348 billion<ref name=IMF2006/> |GDP_nominal_rank = 46th <!---IMF---> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $1,907.659<ref name=IMF2006/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 119th <!---IMF---> |HDI_year = 2007/2008 |HDI = {{increase}} 0.771<ref>{{Citation |url=http://hdrstats.undp.org/countries/country_fact_sheets/cty_fs_PHL.html |title=Philippines — The Human Development Index - going beyond income |publisher=United Nations Development Programme |year=2007/2008 |accessdate=2007-12-14}}</ref> |HDI_rank = 90th |HDI_category = <font color="#FFCC00">medium</font> |Gini = 45.8<ref name=CIAfactbook /> |Gini_year = 2015 |Gini_category = <font color="#FFCC00">medium</font> |sovereignty_type = [[Philippine Revolution|Independence]] |sovereignty_note = from Spain <br /> from United States |established_event1 = [[Spanish East Indies|Established]] |established_date1 = April 27, 1565 |established_event2 = [[Philippine Declaration of Independence|Declared]] |established_date2 = June 12, 1898 |established_event3 = [[Treaty of Manila (1946)|Recognition]] |established_date3 = July 4, 1946 |established_event4 = [[Constitution of the Philippines|Current constitution]] |established_date4 = February 2, 1987 |currency = [[Philippine peso|Peso]] (Filipino: {{lang|fil|peso}} [[Билэ:PhilippinePeso.svg|12px]]) |currency_code = PHP |time_zone = [[Philippine Time|PHT]] |utc_offset = +8 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |date_format = |drives_on = right |cctld = [[.ph]] |calling_code = 63 |ISO_3166-1_alpha2 = PH |ISO_3166-1_alpha3 = PHL |ISO_3166-1_numeric = 608 |sport_code = PHI (IOC & FIFA), PHL (ISO 3166-1) |vehicle_code = RP |footnote1 = [[Spanish language|Spanish]], and [[Arabic language|Arabic]] are recognized as [[auxiliary languages]] in the Philippine Constitution. |footnote2 = Rankings above were taken from associated Wikipedia pages as of December, 2007, and may be based on data or data sources other than those appearing here. }} '''Пилипиин''' ({{lang-tl|Pilipinas}} {{IPA-tl|ˌpɪlɪˈpinɐs|}} эбэтэр ''Filipinas'' {{IPA-tl|fɪlɪˈpinɐs|}}; {{IPAc-en|audio=En-us-Philippines.ogg|ˈ|f|ɪ|l|ə|p|iː|n|z}}) диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия|Соҕуруулуу-илин Азияҕа]] баар [[арыы дойду]]. Киин куората [[Манила]]. [[Чуумпу океан]] арҕаа өттүгэр баар 7,107 арыыттан турар. Олохтоохторун ахсаана 90 млн (аан дойдуга 12с). Уруккута [[Испания]] уонна [[АХШ]] колониялара этэ. Олохтоохторугар баһыйар омуктара висайя 30 %, [[тагааллар]] (тагалог) 28,1 %, себуано 13,1 %, илокано 9 %, бинисайя 7,6 %, хилигайнон 7,5 %, бикол 6 %, вараи 3,4 %, аттытара 25,3 % (2000 сыллааҕы биэрэпиһинэн). Дойду тыла — [[тагаал тыла|тагаал тылыгар]] (тагалог) чугас [[Пилипино (тыл)|пилипино]] диэн ааттанар тыл. == Пилипиин бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 2]] — Көнүстүүссүйэ күнэ * [[Олунньу 11]] — Эвелио Хавьер күнэ * [[Муус устар 9]] — Албан аат күнэ * [[Муус устар 15]] — ({{Флагификация|АХШ}} бу күнү эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ * [[Ыам ыйын 14]] — Конституция күнэ * [[Ыам ыйын 28]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 12]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Испанияттан, 1898 с.) * [[Бэс ыйын 25]] — [[Мас олордуутун күнэ]] * [[Бэс ыйын 30]] — Пилипиин уонна Испания доҕордоһууларын күнэ * [[Атырдьах ыйын 21]] — Ниной Акино күнэ ({{lang-en|Ninoy Aquino Day}}). 1983 сыллаахха [[Бенино "Ниной" Акино-балыс]] диэн бэлиитик эһиил буолуохтаах быыбарга кыттар былааннаах дойдуга төннөн кэлбитин оччотооҕу бэрэсидьиэн дьоно аэропорка ытан өлөрбүттэрэ. Бу кэнниттэн дойдуга күүстээх хамсааһын саҕаламмыта, 1986 сыллаахха буолбут өрөбөлүүссүйэ түмүгэр кини ойоҕо [[Корасон Акино]] бэрэсидьиэн буолбута. Бу күн дойдуга өрүүллэр * [[Балаҕан ыйын 28]] — Оҕону туһанар порнографияны утары охсуһар күн * [[Сэтинньи 5]] (Негрос) — Негрос өрөбөлүүссүйэтин күнэ (Cinco de noviembre). 1898 сыллаахха Негрос диэн Пилипиин арыытыгар өрө туруу буолбут * [[Сэтинньи 30]] — Бонифасио күнэ. [[Андрес Бонифасио]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр, Испания бас билиитин утары охсуспут дьонтон биирдэстэрэ, «Катипунан» тэрилтэ тэрийэччитэ, кинини «Пилипиин өрөбөлүүссүйэтин аҕатынан» ааҕаллар. * [[Ахсынньы 11]] — Пампанга провинция күнэ. * [[Ахсынньы 21]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 30]] — Ризаль күнэ. Бу күн 1896 сыллаахха [[Хосе Ризаль]] диэн Пилипиин суруйааччытын уонна офтальмолог бырааһын Испания былаастара өлөрбүттэр. Бу киһи тутулуга суох буолуу иһин өрө турууга быһаччы кыттыбатаҕа эрээри, айымньылара уонна реформаҕа ыҥырыылара өрөбөлүүссүйэни күөдьүппүттэрэ * [[Ахсынньы 31]] — Сыл тиһэх күнэ эбэтэр Bisperás ng Bagong Taón, Ризаль күнүн уонна Саҥа дьыл ыккардыгар бэлиэтэнэр {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] 8x4o6oxyzjwhspllyeyyb6jp0dz62fw 0 5473 427955 424819 2026-05-03T10:04:19Z Ojkhol 24881 /* Сингапур бэлиэ күннэрэ */ 427955 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = {{Collapsible list |title = <center>Сингапур Өрөспүүбүлүкэтэ<center> | <center>{{lang|zh-cn|新加坡共和国}} {{zh icon}}</center><center>{{lang|ms|Republik Singapura}} {{ms icon}}</center><center>{{lang|ta|சிங்கப்பூர் குடியரசு}} {{ta icon}} </center>}} |common_name = Singapore |image_flag = Flag of Singapore.svg |image_coat = Coat of arms of Singapore.svg |symbol_type = Coat of Arms |image_map = Location Singapore ASEAN.svg |national_motto = ''"Majulah Singapura"''{{spaces|2}}{{ms icon}}<br />"Onward, Singapore" |national_anthem = ''[[Majulah Singapura]]'' |capital = Singapore City ([[Downtown Core]]){{smallsup|1}} |official_languages = [[малай тыла|малай]]<br />[[ааҥл тыла|ааҥл]]<br />[[кытай тыла|кытай]]<br />[[тамил тыла|тамил]] |demonym = Сингапурдар |government_type = [[Парламент өрөспүүбүлүкэтэ]] |leader_title1 = [[President of Singapore|President]] |leader_name1 = [[S.R. Nathan]] |leader_title2 = [[Prime Minister of Singapore|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Lee Hsien Loong]] |leader_title3 = [[Parliament of Singapore|Speaker of Parliament]] |leader_name3 = [[Abdullah Tarmugi]] |leader_title4 = [[Chief Justice of Singapore|Chief Justice]] |leader_name4 = [[Chan Sek Keong]] |legislature = [[Parliament of Singapore|Parliament]] |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = [[Founding of modern Singapore|Founding]] |established_date1 = 29 January 1819<ref name="UT">{{cite web |url=http://inic.utexas.edu/asnic/countries/singapore/Singapore-History.html |title=Singapore: History |publisher=Asian Studies Network Information Center |accessdate=2007-11-02}}</ref> |established_event2 = [[Singapore in Malaysia#Separation|Merger with Malaysia]] |established_date2 = 16 September 1963 |established_event3 = {{nowrap|Separation from Malaysia}} |established_date3 = 9 August 1965 |area_km2 = 707.1 |area_rank = 187th |area_sq_mi = 270 |area_magnitude = 1_E8 |percent_water = 1.444 |population_estimate_year = 2008 |population_estimate = 4,839,400<ref name="stats">{{cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/stats/latestdata.html |title=Population - latest data |date=2008-10-17 |publisher=Singapore Department of Statistics Singapore |accessdate=2008-10-17}}</ref> |population_estimate_rank = 114th |population_census_year = 2000 |population_census = 4,117,700 |population_density_km2 = 6,489 |population_density_sq_mi = 16,392 |population_density_rank = 3rd |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $228.303 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=66&pr.y=20&sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=576&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Singapore|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 44th <!---IMF---> |GDP_PPP_per_capita = $49,754<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 5th <!---IMF---> |GDP_nominal = $161.349 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_rank = 45th <!---IMF---> |GDP_nominal_per_capita = $35,162<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 21st <!---IMF---> |HDI_year = 2008 |HDI = {{decrease}} 0.918 |HDI_rank = 28th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[Singapore dollar]] |currency_code = SGD |time_zone = [[Singapore Standard Time|SST]] |utc_offset = +8 |date_format = yyyy年m月d日 (Chinese)<br />dd/mm/yyyy (English) |drives_on = left |cctld = [[.sg]] |calling_code = [[+65]]² |footnote1 = Singapore is a [[city-state]]. |footnote2 = 02 from Malaysia. }} '''Сингапур''' (Singapore) диэн соҕуруулуу-илин Азия [[малай тумул арыыта|Малай]] тумул арыытын соҕуруу өттүгэр баар кыракый арыы дойду. [[Экватор]]тан 137 км соҕуруу баар. [[Малайзия]] [[Джохор]] штатын уонна [[Индонезия]] [[Риау арыылара|Риау арыыларын]] провинциятын кытта кирбиилэһэр. Иэнэ 707.1 км2. Дьонун ахсаана 6 мөлүйүөнтэн тахса. == Аата == *[[Аангыллыы]]: Singapore *[[Кытайдыы]]: 新加坡 *[[Малайдыы]]: Singapura *[[Тамиллыы]]: சிங்கப்பூர் Сингапур аата [[санскрит]] тылыттан төрүттээх सिंहपुर Simhapura. Simha хахай, Pura хото/куорат, ол эбэтэр Хахай куората. == Географията == Сингапур дойдута 63 арыылаах. Улахан арыылара Сингапур (Пулау Уджонг), Джуронг, Пулау Теконг, Пулау Убин, Сентоза. Үрдүкү чыпчаала Букит Тимах 166 метр үрдүктээх. Сингапур Малайзия Джохор штатын кытта Johor-Singapore Causeway уонна Tuas Second Link суолларынан ситимнээх. Сингапур кытыл линиятын устата 195 км. Дойду илинтэн арҕаа устата 49 км, хотуттан соҕуруу 25 км. Сингапур алта өрүстээх: Сингапур өрүс, Селетар өрүс, Джуронг өрүс, Калланг өрүс, Кранджи өрүс, Серангун өрүс. Сингапур сылы быһа куйаас сииктээх [[тропик климат]]таах. Орто температурата +25 - +32 кыраадыс. Сэтинньи олунньу ыйдарыгар күүстээх [[муссон]] ардах кэмэ. == Историята == Сингапур аан бастаан үһүс үйэтээҕи Кытай суруктарыгар Темасек диэн ааттаах ахтыллара. Суматратааҕы Шривиджая хоруоллук бас билиитигэр баара. 16-19 үйэлэргэ Джохор султанатын сорҕото этэ. Бу кэмнэргэ Сингапур олохтоохторо балыксыттар уонна пираттар этилэр. 1819 сылга [[Стэмфорд Раффлз]] Сингапурга кэлэн [[Британия илин Индиятааҕы компанията|Британия илин Индиятааҕы компаниятын]] хонтуоратын олохтуур. 1824 сылга компания Сингапур арыытын Хусейн Шах султантан атыылаһан ылар. 1867 сыл муус устар 1 күнүгэр Сингапур Британия [[Стрейтс Сеттлментс]] колониятын биир сорҕото буолар. 1942-1945 сылларга Сингапуру дьоппуоннар оккупациялыыллар. 1945 сылга босхолонон [[Британия империята|Британия империятын]] бас билиитигэр төннөр. 1959 сылга бэйэ салалталаах колония буолар. Бу сыл парламент талыыларыгар Дьон дьайыытын партията (People’s Action Party) кыайан [[Ли Куан Ю]] Сингапур маҥнайгы премьер-миниистирэ буолар. 1962 сыллааҕы референдумунан Сингапур Малайзия Федерациятын сорҕото буолар. 1963 сылга Британияттан көҥүл ылар. 1964 сыл күһүн кытай-малай омук айдааннара буолаллар. 1965 сыл атырдьах ыйын 9 күнүгэр Сингапур Малайзия Федерациятыттан арахсан туспа дойду буолар. 1959-1990 сылларга Ли Куан Ю басханнаан бастааҥҥыта дьадаҥы ресурсата итэҕэс республика күүстээх экономикалаах индустриялаах биир [[Түөрт Азия баабыра|Азия баабыра]] буолбута. == Ил тутула == Сингапур парламент республиката. Ил баһылыга президент. Президент алта сыллаах болдьоххо талыллар. Дьаһалта баһылыга премьер-миниистир. Төрүннүүр биилик биир палаталаах 101 кыттааччылаах парламент. 89 кыттааччы талыыларга талыллар, 9 президенынан ананар, 3 оппозиция партияларынан ананар. Парламент кыттааччылара биэс сылга талыллаллар. == Сэбилэниилээх күүстэрэ == Сингапур сэбилэниилээх күүстэрэ соҕуруулуу-илин Азияҕа ордук сайдыылаах технологиялаах буолаллар. Армия (Army), Байҕал күүстэрэ (Navy), Салгын күүстэрэ (Air Force), Сыыппара уонна чуҥнааһын өҥөтө (Digital and Intelligence Service) бааллар. Бүддьүэтэ 17,46 миллиард АХШ доллара. 2024 сылга дойду харыстабылыгар [[GDP]]тын 2,7% бараммыта. Сэрииһит ахсаана 51,000 киһи, резервист ахсаана 252,500 киһи. Ыҥырыынан сулууспа болдьоҕо 22-24 ый. == Экономиката == Сингапур валютата [[Сингапур доллара]]. Сингапур экономикатын сүрүн салаалара үп, баан, логистика өҥөлөрө, хараабыл тутуута, электроника, электротехника, ниэп индустрията, биотехнология, туризм. Сингапур улахан тэрилтэлэрэ GIC Private Limited, Temasek Holdings, Singapore Airlines, Singtel, ST Engineering, Mediacorp. Тыа хаһаайыстыбата оҥорор бородуукталара: [[каучук]], [[копра]], фрукта, күөх ас, дьиэ көтөрө, сымыыт, балык, [[орхидея]]. [[Сингапур порта]] уонна [[Чанги аэропорт]] соҕуруулуу-илин Азия улахан сырыы хабтара буолаллар. == Дьоно == Сингапур олохтоохторун ахсаана 6,1 мөлүйүөн киһи (2025). Дьон чиҥэ 8290/км2. Сүрүн омуктара [[кытайдар]], [[малайдар]], [[индустар]]. Сүрүн итэҕэллэрэ буддизм, христианизм, ислам, даосизм, индуизм. Сингапур сорумдьу тыллара аангыл, малай, кытай, тамил. == Үөрэҕэ == Сингапурга үөрэх үс таһымнаах. Оскуолалар түмэт (public) уонна кэтэх (private) тииптээхтэр. Дойду бүддьүөтүн 20% үөрэххэ барар. Аангыл тыла сүрүн үөрэх тыла буолар, ол эрэн үөрэнээччилэр төрөөбүт тылларынан (кытай, малай, тамил) эмиэ үөрэнэллэр. === Университеттар === * Сингапур ил университета (National University of Singapore) * Наньян технология университета (Nanyang Technological University) * Сингапур менеджмент университета (Singapore Management University) * Сингапур технология уонна дизайн университета (Singapore University of Technology & Design) * Сингапур технология института (Singapore Institute of Technology) * Сингапур түмэт билимнэрин университета (Singapore University of Social Sciences) == Сингапур бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 15]] — Муҥутуур (толору) көмүскэнии күнэ. 1984 сыллаахха Швеция уонна Швейцария көмүскэнэр тосхоллорун үтүктэн ылыныллыбыт дойдуну көмүскүүр тосхол (стратегия) күнэ. 1942 сыллаахха Сингапуурга Япония былаастара капитуляциялаабыт күннэригэр бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 1]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[От ыйын 21]] — Раасалар дьүөрэлэһиилэрин күнэ. 1997 сыллаахха аан бастаан үөрэх министиэристибэ көҕүлээн тэрээһиннэри ыыппыта. 1964 сыллаахха Сингапуурга (ол саҕана Малайзия сорҕото этэ) омуктар ыккардыларыгар тахсыбыт хаан тохтуулаах дьалхаан хатыламматыгар туһуланар. * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] [[Категория:дойдулар]] [[Категория:Сингапур| ]] tibcelkrcuzbmabmrqrnjlwkt7ju5p3 0 6114 427907 427776 2026-05-03T02:52:19Z Ojkhol 24881 /* Дьобуруопа Сойууһун бэлиэ күннэрэ */ 427907 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geopolitical organization |native_name = {{Collapsible list|title=<center>Эуропа Холбоһуга<center>|<center>{{lang|bg|''Европейски съюз''}} {{bg icon}}<br />{{lang|cs|''Evropská unie''}} {{cs icon}}<br />{{lang|da|''Den Europæiske Union''}} {{da icon}}<br />{{lang|nl|''Europese Unie''}} {{nl icon}}<br />{{lang|et|''Euroopa Liit''}} {{et icon}}<br />{{lang|fi|''Euroopan unioni''}} {{fi icon}}<br />{{lang|fr|''Union européenne''}} {{fr icon}}<br />{{lang|de|''Europäische Union''}} {{de icon}}<br />{{lang|el|''Ευρωπαϊκή Ένωση''}} {{el icon}}<br />{{lang|hu|''Európai Unió''}} {{hu icon}}<br />{{lang|ga|''An tAontas Eorpach''}} {{ga icon}}<br />{{lang|it|''Unione Europea''}} {{it icon}}<br />{{lang|lv|''Eiropas Savienība''}} {{lv icon}}<br />{{lang|lt|''Europos Sąjunga''}} {{lt icon}}<br />{{lang|mt|''L-Unjoni Ewropea''}} {{mt icon}}<br />{{lang|pl|''Unia Europejska''}} {{pl icon}}<br />{{lang|pt|''União Europeia''}} {{pt icon}}<br />{{lang|ro|''Uniunea Europeană''}} {{ro icon}}<br />{{lang|sk|''Európska únia''}} {{sk icon}}<br />{{lang|sl|''Evropska unija''}} {{sl icon}}<br />{{lang|es|''Unión Europea''}} {{es icon}}<br />{{lang|sv|''Europeiska unionen''}} {{sv icon}}</center>}} |linking_name = the European Union |image_flag = Flag of Europe.svg |image_coat = |symbol_width = 95px |symbol_type = Presidency insignia |motto = [[European symbols#Motto|United in diversity]] |anthem = ''[[Anthem of Europe|Ode to Joy]]''<small>(orchestral)</small> |linking_name = the European Union |image_map = Global European Union.svg |map_caption = |map_width = 220px |admin_center_type = [[Location of European Union institutions|Political centres]] |admin_center = [[Брүссель]]<br />[[Лүксембург (куорат)|Лүксембург]]<br />[[Страсбур]] |largest_metropolitan_area = [[London]] |languages_type = [[ил тыла|Ил тыллара]] |languages = {{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title=[[Languages of the European Union|23]] |[[Bulgarian language|Bulgarian]] |[[Czech language|Czech]] |[[Danish language|Danish]] |[[Dutch language|Dutch]] |[[English language|English]] |[[Estonian language|Estonian]] |[[Finnish language|Finnish]] |[[French language|French]] |[[German language|German]] |[[Greek language|Greek]] |[[Hungarian language|Hungarian]] |[[Irish language|Irish]] |[[Italian language|Italian]] |[[Latvian language|Latvian]] |[[Lithuanian language|Lithuanian]] |[[Maltese language|Maltese]] |[[Polish language|Polish]] |[[Portuguese language|Portuguese]] |[[Romanian language|Romanian]] |[[Slovak language|Slovak]] |[[Slovene language|Slovenian]] |[[Spanish language|Spanish]] |[[Swedish language|Swedish]]}} |membership_type = [[Дьобуруопа Холбоhугун кыттааччы илэ|Кыттааччы иллэр]] |membership = {{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title=[[List of European Union member states|27]] |{{flag|Austria}} |{{flag|Belgium}} |{{flag|Bulgaria}} |{{flag|Cyprus}} | {{flag|Croatia}} |{{flag|Czech Republic}} |{{flag|Denmark}} |{{flag|Estonia}} |{{flag|Finland}} |{{flag|France}} |{{flag|Germany}} |{{flag|Greece}} |{{flag|Hungary}} |{{flag|Ireland}} |{{flag|Italy}} |{{flag|Latvia}} |{{flag|Lithuania}} |{{flag|Luxembourg}} |{{flag|Malta}} |{{flag|Netherlands}} |{{flag|Poland}} |{{flag|Portugal}} |{{flag|Romania}} |{{flag|Slovakia}} |{{flag|Slovenia}} |{{flag|Spain}} |{{flag|Sweden}} }} |ethnic_groups = |ethnic_groups_year = |demonym = |government_type = [[Sui generis]] |leader_title1 = [[Дьобуруопа Хамыыһыйата|Хамыыһыйа]] |leader_name1 = [[Жозе Мануэл Баррозу]] ^{<small>[[Эуропа Дьон Партията|(ЭДьП)]]</small>} |leader_title2 = [[Дьобуруопа Түмэнэ|Парламент]] |leader_name2 = [[Ханс-Герт Пөттериҥ]] ^{<small>[[Эуропа Дьон Партията|(ЭДьП)]]</small>} |leader_title3 = [[Дьобуруопа Сойууһун Сүбэтэ|Сүбэ]] |leader_name3 = [[Испания]] |leader_title4 = [[Өбрүөпэ Сүбэтэ|{{nowrap|Эуропа Сүбэтэ}}]] |leader_name4 = [[Мирек Тополанек]] ^{<small>[[Эуропа Демократтара|(ЭД)]]</small>} |sovereignty_type = [[Дьобуруопа Сойууһун устуоруйата|Устуоруйата]] |sovereignty_note = |established_event1 = [[Париж Үлэҕэ (1951)|Париж Үлэҕэ]] |established_date1 = [[1951]] [[муус устар 18]] |established_event2 = [[Ром Үлэҕэ]] |established_date2 = [[1957]] [[кулун тутар 25]] |established_event3 = [[Маастрихт Үлэҕэ]] |established_date3 = [[1992]] [[олунньу 7]] |area_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |area_magnitude = 1 E12 |area_km2 = 4,324,782 |area_sq_mi = 1,669,807 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 3.08 |population_estimate = 499,021,851 |population_density_km2 = 115 |population_density_sq_mi = 298 |population_estimate_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |population_estimate_year = 2008 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 114<!--494,070,000 / 4,324,782 = 114 people/km2 (figures are those used in infobox on 21 August 2007 (2007 figures)--> |population_density_sq_mi = 289 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |GDP_PPP = $14.712 trillion |GDP_PPP_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |GDP_PPP_year = 2007 ([[International Monetary Fund|IMF]]) |GDP_PPP_per_capita = $28,213<!--2006 figure, anyone have 2007 or 2008? --> |GDP_PPP_per_capita_rank = n/a<!-- gives link to list --> |GDP_nominal = $16.830 trillion |GDP_nominal_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |GDP_nominal_year = 2007 ([[International Monetary Fund|IMF]]) |GDP_nominal_per_capita = $33,482<!--2007--> |GDP_nominal_per_capita_rank = n/a<!-- gives link to list --> |Gini = 31 (EU25) |Gini_year = 2005 |Gini_category = Low |HDI = 0.959-0.813 |HDI_rank = n/a |HDI_year = 2005 |HDI_category = High |currency = {{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title=[[Эуро]] |Euro (€) <code>([[ISO 4217|EUR]])</code>&nbsp;(''[[de jure]]'') |<hr/> |[[Pound sterling|British pound]] |[[Bulgarian lev]] |[[Czech koruna]] |[[Danish krone]] |[[Estonian kroon]] |[[Hungarian forint]] |[[Latvian lats]] |[[Lithuanian litas]] |[[Polish złoty]] |[[Romanian leu]] |[[Swedish krona]]}} |currency_code = |time_zone = |utc_offset = +0 to +2 |time_zone_DST-BST-GMT = |DST_note = |utc_offset_DST = +1 to +3 |cctld = [[.eu]] |calling_code = |footnote1 = }} '''Дьобуруопа Сойууһа''' ('''ӨС''') диэн 27 [[Европа|Дьобуруопа]] иллэрин [[политика]] уонна [[экономика]] холбоhуктара. [[1992]] олунньутугар ылыллыбыт [[Маастрихт Үлэҕэ|Маастрихт Үлэҕинэн]] тэриллибитэ (1993 сэтинньитигэр чахчылаах буолбута). 500 млн олорооччулардаах, ЭУ номинал [[брутто аан дойду оҥоhуга|брутто аан дойду оҥоhугун]] 30% (16.8 трлн [[АХШ доллара|$]]) таhаарар. ЕС бары кыттааччы иллэрин сокуоннарын системаларын биир стандартаан [[соҕотох баhаар]] тэрийбитэ, кини [[Түөрт Көҥүл (Эуропа Холбоhуга)|Түөрт Көҥүлү]] мэктиэлиир. Кини бүтүн [[эргиэн]], [[агрикултуура]], [[балыктааhын]] уонна регионнааҕы сайдыы политикаларын өйүүр. Уон алта кыттааччы дойду [[эуро]] диэн бүтүн валютаны ылыммыттара. ЭУ сүүрбэ биир дойдута [[NATO]] кыттааччылара. ЭУ [[Шенген Сөбүлэhиитэ|Шенген Сөбүлэhиитигэр]] кыттыылаах дойдуларын (ол ахсааныгар ЭУ'тыгар киирбэт дойдулар) икки ардыларыгар пааспор контролын эhиитигэр улахан оруолу оонньообута. ЕС [[омуктар икки ардыларынааҕы дьаhалта]] уонна [[супранационализм]] булкаас систематынан үлэлиир. Сүрүн институттара уонна органнара: [[Эуропа Комиссията]], [[Эуропа Парламена]], [[Эуропа Холбоhугун Сүбэтэ]], [[Эуропа Сүбэтэ]], [[Эуропа Кырдьыктабыл Суута]] уонна [[Эуропа Киин Баана]]. ЭУ олорооччулара Парламены хас биэс сыл аайы талаллар. Билиҥҥи ЭУ 1951 алта дойду тэрийбит [[Эуропа чох уонна ыстаал холбоhо|Эуропа чох уонна ыстаал холбоhуттан]] уонна 1957 [[Ром Үлэҕэ|Ром Үлэҕиттэн]] төрүөттээх. Онтон ыла холбоhук саҥа дойдулар киниэхэ кыттыhаннар улааппыт уонна саҥа политика эйгэлэрэ уонна институттар эбиллибиттэр. [[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|right|Комиссия]] == Историята == == Кыттааччы иллэр == Дьобуруопа Холбоhуга 27 [[тутулуга суох буолуу|тутулуга суох]] [[суверенитет|суверен]] [[дойду|дойдулартан]] турар: * [[Аустрия]] * [[Бельгия]] * [[Болгария]] * [[Дания]] * [[Германия]] * [[Греция]] * [[Ирландия]] * [[Испания]] * [[Италия]] * [[Кипр]] * [[Латвия]] * [[Литва]] * [[Лүксембург]] * [[Мадьаар Сирэ]] * [[Мальта]] * [[Недерланд]] * [[Польша]] * [[Португалия]] * [[Румыния]] * [[Словакия]] * [[Чехия|Чех Республиката]] * [[Швеция]] * [[Финляндия]] * [[Франция]] * [[Хорватия]] * [[Эстония]] Кыттааччы буолууга официаллык кандидат дойдулар [[Македония]] уонна [[Түркийэ]], [[Албания]], [[Босния уонна Херцеговина]], [[Монтенегро]], [[Сербия]], [[Украина]], [[Молдова]], [[Грузия]]. Эуропа Комиссията [[Косова|Косованы]] кандидат буолар кыахтаах дойдулар тиhиктэригэр киллэрбитэ, ол гынан баран кыттааччы иллэртэн сорохторо кинини, Сербияттан туспа, тутулуга суох дойду быhыытынан билинэ иликтэр. == Дьобуруопа Сойууһун бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 11]] — 112 суһал нүөмэр күнэ * [[Кулун тутар 6]] — Европаҕа сиэрдээх дьон күнэ. Бу күн сэриилэр кэмнэригэр уонна тоталитаризм бүрүүкээн турбут кэмигэр атын дьону быыһыыр үлэнэн дьарыктаммыт дьону ахталлар * [[Кулун тутар 25]] — Талааннар күннэрэ. Венгрия хампаһыытара Бела Барток (1881—1945) төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бу күн талааннаах оҕолорго болҕомто тардаллар * [[Балаҕан ыйын 26]] — Европатааҕы тыллар күннэрэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == * [http://europa.eu/index_en.htm EUROPA] – Официаллык уэб-портал * [https://mircare.com/ru/citizenship-and-residence Европанын жарандыгы] * [http://europa.eu/institutions/index_en.htm ЭУ институттара] * [http://www.ec.europa.eu/index_en.htm Комиссия] * [http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.ASP?lang=EN Сүбэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625115839/http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.ASP?lang=en |date=2008-06-25 }} * [http://www.curia.europa.eu/en/ Кырдьыктабыл Дьүүлэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002065818/http://curia.europa.eu/en/ |date=2008-10-02 }} * [http://www.europarl.europa.eu/news/public/default_en.htm Парламент] * [http://europa.eu/agencies/index_en.htm Агенсиялар] * [http://eur-lex.europa.eu/en/index.htm EUR-Lex] {{rq|stub}} {{ЭУ}} [[Категория:Дьобуруопа Холбоhуга|*]] [[Категория:Дьобуруопа Унията| ]] 6ysu24n35jxwjmyovinsp83rxkae8nv 0 7352 427909 426439 2026-05-03T02:53:44Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 427909 wikitext text/x-wiki '''Олунньу 12''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 43-с күнэ. Сыл бүтүө 322 күн ([[ордук хонуктаах сыл]]га 323 күн) баар. == Бэлиэ күннэр == * Саха халандаарыгар "Дьыл оҕуһун иккис муоһа тостон" (сорох сиргэ бастакы муоһа тостор дииллэр), тымныы кылаана сынтарыйар, өргөһө мүлүрүйэр. * [[Чарлз Дарвин|Дарвин]] күнэ * {{Флагификация|ХНТ}} — Кыһыл Илии күнэ (Оҕо саллааттары туһаныыны утарыы дойдулар ардыларынааҕы күнэ) * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Терроризмы күөттүүр күүһүнэн өттөйөр экстремизмы сэрэтии омуктар ыккардыларынааҕы күнэ]] (Международный день предупреждения насильственного экстремизма, создающего питательную среду для терроризма) (A/RES/77/243) * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Араадьыйа аан дойдутааҕы күнэ]] (Всемирный день радио) (A/RES/67/124) * {{Флагификация|АХШ}} — Ыал буолуу көҥүлүн национальнай күнэ * {{Флагификация|АХШ}} — [[Авраам Линкольн|Линкольн]] төрөөбүт күнэ * {{Флагификация|Венесуэла}} — Ыччат күнэ * {{Флагификация|Джорджия}} (АХШ) — Джорджия күнэ * {{Флагификация|Мьянма}} — Сомоҕолоһуу күнэ * {{Флагификация|Таджикистан}} — [[Душанбе]]ҕа 1990 сыл олунньу 12-14 күннэригэр буолбут маассабай долгуйууга өлбүт дьон кэриэстэбиллэрин күнэ == Түбэлтэлэр == * [[1404]] — Италия бэрэпиэссэрэ Галеаццо ди Санта Софи [[Вена]] Хайлиген-Гейст балыыһатыгар киһи өлүгүн аан бастакынан аһаҕастык арыйан, онтун үөрэтэр соруктаах дьоҥҥо көрдөрбүт. * [[1502]] – Изабелла I [[Кастилия]]ҕа ислаамы бобор ыйаах таһаарбыт (ол саҕана Испания хоруоллуктарыгар Кастилияҕа, [[Арагон|Арагоҥҥа]], [[Наварра]]ҕа элбэх мусульмаан олороро). * [[1593]] — [[Дьоппуоннар Кэриэйэҕэ 1592–1598 сс. саба түһүүлэрэ|Дьоппуоннар Кэриэйэҕэ саба түһүүлэрэ]]: [[Квон Юл]] баһылыктаах кырачаан Хэнджу кириэппэскэ хатанан олорор 2800 кэриэй саллааттара уонна ополченецтара 30 000 тахса киһилээх дьоппуон сэриитин үлтүрүппүттэр. Дьоппуоннар 10 тыһыынча кэриҥэ киһилэрин сүтэрбиттэр, хас да генераллара бааһырбыт. Бу кыайыы 7 сыллаах сэриигэ кэриэйдэр үс бөдөҥ кыайыыларыттан биирдэстэрэ этэ. * [[1825]] — Крик биис уустара Джорджиятааҕы бүтэһик сирдэрин Индиан-Спрингс сөбүлэҥин түһэрсэн АХШ бырабыыталыстыбатыгар туран биэрбиттэр уонна арҕаа сирдэргэ (билиҥҥи Оклахома штаата) көспүттэр. * [[1864]] — [[Москуба]] зоопарката аһыллыбыт. * [[1908]] — [[Англия]]ҕа оҕо табахтыырын көҥүллүүр киһи ыстырааптанар буолбут. * [[1912]] — [[Кытай]] бүтэһик импэрээтэрэ 6 саастаах Сюаньтун ([[Пу И]]) бүрүстүөлүттэн батыммыт. Кэлин [[Аан дойду иккис сэриитэ|Аан дойду иккис сэриитин]] саҕана дьоппуоннар тэрийбит [[Манчжоу Го]] судаарыстыбаларын баһылыга буола сылдьыбыта. * [[1918]] (эргэ истиилинэн тохсунньу 30) — [[Дьокуускай]]га Бастакы суһал ыҥырыылаах [[Саха уобалаһа|Саха уобалаһын]] земствотын мунньаҕа саҕаламмыт, [[муус устар 9]] күнүгэр түмүктэммит (эргэ истиилинэн кулун тутар 27-гэр). Мунньахха уобалас бэйэтин салайыныытын, социальнай-экэнэмиичэскэй сайдыытын ырыппыттар. 35 гласнайтан 24-э кэлбит, саха улуустарын бас-көс дьоно. Уобалас земскэй быраабата талыллыбыт: бэрэссэдээтэл — [[Күлүмнүүр|Василий Никифоров - Күлүмнүүр]], чилиэннэрэ — [[Попов В.В.]], [[Осипов-Иноземцев Памфил Васильевич|Памфил Осипов (Иноземцев)]], [[Яковлев Петр Дмитриевич|Петр Яковлев]], [[П.Е. Баранов]]. Уобаластааҕы земство мунньаҕа Совнаркому киин былааһынан билиммэтэх, [[Петроград]] [[Саха уобалаһа|Саха уобалаһын]] салайыытыгар орооһорун утарбыт. * [[1941]] — Ыарыһаҕы аан бастаан пенициллин көмөтүнэн эмтээн үтүөрдүбүттэр. * [[1947]] — [[Приморскай кыраай]]га Сихотэ-Алинь хайаларыгар улахан метеорит түспүт. 60-100 тонналаах [[тимир]] метеорит сиргэ тиийиэн иннинэ салгыҥҥа бытарыйбыт. * [[1955]] — [[ССРС]] Миниистирдэрин Сэбиэтэ Байконур космодромун тутарга уураах таһаарбыт. * [[1958]] — [[Кытай]]га ''Кэскилгэ баараҕай ойуу'' бэлиитикэтин иһинэн тыа хаһаайыстыбатыгар буортулаах үөннэри утары охсуһуу хампаанньата саҕаламмыт. Ол курдук күтэрдэри, бырдаҕы, сахсырҕаны уонна барабыайдары кыдыйарга быһаарыллыбыт. Бу хампаанньа кытай омугар ыар түмүктээх буолбута — 20-тэн 40 мөлүйүөҥҥэ диэри киһи өлбүтэ. * [[1974 сыл|1974]] — [[Александр Солженицын]], 1970 сыллааҕы [[Нобель бириэмийэтэ|Нобель бириэмийэтин]] лауреата, [[Сэбиэскэй Сойуус]]тан үүрүллүбүт. * [[1992]] — [[Монголия]] билиҥҥи конституцията олоххо киирбит. * [[2001]] — NEAR Shoemaker диэн космос аппарата бастакынан астероидка "сымнаҕастык" олорбут. * [[2002]] — Гаагаҕа аан дойду трибунаалыгар [[Югославия]] урукку бэрэсидьиэнин [[Слободан Милошевич]] суута саҕаламмыт. Суут түмүктэнэ илигинэ түөрт сыл буолан баран өлбүтэ. * [[2019]] — [[Македония Республиката|Македония Өрөспүүбүлүкэтэ]] аатын уларытан Хотугу Македония Өрөспүүбүлүкэтэ диэн буолбут. Бу дойду ''Македония'' диэн ааттанарын [[Греция]] утарара. == Төрөөбүттэр == * [[1809]] — [[Чарлз Дарвин]] — эволюция түөрүйэтин айбыт [[Англия]] чулуу учуонайа, айылҕаны чинчийээччи, айанньыт. * [[1809]] — [[Авраам Линкольн]] — 1861—1865 сылларга [[АХШ]] 16-с бэрэсидьиэнэ. Кини кэмигэр АХШ Гражданскай сэриитэ буолбута. Линкольн АХШ-га [[кулут]]тааһыны утарбыта, ол иһин "Улуу босхолооччу" диэн ааттаммыта. * [[1833]] — [[Чекановскай Александр Лаврентьевич|Александр Чекановскай]] — нуучча геолога, палеонтолог, [[Сибиир]]и чинчийээччи. * [[1898]] — [[Барахов Исидор Никифорович|Исидор Барахов (Иванов)]] — [[Саха АССР]] төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ, XX үйэ саҕаланыытыгар үлэлээбит биллиилээх судаарыстыбаннай уонна партийнай диэйэтэл. * [[1900]] — [[Паулин Арвед Вольдемарович|Арвед Паулин]] — [[Саха АССР]] үрдүкү салататыгар өр сылларга үлэлээбит [[Латвия]]ттан төрүттээх бассабыык, [[Дьокуускай ытык дьоно|Дьокуускай куоратын Ытык олохтооҕо]] (2000). * [[1917]] — [[Попов Кирилл Егорович|Кирилл Попов]] — [[Социалистыы Үлэ Дьоруойа]], ойуур хаһаайыстыбатын үлэһитэ, [[Аан дойду иккис сэриитэ|Иккис аан дойду сэриитин]] кыттыылааҕа, разведчик, отделение хамандыыра. * [[1934]] — [[Слепцов Будимир Дмитриевич|Будимир Слепцов]] — 2005 сыллаахтан СӨ Бэтэрээннэрин Сүбэтин бэрэстээтэлэ, 1992-1997 сылларга СӨ Бэрэсидьиэнин, Бырабыыталыстыбатын дьыалаларын дьаһайааччыта. [[Хотугу Сулус (уордьан)|«Хотугу сулус»]] уордьан кавалера (2002), [[Абый улууһун Ытык гражданнара|Абый улууһун]] Ытык олохтооҕо. == Өлбүттэр == * [[1804]] — [[Иммануил Кант]] — [[ниэмэстэр|ниэмэс]] улуу бөлөһүөгэ. * [[1856]] — [[Лобачевскай Николай Иванович|Николай Лобачевскай]] — нуучча математига, неевклидовай геометрия айааччыларыттан биирдэстэрэ, университет үөрэҕириитин уонна дьону сырдатыы диэйэтэлэ. {{ыйдар}} [[Категория:Олунньу 12]] 7jn3xsu67fr4pmhcghwrv6j7jygqqv3 0 7355 427961 376492 2026-05-03T10:22:03Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 427961 wikitext text/x-wiki '''Олунньу 15''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 46-с күнэ. Сыл бүтүө 319 күн ([[ордук хонуктаах сыл]]га 320 күн) баар. == Бэлиэ күннэр == * Рак ыарыылаах оҕолор аан дойдутааҕы күннэрэ. 2001 сыллаахтан Рак ыарыылаах оҕолор төрөппүттэрин конфедерацията (ICCCPO) көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. Сыл ахсын аан дойдуга 200 тыһыынча оҕо ыалдьар, ол эрээри сөпкө уонна кэмигэр эмтээтэххэ ыарыһах 90% (ыарыы сорох көрүҥнэригэр 100%) эмтиэххэ сөп * Сулумах дьон күннэрэ (бу иннинээҕи Тапталлаахтар күннэрин ситэрэр күн). Бу күн аҥардас (кэргэнэ, тапталлааҕа суох) дьон бэйэ-бэйэлэрин өйүүллэр. * {{Флагификация|Россия}}, {{Флагификация|Белоруссия}} — Интернационалист буойуттар кэриэстэбиллэрин күнэ * {{Флагификация|Афганистан}} — Босхолонуу күнэ * {{Флагификация|Вануату}} — [[Джон Фрум]] күнэ * {{Флагификация|Канада}} — Былаах күнэ * {{Флагификация|Сингапур}} — Муҥутуур (толору) көмүскэнии күнэ. 1984 сыллаахха Швеция уонна Швейцария көмүскэнэр тосхоллорун үтүктэн ылыныллыбыт дойдуну көмүскүүр тосхол (стратегия) күнэ. 1942 сыллаахха Сингапуурга Япония былаастара капитуляциялаабыт күннэригэр бэлиэтэнэр. * {{Флагификация|Сербия}} — [[Наассыйа күнэ]] ([[Сербтэр бастакы бастаанньалара|Сербтэр бастакы бастаанньаларын]] күнэ) * {{Флагификация|Украина}} — Тас дойдулар сирдэригэр-уоттарыгар сэриилэспит дьону чиэстиир күн * {{Флагификация|Филадельфия}} ([[АХШ]]) — [[ЭНИАК]] (ENIAC) күнэ. Пенсильвания университетыгар 1946 сыллаахха бу күн бастакы көмпүүтэри "баараҕай мэйии" диэн ааттаан көрдөрбүттэр * {{Флагификация|Флорида}} (АХШ) — Сьюзан Б. Энтони күнэ. Сьюзен Энтони (1820 — 1906) төрөөбүт күнүгэр дьахтар быыбарга кыттар быраабын кэрэһилээн бэлиэтииллэр, Флорида штаакка бу күн өрүүллэр, Калифорнияҕа оскуолаларга үөрэх буолбат, уопсастыбанай үлэнэн дьарыктаналлар, атын штааттарга араас тэрээһиннэри ыыталлар * Буддизм — Паринирвана (сорохтор [[олунньу 8]] күнүгэр бэлиэтииллэр), бу күн [[Будда]] толору нирваанаҕа киирбит, этиттэн-сииниттэн арахсыбыт, ол аата өлбүт == Түбэлтэлэр == * [[590]] — [[Хосров II]] [[Пиэрсийэ]] ыраахтааҕыта буолбут * [[706]] — [[Византия Империята|Византия]] импэрээтэрэ [[Юстиниан II]] кини иннигэр бөрүстүөлгэ олорбут Леонтий уонна Тиверий III ыраахтааҕылары [[Константинополь]] ипподромугар өлөртөрбүт. * [[1493]] — «Нинья» хараабылынан дьиэтигэр төннөн иһэн [[Колумб Христофор|Христофор Колумб]] Америка туһунан [[Колумб бастакы айанын туһунан аһаҕас суруга|аһаҕас сурук]] суруйбут. Бу суругун [[Португалия]]ҕа тиийээт [[Испания]] хоруолугар ыыппыт, онтон сурук латыын тылыгар тылбаастанан бэчээттэммит уонна Европаны барытын тилийэ көппүт. * [[1895]] — [[Москуба]]ҕа Гнесиннэр диэн эдьиийдии-балыстыылар көҕүлээһиннэринэн [[Арассыыйа]]ҕа бастакы оҕо музыкальнай оскуолата аһыллыбыт. Билигин — Гнесиннэр ааттарынан музыкальнай училище. * [[1899]] — Ол саҕана [[Арассыыйа импиэрийэтэ|Арассыыйа импиэрийэтин]] састаабыгар киирэр киэҥ автономиялаах [[Финляндия]]ҕа Импиэрийэ сокуоннара Финляндия сокуоннарын баһыйыахтаахтарын туһунан импэрээтэр манифеһа тахсыбыт. Финляндияны нууччатытыы бэлиитикэтэ саҕаламмыт. Бэлиитикэни [[фииннэр|фиинн]] норуотун өс номоҕор хаалбыт генерал Николай Бобриков ыыппыта. * [[1918]] — [[Дьокуускай]]га идэлээх сойуустар кэмпириэнсийэлэригэр уобаластааҕы ''Оробуочай дьокутааттар сэбиэттэрэ'' тэриллибит. Бу большевиктары өйүүр, ''Уобаластааҕы Сэбиэти'' утарар уорган этэ. Сотору кэминэн [[РСФСР]] Совнаркома бу Сэбиэти Саха сиригэр үрдүкү былаас уорганынан биллэрбит. * [[1942]] — [[Аан дойду иккис сэриитэ|Аан дойду иккис сэриитин]] кэмигэр [[Сингапур]] сууллубут. 85 000 киһилээх [[Британия]] аармыйата 36 000 киһилээх [[Дьоппуон]] аармыйатыгар бэриммит уонна улахан стратегическэй суолталаах куораты Сингапуру туран биэрбит. * [[1945]] — [[Үөһээ Дьааҥы улууһа|Үөһээ Дьааҥы]] улууһун хомсомуоллара Николай Неустроев (хапытаан), Александр Афанасьев (политрук), Н.Баишев, П.Климовскай, Н.Слепцов, Г.Обутов, И.Слепцов Дьокуускайга тиийэр сыаллаах [[Хайыһардааһын|хайыһарынан]] туруммуттар. Сарсыарда 10 чааска араҕалларыгар -47° кыраадыс эбит. Төһө да тымныы күн-дьыл турдар кинилэр 2254 км барыахтаахтара. Сындалҕаннаах айан түмүгэр 14 хонугунан хамаанда этэҥҥэ Дьокуускайы булбута. * [[1947]] — «[[ССРС]] гражданнара уонна атын дойду дьоно ыал буолууларын бобуу туһунан» ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Бөрөсүүдьүмүн ыйааҕа тахсыбыт. Бу ыйаах [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитигэр]] элбэх эр киһи өлбүтүн иһин таһаарыллыбыт. Атын дойду дьонун кытта көссүүлэспит да дьахталлар норуот өстөөхтөрүн курдук буолбуттара, хаайыыга ыытыллаллара. * [[1989]] — [[Сэбиэскэй Сойуус]] сэбилэниилээх күүстэрин [[Афганистан]]тан тахсыыта түмүктэммит, 9 сыллаах Афган сэриитэ бүппүт. Сэриигэ 15 000 кэриҥэ сэбиэскэй саллаат, 1 мөлүйүөн кэриҥэ Афганистан олохтооҕо өлбүт, ону кытары 5 мөлүйүөн кэриҥэ афганец төрөөбүт сириттэн-уотуттан күрүүргэ күһэллибит. * [[2001]] — Nature сурунаалга бастакытын киһи толору генома бэчээттэммит. * [[2003]] — [[Ираак]] сэриитин утары бырачыастар аан дойду 600-тэн тахса куоратыгар буолбуттар. Бырачыастарга 8-30 мөлүйүөн киһи кыттыбыт диэн сабаҕалыыллар, онон бу демонстрация аан дойду устуоруйатыгар саамай улаханынан ааҕыллар. * [[2013]] — [[Челябинскай]] таһыгар элбэх киһи көрөн турдаҕына [[метеорит]] түспүт. == Төрөөбүттэр == * [[1564]] — [[Галилей Галилео|Галилео Галилей]] — аатырбыт [[Италия]] [[физика|физигэ]], [[математика|математига]], [[астрономия|астронома]] уонна [[философия|бөлүһүөгэ]]. Үөрэх өрөбөлүүссүйэтигэр сүрүн оруолу оонньообут киhи. * [[1796]] — [[Анжу Петр Федорович|Петр Анжу]] — [[Арассыыйа]] флотун адмирала, Арктиканы чинчийээччи. [[Саҥа Сибиир арыылара|Саҥа Сибиир арыыларын]] хотугу бөлөҕө кини аатынан ааттаммыта. * [[1917]] — [[Васильев Семен Митрофанович|Семен Васильев]] — «[[Кыым (хаһыат)|Кыым]]» хаһыат үлэһитэ, оройуон баһылыга, онтон кэлин экскаваторщик. [[Социалистыы Үлэ Дьоруойа]], [[Бүлүү улууһа|Бүлүү улууһун]] ытык киһитэ. Кини аата Бүлүү улууһун [[Чернышевскай нэһилиэгэ (Бүлүү улууһа)|Чернышевскай (Чинэкэ)]] орто оскуолатыгар иҥэриллибитэ (2006). * [[1906]] — [[Муса Джалиль]] — [[татаардар|татаар]] бэйиэтэ, [[Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа]]. * [[1926]] — [[Тарабукин Михаил Михайлович|Михаил Тарабукин]] — биллиилээх сылгыһыт, [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алдан улууһун]] [[Тиит Арыы нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)|Тиит Арыы нэһилиэгин]] Ытык олохтооҕо, Аҕа дойду улуу сэриитин кытыылааҕа. * [[1927]] — [[Торотоев Григорий Григорьевич|Григорий Торотоев]] — учуутал, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Учууталларын Учуутала, Арассыыйа норуотун үөрэҕириитин туйгуна, [[Бүлүү улууһа|Бүлүү улууһун]] уонна [[Дьөккөн нэһилиэгэ (Бүлүү улууһа)|Дьөккөн нэһилиэгин]] Ытык Киһитэ. * [[1928]] — [[Алексеев Михаил Федорович|Михаил Алексеев]] — болуотунньук, «Якутстрой» биригэдьиирэ, [[Социалистыы Үлэ Дьоруойа]] (1966), [[Ленин уордьана|Ленин уордьанын кавалера]] (1966), [[Дьокуускай ытык дьоно|Дьокуускай куоратын ытык киһитэ]] (1972). * [[1930]] — [[Копырина Анастасия Семеновна|Анастасия Копырина]] — аатырбыт ыанньыксыт, [[Социалистыы Үлэ Дьоруойа]], [[Ленин уордьана|Ленин уордьанын]] икки төгүллээх кавалера, [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алдан улууһун]] Ытык киһитэ. * [[1930]] — [[Тимофеева Евдокия Герасимовна|Евдокия Тимофеева]] — норуот эмчитэ. * [[1945]] — [[Атласов Василий Николаевич|Василий Атласов]] — [[Дьокуускай]]га баар «Ытык Хайа» этно-уһаайба тэрийээччитэ, саха сиэрин-туомун тарҕатааччы, [[Мэҥэ Хаҥалас улууһа|Мэҥэ Хаҥалас улууһун]] Ытык олохтооҕо. * [[1947]] — [[Бурцев Данил Тарасович|Данил Бурцев]] — норуот эпоһын кыһалҕаларын уонна [[түүрдэр|түүр]] тыллаах [[Сибиир]] омуктарын арамааннарын чинчийэр учуонай, филология билимин хандьыдаата. == Өлбүттэр == * [[1857]] — [[Глинка Михаил Иванович |Михаил Глинка]] (1804 төр.), нуучча композитора. "Иккиэн саҥа нуучча тылын айбыттара — биирэ поэзияҕа, иккиһэ муусукаҕа" - диэн кириитик Владимир Стасов [[Пушкин Александр Сергеевич|Пушкины]] уонна кинини эппиттээх. {{ыйдар}} [[Категория:Олунньу 15]] 38oxte69k9wyuwq9n2ctrpj4hoe3t9n 0 7356 427963 425402 2026-05-03T10:24:07Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 427963 wikitext text/x-wiki '''Олунньу 16''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 47-с күнэ. Сыл бүтүө 318 күн ([[ордук хонуктаах сыл]]га 319 күн) баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|Хотугу Кэриэйэ}} — Чаҕылыйар сулус күнэ (Ким Чен Ир төрөөбүт күнэ) * {{Флагификация|Литва}} — Судаарыстыбаннас сөргүтүллүүтүн күнэ (Арассыыйаттан уонна Германияттан 1918 сыллаахха) * {{Флагификация|Аляска}} ([[АХШ]]) — Елизабет Ператрович күнэ (1988 сыллаахтан бэлиэтэнэр). [[Елизабет Ператрович]] (1911-1958, төрүүрүгэр Ḵaax̲gal.aat, тлинкииттии "бэйэтэ бэйэтин сууланар"), киһи быраабын туруулаһааччы, Аляска төрүт олохтоохторун аатыттан тэҥ быраап иһин охсуспута. Кини туруорсуутунан Аляскаҕа бу күн 1945 сыллаахха Дискриминацияны утары охсуһуу сокуона ылыныллыбыта. == Түбэлтэлэр == * [[1249]] — [[Франция]] хоруола Людовик IX [[Андре де Лонжюмо]] диэн доминикаан манааҕа салайааччылаах посольствоны Монгуол импиэрийэтин баһылыгар [[Гуйук Хаан|Гуйук Хааҥҥа]] ыыппыт. Лонжюмо биир сыл устата айаннаан тиийиэр диэри Гуйук Хаан өлөн хаалбыт, саҥа хаан талыллыар диэри судаарыстыбаны салайан олорбут хаан ойоҕо [[Огул Хаймыс]] хоруол баай бэлэхтэрин бас бэринии бэлиэтин быһыытынан туппут, хоруй суругар хоруолу бэйэтин оччо ахсарбаттыы ахтыбыт. * [[1270]] — [[Литва Улуу княжествота|Литва Улуу княжествотын]] сэриитэ [[Ливон уордьана|Ливон уордьанын]] сэриитин Каруза аттынааҕы кыргыһыыга үлтүрүппүт. * [[1722]] — [[Бүөтүр I]] «Бүрүстүөл нэһилиэстибэтин туһунан ыйаахха» илии баттаабыт. Импэрээтэр оннугар хаалааччыны бэйэтэ талар буолбут. Бу ыйаахтан сылтаан XVIII үйэ [[Арассыыйа]]ҕа дыбарыас перевороттарын үйэтэ буолбута. * [[1854]] — [[Казахстан|Казахстаҥҥа]] Жетысу ({{lang-kk|Сэттэ уу, Семиречье}}) сиригэр Верный диэн кириэппэс олохтоммут. Билигин — [[Алматы]]. * [[1916 сыл|1916]] — генерал Юденич Кавказтааҕы аармыйата Туурсуйа 3-с аармыйатын урусхаллаабыт, хааннаах кыргыһыы түмүгэр Эрзурум кириэппэһи ылбыт. * [[1918]] — [[Литва]] [[Арассыыйа|Арассыыйаттан]] уонна [[Германия|Германияттан]] тутулуга суоҕун биллэрбит. * [[1937]] — ССРС НКВД-тын Саха АССР-дааҕы управлениета Саха АССР ис дьыалатын народнай комиссариата буолбут. Өрөспүүбүлүкэ НКВД-тын бастакы наркомунан [[Коростин Андрей Петрович|Андрей Коростин]] анаммыт, кини бастакы солбуйааччытынан [[Дорофеев Иван Андрианович|Иван Дорофеев]] (кэлин кини наркомнаан олордоҕуна репрессия Саха сиригэр уһук чыпчаалга тиийбитэ). * [[1937]] — [[АХШ|Америкаҕа]] Уоллес Х. Карозерс нейлоҥҥа патент ылбыт. * [[1943]] — [[Харьков]] куорат ниэмэс сэриилэриттэн босхоломмут. Ол эрэн кулун тутарга ниэмэстэр утары кимэн киирэн Харьковы төттөрү ылбыттара. * [[1945]] — [[Аляска]]ҕа тэҥ быраап туһунан сокуон олоххо киирбит. Бу [[АХШ]]-ка ылыныллыбыт дискриминацияны утары бастакы сокуон. * [[1957]] — [[ССРС]]-ка «За спасение утопающих» мэтээл олохтоммут. * [[1962]] — Саха сирин обкуомун бюрота бэйэтин сабыылаах мунньаҕар бастакы сэкиритээр [[Борисов Семен Захарович|Семен Борисов]] литэрэтиирэҕэ сыанабыллара алҕастааҕын, 1952 сыллаахха тахсыбыт суруйааччылары уонна учуонайдары омугумсуйууга буруйдуур уураах омсолоох содулун көннөрөр туһунан, учуонай Георгий Башарин кэнсиэпсийэтэ сөптөөҕүн бигэргэтэр уурааҕы ылыммыт<ref>Пртокол №18 заседания бюро Якутского обкома КПСС от 16 февраля 1962 года.// Нацархив РС(Я), фонд П-3, опись 220, дело 32</ref>. Бу иннинэ ССКП Киин кэмитиэтин хамыыһыйата Москубаттан кэлэн бу боппуруоһу быһаарыыга Дьокуускайга үлэлээбитэ. Онон сүүрбэһис сылларга саҕаламмыт, 1944 сыллаахтан Илья Винокуров өҥөтүнэн саха чулуу суруйааччылара Өксөкүлээх, Алампа уонна Н. Неустроев ааттара тиллэ сылдьыбытын кэннэ хаттаан күөдьүйбүт мөккүөр уҕарыйбыта, суруйааччылар ааттара ыраастаммыта, айымньылара бобуллубат, оскуолаҕа үөрэтиллэр буолбута. * [[1976 сыл|1976]] — [[Сэбиэскэй Социалистыы Республикалар Сойуустара|ССРС-ка]] Каматааҕы массыына собуотун конвейерыттан бастакы [[КАМАЗ]] массыына оҥоһуллан тахсыбыт. * [[1992 сыл|1992]] — [[Экэниэмикэҕэ бииргэ үлэ тэрилтэтэ|Экэниэмикэҕэ бииргэ үлэ тэрилтэтин]] ({{lang-ru|ОЭС}}) мунньаҕар [[Тегеран|Тегераҥҥа]] ОЭС чилиэннэринэн Азербайджан, Узбекистан, Туркменистан, Кыргыстаан уонна Таджикистан буолбуттар. * [[2005]] — Арассыыйа ратификациялаабытын кэнниттэн [[Киото боротокуола]] олоххо киирбит. Бу сайдыылаах уонна сайдан эрэр экономикалаах дойдулар парниковай эффеги оҥорор гаастары таһаарыыны кыччаталларын эбэтэр улаатыннарбаттарын мэктиэлиир докумуон. * [[2005]] — [[Бүлүү улууһун гербэтэ|Бүлүү улууһун дьаралыга]] бигэргэммит. * [[2023]] — РФ Государственнай Дуумата Европа Сэбиэтин 21 конвенциятыттан Арассыыйа тахсарыгар куоластаабыттар. == Төрөөбүттэр == * [[1831]] — [[Лесков Николай Семёнович|Николай Лесков]] (1895 өлб.), нуучча тылын сыыһырдар киирии тыллар утары охсуспут биллиилээх нуучча суруйааччыта. "Левша" туһунан айымньы ааптара. * [[1941]] — [[Ким Чен Ир]] — 1994—2011 сылларга [[Хотугу Кэриэйэ]] басхана. * [[1985 сыл|1985]] — [[Булуҥ улууһа|Булуҥ улууһугар]] [[Арбугаева Евгения Германовна|Евгения Арбугаева]], фотограф уонна режиссёр, Time сурунаалга тахсыбыт [[Грета Тунберг]] мэтириэтин ааптара, National Geographic сурунаалга тахсыбыт хаартыскалар ааптардара, инитин [[Арбугаев Максим Германович|Максим Арбугаевы]] кытта «Выход» диэн ааттаах док киинэ устубута 2023 сыллаахха «Оскар» бириэмийэҕэ номинацияламмыта. == Өлбүттэр == * [[1871]] — Шамиль Имам (1797 төр.), Хапхаас олохтоох омуктарын баһылыга, Хотугу Хапхаас имамаатын салайааччыта. {{ыйдар}} [[Категория:Олунньу 16]] 77va7yx04nd0mb4swa5prfsde4rrwx3 0 7813 427905 427680 2026-05-03T02:51:16Z Ojkhol 24881 /* Либерия бэлиэ күннэрэ */ 427905 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = Либерия Республиката</br>Republic of Liberia | common_name = Liberia | image_flag = Flag of Liberia.svg | image_coat = Coat of arms of Liberia.svg | image_map = Location Liberia AU Africa.svg | national_motto = "The love of liberty brought us here" | national_anthem = ''[[All Hail, Liberia, Hail!]]'' | official_languages = [[Ааҥл тыла]] |demonym = Liberian | capital = [[Монровия]] | latd=6 |latm=19 |latNS=N |longd=10 |longm=48 |longEW=W | largest_city = Монровия | government_type = [[Республика]] | leader_title1 = [[Президент]] | leader_title2 = [[Вице-президент]] | leader_name1 = [[Ellen Johnson-Sirleaf]] | leader_name2 = [[Joseph Boakai]] | leader_title3 = [[Либеря Үрдүкү Суута|Суут салайааччыта]] | leader_name3 = [[Johnnie Lewis]] | area_rank = 103rd | area_magnitude = 1 E11 | area_km2 = 111,369 | area_sq_mi = 43,000 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | percent_water = 13.514 | population_estimate = 3,489,072 | population_estimate_year = 2008 [[Liberian Census]] | population_estimate_rank = 129th | population_census = <!-- census data n/a, more searching needs to be done --> | population_census_year = | population_density_km2 = 29 | population_density_sq_mi = 75 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank = 180th | GDP_PPP_year = 2007 | GDP_PPP = $1.342 billion | GDP_PPP_per_capita = $357 |GDP_nominal = $735 million |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $195 | sovereignty_type = [[история|Историята]] | sovereignty_note = by [[African-American]]s | established_event1 = [[American Colonization Society|ACS]] colonies {{spaces|3}}consolidation | established_event2 = [[Тутулуга суох буолуу]] ([[ахш|Америкаттан]]) | established_date1 = [[1821]]-[[1842]] | established_date2 = [[От ыйын 26]] [[1847]] | HDI_year = 2008 | HDI = {{increase}}0.364 | HDI_rank = 176 | HDI_category = <font color="red">low</font> |FSI = 92.9 {{decrease}} 6.1 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 27th |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> | currency = [[Либерия доллара]]¹ | currency_code = LRD | country_code = lr | time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] | utc_offset = <!-- this entry intentionally left blank --> | time_zone_DST = ''not observed'' | utc_offset_DST = <!-- this entry intentionally left blank --> | drives_on = right | cctld = [[.lr]] | calling_code = 231 | footnotes = ¹ [[АХШ доллара]] эмиэ туттуллар. }} '''Либерия''' (''Liberia'') диэн [[Арҕаа Африка]] дойдута. Кирбиилэhэр дойдулара [[Сьерра Леоне]], [[Гуинея]] уонна [[Кот д'Ивуар]]. [[Атлантик океан]] кытылыгар турар. Олохтоохторун ахсаана 3,489,072 ([[2008]]), иэнэ 111,369 км2 (2008). Либерияны [[1847]] сыллаахха [[АХШ|Америкаттан]] кэлбит көҥүл ыытыллыбыт кулуттар тэрийбиттэрэ. Дойду киин куората, [[Монровия]], АХШ бэhис президенын [[Дьэймс Монро]] аатынан ааттаммыта. == Либерия бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 11]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Кулун тутар 15]] — [[Робертс Джозеф Дженкинс|Робертс]] күнэ. Джозеф Робертс (1809—1876) — дойду бастакы бэрэсидьиэнэ, "Либерия аҕата" диэн ааттаммыт киһи * [[Муус устар 11]] — Малыыппа күнэ * [[Муус устар 12]] — Дойдуга босхолонуу күнэ (1980) * [[Ыам ыйын 14]] — Интеграция күнэ. Эбэтэр Наассыйа сомоҕолоһуутун күнэ диэн ааттанар. Америкаттан кэлэн олохсуйбут кулуттар сыдьааннарын уонна төрүт олохтоох дьон сыһыаннарын тупсарыыга туһуланар. 1960 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 26]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1847, Америка холуонньалыыр уопсастыбатыттан) * [[Атырдьах ыйын 24]] — Былаах күнэ * [[Сэтинньи 29]] — Уильям Табман төрөөбүт күнэ. [[Табман Уильям|Бу киһи]] 1944 сылтан 1971 сыллаахха өлүөр диэри дойду бэрэсидьиэнинэн олорбута, кини салайар кэмигэр дойду балысханнык сайдыбыта, төрүт олохтоохторо уонна АХШ-тан олохсуйа кэлбит хара тириилээх дьон ыккардыларыгар утарсыы кыччаабыта. Санаттахха Либерияҕа АХШ-тан босхоломмут кулуттар элбэхтик көспүттэрэ, Табман 1844 сыллаахха көспүт ол дьонтон төрүттээх этэ. * {{Флагификация|Югославия}} — Өрөспүүбүлүкэ күнэ {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] ew46d07ks3uuvyqxs2c3paj5d1ojns7 0 7832 427970 427545 2026-05-03T11:35:01Z Ojkhol 24881 /* Лиибийэ бэлиэ күннэрэ */ 427970 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_names = |conventional_long_name = </br><big>دولة ليبيا</big> |common_name = Libya |image_flag = Flag of Libya.svg |image_coat = |image_map = Libya in its region.svg |national_motto = |national_anthem = [[Allahu Akbar (anthem)|Allahu Akbar]] |demonym = Libyan |capital = [[Триполи]] |latd=32 |latm=54 |latNS=N |longd=13 |longm=11 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = |leader_title1 = Өрөбөлүүссүйэ басхана уонна ыытааччыта |leader_name1 = |leader_title2 = [[List of heads of state of Libya|Secretary General of the General People's Congress]] |leader_name2 = |leader_title3 = [[Премьер миниистир]] |leader_name3 = |area_rank = 17th |area_magnitude = 1 E12 |area_km2 = 1,759,541 |area_sq_mi = 679,359<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = negligible |population_census = 5,670,688{{smallsup|1}} |population_estimate = 6,173,579 (от ыйа 2008) |population_estimate_rank = 105th |population_census_year = 2006 |population_density_km2 = 3.2 |population_density_sq_mi = 8.4<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 218th |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP = $90.627 billion |GDP_PPP_per_capita = $14,593 |GDP_nominal = $108.475 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $17,468 |HDI_year = 2008 |HDI = {{increase}}0.840 |HDI_rank = 52nd |HDI_category = <font color="#090">high</font> |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[италия|Италияттан]] |established_date1 = [[Олунньу 10]] [[1947]] |established_event2 = [[франция|Францияттан]]/[[Холбоhуктаах Хоруоллук|Холбоhуктаах Хоруоллуктан]] |established_date2 = <br />[[Ахсынньы 24]] [[1951]] |currency = [[Libyan dinar|Dinar]] |currency_code = LYD |country_code = ly |time_zone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +2 |drives_on = right |cctld = [[.ly]] |calling_code = 218 |footnote1 = }} '''Лиибийэ''' ([[араб тыла|араб]]. ليبيا ‎ ''Lībiyā'') диэн [[Хоту Африка]] дойдута. [[Сир ортотунааҕы байҕал]] хоту баар, [[Эгиипэт]] илин, [[Судан]] соҕуруулуу-илин, [[Чад]] уонна [[Нигер]] соҕуруу, [[Алжир]] уонна [[Тунис]] арҕаа. Лиибийэ иэнинэн [[Африка]] ордук улахан дойдута. Иэнэ 1.8 млн км², онтон 90% кумах куйаар. Олохтоохторун ахсаана 5.7 млн, олортон 1.7 млн киин куоракка [[триполи|Триполига]] олороллор. Дойду төрүкү үс чааска арахсар: [[Триполитания]], [[Феззан]] уонна [[Киренаика]]. "Лиибийэ" диэн [[бербер тыллара|бербер]] тыла, [[Былыргы Эгиипэт]] текстарыгар маннык көрдөрүллэр <hiero>r:Z1 D58 G43 T14 A56:Z2</hiero>, ''Libu''. Бу [[нил|Нилтан]] арҕаа олорор биир [[бербердар|бербер]] бииhин аата эбит. Лиибийэ [[африка|Африкаҕа]] үрдүгүнэн бэhис [[брутто ис оҥоhук|БИО]]'таах ([[атыылаhар кыах паритета|АКП]]), [[Ботсуана]], [[Экуатор Гуинеята]], [[Габон]] уонна [[Сейшеллар]] кэннилэриттэн. Бу сүрүннээн элбэх [[нефть]] хаhаастарыттан уонна аҕыйах олохтоохтор ахсааннарыттан сылтаан. == Лиибийэ бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 17]] — Өрөбүлүүссүйэ күнэ (2011). * [[Кулун тутар 2]] — Джамахирия күнэ * [[Алтынньы 23]] — Көҥүл күнэ. Диктатор Муаммар Каддафи өлбүтүн кэннэ гражданскай сэрии тохтообута * [[Ахсынньы 24]] — Тутулуга суох буолуу күнэ ([[Италия]]ттан) {{Geo-stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] mzrtxepq0aouwc70w4diyooq51zzsul 0 7904 427932 382679 2026-05-03T05:17:03Z Ojkhol 24881 /* Туох буолбута */ 427932 wikitext text/x-wiki {{Сыллар|1835}} '''1835''' сыл. == Туох буолбута == [[Боотур Уус улууһа|Боотурускай улууска]] [[Иккис Хайахсыт нэһилиэгэ|2-с Хайахсыт нэһилиэгэ]] баар буолбут. * [[Олунньу 1]] — [[Маврикий]]га кулуттааһын суох буолбут. * [[Олунньу 28]] — «Калевала» диэн [[Кареллар|карел]] уонна [[фииннэр|фиин]] омуктарын эпоһын (олоҥхотун) бастакы барылыгар [[Элиас Лённрот]] күнүн-дьылын туруорбут, илии баттаабыт. * [[Атырдьах ыйын 15]] — Эргийэр барабаннаах таҥас сууйар массыынаҕа патент ылыллыбыт. * [[Ахсынньы 29]] — АХШ Вирджиния штаатыгар, Нью-Эчота диэн оччотооҕу чероки омук киин бөһүөлэгэр черокилар уонна федерааллар ыккардыларыгар айдааннаах дуогабар түһэрсиллибит, индеецтэр сирдэрин 5 мөл. дуолларга атыылаан, арҕаа, иччитэх сирдэргэ көҕөргө сөбүлэспиттэр. Ол эрээри, бу мунньахха омук сүрүн бэрэстэбиитэллэрэ баһылыктарын Джон Росс ыҥырыытын истэннэр, кэлбэтэхтэрэ, онон дуогабары билиммэтэхтэрэ. Джон Росс бэйэтэ бу дуогабары утары 16 тыһыынча илии баттааһыны хомуйбута, ол эрээри, АХШ Сената дуогабары 1836 сыл ыам ыйын 17 күнүгэр ратификациялаабыта. Икки сылынан индеецтэри аармыйа күүһүнэн арҕаа көһөрбүттэрэ, ол кэмигэр омук 1/4 өлбүтэ ("Харах уулаах айан"). == Төрөөбүттэр == == Өлбүттэр == [[Категория:1835|*]] gnhamt4q3ht26xgsaaje7utqvxapxwn 427933 427932 2026-05-03T05:22:35Z Ojkhol 24881 /* Туох буолбута */ 427933 wikitext text/x-wiki {{Сыллар|1835}} '''1835''' сыл. == Туох буолбута == [[Боотур Уус улууһа|Боотурускай улууска]] [[Иккис Хайахсыт нэһилиэгэ|2-с Хайахсыт нэһилиэгэ]] баар буолбут. * [[Олунньу 1]] — [[Маврикий]]га кулуттааһын суох буолбут. * [[Олунньу 28]] — «Калевала» диэн [[Кареллар|карел]] уонна [[фииннэр|фиин]] омуктарын эпоһын (олоҥхотун) бастакы барылыгар [[Элиас Лённрот]] күнүн-дьылын туруорбут, илии баттаабыт. * [[Атырдьах ыйын 15]] — Эргийэр барабаннаах таҥас сууйар массыынаҕа патент ылыллыбыт. * [[Ахсынньы 29]] — АХШ [[Джорджия]] штаатыгар, Нью-Эчота диэн оччотооҕу чероки омук киин бөһүөлэгэр черокилар уонна федерааллар ыккардыларыгар айдааннаах дуогабар түһэрсиллибит, индеецтэр сирдэрин 5 мөл. дуолларга атыылаан, арҕаа, иччитэх сирдэргэ көһөргө сөбүлэспиттэр. Ол эрээри, бу мунньахха омук сүрүн бэрэстэбиитэллэрэ баһылыктарын Джон Росс ыҥырыытын истэннэр, кэлбэтэхтэрэ, онон дуогабары билиммэтэхтэрэ. Джон Росс бэйэтэ бу дуогабары утары 16 тыһыынча илии баттааһыны хомуйбута, ол эрээри, АХШ Сената дуогабары 1836 сыл [[ыам ыйын 17]] күнүгэр ратификациялаабыта (биир эрэ куолаһынан баһыйан). Икки сылынан индеецтэри аармыйа күүһүнэн арҕаа Оклахомаҕа көһөрбүттэрэ, ол көһөрүүгэ омук 1/4 өлбүтэ ("Харах уулаах айан"). == Төрөөбүттэр == == Өлбүттэр == [[Категория:1835|*]] 4z8syajz1wtln9jq7qrzwdmqls75qsg 427934 427933 2026-05-03T05:24:19Z Ojkhol 24881 /* Туох буолбута */ 427934 wikitext text/x-wiki {{Сыллар|1835}} '''1835''' сыл. == Туох буолбута == [[Боотур Уус улууһа|Боотурускай улууска]] [[Иккис Хайахсыт нэһилиэгэ|2-с Хайахсыт нэһилиэгэ]] баар буолбут. * [[Олунньу 1]] — [[Маврикий]]га кулуттааһын суох буолбут. * [[Олунньу 28]] — «Калевала» диэн [[Кареллар|карел]] уонна [[фииннэр|фиин]] омуктарын эпоһын (олоҥхотун) бастакы барылыгар [[Элиас Лённрот]] күнүн-дьылын туруорбут, илии баттаабыт. * [[Атырдьах ыйын 15]] — Эргийэр барабаннаах таҥас сууйар массыынаҕа патент ылыллыбыт. * [[Ахсынньы 29]] — АХШ [[Джорджия]] штаатыгар, Нью-Эчота диэн оччотооҕу чероки омук киин бөһүөлэгэр черокилар уонна федерааллар ыккардыларыгар айдааннаах дуогабар түһэрсиллибит, индеецтэр сирдэрин 5 мөл. дуолларга атыылаан, арҕаа, иччитэх сирдэргэ көһөргө сөбүлэспиттэр. Ол эрээри, бу мунньахха омук сүрүн бэрэстэбиитэллэрэ баһылыктарын Джон Росс ыҥырыытын истэннэр, кэлбэтэхтэрэ, онон дуогабары билиммэтэхтэрэ. Джон Росс бэйэтэ бу дуогабары утары 16 тыһыынча илии баттааһыны хомуйбута, ол эрээри, АХШ Сената дуогабары 1836 сыл [[ыам ыйын 17]] күнүгэр ратификациялаабыта (биир эрэ куолаһынан баһыйан). Икки сылынан индеецтэри аармыйа күүһүнэн арҕаа Оклахомаҕа көһөрбүттэрэ, ол көһөрүүгэ омук 1/4 өлбүтэ ("Харах уулаах айан"). Черокилар ааттарыттан илии баттаабыт үс киһини индеецтэр бэйэлэрэ 1839 сыллаахха өлөртөөбүттэрэ. == Төрөөбүттэр == == Өлбүттэр == [[Категория:1835|*]] 104700pt8qfuumye1a7meio1aj4c27x 0 7946 427904 424851 2026-05-03T02:50:45Z Ojkhol 24881 /* Камерун бэлиэ күннэрэ */ 427904 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Камерун Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = Republic of Cameroon</br>''République du Cameroun'' |common_name = Cameroon |image_flag = Flag of Cameroon.svg |image_coat = Coat of arms of Cameroon.svg | symbol_type = Emblem |image_map = LocationCameroon.svg |national_motto = "{{lang|fr|''Paix - Travail - Patrie''}}"<br />"Peace - Work - Fatherland" |national_anthem = ''[[O Cameroon, Cradle of our Forefathers|Ô Cameroun, Berceau de nos Ancêtres]]''<br />''O Cameroon, Cradle of our Forefathers'' |official_languages = [[француз тыла|француз]], [[ааҥл тыла|ааҥл]] |demonym = Cameroonian |capital = [[Яунде]] |largest_city = [[Дуала]] |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Paul Biya]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Philémon Yang]] |area_rank = 53rd <!--Demographic Yearbook 1.--> |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 475,442 |area_sq_mi = 183,568 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 1.3 <!--CIA World Factbook--> |population_estimate = 17,795,000 <!--UN World Population Prospects--> |population_estimate_rank = 58th <!--UN World Population Prospects--> |population_estimate_year = July 2005 <!--UN World Population Prospects--> |population_census = 15,746,179 |population_census_year = 2003 |population_density_km2 = 37 <!--UN World Population Prospects--> |population_density_sq_mi = 97 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 167th <!--UN World Population Prospects--> |GDP_PPP = $39.474 billion |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $2,093 |GDP_PPP_per_capita_rank = 130th |GDP_nominal = $20.686 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $1,097 |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[франция|Францияттан]] уонна [[Холбоhуктаах Хоруоллук|ХХ]] |established_event1 = Даатата |established_date1 = [[Тохсунньу 1]] [[1960]], [[Алтынньы 1]] [[1961]] |HDI = {{increase}} 0.532 |HDI_rank = 144th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 44.6 |Gini_year = 2001 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Central African CFA franc]] |currency_code = XAF |country_code = |time_zone = [[West Africa Time|WAT]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +1 |drives_on = right |cctld = [[.cm]] |calling_code = 237 |footnote1 = }} '''Камерун Өрөспүүбүлүкэтэ''' ([[ааҥл тыла|ааҥл]]. ''Republic of Cameroon'', [[француз тыла|француз]]. ''République du Cameroun'') диэн [[Орто Африка]] арҕаатыгар баар дойду. Кирбиилэhэр [[нигерия|Нигериялыын]] хоту, [[чад|Чадтыын]] хотугулуу илин, [[Киин Африка Өрөспүүбүлүкэтэ|Киин Африка Өрөспүүбүлүкэтыныын]] илин, [[Экуатор Гуинеята|Экуатор Гуинеятыныын]], [[габон|Габоннуун]] уонна [[Конго Өрөспүүбүлүкэтэ|Конго Өрөспүүбүлүкэтыныын]] соҕуруу. Камерун [[Бонни хомото|Бонни хомотун]], [[гуинея хомото|Гуинея хомотун]] уонна [[Атлантик океан]] кытылларыгар турар. Дойду иhигэр [[геология]] уонна [[култуура]] өттүлэринэн араастардаах буолан "Кыра Африка" диэн ааттанар. [[Айылҕа]] араастара диэн сөтүөлүүр кытыллар, [[кумах куйаар|кумах куйаардар]], [[хайа|хайалар]], [[ардахтаах тыа|ардахтаах тыалар]] уонна [[саванна|саванналар]]. Дойду ордук үрдүк чыпчаала [[Камерун хайа]] соҕуруулуу арҕаа баар. Ордук улахан куораттар [[Дуала]], [[Яунде]] уонна [[Гаруа]]. Камеруҥҥа 200 тахса омуктар уонна тыл бөлөхтөрө бааллар. Дойду [[макоса]] уонна [[бикутси]] диэн төрүт [[музыка]] көрүҥнэринэн уонна бэрт ситиhиилээх [[футбол]] ил хамаандатынан биллэр. [[ил тыл|Ил тылларынан]] буолаллар [[ааҥл тыла|ааҥл]] уонна [[француз тыла|француз]] тыллара. == Камерун бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 11]] — Ыччат күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — Дойду биллэриллибит күнэ ([[1972]])<ref name="камерун">[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2423/ Национальный праздник Республики Камерун — 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010.]</ref> * [[Ахсынньы 25]] — Оҕо көмүскэлин күнэ {{rq|img|style|translate|sources|stub|}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] h3ejc1zopbzjl9ois1for3o7kx7o96s 0 8409 427966 424844 2026-05-03T10:26:46Z Ojkhol 24881 /* Аляска бэлиэ күннэрэ */ 427966 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Map of USA AK.svg|мини|]] '''Аляска''' ({{lang-en|Alaska}}) — АХШ саамай хотугу штаата (улууһа) буолар. Сирин иэнинэн Хотугу Америкаҕа саамай улахан сир. Дьонун ахсаана 2009 с. 700 тыһ. киһи буолбут, олортон хара тириилээҕэ 40 %, инуиттар (эскимостар) — 3 %. Манна элбэх нуучча уонна татаар омуктара олороллор. Манна 981 Саха омуга олорор уонна «Сэргэ» диэн Саха Түмсүүтүн тэрийбиттэр. Сирин иэнэ — 1519 тыһ. км² Киин куората — [[Джуно]], онтон саамай улахан куората — [[Анкоридж]]. Биир арыый улахан куорат — [[Фэрбенкс]]. Бу куораты кытта Саха Сирэ контракт баттаабыта. == Айылҕата == Кыһынын салгын температурата −30 °С дылы түһэр, оттон сайынын +35 °С дылы тиийэр. Кэрэ көстүүлэринэн аатырар. Холобур, Аляскаҕа кэрэтинэн аатырбыт [[Мак-Кинли]] хайата баар. == Аляска бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 16]] — Елизабет Ператрович күнэ (1988 сыллаахтан бэлиэтэнэр). [[Елизабет Ператрович]] (1911-1958, төрүүрүгэр Ḵaax̲gal.aat, тлинкииттии "бэйэтэ бэйэтин сууланар"), киһи быраабын туруулаһааччы, Аляска төрүт олохтоохторун аатыттан тэҥ быраап иһин охсуспута. Кини туруорсуутунан Аляскаҕа бу күн 1945 сыллаахха Дискриминацияны утары охсуһуу сокуона ылыныллыбыта. * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Ахсынньы 24]] ([[Инуиттар]]) — Кувиасуквик (Саҥа дьыл), Аляскаҕа, Канаадаҕа, Гренландияҕа уонна Арассыыйаҕа бэлиэтииллэр == Сигэлэр == * [http://www.alaska.gov/ State of Alaska website] {{ref-en}} * [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/02000.html US Census Bureau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527092920/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/02000.html |date=2010-05-27 }} АХШ биэрэпиһин бюротун официал саайта {{ref-en}} * [http://www.alaska.com/ Alaska.com Information] {{ref-en}} * [http://www.travelalaska.com/ Alaska Travel Industry Association] {{ref-en}} * [http://www.usnewspapers.org/state/alaska Alaska Newspapers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219132756/http://www.usnewspapers.org/state/alaska/ |date=2007-02-19 }} {{ref-en}} * [http://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=llsl&fileName=015/llsl015.db&recNum=572 Дуогабар оригинаала] {{ref-en}} * [http://www.freeworldmaps.net/united-states/alaska/map.html Аляска каартата] {{ref-en}} {{итэҕэтиилээҕэ}} {{АХШ}} [[Категория:Аляска| ]] sb9ps823w7a8rv4jrga3cz0nefib2sc 0 8697 427899 419028 2026-05-03T02:46:17Z Ojkhol 24881 /* Эритрея бэлиэ күннэрэ */ 427899 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Эритрея Илэ |conventional_long_name = Hagere Ertra''<br />{{Unicode|ሃገረ ኤርትራ}} <br />'''دولة إرتريا'''<br />'' Dawlat Iritriya''<br />''Stato dell' Eritrea'' |common_name = Eritrea |image_flag = Flag of Eritrea.svg |image_coat = Coat of arms of Eritrea.png |image_map = LocationEritrea.svg |national_anthem = ''[[Ertra, Ertra, Ertra]]'' |official_languages = [[тигринья тыла|тигринья]]<br />[[араб тыла|араб]]<br />[[тигре тыла|тигре]] |demonym = Habesha,Eritrean |capital = [[Асмара]] |latd= 15|latm=20 |latNS=N |longd=38 |longm=55 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Көhүү дьаhалтата]] |leader_title1 = [[PПрезидент]] |leader_name1 = [[Isaias Afewerki]] |President In Power = [[1991]] ыла |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[италия|Италияттан]] |established_date1 = [[Сэтинньи]] [[1941]] |established_event2 = [[этиопия|Этиопияттан]] ''[[de facto]]'' |established_date2 = [[Ыам ыйын 24]], [[1991]] |established_event3 = [[этиопия|Этиопияттан]] ''[[de jure]]'' |established_date3 = [[Ыам ыйын 24]], [[1993]] |area_rank = 100th |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 117,600 |area_sq_mi = 45,405 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = negligible |population_estimate = 4,401,009 |population_estimate_rank = 118th |population_estimate_year = July 2005 |population_census = 4,298,270 |population_census_year = 2002 |population_density_km2 = 37 |population_density_sq_mi = 96 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 165th |GDP_PPP = $3.743 billion |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $748 |GDP_nominal = $1.479 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $295 |HDI = {{steady}} 0.483 |HDI_rank = 157th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#e0584e">low</font> |currency = [[Eritrean nakfa|Nakfa]] |currency_code = ERN |time_zone = [[East Africa Time|EAT]] |utc_offset = +3 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +3 |drives_on = right |cctld = [[.er]] |calling_code = 291 |ISO_3166-1_alpha2 = ER |ISO_3166-1_alpha3 = ERI |ISO_3166-1_numeric = 232 |sport_code = ERI |vehicle_code = ER |footnote1 = }} '''Эритрея''' ([[араб тыла|араб]]. إرتريا Iritriya) диэн хотугулуу илин [[Африка]] дойдута. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Судан]] арҕаа, [[Этиопия]] соҕуруу уонна [[Дьибути]] соҕуруулуу илин. Илин уонна хотугулуу илин [[Кыhыл байҕал]] баар. Иэнэ 118,000 км² уонна олохтоохторун ахсаана 4,400,000. Киин куорат [[Асмара]]. == Эритрея бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 10]] — Фенкил күнэ. 1990 сыллаахха Эритрея сэриилэрэ Эфиопия сэриилэригэр ситиһиилээхтик кимэн киириилэрин бэлиэтииллэр * [[Ыам ыйын 24]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. 1993 сыллаахха Эфиопияттан тутулуга суох буолбут * [[Бэс ыйын 20]] — Толук буолбут дьон күнэ {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] buidmr839s2o3eqnvb0ngscp99otvlp 0 8770 427935 376128 2026-05-03T05:25:44Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 427935 wikitext text/x-wiki '''Ахсынньы 29''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 363-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 364-c күнэ). Сыл бүтүө 2 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{флагификация|АХШ}} — [[Кванза]] төрдүс күнэ. * {{Ирландия}} [[Ирландия]] — Конституция күнэ. * {{флагификация|Монголия}} — Тутулуга суох буолуу күнэ. == Түбэлтэлэр == * [[875]] — [[Карл II Тараҕай]], [[Илин Рим Империятын]] императора буолар. * [[1607]] — [[Покахонтас]] диэн индеецтар принцессалара, [[Джон Смит]]ы быыһыыр. * [[1699]] — (аан дойду оҥоһуллуутуттан 7208 сыл ахсынньы 19 күнэ) [[Петр I]] Юлиан халандаарыгар көһүү туһунан ыйаах таһаарбыт: «О писании впредь Генваря с 1 числа 1700 года, во всех бумагах лета от Рождества Христова, а не от сотворения мира». * [[1835]] — АХШ [[Джорджия]] штаатыгар, Нью-Эчота диэн оччотооҕу чероки омук киин бөһүөлэгэр черокилар уонна федерааллар ыккардыларыгар айдааннаах дуогабар түһэрсиллибит, индеецтэр сирдэрин 5 мөл. дуолларга атыылаан, арҕаа, иччитэх сирдэргэ көһөргө сөбүлэспиттэр. Ол эрээри, бу мунньахха омук сүрүн бэрэстэбиитэллэрэ баһылыктарын Джон Росс ыҥырыытын истэннэр, кэлбэтэхтэрэ, уонна дуогабары билиммэтэхтэрэ. Джон Росс бэйэтэ бу дуогабары утары 16 тыһыынча илии баттааһыны хомуйбута, ол эрээри, АХШ Сената дуогабары 1836 сыл [[ыам ыйын 17]] күнүгэр ратификациялаабыта (биир эрэ куолаһынан баһыйан). Икки сылынан индеецтэри аармыйа күүһүнэн арҕаа Оклахомаҕа көһөрбүттэрэ, ол көһөрүүгэ омук 1/4 өлбүтэ ("Харах уулаах айан"). Черокилар ааттарыттан илии баттаабыт үс киһини индеецтэр бэйэлэрэ 1839 сыллаахха өлөртөөбүттэрэ. * [[1921]] — Күн тахсыытыгар [[Амма улууһа|Амма улууһун]] [[Абаҕа]]тын 200 киһилээх үрүҥ этэрээтэ төгүрүйбүт. Сэлиэнньэ иһигэр олорбут Е. Романченко хамандыырдаах 17 киһилээх кыһыл этэрээт 4,5 чаас тухары 4 атаканы тулуйбут, ол кэннэ үрүҥнэр чугуйбуттар. * [[1922]] — түөрт сэбиэскэй өрөспүүбүлүкэ [[ССРС]] үөскүүрүн туһунан дуогабарга илии баттаабыттар (РСФСР, УССР, БССР, ЗСФСР). * [[1926]] — Төмтөөн оройуона [[Саха АССР сиринэн-уотунан үллэһигэ|тэриллибитэ]], киинэ Якут диэн суол станциятыгар буолбута (1927 сыллаахха улуус киинэ Нагорнай бөһүөлэккэ көһөрүллүбүтэ). * [[1941]] — [[Феодосия]] куоракка сэбиэскэй десант түһэриллибит. * [[1990]] — [[Ельцин Борис Николаевич|Борис Ельцин]] Саха ССР Үрдүкү Сэбиэтин бэһис сиэссийэтигэр сылдьыбыт, соторутааҕыта биллэриллибит Саха ССР сүбэрэнитиэтин билинэрин туһунан официальнайдык эппит. * [[1997]] — [[Хоҥ Коҥ]] грипп вирус ыарыытын тохтотоору, 1.25 мүлүйүөн кууруссаны өлөрөр. * [[2002]] — Саха Өрөспүүбүлүкэтин [[Ил Түмэн]]э биир палааталаах буолбута, түмэҥҥэ быыбар буолан иккис ыҥыырыылаах дьокутааттар уурайбыттара, III ыҥырыы дьокутааттара эбээһинэстэрин толорууну саҕалаабыттара. * [[2008]] — [[Дьокуускай]]га 2 поликлиника саҥа дьиэтин үөрүүлээх быһыыга-майгыга арыйбыттар. Бу Кальвица уулуссатыгар тутуллубут дьиэҕэ ''5 нүөмэрдээх куорат балыыһата'' үлэлээбитэ, билигин ''Дьокуускай куорат мэдиссиинэҕэ киинэ'' диэн ааттанар. == Төрөөбүттэр == * [[1913]] — [[Арбита|Иван Слепцов - Арбита]] (13.07.1943 өлб.) — XX үйэ бастакы аҥаарыгар олорон, айан-тутан ааспыт саха аатырбыт бэйиэтэ, тылбаасчыта. * [[1941]] — Абый нэһилиэгин Муҥурдааҕар [[Соломов Николай Иванович|Николай Соломов]] — 1998 с. Ил Түмэн бэрэстэбиитэллэрин палаататын бэрэстээтэлэ, Арассыыйа Федеральнай Мунньаҕын Сүбэтигэр Саха Сириттэн чилиэнэ, 2003—2005 сс. — Ил Түмэн үһүс ыҥырыытын бэрэстээтэлэ. == Өлбүттэр == * [[1915]] — [[Эверстов Николай Дмитриевич|Николай Эверстов (Сэрбэкэ)]] — Нам улууһун [[Модут]]уттан төрүттээх Арассыыйа бастакы гильдиялаах атыыһыта, Дьокуускай куорат бочуоттаах гражданина. Кини үбүнэн Дьокуускайга уопсастыбаннай баан аһыллыбыта. Билигин бүүһэ Дьокуускай куорат 5-с оскуолатын тиэргэнигэр турар. * [[1997]] — [[Захаров Андрей Иванович|Андрей Захаров]] (18.08.1912 төр.) — өрөспүүбүлүкэ салайааччыларыттан биирдэстэрэ, 1943 сыллаахтан ВКП(б) Саха Сиринээҕи обкомун пропагандаҕа уонна агитацияҕа сэкиритээрэ. Кэлин тыа хаһаайыстыбатын миниистирин солбуйааччытынан үлэлээбитэ, РСФСР уонна Саха АССР Үрдүкү Сэбиэттэрин дьокутаатынан хаста да талылла сылдьыбыта. * [[2000]] — [[Иванов Владимир Харлампьевич|Владимир Иванов-Унаров]] (04.03.1937 төр.), саха искусствоведа, билим хандьыдаата, Арассыыйа худуоһунньуктарын сойууhун чилиэнэ. * [[2013]] — [[Донской Феодосий Семенович|Феодосий Донской]] (1919 төр.), Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, суруналыыс, социолог-чинчийээччи. Кини Рейхстааг эркинигэр 1945 сыл ыам ыйын 8 күнүгэр суруйбут суруга 1946 сыллаахха "Огонек" сурунаалга бэчээттэммитэ. * [[2017]] — [[Тэрис (Афанасьев Лазарь Андреевич)|Лазарь Афанасьев - Тэрис]] — "Айыы Үөрэҕин" түһэ, филология билимин хандьыдаата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ. {{ыйдар}} [[Категория:Ахсынньы 29]] a589fohwf5kx5l7b90r23a8hz5siohf 0 9423 427960 415087 2026-05-03T10:07:27Z Ojkhol 24881 /* Экономика */ 427960 wikitext text/x-wiki {{US state | Name = Florida | Fullname = Флорида штата</br>State of Florida | Flag = Flag of Florida.svg | Flaglink = [[Флорида былааҕа]] | Seal =Seal_of_Florida.svg | Map = Map of USA FL.svg | Nickname = The Sunshine State | Demonym = Floridian | Motto = [[In God We Trust]] | State Song = [[Old Folks At Home]] | Capital = [[Таллаhасси]] | Senators = [[Bill Nelson (politician)|Bill Nelson]] (D)<br />[[Mel Martinez]] (R) |Representative=15 республикан, 10 демократ | LargestCity = [[Дьэксонвилл]] | LargestMetro= [[Соҕуруу Флорида метрополитен зоната]] | UnincorporatedPlace = [[Brandon, Florida|Brandon]] | Governor = [[Charlie Crist]] (R) | Lieutenant Governor = [[Jeff Kottkamp]] (R) | PostalAbbreviation = FL | TradAbbreviation = Fla. | BorderingStates = [[Alabama]], [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] | OfficialLang = Ааҥл | AreaRank = 22^nd | TotalArea = 170,304 | TotalAreaUS=65,795 | LandArea = 139,670 | LandAreaUS = 53,927 | WaterArea = 30,634 | WaterAreaUS = 11,828 | PCWater = 17.9 | PopRank = 4^th | 2000Pop = 18,328,340 (2008)<br /> 15,982,378 (2000) | | DensityRank = 8^th | 2000DensityUS = 338.4 | 2000Density = 130.67 <!-- 18,251,243 div by 139,670 = 130.67 not 114.43 --> | MedianHouseholdIncome = $41,171 | IncomeRank = 36^th | AdmittanceOrder = 27^th | AdmittanceDate = March 3, 1845 | TimeZone = [[Eastern Time Zone (North America)|Eastern]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]]-5/[[Сайыҥҥы кэм]]-4 | TZ1Where = peninsula | TimeZone2 = [[North American Central Time Zone|Central]]: UTC-6/DST-5 | TZ2Where = [[Florida Panhandle|panhandle]] | Latitude = 24°27′ N to 31° N | Longitude = 80°02′ W to 87°38′ W | Width = 582 | WidthUS= 361 | Length = 721 | LengthUS= 447 | HighestPoint = [[Britton Hill]] | HighestElev = 105 | HighestElevUS = 345 | MeanElev = 30 | MeanElevUS = 98 | LowestPoint = [[Атлантик океан]] | LowestElev = 0 | LowestElevUS = 0 | ISOCode = US-FL | Zipcodes = 32003-34997 | Areacodes = 239,305,321,352,386,407,561,689,727,754,772,786,813,850,863,904,941,954 | Website = www.myflorida.com }} '''Флорида''' (''Florida'') диэн [[АХШ]] соҕуруулуу илин штата. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Алабама]] хотугулуу арҕаа уонна [[Дьордьия]] хотугулуу илин. Арҕаа уонна соҕуруу [[Мексика хомото]], илин [[Атлантик океан]] баар. Флорида улахан өттө [[хумид субтропик климат]]таах, соҕуруу өттө [[тропик климат]]таах. Арҕаа уонна Атлантика Океан икки ардыларыгар, соҕурууттан Флорид силбэһиитэ баар. Хоту өттүнэн Алабама уонна Дьордьия штаты кытта быысаһар. Байҕал кыраныыссалара сир хоту өттүн уонна Флорида арыыларын бөлөҕөр-Кис соҕуруу диэки баар. Нэһилиэнньэтэ-21 570 527 киһи: 3-с АХШ штата (Калифорния уонна Техас кэнниттэн). Сирин иэнэ — 170 304 км2: 22-с АХШ штата. Ордук улахан куората — Джэксонвилл, бөдөҥ куораттара-Майа, Тампа, Орландо. == Экономика == Флорида штат ВВП ВВП $776,3 млрд. — АХШ- гар 4- с миэстэ (2011 с. атырдьах ыйыгар), бу көрдөрүү Австралия ВВП- гар тэҥнэһиэн сөп. Флорида-цитрустары оҥорор АХШ ыытааччы штата. Дойду үүнүүтүн үс гыммыт биирэ-Флорида тыатын сиригэр түмсэн цитруса үүннэрэллэр. Сүрүннээн апельсин уонна грейпрузтар. Арай биир кэнники 100 сылга цитрус Флорида үүнүүтэ хатан хаалбыт. Бу ХХ үйэ 80- с сылларын бүтүүтэ буолбута. Фермердэр, хаһаайыстыбалар лейкленд уонна Орландо куораттан хоту сытар фермердэр цитрусовай производствоттан аккаастанарга күһэллибиттэрэ. Былырыыҥҥы рынокка маарынныыр фрукталар киирбиттэригэр цитрус сыаната эмискэ түстэ уонна фермердэр алдьаннылар. Билигин цитрустары оҥорор хамыыһыйа кытаанах хонтуруолугар оннооҕор тымныы кыһын кэнниттэн даҕаны сыана үрдүүрүгэр көмөлөһөр. Хотугу Флорида үөскээн улааппыт табах атын төрүт культуратынан ааҕыллар. Культивирование ХХ үйэ 20- с сылларын бүтүүтэ саҕаламмыта, грызунов кэриэс планторида сүктэрбитин кэннэ, үүнүү улахан өттүн урусхаллаабыттара. Табаҕы үүннэрии ырыынагын киинэ Лайв- Ок (Чечня Oak) диэн Лайв- Дьокуускай куорат ааҕыллар. Цитусовай, табахтан ураты, соҕуруу өттүгэр флоридтар сахарал хомуһу үүннэрэр, үүннэрэр. Октобий күөл соҕуруу кытылыгар Клюистон сахарал тростнигын культивалааһын киинэ буолар. Бу тыа хаһаайыстыбатын культуратын оҥорон таһаарыы 1961 сыллааҕы кубинскай революция кэнниттэн кэҥээбитэ, АХШ Арыылаах хомуһу саптары тохтоппуттара. Флорида — дойду ырыынагар биир бөдөҥ поставщиктарыттан биирдэстэрэ. Штат сүрүн балыксыттара: Пенкола уонна Апалачикола кытылыгар, оттон Атлантика кытылыгар — Бичик (Fernna Bechh) уонна Нью- Смирна- Бичик. Уонна, биллэн турар, Флорида арыыта-Кис. Манна розаны кириэппэс хостууллар, олорор сирэ Таматтан харгыс арыыларга диэри уһунна. Крееток таһынан, балыксыттар дойду рыногар араас көрүҥнэри, ол иһигэр Испан макелын, хара кефаль, ону таһынан молюсков, Омар уонна крабтары туруорсаллар. Апалачикола саалатыгар устрицаны араараллар. Штатка олус киэҥник спортивнай балыктааһын. Кинини штат дохуоттарын улаатыннарыы индустриятын тутаах салаатыгар ааттыахха сөп. Флорида территориятын 45 % тыаҕа сабыллыбыт. Өссө урукку кэмнэргэ бэс ойуурдара АХШ байыаннай- муора флотун туһугар мас кэрдиитэ буолар. Ол гынан баран, XIX үйэ бүтүүтэ муҥур уһукка тиэллибит — тыалар кэрдиллибиттэр. Ол гынан баран, штат гражданнара эргэ кэрдиистэри миэстэтигэр саҥа тыалары олордубуттара уонна 1940 сыллаахха ойууру үүннэрии саҥа тэтиминэн барбыта. Экономикаҕа туристическай индустрия биир тутаах уонна улахан дохуоттаах буолар. Флоридтар-Майа, Майа-Бичик, Орландия, Орландия «Мир Дисней» пааркалара уонна Universal-Лодердейл, Палм- Бичик, Сент-Питерсерг, Панама-Сити, Панама-Бичик, биэнсийэ. Аны национальнай парк оройуоннарыгар сытар куораттар. Чуолаан туристическай индустрия штат экономикатын промышленнай салааларын сайыннарыыга сабыдыаллаата.<ref>[https://dwellics.com/florida/moving-to-panama-city-beach Панама - Сити-бичиккэ көһүү уратыта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210183817/https://dwellics.com/florida/moving-to-panama-city-beach |date=2022-02-10 }}</ref> Флорида саамай үрдүк дьиэлэрин сүрүн өттө 2000- с сылларга тутуллубут. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Олунньу 15]] — Сьюзан Б. Энтони күнэ. Сьюзен Энтони (1820 — 1906) төрөөбүт күнүгэр дьахтар быыбарга кыттар быраабын кэрэһилээн бэлиэтииллэр, Флорида штаакка бу күн өрүүллэр, Калифорнияҕа оскуолаларга үөрэх буолбат, уопсастыбанай үлэнэн дьарыктаналлар, атын штааттарга араас тэрээһиннэри ыыталлар == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ штаттара]] otr5sj5irw0pulpv8d4wm5apq69sab2 0 9447 427948 424479 2026-05-03T09:54:28Z Ojkhol 24881 /* Орегон бэлиэ күннэрэ */ 427948 wikitext text/x-wiki {{US state |Name = Oregon |Fullname = Орегон штата</br>State of Oregon |Flag = Flag_of_Oregon.svg |Flaglink = [[Орегон былааҕа]] |Seal = Oregon state seal.png |Map = Map_of_USA_OR.svg |Nickname =Beaver State |Motto = [[Alis volat propriis]] |MottoEnglish = She flies with her own wings |Capital = [[Сэлем, Орегон|Сэлем]] |LargestCity = [[Портлэнд]] |LargestMetro = [[Metro (Oregon regional government)|Portland Metro Region]] |Demonym = Oregonian |Governor = [[Ted Kulongoski]] (D) |Lieutenant Governor = Суох |Senators = [[Ron Wyden]] (D)<br />[[Jeff Merkley]] (D) |Representative=4 демократ, 1 республикан |PostalAbbreviation = OR |TradAbbreviation = Ore. |BorderingStates = [[California]], [[Idaho]], [[Nevada]], </br> [[Washington]] |OfficialLang = '''[[De jure]]''': Суох<br />'''[[De facto]]''': Ааҥл |AreaRank = 9th |TotalAreaUS = 98,466 |TotalArea = 255,026 |LandAreaUS = 96,081 |LandArea = 248,849 |WaterAreaUS = 2,385 |WaterArea = 6,177 |PCWater = 2.4 |PopRank = 27th |2000Pop (old) = 3,421,399 |2000Pop = 3,790,060 (2008 est.) |DensityRank = 39th |2000DensityUS = 35.6 |2000Density = 13.76 |AdmittanceOrder = 33rd |AdmittanceDate = February 14, 1859 |TimeZone = [[Pacific Time zone|Pacific]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]]-8/[[Сайыҥҥы кэм|-7]] |TZ1Where = most of state |TimeZone2 = [[Mountain Time Zone|Mountain]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]]-7/[[Сайыҥҥы кэм|-6]] |TZ2Where = most of [[Malheur County, Oregon|Malheur County]] |Latitude = 42° N to 46° 18′ N |Longitude = 116° 28′ W to 124° 38′ W |WidthUS = 260 |Width = 420 |LengthUS = 360 |Length = 580 |HighestPoint = [[Mount Hood]] |HighestElevUS =11,239 |HighestElev = 3,425 |MeanElevUS = 3,297 |MeanElev = 1,005 |LowestPoint = [[Pacific Ocean]] |LowestElevUS = 0 |LowestElev = 0 |ISOCode = US-OR |Website = www.oregon.gov }} '''Орегон''' (''Oregon'') диэн [[АХШ]] хотугулуу арҕаа штата. [[Орегон территорията]] [[1848]] тэриллибитэ. Холбоhуктаах Штаттарга 33с штатынан [[олунньу 14]], [[1859]] кыттыспыта. Орегон [[Чуумпу океан]] кытылыгар баар, кинилиин кирбиилэhэллэр [[Уашиҥтон штат|Уашиҥтон]] хоту, [[Калифорния]] соҕуруу, [[Невада]] соҕуруулуу илин уонна [[Айдаhо]] илин. Киин куорат [[Сэлем, Орегон|Сэлем]]. == Орегон бэлиэ күннэрэ == * [[Ахсынньы 1]] {{Флагификация|Огайо}}, {{Флагификация|Орегон}} (АХШ) — [[Роза Паркс күнэ]]. 1955 сыллаахха бу хара тириилээх дьахтары оптуобуска үрүҥ киһиэхэ оннун туран биэрбэтэҕин иһин хаайбыттар уонна ыстырааптаабыттар. Роза Паркс раасанан сегрегацияны утаран дойду үрдүнэн улахан хамсааһыны тэрийбитэ. Түмүгэр АХШ Үрдүкү суута хара тириилээхтэр туспа айанныахтаахтарын туһунан [[Алабама]] сокуонун көтүрбүтэ. Билигин Роза Паркс күнүн түөрт штаакка бэлиэтииллэр, икки штаакка хаайыллыбыт күнүгэр, Калифорнияҕа уонна Миссурига — төрөөбүт күнүгэр. * [[Олунньу 14]] — Судаарыстыбаннас күнэ [[Категория:АХШ штаттара]] 4thuwz7d405wpd4we4g1nkmw1bnj7eh 0 9451 427947 311948 2026-05-03T09:54:05Z Ojkhol 24881 /* Ыаллыы сытар сирдэрэ */ 427947 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Map of USA AZ.svg|мини|]] '''АРИЗОНА''' ({{lang-en|Arizona}}) диэн [[Улахан каньон]] сиригэр баар [[АХШ]] биир штата буолар. Аризона - урут уруккаттан айылхалаах уонна [[кыһыл көмүс|кыһыл көмүстээх]] сиринэн биллэр. Аризона иһигэр [[АХШ]] биир улахан сайдыылаах куората баар - [[Финикс]]. Сирин иэнэ - 294,1 тыс км2. ---- Киин куората - [[Финикс]], оттон арыый улахан куораттара - [[Тусон]]. == Ыаллыы сытар сирдэрэ == Аризона штата маннык сирдэри кытта ыаллыы сытар: Хоту диэкинэн - [[Юта]], оттон со5уруунан - [[Мексика]](дойду сирэ бүтэр, атын дойду кэлэр), онтон илин диэки - [[Калифорния]] уонна [[Невада]] штаттара. Ар5аа диэкинэн - [[Нью-Мексико]] <gallery> Image:Tree, Canyon de Chelly, Apache County AZ.jpg Image:Sedona Arizona-27527-4.jpg Image:Lockett Meadow, 1996.jpg </gallery> == Бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 14]] — Судаарыстыбаннас күнэ {{АХШ}} [[Категория:АХШ штаттара]] d93ygxw4r828yu16qdmbxn66ttkwyu5 10 9569 427922 312002 2026-05-03T03:30:08Z Ojkhol 24881 427922 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = {{{name|United States topic}}} |state = {{{state|<noinclude>no</noinclude>autocollapse}}} |title={{#if:{{{title|}}} | {{{title}}} | [[{{{prefix|}}} {{#if:{{{prefix|}}} |{{#if:{{{suffix|}}} | |the}} }} United States{{{suffix|}}}]]<!-- -->}} |image = {{{image|}}} |titlestyle = {{{titlestyle|}}} |bodystyle = {{{bodystyle|}}} |abovestyle = {{{abovestyle|}}} |belowstyle = {{{belowstyle|}}} |groupstyle = {{{groupstyle|}}} |liststyle = padding:0.25em 0; line-height:1.4em; <!--otherwise lists can appear to form continuous whole--> {{{liststyle|}}} |evenstyle = background:transparent;<noinclude><!--Avoid Navbox default of background:#f7f7f7; for even numbered list parameters, since this template may display list1,list3,etc. For same reason, don't pass-through values for evenstyle or oddstyle.--></noinclude> |above = {{{above|}}} |group1 = {{{group1|[[АХШ штата|Штаттар]]}}} |list1 = {{nowrap begin}}<!-- -->[[{{{prefix|}}} Айдахо{{{suffix|}}}|Айдахо]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Айова{{{suffix|}}}|Айова]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Алабама{{{suffix|}}}|Алабама]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Аляска{{{suffix|}}}|Аляска]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Аризона{{{suffix|}}}|Аризона]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Арҕаа Вирдьиния{{{suffix|}}}|Арҕаа&nbsp;Вирдьиния]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Арканзас{{{suffix|}}}|Арканзас]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Вермонт{{{suffix|}}}|Вермонт]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Вирдьиния{{{suffix|}}}|Вирдьиния]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Делауэр{{{suffix|}}}|Делауэр]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Дьордьия{{{suffix|}}}|Дьордьия]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Калифорния{{{suffix|}}}|Калифорния]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Колорадо{{{suffix|}}}|Колорадо]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Коннектикут{{{suffix|}}}|Коннектикут]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Флорида{{{suffix|}}}|Флорида]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Иллинойс{{{suffix|}}}|Иллинойс]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Индиана{{{suffix|}}}|Индиана]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Канзас{{{suffix|}}}|Канзас]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Кентаки{{{suffix|}}}|Кентаки]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Луизиана{{{suffix|}}}|Луизиана]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Мэн{{{suffix|}}}|Мэн]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Мэрилэнд{{{suffix|}}}|Мэрилэнд]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Массачусеттс{{{suffix|}}}|Массачусеттс]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Мичиган{{{suffix|}}}|Мичиган]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Миннесота{{{suffix|}}}|Миннесота]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Миссиссиппи{{{suffix|}}}|Миссиссиппи]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Миссури{{{suffix|}}}|Миссури]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Монтана{{{suffix|}}}|Монтана]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Небраска{{{suffix|}}}|Небраска]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Невада{{{suffix|}}}|Невада]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Нью Хэмпшир{{{suffix|}}}|Нью&nbsp;Хэмпшир]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Нью Дьэрси{{{suffix|}}}|Нью&nbsp;Дьэрси]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Нью Мексико{{{suffix|}}}|Нью&nbsp;Мексико]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Нью Йорк, штат{{{suffix|}}}|Нью&nbsp;Йорк]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Огайо{{{suffix|}}}|Огайо]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Оклаhома{{{suffix|}}}|Оклаhома]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Орегон{{{suffix|}}}|Орегон]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Пеннсүлваниа{{{suffix|}}}|Пеннсүлваниа]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Род Айлэнд{{{suffix|}}}|Род&nbsp;Айлэнд]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Соҕуруу Каролина{{{suffix|}}}|Соҕуруу&nbsp;Каролина]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Соҕуруу Дакота{{{suffix|}}}|Соҕуруу&nbsp;Дакота]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Теннесси{{{suffix|}}}|Теннесси]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Техас{{{suffix|}}}|Техас]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Уашиҥтон, штат{{{suffix|}}}|Уашиҥтон]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Уисконсин{{{suffix|}}}|Уисконсин]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Уайомиҥ{{{suffix|}}}|Уайомиҥ]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Хоту Каролина{{{suffix|}}}|Хоту&nbsp;Каролина]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Хоту Дакота{{{suffix|}}}|Хоту&nbsp;Дакота]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Һауайи{{{suffix|}}}|Һауайи]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Юта{{{suffix|}}}|Юта]] <!-- -->{{nowrap end}} |group2 = {{#if:{{{exclude-wdc|}}} | |{{nowrap|[[Федерал эргин]]}} }} |list2 = {{#if:{{{exclude-wdc|}}} | |{{nowrap|[[{{{prefix|}}} {{{DC|Уашиҥтон, Колумбия Эргин}}}{{{suffix|}}}|Уашиҥтон <small>(Колумбия эргин)</small>]]}} }} |group3 = {{#if:{{{exclude-ter|}}} | |{{nowrap|[[АХШ арыы сирдэрэ|Арыы сир]]дэр}} }} |list3 = {{#if:{{{exclude-ter|}}} |<!-- -->| {{nowrap begin}}<!-- -->[[{{{prefix|}}} Америка Самоата{{{suffix|}}}|Америка&nbsp;Самоата]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Гуам{{{suffix|}}}|Гуам]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} {{#if:{{{prefix|}}} |{{#if:{{{suffix|}}} | |the}} }} Хоту Мариана арыылара{{{suffix|}}}|Хоту&nbsp;Мариана&nbsp;арыылара]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Пуэрто-Рико{{{suffix|}}}|Пуэрто-Рико]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} {{#if:{{{prefix|}}} |{{#if:{{{suffix|}}} | |the}} }} Холбоhуктаах Штаттар Виргин арыылара{{{suffix|}}}|ХШ&nbsp;Виргин&nbsp;арыылара]]<!-- -->{{nowrap end}}<!-- -->}} |group4 = {{#if:{{{exclude-isl|}}} | |{{nowrap|[[АХШ кыра тас арыылара|Тас арыылар]]}} }} |list4 = {{#if:{{{exclude-isl|}}} |<!-- -->| {{nowrap begin}}<!-- -->[[{{{prefix|}}} Бахо Нуэво{{{suffix|}}}|Бахо&nbsp;Нуэво]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Бэйкер арыыта{{{suffix|}}}|Бэйкер&nbsp;арыыта]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Хаулэнд{{{suffix|}}}|Хаулэнд]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Дьарвис арыы{{{suffix|}}}|Дьарвис]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Дьонстон атолл{{{suffix|}}}|Дьонстон&nbsp;атолл]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Киҥмэн риф{{{suffix|}}}|Киҥмэн&nbsp;риф]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Мидуэй атолл{{{suffix|}}}|Мидуэй]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Навасса арыы{{{suffix|}}}|Навасса]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Пальмира атолл{{{suffix|}}}|Пальмира]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Серранилья{{{suffix|}}}|Серранилья]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Уэйк арыы{{{suffix|}}}|Уэйк]]<!-- -->{{nowrap end}}<!-- -->}} |group5 = {{{group5|}}} |list5 = {{{list5|}}} |below = {{{below|}}} }}<noinclude> {{template doc}} <!-- Add cats and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> ngooqwkso1o9nihwugy71pojzwftu6q 427924 427922 2026-05-03T03:32:27Z Ojkhol 24881 427924 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = {{{name|United States topic}}} |state = {{{state|<noinclude>no</noinclude>autocollapse}}} |title={{#if:{{{title|}}} | {{{title}}} | [[{{{prefix|}}} {{#if:{{{prefix|}}} |{{#if:{{{suffix|}}} | |the}} }} United States{{{suffix|}}}]]<!-- -->}} |image = {{{image|}}} |titlestyle = {{{titlestyle|}}} |bodystyle = {{{bodystyle|}}} |abovestyle = {{{abovestyle|}}} |belowstyle = {{{belowstyle|}}} |groupstyle = {{{groupstyle|}}} |liststyle = padding:0.25em 0; line-height:1.4em; <!--otherwise lists can appear to form continuous whole--> {{{liststyle|}}} |evenstyle = background:transparent;<noinclude><!--Avoid Navbox default of background:#f7f7f7; for even numbered list parameters, since this template may display list1,list3,etc. For same reason, don't pass-through values for evenstyle or oddstyle.--></noinclude> |above = {{{above|}}} |group1 = {{{group1|[[АХШ штата|Штаттар]]}}} |list1 = {{nowrap begin}}<!-- -->[[{{{prefix|}}} Айдахо{{{suffix|}}}|Айдахо]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Айова{{{suffix|}}}|Айова]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Алабама{{{suffix|}}}|Алабама]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Аляска{{{suffix|}}}|Аляска]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Аризона{{{suffix|}}}|Аризона]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Арҕаа Вирдьиния{{{suffix|}}}|Арҕаа&nbsp;Вирдьиния]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Арканзас{{{suffix|}}}|Арканзас]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Вермонт{{{suffix|}}}|Вермонт]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Вирдьиния{{{suffix|}}}|Вирдьиния]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Делауэр{{{suffix|}}}|Делауэр]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Дьордьия{{{suffix|}}}|Дьордьия]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Калифорния{{{suffix|}}}|Калифорния]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Колорадо{{{suffix|}}}|Колорадо]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Коннектикут{{{suffix|}}}|Коннектикут]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Флорида{{{suffix|}}}|Флорида]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Иллинойс{{{suffix|}}}|Иллинойс]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Индиана{{{suffix|}}}|Индиана]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Канзас{{{suffix|}}}|Канзас]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Кентаки{{{suffix|}}}|Кентаки]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Луизиана{{{suffix|}}}|Луизиана]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Мэн{{{suffix|}}}|Мэн]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Мэрилэнд{{{suffix|}}}|Мэрилэнд]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Массачусеттс{{{suffix|}}}|Массачусеттс]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Мичиган{{{suffix|}}}|Мичиган]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Миннесота{{{suffix|}}}|Миннесота]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Миссиссиппи{{{suffix|}}}|Миссиссиппи]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Миссури{{{suffix|}}}|Миссури]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Монтана{{{suffix|}}}|Монтана]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Небраска{{{suffix|}}}|Небраска]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Невада{{{suffix|}}}|Невада]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Нью Хэмпшир{{{suffix|}}}|Нью&nbsp;Хэмпшир]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Нью Дьэрси{{{suffix|}}}|Нью&nbsp;Дьэрси]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Нью Мексико{{{suffix|}}}|Нью&nbsp;Мексико]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Нью Йорк, штат{{{suffix|}}}|Нью&nbsp;Йорк]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Огайо{{{suffix|}}}|Огайо]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Оклаhома{{{suffix|}}}|Оклаhома]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Орегон{{{suffix|}}}|Орегон]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Пеннсүлваниа{{{suffix|}}}|Пеннсүлваниа]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Род Айлэнд{{{suffix|}}}|Род&nbsp;Айлэнд]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Соҕуруу Каролина{{{suffix|}}}|Соҕуруу&nbsp;Каролина]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Соҕуруу Дакота{{{suffix|}}}|Соҕуруу&nbsp;Дакота]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Теннесси{{{suffix|}}}|Теннесси]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Техас{{{suffix|}}}|Техас]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Уашиҥтон, штат{{{suffix|}}}|Уашиҥтон]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Уисконсин{{{suffix|}}}|Уисконсин]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Уайомиҥ{{{suffix|}}}|Уайомиҥ]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Хоту Каролина{{{suffix|}}}|Хоту&nbsp;Каролина]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Хоту Дакота{{{suffix|}}}|Хоту&nbsp;Дакота]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Һауайи{{{suffix|}}}|Һауайи]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Юта{{{suffix|}}}|Юта]] <!-- -->{{nowrap end}} |group2 = {{#if:{{{exclude-wdc|}}} | |{{nowrap|[[Федерал эргин]]}} }} |list2 = {{#if:{{{exclude-wdc|}}} | |{{nowrap|[[{{{prefix|}}} {{{DC|Уашиҥтон, Колумбия Эргин}}}{{{suffix|}}}|Уашиҥтон <small>(Колумбия эргин)</small>]]}} }} |group3 = {{#if:{{{exclude-ter|}}} | |{{nowrap|[[АХШ арыы сирдэрэ|Арыы сир]]дэр}} }} |list3 = {{#if:{{{exclude-ter|}}} |<!-- -->| {{nowrap begin}}<!-- -->[[{{{prefix|}}} Америка Самоата{{{suffix|}}}|Америка&nbsp;Самоата]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Гуам{{{suffix|}}}|Гуам]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} {{#if:{{{prefix|}}} |{{#if:{{{suffix|}}} | |the}} }} Хоту Мариана арыылара{{{suffix|}}}|Хоту&nbsp;Мариана&nbsp;арыылара]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Пуэрто-Рико{{{suffix|}}}|Пуэрто-Рико]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} {{#if:{{{prefix|}}} |{{#if:{{{suffix|}}} | |the}} }} Холбоhуктаах Штаттар Виргин арыылара{{{suffix|}}}|ХШ&nbsp;Виргин&nbsp;Арыылара (АХШ)]]<!-- -->{{nowrap end}}<!-- -->}} |group4 = {{#if:{{{exclude-isl|}}} | |{{nowrap|[[АХШ кыра тас арыылара|Тас арыылар]]}} }} |list4 = {{#if:{{{exclude-isl|}}} |<!-- -->| {{nowrap begin}}<!-- -->[[{{{prefix|}}} Бахо Нуэво{{{suffix|}}}|Бахо&nbsp;Нуэво]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Бэйкер арыыта{{{suffix|}}}|Бэйкер&nbsp;арыыта]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Хаулэнд{{{suffix|}}}|Хаулэнд]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Дьарвис арыы{{{suffix|}}}|Дьарвис]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Дьонстон атолл{{{suffix|}}}|Дьонстон&nbsp;атолл]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Киҥмэн риф{{{suffix|}}}|Киҥмэн&nbsp;риф]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Мидуэй атолл{{{suffix|}}}|Мидуэй]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Навасса арыы{{{suffix|}}}|Навасса]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Пальмира атолл{{{suffix|}}}|Пальмира]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Серранилья{{{suffix|}}}|Серранилья]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Уэйк арыы{{{suffix|}}}|Уэйк]]<!-- -->{{nowrap end}}<!-- -->}} |group5 = {{{group5|}}} |list5 = {{{list5|}}} |below = {{{below|}}} }}<noinclude> {{template doc}} <!-- Add cats and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> 7cidvzs1t3bpghz3zexddes4ngtmnnb 427925 427924 2026-05-03T03:33:04Z Ojkhol 24881 427925 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = {{{name|United States topic}}} |state = {{{state|<noinclude>no</noinclude>autocollapse}}} |title={{#if:{{{title|}}} | {{{title}}} | [[{{{prefix|}}} {{#if:{{{prefix|}}} |{{#if:{{{suffix|}}} | |the}} }} United States{{{suffix|}}}]]<!-- -->}} |image = {{{image|}}} |titlestyle = {{{titlestyle|}}} |bodystyle = {{{bodystyle|}}} |abovestyle = {{{abovestyle|}}} |belowstyle = {{{belowstyle|}}} |groupstyle = {{{groupstyle|}}} |liststyle = padding:0.25em 0; line-height:1.4em; <!--otherwise lists can appear to form continuous whole--> {{{liststyle|}}} |evenstyle = background:transparent;<noinclude><!--Avoid Navbox default of background:#f7f7f7; for even numbered list parameters, since this template may display list1,list3,etc. For same reason, don't pass-through values for evenstyle or oddstyle.--></noinclude> |above = {{{above|}}} |group1 = {{{group1|[[АХШ штата|Штаттар]]}}} |list1 = {{nowrap begin}}<!-- -->[[{{{prefix|}}} Айдахо{{{suffix|}}}|Айдахо]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Айова{{{suffix|}}}|Айова]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Алабама{{{suffix|}}}|Алабама]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Аляска{{{suffix|}}}|Аляска]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Аризона{{{suffix|}}}|Аризона]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Арҕаа Вирдьиния{{{suffix|}}}|Арҕаа&nbsp;Вирдьиния]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Арканзас{{{suffix|}}}|Арканзас]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Вермонт{{{suffix|}}}|Вермонт]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Вирдьиния{{{suffix|}}}|Вирдьиния]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Делауэр{{{suffix|}}}|Делауэр]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Дьордьия{{{suffix|}}}|Дьордьия]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Калифорния{{{suffix|}}}|Калифорния]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Колорадо{{{suffix|}}}|Колорадо]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Коннектикут{{{suffix|}}}|Коннектикут]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Флорида{{{suffix|}}}|Флорида]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Иллинойс{{{suffix|}}}|Иллинойс]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Индиана{{{suffix|}}}|Индиана]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Канзас{{{suffix|}}}|Канзас]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Кентаки{{{suffix|}}}|Кентаки]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Луизиана{{{suffix|}}}|Луизиана]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Мэн{{{suffix|}}}|Мэн]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Мэрилэнд{{{suffix|}}}|Мэрилэнд]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Массачусеттс{{{suffix|}}}|Массачусеттс]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Мичиган{{{suffix|}}}|Мичиган]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Миннесота{{{suffix|}}}|Миннесота]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Миссиссиппи{{{suffix|}}}|Миссиссиппи]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Миссури{{{suffix|}}}|Миссури]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Монтана{{{suffix|}}}|Монтана]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Небраска{{{suffix|}}}|Небраска]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Невада{{{suffix|}}}|Невада]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Нью Хэмпшир{{{suffix|}}}|Нью&nbsp;Хэмпшир]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Нью Дьэрси{{{suffix|}}}|Нью&nbsp;Дьэрси]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Нью Мексико{{{suffix|}}}|Нью&nbsp;Мексико]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Нью Йорк, штат{{{suffix|}}}|Нью&nbsp;Йорк]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Огайо{{{suffix|}}}|Огайо]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Оклаhома{{{suffix|}}}|Оклаhома]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Орегон{{{suffix|}}}|Орегон]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Пеннсүлваниа{{{suffix|}}}|Пеннсүлваниа]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Род Айлэнд{{{suffix|}}}|Род&nbsp;Айлэнд]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Соҕуруу Каролина{{{suffix|}}}|Соҕуруу&nbsp;Каролина]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Соҕуруу Дакота{{{suffix|}}}|Соҕуруу&nbsp;Дакота]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Теннесси{{{suffix|}}}|Теннесси]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Техас{{{suffix|}}}|Техас]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Уашиҥтон, штат{{{suffix|}}}|Уашиҥтон]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Уисконсин{{{suffix|}}}|Уисконсин]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Уайомиҥ{{{suffix|}}}|Уайомиҥ]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Хоту Каролина{{{suffix|}}}|Хоту&nbsp;Каролина]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Хоту Дакота{{{suffix|}}}|Хоту&nbsp;Дакота]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Һауайи{{{suffix|}}}|Һауайи]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Юта{{{suffix|}}}|Юта]] <!-- -->{{nowrap end}} |group2 = {{#if:{{{exclude-wdc|}}} | |{{nowrap|[[Федерал эргин]]}} }} |list2 = {{#if:{{{exclude-wdc|}}} | |{{nowrap|[[{{{prefix|}}} {{{DC|Уашиҥтон, Колумбия Эргин}}}{{{suffix|}}}|Уашиҥтон <small>(Колумбия эргин)</small>]]}} }} |group3 = {{#if:{{{exclude-ter|}}} | |{{nowrap|[[АХШ арыы сирдэрэ|Арыы сир]]дэр}} }} |list3 = {{#if:{{{exclude-ter|}}} |<!-- -->| {{nowrap begin}}<!-- -->[[{{{prefix|}}} Америка Самоата{{{suffix|}}}|Америка&nbsp;Самоата]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Гуам{{{suffix|}}}|Гуам]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} {{#if:{{{prefix|}}} |{{#if:{{{suffix|}}} | |the}} }} Хоту Мариана арыылара{{{suffix|}}}|Хоту&nbsp;Мариана&nbsp;арыылара]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Пуэрто-Рико{{{suffix|}}}|Пуэрто-Рико]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} {{#if:{{{prefix|}}} |{{#if:{{{suffix|}}} | |the}} }} Холбоhуктаах Штаттар Виргин арыылара{{{suffix|}}}|Виргин&nbsp;Арыылара (АХШ)]]<!-- -->{{nowrap end}}<!-- -->}} |group4 = {{#if:{{{exclude-isl|}}} | |{{nowrap|[[АХШ кыра тас арыылара|Тас арыылар]]}} }} |list4 = {{#if:{{{exclude-isl|}}} |<!-- -->| {{nowrap begin}}<!-- -->[[{{{prefix|}}} Бахо Нуэво{{{suffix|}}}|Бахо&nbsp;Нуэво]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Бэйкер арыыта{{{suffix|}}}|Бэйкер&nbsp;арыыта]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Хаулэнд{{{suffix|}}}|Хаулэнд]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Дьарвис арыы{{{suffix|}}}|Дьарвис]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Дьонстон атолл{{{suffix|}}}|Дьонстон&nbsp;атолл]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Киҥмэн риф{{{suffix|}}}|Киҥмэн&nbsp;риф]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Мидуэй атолл{{{suffix|}}}|Мидуэй]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Навасса арыы{{{suffix|}}}|Навасса]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Пальмира атолл{{{suffix|}}}|Пальмира]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Серранилья{{{suffix|}}}|Серранилья]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Уэйк арыы{{{suffix|}}}|Уэйк]]<!-- -->{{nowrap end}}<!-- -->}} |group5 = {{{group5|}}} |list5 = {{{list5|}}} |below = {{{below|}}} }}<noinclude> {{template doc}} <!-- Add cats and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> liye2roi8vrs5es30d1pe6uiujyqups 427926 427925 2026-05-03T03:33:50Z Ojkhol 24881 427926 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = {{{name|United States topic}}} |state = {{{state|<noinclude>no</noinclude>autocollapse}}} |title={{#if:{{{title|}}} | {{{title}}} | [[{{{prefix|}}} {{#if:{{{prefix|}}} |{{#if:{{{suffix|}}} | |the}} }} United States{{{suffix|}}}]]<!-- -->}} |image = {{{image|}}} |titlestyle = {{{titlestyle|}}} |bodystyle = {{{bodystyle|}}} |abovestyle = {{{abovestyle|}}} |belowstyle = {{{belowstyle|}}} |groupstyle = {{{groupstyle|}}} |liststyle = padding:0.25em 0; line-height:1.4em; <!--otherwise lists can appear to form continuous whole--> {{{liststyle|}}} |evenstyle = background:transparent;<noinclude><!--Avoid Navbox default of background:#f7f7f7; for even numbered list parameters, since this template may display list1,list3,etc. For same reason, don't pass-through values for evenstyle or oddstyle.--></noinclude> |above = {{{above|}}} |group1 = {{{group1|[[АХШ штата|Штаттар]]}}} |list1 = {{nowrap begin}}<!-- -->[[{{{prefix|}}} Айдахо{{{suffix|}}}|Айдахо]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Айова{{{suffix|}}}|Айова]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Алабама{{{suffix|}}}|Алабама]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Аляска{{{suffix|}}}|Аляска]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Аризона{{{suffix|}}}|Аризона]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Арҕаа Вирдьиния{{{suffix|}}}|Арҕаа&nbsp;Вирдьиния]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Арканзас{{{suffix|}}}|Арканзас]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Вермонт{{{suffix|}}}|Вермонт]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Вирдьиния{{{suffix|}}}|Вирдьиния]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Делауэр{{{suffix|}}}|Делауэр]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Дьордьия{{{suffix|}}}|Дьордьия]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Калифорния{{{suffix|}}}|Калифорния]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Колорадо{{{suffix|}}}|Колорадо]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Коннектикут{{{suffix|}}}|Коннектикут]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Флорида{{{suffix|}}}|Флорида]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Иллинойс{{{suffix|}}}|Иллинойс]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Индиана{{{suffix|}}}|Индиана]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Канзас{{{suffix|}}}|Канзас]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Кентаки{{{suffix|}}}|Кентаки]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Луизиана{{{suffix|}}}|Луизиана]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Мэн{{{suffix|}}}|Мэн]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Мэрилэнд{{{suffix|}}}|Мэрилэнд]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Массачусеттс{{{suffix|}}}|Массачусеттс]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Мичиган{{{suffix|}}}|Мичиган]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Миннесота{{{suffix|}}}|Миннесота]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Миссиссиппи{{{suffix|}}}|Миссиссиппи]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Миссури{{{suffix|}}}|Миссури]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Монтана{{{suffix|}}}|Монтана]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Небраска{{{suffix|}}}|Небраска]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Невада{{{suffix|}}}|Невада]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Нью Хэмпшир{{{suffix|}}}|Нью&nbsp;Хэмпшир]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Нью Дьэрси{{{suffix|}}}|Нью&nbsp;Дьэрси]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Нью Мексико{{{suffix|}}}|Нью&nbsp;Мексико]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Нью Йорк, штат{{{suffix|}}}|Нью&nbsp;Йорк]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Огайо{{{suffix|}}}|Огайо]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Оклаhома{{{suffix|}}}|Оклаhома]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Орегон{{{suffix|}}}|Орегон]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Пеннсүлваниа{{{suffix|}}}|Пеннсүлваниа]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Род Айлэнд{{{suffix|}}}|Род&nbsp;Айлэнд]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Соҕуруу Каролина{{{suffix|}}}|Соҕуруу&nbsp;Каролина]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Соҕуруу Дакота{{{suffix|}}}|Соҕуруу&nbsp;Дакота]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Теннесси{{{suffix|}}}|Теннесси]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Техас{{{suffix|}}}|Техас]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Уашиҥтон, штат{{{suffix|}}}|Уашиҥтон]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Уисконсин{{{suffix|}}}|Уисконсин]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Уайомиҥ{{{suffix|}}}|Уайомиҥ]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Хоту Каролина{{{suffix|}}}|Хоту&nbsp;Каролина]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Хоту Дакота{{{suffix|}}}|Хоту&nbsp;Дакота]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Һауайи{{{suffix|}}}|Һауайи]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Юта{{{suffix|}}}|Юта]] <!-- -->{{nowrap end}} |group2 = {{#if:{{{exclude-wdc|}}} | |{{nowrap|[[Федерал эргин]]}} }} |list2 = {{#if:{{{exclude-wdc|}}} | |{{nowrap|[[{{{prefix|}}} {{{DC|Уашиҥтон, Колумбия Эргин}}}{{{suffix|}}}|Уашиҥтон <small>(Колумбия эргин)</small>]]}} }} |group3 = {{#if:{{{exclude-ter|}}} | |{{nowrap|[[АХШ арыы сирдэрэ|Арыы сир]]дэр}} }} |list3 = {{#if:{{{exclude-ter|}}} |<!-- -->| {{nowrap begin}}<!-- -->[[{{{prefix|}}} Америка Самоата{{{suffix|}}}|Америка&nbsp;Самоата]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Гуам{{{suffix|}}}|Гуам]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} {{#if:{{{prefix|}}} |{{#if:{{{suffix|}}} | |the}} }} Хоту Мариана арыылара{{{suffix|}}}|Хоту&nbsp;Мариана&nbsp;арыылара]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Пуэрто-Рико{{{suffix|}}}|Пуэрто-Рико]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} {{#if:{{{prefix|}}} |{{#if:{{{suffix|}}} | |the}} }} Виргин Арыылара (АХШ){{{suffix|}}}|Виргин&nbsp;Арыылара (АХШ)]]<!-- -->{{nowrap end}}<!-- -->}} |group4 = {{#if:{{{exclude-isl|}}} | |{{nowrap|[[АХШ кыра тас арыылара|Тас арыылар]]}} }} |list4 = {{#if:{{{exclude-isl|}}} |<!-- -->| {{nowrap begin}}<!-- -->[[{{{prefix|}}} Бахо Нуэво{{{suffix|}}}|Бахо&nbsp;Нуэво]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Бэйкер арыыта{{{suffix|}}}|Бэйкер&nbsp;арыыта]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Хаулэнд{{{suffix|}}}|Хаулэнд]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Дьарвис арыы{{{suffix|}}}|Дьарвис]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Дьонстон атолл{{{suffix|}}}|Дьонстон&nbsp;атолл]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Киҥмэн риф{{{suffix|}}}|Киҥмэн&nbsp;риф]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Мидуэй атолл{{{suffix|}}}|Мидуэй]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Навасса арыы{{{suffix|}}}|Навасса]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Пальмира атолл{{{suffix|}}}|Пальмира]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Серранилья{{{suffix|}}}|Серранилья]]{{·w}} <!-- -->[[{{{prefix|}}} Уэйк арыы{{{suffix|}}}|Уэйк]]<!-- -->{{nowrap end}}<!-- -->}} |group5 = {{{group5|}}} |list5 = {{{list5|}}} |below = {{{below|}}} }}<noinclude> {{template doc}} <!-- Add cats and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> rxpd6u4yn3ehxca5rxulr891kabv6b7 0 10633 427911 427510 2026-05-03T02:56:17Z Ojkhol 24881 /* Венесуала бэлиэ күннэрэ */ 427911 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''República Bolivariana de Venezuela'' |conventional_long_name = Венесуэла Боливариан Республиката |common_name = Venezuela |image_flag = Flag of Venezuela.svg |image_coat = Coat of arms of Venezuela.svg |image_map = South America location VEN.png |national_motto = ''Dios y Federación'' |national_anthem = ''[[Gloria al Bravo Pueblo]]'' |official_languages = [[Испан тыла]] |languages_type = |languages = |ethnic_groups = 70% [[метистар]], 20% [[үрүҥ дьон|үрүҥнэр]], 5% [[америндар]], 5% атыттар ([[африкалар]], [[арабтар]], [[азиялар]]) |demonym = Venezuelan |capital = [[Каракас]] |latd=10 |latm=30 |latNS=N |longd=66 |longm=58 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президет]] |leader_name1 = [[Nicolás Maduro]] |leader_title2 = |leader_name2 = |area_rank = 33rd |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 916,445 |area_sq_mi = 353,841 |percent_water = 0.32\ |population_estimate = 28,199,822 |population_estimate_rank = 40th |population_estimate_year = February 2008 |population_census = 23,054,985 |population_census_year = 2001 |population_density_km2 = 30.2 |population_density_sq_mi = 77 |population_density_rank = 173rd |GDP_PPP = $358.623 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $12,785 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $319.443 billion |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $11,388 |GDP_nominal_per_capita_rank = |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[Испания]]ттан |established_date1 = [[От ыйын 5]], [[1811]] |established_event2 = [[Улуу Колумбия]]ттан |established_date2 = [[Тохсунньу 13]], [[1830]] |established_event3 = Билинии |established_date3 = [[Кулун тутар 30]], [[1845]] |HDI = {{increase}} 0.826 |HDI_rank = 61st |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 42.2 |Gini_year = 2007 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |currency = [[Venezuelan bolívar|Bolívar fuerte]]{{ref label|currency|4|none}} |currency_code = VEF |country_code = |time_zone = [[UTC-4]] |utc_offset = |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = right |cctld = [[.ve]] |calling_code = 58 |footnotes = }} '''Венесуэла''' ({{lang-es|Venezuela}}, лит. «кыра [[Венеция]]») диэн [[Соҕуруу Америка]] хотутугар, [[Кариб байҕала|Кариб байҕалын]] кытылыгар баар дойду. Иэнэ 916,445 км², олохтоохторун ахсаана 26,414,816. Киин куорат [[Каракас]]. Испанияттан [[1811]] сыллаахха тутулуга суох буолбут. Тутулуга суох буолуу күнүн [[от ыйын 5]] күнүгэр бэлиэтииллэр. == Венесуала бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 12]] — Ыччат күнэ * [[Муус устар 14]] ({{Флагификация|Сальвадор}}, {{Флагификация|Гаити}}, {{Флагификация|Гондурас}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Панамерика күнэ * [[Муус устар 19]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1810) * [[Бэс ыйын 29]] — Арыгы кыргыһыыта (Batalla de Vino). Олохтоохтор кыһыл арыгыннан бэйэ-бэйэлэрин ыһыахтыыллар, ол кэнниттэн "борооскулар кыргыһыыларын" ыыталлар (оҕустар кыргыһыыларын курдук эрээри, борооскулары өлөрбөттөр). * [[От ыйын 5]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Испанияттан [[1811]]) * [[От ыйын 24]] — Байҕал байыаннай флотун күнэ * [[От ыйын 24]] — [[Симон Боливар|Симон Боливары]] ахтар күн. Маны таһынан Эквадор, Колумбия, Боливия бэлиэтииллэр * [[Атырдьах ыйын 3]] — Былаах күнэ. Дойду гвардиятын күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — Санааны аһаҕастык этии күнэ<ref>{{Cite web |url=http://www.irc-hispano.es/noticias/internet/511-dia-de-la-libertad-de-expresion-de-pensamiento |title=20 сентября в Перу, Венесуэле и Уругвае отмечается как официальный ''День свободы выражения мыслей'' (испанский) |accessdate=2012-09-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120816170935/http://www.irc-hispano.es/noticias/internet/511-dia-de-la-libertad-de-expresion-de-pensamiento |archivedate=2012-08-16 |deadlink=yes }}</ref> * [[Алтынньы 12]] — Олохтоох омуктар утарылаһыыларын күнэ (Día de la Resistencia Indígena) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of South America}} [[Категория:Соҕуруу Америка дойдулара]] [[Категория:Венесуэла]] 8yy7u81lc9ssf4tzahs10t0ex1qavin 0 13731 427888 427666 2026-05-03T02:39:32Z Ojkhol 24881 /* Гренада бэлиэ күннэрэ */ 427888 wikitext text/x-wiki {{Булкуйума|Гранаада (суолталара)}} {{Infobox Country |native_name = Гренада<br />''Grenada'' |common_name = Grenada |image_flag = Flag of Grenada.svg |image_coat = |image_map = LocationGrenada.png |national_motto = “Ever Conscious of God We Aspire, Build and Advance as One People”{{lower|0.3em|<ref>{{cite web |url=http://www.gov.gd |title=Government of Grenada Website |accessdate=2007-11-01}}</ref>}} |national_anthem = ''[[Hail Grenada]]'' |royal_anthem = ''[[God Save the King]]'' |official_languages = [[Ааҥл тыла]], [[патуа]] |demonym = Гренадалар |ethnic_groups = 82% [[хара дьон|харалар]], 13% булкаастар, 5% [[Эуропа омуктара|Эуропалар]], [[Индия субконтинена|Индиялар]], уонна [[Аравактар]]/[[Карибтар]]<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html https://www.cia.gov/ Grenada factbook]</ref> |capital = [[Сент Дьордьес]] |latd=12 |latm=03 |latNS=N |longd=61 |longm=45 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Парламент системата|Парламент демократията]] уонна [[конституция монархията]] |leader_title1 = [[Монарх]] |leader_name1 = [[Элизабет II]] |leader_title2 = [[Генерал-губернатор]] |leader_name2 = [[Сесил Ла Гренад]] |leader_title3 = [[Премьер миниистир]] |leader_name3 = [[Tillman Thomas]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] [[Холбоhуктаах Хоруоллук]]тан |established_event1 = Даатата |established_date1 = [[Олунньу 7]] [[1974]] |area_rank = 203rd |area_magnitude = 1 E7 |area_km2 = 344 |area_sq_mi = 132.8 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 1.6 |population_estimate = 110,000 |population_estimate_rank = 185th |population_estimate_year = От ыйын 12, 2005 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 319.8 |population_density_sq_mi = 828.3 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 45th |GDP_PPP = $1.181 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=328&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=56&pr.y=19 |title=Grenada|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-10-01}}</ref> |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $11,464<ref name=imf2/> |GDP_nominal = $678 million<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $6,587<ref name=imf2/> |HDI = {{increase}} 0.813 |HDI_rank = 74th |HDI_year = 2007 |HDI_category = {{color|#009900|high}} |currency = [[Илин Кариб доллара]] |currency_code = XCD |country_code = |time_zone = |utc_offset = −4 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = −4 |drives_on = left |cctld = [[.gd]] |calling_code = [[+1-473]] |footnotes = ^a 2002 estimate. }} '''Гренада''' ({{lang-en|Grenada}}) диэн [[Кариб байҕала|Кариб байҕалын]] соҕуруулуу илин өттүгэр баар [[арыы дойду]]. Гренада арыытыттан уонна алта кыра арыылартан турар. Иэнэ 344&nbsp;км², олохтоохторун ахсаана 110,000. Киин куората [[Сент Дьордьес]]. == Гренада бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 7]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан, 1974) * [[Кулун тутар 13]] — Өрөбөлүүссүйэ күнэ * [[Алтынньы 25]] — Махтал күнэ<ref>{{Cite web |url=http://www.gov.gd/holiday_events.html |title=Public Holidays & Events 2013 |accessdate=2013-08-02 |archiveurl=https://www.webcitation.org/689bP4qPI?url=http://www.gov.gd/holiday_events.html |archivedate=2012-06-03 |deadlink=yes }}</ref> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Хоту Америка дойдулара]] r3vr1j07cgpt0te4ll6reyiext9vl7a 0 13835 427889 421242 2026-05-03T02:40:02Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427889 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Tuqay portrait.jpg|мини]] '''Габдуллаа Тукаай''' (''Габдулла Мухамедгарифович Тукаев'', {{lang-tt2|Габдулла Тукай, Габдулла Мөхәммәтгариф улы Тукаев|Ğabdulla Tuqay, Ğabdulla Mөxəmmətğərif uğlı Tuqayev|عبدالله توقاي}}) ({{OldStyleDate|26|муус устар|1886|14|муус устар|}}, Казаан губерниятын Кушлауч дэриэбинэтэ (билигин [[Татарстаан]] [[Арскай оройуон (Татарстаан)|Арскай оройуона]]) — {{OldStyleDate|15|муус устар|1913|2|муус устар|}}, [[Казаан]]) — уһулуччулаах татаар поэта, литератуура кириитигэ, публицист уонна тылбаасчыт. == Айымньылара == === Поэзия === # «Көҥүл туһунан», 1905 # «Паразииттарга», «Судаарыстыба дуумата», 1906 # «Что рассказывают шакирды…», «Барбаппыт!», «Шурале» (поэма), 1907 # «Олох», «Омугумсуктар», «Ишан», поэма «Сенной базар, или Новый Кисекбаш», «Уу кыыһа» баллада, 1908 # «Күһүҥҥү тыаллар», «Баттал», «Дача», 1911 # «Тыа олохтооҕор туох тиийбэтий?», «Татаар ыччата», 1912 # «Омук эрэлэ…», 1913 === Кириитикэҕэ ыстатыйалара === # «Биһиги хоһооннорбут», «Кириитикэ — наадалаах», 1907 # «Первое моё дело после пробуждения», 1913 == Ылыллыбыт сирэ == * Бу ыстатыйа нууччалыыттан тылбаас. Татарстаан Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай Бибилитиэкэтин саайтыттан (www.kitaphane.ru) туһаныллыбыт. == Быһаарыылар == <references /> == Литэрэтиирэ == * [http://kitap.net.ru/batulla/8.php Батулла. Острее меча, тоньше волоска (Последние дни поэта)] * [http://lib.aldebaran.ru/author/nurullin_ibragim/nurullin_ibragim_tukai/ Нуруллин И.З. Тукай (Жизнь замечательных людей)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090428054744/http://lib.aldebaran.ru/author/nurullin_ibragim/nurullin_ibragim_tukai/ |date=2009-04-28 }} == Сигэлэр == {{commonscat|Ğabdulla Tuqay}} * [http://gabdullatukay.ru/rus/ Тукаайга аналлаах интэриниэт-портаал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180417061042/http://gabdullatukay.ru/rus/ |date=2018-04-17 }} * [http://www.tatar.museum.ru/Tukay/default.htm Г. Тукаай музейа, Казань] * [http://shigriyat.ru/autors/autor.aspx?name=tukai Габдуллаа Тукаай хоһоонноро татаардыы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312063427/http://shigriyat.ru/autors/autor.aspx?name=tukai |date=2007-03-12 }} * [http://kitap.net.ru/tukay.php Габдуллаа Тукаай хоһоонноро нууччалыы] * [http://www.tukai.ru Габдуллаа Тукаай Урааллааҕы Киинэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513035936/http://www.tukai.ru/ |date=2008-05-13 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=ndhlgpe2Phc Тукаай хоһооннорун татаардыы аахпыттарын видеосуруллуута] {{writer-stub}} {{rq|cat|wikify|style|sources|stub|}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:Бэйиэттэр]] [[Категория:Татаардар]] [[Категория:Муус устар 26 күнүгэр төрөөбүттэр]] tbdznuzfevsa4uo802t9lktmv6w4i73 0 15061 427953 424892 2026-05-03T10:03:06Z Ojkhol 24881 /* Вануату бэлиэ күннэрэ */ 427953 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Вануату Республиката<br />Republic of Vanuatu |conventional_long_name = ''Ripablik blong Vanuatu''{{spaces|2}}<small>{{bi icon}}</small><br />''République de Vanuatu''{{spaces|2}}<small>{{fr icon}}</small> |common_name = Vanuatu |image_flag = Flag of Vanuatu.svg |image_coat = Coat_of_Arms_of_Vanuatu.svg |symbol_type = Coat of arms |image_map = Map OC-Melanesia Revised by Tom Emphasizing Vanuatu.PNG |national_motto = "Long God yumi stanap" (We stand with God) |national_anthem = ''[[Yumi, Yumi, Yumi]]'' |official_languages = [[Бислама]], [[Ааҥл тыла]], [[Боронсуус тыла]] |demonym = Ni-Vanuatu; Vanuatuan |capital = [[Порт Вила]] |latd=17|latm=45|latNS=S|longd=168|longm=18|longEW=E |largest_city = [[Порт Вила]] |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Вануату президенэ|Президент]] |leader_name1 = [[Nikenike Vurobaravu]] |leader_title2 = [[Вануату премьер миниистирэ|Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Charlot Salwai]] |area_rank = 161st |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 12,189 |area_sq_mi = {{convert|12189|km2|sqmi|disp=output number only}} |population_estimate = <!--218,519<ref name=cia>{{cite web| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nh.html | title=Vanuatu| publisher=[[The World Factbook]] | author=[[Central Intelligence Agency]] | accessdate= January 6, 2010}}</ref>--> |population_estimate_rank = <!-- 178th --> |population_estimate_year = <!-- 2009 --> |population_census = 243,304<ref name="2009_census">{{cite paper | url=http://www.spc.int/prism/country/vu/stats/P_releases/Adhoc/HH%20listing%20count%20release%20-%20071009.pdf | title=2009 Census Household Listing Counts | format=.PDF | publisher=Vanuatu National Statistics Office | author= | date=2009 | accessdate= January 6, 2010}}</ref> |population_census_year = 2009 |population_density_km2 = 19.7 |population_density_sq_mi = 51 |population_density_rank = 188th |GDP_PPP = $998 million<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=846&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=51&pr.y=11 |title=Vanuatu|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-10-01}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $4,251<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $573 million<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $2,442<ref name=imf2/> |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Франция]]ттан уонна [[Холбоhуктаах Хоруоллук]]тан |established_event1 = [[Күнэ]] |established_date1 = 30 от ыйа 1980 |HDI = {{increase}}0.674 |HDI_rank = 120th |HDI_year = 2004 |HDI_category = <font color=orange>medium</font> |currency = [[Вануату ватута]] |currency_code = VUV |country_code = |time_zone = UTC+11 |utc_offset = +11 |time_zone_DST = |DST_note = |utc_offset_DST = |drives_on = right |cctld = [[.vu]] |calling_code = 678 }} '''Вануату''' (''Vanuatu'') диэн [[Чуумпу океан]] соҕуруутугар баар [[арыы дойду]]. == Вануату бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 15]] — [[Джон Фрум]] күнэ * [[От ыйын 24]] — [[Вануату бэлиэ күннэрэ|Оҕо күнэ]] * [[От ыйын 30]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Британияттан уонна Францияттан 1980 сыллаахха) * [[Алтынньы 5]] — Конституция күнэ * [[Сэтинньи 29]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Ахсынньы 26]] — Ыал күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Океания}} [[Категория:Океания дойдулара]] lcl0xy30kuru8xttjyzu86tdjdd84uo 0 17332 427958 387912 2026-05-03T10:06:00Z Ojkhol 24881 427958 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Independence Hall.jpg|thumb|250px]] '''Филаделфиа''' ({{lang-en|Philadelphia}}) диэн [[Пеннсүлваниа]] штатын саамай улахан [[куорат]]а уонна [[АХШ]] биир улахан эргиннээх куората буолар. * [[Олунньу 15]] — [[ЭНИАК]] (ENIAC) күнэ. Пенсильвания университетыгар 1946 сыллаахха бу күн бастакы көмпүүтэри "баараҕай мэйии" диэн ааттаан көрдөрбүттэр {{Geo-stub}} [[Категория:АХШ куораттара]] i291dxosny46pms7w8r27rfl27kllea 427959 427958 2026-05-03T10:06:21Z Ojkhol 24881 427959 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Independence Hall.jpg|thumb|250px]] '''Филаделфиа''' ({{lang-en|Philadelphia}}) диэн [[Пеннсүлваниа]] штатын саамай улахан [[куорат]]а уонна [[АХШ]] биир улахан эргиннээх куората буолар. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Олунньу 15]] — [[ЭНИАК]] (ENIAC) күнэ. Пенсильвания университетыгар 1946 сыллаахха бу күн бастакы көмпүүтэри "баараҕай мэйии" диэн ааттаан көрдөрбүттэр {{Geo-stub}} [[Категория:АХШ куораттара]] 8scoo4qiyxhi9ijv5p7ysw508n17991 0 29165 427897 405659 2026-05-03T02:45:49Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427897 wikitext text/x-wiki {{Infobox Company |company_name = Газпром |company_logo = [[File:Gazprom logo.svg]] |company_type = [[аһаҕас акционернай хампаанньа]] |company_slogan = Национальное достояние |foundation = [[1989]] |location = {{флагификация|Россия}}: [[Москва]] |key_people =[[Миллер Алексей Борисович|Миллер Алексей]] (правление бэрэсэдээтэлэ) <br /> [[Зубков Виктор Алексеевич|Зубков Виктор]] (директордар сэбиэттэрин бэрэсэдээтэлэ) |num_employees = {{increase}} 404,4 тыһ. (2012 сыл) |industry = Ниэп уонна гааһы хостооһун, транспорт уонна батарыы |revenue ={{increase}} 4,764 трлн [[Российский рубль|солкуобай]]. (2012 год, [[МСФО]]) |website= [http://www.gazprom.ru gazprom.ru] }} [[Билэ:Gazprom hq.jpg|thumb|Москваҕа Газпром төбө офиһа]] '''ОАО «Газпро́м»''' — [[Арассыыйа]] [[Гаас|гааһы]] уонна [[ниэп|ниэби]] разведкатынан, хостооһунунан, транспортировкатынан, переработкатынан, батарыынан дьарыктанар энергия хампаанньата, ону тэҥэ сылааһы уонна энергияны оҥорор уонна батарар. Россия ордук бөдөҥ хампаанньата, <ref name="exp1">[https://web.archive.org/web/20091010232604/http://www.expert.ru/tables/expert/2009/38/document544353 Список крупнейших компаний по рыночной стоимости (капитализации) на 1 сентября 2009 года] Эксперт, № 38 (675), 5-11 октября 2009</ref>, аан дойду гаас хампаанньаларыттан саамай улаханнара, саамай уһун гаһы транспордыыр системанынан бас билэр. <ref>[http://www.vedomosti.ru/politics/news/2010/04/30/1006357 ВЕДОМОСТИ — Путин предложил объединить «Газпром» и «Нафтогаз Украины»]</ref>. Аан дойдуга отрасль лидера <ref>[https://web.archive.org/web/20070313041930/http://www.iht.com/articles/2005/09/29/business/gazprom.php $13 billion Sibneft deal fulfills Gazprom quest — The New York Times]</ref>. Форбс испиэһэгэр, Газпром аан дойду хампаанньаларыттан харчы эргиэнинэн 17 миэстэни тутар<ref>[http://www.forbes.com/global2000/#page:2_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:All%20countries_filter:All%20states The World’s Biggest Public Companies - Forbes<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> уонна 2011 сыл түмүгүнэн ордук улахан барыстаах хампаанньа буолбута.<ref>[http://www.ng.ru/economics/2012-07-31/4_ratings.html «Газпром» оказался по итогам 2011 года самой прибыльной компанией в мировой экономике]</ref>. Толору аата — ''«Газпром» аһаҕас акциялаах уопсыстыба''. Төбө офиһа [[Москва]] куоракка баар. ==== Салалта ==== Директордар сэбиэттэригэр маннык дьон киирэр: <ref>{{cite web|author=|datepublished=|url=http://gazprom.ru/about/management/directors/|title=Совет директоров ОАО «Газпром»|publisher=// gazprom.ru|archiveurl=http://www.webcitation.org/69g2EXra1|archivedate=2012-08-05}}</ref>: * [[Зубков Виктор Алексеевич]] — Арассыыйа правительствотын бэрэсэдээтэлин бастакы солбуйааччыта, дириэктэрдэр сэбиэттэрин бэрэсэдээтэлэ * [[Миллер Алексей Борисович]] — дириэктэрдэр сэбиэттэрин бэрэсэдээтэлин солбуйааччыта * Андрей Игоревич Акимов * [[Газизуллин Фарит Рафикович]] * [[Карпель Елена Евгеньевна]] * [[Кулибаев Тимур Аскарович]] * [[Маркелов Виталий Анатольевич]] * [[Мау Владимир Александрович]] * [[Мусин Валерий Абрамович]] * [[Середа Михаил Леонидович]] * [[Юсуфов Игорь Ханукович]] ==Үлэтэ== === Саппаастара === DeGolyer & MacNaughton суоттааһынын түмүгүнэн 2005 сыл бүтүүтүгэр дакаастаммыт гаас саппааһа 20,7 трлн м³, гаас конденсаата — 690,5 млн т, ниэп)— 299,5 млн т. баар этэ. 2011 сылга «Газпром» хампаанньата аан дойду гаас саппааһыныттан 18,3 % тутан олороро. 2007 сыллаххха 16.5% этэ. <ref name=autogenerated3>http://www.gazprom.ru/f/posts/05/298369/gazprom-reference-figures-2007-2011-rus.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924021557/http://www.gazprom.ru/f/posts/05/298369/gazprom-reference-figures-2007-2011-rus.pdf |date=2015-09-24 }}</ref> 2011 сыл түмүгүнэн гаас разведка үлэлэрин түмүгүнэн 720 млрд кубометр улааппыта.<ref name="autogenerated2">http://www.gazprom.ru/f/posts/30/035480/annual-report-2011-rus.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924023751/http://www.gazprom.ru/f/posts/30/035480/annual-report-2011-rus.pdf |date=2015-09-24 }}</ref> ===Хостооһун=== 2011 сыллаахха «Газпром» 513 млрд кубометр гааһы хостообут, онтон 2010 сыллаахха — 508,6 млрд м³, 2009 сыллаахха — 461,5 млрд м³, 2008 сыллаахха — 549,7 млрд м³. Гаас конденсаатын хостооһун 2010 сыллаахха 11,3 млн т эбит, 2009 сыллаахха — 10,1 млн т, 2008 сыллаахха — 10,9 млн т<ref>{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.gazprom.ru/production/extraction/|title=Добыча газа и нефти в «Газпроме»|publisher=// gazprom.ru|accessdate=2011-6-2|archiveurl=http://www.webcitation.org/61AtS2T37|archivedate=2011-08-24}}</ref><ref name=autogenerated1>[http://ria.ru/spravka/20120905/743769589.html Открытое акционерное общество «Газпром» (ОАО «Газпром») | РИА Новости]</ref>. === Транспорт инфраструктурата === «Газпром» Россия биир курдук гаас хааччыйар систематын тутан олорор, онно: 156,9 тыһ км магистрал газопровод уонна отвод, 6,1 тыһ км конденсатопродуктопроводтар, 268 компрессорнай станциялар, 24 сир анныгар гааһы харайар объектар уонна 6 гааһы уонна гаас конденсаатын кубулутар комплекстар бааллар.<ref>[http://www.skrin.ru/analytics/reviews/documents/%EE%E1%E7%EE%F0-%F2%F0%F3%E1%EE%EF%F0%EE%E2%EE%E4%ED%FB%E9_%F2%F0%E0%ED%F1%EF%F0%EE%F2_%F0%EE%F1%F1%E8%E8.pdf?6bbba639ca4a4a08909d5e30a1705452 Трубопроводный транспорт России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402121321/http://www.skrin.ru/analytics/reviews/documents/%EE%E1%E7%EE%F0-%F2%F0%F3%E1%EE%EF%F0%EE%E2%EE%E4%ED%FB%E9_%F2%F0%E0%ED%F1%EF%F0%EE%F2_%F0%EE%F1%F1%E8%E8.pdf?6bbba639ca4a4a08909d5e30a1705452 |date=2015-04-02 }}</ref>. ==Быһаарыылар== {{Быһаарыылар}} == Өссө маны көр == * [[Газпром Медия]] [[Категория:Арассыыйа тэрилтэлэрэ]] [[Категория:Газпром| ]] [[Категория:Арассыыйа ниэби хостуур хампаанньалара]] [[Категория:Гааһы хостуур уонна тарҕатар хампаанньалар]] [[Категория:Хампаанньалар]] {{Company-stub}} iopojgvsz5tovjue0vonpfilok7ujsh 0 33450 427915 311976 2026-05-03T03:02:42Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[Дьордьия]] сирэй аатын маннык [[Джорджия]] уларыппыт 311976 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Map of USA GA.svg|мини|]] '''Дьордьия''' {{lang-en|Georgia}} {{АХШ}} [[Категория:АХШ штаттара]] g7l7x9rjqmkzj3oavoy5vvq4q7fqfsc 427917 427915 2026-05-03T03:03:46Z Ojkhol 24881 427917 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Map of USA GA.svg|мини|]] '''Джорджия''' (эбэтэр Дьуордьуйа) {{lang-en|Georgia}} === Бэлиэ күннэрэ === {{АХШ}} [[Категория:АХШ штаттара]] d3kqri5dcp5ftm1f7zyj2yg5hpmn2xa 427918 427917 2026-05-03T03:04:31Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 427918 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Map of USA GA.svg|мини|]] '''Джорджия''' (эбэтэр Дьуордьуйа) {{lang-en|Georgia}} === Бэлиэ күннэрэ === * [[Олунньу 12]] — Джорджия күнэ {{АХШ}} [[Категория:АХШ штаттара]] ef6jzgc2m5hs89sh7je5d9yjtgp29ei 427919 427918 2026-05-03T03:17:00Z Ojkhol 24881 427919 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Map of USA GA.svg|мини|]] '''Джорджия''' (эбэтэр Дьуордьуйа) {{lang-en|Georgia}} — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар киирэр штаат. == Устуоруйаттан == Билиҥҥи штаат сирдэрэ крик уонна чероки биис устарын сирэ этэ. Аан бастаан европеецтартан XVI үйэ бүтүүтүгэр манна испанецтар олохсуйа сатаабыттара. Хас да миссия олохтообуттара, ол эрээри өнүйбэтэхтэрэ, уонна устуоруйаҕа улахан суолу-ииһи хаалларбатахтара. 1730-с сс. манна Англияттан Джеймс Оглторп баһылыктаах дьон кэлэн олохсуйбуттара. Саҥа холуонньаны «Джорджия» диэн хоруол Георг II аатынан ааттаабыттара. Бастаан холуонньаҕа утаа кулуттааһын бобуулаах этэ, ол эрээри Англияттан үлэһиттэри аҕалар сатаммакка 1749 с. кулуттааһыны бобуу тохтообута, уонна кулуттары аҕалтаан барбыттара. Америка өрөбөлүүссүйэтэ саҕаланыыта холуонньаҕа 18 000 кулут баар буолбута. 1776 сыл муус устар 8 күнүгэр Британия чунуобуннньуктара холуонньаттан үүрүллүбүттэрэ, Провинция кэнгириэһэ быстах кэмнээҕи конституция ылыммыта, онтон 1777 сыллаахха Джорджия саҥа конституцията ылыныллыбыта. 1780 сыллаахха Джорджияны Британия аармыйата оккупациялаабыта, сэрии бүтүүтүгэр эрэ босхолообута. 1788 сыл тохсунньу 2 күнүгэр Джорджия АХШ конституциятын ратификациялаабыт 4-с штаат буолбута. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Олунньу 12]] — Джорджия күнэ {{АХШ}} [[Категория:АХШ штаттара]] ftpr3r8spszwlgcm5yna91h4bv2bqei 427921 427919 2026-05-03T03:19:05Z Ojkhol 24881 /* Устуоруйаттан */ 427921 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Map of USA GA.svg|мини|]] '''Джорджия''' (эбэтэр Дьуордьуйа) {{lang-en|Georgia}} — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар киирэр штаат. == Устуоруйаттан == Билиҥҥи штаат сирдэрэ крик уонна чероки биис устарын сирэ этэ. Аан бастаан европеецтартан XVI үйэ бүтүүтүгэр манна испанецтар олохсуйа сатаабыттара. Хас да миссия олохтообуттара, ол эрээри өнүйбэтэхтэрэ, уонна устуоруйаҕа улахан суолу-ииһи хаалларбатахтара. 1730-с сс. манна Англияттан Джеймс Оглторп баһылыктаах дьон кэлэн олохсуйбуттара. Саҥа холуонньаны «Джорджия» диэн хоруол Георг II аатынан ааттаабыттара. Бастаан утаа холуонньаҕа кулуттааһын бобуулаах этэ, ол эрээри Англияттан үлэһиттэри аҕалар сатаммакка 1749 с. кулуттааһыны бобуу тохтообута, уонна кулуттары аҕалтаан барбыттара. Америка өрөбөлүүссүйэтэ саҕаланыыта холуонньаҕа 18 000 кулут баар буолбута. 1776 сыл муус устар 8 күнүгэр Британия чунуобуннньуктара холуонньаттан үүрүллүбүттэрэ, Провинция кэнгириэһэ быстах кэмнээҕи конституция ылыммыта, онтон эһиилигэр 1777 сыллаахха Джорджия саҥа конституцията ылыныллыбыта. 1780 сыллаахха Джорджияны Британия аармыйата оккупациялаабыта, сэрии бүтүүтүгэр эрэ босхолообута. 1788 сыл тохсунньу 2 күнүгэр Джорджия АХШ конституциятын ратификациялаабыт 4-с штаат буолбута. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Олунньу 12]] — Джорджия күнэ {{АХШ}} [[Категория:АХШ штаттара]] 98thk08o9dcvx5bh1f4twq79horub3a 427927 427921 2026-05-03T03:48:45Z Ojkhol 24881 /* Устуоруйаттан */ 427927 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Map of USA GA.svg|мини|]] '''Джорджия''' (эбэтэр Дьуордьуйа) {{lang-en|Georgia}} — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар киирэр штаат. == Устуоруйаттан == Билиҥҥи штаат сирдэрэ крик уонна чероки биис устарын сирэ этэ. Аан бастаан европеецтартан XVI үйэ бүтүүтүгэр манна испанецтар олохсуйа сатаабыттара. Хас да миссия олохтообуттара, ол эрээри өнүйбэтэхтэрэ, уонна устуоруйаҕа улахан суолу-ииһи хаалларбатахтара. 1730-с сс. манна Англияттан Джеймс Оглторп баһылыктаах дьон кэлэн олохсуйбуттара. Саҥа холуонньаны «Джорджия» диэн хоруол Георг II аатынан ааттаабыттара. 1830 сыллаахха төрүт олохтоохтору арҕаа көһөрүү туһунан быһаарыы ылыныллыбыта. 1838 сыллаахха чероки омуктары аармыйа уонна кэлии дьон ополчениетын күүһүнэн [[Миссисиипи (өрүс)|Миссисипи]] уҥуор көһөрбүттэрэ. Бастаан утаа холуонньаҕа кулуттааһын бобуулаах этэ, ол эрээри Англияттан үлэһиттэри аҕалар сатаммакка 1749 с. кулуттааһыны бобуу тохтообута, уонна кулуттары аҕалтаан барбыттара. Америка өрөбөлүүссүйэтэ саҕаланыыта холуонньаҕа 18 000 кулут баар буолбута. 1776 сыл муус устар 8 күнүгэр Британия чунуобуннньуктара холуонньаттан үүрүллүбүттэрэ, Провинция кэнгириэһэ быстах кэмнээҕи конституция ылыммыта, онтон эһиилигэр 1777 сыллаахха Джорджия саҥа конституцията ылыныллыбыта. 1780 сыллаахха Джорджияны Британия аармыйата оккупациялаабыта, сэрии бүтүүтүгэр эрэ босхолообута. 1788 сыл тохсунньу 2 күнүгэр Джорджия АХШ конституциятын ратификациялаабыт 4-с штаат буолбута. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Олунньу 12]] — Джорджия күнэ {{АХШ}} [[Категория:АХШ штаттара]] 3z26c6qf1yhlslewz8xngwzuu10vqu4 427928 427927 2026-05-03T04:11:18Z Ojkhol 24881 /* Устуоруйаттан */ 427928 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Map of USA GA.svg|мини|]] '''Джорджия''' (эбэтэр Дьуордьуйа) {{lang-en|Georgia}} — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар киирэр штаат. == Устуоруйаттан == Билиҥҥи штаат сирдэрэ крик уонна чероки биис устарын сирэ этэ. Аан бастаан европеецтартан XVI үйэ бүтүүтүгэр манна испанецтар олохсуйа сатаабыттара. Хас да миссия олохтообуттара, ол эрээри өнүйбэтэхтэрэ, уонна устуоруйаҕа улахан суолу-ииһи хаалларбатахтара. 1730-с сс. манна Англияттан Джеймс Оглторп баһылыктаах дьон кэлэн олохсуйбуттара. Саҥа холуонньаны «Джорджия» диэн хоруол Георг II аатынан ааттаабыттара. Бастаан утаа холуонньаҕа кулуттааһын бобуулаах этэ, ол эрээри Англияттан үлэһиттэри аҕалар сатаммакка 1749 с. кулуттааһыны бобуу тохтообута, уонна кулуттары аҕалтаан барбыттара. Америка өрөбөлүүссүйэтэ саҕаланыыта холуонньаҕа 18 000 кулут баар буолбута. 1776 сыл муус устар 8 күнүгэр Британия чунуобуннньуктара холуонньаттан үүрүллүбүттэрэ, Провинция кэнгириэһэ быстах кэмнээҕи конституция ылыммыта, онтон эһиилигэр 1777 сыллаахха Джорджия саҥа конституцията ылыныллыбыта. 1780 сыллаахха Джорджияны Британия аармыйата оккупациялаабыта, сэрии бүтүүтүгэр эрэ босхолообута. 1788 сыл тохсунньу 2 күнүгэр Джорджия АХШ конституциятын ратификациялаабыт 4-с штаат буолбута. 1830 сыллаахха соҕуруулуу-илин штааттар өҥ буордаах сирдэриттэн (Джорджия, Алабама, Миссисипи, Флорида, Хотугу Каролина, Теннеси) төрүт олохтоохтору арҕаа көһөрүү, кинилэр сирдэрин үрүҥ тириилээхтэргэ биэрии туһунан быһаарыы ылыныллыбыта. АХШ 7-с бэрэсидьиэнэ Эндрю Джексон, «Индеецтэри көһөрүү туһунан сокуоҥҥа» (Indian Removal Act) 1830 сыл ыам ыйын 28 күнүгэр илии баттаабыта. Черокилар өр кэм устата суутунан көмүскэнэ сатаабыттара. АХШ Үрдүкү суутугар дьыаланы кыайбыттара, ол эрээри Джексон ону ахсааҥҥа ылбатаҕа. 1838 сыллаахха чероки омуктары (15 тыһ. кэриҥэ киһи) аармыйа уонна кэлии дьон ополчениетын күүһүнэн [[Миссисиипи (өрүс)|Миссисипи]] уҥуор арҕаа көһөрбүттэрэ (сүнньүнэн Оклахома штаакка). === Бэлиэ күннэрэ === * [[Олунньу 12]] — Джорджия күнэ {{АХШ}} [[Категория:АХШ штаттара]] bzp9xibmhcg208mzjc6rod6otr7u1zp 427930 427928 2026-05-03T04:51:26Z Ojkhol 24881 /* Устуоруйаттан */ 427930 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Map of USA GA.svg|мини|]] '''Джорджия''' (эбэтэр Дьуордьуйа) {{lang-en|Georgia}} — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар киирэр штаат. == Устуоруйаттан == Билиҥҥи штаат сирдэрэ крик уонна чероки биис устарын сирэ этэ. Аан бастаан европеецтартан XVI үйэ бүтүүтүгэр манна испанецтар олохсуйа сатаабыттара. Хас да миссия олохтообуттара, ол эрээри өнүйбэтэхтэрэ, уонна устуоруйаҕа улахан суолу-ииһи хаалларбатахтара. 1730-с сс. манна Англияттан Джеймс Оглторп баһылыктаах дьон кэлэн олохсуйбуттара. Саҥа холуонньаны «Джорджия» диэн хоруол Георг II аатынан ааттаабыттара. Бастаан утаа холуонньаҕа кулуттааһын бобуулаах этэ, ол эрээри Англияттан үлэһиттэри аҕалар сатаммакка 1749 с. кулуттааһыны бобуу тохтообута, уонна кулуттары аҕалтаан барбыттара. Америка өрөбөлүүссүйэтэ саҕаланыыта холуонньаҕа 18 000 кулут баар буолбута. 1776 сыл муус устар 8 күнүгэр Британия чунуобуннньуктара холуонньаттан үүрүллүбүттэрэ, Провинция кэнгириэһэ быстах кэмнээҕи конституция ылыммыта, онтон эһиилигэр 1777 сыллаахха Джорджия саҥа конституцията ылыныллыбыта. 1780 сыллаахха Джорджияны Британия аармыйата оккупациялаабыта, сэрии бүтүүтүгэр эрэ босхолообута. 1788 сыл тохсунньу 2 күнүгэр Джорджия АХШ конституциятын ратификациялаабыт 4-с штаат буолбута. 1830 сыллаахха соҕуруулуу-илин штааттар өҥ буордаах сирдэриттэн (Джорджия, Алабама, Миссисипи, Флорида, Хотугу Каролина, Теннеси) төрүт олохтоохтору арҕаа көһөрүү, кинилэр сирдэрин үрүҥ тириилээхтэргэ биэрии туһунан быһаарыы ылыныллыбыта. АХШ 7-с бэрэсидьиэнэ Эндрю Джексон, «Индеецтэри көһөрүү туһунан сокуоҥҥа» (Indian Removal Act) 1830 сыл ыам ыйын 28 күнүгэр илии баттаабыта. Черокилар өр кэм устата суутунан көмүскэнэ сатаабыттара. АХШ Үрдүкү суутугар дьыаланы кыайбыттара, ол эрээри Джексон ону ахсааҥҥа ылбатаҕа. 1838 сыллаахха чероки омуктары (15 тыһ. кэриҥэ киһи) аармыйа уонна кэлии дьон ополчениетын күүһүнэн [[Миссисиипи (өрүс)|Миссисипи]] уҥуор арҕаа көһөрбүттэрэ (сүнньүнэн бэйэтэ күүстээх дьаһалтата суох, киинтэн салаллар Оклахома штаакка). Бу сылларга хлопогу үүннэрии саҕаламмыта, плантациялар күүскэ сайдыбыттара, кулуттар ахсааннара элбээбитэ. 1861 сыл тохсунньу 19 күнүгэр Джорджия Сойуустан тахсыбыта. Оҕыйах хонугунан олунньу 8 күнүгэр Америка Конфедераттыы Штааттарыгар холбоспута. Гражданскай сэрии саҕаламмытыгар Джорджияттан Конфедерация аармыйатыгар 120 000 кэриҥэ киһи барбыта. 5000 кэриҥэ киһи Хотугу аармыйаҕа холбоспуттара. 1863 сыллаахха штаат сиригэр Чикамогатааҕы кыргыһыы буолбута, 1864 сыллаахха Шерман генерал аармыйата штаат сиринэн ааспыта, Атлантаны төгүрүктээбитэ уонна ылбыта. Бу штаат экэниэмикэтигэр улахан охсууну оҥорбьута. Сэрии бүппүтүн кэннэ (Реконструкция сылларыгар) штааты федереальнай аармыйа оккупациялаан олорбута. 1875 сыллаахха Реконструкция түмүктэммитэ, Демократ баартыйата былааска төннүбүтэ. Бу баартыйа көҕүлээһинэн үйэ бүтүүтэ хара тириилээхтэр талар бырааптара быһыллыбыта уонна раасанан сегрегация киллэриллибитэ. 1964 сыллаахха диэри хара тириилээхтэр бэлиитикэҕэ чугаһатыллыбат этилэр. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Олунньу 12]] — Джорджия күнэ {{АХШ}} [[Категория:АХШ штаттара]] lkvem40uwgtm5omckztslj00vk22bd7 427931 427930 2026-05-03T04:53:46Z Ojkhol 24881 /* Устуоруйаттан */ 427931 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Map of USA GA.svg|мини|]] '''Джорджия''' (эбэтэр Дьуордьуйа) {{lang-en|Georgia}} — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар киирэр штаат. == Устуоруйаттан == Билиҥҥи штаат сирдэрэ крик уонна чероки биис устарын сирэ этэ. Аан бастаан европеецтартан XVI үйэ бүтүүтүгэр манна испанецтар олохсуйа сатаабыттара. Хас да миссия олохтообуттара, ол эрээри өнүйбэтэхтэрэ, уонна устуоруйаҕа улахан суолу-ииһи хаалларбатахтара. 1730-с сс. манна Англияттан Джеймс Оглторп баһылыктаах дьон кэлэн олохсуйбуттара. Саҥа холуонньаны «Джорджия» диэн хоруол Георг II аатынан ааттаабыттара. Бастаан утаа холуонньаҕа кулуттааһын бобуулаах этэ, ол эрээри Англияттан үлэһиттэри аҕалар сатаммакка 1749 с. кулуттааһыны бобуу тохтообута, уонна кулуттары аҕалтаан барбыттара. Америка өрөбөлүүссүйэтэ саҕаланыыта холуонньаҕа 18 000 кулут баар буолбута. 1776 сыл муус устар 8 күнүгэр Британия чунуобуннньуктара холуонньаттан үүрүллүбүттэрэ, Провинция кэнгириэһэ быстах кэмнээҕи конституция ылыммыта, онтон эһиилигэр 1777 сыллаахха Джорджия саҥа конституцията ылыныллыбыта. 1780 сыллаахха Джорджияны Британия аармыйата оккупациялаабыта, сэрии бүтүүтүгэр эрэ босхолообута. 1788 сыл тохсунньу 2 күнүгэр Джорджия АХШ конституциятын ратификациялаабыт 4-с штаат буолбута. 1830 сыллаахха соҕуруулуу-илин штааттар өҥ буордаах сирдэриттэн (Джорджия, Алабама, Миссисипи, Флорида, Хотугу Каролина, Теннеси) төрүт олохтоохтору арҕаа көһөрүү, кинилэр сирдэрин үрүҥ тириилээхтэргэ биэрии туһунан быһаарыы ылыныллыбыта. АХШ 7-с бэрэсидьиэнэ Эндрю Джексон, «Индеецтэри көһөрүү туһунан сокуоҥҥа» (Indian Removal Act) 1830 сыл ыам ыйын 28 күнүгэр илии баттаабыта. Черокилар өр кэм устата суутунан көмүскэнэ сатаабыттара. АХШ Үрдүкү суутугар дьыаланы кыайбыттара, ол эрээри Джексон ону ахсааҥҥа ылбатаҕа. 1838 сыллаахха чероки омуктары (15 тыһ. кэриҥэ киһини) аармыйа уонна кэлии дьон ополчениетын күүһүнэн [[Миссисиипи (өрүс)|Миссисипи]] уҥуор арҕаа көһөрбүттэрэ (сүнньүнэн бэйэтэ күүстээх дьаһалтата суох, киинтэн салаллар Оклахома штаакка). Бу сылларга хлопогу үүннэрии саҕаламмыта, плантациялар күүскэ сайдыбыттара, кулуттар ахсааннара элбээбитэ. 1861 сыл тохсунньу 19 күнүгэр Джорджия Сойуустан тахсыбыта. Аҕыйах хонугунан олунньу 8 күнүгэр Америка Конфедераттыы Штааттарыгар холбоспута. Гражданскай сэрии саҕаламмытыгар Джорджияттан Конфедерация аармыйатыгар 120 000 кэриҥэ киһи барбыта. 5000 кэриҥэ киһи Хотугу аармыйаҕа холбоспуттара. 1863 сыллаахха штаат сиригэр Чикамогатааҕы кыргыһыы буолбута, 1864 сыллаахха Шерман генерал аармыйата штаат сиринэн ааспыта, Атлантаны төгүрүктээбитэ уонна ылбыта. Бу штаат экэниэмикэтигэр улахан охсууну оҥорбута. Сэрии бүппүтүн кэннэ (Реконструкция сылларыгар) штааты федеральнай аармыйа оккупациялаан олорбута. 1875 сыллаахха Реконструкция түмүктэммитэ, Демокрааттыы баартыйа былааска төннүбүтэ. Бу баартыйа көҕүлээһинэн үйэ бүтүүтэ хара тириилээхтэр талар бырааптара быһыллыбыта уонна раасанан сегрегация киллэриллибитэ. 1964 сыллаахха диэри хара тириилээхтэр бэлиитикэҕэ чугаһатыллыбат этилэр. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Олунньу 12]] — Джорджия күнэ {{АХШ}} [[Категория:АХШ штаттара]] jlk8vc7rq6f9ve1gyjubb25gjg5h53h 0 37585 427914 415501 2026-05-03T02:58:16Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427914 wikitext text/x-wiki [[File:Garejawriting.jpg|thumb|250px|right|Грузин тылын суругун-бичигин былыргы Асомтаврули версята, [[Давид Гарея]] манастыырыгар]] '''Грузин суруга-бичигэ''' [[Грузин тылыгар]] уонна атын картвел тылларгыр тутуллар сурук. Алпабыыты өссө Мхедрули диэн ааттыллар, бастаан 11 үйэҕэ баар буолбута. Гириэк уонна Арамей тылларын сабыдыаллара көстөр да, ол гынан баран сорох грузин тылын чинчийээччилэр гириэк тылыгар майгыннатан оҥоһуллубут, ол гынан баран толору атын диэн этэллэр. ==Аныгы грузин суруга-бичигэ== {| class="wikitable" border="1" |- !colspan="3" align="center"|Буукуба !rowspan="2"|[[Unicode]]<br/>(mkhedruli) !rowspan="2"|Аата !rowspan="2"|Ааҕыыта !colspan="4" align="center"|Transcriptions !rowspan="2"|Сыыпарата |- ! <small>asomtavruli</small> !! <small>nuskhuri</small> !! <small>mkhedruli</small> ! <small>[[Georgian national system of romanization|National]]</small> !! <small>[[ISO 9984]]</small> !! <small>[[BGN/PCGN romanization|BGN]]</small> !! <small>[[Laz alphabet|Laz]]</small> |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴀ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴀ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ა|ა]] || U+10D0 || ani ||{{IPA link|ɑ||/}}, Svan {{IPA|/a, æ/}} || A a || A a || A a || A a || 1 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴁ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴁ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ბ|ბ]] || U+10D1 || bani ||{{IPA link|b||/}} || B b || B b || B b || B b || 2 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴂ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴂ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:გ|გ]] || U+10D2 || gani ||{{IPA link|ɡ||/}} || G g || G g || G g || G g || 3 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴃ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴃ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:დ|დ]] || U+10D3 || doni ||{{IPA link|d||/}} || D d || D d || D d || D d || 4 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴄ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴄ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ე|ე]] || U+10D4 || eni ||{{IPA link|ɛ||/}} || E e || E e || E e || E e || 5 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴅ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴅ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ვ|ვ]] || U+10D5 || vini ||{{IPA link|v||/}} || V v || V v || V v || V v || 6 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴆ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴆ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ზ|ზ]] || U+10D6 || zeni ||{{IPA link|z||/}} || Z z || Z z || Z z || Z z || 7 |- |style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ddffdd"| {{Script|Geok|Ⴡ}} || style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ddffdd"| {{Script|Geok|ⴡ}} || style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ddffdd"| [[wikt:ჱ|ჱ]] || U+10F1 || he ||{{IPA link|eɪ||/}}, Svan {{IPA|/eː/}} || — || Ē ē || Ey ey || — || 8 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴇ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴇ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:თ|თ]] || U+10D7 || tani ||{{IPA link|t|t⁽ʰ⁾|/}} || T t || T' t' || T' t' || T t || 9 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴈ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴈ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ი|ი]] || U+10D8 || ini ||{{IPA link|i||/}} || I i || I i || I i || I i || 10 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴉ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴉ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:კ|კ]] || U+10D9 || k'ani ||{{IPA link|kʼ||/}} || K' k' || K k || K k || Ǩ ǩ || 20 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴊ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴊ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ლ|ლ]] || U+10DA || lasi ||{{IPA link|l||/}} || L l || L l || L l || L l || 30 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴋ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴋ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:მ|მ]] || U+10DB || mani ||{{IPA link|m||/}} || M m || M m || M m || M m || 40 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴌ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴌ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ნ|ნ]] || U+10DC || nari ||{{IPA link|n||/}} || N n || N n || N n || N n || 50 |- |style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ddffdd"| {{Script|Geok|Ⴢ}} || style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ddffdd"| {{Script|Geok|ⴢ}} || style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ddffdd"| [[wikt:ჲ|ჲ]] || U+10F2 || hie ||{{IPA|/je/}}, Mingrelian, Laz, & Svan {{IPA link|j||/}} || — || Y y || J j || Y y || 60 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴍ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴍ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ო|ო]] || U+10DD || oni ||{{IPA link|ɔ||/}}, Svan {{IPA|/ɔ, œ/}} || O o || O o || O o || O o || 70 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴎ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴎ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:პ|პ]] || U+10DE || p'ari ||{{IPA link|pʼ||/}} || P' p' || P p || P p || Ṗ ṗ || 80 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴏ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴏ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ჟ|ჟ]] || U+10DF || zhani ||{{IPA link|ʒ||/}} || Zh zh || Ž ž || Zh zh || J j || 90 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴐ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴐ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:რ|რ]] || U+10E0 || rae ||{{IPA link|r||/}} || R r || R r || R r || R r || 100 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴑ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴑ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ს|ს]] || U+10E1 || sani ||{{IPA link|s||/}} || S s || S s || S s || S s || 200 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴒ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴒ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ტ|ტ]] || U+10E2 || t'ari ||{{IPA link|tʼ||/}} || T' t' || T t || T t || Ť ť || 300 |- |style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ddffdd"| {{Script|Geok|Ⴣ}} || style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ddffdd"| {{Script|Geok|ⴣ}} || style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ddffdd"| [[wikt:ჳ|ჳ]] || U+10F3 || vie ||{{IPA|/uɪ/}}, Svan {{IPA link|w||/}} || — || W w || — || — || 400<ref name="400sam">ჳ and უ have the same numeric value (400)</ref> |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴓ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴓ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:უ|უ]] || U+10E3 || uni ||{{IPA link|u||/}}, Svan {{IPA|/u, y/}} || U u || U u || U u || U u || 400<ref name="400sam"/> |- | style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ffdddd"| {{Script|Geok|Ⴧ}} || style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ffdddd"| {{Script|Geok|ⴧ}} || style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ffdddd"| [[wikt:ჷ|ჷ]] || U+10F7 || yn, schva || Mingrelian & Svan {{IPA link|ə||/}} || — || — || — || — || — |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴔ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴔ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ფ|ფ]] || U+10E4 || pari ||{{IPA link|p|p⁽ʰ⁾|/}} || P p || P' p' || P' p' || P p || 500 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴕ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴕ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ქ|ქ]] || U+10E5 || kani ||{{IPA link|k|k⁽ʰ⁾|/}} || K k || K' k' || K' k' || K k || 600 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴖ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴖ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ღ|ღ]] || U+10E6 || ghani ||{{IPA link|ʁ||/}} || Gh gh || Ḡ ḡ || Gh gh || Ğ ğ || 700 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴗ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴗ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ყ|ყ]] || U+10E7 || q'ari ||{{IPA link|qʼ||/}} || Q' q' || Q q || Q q || Q q || 800 |- | style="text-align:center" bgcolor="#ffdddd"| — || style="text-align:center" bgcolor="#ffdddd"| — || style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ffdddd"| [[wikt:ჸ|ჸ]] || U+10F8 || elif ||Mingrelian & Svan {{IPA link|ʔ||/}} || — || — || — || — || — |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴘ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴘ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:შ|შ]] || U+10E8 || shini ||{{IPA link|ʃ||/}} || Sh sh || Š š || Sh sh || Ş ş || 900 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴙ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴙ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ჩ|ჩ]] || U+10E9 || chini ||{{IPA link|tʃ|tʃ⁽ʰ⁾|/}} || Ch ch || Č' č' || Ch' ch' || Ç ç || 1000 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴚ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴚ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ც|ც]] || U+10EA || tsani ||{{IPA link|ts|ts⁽ʰ⁾|/}} || Ts ts || C' c' || Ts' ts' || Ts ts || 2000 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴛ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴛ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ძ|ძ]] || U+10EB || dzili ||{{IPA link|dz||/}} || Dz dz || J j || Dz dz || Ž ž || 3000 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴜ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴜ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:წ|წ]] || U+10EC || ts'ili ||{{IPA link|tsʼ||/}} || Ts' ts' || C c || Ts ts || Ts’ ts’ || 4000 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴝ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴝ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ჭ|ჭ]] || U+10ED || ch'ari ||{{IPA link|tʃʼ||/}} || Ch' ch' || Č č || Ch ch || Ç̌ ç̌ || 5000 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴞ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴞ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ხ|ხ]] || U+10EE || khani ||{{IPA link|χ||/}} || Kh kh || X x || Kh kh || X x || 6000 |- |style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ddffdd"| {{Script|Geok|Ⴤ}} || style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ddffdd"| {{Script|Geok|ⴤ}} || style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ddffdd"| [[wikt:ჴ|ჴ]] || U+10F4 || qari, hari ||{{IPA link|q|q⁽ʰ⁾|/}}, Svan {{IPA|/q⁽ʰ⁾/}} || — || H̠ ẖ || q' || — || 7000 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴟ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴟ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ჯ|ჯ]] || U+10EF || jani ||{{IPA link|dʒ||/}} || J j || J̌ ǰ || J j || C c || 8000 |- |style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|Ⴠ}} || style="text-align:center;font-size:120%;"| {{Script|Geok|ⴠ}} || style="text-align:center;font-size:120%"| [[wikt:ჰ|ჰ]] || U+10F0 || hae ||{{IPA link|h||/}} || H h || H h || H h || H h || 9000 |- |style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ddddff"| {{Script|Geok|Ⴥ}} || style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ddddff"| {{Script|Geok|ⴥ}} || style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ddddff"| [[wikt:ჵ|ჵ]] || U+10F5 || hoe ||{{IPA link|oː||/}} || — || Ō ō || — || — || 10000 |- | style="text-align:center" bgcolor="#ffdddd"| — || style="text-align:center" bgcolor="#ffdddd"| — || style="text-align:center;font-size:120%;" bgcolor="#ffdddd"| [[wikt:ჶ|ჶ]] || U+10F6 || fi ||Laz {{IPA link|f||/}} || — || F f || — || F f || — |} == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Атын саайтар == * [http://www.kartuli.com Georgian Website / Portal with info on Georgian culture and language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151031225421/http://www.kartuli.com/ |date=2015-10-31 }} * [http://ncnever.free.fr/translit/ Direct transliteration Latin ↔ Georgian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025110700/http://ncnever.free.fr/translit/ |date=2005-10-25 }} * [http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/unicode/tituut.asp Georgian fonts, compliant with Unicode 4.0, also available for MAC OS 9 or X] {{stub}} [[Category:Грузия]] [[Category:Алпаабыт]] i41ttcnlue00a73z2vrgomqt0drbgo9 0 45704 427920 400774 2026-05-03T03:18:38Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427920 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Ismail Gaspirali in 1872.jpg|мини|Дьадид хамсааһынын төрүттээччи [[Гаспринскай, Исмаил|Исмаил Гаспринскай]] (1872 сыл)]] '''Дьадид хамсааһына''' ({{Lang-ar|جديد}} ''jadīd'' "саҥа", {{Lang-ar|جديدية}} ''jadīdiyya'' "саҥардыы" диэн тылтан; кырыым тат.: <span lang="crh" style="font-style:italic;">Usul-i Cedid</span>, {{Lang-tt|Җәдитчелек}}, {{Lang-ba|Йәдитселек}}, {{Lang-uz|Jadidchilik}}) – XIX үйэ бүтүүтүгэр уонна XX саҕаланыытыгар [[Арассыыйа импиэрийэтэ|Арассыыйа империятыгар]] тарҕаммыт [[Ислаам|исламы]] саҥардыы (модернизация) туһугар хамсааһын. Дьадид хамсааһынын утары уларыйыылары утарар, былыргы өрө тутар ''кадим'' хамсааһына үөскээбитэ. Дьадид хамсааһынын төрүттээччитэ Кырыым татаарын сырдатааччыта уонна политига [[Гаспринскай, Исмаил|Исмаил Гаспринскай]] буолар<ref>[https://mytashkent.uz/2010/08/28/vozniknovenie-dzhadidizma-kak-pervoosnovyi-natsionalnoy-idei-chast-1/ Каримов Н. Возникновение джадидизма как первоосновы национальной идеи]</ref>. == Аат == "Дьадид" диэн тыл "усул-и дьадид" (''саҥа ньыма'') диэн этиигэ аан маҥнай [[1898 сыл|1898 сыллаахха]] [[татаардар]] мэдрэсэлэрин саҥардыы кэмигэр туттуллубута. Саҥа ньымалары эдэр учууталлар ("мугаллим" арабтыы معلم ''mu'allem'' диэнтэн) үөрэхтээһиҥҥэ киллэрбиттэрэ. Ол эрээри Оренбургдааҕы мусульманнар салалталара "саҥа ньымалары" өйөөччүлэри, кинилэр [[Арааб тыла|арааб тылынан]] буолбакка [[Татаар тыла|татаардыы]] үөрэтэллэрин, математика уонна география курдук "европалыы" уроктары киллэрбиттэрин утарбыттара<ref>Мухаметшин Р., Исхаков Д. [http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg:/numbers/2007_2/05/05_3/&searched=1 Идеологические разногласия между представителями кадимизма и джадидизма] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305014208/http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg%3A%2Fnumbers%2F2007_2%2F05%2F05_3%2F&searched=1 |date=2016-03-05 }} // «Гасырлар авазы — Эхо веков», № 2, 2007</ref>. == Төрүттэр == Арассыыйа империятыгар нэһилиэнньэ омугунан буолбакка, итэҕэлинэн арахсар этилэр. Ол иһин мусульманнар омуктарыттан тутулуга суох биир бөлөх курдук этилэр уонна кинилэри дьаһайар биир тэрилтэ баар этэ – Оренбургдааҕы духуобунай салалта. XIX үйэҕэ Арассыыйа сайдыыта мусульманнарга улахан кыһалҕаны туруорбута: бүтүн дойдуну кытта тэҥҥэ сайдыы, эбэтэр уларыйыылары утарсыы, былыргы олоҕу-дьаһаҕы тутуһуу. Бу курдук мусульманнар быыстарыгар ''дьадид'' ("саҥа") уонна ''кадим'' ("былыргы") өйөөччүлэригэр арахсыы саҕаламмыта. Ону таһынан түүр тыллаах мусульманнарга [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осман империята]] холобур буолбута. Онно дьадид хамсааһына түүр сомоҕолоһуутун (пантүркизм) идеяларын өйүүр этэ. == История == Дьадид хамсааһынын төрүттээччитэ [[Кырыым татаардара|Кырыым татаара]] сырдатааччы уонна политик [[Гаспринскай, Исмаил|Исмаил Гаспринскай]] этэ<ref name="ds">[https://mytashkent.uz/2010/08/28/vozniknovenie-dzhadidizma-kak-pervoosnovyi-natsionalnoy-idei-chast-1/ Каримов Н. Возникновение джадидизма как первоосновы национальной идеи]</ref>. Кини 1883 сыллаахха "Тардьуман" ("Тылбаасчыт") диэн сурунаалы [[Кырыым татаардарын тыллара|Кырыым татаардыы]] уонна [[Нуучча тыла|нууччалыы]] таһааран саҕалаабыта. Ону таһынан Исмаил Гаспринскай ол сыл Бахчисарайга саҥа ньымаларынан үөрэтэр оскуоланы арыйбыта. Гаспринскай дьахталлар үөрэхтээһиннэригэр улахан болҕомто уурара. [[1905|1905 сыл]] атырдьах ыйын 15 күнүгэр Исмаил Гаспринскай уонна дьадид хамсааһынын өйөөччүлэрэ ''Иттифак ал-Муслимин'' ('''اتفاق المسلمين''': Мусульманнар холбоһуктара) диэн баартыйаны тэрийбиттэрэ уонна 150 дьокутааттаах бастакы мунньаҕы [[Алын Новгород|Алын Новгорокка]] ыыппыттара<ref>[http://mysl.kazgazeta.kz/?p=174 Кульшанова А. Национальная идея в программных документах «Иттифак ал-муслимин»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629230003/http://mysl.kazgazeta.kz/?p=174 |date=2020-06-29 }}</ref><ref>[http://milli-firka.org/%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82-%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%B8-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B8-%C2%AB%D0%BC%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%82%C2%BB/ Свет и тени партии «Мусават»]</ref>. Бу дьокутааттар Кырыымтан, Соҕуруу Кавказтан, Уралтан, [[Синдьээҥ|Түркистантан]] уонна Сибииртэн мустубуттара. ''Иттифак ал-Муслимин'' баартыйа дьокутааттара Гос. Думаҕа хас да миэстэлээх этилэр. Бу баартыйа көхтөөх кыттааччыларыттан маннык дьону ахтыахха сөп: узбек төрүттээх, Самарканд куорат аныгылыы санаалаах итэҕэллээҕэ (муфтий) Маһмуд-ходьа Бэһбудин<ref>[https://www.vostokcafe.com/mesto_djadidov_v_razvitii_uzbekskogo_prosvesheniya.php Место джадидов в развитии узбекского просвещения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190616163955/https://www.vostokcafe.com/mesto_djadidov_v_razvitii_uzbekskogo_prosvesheniya.php |date=2019-06-16 }}</ref>; Петербургдааҕы имам, 1912 сыллаахха Кораны татаар тылыгар тылбаастаабыт Муса Бигеев; Сибиир татаардарын итэҕэллээҕэ (имам), шииттэр уонна сунниттэр утарсыыларын тохтото сатаабыт Абдурашид Ибрагимов. [[Билэ:Flag_of_the_Turkestan_(Kokand)_Autonomy.svg|мини|Түркистан автономиятын былааҕа]] 1908 сыллаахха Осман империятыгар буолбут "Эдэр түүрдэр" өрөбөлүүссүйэлэрэ дьадид хамсааһыныгар саҥа күүс биэрбитэ. 1908 сыллаахха дьадидтар Оренбург куоракка "Шура" (شورا, Сүбэ) диэн сурунаалы таһааран саҕалаабыттара. 1917 сыллаахха Арассыыйа империята ыһыллыбытыгар Ташкент сиригэр Шура-и-Ислам (Ислам Сүбэтэ)<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/peredovaya-kultura-dzhadidov-v-sredney-azii-v-nachale-hh-v Брежнева С. Н. Передовая культура джадидов в Средней Азии] // Вестник Оренбургского государственного университета, № 10, 2008</ref>, оттон Кокандка Түркистан автономията тэриллибиттэрэ<ref>[https://mytashkent.uz/2010/08/28/vozniknovenie-dzhadidizma-kak-pervoosnovyi-natsionalnoy-idei-chast-1/ Каримов Н. Возникновение джадидизма как первоосновы национальной идеи]</ref>. Дьадид хамсааһынын дьоно Сэбиэскэй былааска араастык сыһыаннаспыттара. Сорохторо Сэбиэскэй былааһы өйөөбүттэрэ уонна социалистыы өрөспүүбүлүкэлэри тэрийэргэ кыттыспыттара (Файзулла Ходьаев<ref>[https://www.advantour.com/rus/uzbekistan/bukhara/fayzulla-khodjaev.htm Файзулла Ходжаев — яркая личность на политической арене Бухары начала ХХ века]</ref>, Абдурауф Фитрат, Садриддин Айни, Мирзо Муһиддин Мансуров, Мадьид Кадыри), онтон атыттара Сэбиэскэй былааһы утарбыттара уонна басмач хамсааһыныгар кыттыбыттара (Усман Ходьа)<ref name="dt">[https://cyberleninka.ru/article/n/peredovaya-kultura-dzhadidov-v-sredney-azii-v-nachale-hh-v Брежнева С. Н. Передовая культура джадидов в Средней Азии] // Вестник Оренбургского государственного университета, № 10, 2008</ref>. == Политическай көрүүлэрэ == Дьадид хамсааһыныгар Европатааҕы политическай санаалар, ордук конституционнай көрүүлэр уонна Осман империятыгар тарҕаммыт "Эдэр түүрдэр" хамсааһын күүскэ дьайбыттара. Дьадидтар [[Парламент системата|парламентаризмы]] өйүүр этилэр<ref name="yu">[http://www.idmedina.ru/books/islamic/?442 Агзамходжаев C. Политизация джадидского движения и выработка им программных проектов будущего устройства Туркестана: 1905—1917 гг.] (2008)</ref>, кинилэр санааларыгар бу систиэмэ ислам ытык кинигэтигэр [[Коран|Кораҥҥа]] "шура" (сүбэ) диэн өйдөбүл буолан сылдьар. Дьахталлар талар кыахтаналларын өйүүр этилэрэ<ref>[https://moluch.ru/archive/138/40175/ Сыйырбеков А. С. Роль и место хаджей-джадидов в развитии мусульманского образования] // Молодой ученый. № 4, 2017. С.112-114</ref>. Дьадидтар аан маҥнай Конституциялаах ыраахтааҕы былааһын ([[Нуучча тыла|нууч.]]: Конституционная монархия) өйүүллэрэ<ref name="dt"/>, ол эрээри [[1917|1917 сылтан]] ылата кинилэр ордук өрөспүүбүлүкэ тутулун өйүүр буолбуттара. == Дьадид хамсааһына сирдэринэн == === Кавказка === [[Хапхаас|Кавказка]] дьадид хамсааһыныгар олоҕуран [[Азербайдьан|Азербайдьаан]] "Мусават" баартыйата тэриллибитэ. 1917 сыллаах өрөбөлүүссүйэ кэннэ бу баартыйа Азербайдьааны салайбыта. [[Дагестаан|Дагестааҥҥа]] дьадид идеяларын тарҕатааччы Нухай Батырмурзаев диэн ааттаах түүр тыллаах кумык киһитэ буолбута<ref>[http://kumukia.ru/?id=1139 Модернизационная идеология и кумыкская литература]</ref>. === Казахстаҥҥа === Арассыыйа империятын кэмигэр билиҥҥи Казахстаан сирин духуобунай киинэ Оренбург куорат этэ. Манна 1891 сыллаахха дьадидтыы Хусаиния диэн мэдрэсэ (оскуола) аһыллыбыта. Бу мэдрэсэҕэ "Каһаах тылын үөрэтии уопсастыбата" тэриллибитэ<ref>[https://articlekz.com/article/5185 Джадидизм и народное образование в Казахстане в конце XIX — начале XX веков]</ref>. == Кинигэлэр == * Басыров А.Х. [http://cheloveknauka.com/dzhadidizm Джадидизм]. Уфа, 2009. - автореферат диссертации. * Батыев С. Г. Татарский джадидзм и его эволюция // История СССР. — 1964, № 4. * Брагинский И. С. О природе среднеазиатского джадидизма в свете литературной деятельности джадидов // История СССР,-1965.-№ 6.-С.26-38. * Валиханова В. С. Джадидизм: возникновение и сущность // История национальных политических партий России. — М., 1997. * Вахабов М. Г. О социальной природе среднеазиатского джадидизма и его эволюции в период великой октябрьской революции// История СССР.-1963.-№ 2.-С.35-56. * Гафаров Н. У. [http://cheloveknauka.com/kulturno-prosvetitelskaya-deyatelnost-dzhadidov-v-buharskom-emirate-nachalo-hh-veka Культурно-просветительская деятельность джадидов в Бухарском эмирате, начало ХХ века]. Душанбе, 1999. (автореферат) * Гафаров Н. У. [http://cheloveknauka.com/dzhadidizm-v-sredney-azii-v-kontse-xix-nachale-xx-vv Джадидизм в Средней Азии в конце ХIX в. — начале XХ в.] Душанбе, 2014. (автореферат) * Косимов Б., Миллий уйгониш: жасорат, маърифат, фидойилик. Тошкент: Маънавият, 2002 * Исхаков Д. М. Феномен татарского джадидизма: введение к социокультурному осмыслению.-Казань: Иман, 1997.-80с. * Маликов А.М. Самаркандские реформаторы начала ХХ века: Исаходжа Ширинходжаев // ХХХ международный конгресс по источниковедению и историографии стран Азии и Африки: к 150-летию академика В.В.Бартольда (1869-1930). Материалы конгресса. т.1. Спб.: Студия «НП-Принт», 2019. - с.473-475. * Махмудова Г. Т. Джадидское движение в Туркестане и его влияние на развитие нравственно-эстетической мысли: Автореферат дисс. канд.филос.наук.-Ташкенг, 1996.-26с. * Мирза-Ахмедова П. М., Рашидова Д. А. К изучению джадидского движения // Общественные науки в Узбекистане.- 1990.-№ 7.-С.30-40 * Туркестанский Г. Кто такие были джадиды.-Ташкент,1926.-22с. * Хакимов Р. С. Джадидизм (реформированный ислам). — Казань: Институт истории АН РТ, 2010. — 208 с. [[:ru:Special:BookSources/9785949811535|ISBN 978-5-94981-153-5]] * Ходжаев Ф. Джадиды // Очерки революционного движения в Средней Азии,- М.,1926. -С.6-12 * Худайкулов А. М. Просветительская деятельность джадидов Туркестана (конец XIX -начало XX вв.): Дисс.канд.ист.наук.-Ташкент, 1995,-148л. * Эргашев Б. Х. Из истории становления и развития общественно-политических идей джадидизма. Идеология младобухарцев: Дисс.д-ра филос.наук.-Бухара, 1993.-316с. * Khalid Adeeb. The politics of Muslim cultural reform. Jadidism in Central Asia. University of California press, 1998. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} [[Категория:Түүрдэр]] 1i1u91uzfyffal6ibz53jnf049urloa 0 45706 427900 381628 2026-05-03T02:48:47Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427900 wikitext text/x-wiki [[Билэ:IGasprinskiy.jpg|мини|Исмаил Гаспринскай]] '''Исмаил Гаспринскай''' ({{Lang-crh3|İsmail Gasprinskiy (Gaspıralı), Исмаил Гаспринский (Гаспыралы)|اسماعيل غصپرينسكى}}; 1851 сыл кулун тутар 8 [20] күнэ — 1914 сыл балаҕан ыйын 11 [24] күнэ) — [[Кырыым татаардара|Кырыым татаардарыттан]] төрүттээх сырдатааччы, политик уонна сурунаалы таһаарааччы, Арассыыйа мусульманнарын лиидэрэ, [[Дьадид хамсааһына|дьадид хамсааһынын]] төрүттээччи<ref name="hda">{{книга|автор=[[Свентоховский, Тадеуш|Тадеуш Свентоховский]], Brian C. Collins|часть=|заглавие=Historical dictionary of Azerbaijan|ссылка=https://books.google.com/books?id=yjIZ6ymyNO8C|ответственный=|издание=|место=USA|издательство=Scarecrow Press|год=1999|том=|страницы=57|страниц=145|серия=|isbn=0810835509|тираж=}}</ref>. == Олоҕо == [[Билэ:Ismail Gaspirali in 1872.jpg|уҥа|мини|352x352пкс|Исмаил Гаспринскай 1872 сыллаахха Сорбоннаҕа үөрэнэр кэмигэр]] Исмаил Гаспринскай 1851 сыл кулун тутар 8 [20] күнүгэр Таврическэй губерния Ялтинскай уеһын (билигин Кырыым Бахчисарай оройуона) Авдьикөй дэриэбинэтигэр төрөөбүтэ<ref>Ганкевич В. Ю. На службе правде и просвещению. Краткий биографический очерк Исмаила Гаспринского (1851—1914). — Симферополь, 2000.</ref>. Кини аҕата Мустафа Али-оҕлу Гаспринскай Арассыыйа сэриитин аппыһыара уонна ийэтэ Фатма-Султан Тэмир-Гази-кызы этилэр. Мустафа Али-оҕлу Кырыым соҕуруу кытылыгар баар Гаспра диэн аултан төрүттээх этэ, ол иһин Гаспринскай диэн араспаанньаны ылбыт. 1854 сыл муус устар 19 күнүгэр Гаспринскайдар Арассыыйа империятын дворяннара буолбуттара. Исмаил Гаспринскай Симферопольдааҕы казённай эр дьон гимназиятыгар, онтон Воронежтааҕы кадет корпуһугар уонна Иккис Москватааҕы байыаннай гимназияҕа үөрэммитэ<ref>[https://books.google.com/books?id=vBuhCwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22%D0%94.+%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjeydn2rvfYAhVKzGMKHXBPDv4Q6wEIKjAA#v=onepage&q=%D0%93%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B8%D0%BB&f=false ''Макаров Д. В.'' Дорогами ислама Центральной России]</ref>. 1871 сыллаахха Францияҕа барбыта уонна Сорбоннаҕа үөрэммитэ. 1874–1875 сылларга Турцияҕа олорбута. Кырыымҥа төннөн баран Бахчисарай куорат Думатын дьокутаата буолбута. 1879 сыл олунньу 13 күнүттэн 1884 сыл кулун тутар 5 күнүгэр диэри Бахчисарай кулубата этэ. [[1879|1879 сылтан]] ылата Исмаил Гаспринскай түүрдүү тылынан сурунааллары таһаара сатаабыт: "Файдалы эглэндьэ" (1879–1880), "Закон" (1881). 1883 сыл муус устар 10 күнүгэр түүрдүү тыллаах "Тардьуман" ("Тылбаасчыт") диэн сурунаалы таһаарарга көҥүл ылбыт. Бу сурунаал өр кэмҥэ соҕотох түүрдүү тыллаах сурунаал этэ. "Тардьуман" 35 сыл устата тахсан баран 1918 сыл олунньу 23 күнүгэр сабыллыбыта. "Тардьуман" сурунаал көмөтүнэн Исмаил Гаспринскай идеялара Кырыымҥа, Идэл-Уралга, Хиваҕа, Бухараҕа тарҕаммыттара. Ону таһынан сурунаал Ирааҥҥа, Кытайга, Турцияҕа, Египеккэ, Болгарияҕа, Францияҕа, Швейцарияҕа, [[АХШ|АХШга]] тарҕанар этэ. [[Билэ:Gasprinski,_Zardabi_and_Topchubashov.jpg|хаҥас|мини|300x300пкс|Исмаил Гаспринскай, Гасан-бек Зардаби уонна Алимардан-бек Топчибашев. [[Баку]], 1894 сыл]] 1907–1908 сылларга Исмаил Гаспринскай Египеккэ араабтыы үс нүөмэрдээх "Ал-Наһд" ("Тиллии") сурунаалы таһаартарбыта. Исмаил Гаспринскай [[Дьадид хамсааһына|дьадид хамсааһынын]] төрүттээччитэ буолар. Бу хамсааһын сүрүн сыала-соруга ислам үөрэхтээһинин уларытыы, сайыннарыы, саҥардыы этэ. Дьадидтар үөрэхтээһиҥҥэ ньымалара Татаар, Каһаах, Башкир, Туркмен, Тадьик, Узбек, Кыргыс сирдэригэр, Азербайдьааҥҥа, Турцияҕа, Ирааҥҥа уонна Кытайга тарҕаммыттара. 1905 сыл атырдьах ыйын 15 күнүгэр Исмаил Гаспринскай уонна дьадид хамсааһынын өйөөччүлэрэ ''Иттифак ал-Муслимин'' ('''اتفاق المسلمين''': Мусульманнар холбоһуктара) диэн баартыйаны тэрийбиттэрэ уонна 150 дьокутааттаах бастакы мунньаҕы [[Алын Новгород|Алын Новгорокка]] ыыппыттара<ref>[http://mysl.kazgazeta.kz/?p=174 Кульшанова А. Национальная идея в программных документах «Иттифак ал-муслимин»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629230003/http://mysl.kazgazeta.kz/?p=174 |date=2020-06-29 }}</ref>. Бу дьокутааттар Кырыымтан, Соҕуруу Кавказтан, Уралтан, [[Синдьээҥ|Түркистантан]] уонна Сибииртэн мустубуттара. ''Иттифак ал-Муслимин'' баартыйа дьокутааттара Гос. Думаҕа хас да миэстэлээх этилэр. 1907 сыллаахха Исмаил Гаспринскай [[Каир|Каирга]] Аан Дойду Мусульманнарын кэнгириэһин тэрийэргэ этии киллэрбитэ. Ону таһынан Исмаил Гаспринскай хас да уус-уран айымньы ааптара: "Франциятааҕы суруктар" роман, "Африкатааҕы суруктар – Амазонкалар дойдулара" сэһэн, "Арслан Кыз" кэпсээн уо.д.а. == Эбии көр == * [[Дьадид хамсааһына]] == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} == Литература == * Гаспринский И. Французские письма. — Симферополь, 2003. * Гаспринский И. Русское мусульманство. Мысли, заметки и наблюдения. — Симферополь, 1881. * Гаспринский И. Русско-восточное соглашение. Мысли, заметки и пожелания. — Бахчисарай, 1896. * Ганкевич В. Ю. На службе правде и просвещению. Краткий биографический очерк Исмаила Гаспринского (1851—1914). — Симферополь, 2000. * Ганкевич В. Ю., Шендрикова С. П. Исмаил Гаспринский и возникновение либерально-мусульманского политического движения. — Симферополь, 2008. * Машкевич А. А. Выдающийся просветитель Исмаил Гаспринский и развитие прогрессивной педагогической мысли народов Востока во второй половине XIX века. — Алматы, 2002. * Яблоновська Н. Проблема діалогу культур на сторінках газети І. Гаспринського «Терджиман» // Збірник праць Науково-дослідного центру періодики. — 2005. — Вип. 13. — С. 139—146. * Fisher A. W. Ismail Gaspirali. Model Leader for Asia// Tatars of the Crimea.Their Struggle.- Durham-London, 1988. * Lazzerini E. J. Ismail Bey Gasprinskii (Gaspirali): the Discourse of Modernism and the Russians// Tatars of the Crimea. Their Struggle. — Durham-London, 1988 * Devlet N. Ismail Bey Gaspirali. — Ankara, 1988 * Абдирашидов З. Исмаил Гаспринский и Туркестан в начале XX века: связи-отношения-влияние. Ташкент: Akademnashr, 2011. * Гаспринский Исмаил: историко-документальный сборник / Сост. С. Рахимов. — Казань: «Жыен», 2006. * Червонная С. Пантюркизм и панисламизм в российской истории]// Отечественные записки. — 2003. № 5. [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1914 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:Балаҕан ыйын 24 күнүгэр өлбүттэр]] [[Категория:1851 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Кулун тутар 20 күнүгэр төрөөбүттэр]] 6pycn6dc36h8qdoezjtigg3uyplc301 0 52910 427929 427796 2026-05-03T04:29:43Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 427929 wikitext text/x-wiki "Лис Никита" (langus|УК / Лис Микита) - Украина тутулуга суох буолуу кэнниттэн уһуллар элбэх партийнай мультипликационнай сериал. Сериал «лис Никита»диэн сатирическай остуоруйаларын Иван Франковскай поэматын матыыбыгар уһуллар. Кини 2005 сылтан 2007 сылга диэри "үөрэҕирии «(Проситита) бүтүн аан дойдутааҕы уопсастыбатын сакааһынан оҥоһуллубут. Хартыына бюджета 10 мөл. грн буолла. (атын чахчыларынан 6 мөл. грн). Украинскай телевидениеҕэ көрдөрүү туһунан кэпсэтии барар. [[Билэ:Нэьилиэнньэбит!дьоппуоннар|мини|250px|каадыр из мультсериала]] == Сюжет == {{spoiler}} Сериалга мындыр уонна мындыр лис Никита кэпсэнэр. Араас быһыыны- майгыны, араас кыыллары оҥорор интэриэһинэй түмүктэр тустарынан. ==Персонаж== * Лис Микита (Лис Микита) * Эһэ Веризил (Эһэ Верила) * Козел Базилий (Цапилий) * Саһыл (Саһыл) * Лев * Котлай (Китай Мурлик) * Бөрөлөр (Үйэлэр Тухары) * Куобах (Чычаас Диэкки) * Бөтүүк (Пиибэ) * Бараан (Вивцэ) * Эбисийээнэ Фрузя = = Эпизоды = = Сериал 26 серияттан 15 мүнүүтэлээх: * 1 сиэрийэ»бөрөлөр" * 2 сиэрийэ»Гектор щенок" * 3 серия «бөтүүк» * 4 сиэрийэ»эһэ" * 5 серия «колода» * 6 серия «Котлай». * 7 сиэрия «Спижня» * 8 серия " трибунал» * 9 серия «бириигэбэр» * 10 сиэрийэ «табахсыт» * 11 сиэрийэ «Бурмилов» * 12 серия «олох үгэһэ» * 13 серия " Бөрөлөөх иэдээн» * 14 серия " бараан Патриот» * 15 серия «иистэнэр тирии» * 16 серия «куобах» * 17 сиэрийэ " панаяҕа сурук» * 18 серия «козел Базилий» * 19 сиэрийэ»анды" * 20 серия «халлаантан куолас» * 21 сиэрийэ «дьячка» * 22 сиэрийэ»эбисийээнэ фрузя" * 23 серия»балыктааһын" * 24 серия «колодец» * 25 серия «күрэхтэһии» * 26 сиэрийэ " кини Улуу канцлера» =Интэриэһинэй чахчылар = =интэриэһинэй чахчылар=) * Кыыл- сүөл Хахай ыраахтааҕытыгар кыыһырсыы саҕаланнаҕына "Гриндьоллар "бөлөх ырыата" оранжевой революция гимн оранжевой революция гимн. * Эһэ итэҕэйэн, лиса Никита дэриэбинэҕэ мүөтү уоран барарын саҕана "биһигиттэн сиэттэрэн" диэн ырыа дьиэрэйэр, онно барытын кыайар кыахтанныбыт...» (биһигиттэн ньиэмэс силигилиир, ньиэмэҕэ барытын кыайабыт...) "Океан харыйа" бөлөх. * Мультсериалыгар Иван Франко «лис Никита»айымньытыгар баар бойковскай тылы тутталлар. * Муульсериалга» Океан харыйа«,» бырааттыы Гадюкиннар«,» ААББА «уонна»Гриндьоллар"курдук бөлөхтөр ырыалара бааллар. * Мультфильмҥа национальнай уонна сатирическай таҥастар туһаныллаллар. Холобур, Лиса Никита, күн гуцульскай жилеткаҕа эбэтэр түүҥҥү халпааккаҕа күн тахсар. * Мультсиал 260 мүнүүтэҕэ былааннаммыт, онтон 405 мүнүүтэни оҥорбуттар. * Киинэ музыкальнай фондатын тэрийиигэ Украина композитора Мирослав Скорик кытынна. * Бу мультсиалы оҥорорго 450 тыһыынча уруһуй туһаныллыбыта. * Мультсиалы оҥоруунан 70 анимат дьарыктанар. = = Видео===) * 5 канал "Репортаж [[http://www.youtube.com/watch?v=aCtMYpZBwwA&NR=1 Үп- харчы төннөр. http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928054935/http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= |date=2007-09-28 }}) video.oboz.ua prommon Voice/ anatonst / / and=20070928054935/libus:/ / common voice.lings / alastonsus.ligros / astonson = / 2007-09-28-28 * [[http://www.youtube.com/watch?v=s6IS754GBc4 "Лиса Никита" Трейлер] чунуобунньук өттүгэр =Статьи=====) * [[http://kinokolo.ua/articles/431 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330054032/https://kinokolo.ua/articles/431/ |date=2023-03-30 }} / Украинскай эппиэт. Prophe / anaton / anatos: / / 20070927194514/Кыым / Кыым/ 431 / Д.=2007-09-27- Лети кини 150 сылын көрсө «лис Никита»диэн анимационнай киинэ аһыллыахтаах. Ол эрээри көстүбэтэ ... (Ганж ойуурун ыстатыйата) * [[http://www.bezcenzury.com.ua/ua/archive/10412/cinema/10457.html "лис Никита" - биһиги бириэмэбит Геройа.[ Сатирическай мультсиалы Украина көрөөччүлэр көрүөхтэрэ дуо? (леса Коверзевой статьи) * [[http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash=7dcfd24a6e "лис Никита" көрөөччү күүтэр.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928191723/http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash= 7 = 2007-09-28=2007-28) бырайыагы ылааччы Владимир Кетик (ыстатыйа Елена Угрин) * [[http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} лис Никита элбэх ахсааннаах анимационнай киинэ Геройа] (киинэ тылбааһын Таҥаратыттан ыстатыйа) [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсэрыял)]] [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсерыял)]] 3i7e25anmvxmno0gegh7ib85rtiitjn 0 55665 427939 413062 2026-05-03T08:56:36Z Sauit 26795 427939 wikitext text/x-wiki {{Арассыыйа субъега|name=Магадаан уобалаһа|native_name={{lang-ru|Магаданская область}}|image_map=Map of Russia (2014–2022) - Magadan Oblast.svg|capital=[[Магадаан]]|leader_title1=Губернатор|leader1=[[Носов Сергей Константинович|Сергей Носов]]|leader_title2=Дуума Бэрэсэдээтэлэ|leader2=[[Абрамов Сергей Васильевич|Сергей Абрамов]]|total_area=462 464|time_zone=[[UTC+11]]|population=134 544|population_year=2025|ethnic_groups=[[нууччалар]], [[украиннар]], [[эбээннэр]]|official_languages=[[нуучча тыла]]|ISO_3166-2=RU-MAG|code=49|site=https://www.49gov.ru/}} '''Магадаан уобалаһа''' - [[Арассыыйа]] субъега. [[1953 сыл|1953]]-с сылга [[Сэбиэскэй Социалистыы Республикалар Сойуустара|ССРС]] президиум прикаһынан Магадаан уобалаһа тэриллибитэ. [[Уһук Илин федеральнай уокурук|Уһун Илин]] Федеральнай уокурукка киирэр. Киин куората - [[Магадаан]]. == География == [[Арассыыйа]] хотугу-илин чааһыгар баар<ref name=":0">https://russiatourism.ru/old/magadanskaya-oblast-7e2db8948c608269d4ff508777993961/</ref>. Арҕаа өттүгэр [[Саха Сирэ|Саха Сирин]] кытта, хотугу өттүгэр [[Чукотка автономиялаах уокуруга|Чукотканы]] кытта, хотугу-илин өттүгэр [[Камчатка кыраайа|Камчатканы]] кытта, соҕуруу өттүгэр [[Хабаровскай кыраай|Хабаровскайы]] кытта кыраныссалыыр<ref name=":0" />. === Климаат === Магадаан уобалаһа [[Субарктическай климат|субарктическай]] климаттаах. Сыллааҕы орто температурата -2.7 C^o. {| class="wikitable" |+ ! !Тохсунньу !Олунньу !Кулун Тутар !Муус Устар !Ыам ыйа !Бэс ыйа !От ыйа !Атырдьах ыйа !Балаҕан ыйа !Алтынньы !Сэтинньи !Ахсынньы !Сыллааҕы орто температурата |- |Орто тепмпературата<ref>http://www.pogodaiklimat.ru/climate/25913.htm</ref> | -16,4 | -15,4 | -11,4 | -4,6 |1,8 |7,8 |11,8 |12 |7,5 | -0,9 | -9,8 | -14,9 !-2,7 |} == Быһаарыылар == <references /> {{Арассыыйа Федерациятын субъектара}} gq51uebj4exwrl90a3ah36fun161i5e 0 56313 427885 427881 2026-05-03T02:37:53Z Ojkhol 24881 /* Олунньу */ 427885 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Олунньу === * [[Олунньу 1]] — Лифт хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Олунньу 2]] — Арассыыйа байыаннай албан аатын күнэ — Сталинградтааҕы кыргыһыыга Кыһыл Аармыйа ньиэмэс-фашист сэриилэрин үлтүрүппүт күнэ (1943). * [[Олунньу 6]] ({{Флагификация|Украина}} эмиэ бэлиэтиир) — Бармен күнэ * [[Олунньу 7]] — Арассыыйа урбаан-үөрэхтээһинин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * [[Кулун тутар 27]] — [[Арассыыйа национальнай гвардиятын күнэ]]. Урут МВД ис сэриилэрин күнэ (1996—2016) * [[Кулун тутар 29]] — [[Юридическэй сулууспа үлэһитин күнэ]]<ref>[http://www.rg.ru/2006/06/03/voennye-prazdniki-dok.html Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 г. № 549 Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации]{{V|20|10|2010}}</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] buyxq7p0otcudyizy79rtodnjabueky 427890 427885 2026-05-03T02:40:44Z Ojkhol 24881 /* Олунньу */ 427890 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Олунньу === * [[Олунньу 1]] — Лифт хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Олунньу 2]] — Арассыыйа байыаннай албан аатын күнэ — Сталинградтааҕы кыргыһыыга Кыһыл Аармыйа ньиэмэс-фашист сэриилэрин үлтүрүппүт күнэ (1943). * [[Олунньу 6]] ({{Флагификация|Украина}} эмиэ бэлиэтиир) — Бармен күнэ * [[Олунньу 7]] — Арассыыйа урбаан-үөрэхтээһинин күнэ * [[Олунньу 8]] ** [[Билим күнэ (Арассыыйа)|Арассыыйа билимин күнэ]] ** Байыаннай топограф күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * [[Кулун тутар 27]] — [[Арассыыйа национальнай гвардиятын күнэ]]. Урут МВД ис сэриилэрин күнэ (1996—2016) * [[Кулун тутар 29]] — [[Юридическэй сулууспа үлэһитин күнэ]]<ref>[http://www.rg.ru/2006/06/03/voennye-prazdniki-dok.html Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 г. № 549 Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации]{{V|20|10|2010}}</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] a7wyj73ybbtcgeytspf8nuogo6cybb7 427894 427890 2026-05-03T02:43:33Z Ojkhol 24881 /* Олунньу */ 427894 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Олунньу === * [[Олунньу 1]] — Лифт хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Олунньу 2]] — Арассыыйа байыаннай албан аатын күнэ — Сталинградтааҕы кыргыһыыга Кыһыл Аармыйа ньиэмэс-фашист сэриилэрин үлтүрүппүт күнэ (1943). * [[Олунньу 6]] ({{Флагификация|Украина}} эмиэ бэлиэтиир) — Бармен күнэ * [[Олунньу 7]] — Арассыыйа урбаан-үөрэхтээһинин күнэ * [[Олунньу 8]] ** [[Билим күнэ (Арассыыйа)|Арассыыйа билимин күнэ]] ** Байыаннай топограф күнэ * [[Олунньу 9]] — Гражданскай абыйаассыйа күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * [[Кулун тутар 27]] — [[Арассыыйа национальнай гвардиятын күнэ]]. Урут МВД ис сэриилэрин күнэ (1996—2016) * [[Кулун тутар 29]] — [[Юридическэй сулууспа үлэһитин күнэ]]<ref>[http://www.rg.ru/2006/06/03/voennye-prazdniki-dok.html Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 г. № 549 Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации]{{V|20|10|2010}}</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 0i8sj3rxepq78tvub2pwlgyqszkb9vv 427896 427894 2026-05-03T02:45:08Z Ojkhol 24881 /* Олунньу */ 427896 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Олунньу === * [[Олунньу 1]] — Лифт хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Олунньу 2]] — Арассыыйа байыаннай албан аатын күнэ — Сталинградтааҕы кыргыһыыга Кыһыл Аармыйа ньиэмэс-фашист сэриилэрин үлтүрүппүт күнэ (1943). * [[Олунньу 6]] ({{Флагификация|Украина}} эмиэ бэлиэтиир) — Бармен күнэ * [[Олунньу 7]] — Арассыыйа урбаан-үөрэхтээһинин күнэ * [[Олунньу 8]] ** [[Билим күнэ (Арассыыйа)|Арассыыйа билимин күнэ]] ** Байыаннай топограф күнэ * [[Олунньу 9]] — Гражданскай абыйаассыйа күнэ * [[Олунньу 10]] ** Дипломатия үлэһитин күнэ ** [[Александр Пушкин|Александр Сергеевич Пушкин]] кэриэстэбилин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * [[Кулун тутар 27]] — [[Арассыыйа национальнай гвардиятын күнэ]]. Урут МВД ис сэриилэрин күнэ (1996—2016) * [[Кулун тутар 29]] — [[Юридическэй сулууспа үлэһитин күнэ]]<ref>[http://www.rg.ru/2006/06/03/voennye-prazdniki-dok.html Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 г. № 549 Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации]{{V|20|10|2010}}</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] k4ox8k7mok8wghe3ls4ub8jzqyaket7 427950 427896 2026-05-03T10:01:16Z Ojkhol 24881 /* Олунньу */ 427950 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Олунньу === * [[Олунньу 1]] — Лифт хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Олунньу 2]] — Арассыыйа байыаннай албан аатын күнэ — Сталинградтааҕы кыргыһыыга Кыһыл Аармыйа ньиэмэс-фашист сэриилэрин үлтүрүппүт күнэ (1943). * [[Олунньу 6]] ({{Флагификация|Украина}} эмиэ бэлиэтиир) — Бармен күнэ * [[Олунньу 7]] — Арассыыйа урбаан-үөрэхтээһинин күнэ * [[Олунньу 8]] ** [[Билим күнэ (Арассыыйа)|Арассыыйа билимин күнэ]] ** Байыаннай топограф күнэ * [[Олунньу 9]] — Гражданскай абыйаассыйа күнэ * [[Олунньу 10]] ** Дипломатия үлэһитин күнэ ** [[Александр Пушкин|Александр Сергеевич Пушкин]] кэриэстэбилин күнэ * [[Олунньу 15]] ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — Интернационалист буойуттар кэриэстэбиллэрин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * [[Кулун тутар 27]] — [[Арассыыйа национальнай гвардиятын күнэ]]. Урут МВД ис сэриилэрин күнэ (1996—2016) * [[Кулун тутар 29]] — [[Юридическэй сулууспа үлэһитин күнэ]]<ref>[http://www.rg.ru/2006/06/03/voennye-prazdniki-dok.html Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 г. № 549 Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации]{{V|20|10|2010}}</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 67nvf3n9t6itwj73ih7izc2hxc3hqj4 427968 427950 2026-05-03T11:34:09Z Ojkhol 24881 /* Олунньу */ 427968 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Олунньу === * [[Олунньу 1]] — Лифт хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Олунньу 2]] — Арассыыйа байыаннай албан аатын күнэ — Сталинградтааҕы кыргыһыыга Кыһыл Аармыйа ньиэмэс-фашист сэриилэрин үлтүрүппүт күнэ (1943). * [[Олунньу 6]] ({{Флагификация|Украина}} эмиэ бэлиэтиир) — Бармен күнэ * [[Олунньу 7]] — Арассыыйа урбаан-үөрэхтээһинин күнэ * [[Олунньу 8]] ** [[Билим күнэ (Арассыыйа)|Арассыыйа билимин күнэ]] ** Байыаннай топограф күнэ * [[Олунньу 9]] — Гражданскай абыйаассыйа күнэ * [[Олунньу 10]] ** Дипломатия үлэһитин күнэ ** [[Александр Пушкин|Александр Сергеевич Пушкин]] кэриэстэбилин күнэ * [[Олунньу 15]] ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — Интернационалист буойуттар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Олунньу 17]] — Арассыыйа устудьуон этэрээттэрин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * [[Кулун тутар 27]] — [[Арассыыйа национальнай гвардиятын күнэ]]. Урут МВД ис сэриилэрин күнэ (1996—2016) * [[Кулун тутар 29]] — [[Юридическэй сулууспа үлэһитин күнэ]]<ref>[http://www.rg.ru/2006/06/03/voennye-prazdniki-dok.html Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 г. № 549 Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации]{{V|20|10|2010}}</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] s9lrmdg4now8gm8h22up3lg4a5sl7id 0 56314 427886 427867 2026-05-03T02:38:34Z Ojkhol 24881 /* Олунньу */ 427886 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Олунньу === * [[Олунньу 1]] ** дойдуга Көҥүл күнэ ** Десерт дойдулар ардыларынааҕы күнэ ** ({{Флагификация|Канаада}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Олунньу 2]] — ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) [[Таарбаҕан күнэ]]. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн [[таарбаҕан]] хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр. * [[Олунньу 3]]  ** [[Түөрт капеллан]] күнэ. 1943 сыллаахха АХШ аармыйатын 4 капеллана (методистар сыаркаптарын, реформистар сыаркаптарын, католиктар сыаркаптарын аҕабыыттара уонна раввин) ньиэмэс торпедатыттан тимирэн эрэр хараабылтан дьону быыһаабыттара, дагдатар сэлиэччиктэрин атын дьоҥҥо биэрбиттэрэ уонна хараабылы кытта тимирбиттэрэ. ** Моркуоп туордун күнэ * [[Олунньу 5]] — Күн-дьыл билгэһитин национальнай күнэ ({{lang-en|National Weatherperson's Day}}). * [[Олунньу 7]] — Хара тириилээхтэр ВИЧ/СПИД туһунан билиилэрин күнэ ({{lang-en|National Black HIV/AIDS Awareness Day}}) === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ * [[Кулун тутар 29]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Быраас күнэ * [[Кулун тутар 31]] ** [[Виргин арыылара (АХШ)|Виргин арыылара]], Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. ** [[Калифорния]], [[Сесар Чавес күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] mkw4he2htpk8ye1yem7k1c1xvsy9ci0 427903 427886 2026-05-03T02:50:15Z Ojkhol 24881 /* Олунньу */ 427903 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Олунньу === * [[Олунньу 1]] ** дойдуга Көҥүл күнэ ** Десерт дойдулар ардыларынааҕы күнэ ** ({{Флагификация|Канаада}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Олунньу 2]] — ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) [[Таарбаҕан күнэ]]. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн [[таарбаҕан]] хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр. * [[Олунньу 3]]  ** [[Түөрт капеллан]] күнэ. 1943 сыллаахха АХШ аармыйатын 4 капеллана (методистар сыаркаптарын, реформистар сыаркаптарын, католиктар сыаркаптарын аҕабыыттара уонна раввин) ньиэмэс торпедатыттан тимирэн эрэр хараабылтан дьону быыһаабыттара, дагдатар сэлиэччиктэрин атын дьоҥҥо биэрбиттэрэ уонна хараабылы кытта тимирбиттэрэ. ** Моркуоп туордун күнэ * [[Олунньу 5]] — Күн-дьыл билгэһитин национальнай күнэ ({{lang-en|National Weatherperson's Day}}). * [[Олунньу 7]] — Хара тириилээхтэр ВИЧ/СПИД туһунан билиилэрин күнэ ({{lang-en|National Black HIV/AIDS Awareness Day}}) * [[Олунньу 11]] — Айааччы национальнай күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ * [[Кулун тутар 29]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Быраас күнэ * [[Кулун тутар 31]] ** [[Виргин арыылара (АХШ)|Виргин арыылара]], Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. ** [[Калифорния]], [[Сесар Чавес күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] d23euq73mm4rulid1nr6seh5x1r18go 427910 427903 2026-05-03T02:55:27Z Ojkhol 24881 /* Олунньу */ 427910 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Олунньу === * [[Олунньу 1]] ** дойдуга Көҥүл күнэ ** Десерт дойдулар ардыларынааҕы күнэ ** ({{Флагификация|Канаада}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Олунньу 2]] — ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) [[Таарбаҕан күнэ]]. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн [[таарбаҕан]] хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр. * [[Олунньу 3]]  ** [[Түөрт капеллан]] күнэ. 1943 сыллаахха АХШ аармыйатын 4 капеллана (методистар сыаркаптарын, реформистар сыаркаптарын, католиктар сыаркаптарын аҕабыыттара уонна раввин) ньиэмэс торпедатыттан тимирэн эрэр хараабылтан дьону быыһаабыттара, дагдатар сэлиэччиктэрин атын дьоҥҥо биэрбиттэрэ уонна хараабылы кытта тимирбиттэрэ. ** Моркуоп туордун күнэ * [[Олунньу 5]] — Күн-дьыл билгэһитин национальнай күнэ ({{lang-en|National Weatherperson's Day}}). * [[Олунньу 7]] — Хара тириилээхтэр ВИЧ/СПИД туһунан билиилэрин күнэ ({{lang-en|National Black HIV/AIDS Awareness Day}}) * [[Олунньу 11]] — Айааччы национальнай күнэ * [[Олунньу 12]] ** Ыал буолуу көҥүлүн национальнай күнэ ** [[Авраам Линкольн|Линкольн]] төрөөбүт күнэ ** {{Флагификация|Джорджия}} — Джорджия күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ * [[Кулун тутар 29]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Быраас күнэ * [[Кулун тутар 31]] ** [[Виргин арыылара (АХШ)|Виргин арыылара]], Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. ** [[Калифорния]], [[Сесар Чавес күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] cl33hqpd1hh4e6ag17mk5qwnpznievd 427962 427910 2026-05-03T10:23:07Z Ojkhol 24881 /* Олунньу */ 427962 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Олунньу === * [[Олунньу 1]] ** дойдуга Көҥүл күнэ ** Десерт дойдулар ардыларынааҕы күнэ ** ({{Флагификация|Канаада}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Олунньу 2]] — ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) [[Таарбаҕан күнэ]]. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн [[таарбаҕан]] хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр. * [[Олунньу 3]]  ** [[Түөрт капеллан]] күнэ. 1943 сыллаахха АХШ аармыйатын 4 капеллана (методистар сыаркаптарын, реформистар сыаркаптарын, католиктар сыаркаптарын аҕабыыттара уонна раввин) ньиэмэс торпедатыттан тимирэн эрэр хараабылтан дьону быыһаабыттара, дагдатар сэлиэччиктэрин атын дьоҥҥо биэрбиттэрэ уонна хараабылы кытта тимирбиттэрэ. ** Моркуоп туордун күнэ * [[Олунньу 5]] — Күн-дьыл билгэһитин национальнай күнэ ({{lang-en|National Weatherperson's Day}}). * [[Олунньу 7]] — Хара тириилээхтэр ВИЧ/СПИД туһунан билиилэрин күнэ ({{lang-en|National Black HIV/AIDS Awareness Day}}) * [[Олунньу 11]] — Айааччы национальнай күнэ * [[Олунньу 12]] ** Ыал буолуу көҥүлүн национальнай күнэ ** [[Авраам Линкольн|Линкольн]] төрөөбүт күнэ ** {{Флагификация|Джорджия}} — Джорджия күнэ * [[Олунньу 15]] ** {{Флагификация|Филадельфия}} — [[ЭНИАК]] (ENIAC) күнэ. Пенсильвания университетыгар 1946 сыллаахха бу күн бастакы көмпүүтэри "баараҕай мэйии" диэн ааттаан көрдөрбүттэр ** {{Флагификация|Флорида}} — Сьюзан Б. Энтони күнэ. Сьюзен Энтони (1820 — 1906) төрөөбүт күнүгэр дьахтар быыбарга кыттар быраабын кэрэһилээн бэлиэтииллэр, Флорида штаакка бу күн өрүүллэр, Калифорнияҕа оскуолаларга үөрэх буолбат, уопсастыбанай үлэнэн дьарыктаналлар, атын штааттарга араас тэрээһиннэри ыыталлар === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ * [[Кулун тутар 29]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Быраас күнэ * [[Кулун тутар 31]] ** [[Виргин арыылара (АХШ)|Виргин арыылара]], Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. ** [[Калифорния]], [[Сесар Чавес күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] px0tjqwfqm4o1adl269xyg74r4lbxpk 427967 427962 2026-05-03T10:27:28Z Ojkhol 24881 /* Олунньу */ 427967 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Олунньу === * [[Олунньу 1]] ** дойдуга Көҥүл күнэ ** Десерт дойдулар ардыларынааҕы күнэ ** ({{Флагификация|Канаада}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Олунньу 2]] — ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) [[Таарбаҕан күнэ]]. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн [[таарбаҕан]] хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр. * [[Олунньу 3]]  ** [[Түөрт капеллан]] күнэ. 1943 сыллаахха АХШ аармыйатын 4 капеллана (методистар сыаркаптарын, реформистар сыаркаптарын, католиктар сыаркаптарын аҕабыыттара уонна раввин) ньиэмэс торпедатыттан тимирэн эрэр хараабылтан дьону быыһаабыттара, дагдатар сэлиэччиктэрин атын дьоҥҥо биэрбиттэрэ уонна хараабылы кытта тимирбиттэрэ. ** Моркуоп туордун күнэ * [[Олунньу 5]] — Күн-дьыл билгэһитин национальнай күнэ ({{lang-en|National Weatherperson's Day}}). * [[Олунньу 7]] — Хара тириилээхтэр ВИЧ/СПИД туһунан билиилэрин күнэ ({{lang-en|National Black HIV/AIDS Awareness Day}}) * [[Олунньу 11]] — Айааччы национальнай күнэ * [[Олунньу 12]] ** Ыал буолуу көҥүлүн национальнай күнэ ** [[Авраам Линкольн|Линкольн]] төрөөбүт күнэ ** {{Флагификация|Джорджия}} — Джорджия күнэ * [[Олунньу 15]] ** {{Флагификация|Филадельфия}} — [[ЭНИАК]] (ENIAC) күнэ. Пенсильвания университетыгар 1946 сыллаахха бу күн бастакы көмпүүтэри "баараҕай мэйии" диэн ааттаан көрдөрбүттэр ** {{Флагификация|Флорида}} — Сьюзан Б. Энтони күнэ. Сьюзен Энтони (1820 — 1906) төрөөбүт күнүгэр дьахтар быыбарга кыттар быраабын кэрэһилээн бэлиэтииллэр, Флорида штаакка бу күн өрүүллэр, Калифорнияҕа оскуолаларга үөрэх буолбат, уопсастыбанай үлэнэн дьарыктаналлар, атын штааттарга араас тэрээһиннэри ыыталлар * [[Олунньу 16]] — Елизабет Ператрович күнэ (1988 сыллаахтан бэлиэтэнэр). [[Елизабет Ператрович]] (1911-1958, төрүүрүгэр Ḵaax̲gal.aat, тлинкииттии "бэйэтэ бэйэтин сууланар"), киһи быраабын туруулаһааччы, Аляска төрүт олохтоохторун аатыттан тэҥ быраап иһин охсуспута. Кини туруорсуутунан Аляскаҕа бу күн 1945 сыллаахха Дискриминацияны утары охсуһуу сокуона ылыныллыбыта. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ * [[Кулун тутар 29]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Быраас күнэ * [[Кулун тутар 31]] ** [[Виргин арыылара (АХШ)|Виргин арыылара]], Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. ** [[Калифорния]], [[Сесар Чавес күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] bwjjzjej2tu3jjk1re72oj7b8ija2eu 0 56334 427954 427842 2026-05-03T10:03:39Z Ojkhol 24881 427954 wikitext text/x-wiki '''[[Канаада|Канаадаҕа]] бэлиэтэнэр күннэр''' * [[Олунньу 1]] ({{Флагификация|США}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Олунньу 2]] — ({{Флагификация|АХШ}} эмиэ бэлиэтиир), [[Таарбаҕан күнэ]]. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн [[таарбаҕан]] хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр. * [[Олунньу 15]] — Былаах күнэ * [[Кулун тутар 12]] — [[Наассыйалар Холбоһуктара|Холбоһук]] күнэ * [[Кулун тутар 18]] — ({{Флагификация|Ирландия}}, {{Флагификация|Австралия}}) — Шилв күнэ * [[Муус устар 9]] — Вими-Ридж күнэ (Францияҕа 1917 с. Вими-Ридж кыргыһыытыгар өлбүт Канаада саллааттарын ахталлар) * [[Муус устар 23]] — Кинигэ күнэ. * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ-ка]] эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 17]] — [[Гражданство күнэ]] * [[Бэс ыйын 2]] — Decoration Day * [[Бэс ыйын 21]] — Төрүт омуктар күннэрэ. * [[Бэс ыйын 24]] {{Флагификация|Квебек}} — Квебек күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — Өрөгөй ырыатын күнэ <ref>[http://www.niworld.ru/franamer/st_file/gimn_canada.htm Национальный гимн Канады<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>; * [[От ыйын 1]] ** Канаада күнэ (урукку аата Доминион күнэ). [[1867]] сыллаахха [[Канаада]] [[Улуу Британия|Британия Импиэрийэтиттэн]] тахсыбакка эрэ бэйэтин бырабыыталыстыбатын бэйэтэ талар буолбут. ** {{Флагификация|Канада}}, [[Ньюфаундленд]] — Өйдөбүнньүк күнэ * [[От ыйын 28]] — Улуу аймаһыйыыны ахтар күн. 1755–1764 сс. Британия сэриилэрэ Акадияҕа XVII-XVIII үйэлэргэ көһөн кэлэн олохсуйбут 14 тыһыынча кэриҥэ францууһу күүстэринэн бастаан билиҥҥи АХШ сирдэригэр, онтон сорохторун Британияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ. Ол содулуттан тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Акадия диэн билиҥҥи Канаада Саҥа Шотландията, Нью-Брансуик, Принц Эдуард арыыта уонна Хотугу Мэн. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Эйэни хааччыйар сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ ({{lang-en|National Peacekeepers' Day}}) * [[Атырдьах ыйын 15]], [[Саҥа Шотландия]] — Акадия ({{lang-en|National Acadian Day}}) === Күһүн === * [[Балаҕан ыйын 3]] — Эргиэн флотун күнэ * [[Алтынньы 9]] — Өрт уотун бохсуу күнэ. АХШ-ка эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Дьон күнэ (Persons Day). XX үйэ саҕаланыытыгар Канаада федеральнай сокуонугар "киһи" (person) диэн тыл "эр киһи" диэн эрэ суолталааҕыттан дьахталлар бырааптара күөмчүлэнэригэр болҕомто ууруллубута. 5 дьахтар көҕүлээһининэн икки сыл кэриҥэ барбыт суут кэнниттэн 1929 сыллаахха бу күн дьахталлар эмиэ бу өйдөбүлгэ киирэллэрин туһунан быһаарыы ылыныллыбыта * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Сэтинньи 8]] — [[Абориген бэтэрээннэр күннэрэ (Канаада)|Абориген бэтэрээннэр күннэрэ]]. Канаада олохтоох омуктара [[Аан дойду бастакы сэриитэ|Бастакы]] уонна [[Аан дойду иккис сэриитэ|Иккис аан дойду сэриилэригэр]] уонна [[Кэриэйэ сэриитэ|Кэриэй сэриитигэр]] кыттыыларын билинии күнэ. 1984 сыллаахтан бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 6]] — [[Дьахтары атаҕастыыры утарар күн]] * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 24]] ([[Инуиттар]]) — Кувиасуквик (Саҥа дьыл), Аляскаҕа, Канаадаҕа, [[Гренландия]]ҕа уонна [[Арассыыйа]]ҕа бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 26]] — [[Бэлэх күнэ]]<ref>[http://www.promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php День подарков (Великобритания, Австралия, Новая Зеландия, Канада) — Boxing Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210133145/http://promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php |date=2009-12-10 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ Фестивали и праздники в Кирибати / Travel.Ru / Кирибати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205404/http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ |date=2011-08-25 }}</ref>. 26 чыыһыла баскыһыанньаҕа түбэстэҕинэ, бэнидиэнньиккэ көһөн биэрэр. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Канаада]] 0rrnxkmrxbmf01w6krlimmwxrcclou4 0 56338 427891 427740 2026-05-03T02:41:34Z Ojkhol 24881 /* Кулун тутар */ 427891 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Олунньу === * [[Олунньу 8]] — Ойох тахсарга тыл көтөҕүү күнэ. Тапталга билинэллэр, сибэкки бэлэхтииллэр === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ * [[Кулун тутар 22]] — [[Бихар штаат (Ииндийэ)|Бихар штаат]] күнэ, 1912 сыллаахха Бихар [[Бенгалия]]ттан араарыллан туспа сир буолбут === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] fxus44ot9hyvzao15zdv09gg1iz8mtu 427949 427891 2026-05-03T09:54:52Z Ojkhol 24881 /* Олунньу */ 427949 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Олунньу === * [[Олунньу 8]] — Ойох тахсарга тыл көтөҕүү күнэ. Тапталга билинэллэр, сибэкки бэлэхтииллэр * [[Олунньу 14]] — Төрөппүттэргэ сүгүрүйүү күнэ (Матру Питру Пуджан Дивас). 2007 сылтан арҕаа култууралар сүүрээннэригэр утары туруу курдук биир куоракка бэлиэтээбиттэрэ, кэлин элбэх штаат иилэ хабан ылан бэлиэтиир буолбута === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ * [[Кулун тутар 22]] — [[Бихар штаат (Ииндийэ)|Бихар штаат]] күнэ, 1912 сыллаахха Бихар [[Бенгалия]]ттан араарыллан туспа сир буолбут === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 4ee9q1g6541dfri0h2luxkv4btmil6b 0 56339 427944 427428 2026-05-03T09:51:09Z Ojkhol 24881 427944 wikitext text/x-wiki '''Армения бэлиэ күннэрэ''' — [[Армения]]ҕа бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. * [[Олунньу 12]] — Терендез * [[Муус устар 7]] — Ийэ күнэ * [[Муус устар 16]] — [[Армения полициятын үлэһитин күнэ|Полиция үлэһитин күнэ]]. * [[Муус устар 24]] — Осмаан импиэрийэтигэр буолбут Армяннар геноцидтарын сиэртибэлэрин күнэ. [[Франция бэлиэ күннэрэ|Франция]]ҕа эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 24]] — Пограничник күнэ. * [[Ыам ыйын 7]] — [[Арассыыйа бэлиэ күннэрэ|Арассыыйаҕа]], Арменияҕа, [[Беларусь бэлиэ күннэрэ|Беларусь]]ка Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 8]] — Еркрап күнэ * [[Ыам ыйын 15]] — Дьиэ кэргэн күнэ<ref>{{Cite web|url=https://www.arlis.am/DocumentView.aspx?docid=129503|title=DocumentView|publisher=www.arlis.am|accessdate=2019-05-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.am/rus/news/66273.html|title=15 мая – День семьи|publisher=news.am|lang=ru|accessdate=2019-05-18}}</ref> * [[Ыам ыйын 26]] — [[Сардарапат кыргыһыы|Сардарапат кыргыһыытыгар]] кыайыы күнэ * [[Ыам ыйын 28]] — [[Армения Бастакы Өрөспүүбүлүкэтэ|Бастакы Өрөспүүбүлүкэ]] күнэ (1918) * [[От ыйын 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1990/ День работника прокуратуры Армении — 1 июля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. * [[От ыйын 5]] — [[Армения конституцията|Конституция]] күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — [[Омук быһыытынан билинии күнэ (Армения)|Омук быһыытынан бэйэни билинии күнэ]] (Навасард)<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2171/ День национальной идентичности в Армении — 11 августа. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. 2009 сыллаахха олохтоммута. * [[Атырдьах ыйын 23]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1990 сыллаахха декларация ылыныллыбыт<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.armeniasputnik.am/society/20200823/24197586/Mechta-obrela-zhizn-rukovodstvo-Armenii-o-vazhnosti-Deklaratsii-nezavisimosti.html|title=Саркисян и Мирзоян назвали важность принятия Декларации независимости Армении|website=ru.armeniasputnik.am|accessdate=2020-08-23}}</ref> * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Быыһыыр сулууспа үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 18]] — Астрономия күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1991, Сэбиэскэй Сойуустан) * [[Алтынньы 16]] — Эрмээн прессэтин күнэ. 1794 сыллаахха Мадрас куоракка (Ииндийэ) эрмээн тылынан бастакы «Аздарар» («Сорук-боллур») сурунаал тахсыбыт. * [[Алтынньы 19]] — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сир хамсааһынын сиэртибэлэрин кэриэстиир күн * [[Ахсынньы 20]] — Судаарыстыбаннай уонна национальнай куттала суох буолуу үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Армения]] [[Категория:Бэлиэ күннэр]] a88rvryztq9c0qm5k7mg60lidj9gmon 427945 427944 2026-05-03T09:51:28Z Ojkhol 24881 427945 wikitext text/x-wiki '''Армения бэлиэ күннэрэ''' — [[Армения]]ҕа бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. * [[Олунньу 13]] — Терендез * [[Муус устар 7]] — Ийэ күнэ * [[Муус устар 16]] — [[Армения полициятын үлэһитин күнэ|Полиция үлэһитин күнэ]]. * [[Муус устар 24]] — Осмаан импиэрийэтигэр буолбут Армяннар геноцидтарын сиэртибэлэрин күнэ. [[Франция бэлиэ күннэрэ|Франция]]ҕа эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 24]] — Пограничник күнэ. * [[Ыам ыйын 7]] — [[Арассыыйа бэлиэ күннэрэ|Арассыыйаҕа]], Арменияҕа, [[Беларусь бэлиэ күннэрэ|Беларусь]]ка Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 8]] — Еркрап күнэ * [[Ыам ыйын 15]] — Дьиэ кэргэн күнэ<ref>{{Cite web|url=https://www.arlis.am/DocumentView.aspx?docid=129503|title=DocumentView|publisher=www.arlis.am|accessdate=2019-05-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.am/rus/news/66273.html|title=15 мая – День семьи|publisher=news.am|lang=ru|accessdate=2019-05-18}}</ref> * [[Ыам ыйын 26]] — [[Сардарапат кыргыһыы|Сардарапат кыргыһыытыгар]] кыайыы күнэ * [[Ыам ыйын 28]] — [[Армения Бастакы Өрөспүүбүлүкэтэ|Бастакы Өрөспүүбүлүкэ]] күнэ (1918) * [[От ыйын 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1990/ День работника прокуратуры Армении — 1 июля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. * [[От ыйын 5]] — [[Армения конституцията|Конституция]] күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — [[Омук быһыытынан билинии күнэ (Армения)|Омук быһыытынан бэйэни билинии күнэ]] (Навасард)<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2171/ День национальной идентичности в Армении — 11 августа. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. 2009 сыллаахха олохтоммута. * [[Атырдьах ыйын 23]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1990 сыллаахха декларация ылыныллыбыт<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.armeniasputnik.am/society/20200823/24197586/Mechta-obrela-zhizn-rukovodstvo-Armenii-o-vazhnosti-Deklaratsii-nezavisimosti.html|title=Саркисян и Мирзоян назвали важность принятия Декларации независимости Армении|website=ru.armeniasputnik.am|accessdate=2020-08-23}}</ref> * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Быыһыыр сулууспа үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 18]] — Астрономия күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1991, Сэбиэскэй Сойуустан) * [[Алтынньы 16]] — Эрмээн прессэтин күнэ. 1794 сыллаахха Мадрас куоракка (Ииндийэ) эрмээн тылынан бастакы «Аздарар» («Сорук-боллур») сурунаал тахсыбыт. * [[Алтынньы 19]] — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сир хамсааһынын сиэртибэлэрин кэриэстиир күн * [[Ахсынньы 20]] — Судаарыстыбаннай уонна национальнай куттала суох буолуу үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Армения]] [[Категория:Бэлиэ күннэр]] goj6bpfd0msb4gsn7z16tub3srzt8o4 0 56343 427898 427727 2026-05-03T02:45:54Z Ojkhol 24881 427898 wikitext text/x-wiki '''Италия бэлиэ күннэрэ''' — [[Италия]]ҕа бэлиэтэнэр күннэр. * [[Олунньу 10]] — Үүрүллүбүттэри уонна Фойба сиэртибэлэрин кэриэстиир күн (Giorno del ricordo). Иккис аан дойду сэриитин кэнниттэн Истрия уонна Далмация (Югославия) сирдэриттэн 230-350 тыһ. олохтоох итальянеһы күүһүнэн көһөрбүттэрэ. Бу күн 1947 сыллаахха Парижтааҕы эйэ сөбүлэҥинэн урукку Италия сирдэрэ Югославияҕа бэриллибиттэрэ * [[Кулун тутар 17]] — [[Былыргы Рим|Былыргы Римҥэ]] бу күн [[Либер_(мифология)|Либер]], [[Либера|Либера]] уонна [[Церера (мифология)|Церера]] таҥараларга анаммыт либералия күнэ бэлиэтэнэр эбит. Сири оҥоруу уонна өҥ үүнүү таҥаралара * [[Кулун тутар 18]] — COVID-19 сиэртибэлэрин күнэ * [[Кулун тутар 19]] — ({{Флагификация|Мальта}}, {{Флагификация|Лихтенштейн}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Сибэтиэй Уоһук күнэ * [[Кулун тутар 21]] ({{Флагификация|Бельгия}}, {{Флагификация|Лесото}}, {{Флагификация|Португалия}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Мас олордуутун күнэ]] * [[Муус устар 21]] — [[Рим]] куорат олохтоммут күнэ *[[Муус устар 25]] ** Фашизмтан босхолонуу күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/362/ День освобождения от фашизма в Италии — 25 апреля]</ref>. ** Марк евангелист күнэ * [[Бэс ыйын 2]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ (Festa della Repubblica). [[1946]] сыллаахха референдум түмүгэр [[Италия]] өрөспүүбүлүкэ буолбут. * [[От ыйын 2]] — [[Сиенатааҕы ат сүүрдүүтэ (Палио)]]. * [[Алтынньы 2]] — Эбэлэр уонна эһэлэр күннэрэ * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Сэтинньи 17]] — Хара куоска күнэ * [[Ахсынньы 26]] — Сибэтиэй Стефан күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Италия]] ji8yezijhxbrm2hlpatag24lf30bfx2 0 56362 427957 427883 2026-05-03T10:05:26Z Ojkhol 24881 427957 wikitext text/x-wiki * [[Олунньу 6]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — Бармен күнэ * [[Олунньу 15]] — Тас дойдулар сирдэригэр-уоттарыгар сэриилэспит дьону чиэстиир күн * [[Кулун тутар 9]] — [[Тарас Шевченко]] төрөөбүт күнэ. * [[Кулун тутар 14]] — Доброволец күнэ<ref>[http://zakon0.rada.gov.ua/laws/show/1822-19 Про встановлення Дня українського добровольця]</ref> * [[Кулун тутар 23]] — [[Култуура үлэһиттэрин уонна норуот айымньытын сөбүлээччилэр күннэрэ]] * [[Кулун тутар 26]] — [[Украина Национальнай гвардиятын күнэ|Национальнай гвардия күнэ]]. * [[Муус устар 12]] — Ракетнай-космическай салаа үлэһиттэрин күнэ * [[Муус устар 18]] — [[Устуоруйа уонна култуура мэҥэлэрин күнэ]] * [[Муус устар 26]] — Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн * [[Ыам ыйын 8]] — Өйдөбүнньүк уонна эйэлэһии күнэ ({{lang-uk|День пам'яті та примирення}})<ref>{{Cite web|url =http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|title =Указ президента Украины Петра Порошенко|author =|work =|date =|publisher =|deadlink =yes|archiveurl =https://web.archive.org/web/20150510025334/http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|archivedate =2015-05-10}}</ref> * [[Ыам ыйын 19]] — Бэлиитикэ репрессиятын сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Ыам ыйын 20]] — Баан үлэһиттэрин күнэ * [[Ыам ыйын 25]] — [[Киев күнэ]] * [[Бэс ыйын 6]] — Суруналыыс күнэ * [[Бэс ыйын 12]] — Фонда ырыынагын үлэһитин күнэ * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Судаарыстыбаннай сулууспа күнэ * [[Бэс ыйын 28]] — Конституция (Төрүт сокуон)күнэ * [[От ыйын 1]] — Архитектура күнэ * [[От ыйын 2]] — [[Украинаҕа Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ|Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ]]. * [[От ыйын 28]] — Русь сүрэхтэммит күнэ<ref name="Ukr">[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=668%2F2008 Текст президентского указа № 668/2008 «Про День крещения Киевской Руси»{{ref-uk}}]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Украина былааҕын күнэ|Былаах күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (ССРС-тан, [[1991]]) * [[Атырдьах ыйын 29]]: ** Украина көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн ** Шахтер күнэ * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Нотариат күнэ * [[Балаҕан ыйын 7]] — Байыаннай разведка күнэ * [[Балаҕан ыйын 9]] — Бронетанковай сэриилэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 10]] — Физкультура уонна успуорт күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Украина өрүһүйээччитин (спасатель) күнэ * [[Балаҕан ыйын 22]] — Партизан килбиэнин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 30]]  ** Бүтүн Украинатааҕы бибилэтиэкэ күнэ ** Оҕону ииттии күнэ * [[Алтынньы 8]] — Украина юриһин күнэ * [[Алтынньы 10]] — Украина стандартизация и метрология үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 14]] ** Украина көмүскээччитин күнэ ** Украина [[хаһаак]]тарын күнэ * [[Алтынньы 27]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ. Нестор Летописец төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бастаан сэтинньи 9 күнүгэр бэлиэтэнэр этэ. * [[Алтынньы 28]] — Украина фашист халабырдьыттартан босхолонуутун күнэ * [[Сэтинньи 3]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** Инженернэй сэриилэр күннэрэ * [[Сэтинньи 4]] — Тимир суол үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ * [[Сэтинньи 16]] — Араадьыйа, тэлэбиидэнньэ уонна сибээс үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Украина Сэбилэниилээх күүстэрин сержанын күнэ. * [[Сэтинньи 19]] ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ ** Гидрометеорология сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Тыа хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Дьоһун уонна көҥүл күнэ]] <!-- * {{Флагификация|Украина}} — Штурмалыыр десант сэриилэрин күнэ--> * [[Сэтинньи 30]] — Украина сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническай сэриилэрин күнэ * [[Ахсынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 5]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 7]] — Олохтоох салайыныы күнэ * [[Ахсынньы 12]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Ахсынньы 14]] — [[Чернобыль саахала|Чернобыль саахалын]] ликвидациятын кыттыылаахтарын чиэстиир күн * [[Ахсынньы 15]] — Суут үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Украина судаарыстыбаннай (буруйдааһыны) толорторуу сулууспатын үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 19]] — Адвокатура күнэ * [[Ахсынньы 22]] ** Энергетик күнэ ** Дипломатическэй сулууспа үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Украина архыыбын тэрилтэлэрин күнэ|Украинаҕа архыып тэрилтэлэрин күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Украина бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] s2dam03immsuttsvatwurht5i8bismp 0 56371 427887 427857 2026-05-03T02:39:05Z Ojkhol 24881 427887 wikitext text/x-wiki [[Япония]] бэлиэ күннэрэ. * [[Олунньу 3]] — [[Сэцубун]]. * [[Олунньу 4]] — Риссюн — Саас саҕаланыыта (Саҥа дьыл) * [[Олунньу 7]] — Хотугу сирдэр күннэрэ * [[Кулун тутар 3]] — [[Хинамацури]] — кыргыттар эбэтэр куукулалар күннэрэ. * [[Кулун тутар 12]] — О-мидзутори мацури (Нара куорат), кудуктан ууну таһаарыы күнэ<ref>[http://nippon-history.ru/books/item/f00/s00/z0000002/st043.shtml Краткий календарь японских праздников [1990 Маркарьян С.Б., Молоднякова Э.В. - Праздники в Японии. Обычаи, обряды, социальные функции&#93]</ref> * [[Кулун тутар 13]] — Касуга-мацури, Япония сүрүн бэлиэ күннэриттэн биирдэстэрэ, XIII үйэттэн биллэр. * [[Кулун тутар 14]] (уонна атын Азия дойдулара) — [[Үрүҥ күн (Япония)|Үрүҥ күн]], Валентин күнүн кэнниттэн биир ый буолан баран бэлиэтэнэр, ол күн бэлэх ылбыттар бэлэхтээбит дьоҥҥо хоруйдаан аны бэйэлэрэ бэлэх оҥороллор. 1978 сыллаахтан Японияҕа бэлиэтэнэр буолбут, кэлин атын дойдуларга тарҕаммыт * [[Кулун тутар 15]] — [[Хонэн-мацури|Өлгөм сыл күнэ]] * [[Кулун тутар 21]] — Сааскы күн тэҥнэһиитэ. * [[Кулун тутар 27]] — Сакура тыллыытын күнэ * [[Муус устар 1]] — [[Мияко одори]] (үҥкүү сааскы бэстибээлэ) * [[Муус устар 17]] — Оҕо көмүскэлин күнэ<ref name="1tv_">{{cite web|url=http://www.1tv.ru/sprojects_utro_video/si33/v79|title=Живые драгоценности. 100 лет подвигу. Нелегальные иммигранты. Редкая болезнь. День защиты детей в Японии|publisher=1tv.ru|author=|date=|description=День защиты детей в Японии|lang=ru|accessdate=2012-04-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. * [[Муус устар 18]] — Айааччылар күннэрэ * [[Муус устар 29]] — [[Сёва күнэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/259/ День Сёва в Японии — 29 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ (1948 сыллаахха бастаан бэлиэтээбиттэр) * [[Ыам ыйын 4]] — Күөх от-мас күнэ. (みどりの日, Midori no Hi). Көмүс сэттиэлэ (Огон Шукан, 黄金週間) — Японияҕа муус устар 29-тан ыам ыйын 5 күнүгэр диэри бэлиэтэнэр судаарыстыба бырааһынньыктарыттан биирдэстэрэ. Бастаан урукку импэрээтэр төрөөбүт күнүн атын импэрээтэр бүрүстүөлгэ олорбутун кэннэ маннык ааттаабыттар (урукку импэрээтэр оту-маһы сөбүлүүрүн кэриэстээн), онтон Көмүс сэттиэлэни уһатар соруктаах отой да атын күҥҥэ көһөрбүттэр. * [[Ыам ыйын 5]] — Танго но сэкку (эбэтэр Аямэ-но-хи — баҕа батаһын күнэ). Былыргыттан ыраахтааҕы дьиэтигэр ыытыллар Госэкку диэн ааттанар 5 сиэртэн биирдэстэрэ * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ|Соҕуруу Кэриэйэ]]ҕэ эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 15]] — [[Аой-мацури]], [[Мальва|мальва]] бэстибээлэ * [[Ыам ыйын 17]] — [[Тосегу]] бэстибээл ([[паланкин]]нар икки күннээҕи параадтара) <ref>[https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ Традиционные праздники и фестивали в Японии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030094805/https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ |date=2020-10-30 }}</ref> * [[Ыам ыйын 27]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — Чаһы күнэ <ref>[https://ru.theoutlook.com.ua/news/730/den-chasov-v-yaponii.html День часов в Японии. | OUTLOOK]</ref> * [[От ыйын 7]] — [[Танабата (бэстибээл)|Танабата]] диэн таптал бэстибээлэ (урукку аата Сулус бэстибээлэ) ыытыллар. Үһүйээн быһыытынан, бу эрэ түүн таптаспыт сулустар көрсөр кыахтаахтар эбит. * [[От ыйын 10]] — [[Натто]] күнэ ([[соя|сояттан]] оҥоһуллар ас-үөл) * [[От ыйын 13]] — {{нихонго|[[Обон]]|お盆}} эбэтэр {{нихонго|Бон|盆}}, өлбүттэри ахтан ааһар күн ([[от ыйын 16]] диэри). [[Буддизм|Буддистар]] бу үс күн тухары өлбүттэр дьиэлэригэр таарыйан ааһаллар диэн итэҕэйэллэр. Бон одори диэн үҥкүү сиэрэ-туома толоруллар. * [[От ыйын 17]] — Гион Мацури (Gion Matsuri) * [[От ыйын 19]] — Дьахтар-миниистирдэр күннэрэ <ref>ru.qwe.wiki/wiki/Masa_Nakayama</ref> * [[Атырдьах ыйын 6]] — аан дойдуга '''Хиросима күнэ''' бэлиэтэнэр. Ядернай сэрии сэбин бобуу аан дойдутааҕы күнэ<ref>[http://ria.ru/spravka/20130806/954277544.html День Хиросимы — Всемирный день борьбы за запрещение ядерного оружия]</ref> * [[Атырдьах ыйын 9]] — Куустуһуу күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — Хайа күнэ. 2014 сыллаахха Япония түмэнэ бу күнү 2016 сыллаахтан бэлиэтиир туһунан сокуон ылыммыта. Онно дьоппуон култууратыгар далай уонна хайа ураты суолталаахтара ыйыллыбыт. * [[Атырдьах ыйын 13]] — [[Обон (Япония)|Обон]] саҕаланар — өлбүттэри ахтар сиэр-туом (атырдьах ыйын 13—15 күннэрэ). === Күһүн=== * [[Балаҕан ыйын 9]] — [[Хризантема күнэ (Япония)|Хризантема күнэ]] эбэтэр Кику-но-Секку * [[Балаҕан ыйын 18]] — [[Окинава]] арыы олохтоохторун түөлбэ тылларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 23]] — Сюбун-но-хи диэн күн-түүн күһүҥҥү тэҥнэһиитин күнэ. Бу күн дьон өбүгэлэрин уонна өлбүттэри кэриэстииллэр. * [[Алтынньы 9]] — Такаяма Күһүҥҥү бэстибээлэ * [[Алтынньы 13]] (Сикокучуо, Эхимэ провинция) — Дои тайкомацури (алтынньы 13–15), үүнүү өлгөм буоларыгар сиэр-туом толороллор * [[Алтынньы 22]] (Киото) — Дзидай Мацури. 1868 сыллаахха Япония киин куоратынан Токио буолбутугар, импэрээтэр, кини аймахтара, чаҕардара уонна тыһыынчанан чунуобунньуктар Киототтан көһүүлэрин сиэрэ-туома оҥоһуллубут. Бу күн сыл ахсын Киото куоракка дьон былыргылыы таҥнан баран ол көһүүнү үтүктэллэр * [[Сэтинньи 1]] — Бэйэни көмүскэнии күүстэрин күнэ * [[Сэтинньи 3]] — [[Култуура]] күнэ * [[Сэтинньи 15]] — Сити-го-сан («сэттэ-биэс-үс»). Биэс уонна үс саастаах уолаттары, сэттэ уонна үс саастаах кыргыттары кимоно эбэтэр атын мааны таҥаһы таҥыннаран синто храмыгар илдьэллэр уонна сиэр-туом толороллор. Бу бырааһынньык оҕо улаатар кэмин биир улахан олуга буолар. * [[Сэтинньи 23]] — Үлэ иһин махтал күнэ * [[Сэтинньи 28]] — Хоонко. Буддизм Япониятааҕы салаата [[Дзёдо Синсю]] (шин буддизм) бу күн бэйэтин олохтооччутун Синран Шонины ахтар. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 8]] ** Бодхи күнэ ([[Будда]] өйүн сырдааһынын күнэ) ** (Киото уонна Кансай эрэгийиэннэргэ) — Хари-Куйо. Тостубут иннэ күнэ, бу күн иистэнэр сатабылы тупсарыы күнүнэн ааҕаллар, синтоистар уонна буддистар ол туһугар таҥараҕа үҥэллэр. Канто эрэгийиэҥҥэ олунньу 8 күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Ахсынньы 14]] — Түөрт уон сэттэ ронины ахтар-саныыр күн. Бу күн Сэнгаку-дзи диэн Токиоҕа баар таҥара дьиэтигэр көмүллэ сытар даймену уонна кини рониннарын ахталлар. Бу XVIII үйэҕэ буолбут түбэлтэни дьоппуоннар бэриниилээх буолуу холобурун быһыытынан былыргыттан билинэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 23]] — Сынньалаҥҥа олорор импэрээтэр төрөөбүт күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Омисока == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Япония]] ox30ixvsxwr6y9ocdstxm444llk6r5r 427908 427887 2026-05-03T02:52:46Z Ojkhol 24881 427908 wikitext text/x-wiki [[Япония]] бэлиэ күннэрэ. * [[Олунньу 3]] — [[Сэцубун]]. * [[Олунньу 4]] — Риссюн — Саас саҕаланыыта (Саҥа дьыл) * [[Олунньу 7]] — Хотугу сирдэр күннэрэ * [[Олунньу 11]] — Ил олохтоммут күнэ * [[Кулун тутар 3]] — [[Хинамацури]] — кыргыттар эбэтэр куукулалар күннэрэ. * [[Кулун тутар 12]] — О-мидзутори мацури (Нара куорат), кудуктан ууну таһаарыы күнэ<ref>[http://nippon-history.ru/books/item/f00/s00/z0000002/st043.shtml Краткий календарь японских праздников [1990 Маркарьян С.Б., Молоднякова Э.В. - Праздники в Японии. Обычаи, обряды, социальные функции&#93]</ref> * [[Кулун тутар 13]] — Касуга-мацури, Япония сүрүн бэлиэ күннэриттэн биирдэстэрэ, XIII үйэттэн биллэр. * [[Кулун тутар 14]] (уонна атын Азия дойдулара) — [[Үрүҥ күн (Япония)|Үрүҥ күн]], Валентин күнүн кэнниттэн биир ый буолан баран бэлиэтэнэр, ол күн бэлэх ылбыттар бэлэхтээбит дьоҥҥо хоруйдаан аны бэйэлэрэ бэлэх оҥороллор. 1978 сыллаахтан Японияҕа бэлиэтэнэр буолбут, кэлин атын дойдуларга тарҕаммыт * [[Кулун тутар 15]] — [[Хонэн-мацури|Өлгөм сыл күнэ]] * [[Кулун тутар 21]] — Сааскы күн тэҥнэһиитэ. * [[Кулун тутар 27]] — Сакура тыллыытын күнэ * [[Муус устар 1]] — [[Мияко одори]] (үҥкүү сааскы бэстибээлэ) * [[Муус устар 17]] — Оҕо көмүскэлин күнэ<ref name="1tv_">{{cite web|url=http://www.1tv.ru/sprojects_utro_video/si33/v79|title=Живые драгоценности. 100 лет подвигу. Нелегальные иммигранты. Редкая болезнь. День защиты детей в Японии|publisher=1tv.ru|author=|date=|description=День защиты детей в Японии|lang=ru|accessdate=2012-04-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. * [[Муус устар 18]] — Айааччылар күннэрэ * [[Муус устар 29]] — [[Сёва күнэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/259/ День Сёва в Японии — 29 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ (1948 сыллаахха бастаан бэлиэтээбиттэр) * [[Ыам ыйын 4]] — Күөх от-мас күнэ. (みどりの日, Midori no Hi). Көмүс сэттиэлэ (Огон Шукан, 黄金週間) — Японияҕа муус устар 29-тан ыам ыйын 5 күнүгэр диэри бэлиэтэнэр судаарыстыба бырааһынньыктарыттан биирдэстэрэ. Бастаан урукку импэрээтэр төрөөбүт күнүн атын импэрээтэр бүрүстүөлгэ олорбутун кэннэ маннык ааттаабыттар (урукку импэрээтэр оту-маһы сөбүлүүрүн кэриэстээн), онтон Көмүс сэттиэлэни уһатар соруктаах отой да атын күҥҥэ көһөрбүттэр. * [[Ыам ыйын 5]] — Танго но сэкку (эбэтэр Аямэ-но-хи — баҕа батаһын күнэ). Былыргыттан ыраахтааҕы дьиэтигэр ыытыллар Госэкку диэн ааттанар 5 сиэртэн биирдэстэрэ * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ|Соҕуруу Кэриэйэ]]ҕэ эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 15]] — [[Аой-мацури]], [[Мальва|мальва]] бэстибээлэ * [[Ыам ыйын 17]] — [[Тосегу]] бэстибээл ([[паланкин]]нар икки күннээҕи параадтара) <ref>[https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ Традиционные праздники и фестивали в Японии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030094805/https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ |date=2020-10-30 }}</ref> * [[Ыам ыйын 27]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — Чаһы күнэ <ref>[https://ru.theoutlook.com.ua/news/730/den-chasov-v-yaponii.html День часов в Японии. | OUTLOOK]</ref> * [[От ыйын 7]] — [[Танабата (бэстибээл)|Танабата]] диэн таптал бэстибээлэ (урукку аата Сулус бэстибээлэ) ыытыллар. Үһүйээн быһыытынан, бу эрэ түүн таптаспыт сулустар көрсөр кыахтаахтар эбит. * [[От ыйын 10]] — [[Натто]] күнэ ([[соя|сояттан]] оҥоһуллар ас-үөл) * [[От ыйын 13]] — {{нихонго|[[Обон]]|お盆}} эбэтэр {{нихонго|Бон|盆}}, өлбүттэри ахтан ааһар күн ([[от ыйын 16]] диэри). [[Буддизм|Буддистар]] бу үс күн тухары өлбүттэр дьиэлэригэр таарыйан ааһаллар диэн итэҕэйэллэр. Бон одори диэн үҥкүү сиэрэ-туома толоруллар. * [[От ыйын 17]] — Гион Мацури (Gion Matsuri) * [[От ыйын 19]] — Дьахтар-миниистирдэр күннэрэ <ref>ru.qwe.wiki/wiki/Masa_Nakayama</ref> * [[Атырдьах ыйын 6]] — аан дойдуга '''Хиросима күнэ''' бэлиэтэнэр. Ядернай сэрии сэбин бобуу аан дойдутааҕы күнэ<ref>[http://ria.ru/spravka/20130806/954277544.html День Хиросимы — Всемирный день борьбы за запрещение ядерного оружия]</ref> * [[Атырдьах ыйын 9]] — Куустуһуу күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — Хайа күнэ. 2014 сыллаахха Япония түмэнэ бу күнү 2016 сыллаахтан бэлиэтиир туһунан сокуон ылыммыта. Онно дьоппуон култууратыгар далай уонна хайа ураты суолталаахтара ыйыллыбыт. * [[Атырдьах ыйын 13]] — [[Обон (Япония)|Обон]] саҕаланар — өлбүттэри ахтар сиэр-туом (атырдьах ыйын 13—15 күннэрэ). === Күһүн=== * [[Балаҕан ыйын 9]] — [[Хризантема күнэ (Япония)|Хризантема күнэ]] эбэтэр Кику-но-Секку * [[Балаҕан ыйын 18]] — [[Окинава]] арыы олохтоохторун түөлбэ тылларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 23]] — Сюбун-но-хи диэн күн-түүн күһүҥҥү тэҥнэһиитин күнэ. Бу күн дьон өбүгэлэрин уонна өлбүттэри кэриэстииллэр. * [[Алтынньы 9]] — Такаяма Күһүҥҥү бэстибээлэ * [[Алтынньы 13]] (Сикокучуо, Эхимэ провинция) — Дои тайкомацури (алтынньы 13–15), үүнүү өлгөм буоларыгар сиэр-туом толороллор * [[Алтынньы 22]] (Киото) — Дзидай Мацури. 1868 сыллаахха Япония киин куоратынан Токио буолбутугар, импэрээтэр, кини аймахтара, чаҕардара уонна тыһыынчанан чунуобунньуктар Киототтан көһүүлэрин сиэрэ-туома оҥоһуллубут. Бу күн сыл ахсын Киото куоракка дьон былыргылыы таҥнан баран ол көһүүнү үтүктэллэр * [[Сэтинньи 1]] — Бэйэни көмүскэнии күүстэрин күнэ * [[Сэтинньи 3]] — [[Култуура]] күнэ * [[Сэтинньи 15]] — Сити-го-сан («сэттэ-биэс-үс»). Биэс уонна үс саастаах уолаттары, сэттэ уонна үс саастаах кыргыттары кимоно эбэтэр атын мааны таҥаһы таҥыннаран синто храмыгар илдьэллэр уонна сиэр-туом толороллор. Бу бырааһынньык оҕо улаатар кэмин биир улахан олуга буолар. * [[Сэтинньи 23]] — Үлэ иһин махтал күнэ * [[Сэтинньи 28]] — Хоонко. Буддизм Япониятааҕы салаата [[Дзёдо Синсю]] (шин буддизм) бу күн бэйэтин олохтооччутун Синран Шонины ахтар. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 8]] ** Бодхи күнэ ([[Будда]] өйүн сырдааһынын күнэ) ** (Киото уонна Кансай эрэгийиэннэргэ) — Хари-Куйо. Тостубут иннэ күнэ, бу күн иистэнэр сатабылы тупсарыы күнүнэн ааҕаллар, синтоистар уонна буддистар ол туһугар таҥараҕа үҥэллэр. Канто эрэгийиэҥҥэ олунньу 8 күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Ахсынньы 14]] — Түөрт уон сэттэ ронины ахтар-саныыр күн. Бу күн Сэнгаку-дзи диэн Токиоҕа баар таҥара дьиэтигэр көмүллэ сытар даймену уонна кини рониннарын ахталлар. Бу XVIII үйэҕэ буолбут түбэлтэни дьоппуоннар бэриниилээх буолуу холобурун быһыытынан былыргыттан билинэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 23]] — Сынньалаҥҥа олорор импэрээтэр төрөөбүт күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Омисока == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Япония]] mzb16toaiqrgyqne2k3gklfale56784 0 56404 427951 427778 2026-05-03T10:01:58Z Ojkhol 24881 427951 wikitext text/x-wiki [[Беларусь]] бэлиэ күннэрэ * [[Олунньу 15]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — Интернационалист буойуттар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Кулун тутар 4]] — Милиисийэ күнэ * [[Кулун тутар 15]] — [[Конституция Белоруссия Конституцията|Конституция]] күнэ * [[Кулун тутар 18]] — Өрөспүүбүлүкэ ис сэриилэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1284/ День внутренних войск Беларуси — 18 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Кулун тутар 25]] — Көҥүл күнэ * [[Муус устар 2]] (Арассыыйаҕа эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 8]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Бэчээт күнэ (урукку аата ''Сэбиэскэй бэчээт күнэ'') * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Бэс ыйын 5]] — [[Евфросиния Полоцкая|Евфросиния Полоцкаяны]] ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 26]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://mag.relax.by/prazdnik/professional/10345871-deny-rabotnika-prokuratury-v-belarusi/ День работника прокуратуры в Беларуси 2016. 26 июня — День прокуратуры<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[От ыйын 3]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1996 с. дойдуга буолбут референдум быһаарыытынан бу күнү 1944 сыллаахха [[Минскай|Минскэй]] куорат ньиэмэс оккупааннарыттан босхоломмут күнүгэр бэлиэтиир буолбуттара (бу иннинэ бу күнү ''Минскэй күнэ'' диэн аатынан бэлиэтииллэрэ) * [[От ыйын 21]] — Зажинки (Казаан иконата 1579 сыллаахха көстүбүт күнүн илиҥҥи славяннар бэлиэтиир буолбуттар)<ref>[https://www.sb.by/articles/starinnyy-obryad-zazhinki-proveli-v-ozertse.html Старинный обряд «Зажинки» провели в Озерце]</ref> * [[От ыйын 25]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Бибилэтиэкэлэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Норуот сомоҕолоһуутун күнэ<ref>{{cite web|url = https://www.belta.by/president/view/v-belarusi-uchredili-den-narodnogo-edinstva-444876-2021/ |title = В Беларуси учредили День народного единства |lang = ru |publisher = [[БелТА]] |date = 2021-06-07 |accessdate = 2021-06-07 }}</ref> * [[Балаҕан ыйын 20]] — Таможенник күнэ<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org459/sbor7/text6442.htm Указ Президента Республики Беларусь от 20 сентября 1996 г. № 372 «Об установлении праздника — Дня таможенника»]</ref> * [[Алтынньы 6]] — Архивист күнэ * [[Алтынньы 14]] — Ийэ күнэ * [[Алтынньы 15]] — Фармацевтика уонна микробиология бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ. * [[Алтынньы 25]] — Миэлиҥсэһиттэр бырааһынньыктара * [[Сэтинньи 2]] — Дзяды. Өлбүттэри кэриэстиир күн ([[Католик Таҥара дьиэтэ|Рим католик сыаркаба]], англиканство) * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 7]] — [[Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ|Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин]] күнэ * [[Сэтинньи 19]] — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ * [[Ахсынньы 17]] — Беларусь киинэтин күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Судаарыстыбаннай уонна национальнай куттала суох буолуу үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Беларусь]] 13sjvymanooe3nvzejb5d12pp5apv71 0 56412 427965 427685 2026-05-03T10:26:01Z Ojkhol 24881 427965 wikitext text/x-wiki [[Литва]] бэлиэ күннэрэ * [[Олунньу 16]] — Судаарыстыбаннас сөргүтүллүүтүн күнэ (Арассыыйаттан уонна Германияттан 1918 сыллаахха) * [[Кулун тутар 4]] — [[Казюк]] эбэтэр Казюкас дьаарбаҥката * [[Кулун тутар 11]] — [[Литваҕа тутулуга суох буолуутун сөргүтүү күнэ|Тутулуга суох буолууну сөргүтүү күнэ]] (1990) * [[Кулун тутар 16]] — Кинигэ таһааччылары ({{lang-lit|knygnešys}}, элб.ахс.: knygnešiaĩ) ахтар күн. Литва тылынан тахсар кинигэ Арассыыйа импиэрийэтигэр 1864-1904 сылларга бобуулааҕа, ол үрдүнэн тылы туруулаһааччылар кистээн литва тылынан бэчээттэммит кинигэлэри тарҕаталлара * [[Ыам ыйын 7]] — Бэчээт, тыл уонна кинигэ төннүүтүн күнэ (Spaudos atgavimo, kalbos ir knygos diena). 1863—1864 сс. Польша өрө туруутун кэнниттэн Хотугулуу-Арҕаа кыраай генерал-күбүрүнээтэрэ К. П. Кауфман 1865 сыл балаҕан ыйын 6 (18) литовскай тылынан тахсар таһаарыылары боборго биркээстээбитэ. 40 тахса сыл буолан баран [[1904 сыл]] [[ыам ыйын 7]] күнүгэр Арассыыйа импиэрийэтин быраабыыталыстыбата литовскай тылынан бэчээти көҥүллүүргэ күһэллибитэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ, Тэрийэр мунньах күнэ * [[Бэс ыйын 14]] — Кутурҕан уонна эрэл күнэ * [[Бэс ыйын 24]] — Иван Купала * [[От ыйын 6]] — [[Миндовг]] хоруоналаммыт күнэ (Судаарыстыба күнэ) ([[1253]]); * [[От ыйын 15]] — [[Жальгирис]] аттынааҕы кыргыһыы күнэ ([[Грюнвальд кыргыһыыта]], [[1410]]) * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 22]] — Балттар сомоҕолоһууларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 23]] — Геноцид эмсэҕэлээччилэрин кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 25]] — Сүрүн сокуон күнэ * [[Ахсынньы 24]] — Кучиос, ороһооспо киэһэ дьиэ кэргэн мустан бииргэ аһыыллар. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. [[Категория:Литва]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] ft2wjks3jf2qkm73yv41d3bljlxv3po 0 56448 427901 427840 2026-05-03T02:49:16Z Ojkhol 24881 427901 wikitext text/x-wiki [[Азербайдьан|Азербайджан]] бэлиэ күннэрэ * [[Олунньу 2]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Олунньу 10]] — Нолуок сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Кулун тутар 5]] — Физкультура уонна спорт күнэ * [[Кулун тутар 10]] — [[Азербайджан тыйаатыра|Дойду тыйаатырын күнэ]]<ref>{{Cite web |url=http://ru.apa.az/news/242506# |title=В Азербайджане учреждён День национального театра |accessdate=2014-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140310195427/http://ru.apa.az/news/242506# |archivedate=2014-03-10 |deadlink=yes }}</ref> * [[Кулун тутар 22]] ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}}, {{флагификация|Россия}} ([[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 23]] — Тулалыыр эйгэ уонна айылҕа ресурсаларын министиэристибэтин күнэ * [[Кулун тутар 28]] — Азербайджан куттала суох буолуутун уорганнаырн күнэ * [[Кулун тутар 31]] — [[Азербайджан омук геноцидын күнэ]] * [[Муус устар 10]] — Тутааччы күнэ * [[Ыам ыйын 10]] — Сибэкки күнэ * [[Ыам ыйын 23]] — Экология уонна айылҕа хаһаастарын министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2197/ День работников Министерства экологии и природных ресурсов Азербайджана - 23 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; * [[Ыам ыйын 28]] — [[Өрөспүүбүлүкэ күнэ (Азербайджан)|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] (1918) * [[Бэс ыйын 2]] — Азербайджан гражданскай абыйаассыйатын күнэ * [[Бэс ыйын 5]] — Мелиоратор күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2176/ Календарь праздников]</ref>. * [[Бэс ыйын 18]] — Киһи быраабын күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — Гаас үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2198/ День работников газового хозяйства Азербайджана — 20 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Бэс ыйын 24]] — Массыына оҥорор бырамыысыланнас күнэ * [[Бэс ыйын 26]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[От ыйын 2]] — Полиция үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2213/ Азербайджан Полициятын үлэһиттэрин күнэ — 2 июля.</ref>. * [[От ыйын 9]] — [[Дипломатия үлэһиттэрин күнэ (Азербайджан)|Дипломатия үлэһиттэрин күнэ]] * [[От ыйын 22]] — [[Азербайджан дойдутун прессатын күнэ|Дойду прессатын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Азербайджан тыла|Азербайджан алпаабытын уонна тылын күнэ]]<ref>[http://1news.az/society/20090801093608648.html День азербайджанского алфавита и языка.]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — [[Азербайджан]] национальнай киинэтин күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Билии күнэ * [[Балаҕан ыйын 18]] — Национальнай дьүрүл күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — [[Ниэп]] хостооччуларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ (Азербайджан)|Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ]]<ref>{{cite web|author=Б.Рустамбеков|url=http://interfax.az/view/821168|title=27 сентября в Азербайджане будет отмечаться «День памяти» погибших в карабахской войне|lang=ru|website=Интерфакс-Азербайджан|date=2020-12-02|access-date=2020-12-17|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225125036/http://interfax.az/view/821168|deadlink=no}}</ref>. * [[Алтынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 13]] — Азербайджан [[тимир суол]]ун үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 18]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Сэбиэскэй Сойуустан, 1991) * [[Сэтинньи 9]] — Былаах күнэ * [[Сэтинньи 12]] — [[Азербайджан Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт сокуонун күнэ|Төрүт сокуон күнэ]] * [[Сэтинньи 17]] — Национальнай саҥалыы сайдыы күнэ * [[Сэтинньи 22]] — Юстиция күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сибээс уонна информационнай технология министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 28]] — Албакаат күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Аан дойду [[азербайдьаннар]]ын биир санааланыыларын (солидарность) күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Азербайджан бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 1ebe3i9m107d6pzhww10473ornw2p6y 427902 427901 2026-05-03T02:49:38Z Ojkhol 24881 427902 wikitext text/x-wiki [[Азербайдьан|Азербайджан]] бэлиэ күннэрэ * [[Олунньу 2]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Олунньу 11]] — Нолуок сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Кулун тутар 5]] — Физкультура уонна спорт күнэ * [[Кулун тутар 10]] — [[Азербайджан тыйаатыра|Дойду тыйаатырын күнэ]]<ref>{{Cite web |url=http://ru.apa.az/news/242506# |title=В Азербайджане учреждён День национального театра |accessdate=2014-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140310195427/http://ru.apa.az/news/242506# |archivedate=2014-03-10 |deadlink=yes }}</ref> * [[Кулун тутар 22]] ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}}, {{флагификация|Россия}} ([[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 23]] — Тулалыыр эйгэ уонна айылҕа ресурсаларын министиэристибэтин күнэ * [[Кулун тутар 28]] — Азербайджан куттала суох буолуутун уорганнаырн күнэ * [[Кулун тутар 31]] — [[Азербайджан омук геноцидын күнэ]] * [[Муус устар 10]] — Тутааччы күнэ * [[Ыам ыйын 10]] — Сибэкки күнэ * [[Ыам ыйын 23]] — Экология уонна айылҕа хаһаастарын министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2197/ День работников Министерства экологии и природных ресурсов Азербайджана - 23 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; * [[Ыам ыйын 28]] — [[Өрөспүүбүлүкэ күнэ (Азербайджан)|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] (1918) * [[Бэс ыйын 2]] — Азербайджан гражданскай абыйаассыйатын күнэ * [[Бэс ыйын 5]] — Мелиоратор күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2176/ Календарь праздников]</ref>. * [[Бэс ыйын 18]] — Киһи быраабын күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — Гаас үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2198/ День работников газового хозяйства Азербайджана — 20 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Бэс ыйын 24]] — Массыына оҥорор бырамыысыланнас күнэ * [[Бэс ыйын 26]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[От ыйын 2]] — Полиция үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2213/ Азербайджан Полициятын үлэһиттэрин күнэ — 2 июля.</ref>. * [[От ыйын 9]] — [[Дипломатия үлэһиттэрин күнэ (Азербайджан)|Дипломатия үлэһиттэрин күнэ]] * [[От ыйын 22]] — [[Азербайджан дойдутун прессатын күнэ|Дойду прессатын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Азербайджан тыла|Азербайджан алпаабытын уонна тылын күнэ]]<ref>[http://1news.az/society/20090801093608648.html День азербайджанского алфавита и языка.]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — [[Азербайджан]] национальнай киинэтин күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Билии күнэ * [[Балаҕан ыйын 18]] — Национальнай дьүрүл күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — [[Ниэп]] хостооччуларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ (Азербайджан)|Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ]]<ref>{{cite web|author=Б.Рустамбеков|url=http://interfax.az/view/821168|title=27 сентября в Азербайджане будет отмечаться «День памяти» погибших в карабахской войне|lang=ru|website=Интерфакс-Азербайджан|date=2020-12-02|access-date=2020-12-17|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225125036/http://interfax.az/view/821168|deadlink=no}}</ref>. * [[Алтынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 13]] — Азербайджан [[тимир суол]]ун үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 18]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Сэбиэскэй Сойуустан, 1991) * [[Сэтинньи 9]] — Былаах күнэ * [[Сэтинньи 12]] — [[Азербайджан Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт сокуонун күнэ|Төрүт сокуон күнэ]] * [[Сэтинньи 17]] — Национальнай саҥалыы сайдыы күнэ * [[Сэтинньи 22]] — Юстиция күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сибээс уонна информационнай технология министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 28]] — Албакаат күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Аан дойду [[азербайдьаннар]]ын биир санааланыыларын (солидарность) күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Азербайджан бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] o9sp17ac076etarna89rrhwg3nffgi9 0 56497 427913 427884 2026-05-03T02:57:48Z Ojkhol 24881 427913 wikitext text/x-wiki Таджикистаан бэлиэ күннэрэ * [[Олунньу 6]] — Милиисийэ күнэ * [[Олунньу 12]] — [[Душанбе]]ҕа 1990 сыл олунньу 12-14 күннэригэр буолбут маассабай долгуйууга өлбүт дьон кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Кулун тутар 11]] — [[Таджик бэчээтин күнэ]]. * [[Ыам ыйын 23]] — Ыччат күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — Дойду сомоҕолоһуутун күнэ * [[От ыйын 22]] — [[Таджикистан Өррөспүүбүлүкэтигэр Судаарыстыба тылын күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 9]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1991, ССРС-тан) * [[Алтынньы 5]] — Судаарыстыбаннай тыл күнэ * [[Сэтинньи 6]] — Конституция күнэ * [[Сэтинньи 24]] — Таджикистан судаарыстыбаннай былааҕын күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Таджикистаан]] e5jqjdopo0nw3x69gg32t9k6utyhj5c 2 56502 427937 426559 2026-05-03T08:23:28Z Sauit 26795 427937 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 242px; border: #99B3FF solid 1px; text-align: center" |- | {{Биикигэ стаж|07|03|2025}} |- ! [[Бикипиэдьийэ:Вавилон]] |- | {{user sah}} |- | {{user ru}} |- | {{user en-1}} |- | {{Кыттааччы:Box/Саха Сириттэн кыттааччы}} |- | {{Кыттааччы:Box/Чурапчыттан кыттааччы}} |} Sauit [[/1]][[/2]] axcayb97cj84o669a60clirxomyx3qz 0 56526 427892 427388 2026-05-03T02:42:08Z Ojkhol 24881 427892 wikitext text/x-wiki Кэриэйэ Народнай Дэмэкирээттии Өрөспүүбүлүкэтэ (КНДР), Чосон, Хотугу Кэриэйэ бэлиэ күннэрэ. * [[Олунньу 8]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Муус устар 15]] — Күн күнэ. [[Ким Ир Сен]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Муус устар 21]] — [[Кан Пан Сок]] төрөөбүт күнэ * [[Бэс ыйын 2]] — Оҕо күнэ * [[От ыйын 27]] — [[Кэриэйэ сэриитэ|Аҕа дойдуну босхолуур сэриигэ]] Кыайыы күнэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Босхолонуу күнэ (Кэриэйэ)|Босхолонуу күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 25]] — Сонгун күнэ. Бу күн [[Ким Чен Ир]] 1960 сыллаахха оскуоланы бүтэрэн байыаннай суолга үктэммит. Сонгун диэн дойду бастаан байыаннайдары хааччыйыахтааҕын туһунан идеологията. * [[Балаҕан ыйын 9]] — [[КНДР бэлиэ күннэрэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]] (1948) * [[Алтынньы 3]] — Ил тэриллиитин күнэ * [[Алтынньы 10]] — Баартыйа төрүттэниитин күнэ * [[Сэтинньи 16]] — Ийэ күнэ * [[Ахсынньы 27]] — Конституция күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:КНДР]] pr7uqxmdozf6f1q9usmugco25gbnds8 427964 427892 2026-05-03T10:25:11Z Ojkhol 24881 427964 wikitext text/x-wiki Кэриэйэ Народнай Дэмэкирээттии Өрөспүүбүлүкэтэ (КНДР), Чосон, Хотугу Кэриэйэ бэлиэ күннэрэ. * [[Олунньу 8]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Олунньу 16]] — Чаҕылыйар сулус күнэ (Ким Чен Ир төрөөбүт күнэ) * [[Муус устар 15]] — Күн күнэ. [[Ким Ир Сен]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Муус устар 21]] — [[Кан Пан Сок]] төрөөбүт күнэ * [[Бэс ыйын 2]] — Оҕо күнэ * [[От ыйын 27]] — [[Кэриэйэ сэриитэ|Аҕа дойдуну босхолуур сэриигэ]] Кыайыы күнэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Босхолонуу күнэ (Кэриэйэ)|Босхолонуу күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 25]] — Сонгун күнэ. Бу күн [[Ким Чен Ир]] 1960 сыллаахха оскуоланы бүтэрэн байыаннай суолга үктэммит. Сонгун диэн дойду бастаан байыаннайдары хааччыйыахтааҕын туһунан идеологията. * [[Балаҕан ыйын 9]] — [[КНДР бэлиэ күннэрэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]] (1948) * [[Алтынньы 3]] — Ил тэриллиитин күнэ * [[Алтынньы 10]] — Баартыйа төрүттэниитин күнэ * [[Сэтинньи 16]] — Ийэ күнэ * [[Ахсынньы 27]] — Конституция күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:КНДР]] lzgo49dvr3l29dczc3egz546f34f9xl 0 56671 427956 423558 2026-05-03T10:04:48Z Ojkhol 24881 427956 wikitext text/x-wiki [[Сербия|Сиэрбийэ Өрөспүүбүлүкэтин]] бэлиэ күннэрэ * [[Олунньу 15]] — [[Наассыйа күнэ]] ([[Сербтэр бастакы бастаанньалара|Сербтэр бастакы бастаанньаларын]] күнэ) * [[Бэс ыйын 28]] — [[Видовдан]], [[Косово кыргыһыыта (1389)|Косово кыргыһыытын (1389)]] күнэ * [[Атырдьах ыйын 2]] — Абыйаассыйа күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Аан дойду бастакы сэриитигэр эйэлэһии ситиһиллибит күнэ (Сербия)|Аан дойду бастакы сэриитигэр эйэлэһии ситиһиллибит күнэ]]. [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Сиэрбийэ Өрөспүүбүлүкэтэ]] hjnjvjznaknulkzbhqfgzffpu0djbg9 0 57439 427923 427828 2026-05-03T03:31:17Z Ojkhol 24881 427923 wikitext text/x-wiki '''Виргин Арыылара''' (АХШ) == Бэлиэтэнэр күннэр == * [[Кулун тутар 31]] — Биэрии күнэ. [[Дания]] Вест-Индиятын арыыларын ([[Пуэрто-Рико]] аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. * [[Сэтинньи 1]] — Көҥүл күнэ {{АХШ}} [[Категория:Дойдулар]] 338uk36chaqezm3kgbfjjdxctaxkpbz 0 58382 427916 2026-05-03T03:02:42Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[Дьордьия]] сирэй аатын маннык [[Джорджия]] уларыппыт 427916 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Джорджия]] hwy0yfv4o9lwtf5s1a8hscgcy4jvzzn 10 58383 427938 2026-05-03T08:48:49Z Sauit 26795 "{{Infobox |name = Арассыыйа субъега |abovestyle = background:#cfe3ff; |above = {{{name|{{PAGENAME}}}}} |subheader1 = [[Арассыыйа Бэдэрээссийэтин субъега]] |subheader2 = {{#if: {{{native_name|}}} | ''{{{native_name|}}}''}} |image = {{Infobox/Былаах уонна гиэрбэ | флаг = {{#if: {{{image_flag|}}} | [[Ойуу:{{{image_flag|}}}|125px]]}} | фла..." саҥа сирэй оҥоһулунна 427938 wikitext text/x-wiki {{Infobox |name = Арассыыйа субъега |abovestyle = background:#cfe3ff; |above = {{{name|{{PAGENAME}}}}} |subheader1 = [[Арассыыйа Бэдэрээссийэтин субъега]] |subheader2 = {{#if: {{{native_name|}}} | ''{{{native_name|}}}''}} |image = {{Infobox/Былаах уонна гиэрбэ | флаг = {{#if: {{{image_flag|}}} | [[Ойуу:{{{image_flag|}}}|125px]]}} | флаг ширина = 125px | флаг подпись = Дуоҕата | герб = {{#if: {{{image_coat|}}}{{{image_symbol|}}} | [[Ойуу:{{{image_coat|}}}{{{image_symbol|}}}|85px]]}} | герб ширина = 85px | герб подпись = Дьаралыга }} |headerstyle = background:#cfe3ff; |data1 = {{{national_anthem|}}}{{{anthem|}}}{{{royal_anthem|}}}{{#if: {{{national_anthem|}}}{{{anthem|}}}{{{royal_anthem|}}} | <br>[[Өрөгөй ырыата]]}} |data3 = {{#if: {{{image_map|}}} | [[Ойуу:{{{image_map}}}|{{{map_width|250px}}}|center]]}} |data4 = {{#if: {{{image_map2|}}} | [[Ойуу:{{{image_map2}}}|{{{map2_width|250px}}}|center]]}} |label5 = Дойдута |data5 = {{RUS}} |label6 = [[Киин куорат|Киин куората]] |data6 = {{{capital|}}}{{{admin_center|}}} |label7 = {{{leader_title1|}}} |data7 = {{{leader1|}}} |label8 = {{{leader_title2|}}} |data8 = {{{leader2|}}} |label9 = {{{leader_title3|}}} |data9 = {{{leader3|}}} |header10 = География |label11 = [[Иэн|Иэнэ]] |data11 = {{{total_area|}}} [[км²]] |label12 = [[Кэм зоната]] |data12 = {{{time_zone|}}} |header13 = Нэһилиэнньэ |label14 = Олохтоохторо |data14 = {{#if: {{{population|}}} | {{{population}}} киһи}} {{#if: {{{population_year|}}} | ({{{population_year|}}} сыл)}} |label15 = Омуктар |data15 = {{#if: {{{ethnic_groups|}}} | {{{ethnic_groups|}}} ({{{ethnic_groups_year}}})}} |label16 = Официальнай тыла |data16 = {{{official_languages|}}} |header17 = Цифровой идентификатордар |label18 = [[ISO 3166-2]] |data18 = {{{ISO_3166-2|}}} |label19 = [[Арассыыйа субъектарын кодтара]] |data19 = {{{code|}}} |below = {{#if: {{{site|}}} | [{{{site|}}}]}} }} <noinclude> {{doc}}[[Категория:Халыыптар:Infobox]] </noinclude> kt4k4w78sjj6s5ik7wx8tz7zr1842m6 427940 427938 2026-05-03T08:57:14Z Sauit 26795 427940 wikitext text/x-wiki {{Infobox |name = Арассыыйа субъега |abovestyle = background:#cfe3ff; |above = {{{name|{{PAGENAME}}}}} |subheader1 = [[Арассыыйа Бэдэрээссийэтин субъега]] |subheader2 = {{#if: {{{native_name|}}} | ''{{{native_name|}}}''}} |image = {{Infobox/Былаах уонна гиэрбэ | флаг = {{#if: {{{image_flag|}}} | [[Ойуу:{{{image_flag|}}}|125px]]}} | флаг ширина = 125px | флаг подпись = Дуоҕата | герб = {{#if: {{{image_coat|}}}{{{image_symbol|}}} | [[Ойуу:{{{image_coat|}}}{{{image_symbol|}}}|85px]]}} | герб ширина = 85px | герб подпись = Дьаралыга }} |headerstyle = background:#cfe3ff; |data1 = {{{national_anthem|}}}{{{anthem|}}}{{{royal_anthem|}}}{{#if: {{{national_anthem|}}}{{{anthem|}}}{{{royal_anthem|}}} | <br>[[Өрөгөй ырыата]]}} |data3 = {{#if: {{{image_map|}}} | [[Ойуу:{{{image_map}}}|{{{map_width|250px}}}|center]]}} |data4 = {{#if: {{{image_map2|}}} | [[Ойуу:{{{image_map2}}}|{{{map2_width|250px}}}|center]]}} |label5 = Дойдута |data5 = {{RUS}} |label6 = [[Киин куорат|Киин куората]] |data6 = {{{capital|}}}{{{admin_center|}}} |label7 = {{{leader_title1|}}} |data7 = {{{leader1|}}} |label8 = {{{leader_title2|}}} |data8 = {{{leader2|}}} |label9 = {{{leader_title3|}}} |data9 = {{{leader3|}}} |header10 = География |label11 = [[Иэн|Иэнэ]] |data11 = {{{total_area|}}} [[км²]] |label12 = [[Кэм зоната]] |data12 = {{{time_zone|}}} |header13 = Нэһилиэнньэ |label14 = Олохтоохторо |data14 = {{#if: {{{population|}}} | {{{population}}} киһи}} {{#if: {{{population_year|}}} | ({{{population_year|}}} сыл)}} |label15 = Омуктар |data15 = {{#if: {{{ethnic_groups|}}} | {{{ethnic_groups|}}}}} |label16 = Официальнай тыла |data16 = {{{official_languages|}}} |header17 = Цифровой идентификатордар |label18 = [[ISO 3166-2]] |data18 = {{{ISO_3166-2|}}} |label19 = [[Арассыыйа субъектарын кодтара]] |data19 = {{{code|}}} |below = {{#if: {{{site|}}} | [{{{site|}}} Официальнай саайта]}} }} <noinclude> {{doc}}[[Категория:Халыыптар:Infobox]] </noinclude> 4laysw5h729duu0cio5cmiprck425hm 427941 427940 2026-05-03T08:57:57Z Sauit 26795 427941 wikitext text/x-wiki {{Infobox |name = Арассыыйа субъега |abovestyle = background:#cfe3ff; |above = {{{name|{{PAGENAME}}}}} |subheader1 = [[Арассыыйа Бэдэрээссийэтин субъега]] |subheader2 = {{#if: {{{native_name|}}} | ''{{{native_name|}}}''}} |image = {{Infobox/Былаах уонна гиэрбэ | флаг = {{#if: {{{image_flag|}}} | [[Ойуу:{{{image_flag|}}}|125px]]}} | флаг ширина = 125px | флаг подпись = Дуоҕата | герб = {{#if: {{{image_coat|}}}{{{image_symbol|}}} | [[Ойуу:{{{image_coat|}}}{{{image_symbol|}}}|85px]]}} | герб ширина = 85px | герб подпись = Дьаралыга }} |headerstyle = background:#cfe3ff; |data1 = {{{national_anthem|}}}{{{anthem|}}}{{{royal_anthem|}}}{{#if: {{{national_anthem|}}}{{{anthem|}}}{{{royal_anthem|}}} | <br>[[Өрөгөй ырыата]]}} |data3 = {{#if: {{{image_map|}}} | [[Ойуу:{{{image_map}}}|{{{map_width|250px}}}|center]]}} |data4 = {{#if: {{{image_map2|}}} | [[Ойуу:{{{image_map2}}}|{{{map2_width|250px}}}|center]]}} |label5 = Дойдута |data5 = {{RUS}} |label6 = [[Киин куорат|Киин куората]] |data6 = {{{capital|}}}{{{admin_center|}}} |label7 = {{{leader_title1|}}} |data7 = {{{leader1|}}} |label8 = {{{leader_title2|}}} |data8 = {{{leader2|}}} |label9 = {{{leader_title3|}}} |data9 = {{{leader3|}}} |header10 = География |label11 = [[Иэн|Иэнэ]] |data11 = {{{total_area|}}} [[км²]] |label12 = [[Кэм зоната]] |data12 = {{{time_zone|}}} |header13 = Нэһилиэнньэ |label14 = Олохтоохторо |data14 = {{#if: {{{population|}}} | {{{population}}} киһи}} {{#if: {{{population_year|}}} | ({{{population_year|}}} сыл)}} |label15 = Омуктар |data15 = {{#if: {{{ethnic_groups|}}} | {{{ethnic_groups|}}}}} |label16 = Официальнай тыла |data16 = {{{official_languages|}}} |header17 = Цифровой идентификатордар |label18 = [[ISO 3166-2]] |data18 = {{{ISO_3166-2|}}} |label19 = [[Арассыыйа субъектарын кодтара]] |data19 = {{{code|}}} |below = {{#if: {{{site|}}} | [{{{site|}}} Официальнай саайта]}} }}<includeonly>[[Категория:Арассыыйа субъектара]]</includeonly> <noinclude> {{doc}}[[Категория:Халыыптар:Infobox]] </noinclude> rh2m66qaoupabb6fkby4lkxuulzfn5t