Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 957 428049 426740 2026-05-04T09:45:33Z Ojkhol 24881 428049 wikitext text/x-wiki {{Халыып:Арассыыйа субъегын дааннайдара| OfNm1=Саха Өрөспүүбүлүкэтэ| FSFlag=[[Билэ:Flag of Sakha.svg|150px|Саха Өрөспүүбүлэкэтин Былааҕа]]| FSCoA=[[Билэ:Coat of Arms of Sakha (Yakutia).svg|100px|Саха Өрөспүүбүлэкэтин гиэрбэтэ]]| FlagLnk=Саха Өрөспүүбүлүкэтин былааҕа | CoALnk=Саха Өрөспүүбүлүкэтин дьаралыга | FSMapName=Sakha (Yakutia) Republic| FSCtrWhat=Киин куората| FSCtrNm=[[Дьокуускай]]| AreaRnk=1-я| TotArea=3&nbsp;103&nbsp;200| WaterPrcnt=0,1| PopRnk=58-я| PopQty= 995 686 | PopCtDate=2021| PopDens=0,3| FedDistrNm=[[ Уһук Илин федеральнай уокурук|Уһук Илин]]| EcRegNm=[[Уһук Илин экономика оройуона|Уһук Илин]]| CadNo=14| LangLangs=| OfLangs=[[Саха тыла]], [[Нуучча тыла]]| HeadTtl=Ил Дархан| HeadNm=[[Николаев Айсен Сергеевич|Айсен Николаев]] |FSUTC=[[MSK+6]] ([[UTC+9]]) [[MSK+7]] ([[UTC+10]]) [[MSK+8]] ([[UTC+11]])}} '''Саха сирэ''', [https://sakhatyla.ru/translate?q=сорумдьу сорумдьу] аата '''Саха Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-ru|Республика Саха (Якутия)}}) [[1851]] с. ''Иркутскай генерал-губернаторствотын Саха уобалаhа'' диэн ааттанан тэриллибитэ. [[Муус устар 27]] күнүгэр [[1922]] с. [[Саха АССР]] тэриллибитэ. [[Ахсынньы 28]] күнүгэр [[1991]] с. Саха ССР, [[1992]] с. кулун тутар 27 күнүттэн — Саха Өрөспүүбүлүкэтэ. [[Сибиир]] хотугулуу-илин өттүгэр сытар. Тайаан сытар иэнэ 3103,2 тыh. км² — [[Арассыыйа өрөспүүбүлүкэлэрэ|Арассыыйа Бэдэрээссийэтин]] саамай улахан субъега. Нунавут ([[Канада]]) кэннэ — аан дойдуга ордук улахан дьаһалта биирдэмэ (единицата). <!--{| cellspacing="0" cellpadding="0" style="clear: {{{clear|left}}}; margin-bottom: .5em; float: right; padding: .5em 0 .8em 1.4em; background: none; width: {{{width|{{{1|auto}}}}}};" | __TOC__ |}<noinclude>--> == Географията == === Кэм зоналара === Саха сирэ 3 [[Кэм курдааһына|кэм курдааһыныгар]] сытар ({{MSK+6}} — арҕаа өттө, [[Дьокуускай|Дьокуускайы]] кытта, {{MSK+7}} — ортото, [[Саҥа Сибиир арыылара|Саҥа Сибиир арыыларын]] кытта, {{MSK+8}} — илин өттө). # [[Билэ:Map of Russia - Yakutsk time zone.svg|left|75px]] [[Дьокуускай кэмэ|Дьокуускай кэм зоната]] (YAKT). [[UTC+9]]&nbsp;(YAKT). Өрөспүүбүлүкэ [[Өлүөнэ]] өрүстэн арҕаа сытар сирдэрэ.<div style="clear:left"></div> # [[Билэ:Map of Russia - Vladivostok time zone.svg|left|75px]] [[Владивосток кэмэ|Владивосток кэм зоната]] (VLAT). [[UTC+10]]&nbsp;(VLAT). Республика 127°E уонна 140°E икки ардынааҕы [[усталааһын]]ҥа сытар сирдэрэ.<div style="clear:left"></div> # [[Билэ:Map of Russia - Magadan time zone.svg|left|75px]] [[Магадан кэмэ|Магадан кэм зоната]] (MAGT). [[UTC+11]]&nbsp;(MAGT). Өрөспүүбүлүкэ 140°E усталааhынтан илин сытар сирдэрэ.<div style="clear:left"></div> === Өрүстэр === [[Билэ:Amga.jpg|thumb|[[Амма өрүс]]]] Саха Сиригэр 700 тыh. тахса [[өрүс]] уонна [[үрэх]] баар. Кинилэр бары холбоон уhуннара 2 млн. км кэриҥэ буолаллар. Өрөспүүбүлүкэ устар аал сырыылаах ордук улахан өрүстэрэ [[Өлүөнэ]] (уhуна — 4400 км), [[Бүлүү өрүс|Бүлүү]] (2650 км), [[Өлөөн]] (2292 км), [[Алдан өрүс|Алдан]] (2273 км), [[Халыма]] (2129 км), [[Индигир]] (1726 км), [[Өлүөхүмэ (өрүс)|Өлүөхүмэ]] (1436 км), [[Анаабыр]] (939 км) уонна [[Дьааҥы]] (872 км). Атын улахан өрүстэр: *[[Алаһыай]] (1590 км), *[[Амма өрүс|Амма]] (1462 км) Алдан салаата, *[[Марха (өрүc)|Марха]] (1181 км) Бүлүү салаата, *[[Түҥ]] (1092 км) Бүлүү салаата, *[[Маайа (өрүс)|Маайа]] (1053 км) Алдан салаата, *[[Моркуока]] (812 км) Марха салаата, *[[Учур]] (812 км) Алдан салаата, *[[Лииндэ (өрүс)|Лииндэ]] (804 км) Өлүөнэ салаата, *[[Ньүүйэ (өрүс)|Ньүүйэ]] (798 км) Өлүөнэ салаата, *[[Силээннээх (өрүс)|Силээннээх]] (796 км) Индигир салаата. === Хайалар === Саха сирин саамай улахан иэннээх хайата — [[Үөһээ Дьааҥы сис хайата|Верхоянскай сис хайата]]. Өлүөнэ өрүһү сэргэлэһэ турар, Охотскай байҕалтан Лаптев байҕалыгар диэри ханньары сурааһынынан сытар. [[Черскэй хайалара|Черскай сис хайата]] Верхоянскай сис хайатын илин өттүгэр баар. [[Победа хайа|Пик Победа]] — Саха сирин саамай үрдүкү (3147 м.) өргөһө. Иккис үрдүк өргөс — [[Муус Хайа|Муус Хайа өргөһө]] 3011 м үрдэллээх. [[Билэ:Udachnaya pipe.JPG|thumb|[[Удачнай туруупката]]]] == Демография == Саха сирин олохтоохторун ахсаана '''996 243''' <ref>http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/Popul2017.xls</ref> киһи (2023). Куораттарга олорор дьон — '''67,09''' % (2022) Нэһилиэнньэ чиҥэтэ '''0,32''' киһи/км². Инньэ гынан, Саха сиригэр дьон олорор чиҥэтэ Арассыыйа регионнарыттан саамай намыһыах. === Олохтоох дьон ахсаанын уларыйыыта === Дьон ахсаана уларыйыыта (тыһ. киһинэн). {|class="standard" style="text-align: center" width="150" |- ! Сыл ! Нэһилиэнньэ ахсаана |- |1959 |style="text-align: right"|487 |- |1978 |style="text-align: right"|842 |- |1989 |style="text-align: right"|1049 |- |2002 |style="text-align: right"|949 |- |2010<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi2106.htm Информационные материалы о предварительных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года]</ref> |style="text-align: right"|958,3 |- |2021 |style="text-align: right"|996,2 |} === Эр киһитин-дьахтарын ахсаана === 2002 cыл бүтүн Арассыыйа биэрэпиһин түмүгүнэн: {|class="standard" style="text-align: center" width="500" |- ! !Куорат олохтоохторо !Тыа дьоно !Барыта !% |- |style="text-align: left"|[[Эр киһи|Эр киhи]] |296 155 |168 062 |464 217 |48,9 |- |style="text-align: left"|[[Дьахтар]] |313 844 |171 219 |485 063 |51,1 |} === Омуктара === ''1''939—2010 ыытыллыбыт сурутуу түмүгүнэн омуктар: {| class="wikitable" |- !Омуктара ![[1939]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=77 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> ![[1959]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=91 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> ![[1970]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=88 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> ![[1979]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=88 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> ![[1989]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=74 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> ![[2002]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php?reg=80 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> !2010<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года]</ref> |- |[[Сахалар]] |233 273 (56,5 %) |{{decrease}} 226 053 (46,4 %) |{{increase}} 285 749 (43,0 %) |{{increase}} 313 917 (36,9 %) |{{increase}} 365 236 (33,4 %) |{{increase}} 432 290 (45,5 %) |{{increase}} 466 492 (49,9 %) |- |[[Нууччалар]] |146 741 (35,5 %) |{{increase}} 215 328 (44,2 %) |{{increase}} 314 308 (47,3 %) |{{increase}} 429 588 (50,4 %) |{{increase}} 550 263 (50,3 %) |{{decrease}} 390 671 (41,1 %) |{{decrease}} 353 649 (37,8 %) |- |[[Эбэҥкилэр]] |10 432 (2,5 %) |{{decrease}} 9505 (2,0 %) |{{decrease}} 9097 (1,4 %) |{{increase}} 11 584 (1,4 %) |{{increase}} 14 428 (1,3 %) |{{increase}} 18 232 (1,9 %) |{{increase}} 21 008 (2,2 %) |- |[[Украиннар]] |4229 (1,0 %) |{{increase}} 12 182 (2,5 %) |{{increase}} 20 253 (3,0 %) |{{increase}} 46 326 (5,4 %) |{{increase}} 77 114 (7,0 %) |{{decrease}} 34 633 (3,65 %) |{{decrease}} 20 341 (2,2 %) |- |[[Эбээннэр]] |3133 (0,8 %) |{{increase}} 3537 (0,7 %) |{{increase}} 6471 (1,0 %) |{{decrease}} 5763 (0,7 %) |{{increase}} 8668 (0,8 %) |{{increase}} 11 657 (1,2 %) |{{increase}} 15 071 (1,6 %) |- |[[Татаардар]] |4420 (1,1 %) |{{increase}} 5172 (1,1 %) |{{increase}} 7678 (1,2 %) |{{increase}} 10 976 (1,3 %) |{{increase}} 17 478 (1,6 %) |{{decrease}} 10 768 (1,1 %) |{{decrease}} 8122 (0,9 %) |} == Дьаһалталарынан уонна сирдэринэн (территорияларынан) араарыыы == ''(Сүрүн ыстатыйа: [[Саха Өрөспүүбүлүкэтин дьаһалталарынан уонна сирдэринэн араарыы]])'' Саха Сирин интерактивнай картатыгар кыһыл өҥүнэн Дьокуускай уонна Сатай бэлиэтэммит. [[Билэ:Sakha Republic Municipal Divisions.PNG]] {| class="wikitable sortable" |- ! № на <br/>карте ! Аат ! Код ОКАТО ! Олорооччулар, <br/> тис. олох. ! Територия, <br/> тис. км² ! Нэһилиэнньэ хойуута, <br/> дьон./км² ! Улуус<br/> киинэ |+ |- bgcolor="#e6eaec" | colspan="9" | '''Куораттаҕы уокурук''' |-class="shadow" |-class="shadow" | align="center" | I | [[Жатай|Сатай]] | 98 401 554 000 | 10,3 | align=right| 0,0022 | align=right| | align=right| | align=center | |-class="shadow" | align="center" | I |[[Дьокуускай]] | 98 401 000 000 | align=right| 274,9 | align=right|0,1 | align=right| | align=center | |+ |- bgcolor="#e6eaec" | colspan="9" | '''Муниципальнай оройуон (улууһа)''' |- | align="center" | 1 | [[Абый улууһа]] | 98 201 000 000 | align=right| 4,8 | align=right| 69,4 | align=right| 0,09 | align=center | [[Үрүҥ Хайа (бөһүөлэк)|Үрүҥ Хайа]] |- | align="center" | 2 | [[Алдан улууһа]] | 98 203 000 000 | align=right| 49,4 | align=right| 156,8 | align=right| 0,32 | align=center | [[Алдан (куорат)|Алдан]] |- | align="center" | 3 | [[Аллайыаха улууһа|Аллайыаха улууhа]] | 98 206 000 000 | align=right| 3,2 | align=right| 107,3 | align=right| 0,04 | align=center | [[Чокуурдаах]] |- | align="center" | 4 | [[Амма улууһа]] | 98 208 000 000 | align=right| 17,3 | align=right| 29,4 | align=right| 0,59 | align=center | [[Амма (улуус киинэ)|Амма]] |- | align="center" | 5 | [[Анаабыр улууһа|Анаабыр национальнай (дулгаан-эбэҥки) улууhа]] | 98 210 000 000 | align=right| 3,7 | align=right| 55,6 | align=right| 0,07 | align=center | [[Сааскылаах]] |- | align="center" | 6 | [[Булуҥ улууһа]] | 98 212 000 000 | align=right| 9,7 | align=right| 235,1 | align=right| 0,05 | align=center | [[Тиксии]] |- | align="center" | 7 | [[Үөһээ Бүлүү улууһа]] | 98 214 000 000 | align=right| 21,2 | align=right| 43,2 | align=right| 0,5 | align=center | [[Үөһээ Бүлүү]] |- | align="center" | 8 | [[Үөһээ Халыма улууһа]] | 98 215 000 000 | align=right| 6,9 | align=right| 67,8 | align=right| 0,1 | align=center | [[Зырянка]] |- | align="center" | 9 | [[Үөһээ Дьааҥы улууһа]] | 98 216 000 000 | align=right| 13,7 | align=right| 24,7 | align=right| 0,12 | align=center | [[Баатаҕай]] |- | align="center" |10 | [[Бүлүү улууһа]] | 98 218 000 000 | align=right| 27,6 | align=right| 55,2 | align=right| 0,5 | align=center | [[Бүлүү]] |- | align="center" | 11 | [[Горнай улууһа|Горнай улууhа]] | 98 220 000 000 | align=right| 11,2 | align=right| 45,6 | align=right| 0,25 | align=center | [[Бэрдьигэстээх]] |- | align="center" | 13 | [[Эдьигээн улууһа|Эдьигээн национальнай эбэҥки улууһа]] | 98 222 000 000 | align=right| 3,98 | align=right| 140,2 | align=right| | align=center | [[Эдьигээн (улуус киинэ)|Эдьигээн]] |- | align="center" | 13 | [[Кэбээйи улууһа]] | 98 224 000 000 | align=right| 14,0 | align=right| 107,8 | align=right| 0,13 | align=center | [[Сангаар]] |- | align="center" | 14 | [[Ленскэй улууһа]] | 98 227 000 000 | align=right| 38,8 | align=right| 77,0 | align=right| 0,5 | align=center | [[Лиэнскэй]] |- | align="center" | 15 | [[Мэҥэ Хаҥалас улууһа]] | 98 229 000 000 | align=right| 32,1 | align=right| 11,7 | align=right| 2,74 | align=center | [[Аллараа Бэстээх (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)|Аллараа Бэстээх]] |- | align="center" | 16 | [[Мирнэй улууһа]] | 98 231 000 000 | align=right| 86,0 | align=right| 165,8 | align=right| | align=center | [[Мииринэй]] |- | align="center" | 17 | [[Муома улууһа]] | 98 233 000 000 | align=right| 4,5 | align=right| 101,7 | align=right| 0,04 | align=center | [[Хонуу]] |- | align="center" | 18 | [[Нам улууһа]] | 98 235 000 000 | align=right| 24,3 | align=right| 11,9 | align=right| 2,04 | align=center | [[Нам (улуус киинэ)|Нам]] |- | align="center" | 19 | [[Нүөрүҥгүрү улууһа|Нүөрүҥгүрү улууhа]] | align=right| 85,8 | align=right| 93,0 | align=right| 0,92 | align=center | [[Нүөрүҥгүрү]] |- | align="center" | 20 | [[Аллараа Халыма улууһа|Аллараа Халыма улууhа]] | 98 237 000 000 | align=right| 5,3 | align=right| 86,8 | align=right| 0,06 | align=center | [[Чиэрскэй]] |- | align="center" | 21 | [[Ньурба улууһа]] | 98 226 000 000 | align=right| 25,9 | align=right| 52,4 | align=right| | align=center | [[Ньурба]] |- | align="center" | 22 | [[Өймөкөөн улууһа|Өймөкөөн улууhа]] | 98 239 000 000 | align=right| 13,4 | align=right| 92,2 | align=right| | align=center | [[Өймөкөөн (Өймөкөөн улууһа)|Өймөкөөн]] |- | align="center" | 23 | [[Өлөөн улууһа|Өлөөн эбэҥки национальнай улууһа]] | 98 242 000 000 | align=right| 4,1 | align=right| 318,1 | align=right| | align=center | [[Өлөөн нэһилиэгэ (Өлөөн улууһа)|Өлөөн]] |- | align="center" | 24 | [[Өлүөхүмэ улууһа]] | 98 241 000 000 | align=right| 29,6 | align=right| 166,7 | align=right| 0,19 | align=center | [[Өлүөхүмэ (куорат)|Өлүөхүмэ]] |- | align="center" | 25 | [[Орто Халыма улууһа|Орто Халыма улууhа]] | 98 246 000 000 | align=right| 7,9 | align=right| 125,2 | align=right| 0,08 | align=center | [[Орто Халыма]] |- | align="center" | 26 | [[Сунтаар улууһа]] | 98 248 000 000 | align=right| 25,5 | align=right| 57,8 | align=right| 0,46 | align=center | [[Сунтаар]] |- | align="center" | 27 | [[Таатта улууһа]] | 98 204 000 000 | align=right| 17,3 | align=right| 18,98 | align=right| 0,9 | align=center | [[Ытык-Күөл (Таатта улууһа)|Ытык-Күөл]] |- | align="center" | 28 | [[Томпо улууһа|Томпо улууhа]] | 98 250 000 000 | align=right| 15,1 | align=right| 135,8 | align=right| 0,11 | align=center | [[Хаандыга]] |- | align="center" | 29 | [[Уус-Алдан улууһа]] | 98 252 000 000 | align=right| 22,4 | align=right| 18,3 | align=right| 1,22 | align=center | [[Бороҕон нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)|Бороҕон]] |- | align="center" | 30 | [[Уус-Майа улууһа|Уус-Маайа улууhа]] | 98 254 000 000 | align=right| 10,6 | align=right| 95,3 | align=right| | align=center | [[Усс-Майа]] |- | align="center" | 31 | [[Усуйаана улууһа]] | 98 256 000 000 | align=right| 8,7 | align=right| 120,3 | align=right| 0,07 | align=center | [[Усуйаана|Депутатскай]] |- | align="center" | 32 | [[Хаҥалас улууhа]] | 98 244 000 000 | align=right| 34,7 | align=right| 24,7 | align=right| | align=center | [[Покровскай]] |- | align="center" | 33 | [[Чурапчы улууһа|Чурапчы улууhа]] | 98 258 000 000 | align=right| 19,9 | align=right| 12,6 | align=right| 1,52 | align=center | [[Чурапчы]] | |- | align="center" | 34 | [[Эбээн-Бытантай улууһа|Эбээн-Бытантай национальнай улууhа]] | 98 259 000 000 | align=right| 2,8 | align=right| 55,6 | align=right| 0,05 | align=center | [[Баатаҕай-Алыыта]] |} === Олохтоох дьонун ахсаана === Саха сиригэр 949,3 тыһ. киһи олорор ([[2010]]). Куорат олохтоохторун удельнай ыйааһына: 65,5 % ([[2010]]), олорор чиҥэ: 0,3 киһ./км² ([[2005]]). Онон Саха сирин олохтоохторугар ортотунан [[Россия|Россия Федерациятыгар]] саамай элбэх сир тиксэр. === Урбанизация === Олохтоохтортон 65,54 % куоракка олороллор, оттон 34,46 %, тыаҕа. Бөдөҥ куораттара: [[Дьокуускай]] (267,9 тыh.), [[Нүөрүҥгүрү]] (62,3 тыh.), [[Мирнэй]] (36,0 тыh.), [[Ленскэй]] (24,4 тыh.) уонна [[Алдан]] (23,4 тыh.). <div align="center"> {| class="toccolours" style="margin: 0 2em 0 2em" |- | bgcolor="#C0C0C0" | '''7 тыһыынчаттан тахса олохтоох нэһилиэнньэлээх пууннар'''<br /> 2010 сыл тохсунньу 1 күнүн туругунан |- | <table width="600" border="0" cellspacing="1" cellpadding="0"> <tr align="left"> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;">[[Дьокуускай]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">267 983</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;">[[Бүлүү (куорат)|Бүлүү]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10 060</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;">[[Нүөрүҥгүрү]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">62 333</td> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;">[[Ньурба]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">9508</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;">[[Мирнэй]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">35 994</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">[[Жатай]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">9263</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;">[[Ленскэй]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">24 373</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;">[[Томмот]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">8626</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;">[[Алдан (куорат)|Алдан]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">23 371</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;">[[Өлүөхүмэ]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">8485</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">[[Айхал]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">15208</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">[[Уус Ньара]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">8385</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;">[[Удачнай]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">14 290</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">[[Нам]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">8200 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">[[Сунтаар]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10 303</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">[[Чурапчы]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">7500 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;">[[Покровскай]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10 223</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">[[Майа]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">7000 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">[[Чульман]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10 158</td> </tr> </table> |} </div> == Экономика == [[File:Sakha Yakutia rep.png|right|thumb|250px]] [[Уопсай регион бородууктата|Уопсай региональнай бородуукта]] [[2019|2023]] сыллаахха 2,3 трлн. солкуобай. Киһиэхэ аахтахха Россия субъектарыттан сэттис миэстэ этэ (хас киһи аайы 2,3 млн. солк). Структуратынан көрдөххө 45,2% промышленность, атыы-эргиэн өттүгэр 9,3%, тутууга 8,1%, сибээс 5,6% уонна тыа хаһаайыстыбатыгар 3,9% ылар эбит, атын эйгэлэргэ 28,5% ааҕыллар эбит [http://www.protown.ru/russia/obl/articles/7409.html Саха Сирин экономикатын кылгас характеристиката (нуучч.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130814081604/http://protown.ru/russia/obl/articles/7409.html |date=2013-08-14 }}. Үлэтэ суох дьон ахсаана 2045 сыллаахха 10% эбит, ол эбэтэр 46,6 тыһ. үлэлиир кыахтаах дьон иллэҥ сылдьыбыттар. Саха сирэ Арассыыйа регионнарын тэҥнээтэххэ 74 миэстэни ылан олорбут ([http://statistic.su/blog/unemployment_in_russia/2012-03-27-624. ''Уровень безработицы в России'']). === Энергетика === === Көлө (транспорт) === [[Транспорт]] суолтата Саха сиригэр улахан. Билигин туһаныллаллар уу, [[массыына]] (бастатан туран [[«Өлүөнэ» (магистрал суол)]]) уонна салгын транспора. 2004 с. Дьокуускайы уонна Нүөрүҥгүрүнү ситимниир [[тимир суол]] линията тутуллан эрэр. [[Аллараа Бэстээх]]хэ дылы тимир суол учаастага өссө да тутулла турар (официальнайдык 2011 сыл балаҕан ыйыгар аһыллыбыта), үлэ ноҕурууската саҕалана илик. Билигин [[Өлүөнэ]] өрүс нөҥүө массыына суолун кытта дьүөрэлэспит муоста тутуллуутун, ону тэҥэ тимир суолу салҕыы [[Муома улууһа|Муомаҕа]], [[Магаданскай уобалас|Магадаҥҥа]] дылы тутуутун боппуруостара быһаарылла тураллар. Саха Сирин соҕуруулуу-илин өттүгэр Эльгинскай чох хостуур сирин [[БАМ]]ы кытта холбуур Улак-Эльга тупик тимир суола тутуллан бүтэн эрэр. === Өҥө оҥорор сфера === Саха сиригэр [[Туризм|туризмы]] сайыннарарга дьулуһаллар. Өссө ааспыт үйэ 70-с сылларыттан омуктары [[Өлүөнэ|Өлүөнэ өрүс]] устун уһуннаран, манна кэлэргэ угуйа сатыыллар. Билиҥҥи туругунан [[Өлүөнэ туруук хайалара]] баар сиригэр национальнай эркээйи сир диэн ааттанар паарка баар. Онно кэлин элбэх киһи сылдьар буолла. Сорох фирмалар бултааһыны тэрийэн хайаларга [[чубуку|чубукуну]] эҥин бултаталлар. === Индустрия === Саха сирин [[индустрия|индустрията]] сүрүннээн сир баайын хостооһун. Саха сиригэр дойду биир улахан Элкэннээҕи [[уран]] сытар сирэ баар, бигэргэтиллибит ыйааһына 344 тыһ. тонна. Индустрия сүрүн хайысхалара: * [[Өҥнөөх металлургия]], сүрүннээн [[алмаас]] уонна [[кыһыл көмүс]] (Арассыыйаҕа хостонор алмаас 90% уонна кыһыл көмүс 24%). [[АЛРОСА]] акционернай хампаанньа — аан дойдуга биир улахан алмаас хостооччунан биллэр; аан дойдуга алмаас атыытынан иккис миэстэҕэ турар. * [[Таас чох|Таас чоҕу]] хостуур индустрия. * Тутууга сыһыаннаах матырыйааллары оҥоруу. * [[мас|Маһы]] таҥыыр индустрия. * Массыына өрөмүөнэ. * [[Таҥас]] уонна [[ас]] индустрията. === Тыа хаһаайыстабата === * Күндү түүлээҕи иитии — [[киис|кииһи]], хара [[саһыл|саһылы]], [[кырса|кырсаны]] үксүн иитэллэр. * [[Эт]]-[[үүт]] — сахалар былыр былыргыттан [[ынах]] сүөһүнү уонна [[сылгы|сылгыны]] иитэллэр. * Оҕуруот аһа — бу үксүн XX үйэҕэ үөдүйбүт көрүҥ буолар. Өрөбөлүүссүйэ да иннинэ холобур [[хатас|Хатаска]] арбуз үүннэрэн сииллэрин туһунан архыыпка дөкүмүөннэр бааллар. * [[Таба]], сылгы иитиитэ. * Куораттарга (Дьокуускай, Нүөрүҥгүрү, Мирнэй, Ньурба) көтөр уонна чооску фермалара бааллар. == Култуура == Саха сиригэр бэчээттэнэр хаһыаттар: «Якутия», «Саха сирэ», «Якутск вечерний», «Кыым» ону тэҥэ сурунааллар — «Күрүлгэн», «Чолбон», «Полярная Звезда» уонна 34 улуус хаһыаттара. [[Дьокуускай театрдара|Дьокуускай куоратыгар]] Нуучча драматическай театра, Саха академическай театра, Опера уонна Балет театра. Куоракка уонна өссө Национальнай художественнай музей, Хоту норуоттар историятын уонна культуратын түмэлэ, Сахацирк, уонна аан дойдуга соҕотох Аан дойду норуоттарын хомус түмэлэ баар. == Саха Сирин биллиилээх дьоно == * '''[[Саха сириттэн сылдьар Сэбиэскэй Сойуус дьоруойдара]]''' === Төрөөбүттэр === * [[Кондаков Николай Алексеевич]] (1920-1979) — Сэбиэскэй Сойуус Геройа. * [[Степанов Николай Саввич]] (1922-1992) — Сэбиэскэй Сойуус Геройа. * [[Дмитриев Роман Михайлович]] (1949—2010) — тустуук, 1972 с. Олимп оонньууларын чемпиона, 1976 с. Монреальга буолбут Олимп оонньууларын үрүҥ көмүс призёра, Аан дойду уонна европа чемпиона, ССРС алта төгүллээх чемпиона. * [[Кулачиков Серафим Романович]] (1904—1976) — поэт, тылбаасчыт. * [[Кульбертинов Иван Николаевич]] (1917—1993) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, биллиилээх бэргэн ытааччы. * [[Ларионов Владимир Петрович]] (1938—2004) — биллиилээх учуонай, РАН академига. * [[Николаев Михаил Ефимович]] (1937) — Саха Өрөспүүбүлүкэтин бастакы президенэ. * [[Охлопков Фёдор Матвеевич]] (1908—1968) — участник Второй Мировой Войны, снайпер 234-го стрелкового полка (уничтожил 429&nbsp;фашистов из снайперской винтовки и более 1000 пулеметным огнем), [[Герой Советского Союза]]. * [[Тыгын Дархан]] (?—1632) — Өлүөнэ өрүс орто сүүрээнигэр уонна Бүлүүгэ бэйэтин былааһын тарҕаппыт, XVI—XVII үйэлэр быыстарыгар олоро сылдьыбыт сахалар баһылыктара. * [[Ходулов Дмитрий Федорович]] (1912—1977) — ССРС норуодунай худуоһунньуга. * [[Чусовской Николай Николаевич]] (1910—1977) — Сэбиэскэй Сойуус Геройа. <gallery> </gallery> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == {{Commonscat|Sakha Republic}} * [http://www.sakha.gov.ru/ Саха Республикатын официаллык сервера] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222084119/http://www.sakha.gov.ru/ |date=2011-02-22 }} * [http://www.1sn.ru/ Первый республиканский информационно-аналитический портал SakhaNews.ru] * [http://www.sakha.ru/ Республика портала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050122034328/http://sakha.ru/ |date=2005-01-22 }} * [http://palaeoentomolog.ru/Collections/yakutia.html Ископаемые насекомые с территории Якутии] * [http://www.tur.samara.ru/cgi-bin/allrussia/index.pl?act=reg&id=14& Республика Саха (Якутия). Справочник административно-территориального деления на 1.01.2005 г. — каталог] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312013348/http://www.tur.samara.ru/cgi-bin/allrussia/index.pl?act=reg&id=14& |date=2007-03-12 }} {{Саха сирэ тиэмэлэргэ}} {{Арассыыйа Федерациятын субъектара}} {{Дальневосточнай федеральнай уокурук}} {{Түүр дойдулара}} [[Категория:Саха Сирэ| ]] [[Категория:Арассыыйа| ]] [[Категория:Арассыыйа Өрөспүүбүлүкэлэрэ]] mp898e1vqky63rvqu7w1349i6ytazvy 0 1191 427977 427522 2026-05-03T22:19:00Z Ojkhol 24881 /* Исландия бэлиэ күннэрэ */ 427977 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Исландия Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = ''Lýðveldið Ísland'' |common_name = Iceland |image_flag = Flag of Iceland.svg |image_coat = |image_map = Europe location ISL.png |map_caption = Location of '''Iceland''' (red) in [[Europe]] (white) |national_motto = <!-- ICELAND HAS NO OFFICIAL MOTTO --> |national_anthem = ''[[Lofsöngur]]''<br /><br>[[File:Lofsöngur.ogg|center]] |official_languages = [[Исландия тыла]] |capital = [[Рейкьявик]] |largest_city = Reykjavík |government_type = [[Парламентарнай республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Guðni Th. Jóhannesson]] |leader_title2 = [[Премьер-министр]] |leader_name2 = [[Bjarni Benediktsson]] |leader_title3 = [[Альтиҥ|Альтиҥ президенэ]] |leader_name3 = [[Аста Рагнхейдур Йоханнесдоттир]] |area_rank = 107th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 103,000 |area_sq_mi = 39,770 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 2.7 |population_estimate = 319,355{{smallsup|1}} |population_estimate_rank = 172nd |population_estimate_year = От ыйа 2008 |population_census = 229,187 |population_census_year = Ахсынньы 1980 |population_density_km2 = 3,1 |population_density_sq_mi = 7.5 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 233th |GDP_PPP = $12.172 [[1000000000 (number)|billion]] |GDP_PPP_rank = 132nd |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP_per_capita = $40,277 (2005) |GDP_PPP_per_capita_rank = 5th |GDP_nominal = $16.579 [[1000000000 (number)|billion]] |GDP_nominal_rank = 93rd |GDP_nominal_year = 2006 |GDP_nominal_per_capita = $62,976 |GDP_nominal_per_capita_rank = 4th |sovereignty_type = [[Көҥүл буолуу]] |sovereignty_note = [[Дания]]ттан |state_religion = [[National Church of Iceland]] |established_event1 = Home rule |established_date1 = 1 олунньу 1904 |established_event2 = Sovereignty |established_date2 = 1 ахсынньы 1918 |established_event3 = Республика |established_date3 = 17 бэс ыйа 1944 |HDI = {{increase}} 0.968 |HDI_rank = 1st |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 25.0 {{smallsup|2}} |Gini_year = 2005 |Gini_rank = 4th |Gini_category = <font color="#009900">low</font> |currency = [[Исландия кроната]] |currency_code = ISK |country_code = |time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = |cctld = [[.is]] |calling_code = 354 |demonym = [[Исландиялар]] |footnote1 = {{cite web |title=Statistics Iceland:Key figures |publisher=www.statice.is |date=1 October 2007 |url=http://www.statice.is/?PageID=1390}} |footnote2 = {{cite web |authorlink=Central Intelligence Agency |title=CIA - The World Factbook -- Field Listing - Distribution of family income - Gini index |publisher=[[United States Government]] |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html#Govt |accessmonthday=14 September |accessyear=2008}} }} '''Исландия''' (исл. ''Ísland''), официаллык '''Исландия Өрөспүүбүлүкэтэ''' (исл. ''Lýðveldið Ísland'') — [[Эуропа]] уонна [[Хотугу Америка]] икки ардыларыгар сытар арыы дойду. [[Өрөспүүбүлүкэ]]. Киһитин ахсаана — 307 261 <ref>''* [http://www.statice.is/?PageID=1390 Statistics Iceland.] www.statice.is (1 December 2006). Retrieved on 20 September 2006.</ref>. Үксэ Исландия дьоно олороллор. == Географията == [[Билэ:GothafossWinter.jpg|thumb|right|200px|Гудафос]] Байҕал арыыта. Соҕуруу өттүттэн [[Атлантик океан]]ынан суураллар, арҕаа уонна хоту — [[Гренландия байҕала|Гренландия байҕалынан]], илин — [[Норвегия байҕала|Норвегия байҕалынан]]. Сирин иэнэ 103125 км2. Арыы үгүс өттө хайалар. Дэхси сир аҕыйах. Байҕал кытылыгар фьордар бааллар. Исландия гейзердарынан, геотермальнай ууларынан уонна вулканнарынан аатырар. == Государство историята == Маҥнай хотугу сир (Туле) туһунан грек Питий суруйбута. Оттон Исландияны ким арыйбыта быһаарылла илик. «Исландия» диэн ааты маҥнай Флоуки биэрбит. Исландия арыытыгар дьон X үйэҕэ олохсуйбуттар. Ол саҕана Норвегияҕа Хааралд диэн хоруол былааһы ылбыт, киниттэн куоппут дьон сорохторо арыы кытылларыгар олохсуйбуттар. Историяҕа биллэр бастакы олохтооҕунан Инголф Арнарсон диэн норвежец буолар, кини билиҥҥи [[Рейкьявик]] турар сиригэр [[874]] сыллаахха олохсуйбут. Олохтоохтор эбиллэн истэхтэрин ахсын судаарыстыба системата үөскээн испит. Хас уобалас аайы «тыҥ» диэн салайар орган баар эбит — дьон мустан иҥин араас мөккүөрдэри быһаараллар эбит. Сүрүн, улахан боппуруостары «альтиҥ» диэн уобаластар бэрэстэбиитэллэрэ мустар мунньахтара быһаарара үһү. Бастакы алтыҥ [[930]] сыллаахха буолбут. Онон Исландия демократията билигин баар демократиялартан саамай кырдьаҕастара буоларыгар тиийэр. Исландия историятын билигин былыргы саагалартан (үһүйээннэртэн) хомуйан реконструкциялыыллар. Исландия саагата диэн үксүн биир киһи эбэтэр ыал олоҕун ойуулуур үһүйээн. Саагаларынан сылыктаатахха былыргы исландецтар сатабыллаах муораһыттар эбит. Саагалар кэпсииллэринэн холобура Моҕол Эйирик [[1000]] сыллаахха Америка кытылыгар тиийэн олохсуйбут эбит. Былыргы исландецтар суруктаахтар-бичиктээхтэр эбит, ону ааһан элбэх киһи суруйар-ааҕар эбит. Онон бүтүн Скандинавия мифологията үксэ Исландия олохтоохторун өҥөтүнэн баччааҥҥа дылы чөл кэлбит. [[1262]] сыллаахха Исландия Норвегияны кытта билигин ааттанарынан «Эргэ дуогабар» диэни түһэрсэргэ күһэллэр. Ол дуогабарынан Исландия Норвегия хоруолларын былааһын билинэр, ол оннугар сыл аайы хас да мастаах, бурдуктаах уонна атын табаардаах хараабыллары Норвегияттан ылар бырааптанар. [[1395]] сыллаахха Норвегияны кытта Дания былааһыгар киирэр. Онтон [[1918]] сыллаахха туспа королевство буолар, ол гынан баран Данияттан син биир унияннан тутулуктаах буолар. [[1944]] сыллаахха бэс ыйын 17 күнүгэр дьэ туспа судаарыстыба, өрөспүүбүлүкэ буолар. Бу күн баччааҥҥа дылы судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан хас сыл аайы бэлиэтэнэр. == Политическай тутула, административнай тыырыллыыта, салалтата == Өрөспүүбүлүкэ. Президент. Парламент. Муниципалитеттар (Sveitarfelag). == Экономиката == [[Билэ:IcelandicHorseInWinter.jpg|250px||thumb|left|Исландия ата]] Сүрүн дохуоту балыктааһын киллэрэр, иккис суол — туризм. [[Энергия]]ны геотермальнай дьүүктэртэн ылаллар. Америка тэрилтэтэ туппут собуотугар тас дойду рудатыттан алюминий ылаллар (толлинг?). Алюминийы оҥорон таһаарыы энергия чэпчэки буолан улахан барыыстаах, онон бу салааны государство сүрдээҕин өйүүр. [[Транспорт|Транспора]] сүрүннээн массыына (аутомобил), [[тимир суол]] суох. Куораттар ыккардыларыгар уонна атын дойдулары кытта самолётунан уонна байҕал хараабылларынан сибээстэһэллэр. <br clear="both" /> == Олохтоохтор == [[Билэ:Iceland Grimsvoetn 1972-B.jpg|thumb|left|290px|Ватнайокюль мууска баар Гримсвётн диэн вулкан күөлэ.]] Өрөспүүбүлүкэ олохтоохторун ахсаана 307 тыһ. киһи (2006). Олохтоохторун 36 % тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар, 21 % — балыксыттар, 18 % индустрияҕа уонна оҥорон таһаарар салааҕа үлэлииллэр, 15 % — эргиэҥҥэ уонна траспорга, 10 % — манна ааттаммыттан атынынан дьарыгырар. Омугунан биир кэлим: 90 бырыһыана исландецтар — өбүгэлэрэ скандинавтар, Исландия тылынан саҥараллар. Дойдуга өссө даннар уонна норвегиялар игин олороллор. Ортотунан ыллахха биир квадратнай километырга 2,9 киһи тиксэр. Олохтоохторун 60 % дойду соҕурууҥулуу-арҕаа өттугэр олорор. Куораттара уонна сэлиэнньэлэрэ үксүн байҕал кытылыгар уонна фьордар тула тутуллубуттар. Киин куоракка Рейкьявикка нэһилиэнньэтин үс гыммыттан биирэ олорор, атын улахан куораттар — Акурейри, Һафнарфьөрдүр, Сиглүфьөрдүр, Көйпстадүр (Вестманнөйaр). == Үөрэхтээһин уонна үөрэх == == Исландия бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 18]] — Дьахтар күнэ (Конудагур). Исландия былыргы халандаарынан Гоа ый бастакы күнүгэр бэлиэтэнэр, онон сылын ахсын көһө сылдьар * [[Кулун тутар 1]] — Пиибэ күнэ. 1989 сыллаахха бобуу суох буолбутун кэннэ бэлиэтэнэр * [[Алтынньы 9]] — Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. АХШ-ка уонна Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 16]] — Ислаан тылын күнэ (Dagur íslenskrar tungu) * [[Ахсынньы 1]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Fullveldisdagurinn). Бу күн дойду былааҕын эмиэ чиэстииллэр * [[Ахсынньы 24]] — {{Флагификация|Исландия}} — Aðfangadagskvöld (Йоль уолаттара диэн ааттанар 13 тролль куораттарга киирэр күннэрэ). Христианствоҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта ситимнээх күн. == Сигэлэр == <references /> {{Үчүгэй ыстатыйа}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Эуропа дойдулара]] 2ikozjoqtz3lkdtdcosv7zj3whxw2mq 0 4119 428045 427871 2026-05-04T09:41:42Z Ojkhol 24881 /* Миэксикэ бэлиэ күннэрэ */ 428045 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Estados Unidos Mexicanos |conventional_long_name = Мексика Холбоhуктаах Штаттара |common_name = México |image_flag = Flag_of_Mexico.svg |image_coat = Coat of arms of Mexico.svg |symbol_type = Coat of arms |map_width = 220px |image_map = Mexico (orthographic projection).svg |national_anthem = "[[Himno Nacional Mexicano]]" |national_motto = |other_symbol_type = [[Бэчээт|Ил бэчээтэ]]: |other_symbol = [[Мексика Холбоhуктаах Штаттарын бэчээтэ]] [[Билэ:Seal of the Government of Mexico.svg|15px]] |official_languages = Федеральнай өрүккэ суох. <br /> [[Испан тыла]] (''de facto'') |languages_type = [[Омук тыла]] |languages = [[Испан тыла|Испан]], уонна 62 [[Мексика тыллара|Америка төрүт тыллара]]<ref name="ofc_lang">There is no official language stipulated in the constitution. However, the General Law of Linguistic Rights for the Indigenous Peoples recognizes all Amerindian minority languages, along with Spanish, as national languages and equally valid in territories where spoken. The government recognizes 62 indigenous languages, and more variants which are mutually unintelligible.[http://www.cdi.gob.mx/index.php?id_seccion=90]</ref> |demonym = [[Мексика демографията|Мексиканнар]] |capital = [[Мехико]] |latd=19 |latm=03 |latNS=N |longd=99 |longm=22 |longEW=W |government_type = [[Федерал республика|Федерал]] [[президент системата|президент республиката]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Фелипе Кальдерон]]<br />([[National Action Party (Mexico)|PAN]]) |largest_city = capital |area_km2 = 1,972,550 <!-- see http://worldatlas.com/webimage/countrys/namerica/mx.htm --> |area_sq_mi = 761,606 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 15 |area_magnitude = 1 E12 |percent_water = 2.5 |population_estimate = 106,682,500<ref>[[INEGI]],''Consulta de resultados. Numeralia (Publicaciones de contenido general sobre el país)'', http://www.inegi.gob.mx/est/contenidos/espanol/proyectos/integracion/inegi324.asp?s=est&c=11722#tres, retrieved on June 23, 2008</ref> |population_estimate_year = mid-2008 |population_estimate_rank = 11 |population_census = 103,263,388 |population_census_year = 2005 |population_density_km2 = 55 |population_density_sq_mi = 142 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 142 |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $1.486 trillion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=273&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=68&pr.y=5 |title=Mexico|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 11 |GDP_PPP_per_capita = $14,119<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 54 |GDP_nominal = $1.022 trillion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = 14 |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $9,716<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 54 |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.829 |HDI_rank = 52 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = <span style="color: #0c0; font-size: larger;">▼</span> 46.1<ref>[http://hdr.undp.org/en/media/hdr_20072008_en_complete.pdf untitled]</ref> |Gini_year = 2008 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |sovereignty_type = [[Мексика көҥүл буолуутун сэриитэ|Көҥүл буолуута]] |sovereignty_note = Испанияттан |established_event1 = Декларацияламмыта |established_event2 = Билиммитэ |established_date1 = Балаҕан ыйын 16, 1810 |established_date2 = Балаҕан ыйын 27, 1821 |currency = [[Мексика песота|Песо]] |currency_code = MXN |time_zone = U.S Central to Western |utc_offset = -8 to -6 |time_zone_DST = varies |utc_offset_DST = |cctld = [[.mx]] |calling_code = 52 |footnotes = }} '''Мексика Холбоhуктаах Штаттара''' ([[испан тыла|исп]]. ''Estados Unidos Mexicanos''), кылгастык '''Мексика''' (''México'') диэн [[Хотугу Америка]] дойдута. Мексикаттан хоту [[АХШ|Америка Холбоhуктаах Штаттара]], соҕуруу уонна арҕаа [[Чуумпу океан]], соҕуруулуу-илин [[Гуатемала]], [[Белиз]] уонна [[Кариб байҕала]] уонна илин [[Мексика хомото]] бааллар. Мексика 31 штаттан уонна биир федеральнай уокуруктан турар федеральнай конституционнай республика. Киинэ [[Мехико]] (аан дойду саамай дьонноох куората). [[Сэтинньи 20]] күнүгэр дойдуга [[Өрөбөлүүссүйэ күнэ (Миэксикэ)|Өрөбөлүүссүйэ күнүн]] бэлиэтииллэр. == Миэксикэ бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 5]] — Конституция күнэ. * [[Олунньу 19]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Кулун тутар 18]] — Ньиэп экспроприяциятын күнэ. 1938 сыллаахха бэрэсидьиэн Ласаро Карденас ньиэби хостуур хампаанньалар хамнаһы үрдэппэтэхтэриттэн сылтаан баайдарын-дуолларын дойду туһатыгар былдьыырга быһаарбыт. * [[Кулун тутар 21]] — Бенито Хуарес төрөөбүт күнэ. Бу күн судаарыстыба биэс сүрүн бырааһынньыктарын (Fiestas Patrias) ахсааныгар киирэр. Бенито Хуарес Миэксикэ (1806—1872) улуу бэрэсидьиэнинэн билиниллэр * [[Муус устар 21]] — Веракрус дьоруойдуу көмүскэниитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Оҕо күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1387/ День ребёнка в Мексике — 30 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Ыам ыйын 5]] — Пуэбла кыргыһыытын күнэ (Синко де Майо) * [[Ыам ыйын 8]] — Идальго күнэ, Миэксикэ дьоруойун [[Мигель Идальго]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 10]] — Ийэ күнэ * [[Ыам ыйын 15]] — Учуутал күнэ * [[Ыам ыйын 23]] — Устудьуон күнэ * [[Бэс ыйын 1]] — Байҕалынан устуу күнэ. 1917 сыллаахха Миэксикэ эргиэн флота баар буолбут. Аан бастаан 1942 сыллаахха ньиэмэс подлодкалара тимирдибит икки хараабыл экипажтарын кэриэстээн бэлиэтэммит * [[От ыйын 1]] — Инженер күнэ * [[Атырдьах ыйын 28]] — Эбэлэр уонна эһэлэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 12]] — Сибэтиэй Патрик батальонун ыйаныллыбыт саллааттарын ахтар күн * [[Балаҕан ыйын 13]] — Ниньос Героэс күнэ (дьоруой уолаттар күннэрэ, Мехиконы 1847 сыллаахха көмүскээһин кэмигэр өлбүт алта 13-19 саастаах уолу кэриэстээн бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 16]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1810 сыллаахха Мигель Идальго диэн аҕабыыт Долорес куоракка утары турарга ыҥырбыт, бу кэнниттэн Миэксикэ Испанияттан тутулуга суох буолуу иһин уон сыллаах охсуһуута саҕаламмыт * [[Балаҕан ыйын 30]] — Морелос төрөөбүт күнэ. 1765 сыллаахха Хосе Мария Морелос-и-Павон диэн Миэксикэ дойдутун төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ төрөөбүт * [[Алтынньы 12]] — Американы арыйыы күнэ * [[Алтынньы 31]] — Өлбүттэр күннэрин бастакы күнэ * [[Сэтинньи 1]]-2 — Өлбүттэр күннэрэ (Эль-Диа-де-лос-Муэртос). Өлбүттэри кэриэстиир күн ([[Католик Таҥара дьиэтэ|Рим католик сыаркаба]], англиканство) * [[Сэтинньи 20]] — [[Өрөбөлүүссүйэ күнэ (Миэксикэ)|Өрөбөлүүссүйэ күнэ]] * [[Ахсынньы 23]] ([[Оахака]]) — Редис түүнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} [[Категория:Хоту Америка дойдулара]] 3ivxnz30djnwy9khoxzpv59jksgl4jc 0 4507 428054 427772 2026-05-04T10:35:21Z Ojkhol 24881 /* Соҕуруу Африка Өрөспүүбүлүкэтин бэлиэ күннэрэ */ 428054 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |p1 = Union of South Africa |flag_p1 = Image:Flag of South Africa 1928-1994.svg |conventional_long_name = <center>{{Collapsible list |title='''<center>Соҕуруу Африка Республиката</center>''' |<center>Republiek&nbsp;van&nbsp;Suid-Afrika&nbsp;([[Afrikaans language|Afrikaans]]) |<center>IRiphabliki&nbsp;yeSewula&nbsp;Afrika&nbsp;([[Southern Ndebele language|Sth.&nbsp;Ndebele]]) | <center>IRiphabliki&nbsp;yaseMzantsi&nbsp;Afrika&nbsp;([[Xhosa language|Xhosa]]) | <center>IRiphabliki&nbsp;yaseNingizimu&nbsp;Afrika&nbsp;([[Zulu language|Zulu]]) | <center>IRiphabhulikhi&nbsp;yeNingizimu&nbsp;Afrika&nbsp;([[Swazi language|Swazi]]) | <center>Rephaboliki&nbsp;ya&nbsp;Afrika-Borwa&nbsp;([[Northern Sotho language|Nth.&nbsp;Sotho]]) | <center>Rephaboliki&nbsp;ya&nbsp;Afrika&nbsp;Borwa&nbsp;([[Southern Sotho language|Sth.&nbsp;Sotho]]) | <center>Rephaboliki&nbsp;ya&nbsp;Aforika&nbsp;Borwa&nbsp;([[Tswana language|Tswana]]) |<center>Riphabliki&nbsp;ra&nbsp;Afrika&nbsp;Dzonga&nbsp;([[Tsonga language|Tsonga]]) | <center>Riphabu{{Unicode|ḽ}}iki&nbsp;ya&nbsp;Afurika&nbsp;Tshipembe&nbsp;([[Venda language|Venda]])</center>}} |ethnic_groups = 79.5% харалар <br />9.2% үрүҥнэр <br />8.9% булкаастар <br />2.5% азиаттар |common_name = South Africa |image_flag = Flag of South Africa.svg |image_coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg |symbol_type = Coat of arms |image_map = LocationSouthAfrica.svg |national_motto = ''!ke e: {{IPA|ǀ}}xarra {{IPA|ǁ}}ke''{{spaces|2}}<small>([[ǀXam language|ǀXam]])<br />“Unity In Diversity” (literally “Diverse People Unite”)</small> |national_anthem = [[National anthem of South Africa]] |official_languages = {{Collapsible list |title=[[Languages of South Africa|11]] |[[Afrikaans]] |[[English language|English]] |[[Southern Ndebele language|Southern Ndebele]] |[[Northern Sotho language|Northern Sotho]] |[[Sotho language|Southern Sotho]] |[[Swati language|Swazi]] |[[Tsonga language|Tsonga]] |[[Tswana language|Tswana]] |[[Venda language|Venda]] |[[Xhosa language|Xhosa]] |[[Zulu language|Zulu]]}} |demonym = South African |capital = [[Претория]] (executive)<br />[[Бломфонтейн]] (judicial)<br />[[Кейптаун]] (legislative) |largest_city = [[Йоханнесбург]]<small>(2006)&nbsp;</small> |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Kgalema Motlanthe]] |leader_title2 = [[Deputy President of South Africa|Deputy President]] |leader_name2 = [[Baleka Mbete]] |leader_title3 = [[Chairperson of the National Council of Provinces|NCOP Chairman]] |leader_name3 = [[M. J. Mahlangu]] |leader_title4 = [[Speaker of the South African National Assembly|National Assembly Speaker]] |leader_name4 = [[Gwen Mahlangu-Nkabinde]] |leader_title5 = [[Chief Justice of South Africa|Chief Justice]] |leader_name5 = [[Pius Langa]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Холбоhуктаах Хоруоллук|Холбоhуктаах Хоруоллуктан]] |established_event1 = [[Соҕуруу Африка унията|Уния]] |established_date1 = [[Ыам ыйын 31]] [[1910]] |established_event2 = [[Уэстминстер статута 1931|Уэстминстер статута]] |established_date2 = [[Ахсынньы 11]] [[1931]] |established_event3 = [[Соҕуруу Африка референдума, 1960|Республика]] |established_date3 = [[Ыам ыйын 31]] [[1961]] |area_rank = 25^th |area_magnitude = 1 E12 |area_km2 = 1 221 037 |area_sq_mi = 471 443 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = Negligible |population_estimate = 47 900 000 |population_estimate_year = 2008 |population_estimate_rank = 25^th |population_census = 44 819 778< |population_census_year = 2001 |population_density_km2 = 39 |population_den <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 170^th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $467.381 billion |GDP_PPP_rank = 25th <!---IMF---> |GDP_PPP_per_capita = $9,767 |GDP_PPP_per_capita_rank = 76th <!---IMF---> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal = $283.071 billion |GDP_nominal_rank = 30th <!---IMF---> |GDP_nominal_per_capita = $5,915 |GDP_nominal_per_capita_rank = 68th <!---IMF---> |Gini = 57.8 |Gini_year = 2000 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |footnotes = |HDI_year = 2007 |HDI = 0.674 {{increase}} |HDI_rank = 121^st |HDI_category = <font style="color:#fc0">medium</font> |currency = [[South African Rand|Rand]] |currency_code = ZAR |country_code = RSA |time_zone = [[SAST]] |utc_offset = +2 |drives_on = left |cctld = [[.za]] |calling_code = 27 }} '''Соҕуруу Африка Өрөспүүбүлүкэтэ''' диэн [[Африка]] соҕуруу өттүгэр баар дойду. Соҕуруу Африка [[Атлантик океан]] уонна [[Индия океана|Индия океанын]] кытылларыгар турар. Кытылын линиятын уhуна 2,798 км. Хоту кирбиилэhэр [[Намибия|Намибиялыын]], [[Ботсуана|Ботсуаналыын]], [[Зимбабуэ|Зимбабуэлыын]], [[Мозамбик|Мозамбиктыын]] уонна [[Суазилэнд|Суазилэнныын]]. Соҕуруу Африка иhигэр [[Лесото]] диэн дойду баар. == Соҕуруу Африка Өрөспүүбүлүкэтин бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 21]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Кулун тутар 21]] — Киһи быраабын күнэ * [[Кулун тутар 23]] — Ыал күнэ * [[Муус устар 1]] — Ыал күнэ * [[Муус устар 6]] — Олохтооччулар күннэрэ * [[Муус устар 27]] — Көҥүл күнэ * [[Ыам ыйын 31]] — [[Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] ([[1960]]) * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[ЮАР-га дьахтар күнэ|Дьахтар күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 24]] — (култуураҕа) Нэһилиэстибэ күнэ * [[Сэтинньи 30]] — [[Регина Мунди]] күнэ * [[Ахсынньы 16]] — Эйэлэһии күнэ, урут Африканердар Андаҕардарын күнүн быһыытынан бэлиэтииллэрэ * [[Ахсынньы 26]] — Эйэҕэ дьулуур күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] 4ty82xbjikxu1xgxballrvyp5ooeego 0 4680 428055 425687 2026-05-04T10:35:47Z Ojkhol 24881 /* Норвегия бэлиэ күннэрэ */ 428055 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''Kongeriket Norge''<br />''Kongeriket Noreg'' |conventional_long_name = Норвегия Хоруоллуга '' |common_name = Norway |image_flag = Flag_of_Norway.svg |image_coat = Coat of Arms of Norway.svg |image_map = Europe-Norway.svg |map_caption = {{map caption |region=[[Эуропа]]}} |national_motto = <div style="line-height:125%;">[[Royal mottos of Norwegian monarchs|Royal]]: ''Alt for Norge''{{\}}''Alt for Noreg''<br /><small>("Everything for Norway")</small><br /><br />'''1814 [[Constitution of Norway|Eidsvoll oath]]:'''<br />''Enig og tro til [[Dovrefjell|Dovre]] faller''<br /><small>("United and loyal until the mountains of Dovre crumble")</small></div> |national_anthem = ''[[Ja, vi elsker dette landet]]''<br /><br /><br>[[File:Norway (National Anthem).ogg|center]]<br /><small>''Yes, we love this country'' |royal_anthem = ''[[Kongesangen]]''<br /><small>''Song of the King''</small> |official_languages = [[Норвег тыла]] ([[Bokmål]] уонна [[Nynorsk]]){{smallsup|1}} |demonym = Norwegian |ethnic_groups = 94% [[Норвегтар]], [[Саамилар]], 6.0% атыттар<ref>[http://dev.prenhall.com/divisions/hss/worldreference/NO/people.html Norway Ethnic groups]</ref> |capital = [[Осло]] |latd=59 |latm=56 |latNS=N |longd=10 |longm=41 |longEW=E |cctld=no |largest_city = capital |government_type = {{nowrap|[[Parliamentary system|Parliamentary democracy]]}} under [[constitutional monarchy]] |leader_title1 = [[List of Norwegian monarchs|саар]] |leader_name1 = [[Харалд V]] |leader_title2 = [[List of Norwegian Prime Ministers|Prime Minister]] |leader_name2 = [[:no:Jonas Gahr Støre|Jonas Gahr Støre]] ([[Arbeiderpartiet|Ap]]) (2021–) |leader_title3 = [[President of the Storting#Presidium|Storting President]] |leader_name3 = [[:en:Masud Gharahkhani|Masud Gharahkhani]] ([[:en:Arbeiderpartiet|Ap]]) <small>(2021–)</small> |leader_title4 = [[Chief Justice of the Supreme Court of Norway|Chief Justice]] |leader_name4 = [[Toril Marie Øie]] (2016) |leader_title5 = [[Norwegian parliamentary election, 2019|Current coalition]] |leader_name5 = ([[Høyre|H]], [[Venstre|V]], [[Kristelig folkeparti|KrF]]) <ref>[https://www.regjeringen.no/en/the-government/solberg/id85843/ New government 24.01.2020]</ref> |legislature = ''[[Parliament of Norway|Stortinget]]'' <br />&nbsp;'''L''' ''[[Sami Parliament of Norway|Sámediggi]]'' |established_event1 = [[History of Norway#The Viking Age (800–1066)|Unification]] |established_date1 = 872 |established_event2 = [[Constitution of Norway|Constitution]] |established_date2 = 17 May 1814 |established_event3 = [[Dissolution of the union between Norway and Sweden in 1905|Independence]] from personal union with [[Sweden]] |established_date3 = <br />{{nowrap|declared 7 June 1905}} |area_rank = 61st{{smallsup|2}} |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 385,207<ref name="kart">{{Cite web|url=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|title=Arealstatistics for Norway 2020|publisher=Kartverket, mapping directory for Norway|year=2019|date=2019-12-20|accessdate=2020-03-07|language=no}}</ref> |area_sq_mi = 148,729<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 5.7 |population_estimate = 5,627,400<ref name="ssbf">{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Population, 2026-01-01|publisher=Statistics Norway|date=2026-02-25|accessdate=2026-02-26|language=en}}</ref> |population_estimate_rank = 120th |population_estimate_year = 2026 |population_density_km2 = 14.6 |population_density_sq_mi = 38 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 213th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $247.956 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=142&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=87&pr.y=10|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 43rd |GDP_PPP_per_capita = $53,152<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 3rd |GDP_nominal = $389.457 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 23rd |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $83,484<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 2nd |Gini_year = 2000 |Gini = 25.8 |Gini_rank = 6th |Gini_category = <font color="#009900">low</font> |HDI_year = 2022 |HDI = {{increase}} 0.966<ref name="UNDP2023">{{Cite web|url=https://hdr.undp.org/data-center/human-development-indexindicies/HDI|title=2022 Human Development Index Ranking|publisher=United Nations Development Programme|date=2023-03-13|accessdate=2024-03-16|language=en}}</ref> |HDI_rank = 2nd |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[Norwegian krone]] |currency_code = NOK |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = right |cctld = [[.no]], [[.sj]] and [[.bv]] |calling_code = 47 |footnote1 = [[Northern Sami]] is used in the municipal administration of [[Norwegian Sami Language Municipalities|six municipalities]], [[Lule Sami]] in [[Tysfjord|one]], [[Finnish language|Finnish]]/[[Kven language|Kven]] in [[Porsanger|one]], and [[Southern Sami]] in [[Snåsa|one]]. |footnote2 = Includes [[Svalbard and Jan Mayen]]. |footnote3 = This percentage is for the mainland and also includes glaciers<ref>{{cite web |url=http://www.ssb.no/areal/ |title=Areal |publisher=SSB}}</ref> |footnote4 = Statistics Norway estimation (5 September 2006) using variant MMMM from [http://www.ssb.no/emner/02/03/nos_folkfram/nos_d319/nos_d319.pdf Table 10]<ref>{{cite web |url=http://www.ssb.no/english/subjects/02/befolkning_en/ |title=Befolkning |publisher=SSB}}</ref> |footnote5 = Two more TLDs have been assigned, but [[Бикипиидийэ:As of|to date]] not used: [[.sj]] for Svalbard and Jan Mayen; [[.bv]] for [[Bouvet Island]]. }} '''Норвегия''' ([[норвег тыла|нор]]. ''Norge'' (bokmål) эбэтэр ''Noreg'' (nynorsk)) диэн [[Скандинавия]] дойдута. [[Швеция|Швециялыын]], [[Финляндия|Финляндиялыын]] уонна [[Россия|Россиялыын]] кирбиилэhэр. == Устуоруйата == [[1319]] сыллаахха Норвегия хоруола Магнус Эрикссон Швеция хоруолунан талыллыаҕыттан ол аата XIV үйэттэн Данияны уонна Швецияны кытта бииргэ суулаһан олорбут дойду. [[1388]] сыллаахха Маргарита диэн датчанка үс Скандинавия дойдуларын хоруолунан талыллыбыта. 1536 сыллаахха, Кальмар униятын кэһэн туран, Дания Норвегияны тэҥ бырааптаах сойуустан таһааран, бэйэтин толору бас билэр провинцията оҥостубута. Норвегия туспа сейма, аармыйата уонна флота, туһунан үбэ-харчыта суох хаалбыта. Ону таһынан Норвегия Үрдүкү суута суох гыныллыбыта, туох баар суут дьыалата [[Копенһаген|Копенгагеҥҥа]] Дания судьуйаларынан быһаарыллар буолбута. Эмиэ онно эпиискэптэр ананаллара, судаарыстыба уонна сыаркап дьыалытыгар ыччат эмиэ онно үөрэнэрэ. Норвегия улугуруу кэмэ саҕаламмыта, атыыны-эргиэни Ганза хам баттаабыта. Арай [[1613]] сыллаахха Ганзаттан тутулук сүппүтүн эрэ кэннэ Норвегия күүскэ сайдан барбыта. Ол эрээри XVIII үйэ бүтүүтүгэр Дания Англияны кытта сэриитэ Норвегия экэниэмикэтин күүскэ эмсэҕэлэппитэ. Онтон сылтаан национализм өрө күүрбүтэ, көҥүлгэ дьулуһуу күүһүрбүтэ. Англия флота хас да сыл тухары Данияны кытта ситими быһан кэбиспитэ. Онон оччотооҕуга Данияттан арахсыы буола сыспыта эрээри, норвежецтэр штатгальтер принц Август Кристиан Гольштейн-Глюксбургу сөбүлүүллэр этэ, онон арахса сатаабатахтара. Бу ыраахтааҕы 1809 сыллаахха өлбүтүн эрэ кэннэ тутулуга суох буолуу туһунан санаа эмиэ өрө тахсыбыта. Норвегия туһатын туһугар уопсастыба үөскээбитэ. 1811 сыллаахха ол уопсастыба Дания сыралаах утарсыытын кыайан, [[Христиания]]ҕа университет тэрийбитэ, онон Копенгаген Норвегия култууратын киинэ буолан бүппүтэ. 1814 сыллаахха Дания хоруола Фредерик VI Швецияттан хотторон Киль сөбүлэҥин түһэрсэргэ күһэллибитэ, уонна Норвегияҕа быраабын Швеция хоруолугар Карл XIII биэрбитэ. Мантан сылтаан Норвегия националистара эмиэ күүһүрбүттэрэ. Ол саҕана Норвегияны салайан олорбут 28 саастаах принц Христиан-Фридрих, дьон санаатыгар өйөнөн быыбар тэрийбитэ уонна хоруол буолбута. Швеция ону билиммэтэҕэ, сэриилээри хаайбыта. Норвегия аармыйатын уонна флотун уопута суох дьон салайара, онон күһүн сөбүлэҥҥэ киирсибиттэрэ, саҥа хоруол былааһыттан батыммыта. [[1814]] сыл [[алтынньы 7]] күнүгэр Швециялыын сөбүлэҥ түһэрсиллэн, Норвегия туһунан хоруоллук буолбута эрээри, тутулуга суоҕун сүтэрбитэ. [[1905]] сыллаахха бастаан бэс ыйын 7 күнүгэр Норвегия [[Стортинг|стортина]] Швецияны кытта унияны суох оҥорорго куоластаабыта, ол эрээри, сэриигэ тиэрдимээри Швеция хоруолун биир уолун туспа Норвегия хоруола гынарга көрдөспүтэ. Ону Оскар II хоруол сөбүлэспэтэҕэ, сэриигэ бэлэмнэнэн барбыта. Ол эрээри Швеция риксдага уонна бырабыыталыстыбата эмиэ сэриилэһиэхтэрин баҕарбатахтара, сэрии куттала уҕараабыта. Норвегия бырабыыталыстыбата норуокка өйөнөөрү [[атырдьах ыйын 13]] күнүгэр референдум ыыппыта. Ол түмүгүнэн Швецияны кытта уния суох оҥоһуллубута, дойду тутулуга суох буолбута. Бу кэнниттэн дойду монархия буолара дуу, өрөспүүбүлүкэ буолара дуу быһаарыллыбыта. Монархия диэки буолааччылар (100 куолас, 11 утары) кыайбыттара, тоҕо диэтэххэ конституция онто да суох ыраахтааҕы былааһын күүскэ хааччахтыыра уонна хоруол аймахтарын нөҥүө атын дойдулары кытта сыһыаны тупсарыаҕа диэн санаа баһыйбыта. Норвегия тутулуга суох буолбутун 1907 сыллаахха [[Христиания конвенцията|Христиания конвенциятыгар]] илии баттаан, 4 бөдөҥ дойду бигэргэппитэ. == Норвегия бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 21]] — Харальд V хоруол төрөөбүт күнэ * [[Ыам ыйын 8]] — Босхолонуу эбэтэр Бэтэрээн күнэ * [[Ыам ыйын 17]] — [[Норвегия Конституциятын күнэ|Конституция күнэ]] * [[Бэс ыйын 7]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Швецияттан [[1905]] сыллаахха) * [[Бэс ыйын 23]] — Сибэтиэй Ханс күнэ <ref>https://tonkosti.ru/%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%8C_%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0</ref> * [[От ыйын 2]] — [[Былаах күнэ]]. * [[От ыйын 2]] — [[Хоруол күнэ]]. * [[От ыйын 20]] — Кронпринц [[Хокон (Норвегия кронприца)|Хокон Магнус]] төрөөбүт күнэ * [[От ыйын 29]] — Сибэтиэй Олаф күнэ * [[Алтынньы 9]] — Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. АХШ-ка уонна Исландияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ахсынньы 24]] — Юлафтен. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. == Сигэлэр == <references/> {{Countries of Europe}} {{rq|wikify|style|stub|img}} [[Категория:Эуропа дойдулара]] illetuhbwazxecbqrwg6quw8rmbspzo 0 4814 428057 427788 2026-05-04T10:36:30Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 428057 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Баҥладеш Дьон Республиката |conventional_long_name = <big> গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ </big><br />''Gônoprojatontri Bangladesh'' |common_name = Bangladesh |image_flag = Flag of Bangladesh.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Bangladesh.svg |national_motto = |national_anthem = ''[[Amar Shonar Bangla]]''<small><br />''Мин алтан Бенгалым''</small> |image_map = Bangladesh in its region.svg |official_languages = [[Бенгал тыла]] |regional_languages = |demonym = [[Бенгалилар]] |capital = [[Дака]] |latd=23 |latm=42 |latNS=N |longd=90 |longm=21 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Парламент республиката]]<ref name="constitution-V-1-66">[http://www.pmo.gov.bd/constitution/index.htm Constitution of Bangladesh], Part V, Chapter 1, Article 66.</ref> |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Иадьуддин Ахмед]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = vacant |leader_title3 = [[Caretaker government of Bangladesh|Chief Adviser]] |leader_name3 = [[Fakhruddin Ahmed]] |sovereignty_type = [[Көҥүл буолуу]] |sovereignty_note = [[пакистан|Пакистантан]] |established_event1 = Билиллибитэ |established_date1 = Кулун тутар 26, 1971 |established_event2 = [[Кыайыы күнэ (Баҥладеш)|Кыайыы күнэ]] |established_date2 = Ахсынньы 16, 1971 |area_km2 = 147570 |area_sq_mi = 55599 <!--Don't remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 94th |area_magnitude = |percent_water = 7.0 |population_estimate = 150,448,340<ref name="CIA2007"> [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html CIA World Factbook 2007]</ref> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 7th |population_density_km2 = 1045 |population_density_sq_mi = 2706 <!--Don't remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 11th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $208.456 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=513&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=90&pr.y=2 |title=Bangladesh|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 48th |GDP_PPP_per_capita = $1,311<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 153rd |GDP_nominal = $73.689 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = 58th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $463<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 157th |GDP_Real_Growth_Rate = 6.1% |Gini = 31.8 |Gini_year = 2000 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |HDI_year = 2007 |HDI_rank = 140th |HDI = {{increase}} 0.547 |HDI_category = <font color=#"ffcc00">medium</font> |FSI = 95.9 {{decrease}} 0.4 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 16th |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |currency = [[Bangladeshi taka|Taka]] |currency_code = BDT |time_zone = BDT |utc_offset = +6 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +6 |drives_on = left |cctld = [[.bd]] |calling_code = 880 |nationality = Bangladeshi |footnote1 = Adjusted population, p.4, {{cite web |url=http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics |title=Population Census 2001, Preliminary Report |date=2001-08}} }} '''Баҥладеш''' диэн [[Соҕуруу Азия]] дойдута. == Дойду бэлиэ күннэрэ == * [[Кулун тутар 17]] — Оҕо көмүскэлин күнэ * [[Кулун тутар 26]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Пакистаантан, 1971) * [[Олунньу 21]] — Тыл иһин хамсааһын күнэ * [[Муус устар 14]] — Бенгалия Саҥа дьыла * [[Атырдьах ыйын 15]] — Дойду үрдүнэн кутурҕан күнэ * [[Сэтинньи 1]] — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 7]] — Өрөбөлүүссүйэ уонна сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 21]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 14]] — Кэйгэллэммит интэлигиэнсийэ күнэ. 1971 сыллааҕы босхолонор сэрии кэмигэр Пакистаан сэриилэрэ Бангладеш (ол саҕана Илин Пакистаан) үөрэхтээх дьонун (учуонайдары, суруналыыстары, инженердары, быраастары уо.д.а.) өлөртөөбүттэрэ, соруктара — үөскээн эрэр омугу хам баттааһын. Бу күн буолбут бүтэһик маассабай өлөрүү кэнниттэн икки хонон баран ахсынньы 16 күнүгэр Пакистаан сэриилэрэ бэриммиттэрэ, Бангладеш Ииндийэ көмөтүнэн тутулуга суох дойду буолбута. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. 1971 сыллаахха Илиҥҥи Пакистаан босхолонор сэриигэ Ииндийэ өйөбүлүнэн кыайан [[Пакистаан]]тан туспа судаарыстыба буолбут. XX үйэ ордук хааннаах сэриилэриттэн биирдэстэрэ этэ, үс мөлүөйүөн кэриҥэ киһини Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрэ өлөрбүттэрэ. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Азия дойдулара]] ldy1a119djc1pfute3xasytid7fexkc 0 5359 427978 427369 2026-05-03T22:19:33Z Ojkhol 24881 /* Непал бэлиэ күннэрэ */ 427978 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | native_name = Непал Федерал Демократ Республиката<br />Sanghiya Loktāntrik Ganatantra Nepāl<br />{{lang|ne| संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल}} | common_name = Nepal | image_flag = Flag of Nepal.svg | image_coat = | symbol_type = Emblem | national_motto = "Mother and Motherland are Greater than Heaven" | national_anthem = "[[Sayaun Thunga Phool Ka]]" | image_map = Nepal in its region.svg | official_languages = [[Непал тыла]]<ref>According to Interim Constitution [[Nepali language|Nepali]] is only the official language (article 5, point 2). Other languages spoken as the mother tongue in Nepal are the national languages (article 5, point 1). According to article 5, point 3, all languages are accepted as official languages at the regional level. Besides, this part of the article is about native names and not about official language. The constitution does not state that Nepal written in Devanagari is the official name. [http://www.worldstatesmen.org/Nepal_Interim_Constitution2007.pdf Nepal_Interim_Constitution2007]</ref> | regional_languages = [[Maithili]], [[Nepal Bhasa]], [[Bhojpuri]], [[Tharu language|Tharu]], [[Gurung language|Gurung]], [[Tamang language|Tamang]], [[Magar language|Magar]], [[Awadhi]], [[Sherpa language|Sherpa]], [[Kiranti languages|Kiranti]] and another 100 different indigenous languages. | demonym = Непаллар | capital = [[Катманду]] | largest_city = [[Kathmandu]] ({{lang-ne|काठमांडौ}}) | government_type = [[Республика]] | leader_title1 = [[Президент]] | leader_name1 = [[Bidhya Devi Bhandari]] | leader_title2 = [[Вице президент]] | leader_name2 = [[Nanda Kishor Pun]] | leader_title3 = [[Премьер миниистир]] | leader_name3 = [[Khadga Prasad Oli]] | area_km2 = 147,181 | area_sq_mi = 56,827 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = 93rd | area_magnitude = 1 E10 | percent_water = 2.8 | population_estimate = 29,519,114 | population_estimate_year = July 2008 | population_estimate_rank = 40th | population_census = 28,875,140 | population_census_year = 2007 | population_density_km2 = 184 | population_density_sq_mi = 477 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 56th | GDP_PPP_year = 2007 | GDP_PPP = $29.522 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=558&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=67&pr.y=0 |title=Nepal|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> | GDP_PPP_rank = 96th | GDP_PPP_per_capita = $1,078<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 159th | GDP_nominal = $10.328 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = 115th | GDP_nominal_year = 2007 | GDP_nominal_per_capita = $377<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 167st | HDI_year = 2007 | HDI = {{increase}} 0.534 | HDI_rank = 142nd | HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> | Gini = 47.2 | Gini_year = 2003–04 | Gini_category = high | FSI = 93.6 {{decrease}} 1.8 | FSI_year = 2007 | FSI_rank = 21st | FSI_category = Alert | sovereignty_type = [[Unification of Nepal|Unification]] | sovereignty_note = | established_event1 = Kingdom declared | established_date1 = December 21, 1768 | established_event2 = State declared | established_date2 = January 15, 2007 | established_event3 = Republic declared | established_date3 = May 28, 2008 | currency = [[Nepalese Rupee|Rupee]] | currency_code = NPR | time_zone = [[Nepal Time|NPT]] | utc_offset = +5:45 | time_zone_DST = not observed | utc_offset_DST = +5:45 | drives_on = left | cctld = [[.np]] | calling_code = 977 }} '''Непал''' диэн [[Соҕуруу Азия]] дойдута. [[Кытай]] уонна [[Индия]] икки ардыларыгар баар. Непал хоту уонна арҕаа өттүлэригэр [[Хималайа]] сис хайалара сыталлар. Аан дойду уон ордук үрдүк хайаларыттан аҕыһа онно баар (ордук үрдүк [[Эверест]]). === Непал бэлиэ күннэрэ === * [[Олунньу 18]] — Дойдуга демократия күнэ (1951 сыллаахха ыраахтааҕы былааһын суулларбыттар) * [[Муус устар 13]], ({{Флагификация|Таиланд}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Сонгкран]] (Саҥа дьыл<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1226/ Тайский Новый год — Сонгкран — 13 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>) * [[Муус устар 24]] — Демократия күнэ * [[Ыам ыйын 28]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ <br><gallery class=center caption="Непал"> Kathmandu-Hanuman Dhoka-Nasal Chowk-22-Stadt-2013-gje.jpg|Kathmandu Swayambhunath-Votivstupas-02-2013-gje.jpg|Swayambhunath Patan-Palastplatz-Talejuglocke-02-2014-gje.jpg|Patan Bhaktapur-Palastplatz 30-2013-gje.jpg|Bhaktapur Namche-Khumjung-22-Shyangboche-Phinjo-Lodge-2007-gje.jpg|Himalaya Chhukung to Imja Tse Camp-82-Landschaft-2007-gje.jpg|Himalaya Ghorepani-Tadapani-22-Pfad-2013-gje.jpg|Kaski District Mustang-Samar-38-Himali Hotel-Waescherin-2015-gje.jpg|Mustang Mustang-Dhakmar-62-rote Wand-2015-gje.jpg|Mustang </gallery> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Соҕуруу Азия дойдулара]] 4vtrgzsha4kf4ha6jlakndma6ztb59v 0 7359 428048 425634 2026-05-04T09:43:58Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 428048 wikitext text/x-wiki '''Олунньу 19''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 50-с күнэ. Сыл бүтүө 315 күн ([[ордук хонуктаах сыл]]га 316 күн) баар. == Бэлиэ күннэр == * Киит уонна дэлпиин аан дойдутааҕы күннэрэ * {{Флагификация|Россия}} — Орнитолог күнэ * {{Флагификация|Армения}} — Кинигэ бэлэхтиир күн * {{Флагификация|Болгария}} — [[Васил Левскай]]ы кэриэстиир күн. Көҥүл Апостола диэн ааттаммыт болгар омугун дьоруойа, Осмаан импиэрийэтиттэн босхолонуу тосхолун оҥорбут киһи * {{Флагификация|Ииндийэ}} (Махараштра штаат) — Шиваджи Джаянти. [[Шиваджи Бхонсале I]] (1630-1680) — маратхи омук ыраахтааҕыта * {{Флагификация|Киргизия}} — Үп-харчы бэлииссийэтин үлэһитин күнэ * {{Флагификация|Миэксикэ}} — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * {{Флагификация|Румыния}} — Брынкуши күнэ. XX үйэ аатырбыт ускуултара [[Константин Брынкуши]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * {{Флагификация|Туркменистан}} — Былаах күнэ * {{Флагификация|СӨ}} — Саха джаһын күнэ (2024 сылтан бэлиэтэнэр) == Түбэлтэлэр == * [[197]] — Септимий Север импэрээтэр узурпатор Клодий Альбины Лугдун аттынааҕы кыргыһыыга кыайбыт, бу кыргыһыы Рим аарымыйаларын ыккардыгар саамай элбэх хаан тохтуулаах кыргыһыы этэ. * [[356]] — Констанций II ыраахтааҕы Рим импиэрийэтигэр эмэгэттэргэ үҥэри боппут. * [[1594]] — [[Речь Посполита]] хоруола [[Сигизмунд III]] [[Швеция]] хоруола буолбут. * [[1600]] — [[Перу]]га Уайнапутина стратовулкан эстибит. Соҕуруу Америка устуоруйатыгар саамай күүстээх эстии этэ. * [[1726]] — Арассыыйаҕа [[Үрдүкү Кистэлэҥ Сүбэ]] тэриллибит. Сүбэни алта [[Екатерина I]] сүбэһиттэрэ (ол иһигэр Бүөтүр I чугас киһитэ Александр Меншиков) тэрийбиттэрэ. Сүбэ эһиилигэр бүрүстүөлгэ олорбут [[Петр II]] оннугар импиэрийэни салайбыта. 1730 сыллаахха Сүбэ [[Анна Иоанновна]]ны ыраахтааҕынан талбыта, ол эрээри биир ыйынан саҥа ыраахтааҕы байыаннайдар көмөлөрүнэн Сүбэ чилиэннэрин былаастан үтүрүйбүтэ, [[Сибиир]]гэ көскө ыыталаабыта. * [[1793]] — Екатерина II өрөбөлүүссүйэ буолбут Франциятын кытта сыһыаны быһар туһунан ыйаах таһаарбыт, ол иһигэр Арассыыйаҕа Францияттан биэдэмэстэри (оччотооҕу хаһыаттары), сурунааллары уонна атын айымньылары киллэрэри боппут. * [[1861]] — [[Александр II]] ыраахтааҕы «Крепостной быраабы ууратыы туһунан манифест» диэн докумуону таһаарбыт. * [[1878]] — [[АХШ|Америка]] айааччыта [[Томас Эдисон]] фонограбы патеннаабыт. * [[1905]] — Хотугу [[Кытай]]га [[Арассыыйа]]-[[Дьоппуон]] сэриитин саамай улахан кыргыһыыта — Мукден кыргыһыыта — саҕаламмыт. * [[1913]] — Педро Ласкуран 45 эрэ мүнүүтэҕэ [[Миэксикэ]] бэрэсидьиэнэ буолбут. Бу аан дойду рекорда. * [[1920]] — [[Дьокуускай]]га ''Байыаннай-революционнай трубинал'' тэриллибит. Сотору кэминэн кыһыллар өттүлэриттэн эрипиэссийэлэр саҕаламмыттар. * [[1921 сыл|1921]] — «Труд» хаһыат бастакы нүөмэрэ тахсыбыт. * [[1942 сыл|1942]] — [[Аан дойду иккис сэриитэ]]: АХШ бэрэсидьиэнэ [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] 9066 № ыйаахха илии баттаан, дьоппуон төрүттээх американецтары аналлаах лааҕырдарга хаайары байыаннайдарга көҥүллээбит. * [[1954]] — [[ССРС]] салалтата [[Кырыым]] уобалаһын [[РСФСР]]-тан в [[Украина|Украина ССР]]-гар биэрбит. * [[1985 сыл|1985]] — Оҥоһуу сүрэхтээх киһи (Уильям Дж. Шредер) аан бастаан балыыһаттан тахсыбыт. * [[1992]] — «Якуталмаз» тэрилтэлэрин түмэр "«Арассыыйа-Саха алмаастара» ({{lang-ru|Алмазы России-Саха}}) аахсыйалаах хампаанньа тэриллиитин туһунан" диэн №158-С Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕа тахсыбыт. Саҥа хампаанньа алмаас 95 бырыһыанын бэйэтэ атыылыыр бырааптаммыта, 5 бырыһыанын судаарыстыба "Алмазювелирэкспорт" хампаанньата атыылыыр буолбута. Биир ыйтан арыый ордугунан [[кулун тутар 31]] күнүгэр Арассыыйа уонна Саха өрөспүүбүлүкэтин ыккардыларыгар түһэрсиллибит экэниэмиэкэ сөбүлэҥинэн алмаас 20% Саха өрөспүүбүлүкэтэ атыылаһар кыахтаммыта. [[Сэтинньи 26|Күһүн]] аламааһы кыраныысса таһыгар «Арассыыйа-Саха аламаастара» эрэ атыылыахтаахтарын туһунан ыйаах тахсыбыта. * [[2008]] — [[Кууба (дойду)|Кууба]] баһылыга [[Фидель Кастро]] улахан бэлиитикэттэн барарын туһунан биллэрбит. == Төрөөбүттэр == * [[1473]] — [[Николай Коперник]] — [[Польша]] астронома, математига. Аан дойду күнү тула эргийиитин туһунан түөрүйэ ааптара. * [[1878]] — [[Ярославскай Емельян Михайлович|Емельян Ярославскай]] — революционер, Хомуньуус баартыйа диэйэтэлэ, [[ССРС|ССРС-ка]] итэҕэли утары хамсааһын салайааччыта. «Союз воинствующих безбожников» бэрэстээтэлэ. Кини [[1913]] с. [[бэс ыйын 14]] (27) күнүттэн [[1917]] сыл ыам ыйыгар дылы [[Дьокуускай|Дьокуускайга]] көскө олорбута. * [[1911]] — [[Винокуров Федор Григорьевич - Даадар|Федор Винокуров — Даадар]] (12.06.1949 өлб.) — саха бэйиэтэ. 23 саастааҕар суруйааччы сойууһун чилиэнэ буолбута, [[Ойуунускай]]дыын доҕордоспута, олоҕо суох репрессияҕа түбэһэ сылдьыбыта, 38 сааһыгар өлбүтэ. * [[1940]] — [[Сапармурат Ниязов]] — 1991-2006 сылларга ''Туркменбаши'' диэн титуллаах [[Туркменистан]] бэрэсидьиэнэ. == Өлбүттэр == * [[1997]] — [[Дэн Сяопин]] — кытай бэлиитигэ уонна реформатора, [[Кытай]] Хомуньуус баартыйатын диэйэтэлэ, 1970-с уонна 1980-с сылларга дойду дьиҥнээх салайааччыта. Кини салайыытынан Кытай экэниэмикэтэ балысхан сайдыы суолугар турбута. * [[2000]] — [[Ефимов Гавриил Дмитриевич|Гавриил Ефимов]] (24.02.1920 төр.) — өр сылларга [[Чурапчы улууһа|Чурапчы улууһугар]] уонна [[Дьокуускай]]га салайар үлэҕэ сылдьыбыт киһи, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, тылбаасчыт, бэйиэт. РСФСР үөрэҕириитин туйгуна, Саха АССР культуратын үтүөлээх үлэһитэ, Чурапчы улууһун ытык киһитэ (1970). {{ыйдар}} [[Категория:Олунньу 19]] eivh4ao7hi4agmv03lxqqye0vo1htua 0 7807 427974 427132 2026-05-03T22:17:16Z Ojkhol 24881 /* Гамбия бэлиэ күннэрэ */ 427974 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = |conventional_long_name = Гамбия Өрөспүүбүлүкэтэ</br>Republic of The Gambia |common_name = The Gambia |image_flag = Flag of The Gambia.svg |image_coat = |image_map = LocationGambia.svg |national_motto = "Progress, Peace, Prosperity" |national_anthem = ''[[For The Gambia Our Homeland]]'' |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |demonym = Gambian |capital = [[Бандьул]] |largest_city = [[Серрекунда]] |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Yahya Jammeh|Yahya A.J.J. Jammeh]] |area_rank = 164th |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 10,380 |area_sq_mi = 4,007 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 11.5 |population_estimate = 1,700,000 |population_estimate_rank = 150th |population_estimate_year = 2007 [[Холбоһуктаах Нациялар]] |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 153.5 |population_density_sq_mi = 397.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 74th |GDP_PPP = $2.093 billion {{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=648&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=39&pr.y=12 |title=The Gambia |publisher=International Monetary Fund |accessdate=2008-10-09}} </ref> |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $1,317 |GDP_nominal = $644 million |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $405 |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[Холбоhуктаах Хоруоллук|Холбоhуктаах Хоруоллуктан]] |established_date1 = [[Олунньу 18]] [[1965]] |established_event2 = Республика тэриллиитэ |established_date2 = [[Муус устар 24]] [[1970]] |HDI = {{increase}} 0.502 |HDI_rank = 155th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 50.2 |Gini_year = 1998 |Gini_category = <font color="red">high</font> |currency = [[Даласи]] |currency_code = GMD |country_code = |time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = right |cctld = [[.gm]] |calling_code = 220 |footnotes = }} '''Гамбия Өрөспүүбүлүкэтэ''' (''The Gambia'') диэн [[Арҕаа Африка]] дойдута. Гамбия Арҕаа Африка ордук кыра дойдута, [[сенегал|Сенегаллыын]] кирбиилэhэр, [[Атлантик океан]] кытылыгар баар. [[Олунньу 18]] [[1965]] Гамбия [[Холбоhуктаах Хоруоллук|Холбоhуктаах Хоруоллуктан]] тутулуга суох буолбута уонна [[Иллэр Доҕордоhуулара|Иллэр Доҕордоhууларыгар]] кыттыспыта. Киин куората [[Бандьул]]. === Гамбия бэлиэ күннэрэ === * [[Олунньу 18]] — Тутулуга суох буолуу (Британияттан, 1965) * [[Муус устар 24]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ. * [[От ыйын 22]] — Өрөбөлүүссүйэ күнэ. 1994 сыллаахха Яхья Джамме салалталаах бөлөх былааһы былдьаабыт {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] 5v3yofdf83esz9rjs94s03rkfoiirnn 0 10633 428050 427911 2026-05-04T09:49:05Z Ojkhol 24881 /* Венесуала бэлиэ күннэрэ */ 428050 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''República Bolivariana de Venezuela'' |conventional_long_name = Венесуэла Боливариан Республиката |common_name = Venezuela |image_flag = Flag of Venezuela.svg |image_coat = Coat of arms of Venezuela.svg |image_map = South America location VEN.png |national_motto = ''Dios y Federación'' |national_anthem = ''[[Gloria al Bravo Pueblo]]'' |official_languages = [[Испан тыла]] |languages_type = |languages = |ethnic_groups = 70% [[метистар]], 20% [[үрүҥ дьон|үрүҥнэр]], 5% [[америндар]], 5% атыттар ([[африкалар]], [[арабтар]], [[азиялар]]) |demonym = Venezuelan |capital = [[Каракас]] |latd=10 |latm=30 |latNS=N |longd=66 |longm=58 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президет]] |leader_name1 = [[Nicolás Maduro]] |leader_title2 = |leader_name2 = |area_rank = 33rd |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 916,445 |area_sq_mi = 353,841 |percent_water = 0.32\ |population_estimate = 28,199,822 |population_estimate_rank = 40th |population_estimate_year = February 2008 |population_census = 23,054,985 |population_census_year = 2001 |population_density_km2 = 30.2 |population_density_sq_mi = 77 |population_density_rank = 173rd |GDP_PPP = $358.623 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $12,785 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $319.443 billion |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $11,388 |GDP_nominal_per_capita_rank = |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[Испания]]ттан |established_date1 = [[От ыйын 5]], [[1811]] |established_event2 = [[Улуу Колумбия]]ттан |established_date2 = [[Тохсунньу 13]], [[1830]] |established_event3 = Билинии |established_date3 = [[Кулун тутар 30]], [[1845]] |HDI = {{increase}} 0.826 |HDI_rank = 61st |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 42.2 |Gini_year = 2007 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |currency = [[Venezuelan bolívar|Bolívar fuerte]]{{ref label|currency|4|none}} |currency_code = VEF |country_code = |time_zone = [[UTC-4]] |utc_offset = |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = right |cctld = [[.ve]] |calling_code = 58 |footnotes = }} '''Венесуэла''' ({{lang-es|Venezuela}}, лит. «кыра [[Венеция]]») диэн [[Соҕуруу Америка]] хотутугар, [[Кариб байҕала|Кариб байҕалын]] кытылыгар баар дойду. Иэнэ 916,445 км², олохтоохторун ахсаана 26,414,816. Киин куорат [[Каракас]]. Испанияттан [[1811]] сыллаахха тутулуга суох буолбут. Тутулуга суох буолуу күнүн [[от ыйын 5]] күнүгэр бэлиэтииллэр. == Венесуала бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 12]] — Ыччат күнэ * [[Олунньу 20]] — Федерация күнэ * [[Муус устар 14]] ({{Флагификация|Сальвадор}}, {{Флагификация|Гаити}}, {{Флагификация|Гондурас}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Панамерика күнэ * [[Муус устар 19]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1810) * [[Бэс ыйын 29]] — Арыгы кыргыһыыта (Batalla de Vino). Олохтоохтор кыһыл арыгыннан бэйэ-бэйэлэрин ыһыахтыыллар, ол кэнниттэн "борооскулар кыргыһыыларын" ыыталлар (оҕустар кыргыһыыларын курдук эрээри, борооскулары өлөрбөттөр). * [[От ыйын 5]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Испанияттан [[1811]]) * [[От ыйын 24]] — Байҕал байыаннай флотун күнэ * [[От ыйын 24]] — [[Симон Боливар|Симон Боливары]] ахтар күн. Маны таһынан Эквадор, Колумбия, Боливия бэлиэтииллэр * [[Атырдьах ыйын 3]] — Былаах күнэ. Дойду гвардиятын күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — Санааны аһаҕастык этии күнэ<ref>{{Cite web |url=http://www.irc-hispano.es/noticias/internet/511-dia-de-la-libertad-de-expresion-de-pensamiento |title=20 сентября в Перу, Венесуэле и Уругвае отмечается как официальный ''День свободы выражения мыслей'' (испанский) |accessdate=2012-09-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120816170935/http://www.irc-hispano.es/noticias/internet/511-dia-de-la-libertad-de-expresion-de-pensamiento |archivedate=2012-08-16 |deadlink=yes }}</ref> * [[Алтынньы 12]] — Олохтоох омуктар утарылаһыыларын күнэ (Día de la Resistencia Indígena) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of South America}} [[Категория:Соҕуруу Америка дойдулара]] [[Категория:Венесуэла]] iiorygurjvzzhbciyd37nr1snsdattp 0 15061 428056 427953 2026-05-04T10:36:11Z Ojkhol 24881 /* Вануату бэлиэ күннэрэ */ 428056 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Вануату Республиката<br />Republic of Vanuatu |conventional_long_name = ''Ripablik blong Vanuatu''{{spaces|2}}<small>{{bi icon}}</small><br />''République de Vanuatu''{{spaces|2}}<small>{{fr icon}}</small> |common_name = Vanuatu |image_flag = Flag of Vanuatu.svg |image_coat = Coat_of_Arms_of_Vanuatu.svg |symbol_type = Coat of arms |image_map = Map OC-Melanesia Revised by Tom Emphasizing Vanuatu.PNG |national_motto = "Long God yumi stanap" (We stand with God) |national_anthem = ''[[Yumi, Yumi, Yumi]]'' |official_languages = [[Бислама]], [[Ааҥл тыла]], [[Боронсуус тыла]] |demonym = Ni-Vanuatu; Vanuatuan |capital = [[Порт Вила]] |latd=17|latm=45|latNS=S|longd=168|longm=18|longEW=E |largest_city = [[Порт Вила]] |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Вануату президенэ|Президент]] |leader_name1 = [[Nikenike Vurobaravu]] |leader_title2 = [[Вануату премьер миниистирэ|Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Charlot Salwai]] |area_rank = 161st |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 12,189 |area_sq_mi = {{convert|12189|km2|sqmi|disp=output number only}} |population_estimate = <!--218,519<ref name=cia>{{cite web| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nh.html | title=Vanuatu| publisher=[[The World Factbook]] | author=[[Central Intelligence Agency]] | accessdate= January 6, 2010}}</ref>--> |population_estimate_rank = <!-- 178th --> |population_estimate_year = <!-- 2009 --> |population_census = 243,304<ref name="2009_census">{{cite paper | url=http://www.spc.int/prism/country/vu/stats/P_releases/Adhoc/HH%20listing%20count%20release%20-%20071009.pdf | title=2009 Census Household Listing Counts | format=.PDF | publisher=Vanuatu National Statistics Office | author= | date=2009 | accessdate= January 6, 2010}}</ref> |population_census_year = 2009 |population_density_km2 = 19.7 |population_density_sq_mi = 51 |population_density_rank = 188th |GDP_PPP = $998 million<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=846&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=51&pr.y=11 |title=Vanuatu|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-10-01}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $4,251<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $573 million<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $2,442<ref name=imf2/> |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Франция]]ттан уонна [[Холбоhуктаах Хоруоллук]]тан |established_event1 = [[Күнэ]] |established_date1 = 30 от ыйа 1980 |HDI = {{increase}}0.674 |HDI_rank = 120th |HDI_year = 2004 |HDI_category = <font color=orange>medium</font> |currency = [[Вануату ватута]] |currency_code = VUV |country_code = |time_zone = UTC+11 |utc_offset = +11 |time_zone_DST = |DST_note = |utc_offset_DST = |drives_on = right |cctld = [[.vu]] |calling_code = 678 }} '''Вануату''' (''Vanuatu'') диэн [[Чуумпу океан]] соҕуруутугар баар [[арыы дойду]]. == Вануату бэлиэ күннэрэ == * [[Олунньу 15]] — [[Джон Фрум]] күнэ * [[Олунньу 21]] — Лини аҕабыыт күнэ. "Вануату тутулуга суох буолуутун аҕата" диэн ааттаннар дойду бастакы премьер-миниистирэ [[Уолтер Хайде Лини]] өлбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[От ыйын 24]] — [[Вануату бэлиэ күннэрэ|Оҕо күнэ]] * [[От ыйын 30]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Британияттан уонна Францияттан 1980 сыллаахха) * [[Алтынньы 5]] — Конституция күнэ * [[Сэтинньи 29]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Ахсынньы 26]] — Ыал күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Океания}} [[Категория:Океания дойдулара]] skwa2kujaf0oak6sniomhb2qbb7z8a9 0 28544 427973 377957 2026-05-03T13:08:09Z Sauit 26795 427973 wikitext text/x-wiki {{Арассыыйа субъега|name=Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа|native_name={{Lang-ru|Еврейская автономная область}}<br>{{Lang-yi|ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט}}|image_map=Map of Russia (2014–2022) - Jewish Autonomous Oblast (Crimea disputed).svg|capital=[[Биробиджан]]|leader_title1=Губернатор|leader_title2=Парламент Бэрэсэдээтэлэ|leader1=[[Костюк Мария Федоровна|Мария Костюк]]|leader2=[[Голубь Андрей Борисович|Андрей Голубь]]|total_area=36 271|time_zone=[[UTC+10]]|population=144 428|population_year=2025|ethnic_groups=[[нууччалар]], [[украиннар]], [[дьэбириэйдэр]] уонна да атын|official_languages=[[нуучча тыла]] уонна [[идиш]]|ISO_3166-2=RU-YEV|code=79}} '''Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа''' ({{Lang-ru|Еврейская автономная область}} — '''ЕАО'''<ref name=":0">{{Ыстатыйа|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/1973933|автор=Д. А. Пуляева, Г. А. Кузьменко, О. В. Дьякова, В. С. Нечаев|заглавие=ЕВРЕ́ЙСКАЯ АВТОНО́МНАЯ О́БЛАСТЬ|год=2017|язык=ru|издание=Улахан Арассыыйа энциклопедията|тип=Энциклопедия}}</ref>, {{Lang-yi|ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט}}<ref>Дьэбириэй автономиялаах уобалаһын устаабыгар маннык суруллар: ''«создаются условия для сохранения, изучения и развития языков еврейского народа и других народов, проживающих на территории области»''. Идиш официальнай тыл курдук ааҕыллыбат, ол эрээри сорох судаарыстыбынай тэрилтэлэр (холобура Бырабыытылыстыба). Бүтэһик бүтүн Арассыыйатааҕы перепиһинэн Идиш тылы 63 киһи билэр, оттон 9 киһи күн аайы онон кэпсэтэллэр. Иврит тылы быдан элбэх киһи билэр, ол эрээри дьэбириэйдэргэ аналлаах барыта идиһинэн тахсар.</ref><ref>{{Cite book|author=Chaim Maltinski|publication-date=1981|url=https://books.google.ru/books/?id=jXYZAQAAIAAJ&redir_esc=y|title=דער מאָסקווער משפט איבער די ביראָבידזשאנער|pages=245|publisher=פארלאג ״ניי־לעבן״}}</ref>) — [[Арассыыйа|Арассыыйа Бэдэрээссийэтин]] субъега. [[Уһук Илин федеральнай уокурук]] уонна [[Уһук Илин экономическэй оройуон]] састаабыгар киирэр. Киинэ — Биробиджан куорат<ref name=":0" />. Олохтоохторун ахсаана — 144 428 киһи, 2025 сыл дааннайдаранынан<ref>{{Cite web|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx|title=Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года|date=2025-04-25|work=Росстат|lang=ru|accessdate=2026-05-03}}</ref>. Автономиялаах уобалас [[Амур уобалаhа|Амур уобалаһын]] уонна [[Хабаровскай кыраай|Хабаровскай кыраайдын]] кытта кыраныыссалыыр, өссө соҕуруунан уонна [[Амур|Амур өрүһүнэн]] [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытайдыын]] кыраныыссалыыр. Автономиялаах уобалас икки рельеф көрүнүгэр турар: хотулуу-арҕаа — хайалаах уонна соҕурулуу-илин — көнө. Хайалаах чааһа Хингано-Буреинскай хайа систематын соҕуруу чааһа буолар, оттон көнөтө [[Орто Амур намтала]] буолар<ref name=":0" />. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар|colwidth=30em}} {{Российскай Федерация субъектара}} [[Категория:Арассыыйа]] qwap60zq33utv917k2nmv904t87cblt 0 56313 428040 427968 2026-05-04T09:38:57Z Ojkhol 24881 /* Олунньу */ 428040 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Олунньу === * [[Олунньу 1]] — Лифт хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Олунньу 2]] — Арассыыйа байыаннай албан аатын күнэ — Сталинградтааҕы кыргыһыыга Кыһыл Аармыйа ньиэмэс-фашист сэриилэрин үлтүрүппүт күнэ (1943). * [[Олунньу 6]] ({{Флагификация|Украина}} эмиэ бэлиэтиир) — Бармен күнэ * [[Олунньу 7]] — Арассыыйа урбаан-үөрэхтээһинин күнэ * [[Олунньу 8]] ** [[Билим күнэ (Арассыыйа)|Арассыыйа билимин күнэ]] ** Байыаннай топограф күнэ * [[Олунньу 9]] — Гражданскай абыйаассыйа күнэ * [[Олунньу 10]] ** Дипломатия үлэһитин күнэ ** [[Александр Пушкин|Александр Сергеевич Пушкин]] кэриэстэбилин күнэ * [[Олунньу 15]] ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — Интернационалист буойуттар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Олунньу 17]] — Арассыыйа устудьуон этэрээттэрин күнэ * [[Олунньу 19]] — Орнитолог күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * [[Кулун тутар 27]] — [[Арассыыйа национальнай гвардиятын күнэ]]. Урут МВД ис сэриилэрин күнэ (1996—2016) * [[Кулун тутар 29]] — [[Юридическэй сулууспа үлэһитин күнэ]]<ref>[http://www.rg.ru/2006/06/03/voennye-prazdniki-dok.html Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 г. № 549 Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации]{{V|20|10|2010}}</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] sjzfkw9de3fw4f2wemaughb2k63291x 0 56338 428043 427949 2026-05-04T09:40:40Z Ojkhol 24881 /* Олунньу */ 428043 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Олунньу === * [[Олунньу 8]] — Ойох тахсарга тыл көтөҕүү күнэ. Тапталга билинэллэр, сибэкки бэлэхтииллэр * [[Олунньу 14]] — Төрөппүттэргэ сүгүрүйүү күнэ (Матру Питру Пуджан Дивас). 2007 сылтан арҕаа култууралар сүүрээннэригэр утары туруу курдук биир куоракка бэлиэтээбиттэрэ, кэлин элбэх штаат иилэ хабан ылан бэлиэтиир буолбута * [[Олунньу 19]] ([[Махараштра штаат]]) — Шиваджи Джаянти. [[Шиваджи Бхонсале I]] (1630-1680) — маратхи омук ыраахтааҕыта === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ * [[Кулун тутар 22]] — [[Бихар штаат (Ииндийэ)|Бихар штаат]] күнэ, 1912 сыллаахха Бихар [[Бенгалия]]ттан араарыллан туспа сир буолбут === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] qoosi5d4b6aoazty11du6j9xb4kbitv 0 56339 428041 427945 2026-05-04T09:39:33Z Ojkhol 24881 428041 wikitext text/x-wiki '''Армения бэлиэ күннэрэ''' — [[Армения]]ҕа бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. * [[Олунньу 13]] — Терендез * [[Олунньу 19]] — Кинигэ бэлэхтиир күн * [[Муус устар 7]] — Ийэ күнэ * [[Муус устар 16]] — [[Армения полициятын үлэһитин күнэ|Полиция үлэһитин күнэ]]. * [[Муус устар 24]] — Осмаан импиэрийэтигэр буолбут Армяннар геноцидтарын сиэртибэлэрин күнэ. [[Франция бэлиэ күннэрэ|Франция]]ҕа эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 24]] — Пограничник күнэ. * [[Ыам ыйын 7]] — [[Арассыыйа бэлиэ күннэрэ|Арассыыйаҕа]], Арменияҕа, [[Беларусь бэлиэ күннэрэ|Беларусь]]ка Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 8]] — Еркрап күнэ * [[Ыам ыйын 15]] — Дьиэ кэргэн күнэ<ref>{{Cite web|url=https://www.arlis.am/DocumentView.aspx?docid=129503|title=DocumentView|publisher=www.arlis.am|accessdate=2019-05-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.am/rus/news/66273.html|title=15 мая – День семьи|publisher=news.am|lang=ru|accessdate=2019-05-18}}</ref> * [[Ыам ыйын 26]] — [[Сардарапат кыргыһыы|Сардарапат кыргыһыытыгар]] кыайыы күнэ * [[Ыам ыйын 28]] — [[Армения Бастакы Өрөспүүбүлүкэтэ|Бастакы Өрөспүүбүлүкэ]] күнэ (1918) * [[От ыйын 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1990/ День работника прокуратуры Армении — 1 июля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. * [[От ыйын 5]] — [[Армения конституцията|Конституция]] күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — [[Омук быһыытынан билинии күнэ (Армения)|Омук быһыытынан бэйэни билинии күнэ]] (Навасард)<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2171/ День национальной идентичности в Армении — 11 августа. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. 2009 сыллаахха олохтоммута. * [[Атырдьах ыйын 23]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1990 сыллаахха декларация ылыныллыбыт<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.armeniasputnik.am/society/20200823/24197586/Mechta-obrela-zhizn-rukovodstvo-Armenii-o-vazhnosti-Deklaratsii-nezavisimosti.html|title=Саркисян и Мирзоян назвали важность принятия Декларации независимости Армении|website=ru.armeniasputnik.am|accessdate=2020-08-23}}</ref> * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Быыһыыр сулууспа үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 18]] — Астрономия күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1991, Сэбиэскэй Сойуустан) * [[Алтынньы 16]] — Эрмээн прессэтин күнэ. 1794 сыллаахха Мадрас куоракка (Ииндийэ) эрмээн тылынан бастакы «Аздарар» («Сорук-боллур») сурунаал тахсыбыт. * [[Алтынньы 19]] — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сир хамсааһынын сиэртибэлэрин кэриэстиир күн * [[Ахсынньы 20]] — Судаарыстыбаннай уонна национальнай куттала суох буолуу үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Армения]] [[Категория:Бэлиэ күннэр]] 4xcr94ylfhj76y2ig29f42gp2m4witg 428052 428041 2026-05-04T10:34:15Z Ojkhol 24881 428052 wikitext text/x-wiki '''Армения бэлиэ күннэрэ''' — [[Армения]]ҕа бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. * [[Олунньу 13]] — Терендез * [[Олунньу 19]] — Кинигэ бэлэхтиир күн * [[Олунньу 21]] — Төрөөбүт тыл күнэ * [[Муус устар 7]] — Ийэ күнэ * [[Муус устар 16]] — [[Армения полициятын үлэһитин күнэ|Полиция үлэһитин күнэ]]. * [[Муус устар 24]] — Осмаан импиэрийэтигэр буолбут Армяннар геноцидтарын сиэртибэлэрин күнэ. [[Франция бэлиэ күннэрэ|Франция]]ҕа эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 24]] — Пограничник күнэ. * [[Ыам ыйын 7]] — [[Арассыыйа бэлиэ күннэрэ|Арассыыйаҕа]], Арменияҕа, [[Беларусь бэлиэ күннэрэ|Беларусь]]ка Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 8]] — Еркрап күнэ * [[Ыам ыйын 15]] — Дьиэ кэргэн күнэ<ref>{{Cite web|url=https://www.arlis.am/DocumentView.aspx?docid=129503|title=DocumentView|publisher=www.arlis.am|accessdate=2019-05-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.am/rus/news/66273.html|title=15 мая – День семьи|publisher=news.am|lang=ru|accessdate=2019-05-18}}</ref> * [[Ыам ыйын 26]] — [[Сардарапат кыргыһыы|Сардарапат кыргыһыытыгар]] кыайыы күнэ * [[Ыам ыйын 28]] — [[Армения Бастакы Өрөспүүбүлүкэтэ|Бастакы Өрөспүүбүлүкэ]] күнэ (1918) * [[От ыйын 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1990/ День работника прокуратуры Армении — 1 июля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. * [[От ыйын 5]] — [[Армения конституцията|Конституция]] күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — [[Омук быһыытынан билинии күнэ (Армения)|Омук быһыытынан бэйэни билинии күнэ]] (Навасард)<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2171/ День национальной идентичности в Армении — 11 августа. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. 2009 сыллаахха олохтоммута. * [[Атырдьах ыйын 23]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1990 сыллаахха декларация ылыныллыбыт<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.armeniasputnik.am/society/20200823/24197586/Mechta-obrela-zhizn-rukovodstvo-Armenii-o-vazhnosti-Deklaratsii-nezavisimosti.html|title=Саркисян и Мирзоян назвали важность принятия Декларации независимости Армении|website=ru.armeniasputnik.am|accessdate=2020-08-23}}</ref> * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Быыһыыр сулууспа үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 18]] — Астрономия күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1991, Сэбиэскэй Сойуустан) * [[Алтынньы 16]] — Эрмээн прессэтин күнэ. 1794 сыллаахха Мадрас куоракка (Ииндийэ) эрмээн тылынан бастакы «Аздарар» («Сорук-боллур») сурунаал тахсыбыт. * [[Алтынньы 19]] — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сир хамсааһынын сиэртибэлэрин кэриэстиир күн * [[Ахсынньы 20]] — Судаарыстыбаннай уонна национальнай куттала суох буолуу үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Армения]] [[Категория:Бэлиэ күннэр]] 4spsnf8sbfc9yver91ekl6fpwl65agh 0 56362 428051 427957 2026-05-04T09:49:33Z Ojkhol 24881 428051 wikitext text/x-wiki * [[Олунньу 6]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — Бармен күнэ * [[Олунньу 15]] — Тас дойдулар сирдэригэр-уоттарыгар сэриилэспит дьону чиэстиир күн * [[Олунньу 20]] — Халлаан сотнятын Дьоруойдарын күнэ * [[Кулун тутар 9]] — [[Тарас Шевченко]] төрөөбүт күнэ. * [[Кулун тутар 14]] — Доброволец күнэ<ref>[http://zakon0.rada.gov.ua/laws/show/1822-19 Про встановлення Дня українського добровольця]</ref> * [[Кулун тутар 23]] — [[Култуура үлэһиттэрин уонна норуот айымньытын сөбүлээччилэр күннэрэ]] * [[Кулун тутар 26]] — [[Украина Национальнай гвардиятын күнэ|Национальнай гвардия күнэ]]. * [[Муус устар 12]] — Ракетнай-космическай салаа үлэһиттэрин күнэ * [[Муус устар 18]] — [[Устуоруйа уонна култуура мэҥэлэрин күнэ]] * [[Муус устар 26]] — Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн * [[Ыам ыйын 8]] — Өйдөбүнньүк уонна эйэлэһии күнэ ({{lang-uk|День пам'яті та примирення}})<ref>{{Cite web|url =http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|title =Указ президента Украины Петра Порошенко|author =|work =|date =|publisher =|deadlink =yes|archiveurl =https://web.archive.org/web/20150510025334/http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|archivedate =2015-05-10}}</ref> * [[Ыам ыйын 19]] — Бэлиитикэ репрессиятын сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Ыам ыйын 20]] — Баан үлэһиттэрин күнэ * [[Ыам ыйын 25]] — [[Киев күнэ]] * [[Бэс ыйын 6]] — Суруналыыс күнэ * [[Бэс ыйын 12]] — Фонда ырыынагын үлэһитин күнэ * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Судаарыстыбаннай сулууспа күнэ * [[Бэс ыйын 28]] — Конституция (Төрүт сокуон)күнэ * [[От ыйын 1]] — Архитектура күнэ * [[От ыйын 2]] — [[Украинаҕа Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ|Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ]]. * [[От ыйын 28]] — Русь сүрэхтэммит күнэ<ref name="Ukr">[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=668%2F2008 Текст президентского указа № 668/2008 «Про День крещения Киевской Руси»{{ref-uk}}]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Украина былааҕын күнэ|Былаах күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (ССРС-тан, [[1991]]) * [[Атырдьах ыйын 29]]: ** Украина көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн ** Шахтер күнэ * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Нотариат күнэ * [[Балаҕан ыйын 7]] — Байыаннай разведка күнэ * [[Балаҕан ыйын 9]] — Бронетанковай сэриилэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 10]] — Физкультура уонна успуорт күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Украина өрүһүйээччитин (спасатель) күнэ * [[Балаҕан ыйын 22]] — Партизан килбиэнин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 30]]  ** Бүтүн Украинатааҕы бибилэтиэкэ күнэ ** Оҕону ииттии күнэ * [[Алтынньы 8]] — Украина юриһин күнэ * [[Алтынньы 10]] — Украина стандартизация и метрология үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 14]] ** Украина көмүскээччитин күнэ ** Украина [[хаһаак]]тарын күнэ * [[Алтынньы 27]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ. Нестор Летописец төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бастаан сэтинньи 9 күнүгэр бэлиэтэнэр этэ. * [[Алтынньы 28]] — Украина фашист халабырдьыттартан босхолонуутун күнэ * [[Сэтинньи 3]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** Инженернэй сэриилэр күннэрэ * [[Сэтинньи 4]] — Тимир суол үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ * [[Сэтинньи 16]] — Араадьыйа, тэлэбиидэнньэ уонна сибээс үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Украина Сэбилэниилээх күүстэрин сержанын күнэ. * [[Сэтинньи 19]] ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ ** Гидрометеорология сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Тыа хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Дьоһун уонна көҥүл күнэ]] <!-- * {{Флагификация|Украина}} — Штурмалыыр десант сэриилэрин күнэ--> * [[Сэтинньи 30]] — Украина сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническай сэриилэрин күнэ * [[Ахсынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 5]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 7]] — Олохтоох салайыныы күнэ * [[Ахсынньы 12]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Ахсынньы 14]] — [[Чернобыль саахала|Чернобыль саахалын]] ликвидациятын кыттыылаахтарын чиэстиир күн * [[Ахсынньы 15]] — Суут үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Украина судаарыстыбаннай (буруйдааһыны) толорторуу сулууспатын үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 19]] — Адвокатура күнэ * [[Ахсынньы 22]] ** Энергетик күнэ ** Дипломатическэй сулууспа үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Украина архыыбын тэрилтэлэрин күнэ|Украинаҕа архыып тэрилтэлэрин күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Украина бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] sv8t9eoj9c09ce9imxsg3v8s8y6zm2g 0 56371 427979 427908 2026-05-03T22:20:03Z Ojkhol 24881 427979 wikitext text/x-wiki [[Япония]] бэлиэ күннэрэ. * [[Олунньу 3]] — [[Сэцубун]]. * [[Олунньу 4]] — Риссюн — Саас саҕаланыыта (Саҥа дьыл) * [[Олунньу 7]] — Хотугу сирдэр күннэрэ * [[Олунньу 11]] — Ил олохтоммут күнэ * [[Олунньу 18]] — Амами арыыларын түөлбэ тылын күнэ. Рюкю тыллара диэн ааттанар түөрт тыл баар, Амами арыыларын тыла олортон ордук хотугу сытааччылара. Урут дьоппуон тылыттан улахан уратылаахтара, атын дьоппуоннары өйдөөбөттөрө, билигин саҥарар киһи аҕыйаан, тыла-өһө дьоппуон тылыгар чугаһаан "хортуоска тыла" диэн (ол аата тыалар тыллара) сэнэбиллээхтик ааттанар, судаарыстыба атын тыл диэбэт, дьоппуон тылын түөлбэ тылынан билинэр. * [[Кулун тутар 3]] — [[Хинамацури]] — кыргыттар эбэтэр куукулалар күннэрэ. * [[Кулун тутар 12]] — О-мидзутори мацури (Нара куорат), кудуктан ууну таһаарыы күнэ<ref>[http://nippon-history.ru/books/item/f00/s00/z0000002/st043.shtml Краткий календарь японских праздников [1990 Маркарьян С.Б., Молоднякова Э.В. - Праздники в Японии. Обычаи, обряды, социальные функции&#93]</ref> * [[Кулун тутар 13]] — Касуга-мацури, Япония сүрүн бэлиэ күннэриттэн биирдэстэрэ, XIII үйэттэн биллэр. * [[Кулун тутар 14]] (уонна атын Азия дойдулара) — [[Үрүҥ күн (Япония)|Үрүҥ күн]], Валентин күнүн кэнниттэн биир ый буолан баран бэлиэтэнэр, ол күн бэлэх ылбыттар бэлэхтээбит дьоҥҥо хоруйдаан аны бэйэлэрэ бэлэх оҥороллор. 1978 сыллаахтан Японияҕа бэлиэтэнэр буолбут, кэлин атын дойдуларга тарҕаммыт * [[Кулун тутар 15]] — [[Хонэн-мацури|Өлгөм сыл күнэ]] * [[Кулун тутар 21]] — Сааскы күн тэҥнэһиитэ. * [[Кулун тутар 27]] — Сакура тыллыытын күнэ * [[Муус устар 1]] — [[Мияко одори]] (үҥкүү сааскы бэстибээлэ) * [[Муус устар 17]] — Оҕо көмүскэлин күнэ<ref name="1tv_">{{cite web|url=http://www.1tv.ru/sprojects_utro_video/si33/v79|title=Живые драгоценности. 100 лет подвигу. Нелегальные иммигранты. Редкая болезнь. День защиты детей в Японии|publisher=1tv.ru|author=|date=|description=День защиты детей в Японии|lang=ru|accessdate=2012-04-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. * [[Муус устар 18]] — Айааччылар күннэрэ * [[Муус устар 29]] — [[Сёва күнэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/259/ День Сёва в Японии — 29 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ (1948 сыллаахха бастаан бэлиэтээбиттэр) * [[Ыам ыйын 4]] — Күөх от-мас күнэ. (みどりの日, Midori no Hi). Көмүс сэттиэлэ (Огон Шукан, 黄金週間) — Японияҕа муус устар 29-тан ыам ыйын 5 күнүгэр диэри бэлиэтэнэр судаарыстыба бырааһынньыктарыттан биирдэстэрэ. Бастаан урукку импэрээтэр төрөөбүт күнүн атын импэрээтэр бүрүстүөлгэ олорбутун кэннэ маннык ааттаабыттар (урукку импэрээтэр оту-маһы сөбүлүүрүн кэриэстээн), онтон Көмүс сэттиэлэни уһатар соруктаах отой да атын күҥҥэ көһөрбүттэр. * [[Ыам ыйын 5]] — Танго но сэкку (эбэтэр Аямэ-но-хи — баҕа батаһын күнэ). Былыргыттан ыраахтааҕы дьиэтигэр ыытыллар Госэкку диэн ааттанар 5 сиэртэн биирдэстэрэ * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ|Соҕуруу Кэриэйэ]]ҕэ эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 15]] — [[Аой-мацури]], [[Мальва|мальва]] бэстибээлэ * [[Ыам ыйын 17]] — [[Тосегу]] бэстибээл ([[паланкин]]нар икки күннээҕи параадтара) <ref>[https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ Традиционные праздники и фестивали в Японии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030094805/https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ |date=2020-10-30 }}</ref> * [[Ыам ыйын 27]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — Чаһы күнэ <ref>[https://ru.theoutlook.com.ua/news/730/den-chasov-v-yaponii.html День часов в Японии. | OUTLOOK]</ref> * [[От ыйын 7]] — [[Танабата (бэстибээл)|Танабата]] диэн таптал бэстибээлэ (урукку аата Сулус бэстибээлэ) ыытыллар. Үһүйээн быһыытынан, бу эрэ түүн таптаспыт сулустар көрсөр кыахтаахтар эбит. * [[От ыйын 10]] — [[Натто]] күнэ ([[соя|сояттан]] оҥоһуллар ас-үөл) * [[От ыйын 13]] — {{нихонго|[[Обон]]|お盆}} эбэтэр {{нихонго|Бон|盆}}, өлбүттэри ахтан ааһар күн ([[от ыйын 16]] диэри). [[Буддизм|Буддистар]] бу үс күн тухары өлбүттэр дьиэлэригэр таарыйан ааһаллар диэн итэҕэйэллэр. Бон одори диэн үҥкүү сиэрэ-туома толоруллар. * [[От ыйын 17]] — Гион Мацури (Gion Matsuri) * [[От ыйын 19]] — Дьахтар-миниистирдэр күннэрэ <ref>ru.qwe.wiki/wiki/Masa_Nakayama</ref> * [[Атырдьах ыйын 6]] — аан дойдуга '''Хиросима күнэ''' бэлиэтэнэр. Ядернай сэрии сэбин бобуу аан дойдутааҕы күнэ<ref>[http://ria.ru/spravka/20130806/954277544.html День Хиросимы — Всемирный день борьбы за запрещение ядерного оружия]</ref> * [[Атырдьах ыйын 9]] — Куустуһуу күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — Хайа күнэ. 2014 сыллаахха Япония түмэнэ бу күнү 2016 сыллаахтан бэлиэтиир туһунан сокуон ылыммыта. Онно дьоппуон култууратыгар далай уонна хайа ураты суолталаахтара ыйыллыбыт. * [[Атырдьах ыйын 13]] — [[Обон (Япония)|Обон]] саҕаланар — өлбүттэри ахтар сиэр-туом (атырдьах ыйын 13—15 күннэрэ). === Күһүн=== * [[Балаҕан ыйын 9]] — [[Хризантема күнэ (Япония)|Хризантема күнэ]] эбэтэр Кику-но-Секку * [[Балаҕан ыйын 18]] — [[Окинава]] арыы олохтоохторун түөлбэ тылларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 23]] — Сюбун-но-хи диэн күн-түүн күһүҥҥү тэҥнэһиитин күнэ. Бу күн дьон өбүгэлэрин уонна өлбүттэри кэриэстииллэр. * [[Алтынньы 9]] — Такаяма Күһүҥҥү бэстибээлэ * [[Алтынньы 13]] (Сикокучуо, Эхимэ провинция) — Дои тайкомацури (алтынньы 13–15), үүнүү өлгөм буоларыгар сиэр-туом толороллор * [[Алтынньы 22]] (Киото) — Дзидай Мацури. 1868 сыллаахха Япония киин куоратынан Токио буолбутугар, импэрээтэр, кини аймахтара, чаҕардара уонна тыһыынчанан чунуобунньуктар Киототтан көһүүлэрин сиэрэ-туома оҥоһуллубут. Бу күн сыл ахсын Киото куоракка дьон былыргылыы таҥнан баран ол көһүүнү үтүктэллэр * [[Сэтинньи 1]] — Бэйэни көмүскэнии күүстэрин күнэ * [[Сэтинньи 3]] — [[Култуура]] күнэ * [[Сэтинньи 15]] — Сити-го-сан («сэттэ-биэс-үс»). Биэс уонна үс саастаах уолаттары, сэттэ уонна үс саастаах кыргыттары кимоно эбэтэр атын мааны таҥаһы таҥыннаран синто храмыгар илдьэллэр уонна сиэр-туом толороллор. Бу бырааһынньык оҕо улаатар кэмин биир улахан олуга буолар. * [[Сэтинньи 23]] — Үлэ иһин махтал күнэ * [[Сэтинньи 28]] — Хоонко. Буддизм Япониятааҕы салаата [[Дзёдо Синсю]] (шин буддизм) бу күн бэйэтин олохтооччутун Синран Шонины ахтар. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 8]] ** Бодхи күнэ ([[Будда]] өйүн сырдааһынын күнэ) ** (Киото уонна Кансай эрэгийиэннэргэ) — Хари-Куйо. Тостубут иннэ күнэ, бу күн иистэнэр сатабылы тупсарыы күнүнэн ааҕаллар, синтоистар уонна буддистар ол туһугар таҥараҕа үҥэллэр. Канто эрэгийиэҥҥэ олунньу 8 күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Ахсынньы 14]] — Түөрт уон сэттэ ронины ахтар-саныыр күн. Бу күн Сэнгаку-дзи диэн Токиоҕа баар таҥара дьиэтигэр көмүллэ сытар даймену уонна кини рониннарын ахталлар. Бу XVIII үйэҕэ буолбут түбэлтэни дьоппуоннар бэриниилээх буолуу холобурун быһыытынан былыргыттан билинэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 23]] — Сынньалаҥҥа олорор импэрээтэр төрөөбүт күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Омисока == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Япония]] tghzg47m7xajlafbr5oz6ykp8a4dqxl 0 56372 428044 427582 2026-05-04T09:41:15Z Ojkhol 24881 428044 wikitext text/x-wiki [[Кыргыстаан]] бэлиэ күннэрэ * [[Олунньу 19]] — Үп-харчы бэлииссийэтин үлэһитин күнэ * [[Кулун тутар 3]] — [[Кыргыстаан былааҕын күнэ|Былаах]] күнэ * [[Кулун тутар 5]] — {{Флагификация|Кыргыстаан}}  ** Суут үлэһитин күнэ ** Үрүҥ халпаак күнэ * [[Муус устар 7]] — Кулун тутар өрөбөлүүссүйэтин күнэ * [[Муус устар 29]] — [[Бишкек]] куорат күнэ. * [[Ыам ыйын 5]] — Конституция күнэ. * [[Ыам ыйын 10]] — Баан үлэһитин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1960 День банковского работника Кыргызстана — 10 мая.]</ref>. * [[Ыам ыйын 19]] — Ийэ күнэ * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Бэс ыйын 4]] — Кэриэс күнэ * [[Бэс ыйын 7]] — Үп-харчы уонна экэниэмикэ үлэһиттэрин күнэ * [[От ыйын 1]] — Нолуок үлэһитин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1946/ День налогового работника Кыргызстана.]</ref> * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Холуобунай-толорор систиэмэ үлэһиттэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Ис дьыала сэриилэрин күнэ<ref>[https://mvd.gov.kg/index.php/rus/mass-media/all-news/item/9622-vnutrennie-vojska-mvd-kyrgyzskoj-respubliki-otmechayut-professionalnyj-prazdnik-78-yu-godovshchinu-obrazovaniya Информационный портал МВД КР - Внутренние войска МВД Кыргызской Республики отмечают профессиональный праздник - 78-ю годовщину образования<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210119043615/https://mvd.gov.kg/index.php/rus/mass-media/all-news/item/9622-vnutrennie-vojska-mvd-kyrgyzskoj-respubliki-otmechayut-professionalnyj-prazdnik-78-yu-godovshchinu-obrazovaniya |date=2021-01-19 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Кыргыстаан тутулуга суох буолуутун күнэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 20]] — Урбаанньыт күнэ * [[Балаҕан ыйын 23]] — Судаарыстыбаннай тыл күнэ * [[Сэтинньи 1]] — Милиция күнэ * [[Сэтинньи 7]] ** [[Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ|Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин]] күнэ ** Устуоруйа уонна өбүгэлэри кэриэстээһин күннэрэ (сэтинньи 7-8). 1916 сыллаахха буолбут [[Орто Азия]]тааҕы өрө туруу кэриэстэбилэ * [[Сэтинньи 8]] — Устуоруйа уонна өбүгэлэри кэриэстээһин күннэрэ (сэтинньи 7-8). 1916 сыллаахха буолбут [[Орто Азия]]тааҕы өрө туруу кэриэстэбилэ. * [[Ахсынньы 20]] — Судаарыстыбаннай уонна национальнай куттала суох буолуу үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Кыргыстаан]] li3kcccdhgukfspei34dedh99efca8d 0 56404 428053 427951 2026-05-04T10:34:56Z Ojkhol 24881 428053 wikitext text/x-wiki [[Беларусь]] бэлиэ күннэрэ * [[Олунньу 15]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — Интернационалист буойуттар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Олунньу 21]] — Сири оҥоруу уонна картография-геодезия сулууспатын үлэһитин күнэ * [[Кулун тутар 4]] — Милиисийэ күнэ * [[Кулун тутар 15]] — [[Конституция Белоруссия Конституцията|Конституция]] күнэ * [[Кулун тутар 18]] — Өрөспүүбүлүкэ ис сэриилэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1284/ День внутренних войск Беларуси — 18 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Кулун тутар 25]] — Көҥүл күнэ * [[Муус устар 2]] (Арассыыйаҕа эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 8]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Бэчээт күнэ (урукку аата ''Сэбиэскэй бэчээт күнэ'') * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Бэс ыйын 5]] — [[Евфросиния Полоцкая|Евфросиния Полоцкаяны]] ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 26]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://mag.relax.by/prazdnik/professional/10345871-deny-rabotnika-prokuratury-v-belarusi/ День работника прокуратуры в Беларуси 2016. 26 июня — День прокуратуры<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[От ыйын 3]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1996 с. дойдуга буолбут референдум быһаарыытынан бу күнү 1944 сыллаахха [[Минскай|Минскэй]] куорат ньиэмэс оккупааннарыттан босхоломмут күнүгэр бэлиэтиир буолбуттара (бу иннинэ бу күнү ''Минскэй күнэ'' диэн аатынан бэлиэтииллэрэ) * [[От ыйын 21]] — Зажинки (Казаан иконата 1579 сыллаахха көстүбүт күнүн илиҥҥи славяннар бэлиэтиир буолбуттар)<ref>[https://www.sb.by/articles/starinnyy-obryad-zazhinki-proveli-v-ozertse.html Старинный обряд «Зажинки» провели в Озерце]</ref> * [[От ыйын 25]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Бибилэтиэкэлэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Норуот сомоҕолоһуутун күнэ<ref>{{cite web|url = https://www.belta.by/president/view/v-belarusi-uchredili-den-narodnogo-edinstva-444876-2021/ |title = В Беларуси учредили День народного единства |lang = ru |publisher = [[БелТА]] |date = 2021-06-07 |accessdate = 2021-06-07 }}</ref> * [[Балаҕан ыйын 20]] — Таможенник күнэ<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org459/sbor7/text6442.htm Указ Президента Республики Беларусь от 20 сентября 1996 г. № 372 «Об установлении праздника — Дня таможенника»]</ref> * [[Алтынньы 6]] — Архивист күнэ * [[Алтынньы 14]] — Ийэ күнэ * [[Алтынньы 15]] — Фармацевтика уонна микробиология бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ. * [[Алтынньы 25]] — Миэлиҥсэһиттэр бырааһынньыктара * [[Сэтинньи 2]] — Дзяды. Өлбүттэри кэриэстиир күн ([[Католик Таҥара дьиэтэ|Рим католик сыаркаба]], англиканство) * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 7]] — [[Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ|Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин]] күнэ * [[Сэтинньи 19]] — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ * [[Ахсынньы 17]] — Беларусь киинэтин күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Судаарыстыбаннай уонна национальнай куттала суох буолуу үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Беларусь]] 2q6vakkp6946xhf2tm3gj0ot5ml7xnv 0 56406 428042 427640 2026-05-04T09:40:03Z Ojkhol 24881 428042 wikitext text/x-wiki [[Болгария]] бэлиэ күннэрэ. * [[Олунньу 19]] — [[Васил Левскай]]ы кэриэстиир күн. Көҥүл Апостола диэн ааттаммыт болгар омугун дьоруойа, Осмаан импиэрийэтиттэн босхолонуу тосхолун оҥорбут киһи * [[Кулун тутар 3]] — [[Болгария осмааннар батталларыттан босхоломмут күнэ|Осмааннар батталларыттан босхолонуу күнэ]] * [[Кулун тутар 10]] — Холокост сиэртибэлэрин күнэ * [[Муус устар 16]] — «Бастакы конситуция күнэ», «Юрист күнэ». * [[Ыам ыйын 6]] — Георгий Победоносец күнэ (Аармыйа күнэ) * [[Ыам ыйын 21]] — [[Предой]] <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2613/ Предой в Болгарии - 21 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>. * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Бэс ыйын 2]] — [[Христо Ботев]] күнэ ([[Осман импиэрийэтэ|Османнары]] утары охсуһууга охтубуттар күннэрэ [[1876]]). * [[От ыйын 1]] — Джулай, ыччат байҕал кытылыгар мустар күнэ * [[Балаҕан ыйын 6]] — [[Холбоһуу күнэ (Болгария)|Холбоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 17]] — [[София]] күнэ * [[Балаҕан ыйын 22]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1908, [[Осмаан импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтиттэн]]). * [[Алтынньы 16]] — Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Сэтинньи 1]] — Дойду уһуктуутун күнэ * [[Ахсынньы 26]] — Аҕа күнэ. Христианствоҕа ытыктанар Сибэтиэй Стефаны кытта ситимнээх == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 42omg11pb8pshn5cek9wxjjbzs3wczy 0 56484 428047 427745 2026-05-04T09:42:41Z Ojkhol 24881 428047 wikitext text/x-wiki '''Туркменистаан бэлиэ күннэрэ''' * [[Олунньу 19]] — Былаах күнэ * [[Кулун тутар 7]] — [[Туркменистан бэлиэ күннэрэ|Көлө уонна ситим үлэһиттэрин күнэ]]<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://turkmenportal.com/blog/10190|title=В Туркменистане учрежден День работников сферы транспорта и связи {{!}} Культура|author=turkmenportal|website=Туркменистан, интернет портал о культурной, деловой и развлекательной жизни в Туркменистане|access-date=2022-03-07|archive-date=2022-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307150208/https://turkmenportal.com/blog/10190|deadlink=no}}</ref>. * [[Кулун тутар 22]] ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Иран}}, {{флагификация|Россия}} ([[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Ыам ыйын 18]] — Барҕарыы, сомоҕолоһуу уонна [[Махтумкули Фраги]] күнэ * [[Ыам ыйын 25]] — [[Ашхабад|Ашхабад күнэ]]<ref>{{Cite web |url=http://turkmenistan.gov.tm/?id=4105 |title=На заседании Президент Туркменистана также подписал Указ, учреждающий День города Ашхабада, который будет отмечаться ежегодно 25 мая. |accessdate=2013-05-25 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304170600/http://turkmenistan.gov.tm/?id=4105 |deadlink=yes }}</ref>. * [[Бэс ыйын 12]] — Билим күнэ <ref>[http://gundogar-news.com/index.php?category_id=6&news_id=8569#:~:text=12%20%D0%B8%D1%8E%D0%BD%D1%8F%20%D0%B2%20%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5%20%D0%BE%D1%82%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F,%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B8%20%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%2C%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B9 В Туркменистане отмечают День науки | Наука и образование | Гундогар]</ref> * [[Бэс ыйын 26]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>{{Cite web |url=http://turkmenistan.gov.tm/?id=14795 |title=Золотой век<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2020-06-26 |archive-date=2020-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629032551/http://turkmenistan.gov.tm/?id=14795 |deadlink=yes }}</ref>. * [[Бэс ыйын 27]] — Култуура уонна ускуустуба күнэ, ону таһынан [[Махтумкули Фраги]] күнэ * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 12]] — [[Рухнама]] күнэ<ref>[http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/37792.html Туркменистан празднует День Рухнама]</ref> * [[Балаҕан ыйын 27]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1991 сыл алтынньы 27 күнүгэр Туркменистааҥҥа тутулуга суох буолуу туһунан сокуон ылыныллыбыта (ССРС өрөспүүбүлүкэлэриттэн бүтэһиктэр ахсааннарыгар), сыл ахсын ол күн бэлиэнэрэ, ол эрээри 2018 сыллаахтан биир ыйынан эрдэ бэлиэтэнэр буолбута. * [[Алтынньы 6]] — Кэриэстэбил күнэ. 1948 сыллааҕы сир хамсааһынын сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Алтынньы 27]] — Тутулуга суох буолуу күнэ * Сэтинньи тиһэх баскыһыанньата (24-30 сэтинньи) — Урожай күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Үүнүү бырааһынньыга * Ахсынньы бастакы бээтинсэтэ ([[Ахсынньы 1]]—[[Ахсынньы 7]]) — Ыаллаһыы күнэ (День добрососедства) * [[Ахсынньы 12]] — Нейтралитет күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 47w4o3f6bllytd39fy2usax3ky2rsmi 0 56573 427975 427731 2026-05-03T22:17:56Z Ojkhol 24881 427975 wikitext text/x-wiki * [[Олунньу 18]] (Курдистаан) — Курд устудьуоннар сомоҕолоһууларын күнэ * [[Кулун тутар 1]] (Ираак Курдистаана) — Мустафа Барзани күнэ * [[Кулун тутар 7]] — Бэйэ-бэйэни тулуйуу уонна эйэлээхтик олоруу күнэ. Дойду премьер-миниистирэ Рим паапата Франциск уонна шииттэр баһылыктара аятолла Али Аль-Систани 2021 сыллаахха көрсүүлэрүн кэнниттэн биллэрбитэ * [[Кулун тутар 21]] — Саас күнэ * [[Муус устар 16]] ({{Флагификация|Ираак Курдистаана}}) — Балисаҥҥа уонна Шейх Васаҥҥа химическэй атааканы ахтыы күнэ * [[Бэс ыйын 13]] ({{Флагификация|Ираак Курдистаана}}) — Сулеймания куорат өлбүттэрин кэриэстиир күн. 1991 сыллаахха куурдар өрө турууларын кырыктаахтык баттааһын кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. * [[От ыйын 14]] — [[Ираакка Өрөбөлүүссүйэ күнэ|Өрөбөлүүссүйэ күнэ]] * [[От ыйын 17]] — Өрөбүлүүссүйэ күнэ ([[БААС]], [[1968]]) * [[Алтынньы 3]] — Британияттан босхолонуу күнэ (1932) * [[Ахсынньы 11]] (Ираак Курдистаана) — [[Куурд тыллара|Курд]] дьахталларын сойууһа төрүттэммит күнэ * [[Ахсынньы 17]] ({{Флагификация|Курдистаан}}, [[куурд омуктар]]) — куурд былааҕын күнэ [[Категория:Ираак]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] dhyxrjf2nncgpuxm781iazsq7r206ff 0 56670 428046 427799 2026-05-04T09:42:15Z Ojkhol 24881 428046 wikitext text/x-wiki * [[Олунньу 19]] — Брынкуши күнэ. XX үйэ аатырбыт ускуултара [[Константин Брынкуши]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Кулун тутар 1]] ({{Флагификация|Молдавия}} эмиэ бэлиэтиир) — Марцишор, саас саҕаланыыта * [[Кулун тутар 10]] — Сэкиэй омук көҥүлүн күнэ. Бу Румынияҕа олорор венгрдыы саҥарар омуктар бэйэлэрин туспа омугунан ааҕыналлар, түүр төрүттээхтэрэ сабаҕаланар. Бу күн 1854 сыллаахха Михай Гальфи, Кароли Хорват уонна Янош Торёк диэн омук активистарын Австрия импиэрийэтэ өлөртөөбүт * [[Кулун тутар 27]] — Румыния уонна Бессарабия холбоһууларын күнэ * [[Бэс ыйын 26]] — Былаах күнэ^{([[d:Q12744056|wikidata]])} * [[От ыйын 29]] — [[Румыния өрөгөйүн ырыата|Өрөгөй ырыатын]] күнэ * [[Атырдьах ыйын 31]] — Румын тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Инженер күнэ * [[Алтынньы 9]] — Холокост сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Алтынньы 25]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Сэтинньи 14]] — Добруджа күнэ. 1877-1878 сыллардааҕы Нуучча-Туурак сэриитин кэнниттэн Румыния Хотугу Добруджаны (ол иһигэр [[Дунаай]] дельтатын) бэйэтигэр холбоммута. * [[Сэтинньи 28]] — Буковина күнэ. 1918 сыллаахха бу күн Буковина олохтоохторун сийиэһэ Румынияҕа холбоһор туһунан быһаарбыт * [[Ахсынньы 1]] — Румыния холбоһуутун күнэ (Дойду күнэ). 1918 сыллаахха Трансильвания Румыниялыын биир буолбуттар * [[Ахсынньы 8]] — Конституция күнэ * [[Ахсынньы 27]] — сибэтиэй Стефан күнэ (Илиҥҥи православнай сыаркап ааҕыытынан, бу дойдуга судаарыстыба бэлиэтиир) [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Румыния]] 01bpdv42kz4bdw89qsf8t404sjgcjig 0 58327 427976 427416 2026-05-03T22:18:23Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 427976 wikitext text/x-wiki '''Ираак Курдистаана''' эбэтэр '''Курдистан эрэгийиэн<ref>Официальнай аата, Курдистаан уонна Ираак конституцияларыгар маннык киирэр.</ref>''' ({{Lang-kur|ھەرێمی کوردستان}}, {{Lang-ar|إقليم كردستان}}) — [[Ираак]] састаабыгар киирэр федеральнай эрэгийиэн<ref>(Arabic: اقليم اتحادي, <small>romanized:</small> ''Iqlīm Ittiḥādī'')</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1619452?cookieSet=1|title=Развитие фактической государственности Курдистана: референдум Курдистана о независимости в сентябре 2017 года|lang=en|author=Камаран Палани, Джафар Хидир, Марк Дечесне, Эдвин Баккер|website=www.tandfonline.com|date=2019-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240108072657/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1619452?cookieSet=1|archive-date=2024-01-08|access-date=2024-01-08|url-status=live}}</ref>, киэҥ аптаныамыйалаах федерация субъега, [[Эрбиль (мухафаза)|Эрбиль]], [[Сулеймания (мухафаза)|Сулеймания]], [[Дахук (мухафаза)|Дахук]] уонна [[Халабджа (мухафаза)|Халабджа]] мухафазалары хабар<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/info/1311929|title=Иракский Курдистан. Досье|date=2017-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215003806/https://tass.ru/info/1311929|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-01-25|url-status=live}}</ref>. Курдистан Эрэгийиэн Ираак атын сирдэриттэн экэниэмикэ өттүнэн ордук бигэ туруктаах уонна сайдыылаах. Бэйэтэ туспа бырабыыталыстыбалаах, түмэннээх, аармыйалаах. Конституциятыгар "Ираак былаастара федерализм тосхоллорун тутуһалларын эрэ тухары Курдистаан Ираак сорҕото буолар" диэн сурулла сылдьар. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Олунньу 18]] — Курд устудьуоннар сомоҕолоһууларын күнэ * [[Кулун тутар 21]] — Навруз. * [[Муус устар 16]] — Балисаҥҥа уонна Шейх Васаҥҥа химическэй атааканы ахтыы күнэ * [[Бэс ыйын 13]] — Сулеймания куорат өлбүттэрин кэриэстиир күн. 1991 сыллаахха куурдар өрө турууларын кырыктаахтык баттааһын кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Официальнай халандаарга барыта 60 бырааһынньык уонна бэлиэ күн киирэр; мусульмаан бырааһынньыктарын тэҥэ Ассирия бэлиэ күннэрэ (Ассирия Саҥа Дьыла — муус устар 1 күнэ уонна Ороһооспо); езидтэр бэлиэ күннэрэ («езид күннэрэ» алтынньы 6—13) уонна аан дойдутааҕы күннэр (тохсунньу 1, кулун тутар 8, ыам ыйын 1) бэлиэтэнэллэр. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Ираак]] qk32izdwnf5w492tbnyu2a38s2vh43f 10 58383 427971 427941 2026-05-03T12:05:34Z Sauit 26795 427971 wikitext text/x-wiki {{Infobox |name = Арассыыйа субъега |abovestyle = background:#cfe3ff; |above = {{{name|{{PAGENAME}}}}} |subheader1 = [[Арассыыйа Бэдэрээссийэтин субъега]] |subheader2 = {{#if: {{{native_name|}}} | {{{native_name|}}}}} |image = {{Infobox/Былаах уонна гиэрбэ | флаг = {{#if: {{{image_flag|}}} | [[Ойуу:{{{image_flag|}}}|125px]]}} | флаг ширина = 125px | флаг подпись = Дуоҕата | герб = {{#if: {{{image_coat|}}}{{{image_symbol|}}} | [[Ойуу:{{{image_coat|}}}{{{image_symbol|}}}|85px]]}} | герб ширина = 85px | герб подпись = Дьаралыга }} |headerstyle = background:#cfe3ff; |data1 = {{{national_anthem|}}}{{{anthem|}}}{{{royal_anthem|}}}{{#if: {{{national_anthem|}}}{{{anthem|}}}{{{royal_anthem|}}} | <br>[[Өрөгөй ырыата]]}} |data3 = {{#if: {{{image_map|}}} | [[Ойуу:{{{image_map}}}|{{{map_width|250px}}}|center]]}} |data4 = {{#if: {{{image_map2|}}} | [[Ойуу:{{{image_map2}}}|{{{map2_width|250px}}}|center]]}} |label5 = Дойдута |data5 = {{RUS}} |label6 = [[Киин куорат|Киин куората]] |data6 = {{{capital|}}}{{{admin_center|}}} |label7 = {{{leader_title1|}}} |data7 = {{{leader1|}}} |label8 = {{{leader_title2|}}} |data8 = {{{leader2|}}} |label9 = {{{leader_title3|}}} |data9 = {{{leader3|}}} |header10 = География |label11 = [[Иэн|Иэнэ]] |data11 = {{{total_area|}}} [[км²]] |label12 = [[Кэм зоната]] |data12 = {{{time_zone|}}} |header13 = Нэһилиэнньэ |label14 = Олохтоохторо |data14 = {{#if: {{{population|}}} | {{{population}}} киһи}} {{#if: {{{population_year|}}} | ({{{population_year|}}} сыл)}} |label15 = Омуктар |data15 = {{#if: {{{ethnic_groups|}}} | {{{ethnic_groups|}}}}} |label16 = Официальнай тыла |data16 = {{{official_languages|}}} |header17 = Цифровой идентификатордар |label18 = [[ISO 3166-2]] |data18 = {{{ISO_3166-2|}}} |label19 = [[Арассыыйа субъектарын кодтара]] |data19 = {{{code|}}} |below = {{#if: {{{site|}}} | [{{{site|}}} Официальнай саайта]}} }}<includeonly>[[Категория:Арассыыйа субъектара]]</includeonly> <noinclude> {{doc}}[[Категория:Халыыптар:Infobox]] </noinclude> i382274c49mzjbiumh92am2dxg8hhp1 427972 427971 2026-05-03T12:13:07Z Sauit 26795 427972 wikitext text/x-wiki {{Infobox |name = Арассыыйа субъега |abovestyle = background:#cfe3ff; |above = {{{name|{{PAGENAME}}}}} |subheader1 = [[Арассыыйа Бэдэрээссийэтин субъега]] |subheader2 = {{#if: {{{native_name|}}} | {{{native_name|}}}}} |image = {{Infobox/Былаах уонна гиэрбэ | флаг = {{#if: {{{image_flag|}}} | [[Ойуу:{{{image_flag|}}}|125px]]}} | флаг ширина = 125px | флаг подпись = Дуоҕата | герб = {{#if: {{{image_coat|}}}{{{image_symbol|}}} | [[Ойуу:{{{image_coat|}}}{{{image_symbol|}}}|85px]]}} | герб ширина = 85px | герб подпись = Дьаралыга }} |headerstyle = background:#cfe3ff; |data1 = {{{national_anthem|}}}{{{anthem|}}}{{{royal_anthem|}}}{{#if: {{{national_anthem|}}}{{{anthem|}}}{{{royal_anthem|}}} | <br>[[Өрөгөй ырыата]]}} |data3 = {{#if: {{{image_map|}}} | [[Ойуу:{{{image_map}}}|{{{map_width|250px}}}|center]]}} |data4 = {{#if: {{{image_map2|}}} | [[Ойуу:{{{image_map2}}}|{{{map2_width|250px}}}|center]]}} |label5 = Дойдута |data5 = {{RUS}} |label6 = [[Киин куорат|Киин куората]] |data6 = {{{capital|}}}{{{admin_center|}}} |label7 = {{{leader_title1|}}} |data7 = {{{leader1|}}} |label8 = {{{leader_title2|}}} |data8 = {{{leader2|}}} |label9 = {{{leader_title3|}}} |data9 = {{{leader3|}}} |header10 = География |label11 = [[Иэн|Иэнэ]] |data11 = {{{total_area|}}} [[км²]] |label12 = [[Кэм зоната]] |data12 = {{{time_zone|}}} |header13 = Нэһилиэнньэ |label14 = Олохтоохторо |data14 = {{#if: {{{population|}}} | {{{population}}} киһи}} {{#if: {{{population_year|}}} | ({{{population_year|}}} сыл)}} |label15 = Омуктар |data15 = {{#if: {{{ethnic_groups|}}} | {{{ethnic_groups|}}}}} |label16 = Официальнай тыла |data16 = {{{official_languages|}}} |header17 = Цифровой идентификатордар |label18 = [[ISO 3166-2]] |data18 = {{{ISO_3166-2|}}} |label19 = [[Арассыыйа субъектарын кодтара|Субъект кода]] |data19 = {{{code|}}} |below = {{#if: {{{site|}}} | [{{{site|}}} Официальнай саайта]}} }}<includeonly>[[Категория:Арассыыйа субъектара]]</includeonly> <noinclude> {{doc}}[[Категория:Халыыптар:Infobox]] </noinclude> njll8x97jfnbji08v44zpvm4653brtg 10 58384 427980 2026-05-04T06:08:13Z Egerman 4059 "Vista de Florencia desde Piazzale Michelangelo, Italia, 2022-09-18, DD 212-214 HDR.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 427980 wikitext text/x-wiki Vista de Florencia desde Piazzale Michelangelo, Italia, 2022-09-18, DD 212-214 HDR.jpg cdxnr8lqs62z700i2vb2g3kg4ar9nxa 10 58385 427981 2026-05-04T06:09:38Z Egerman 4059 "Италия Микеланджело площадьыттан Флоренция көстүүтэ" саҥа сирэй оҥоһулунна 427981 wikitext text/x-wiki Италия Микеланджело площадьыттан Флоренция көстүүтэ snvojzs1tdscxqhcml4i3wz8jwz4u8p 10 58386 427982 2026-05-04T06:10:08Z Egerman 4059 "Statue of Yaksha supporting one of the Two Golden Chedi of Wat Phra Kaew, Bangkok, Thailand.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 427982 wikitext text/x-wiki Statue of Yaksha supporting one of the Two Golden Chedi of Wat Phra Kaew, Bangkok, Thailand.jpg i9k1llhq2azp86zjc3dx2p68iigbni9 10 58387 427983 2026-05-04T06:10:56Z Egerman 4059 "Якша статуята (Рамакиеҥҥа, айылҕа тыыннарын киэҥ араҥата, үксүгэр үтүө санаалаах, ол гынан баран сороҕор дьаабы уу, үүнүү, мастар, ойуур, баай уонна чөл сир кытта сибээстээх) Ват Пра Каев, Бангкок, Таиланд Икки Алтан Чедилэриттэн биирдэстэрин тирэх..." саҥа сирэй оҥоһулунна 427983 wikitext text/x-wiki Якша статуята (Рамакиеҥҥа, айылҕа тыыннарын киэҥ араҥата, үксүгэр үтүө санаалаах, ол гынан баран сороҕор дьаабы уу, үүнүү, мастар, ойуур, баай уонна чөл сир кытта сибээстээх) Ват Пра Каев, Бангкок, Таиланд Икки Алтан Чедилэриттэн биирдэстэрин тирэхтээх. o7selwa045ilo80rweye1ma0s4spzq7 10 58388 427984 2026-05-04T06:11:23Z Egerman 4059 "Illuminated wooden shelf with many glass jars containing cookies for sale in Tokyo.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 427984 wikitext text/x-wiki Illuminated wooden shelf with many glass jars containing cookies for sale in Tokyo.jpg mb0zvk7vj1rmwnkj1d2o34nny3h2gbw 10 58389 427985 2026-05-04T06:11:54Z Egerman 4059 "Токио, Япония, Асакуса, Каминаримон-дори уулуссатын аттыгар атыыга элбэх үрүҥ көмүс бааҥкалаах сырдатыллыбыт мас полка." саҥа сирэй оҥоһулунна 427985 wikitext text/x-wiki Токио, Япония, Асакуса, Каминаримон-дори уулуссатын аттыгар атыыга элбэх үрүҥ көмүс бааҥкалаах сырдатыллыбыт мас полка. rv4nksjkqjydqmis8ff0lfs8i2owswa 10 58390 427986 2026-05-04T06:12:18Z Egerman 4059 "Malabar pied hornbill (Anthracoceros coronatus) female in flight.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 427986 wikitext text/x-wiki Malabar pied hornbill (Anthracoceros coronatus) female in flight.jpg 1t6h83ghwt0habr3n4qfs43wxi4rnmx 10 58391 427987 2026-05-04T06:13:38Z Egerman 4059 "Шри-Ланка, Яла национальнай паарката, көтө сылдьар Носорог-чыычаах (Anthracoceros coronatus)" саҥа сирэй оҥоһулунна 427987 wikitext text/x-wiki Шри-Ланка, Яла национальнай паарката, көтө сылдьар Носорог-чыычаах (Anthracoceros coronatus) q9f24htuqph2h6y9epf6yu457plck2i 10 58392 427988 2026-05-04T06:14:07Z Egerman 4059 "St. Bonifatius, Wiesbaden, Choir 20200613 6.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 427988 wikitext text/x-wiki St. Bonifatius, Wiesbaden, Choir 20200613 6.jpg lwshrlb25q104jbwwjigprri3qxxjsn 10 58393 427989 2026-05-04T06:14:47Z Egerman 4059 "Сибэтиэй Бонифаций хоорун көрүҥэ, Висбаден, Германия" саҥа сирэй оҥоһулунна 427989 wikitext text/x-wiki Сибэтиэй Бонифаций хоорун көрүҥэ, Висбаден, Германия 4izkiryaak9gdhshokevrl3x2udk69z 10 58394 427990 2026-05-04T06:15:14Z Egerman 4059 "Freiburg im Breisgau, Münster, Vorhalle -- 2025 -- 7903 (kreativ 1).jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 427990 wikitext text/x-wiki Freiburg im Breisgau, Münster, Vorhalle -- 2025 -- 7903 (kreativ 1).jpg jqih3e3x8fx57x8tcoindui42ymxsrs 10 58395 427991 2026-05-04T06:15:52Z Egerman 4059 "Германия, Баден-Вюртемберг, Фрайбург Минстер, Фрайбург-им-Брайсгау портал саалатыгар баар элбэх өҥнөөх колонналарга олоҕурбут хаартыска уруһуйа" саҥа сирэй оҥоһулунна 427991 wikitext text/x-wiki Германия, Баден-Вюртемберг, Фрайбург Минстер, Фрайбург-им-Брайсгау портал саалатыгар баар элбэх өҥнөөх колонналарга олоҕурбут хаартыска уруһуйа jaqrdn0x32dwbmeajw52d8zpf7s6goj 10 58396 427992 2026-05-04T06:16:15Z Egerman 4059 "Baillon's Crake in Baruipur February 2024 by Tisha Mukherjee 03.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 427992 wikitext text/x-wiki Baillon's Crake in Baruipur February 2024 by Tisha Mukherjee 03.jpg 7qp2i09e7igwtmrp8f614zqzejg4v5h 10 58397 427993 2026-05-04T06:17:33Z Egerman 4059 "Курочка-крошка (''Zapornia pusilla'' ) уу гиацинтыгар, Баруипур, Хотугу Бенгалия, Индия." саҥа сирэй оҥоһулунна 427993 wikitext text/x-wiki Курочка-крошка (''Zapornia pusilla'' ) уу гиацинтыгар, Баруипур, Хотугу Бенгалия, Индия. f4lj7y4hi3x4q9qz2r337rgyyj0qnvz 10 58398 427994 2026-05-04T06:18:02Z Egerman 4059 "Bloemknoppen van een hertshooi (Hypericum). 13-06-2025 (d.j.b.).jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 427994 wikitext text/x-wiki Bloemknoppen van een hertshooi (Hypericum). 13-06-2025 (d.j.b.).jpg popf2h74921q15bezojuzfrpl53ags7 10 58399 427995 2026-05-04T06:18:41Z Egerman 4059 "(Hypericum androsaemum) сибэкки сэбирдэхтэрэ 25 хаартыскаттан Фокус-стек." саҥа сирэй оҥоһулунна 427995 wikitext text/x-wiki (Hypericum androsaemum) сибэкки сэбирдэхтэрэ 25 хаартыскаттан Фокус-стек. cpzsguqhui99f3t22miohx146qcjfwi 10 58400 427996 2026-05-04T06:19:03Z Egerman 4059 "003 Ringed kingfisher flying with a fish in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 427996 wikitext text/x-wiki 003 Ringed kingfisher flying with a fish in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg ferru4j0a6fmw1gnzjxqe20n3phlj2d 10 58401 427997 2026-05-04T06:20:27Z Egerman 4059 "Бразилия, Агуас Парк Эстадуал Энконтро дас Агуас диэн сиргэ саҥа тутуллубут балыгы кытта көтөр кольцевой балыгы тутааччы (Megaceryle torquata)" саҥа сирэй оҥоһулунна 427997 wikitext text/x-wiki Бразилия, Агуас Парк Эстадуал Энконтро дас Агуас диэн сиргэ саҥа тутуллубут балыгы кытта көтөр кольцевой балыгы тутааччы (Megaceryle torquata) rxt9rg4d5aqqyyf2y7cve82jnpvoucf 10 58402 427998 2026-05-04T06:20:51Z Egerman 4059 "Po dešti ve Středohoří.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 427998 wikitext text/x-wiki Po dešti ve Středohoří.jpg 07ca82xsfxjb1ke0a5o02zkemvgu8r7 10 58403 427999 2026-05-04T06:21:21Z Egerman 4059 "Ческе Стредохори (Киин Богемия хайалара): Мали Крижак, Крижак, Брник, Срдов, Мила, Чехия" саҥа сирэй оҥоһулунна 427999 wikitext text/x-wiki Ческе Стредохори (Киин Богемия хайалара): Мали Крижак, Крижак, Брник, Срдов, Мила, Чехия obklws0bhoyhcuwjaitg2ml5eol3tgy 10 58404 428000 2026-05-04T06:21:43Z Egerman 4059 "Hong Kong Harbour Night 2019-06-11.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428000 wikitext text/x-wiki Hong Kong Harbour Night 2019-06-11.jpg o9el4gm7xieln3neqqcgeuwji2s0v4r 10 58405 428001 2026-05-04T06:22:28Z Egerman 4059 "50 мегапиксельный панорама Гонконг хочотун уонна халлаан линиятын, 2019 сыллаахха олунньу ый ардахтаах түүнүгэр Виктория Пиктан көрдөххө." саҥа сирэй оҥоһулунна 428001 wikitext text/x-wiki 50 мегапиксельный панорама Гонконг хочотун уонна халлаан линиятын, 2019 сыллаахха олунньу ый ардахтаах түүнүгэр Виктория Пиктан көрдөххө. 42yqtrlmcok9vokjo8ndmdp0qgrfvyj 10 58406 428002 2026-05-04T06:22:55Z Egerman 4059 "Stonewall Inn with Orlando nightclub shooting memorial during Pride 2016 (50126p).jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428002 wikitext text/x-wiki Stonewall Inn with Orlando nightclub shooting memorial during Pride 2016 (50126p).jpg afwo0wvpgb48fibsozy9tebnou51r8w 10 58407 428003 2026-05-04T06:23:47Z Egerman 4059 "Стоунволл Инн, Манхэттэн Гринвич дэриэбинэтигэр Кристофер уулуссатыгар баар гей-бар. Манна 1969 сыллаахха полиция рейдэтэ Стоунволл өрө туруутугар тириэрдибитэ, бу ЛГБТ бырааптарын историятыгар (итиэннэ АХШ историятыгар) биир саамай суолталаах т..." саҥа сирэй оҥоһулунна 428003 wikitext text/x-wiki Стоунволл Инн, Манхэттэн Гринвич дэриэбинэтигэр Кристофер уулуссатыгар баар гей-бар. Манна 1969 сыллаахха полиция рейдэтэ Стоунволл өрө туруутугар тириэрдибитэ, бу ЛГБТ бырааптарын историятыгар (итиэннэ АХШ историятыгар) биир саамай суолталаах түгэн этэ. Бу хаартыска 2016 сыллаахха киэн туттуу өрөбүллэригэр, бэрэсидьиэн Обама Стоунволл национальнай пааматынньыгын биллэрбитин кэнниттэн биир күнүнэн уонна Орландоҕа Пульс түүҥҥү кулуупка ытыалааһын кэнниттэн икки нэдиэлэ да буолбакка түспүтэ. 236h3ojkx2rgmqp3f9d9rpb8apkt93p 10 58408 428004 2026-05-04T06:24:11Z Egerman 4059 "All Saints Catholic Church (St. Peters, Missouri) - stained glass, sacristy, Immaculate Heart detail.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428004 wikitext text/x-wiki All Saints Catholic Church (St. Peters, Missouri) - stained glass, sacristy, Immaculate Heart detail.jpg no8rjoze039zxla8pmgerzdsn6we9ug 10 58409 428005 2026-05-04T06:24:40Z Egerman 4059 "Бары Сибэтиэйдэр Католическай Таҥара Дьиэтэ (Сент-Питер, Миссури) - витраж, сакристика, Ыраас Сүрэх детала" саҥа сирэй оҥоһулунна 428005 wikitext text/x-wiki Бары Сибэтиэйдэр Католическай Таҥара Дьиэтэ (Сент-Питер, Миссури) - витраж, сакристика, Ыраас Сүрэх детала 7n1vmkavg9uksy4jegc40jamcgbyl61 10 58410 428006 2026-05-04T06:25:05Z Egerman 4059 "Wulfenite mexique.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428006 wikitext text/x-wiki Wulfenite mexique.jpg c2ig3py0zwmz1iqdct5dk91uc06fa32 10 58411 428007 2026-05-04T06:26:58Z Egerman 4059 "Вульфенит кальцит, Эрупсион шахтата (Ахумада шахтата; Эрупсион-Ахумада шахтата), Лос-Ламентос хайалара (Сьерра-де-Лос-Ламентос), Муниципио де Ахумада, Чиуауа, Мексика" саҥа сирэй оҥоһулунна 428007 wikitext text/x-wiki Вульфенит кальцит, Эрупсион шахтата (Ахумада шахтата; Эрупсион-Ахумада шахтата), Лос-Ламентос хайалара (Сьерра-де-Лос-Ламентос), Муниципио де Ахумада, Чиуауа, Мексика i8136uph07ipndotk8q61467c7wiu5f 10 58412 428008 2026-05-04T06:27:27Z Egerman 4059 "Gorila de montaña (Gorilla beringei beringei), parque nacional de la Selva Impenetrable de Bwindi, Uganda, 2024-02-02, DD 80.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428008 wikitext text/x-wiki Gorila de montaña (Gorilla beringei beringei), parque nacional de la Selva Impenetrable de Bwindi, Uganda, 2024-02-02, DD 80.jpg 3pgihnfj6uejcw9e9wluk7czczwhqgz 10 58413 428009 2026-05-04T06:27:54Z Egerman 4059 "Хайа гориллата (Gorilla beringei beringei), Бвинди Непроницаемай национальнай паарката, Уганда" саҥа сирэй оҥоһулунна 428009 wikitext text/x-wiki Хайа гориллата (Gorilla beringei beringei), Бвинди Непроницаемай национальнай паарката, Уганда 4rr5qmpakp1zxb14ydmf3l25lf1dsvl 10 58414 428010 2026-05-04T06:28:14Z Egerman 4059 "Kirchberg an der Jagst - Altstadt - Ansicht von NO mit Jagstbrücke (1).jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428010 wikitext text/x-wiki Kirchberg an der Jagst - Altstadt - Ansicht von NO mit Jagstbrücke (1).jpg ovcvmcjxn3jpohzyb5s5uty0jldzdnl 10 58415 428011 2026-05-04T06:28:59Z Egerman 4059 "Кирхберг ан дер Ягст, Германия: Ягст өрүс көрүҥэ, ыйыллыбыт таас аркалаах муосталаах, соҕуруу кытылыгар баар дьиэлэр уонна Кирхберг замок (үөһэ) уонна былыргы куораты өйүүр хайа. Хаҥас өттүгэр Штадттурм. Куорат төрдө өрүс уҥуор баар фордка баар си..." саҥа сирэй оҥоһулунна 428011 wikitext text/x-wiki Кирхберг ан дер Ягст, Германия: Ягст өрүс көрүҥэ, ыйыллыбыт таас аркалаах муосталаах, соҕуруу кытылыгар баар дьиэлэр уонна Кирхберг замок (үөһэ) уонна былыргы куораты өйүүр хайа. Хаҥас өттүгэр Штадттурм. Куорат төрдө өрүс уҥуор баар фордка баар сириттэн саҕаланар, ол Швебиш-Холл уонна Ротенбург-об-дер-Таубер көҥүл императорскай куораттарын холбуур суолталаах суолга баара. 1240 сыллар эргин бу форду харыстыырга үрэххэ замок тутуллубута (онтон кэлин ол оннугар дыбарыас), уонна 1779 сыллаахха форд аттыгар таас муоста тутуллубута. Онон бу хаартыска өрүс кытылыттан муостаны бэлиэтиир уонна замок хайатын табыгастаах миэстэтин тоһоҕолоон көрдөрөр. te01j9kx36x49ql2n6fjr9cvhsz5duv 10 58416 428012 2026-05-04T06:29:24Z Egerman 4059 "Weapons Instructor Course.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428012 wikitext text/x-wiki Weapons Instructor Course.jpg rei8oxxfovc4g4eplutpadh7wipfwuo 10 58417 428013 2026-05-04T06:30:12Z Egerman 4059 "Неллис авиабазаҕа, Невада штатыгар, күн киирэн эрдэҕинэ, Орегон авиационнай национальнай гвардиятын подполковнига Ник Ратгерс, 123-с истребительнай эскадрильяҕа, 142-с истребительнай полкаҕа анаммыт, F-15 Eagle-ын киэһээҥҥи тахсыыга бэлэмниир, 2017 сылла..." саҥа сирэй оҥоһулунна 428013 wikitext text/x-wiki Неллис авиабазаҕа, Невада штатыгар, күн киирэн эрдэҕинэ, Орегон авиационнай национальнай гвардиятын подполковнига Ник Ратгерс, 123-с истребительнай эскадрильяҕа, 142-с истребительнай полкаҕа анаммыт, F-15 Eagle-ын киэһээҥҥи тахсыыга бэлэмниир, 2017 сыллаахха олунньу 8 күнүгэр. кинилэр үс нэдиэлэлээх дежурнай сорудахтара. (АХШ авиационнай национальнай гвардиятын маастар-сержант Джон Хьюгель хаартыската) fe6z0kvist8jctk1pdbivat2mo2gj35 10 58418 428014 2026-05-04T06:30:34Z Egerman 4059 "Red-headed weaver (Anaplectes rubriceps leuconotus) male.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428014 wikitext text/x-wiki Red-headed weaver (Anaplectes rubriceps leuconotus) male.jpg qkdi2kodla1hefr2okd5661og4mi4wv 10 58419 428015 2026-05-04T06:31:01Z Egerman 4059 "Кыһыл төбөлөөх ткач (Anaplectes rubriceps leuconotos) атыыра уйатын тутар, Сойсамбу харыстабылын сирэ, Кения" саҥа сирэй оҥоһулунна 428015 wikitext text/x-wiki Кыһыл төбөлөөх ткач (Anaplectes rubriceps leuconotos) атыыра уйатын тутар, Сойсамбу харыстабылын сирэ, Кения c6pctx35ew2vxdg2so2wdjkoor8c36o 10 58420 428016 2026-05-04T06:31:26Z Egerman 4059 "Schönwald im Schwarzwald, Escheckstraße -- 2025 -- 0147.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428016 wikitext text/x-wiki Schönwald im Schwarzwald, Escheckstraße -- 2025 -- 0147.jpg 5x9c2np2v03b4mlxba29grdze7y95ca 10 58421 428017 2026-05-04T06:31:52Z Egerman 4059 "Аллея на Эшекштрассе (уонна кукушка чаһытын суолун чааһа), Шёнвальд им Шварцвальд, Баден-Вюртемберг, Германия" саҥа сирэй оҥоһулунна 428017 wikitext text/x-wiki Аллея на Эшекштрассе (уонна кукушка чаһытын суолун чааһа), Шёнвальд им Шварцвальд, Баден-Вюртемберг, Германия 4dezgq4gqg0nqmv0yp7f22ssfdzpdp2 10 58422 428018 2026-05-04T06:32:16Z Egerman 4059 "Geranium sanguineum, 27-06-2024. (actm.).jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428018 wikitext text/x-wiki Geranium sanguineum, 27-06-2024. (actm.).jpg f257adulo3ceiqj8uskihdrsqdaiilx 10 58423 428019 2026-05-04T06:33:16Z Egerman 4059 "Герань сангуинеум сибэккитэ, 51 хаартыскаттан оҥоһуллубут фокус-стек." саҥа сирэй оҥоһулунна 428019 wikitext text/x-wiki Герань сангуинеум сибэккитэ, 51 хаартыскаттан оҥоһуллубут фокус-стек. m8sgu6vfyd2ivjdjqdev1cgv78rf0ik 10 58424 428020 2026-05-04T06:33:46Z Egerman 4059 "Fields TR Bazar NH-181 Nilgiris Aug25 A7CR 07388-HDR.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428020 wikitext text/x-wiki Fields TR Bazar NH-181 Nilgiris Aug25 A7CR 07388-HDR.jpg 4737u2tguj15sgi2zbv923uevo79nnk 10 58425 428021 2026-05-04T06:34:49Z Egerman 4059 "Хотугу уу ылар сирин фонугар саҥа олордуллубут ходуһалары органическай уоҕурдуу суумкалара киэргэтэллэр. NH-181, TR Bazaar, Нилгирис, Тамил Наду, Индияттан көрүү." саҥа сирэй оҥоһулунна 428021 wikitext text/x-wiki Хотугу уу ылар сирин фонугар саҥа олордуллубут ходуһалары органическай уоҕурдуу суумкалара киэргэтэллэр. NH-181, TR Bazaar, Нилгирис, Тамил Наду, Индияттан көрүү. tdfeoik2n9z0mmhg208w9k0e21gjm9z 10 58426 428022 2026-05-04T06:35:11Z Egerman 4059 "Yellow-eyed Babbler in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 09.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428022 wikitext text/x-wiki Yellow-eyed Babbler in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 09.jpg 8jdo1ulwr0eqbpi5xhf5edsxeq5cwsz 10 58427 428023 2026-05-04T06:35:43Z Egerman 4059 "Chrysomma sinense (Саргы харахтаах чыычаах) Бхигван, Махараштра, Индия" саҥа сирэй оҥоһулунна 428023 wikitext text/x-wiki Chrysomma sinense (Саргы харахтаах чыычаах) Бхигван, Махараштра, Индия 4p9cmmvvwgpxoioc948v8toalzjymgj 10 58428 428024 2026-05-04T06:36:04Z Egerman 4059 "Gazelles of Sunset.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428024 wikitext text/x-wiki Gazelles of Sunset.jpg pdcs1rakexcwqj2fxx2pany9zwrtaaw 10 58429 428025 2026-05-04T06:36:43Z Egerman 4059 "Күн умуллан истэҕин аайы дьиҥнээх кэрэни көрүөххүтүн сөп, сорох газельлары көрүөххүтүн сөп, дьиҥэр кинилэр силуэттара күн уотугар сымнаҕастык көстөр. Маннык көрүҥҥэ ыраас эпическэй дьикти, күн киириитин өҥнөрүнэн газельларга көстөр кэрэни били..." саҥа сирэй оҥоһулунна 428025 wikitext text/x-wiki Күн умуллан истэҕин аайы дьиҥнээх кэрэни көрүөххүтүн сөп, сорох газельлары көрүөххүтүн сөп, дьиҥэр кинилэр силуэттара күн уотугар сымнаҕастык көстөр. Маннык көрүҥҥэ ыраас эпическэй дьикти, күн киириитин өҥнөрүнэн газельларга көстөр кэрэни билиэххэ сөп. 5jgzpnevgd9ocg589qya4obr03chqlj 10 58430 428026 2026-05-04T06:37:14Z Egerman 4059 "Messier 24 (infrared, red, green).jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428026 wikitext text/x-wiki Messier 24 (infrared, red, green).jpg qh7fomgqs6yvwqxccdz38xtitj2a945 10 58431 428027 2026-05-04T06:37:52Z Egerman 4059 "Бу 3-панеллаах Мессиер 24 мозаиката, Кыра Стрелец Сулустаах Былыт, инфра-кыһыл, кыһыл уонна саһыл өҥнөөх өҥнөргө ылыллыбыт, онно дьиппиэр кыһыл карликтар, тымныы кыһыл гиганнар уонна галактика пыла кэннигэр буккуллубут сулустар көстөллөр. Бу эйгэ..." саҥа сирэй оҥоһулунна 428027 wikitext text/x-wiki Бу 3-панеллаах Мессиер 24 мозаиката, Кыра Стрелец Сулустаах Былыт, инфра-кыһыл, кыһыл уонна саһыл өҥнөөх өҥнөргө ылыллыбыт, онно дьиппиэр кыһыл карликтар, тымныы кыһыл гиганнар уонна галактика пыла кэннигэр буккуллубут сулустар көстөллөр. Бу эйгэ иһигэр NGC 6603 (хаҥас) уонна Collinder 469 (ортоку) аһаҕас түмсүүлэр, хараҥа туман Барнард 92 (уҥа) уонна H-II регион Sharpless 41 бааллар, кинилэр эйгэни саһыл өҥүнэн ылан ааһаллар. aq4i6ffwpo7kyl5fb5aufmozt2lo2gx 10 58432 428028 2026-05-04T06:38:29Z Egerman 4059 "Genex Tower 19.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428028 wikitext text/x-wiki Genex Tower 19.jpg e0w143qawdz0ec52pziozeoqp5x3sny 10 58433 428029 2026-05-04T06:39:00Z Egerman 4059 "Генекс башнята быраҕыллыбыт элбэх этээстээх массыына туруорар сиртэн көстүүтэ, Белград." саҥа сирэй оҥоһулунна 428029 wikitext text/x-wiki Генекс башнята быраҕыллыбыт элбэх этээстээх массыына туруорар сиртэн көстүүтэ, Белград. kfa00j1kd3equgrpv1of4zfjabb6y2s 10 58434 428030 2026-05-04T06:39:21Z Egerman 4059 "018 Giant otter eating a fish in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428030 wikitext text/x-wiki 018 Giant otter eating a fish in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg ca6pgdcvbzxuhujt4fnl1jkdcjjg5pd 10 58435 428031 2026-05-04T06:40:06Z Egerman 4059 "Бразилияҕа Парк Эстадуал Энконтро дас Агуас диэн сиргэ өрүстэн тутуллубут балыгы сии сылдьар улахан выдра" саҥа сирэй оҥоһулунна 428031 wikitext text/x-wiki Бразилияҕа Парк Эстадуал Энконтро дас Агуас диэн сиргэ өрүстэн тутуллубут балыгы сии сылдьар улахан выдра 5tvfxnbnpp0426qkjfs7mum0soqm6d6 10 58436 428032 2026-05-04T06:40:36Z Egerman 4059 "Dombay, Dzhuguturlyuchat massif and glacier, Caucasus Mountains, Karachay-Cherkessia.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428032 wikitext text/x-wiki Dombay, Dzhuguturlyuchat massif and glacier, Caucasus Mountains, Karachay-Cherkessia.jpg bj0kotithuut9b8ycr8zoiyd0kvq6a2 10 58437 428033 2026-05-04T06:42:45Z Egerman 4059 "Биллэр Джугутурлючат хаайа массыыба уонна булуус. Иэнэ үксүн 4000 м аллараа эрээри, сири арыйарга ыарахан сир, хаар уонна муус дьайыыларынан чинчийэргэ уонна навигациялыырга техническэй өттүнэн уустук. Кавказ хайалара. Домбай, Карачаево-Черкесия." саҥа сирэй оҥоһулунна 428033 wikitext text/x-wiki Биллэр Джугутурлючат хаайа массыыба уонна булуус. Иэнэ үксүн 4000 м аллараа эрээри, сири арыйарга ыарахан сир, хаар уонна муус дьайыыларынан чинчийэргэ уонна навигациялыырга техническэй өттүнэн уустук. Кавказ хайалара. Домбай, Карачаево-Черкесия. 9dw9qd23di90u1oomzuzvcf93lp13kw 10 58438 428034 2026-05-04T06:43:17Z Egerman 4059 "Max Giesinger - 2021-09-12 - Mannheim - Sven Mandel - 1D X MK II - 0229 - B70I3683 (re-developed).jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428034 wikitext text/x-wiki Max Giesinger - 2021-09-12 - Mannheim - Sven Mandel - 1D X MK II - 0229 - B70I3683 (re-developed).jpg 8f8chlzlxw95n2pdzqi31wiwufjbmkh 10 58439 428035 2026-05-04T06:43:48Z Egerman 4059 "Макс Гизингер 2021 сыл сэтинньи 12 күнүгэр Германия Баден-Вюртемберг куорат Рейтстадион Маймарктыгар Рейн-Неккар 5-с Зельт (Аһаҕас салгыҥҥа) бэстибээлин кэмигэр, Свен Мандел хаартыската" саҥа сирэй оҥоһулунна 428035 wikitext text/x-wiki Макс Гизингер 2021 сыл сэтинньи 12 күнүгэр Германия Баден-Вюртемберг куорат Рейтстадион Маймарктыгар Рейн-Неккар 5-с Зельт (Аһаҕас салгыҥҥа) бэстибээлин кэмигэр, Свен Мандел хаартыската 33s9yyb8rf5bhjb1gp0op4bqpcgvuc0 10 58440 428036 2026-05-04T06:44:16Z Egerman 4059 "TriosePhosphateIsomerase Ribbon pastel photo.png" саҥа сирэй оҥоһулунна 428036 wikitext text/x-wiki TriosePhosphateIsomerase Ribbon pastel photo.png scsccrq9bb4bu10ruue6funincr5wf5 10 58441 428037 2026-05-04T06:44:51Z Egerman 4059 "Белок триозофосфат изомеразатын 3D тутулун лента схемата (илиинэн уруһуйдаммыт уонна өҥнөөх, 1981 сыллаахха). бета-нитчатый бочка саһыл стрелкаларынан уонна 8 альфа-спираль хараҥа спираль быһыытынан көрдөрүллэр. Джейн Ричардсон суруйуута. Белок да..." саҥа сирэй оҥоһулунна 428037 wikitext text/x-wiki Белок триозофосфат изомеразатын 3D тутулун лента схемата (илиинэн уруһуйдаммыт уонна өҥнөөх, 1981 сыллаахха). бета-нитчатый бочка саһыл стрелкаларынан уонна 8 альфа-спираль хараҥа спираль быһыытынан көрдөрүллэр. Джейн Ричардсон суруйуута. Белок даннай баанын 1TIM файлыгар баар координаталартан ылыллыбыт: [1] 1mrqloyfoentjm8lionygci5dcpnd8o 10 58442 428038 2026-05-04T06:45:21Z Egerman 4059 "Séeberger, Petites musiciennes de rue - CMN.jpg" саҥа сирэй оҥоһулунна 428038 wikitext text/x-wiki Séeberger, Petites musiciennes de rue - CMN.jpg qxok32cj2ohmpu3p0ex1j8g6uekapm0 10 58443 428039 2026-05-04T06:45:59Z Egerman 4059 "Уулусса кыра музыканнара, Париж, Франция" саҥа сирэй оҥоһулунна 428039 wikitext text/x-wiki Уулусса кыра музыканнара, Париж, Франция 5niucgahqlzo5e3vkym97lvlkylxmv3