Халыып:Викимедия бырайыактара

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sah">
  <siteinfo>
    <sitename>Бикипиэдьийэ</sitename>
    <dbname>sahwiki</dbname>
    <base>https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Миэдьийэ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Аналлаах</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Ырытыы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Кыттааччы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Кыттааччы ырытыыта</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Бикипиэдьийэ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Бикипиэдьийэ ырытыыта</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Билэ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Билэ ырытыыта</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki-ни ырытыы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Халыып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Халыыбы ырытыы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Көмө</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Көмөнү ырытыы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны ырытыы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Халыып:Викимедия бырайыактара</title>
    <ns>10</ns>
    <id>2151</id>
    <revision>
      <id>428494</id>
      <parentid>421951</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T07:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2833" sha1="jfuc5nryi3wn3g070cthqmzumpneizv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Халыып:Сүрүн сирэй/styles.css&quot; /&gt;
&lt;/noinclude&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Халыып:Викимедия бырайыактара/styles.css&quot; /&gt;
&lt;ul class=&quot;main-wikimedia-list&quot;&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Wikisource-logo.svg|48x48px|link=|Бикитиэкэ]][[:s:sah:|&lt;em&gt;Бикитиэкэ&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Аһаҕас бибилитиэкэ&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Wiktionary-logo.svg|48x48px|link=|Биики Тылдьыт]][[:wikt:sah:|&lt;em&gt;Биики Тылдьыт&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Тылдьыт&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Wikibooks-logo.svg|48x48px|link=|Бикикинигэ]][[:b:sah:|&lt;em&gt;Бикикинигэ&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Учуобунньуктар&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Wikiquote.svg|48x48px|link=|Бикитиэкэ]][[:q:sah:|&lt;em&gt;Биики Домох&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Бэргэн этиилэр&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Wikinews-logo.svg|48x48px|link=|Биики Сонун]][[:n:|&lt;em&gt;Биики Сонун&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Сонуннар&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Wikiversity-logo.svg|48x48px|link=|Бикибэрсиэт]][[:v:|&lt;em&gt;Бикибэрсиэт&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Үөрэтэр матырыйааллар&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Wikispecies-logo.svg|48x48px|link=|Биики Харамай]][[:species:|&lt;em&gt;Биики Харамай&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Биология көрүҥнэрин каталога&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:MediaWiki-2020-icon.svg|48x48px|link=|Медиавики]][[:mw:|&lt;em&gt;Медиавики&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Биики-хамсатык&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Wikidata-logo.svg|48x48px|link=|Биики Тиһик]][[:d:|&lt;em&gt;Биики Тиһик&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Билии олоҕо&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Commons-logo.svg|48x48px|link=|Биики Хааһах]][[:c:|&lt;em&gt;Биики Хааһах&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Аудио, видео&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Wikivoyage-logo.svg|48x48px|link=|Биики Айан]][[:voy:|&lt;em&gt;Биики Айан&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Айанньыттарга аналлаах&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Meta-logo.svg|48x48px|link=|Мета-вики]][[:m:|&lt;em&gt;Мета-вики&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Түмсүүлэри сүрүннээһин&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;[[Категория:Бикипиэдьийэ:Аналлаах сирэйдэр]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jfuc5nryi3wn3g070cthqmzumpneizv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428495</id>
      <parentid>428494</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T07:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2841" sha1="ojg02pvof639sxecls1f0n37zmajzg0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Халыып:Сүрүн сирэй/styles.css&quot; /&gt;
&lt;/noinclude&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Халыып:Викимедия бырайыактара/styles.css&quot; /&gt;
&lt;ul class=&quot;main-wikimedia-list&quot;&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Wikisource-logo.svg|48x48px|link=|Бикитиэкэ]][[:s:sah:|&lt;em&gt;Бикитиэкэ&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Аһаҕас бибилитиэкэ&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Wiktionary-logo.svg|48x48px|link=|Биики Тылдьыт]][[:wikt:sah:|&lt;em&gt;Биики Тылдьыт&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Тылдьыт&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Wikibooks-logo.svg|48x48px|link=|Бикикинигэ]][[:b:sah:|&lt;em&gt;Бикикинигэ&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Учуобунньуктар&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Wikiquote.svg|48x48px|link=|Бикитиэкэ]][[:q:sah:|&lt;em&gt;Биики Домох&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Бэргэн этиилэр&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Wikinews-logo.svg|48x48px|link=|Биики Сонун]][[:n:|&lt;em&gt;Биики Сонун&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Сонуннар&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Wikiversity-logo.svg|48x48px|link=|Бикибэрситиэт]][[:v:|&lt;em&gt;Бикибэрситиэт&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Үөрэтэр матырыйааллар&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Wikispecies-logo.svg|48x48px|link=|Биики Харамай]][[:species:|&lt;em&gt;Биики Харамай&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Биология көрүҥнэрин каталога&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:MediaWiki-2020-icon.svg|48x48px|link=|Медиавики]][[:mw:|&lt;em&gt;Медиавики&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Биики-хамсатык&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Wikidata-logo.svg|48x48px|link=|Биики Тиһик]][[:d:|&lt;em&gt;Биики Тиһик&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Билии олоҕо&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Commons-logo.svg|48x48px|link=|Биики Хааһах]][[:c:|&lt;em&gt;Биики Хааһах&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Аудио, видео&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Wikivoyage-logo.svg|48x48px|link=|Биики Айан]][[:voy:|&lt;em&gt;Биики Айан&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Айанньыттарга аналлаах&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;main-wikimedia-listItem&quot;&gt;[[File:Notification-icon-Meta-logo.svg|48x48px|link=|Мета-вики]][[:m:|&lt;em&gt;Мета-вики&lt;/em&gt; &lt;small&gt;Түмсүүлэри сүрүннээһин&lt;/small&gt;]]&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;[[Категория:Бикипиэдьийэ:Аналлаах сирэйдэр]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ojg02pvof639sxecls1f0n37zmajzg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Томтор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7445</id>
    <revision>
      <id>428456</id>
      <parentid>296930</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T18:39:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qohlt</username>
        <id>22667</id>
      </contributor>
      <origin>428456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="596" sha1="7bhiys4iixmyrht8np20fdubic50gpo" xml:space="preserve">{{атын суолталара|Томтор (суолталара)}}

'''Томтор''' - 1) сир ньуурун үрдүк бөгдьөгөрө, ойдом турар үрдэл; 2) булгунньах.

Өссө көр: [[Томтор (нэһилиэк)]]

== Ылыллыбыт сирэ ==

География Якутии: учеб. для 9-го Кл. сред. шк./ И.И. Жирков [и др.]. – Якутск: Бичик, 2004. -300, [1] с.: ил, карты; 20 см. ISBN 5-7696-1049-2


[[Категория:География]]
[[Категория:томтордор| ]]</text>
      <sha1>7bhiys4iixmyrht8np20fdubic50gpo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ыам ыйын 13</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7601</id>
    <revision>
      <id>428459</id>
      <parentid>418032</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T00:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Түбэлтэлэр */</comment>
      <origin>428459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11160" sha1="544dj21nwyp70e6qixl1jdk28oswns3" xml:space="preserve">'''Ыам ыйын 13''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 133-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 134-c күнэ). Сыл бүтүө 232 күн баар.

== Бэлиэ күннэр ==
* {{Флагификация|Бразилия}} — Претос Велхос бэстибээл — 1888 сыллаахха дойдуга кулуттааһыны суох гыммыт &quot;Көмүс сокуон&quot; ({{lang-pt|Lei Áurea}}) ылыллыбыт күнэ
* {{Флагификация|Колумбия}} — Сибэтиэй Мария күнэ
* Ротума, {{Флагификация|Фиджи}} — Ротума арыы күнэ. Бу Фиджи судаарыстыбатыгар киирэр кырачаан арыыга 2 тыһыынча туспа тыллаах ротума омуга олорор, Фиджи атын сирдэригэр эбии 10 тыһыынча Ротуматтан төрүттээх дьон олороро биллэр. 
* {{Флагификация|Россия}} — Черноморскай флот күнэ&lt;ref&gt;[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]&lt;/ref&gt;
* {{Флагификация|Россия}} — МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ

== Түбэлтэлэр ==
* [[1598]] — Нуучча сыаркаба [[Годунов Борис|Борис Годунов]]у Москуба улуу судаарыстыбатын ыраахтааҕытынан билиммит.
* [[1696]] — [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]] манчжурдар салайар Цин импиэрийэлэрин 50 тыһыынча киһилээх аармыйата (Канси импэрээтэр бэйэтинэн салайбыта) [[Джунгария]] баһылыгын [[Галдан Бошогту]] 5 тыһыынча киһилээх аармыйатын Тэрэлж үрэх (Керулен өрүс салаата, билигин хотугу Монголия) аттынааҕы кыргыһыыга үлтүрүппүт. Кыргыһыы кэмигэр [[ойрааттар]] хааннарын өлүүттэн ойоҕо Ану Хатын өстөөхтөрү утары кимэн киириини тэрийэн быыһаабыт, ол эрээри бэйэтэ кыргыһыыга өлбүт. Бу кыргыһыы кэнниттэн ойрааттар өрүттүбэтэхтэрэ, [[Халха]] сирин бүтүннүүтүн ([[Гоби|Гоби кумах куйаарыттан]] соҕуруу сытар сирдэр, билиҥҥи Монголия) манчжуурдар баһылаабыттара.

* [[1779]] — Бавария нэһилиэстибэтин иһин сэрии: Арассыыйа уонна Франция посредниктарын көмөтүнэн Тешеннээҕи эйэ дуогабара түһэрсиллибит, сэрии түмүктэммит. Австрия былдьаммыт сирдэрин сорҕотун бэйэтигэр төннөрбүт (Иннфиртель).
* [[1787]] — Капитан Артур Филлип салалталаах 11 хараабыл Портсмуттан (Англия) Австралияҕа каторжниктары илдьэ барбыт. 
* [[1846]] — [[АХШ]] Техас штааты былдьаһан [[Миэксикэ]]ҕэ сэриини биллэрбит. Бу сэрии түмүгэр билиҥҥи Калифорния, Нью-Мексико, Аризона, Невада уонна Юта штааттар сирдэрэ уонна Техас АХШ састаабыгар киирбиттэр.
* [[1888]] — [[Бразилия]]ҕа Lei Áurea («Көмүс сокуон») ыланнар кулуттааһыны суох оҥорбуттар.
* [[1918]] — Арассыыйаҕа оробуочайдары, аармыйаны, дьадаҥылары аһынан хааччыйар соруктаах Аска-үөлгэ диктатура саҕаланар. Ону аныыр ВЦИК уонна совнарком дэкириэттэрэ тахсыбыт.
* [[1925]] — ССРС Сэбиэттэрин III сийиэһэ аһыллыбыт.
* [[1934]] — ССРС суруйааччыларын сойууһун бастакы мунньаҕар Максим Горькайга бастакы нүөмэрдээх билиэт туттарыллыбыт.
* [[1945]] — штурмовик сөмүлүөккэ сулууспалаабыт таба ытарынан биллибит стрелок-радист [[Колесов Иннокентий Дмитриевич|Иннокентий Колесов]] эдьиийигэр [[Суотту нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)|Суотту]]га сурук суруйбут, Кыһыл Сулус, Албан Аат III степеннээх уордьаннарынан уонна «Хорсунун иһин» мэтээлинэн наҕараадаламмытын кэпсээбит. Аҕыйах хонон баран кыргыһыыга өлбүт. 
* [[1980]] — [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ]] икки киһиэхэ туттарыллыбыт: &quot;Былыргы Бүлүү уоттара&quot; оратория ааптарыгар композитор [[Берестов Николай Савельевич|Николай Берестовка]] уонна опера ырыаһытыгар [[Степанов Иван Прокопьевич|Иван Степановка]]. 
* [[1986]] — ССРС киинэ устааччыларын V сийиэһэ аһыллыбыт, бу сийиэһи кэлин &quot;өрөбөлүүссүйэ&quot; диэн ааттаабыттара. Төһө да Горбачев былааска сылтан ордук олорбутун иһин, айар дьон цензура баттыгаһын саҥа аһаҕастык утаран эрэр кэмнэрэ этэ. Бырабылыанньа саҥа састаабыгар куоластааһын түүнү быһа буолбут, түмүгэр бастакы сэкиритээринэн 52 саастаах режиссёр Элем Климов талыллыбыт. Судаарыстыба тэлэбиисэринэн биэриилэригэр сийиэһи &quot;дойду куттала суох буолуутун эһии&quot; быһыытынан сыаналаабыттара. Урут бобуулаах киинэлэр көстөр буолбуттар (250-тан тахса &quot;долбуурга&quot; сыппыт киинэлэри таһаарбыттара).
* [[1989 сыл|1989]] — [[Пекин|Пекиҥҥэ]] устудьуоннар бөдөҥ бөлөхтөрө Тяньаньмэнь болуоссакка мустан утарсыы аччыктааһынын саҕалыыллар.
* [[1992]] — Риим Паапата [[Иоанн Павел II]] [[Ыарыһах күнэ|Ыарыһах күнүн]] бэлиэтииргэ ыҥырбыта. Бу күн онтон ыла сыл ахсын [[олунньу 11]] күнүгэр бэлиэтэнэр буолбута.
* [[1996 сыл|1996]] — Дохсун этиҥнээх ардах уонна [[Талҕа|талҕа]] буолбутун түмүгэр [[Баҥладеш|Бангладеш]]ка 600-тэн тахса киһи өлбүт.
* [[1998]] — [[Дьакаарта|Джакарта]]ҕа (Индонезия) бөдөҥ дьалхаан кэмигэр олохтоох кытайдар маҕаһыыннарын халаабыттар, дьахталларын күүһүлээбиттэр.
* [[2000]] — Арассыыйаҕа [[Арассыыйа федераальнай уокуруктара|федеральнай уокуруктар]] тэриллибиттэр.
* [[2005]] — [[Узбекистан]] Андижан куоратыгар сэбилэниилээх өрө турууну хам баттааһыҥҥа тыһыынчаҕа тиийэр киһи өлбүт. Өрө туруу төрүөтүнэн куорат 23 урбаанньытын экстремизмҥа буруйдаан хаайыы буолбут.

== Төрөөбүттэр ==
* [[1859]] — [[Кэтт Марсден]] — [[араҥ]] ыарыыны утары охсуспут, XIX үйэ бүтүүтүгэр Саха сиригэр кэлэ сылдьан Бүлүүтээҕи лепрозорийы арыйбыт Англия дьахтара.
* [[1922]] — Орто Бүлүү улууһун Өргүөтүгэр (билигин Бүлүү улууһун [[Арыылаах нэһилиэгэ (Бүлүү улууһа)|Арыылаах нэһилиэгэ]]) [[Степанов Николай Саввич|Николай Степанов]] (1992 өлб.) — Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа. Пулеметчик Украина, Молдова, Румыния, Югославия, Венгрия, Австрия уонна Чехословакия босхолооһуннарыгар кыттыбыт. Соҕуруу Бууг өрүһү туорааһыҥҥа хорсун быһыытын иһин дьоруой аатыгар түһэриллибит, ол эрээри докуомуоннара сүтэн, наҕараадатын ылбакка хаалбыт. 1990 сыллаахха Кириэмилгэ баран бэйэтэ туппута.
* [[1925]] — Кириэс-Майыар нэһилиэгэр (билигин Абый улууһа) [[Слепцов Николай Васильевич - Абыйчанин|Николай Абыйчанин]] — суруйааччы
* [[1946]] — Ньурба улууһун Сүлэ нэһилиэгэр уустук дьылҕалаах бэйиэт [[Потапова Варвара|Варвара Потапова]] төрөөбүтэ (1979 өлб.)

== Өлбүттэр ==
* [[1930]] — аатырбыт айанньыт [[Фритьоф Нансен]]. Хотугу Полюска айаннарынан ордук биллэр эрээри, дьиҥэр бөдөҥ учуонай уонна элбэх үтүөнү оҥорбут гуманист диэйэтэл этэ. Норвегия тутулуга суох буолуутун туруорсубута, Сэбиэскэй Арассыыйаны атын дойдулар билинэллэригэр элбэх сыратын уурбута, Волгаҕа хоргуйуу буолбутугар Европаттан көмө тэрийбитэ. Аан дойду бастакы сэриитин кэнниттэн тыһыынчанан дьону дойдутугар төннөрбүтүн, күрээбит дойдуларыгар олохсуйарга көмөлөспүтүн, дьылҕатын тупсарбытын иһин 1922 с. Нобель Эйэҕэ бириэмиэйтин ылбыта.


{{ыйдар}}

[[Категория:ыам ыйын 13]]</text>
      <sha1>544dj21nwyp70e6qixl1jdk28oswns3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428460</id>
      <parentid>428459</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T00:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Түбэлтэлэр */</comment>
      <origin>428460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11758" sha1="0hvgwiq38230apzrmdv88owvrt6tp5q" xml:space="preserve">'''Ыам ыйын 13''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 133-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 134-c күнэ). Сыл бүтүө 232 күн баар.

== Бэлиэ күннэр ==
* {{Флагификация|Бразилия}} — Претос Велхос бэстибээл — 1888 сыллаахха дойдуга кулуттааһыны суох гыммыт &quot;Көмүс сокуон&quot; ({{lang-pt|Lei Áurea}}) ылыллыбыт күнэ
* {{Флагификация|Колумбия}} — Сибэтиэй Мария күнэ
* Ротума, {{Флагификация|Фиджи}} — Ротума арыы күнэ. Бу Фиджи судаарыстыбатыгар киирэр кырачаан арыыга 2 тыһыынча туспа тыллаах ротума омуга олорор, Фиджи атын сирдэригэр эбии 10 тыһыынча Ротуматтан төрүттээх дьон олороро биллэр. 
* {{Флагификация|Россия}} — Черноморскай флот күнэ&lt;ref&gt;[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]&lt;/ref&gt;
* {{Флагификация|Россия}} — МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ

== Түбэлтэлэр ==
* [[1598]] — Нуучча сыаркаба [[Годунов Борис|Борис Годунов]]у Москуба улуу судаарыстыбатын ыраахтааҕытынан билиммит.
* [[1696]] — [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]] манчжурдар салайар Цин импиэрийэлэрин 50 тыһыынча киһилээх аармыйата (Канси импэрээтэр бэйэтинэн салайбыта) [[Джунгария]] баһылыгын [[Галдан Бошогту]] 5 тыһыынча киһилээх аармыйатын Тэрэлж үрэх (Керулен өрүс салаата, билигин хотугу Монголия) аттынааҕы кыргыһыыга үлтүрүппүт. Кыргыһыы кэмигэр [[ойрааттар]] хааннарын өлүүттэн ойоҕо Ану Хатын өстөөхтөрү утары кимэн киириини тэрийэн быыһаабыт, ол эрээри бэйэтэ кыргыһыыга өлбүт. Бу кыргыһыы кэнниттэн ойрааттар өрүттүбэтэхтэрэ, [[Халха]] сирин бүтүннүүтүн ([[Гоби|Гоби кумах куйаарыттан]] соҕуруу сытар сирдэр, билиҥҥи Монголия) манчжуурдар баһылаабыттара.
* [[1779]] — [[Бавария нэһилиэстибэтин иһин сэрии]]: Арассыыйа уонна Франция посредниктарын көмөтүнэн биир өттүттэн [[Австрия]] (Габсбурдар) уонна иккис өттүттэн [[Пруссия]], [[Бавария]] уонна [[Саксония]] ыккардыларыгар Тешеннээҕи эйэ дуогабара түһэрсиллибит, сэрии түмүктэммит. Австрия былдьаабыт сирдэрин үксүн Баварияҕа төннөрбүт (Иннфиртель диэн кыра сири эрэ тутан хаалбыт), Саксония былдьаһыктаах сирдэрин ылбатаҕар харчынан компенсация ылбыт. Оттон Пруссия Ансбах уонна Байройте диэн [[Маркграфство|маркграфство]]лары кытта уния түһэрсэр быраабы ылбыт.
* [[1787]] — Капитан Артур Филлип салалталаах 11 хараабыл Портсмуттан (Англия) Австралияҕа каторжниктары илдьэ барбыт. 
* [[1846]] — [[АХШ]] Техас штааты былдьаһан [[Миэксикэ]]ҕэ сэриини биллэрбит. Бу сэрии түмүгэр билиҥҥи Калифорния, Нью-Мексико, Аризона, Невада уонна Юта штааттар сирдэрэ уонна Техас АХШ састаабыгар киирбиттэр.
* [[1888]] — [[Бразилия]]ҕа Lei Áurea («Көмүс сокуон») ыланнар кулуттааһыны суох оҥорбуттар.
* [[1918]] — Арассыыйаҕа оробуочайдары, аармыйаны, дьадаҥылары аһынан хааччыйар соруктаах Аска-үөлгэ диктатура саҕаланар. Ону аныыр ВЦИК уонна совнарком дэкириэттэрэ тахсыбыт.
* [[1925]] — ССРС Сэбиэттэрин III сийиэһэ аһыллыбыт.
* [[1934]] — ССРС суруйааччыларын сойууһун бастакы мунньаҕар Максим Горькайга бастакы нүөмэрдээх билиэт туттарыллыбыт.
* [[1945]] — штурмовик сөмүлүөккэ сулууспалаабыт таба ытарынан биллибит стрелок-радист [[Колесов Иннокентий Дмитриевич|Иннокентий Колесов]] эдьиийигэр [[Суотту нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)|Суотту]]га сурук суруйбут, Кыһыл Сулус, Албан Аат III степеннээх уордьаннарынан уонна «Хорсунун иһин» мэтээлинэн наҕараадаламмытын кэпсээбит. Аҕыйах хонон баран кыргыһыыга өлбүт. 
* [[1980]] — [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ]] икки киһиэхэ туттарыллыбыт: &quot;Былыргы Бүлүү уоттара&quot; оратория ааптарыгар композитор [[Берестов Николай Савельевич|Николай Берестовка]] уонна опера ырыаһытыгар [[Степанов Иван Прокопьевич|Иван Степановка]]. 
* [[1986]] — ССРС киинэ устааччыларын V сийиэһэ аһыллыбыт, бу сийиэһи кэлин &quot;өрөбөлүүссүйэ&quot; диэн ааттаабыттара. Төһө да Горбачев былааска сылтан ордук олорбутун иһин, айар дьон цензура баттыгаһын саҥа аһаҕастык утаран эрэр кэмнэрэ этэ. Бырабылыанньа саҥа састаабыгар куоластааһын түүнү быһа буолбут, түмүгэр бастакы сэкиритээринэн 52 саастаах режиссёр Элем Климов талыллыбыт. Судаарыстыба тэлэбиисэринэн биэриилэригэр сийиэһи &quot;дойду куттала суох буолуутун эһии&quot; быһыытынан сыаналаабыттара. Урут бобуулаах киинэлэр көстөр буолбуттар (250-тан тахса &quot;долбуурга&quot; сыппыт киинэлэри таһаарбыттара).
* [[1989 сыл|1989]] — [[Пекин|Пекиҥҥэ]] устудьуоннар бөдөҥ бөлөхтөрө Тяньаньмэнь болуоссакка мустан утарсыы аччыктааһынын саҕалыыллар.
* [[1992]] — Риим Паапата [[Иоанн Павел II]] [[Ыарыһах күнэ|Ыарыһах күнүн]] бэлиэтииргэ ыҥырбыта. Бу күн онтон ыла сыл ахсын [[олунньу 11]] күнүгэр бэлиэтэнэр буолбута.
* [[1996 сыл|1996]] — Дохсун этиҥнээх ардах уонна [[Талҕа|талҕа]] буолбутун түмүгэр [[Баҥладеш|Бангладеш]]ка 600-тэн тахса киһи өлбүт.
* [[1998]] — [[Дьакаарта|Джакарта]]ҕа (Индонезия) бөдөҥ дьалхаан кэмигэр олохтоох кытайдар маҕаһыыннарын халаабыттар, дьахталларын күүһүлээбиттэр.
* [[2000]] — Арассыыйаҕа [[Арассыыйа федераальнай уокуруктара|федеральнай уокуруктар]] тэриллибиттэр.
* [[2005]] — [[Узбекистан]] Андижан куоратыгар сэбилэниилээх өрө турууну хам баттааһыҥҥа тыһыынчаҕа тиийэр киһи өлбүт. Өрө туруу төрүөтүнэн куорат 23 урбаанньытын экстремизмҥа буруйдаан хаайыы буолбут.

== Төрөөбүттэр ==
* [[1859]] — [[Кэтт Марсден]] — [[араҥ]] ыарыыны утары охсуспут, XIX үйэ бүтүүтүгэр Саха сиригэр кэлэ сылдьан Бүлүүтээҕи лепрозорийы арыйбыт Англия дьахтара.
* [[1922]] — Орто Бүлүү улууһун Өргүөтүгэр (билигин Бүлүү улууһун [[Арыылаах нэһилиэгэ (Бүлүү улууһа)|Арыылаах нэһилиэгэ]]) [[Степанов Николай Саввич|Николай Степанов]] (1992 өлб.) — Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа. Пулеметчик Украина, Молдова, Румыния, Югославия, Венгрия, Австрия уонна Чехословакия босхолооһуннарыгар кыттыбыт. Соҕуруу Бууг өрүһү туорааһыҥҥа хорсун быһыытын иһин дьоруой аатыгар түһэриллибит, ол эрээри докуомуоннара сүтэн, наҕараадатын ылбакка хаалбыт. 1990 сыллаахха Кириэмилгэ баран бэйэтэ туппута.
* [[1925]] — Кириэс-Майыар нэһилиэгэр (билигин Абый улууһа) [[Слепцов Николай Васильевич - Абыйчанин|Николай Абыйчанин]] — суруйааччы
* [[1946]] — Ньурба улууһун Сүлэ нэһилиэгэр уустук дьылҕалаах бэйиэт [[Потапова Варвара|Варвара Потапова]] төрөөбүтэ (1979 өлб.)

== Өлбүттэр ==
* [[1930]] — аатырбыт айанньыт [[Фритьоф Нансен]]. Хотугу Полюска айаннарынан ордук биллэр эрээри, дьиҥэр бөдөҥ учуонай уонна элбэх үтүөнү оҥорбут гуманист диэйэтэл этэ. Норвегия тутулуга суох буолуутун туруорсубута, Сэбиэскэй Арассыыйаны атын дойдулар билинэллэригэр элбэх сыратын уурбута, Волгаҕа хоргуйуу буолбутугар Европаттан көмө тэрийбитэ. Аан дойду бастакы сэриитин кэнниттэн тыһыынчанан дьону дойдутугар төннөрбүтүн, күрээбит дойдуларыгар олохсуйарга көмөлөспүтүн, дьылҕатын тупсарбытын иһин 1922 с. Нобель Эйэҕэ бириэмиэйтин ылбыта.


{{ыйдар}}

[[Категория:ыам ыйын 13]]</text>
      <sha1>0hvgwiq38230apzrmdv88owvrt6tp5q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428461</id>
      <parentid>428460</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T00:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Түбэлтэлэр */</comment>
      <origin>428461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12066" sha1="o4v1aapkwnujyc69kvkjjrrb0ky80zs" xml:space="preserve">'''Ыам ыйын 13''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 133-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 134-c күнэ). Сыл бүтүө 232 күн баар.

== Бэлиэ күннэр ==
* {{Флагификация|Бразилия}} — Претос Велхос бэстибээл — 1888 сыллаахха дойдуга кулуттааһыны суох гыммыт &quot;Көмүс сокуон&quot; ({{lang-pt|Lei Áurea}}) ылыллыбыт күнэ
* {{Флагификация|Колумбия}} — Сибэтиэй Мария күнэ
* Ротума, {{Флагификация|Фиджи}} — Ротума арыы күнэ. Бу Фиджи судаарыстыбатыгар киирэр кырачаан арыыга 2 тыһыынча туспа тыллаах ротума омуга олорор, Фиджи атын сирдэригэр эбии 10 тыһыынча Ротуматтан төрүттээх дьон олороро биллэр. 
* {{Флагификация|Россия}} — Черноморскай флот күнэ&lt;ref&gt;[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]&lt;/ref&gt;
* {{Флагификация|Россия}} — МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ

== Түбэлтэлэр ==
* [[1598]] — Нуучча сыаркаба [[Годунов Борис|Борис Годунов]]у Москуба улуу судаарыстыбатын ыраахтааҕытынан билиммит.
* [[1696]] — [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]] манчжурдар салайар Цин импиэрийэлэрин 50 тыһыынча киһилээх аармыйата (Канси импэрээтэр бэйэтинэн салайбыта) [[Джунгария]] баһылыгын [[Галдан Бошогту]] 5 тыһыынча киһилээх аармыйатын Тэрэлж үрэх (Керулен өрүс салаата, билигин хотугу Монголия) аттынааҕы кыргыһыыга үлтүрүппүт. Кыргыһыы кэмигэр [[ойрааттар]] хааннарын өлүүттэн ойоҕо Ану Хатын өстөөхтөрү утары кимэн киириини тэрийэн быыһаабыт, ол эрээри бэйэтэ кыргыһыыга өлбүт. Бу кыргыһыы кэнниттэн ойрааттар өрүттүбэтэхтэрэ, [[Халха]] сирин бүтүннүүтүн ([[Гоби|Гоби кумах куйаарыттан]] соҕуруу сытар сирдэр, билиҥҥи Монголия) манчжуурдар баһылаабыттара.
* [[1779]] — [[Бавария нэһилиэстибэтин иһин сэрии]]: Арассыыйа уонна Франция посредниктарын көмөтүнэн биир өттүттэн [[Австрия]] (Габсбурдар) уонна иккис өттүттэн [[Пруссия]], [[Бавария]] уонна [[Саксония]] ыккардыларыгар Тешеннээҕи эйэ дуогабара түһэрсиллибит, сэрии түмүктэммит. Австрия былдьаабыт сирдэрин үксүн Баварияҕа төннөрбүт (Иннфиртель диэн кыра сири эрэ тутан хаалбыт), Саксония былдьаһыктаах сирдэрин ылбатаҕар харчынан компенсация ылбыт. Оттон Пруссия Ансбах уонна Байройте диэн [[Маркграфство|маркграфство]]лары кытта уния түһэрсэр быраабы ылбыт.
* [[1787]] — Капитан [[Артур Филлип]] салалталаах 11 хараабыл [[Портсмут]]тан (Англия) [[Австралия]]ҕа хаайыылаахтары илдьэ барбыт. Соруга: Австралияҕа холуонньа олохтооһун.  Аҕыс ый кэриҥэ устан 1788 сыл тохсунньутугар тиийбиттэрэ уонна [[тохсунньу 26]] күнүгэр [[Сидней]] куораты олохтообуттара.
* [[1846]] — [[АХШ]] Техас штааты былдьаһан [[Миэксикэ]]ҕэ сэриини биллэрбит. Бу сэрии түмүгэр билиҥҥи Калифорния, Нью-Мексико, Аризона, Невада уонна Юта штааттар сирдэрэ уонна Техас АХШ састаабыгар киирбиттэр.
* [[1888]] — [[Бразилия]]ҕа Lei Áurea («Көмүс сокуон») ыланнар кулуттааһыны суох оҥорбуттар.
* [[1918]] — Арассыыйаҕа оробуочайдары, аармыйаны, дьадаҥылары аһынан хааччыйар соруктаах Аска-үөлгэ диктатура саҕаланар. Ону аныыр ВЦИК уонна совнарком дэкириэттэрэ тахсыбыт.
* [[1925]] — ССРС Сэбиэттэрин III сийиэһэ аһыллыбыт.
* [[1934]] — ССРС суруйааччыларын сойууһун бастакы мунньаҕар Максим Горькайга бастакы нүөмэрдээх билиэт туттарыллыбыт.
* [[1945]] — штурмовик сөмүлүөккэ сулууспалаабыт таба ытарынан биллибит стрелок-радист [[Колесов Иннокентий Дмитриевич|Иннокентий Колесов]] эдьиийигэр [[Суотту нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)|Суотту]]га сурук суруйбут, Кыһыл Сулус, Албан Аат III степеннээх уордьаннарынан уонна «Хорсунун иһин» мэтээлинэн наҕараадаламмытын кэпсээбит. Аҕыйах хонон баран кыргыһыыга өлбүт. 
* [[1980]] — [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ]] икки киһиэхэ туттарыллыбыт: &quot;Былыргы Бүлүү уоттара&quot; оратория ааптарыгар композитор [[Берестов Николай Савельевич|Николай Берестовка]] уонна опера ырыаһытыгар [[Степанов Иван Прокопьевич|Иван Степановка]]. 
* [[1986]] — ССРС киинэ устааччыларын V сийиэһэ аһыллыбыт, бу сийиэһи кэлин &quot;өрөбөлүүссүйэ&quot; диэн ааттаабыттара. Төһө да Горбачев былааска сылтан ордук олорбутун иһин, айар дьон цензура баттыгаһын саҥа аһаҕастык утаран эрэр кэмнэрэ этэ. Бырабылыанньа саҥа састаабыгар куоластааһын түүнү быһа буолбут, түмүгэр бастакы сэкиритээринэн 52 саастаах режиссёр Элем Климов талыллыбыт. Судаарыстыба тэлэбиисэринэн биэриилэригэр сийиэһи &quot;дойду куттала суох буолуутун эһии&quot; быһыытынан сыаналаабыттара. Урут бобуулаах киинэлэр көстөр буолбуттар (250-тан тахса &quot;долбуурга&quot; сыппыт киинэлэри таһаарбыттара).
* [[1989 сыл|1989]] — [[Пекин|Пекиҥҥэ]] устудьуоннар бөдөҥ бөлөхтөрө Тяньаньмэнь болуоссакка мустан утарсыы аччыктааһынын саҕалыыллар.
* [[1992]] — Риим Паапата [[Иоанн Павел II]] [[Ыарыһах күнэ|Ыарыһах күнүн]] бэлиэтииргэ ыҥырбыта. Бу күн онтон ыла сыл ахсын [[олунньу 11]] күнүгэр бэлиэтэнэр буолбута.
* [[1996 сыл|1996]] — Дохсун этиҥнээх ардах уонна [[Талҕа|талҕа]] буолбутун түмүгэр [[Баҥладеш|Бангладеш]]ка 600-тэн тахса киһи өлбүт.
* [[1998]] — [[Дьакаарта|Джакарта]]ҕа (Индонезия) бөдөҥ дьалхаан кэмигэр олохтоох кытайдар маҕаһыыннарын халаабыттар, дьахталларын күүһүлээбиттэр.
* [[2000]] — Арассыыйаҕа [[Арассыыйа федераальнай уокуруктара|федеральнай уокуруктар]] тэриллибиттэр.
* [[2005]] — [[Узбекистан]] Андижан куоратыгар сэбилэниилээх өрө турууну хам баттааһыҥҥа тыһыынчаҕа тиийэр киһи өлбүт. Өрө туруу төрүөтүнэн куорат 23 урбаанньытын экстремизмҥа буруйдаан хаайыы буолбут.

== Төрөөбүттэр ==
* [[1859]] — [[Кэтт Марсден]] — [[араҥ]] ыарыыны утары охсуспут, XIX үйэ бүтүүтүгэр Саха сиригэр кэлэ сылдьан Бүлүүтээҕи лепрозорийы арыйбыт Англия дьахтара.
* [[1922]] — Орто Бүлүү улууһун Өргүөтүгэр (билигин Бүлүү улууһун [[Арыылаах нэһилиэгэ (Бүлүү улууһа)|Арыылаах нэһилиэгэ]]) [[Степанов Николай Саввич|Николай Степанов]] (1992 өлб.) — Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа. Пулеметчик Украина, Молдова, Румыния, Югославия, Венгрия, Австрия уонна Чехословакия босхолооһуннарыгар кыттыбыт. Соҕуруу Бууг өрүһү туорааһыҥҥа хорсун быһыытын иһин дьоруой аатыгар түһэриллибит, ол эрээри докуомуоннара сүтэн, наҕараадатын ылбакка хаалбыт. 1990 сыллаахха Кириэмилгэ баран бэйэтэ туппута.
* [[1925]] — Кириэс-Майыар нэһилиэгэр (билигин Абый улууһа) [[Слепцов Николай Васильевич - Абыйчанин|Николай Абыйчанин]] — суруйааччы
* [[1946]] — Ньурба улууһун Сүлэ нэһилиэгэр уустук дьылҕалаах бэйиэт [[Потапова Варвара|Варвара Потапова]] төрөөбүтэ (1979 өлб.)

== Өлбүттэр ==
* [[1930]] — аатырбыт айанньыт [[Фритьоф Нансен]]. Хотугу Полюска айаннарынан ордук биллэр эрээри, дьиҥэр бөдөҥ учуонай уонна элбэх үтүөнү оҥорбут гуманист диэйэтэл этэ. Норвегия тутулуга суох буолуутун туруорсубута, Сэбиэскэй Арассыыйаны атын дойдулар билинэллэригэр элбэх сыратын уурбута, Волгаҕа хоргуйуу буолбутугар Европаттан көмө тэрийбитэ. Аан дойду бастакы сэриитин кэнниттэн тыһыынчанан дьону дойдутугар төннөрбүтүн, күрээбит дойдуларыгар олохсуйарга көмөлөспүтүн, дьылҕатын тупсарбытын иһин 1922 с. Нобель Эйэҕэ бириэмиэйтин ылбыта.


{{ыйдар}}

[[Категория:ыам ыйын 13]]</text>
      <sha1>o4v1aapkwnujyc69kvkjjrrb0ky80zs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428464</id>
      <parentid>428461</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T00:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Түбэлтэлэр */</comment>
      <origin>428464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11991" sha1="09blkf8nvh2tog7iqsp7t9xld5lp5mx" xml:space="preserve">'''Ыам ыйын 13''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 133-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 134-c күнэ). Сыл бүтүө 232 күн баар.

== Бэлиэ күннэр ==
* {{Флагификация|Бразилия}} — Претос Велхос бэстибээл — 1888 сыллаахха дойдуга кулуттааһыны суох гыммыт &quot;Көмүс сокуон&quot; ({{lang-pt|Lei Áurea}}) ылыллыбыт күнэ
* {{Флагификация|Колумбия}} — Сибэтиэй Мария күнэ
* Ротума, {{Флагификация|Фиджи}} — Ротума арыы күнэ. Бу Фиджи судаарыстыбатыгар киирэр кырачаан арыыга 2 тыһыынча туспа тыллаах ротума омуга олорор, Фиджи атын сирдэригэр эбии 10 тыһыынча Ротуматтан төрүттээх дьон олороро биллэр. 
* {{Флагификация|Россия}} — Черноморскай флот күнэ&lt;ref&gt;[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]&lt;/ref&gt;
* {{Флагификация|Россия}} — МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ

== Түбэлтэлэр ==
* [[1598]] — Нуучча сыаркаба [[Годунов Борис|Борис Годунов]]у Москуба улуу судаарыстыбатын ыраахтааҕытынан билиммит.
* [[1696]] — [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]] манчжурдар салайар Цин импиэрийэлэрин 50 тыһыынча киһилээх аармыйата (Канси импэрээтэр бэйэтинэн салайбыта) [[Джунгария]] баһылыгын [[Галдан Бошогту]] 5 тыһыынча киһилээх аармыйатын Тэрэлж үрэх (Керулен өрүс салаата, билигин хотугу Монголия) аттынааҕы кыргыһыыга үлтүрүппүт. Кыргыһыы кэмигэр [[ойрааттар]] хааннарын өлүүттэн ойоҕо Ану Хатын быыһаабыт, ол эрээри бэйэтэ кыргыһыыга өлбүт. Бу кыргыһыы кэнниттэн ойрааттар өрүттүбэтэхтэрэ, [[Халха]] сирин бүтүннүүтүн ([[Гоби|Гоби кумах куйаарыттан]] соҕуруу сытар сирдэр, билиҥҥи Монголия) манчжуурдар баһылаабыттара.
* [[1779]] — [[Бавария нэһилиэстибэтин иһин сэрии]]: Арассыыйа уонна Франция посредниктарын көмөтүнэн биир өттүттэн [[Австрия]] (Габсбурдар) уонна иккис өттүттэн [[Пруссия]], [[Бавария]] уонна [[Саксония]] ыккардыларыгар Тешеннээҕи эйэ дуогабара түһэрсиллибит, сэрии түмүктэммит. Австрия былдьаабыт сирдэрин үксүн Баварияҕа төннөрбүт (Иннфиртель диэн кыра сири эрэ тутан хаалбыт), Саксония былдьаһыктаах сирдэрин ылбатаҕар харчынан компенсация ылбыт. Оттон Пруссия Ансбах уонна Байройте диэн [[Маркграфство|маркграфство]]лары кытта уния түһэрсэр быраабы ылбыт.
* [[1787]] — Капитан [[Артур Филлип]] салалталаах 11 хараабыл [[Портсмут]]тан (Англия) [[Австралия]]ҕа хаайыылаахтары илдьэ барбыт. Соруга: Австралияҕа холуонньа олохтооһун.  Аҕыс ый кэриҥэ устан 1788 сыл тохсунньутугар тиийбиттэрэ уонна [[тохсунньу 26]] күнүгэр [[Сидней]] куораты олохтообуттара.
* [[1846]] — [[АХШ]] Техас штааты былдьаһан [[Миэксикэ]]ҕэ сэриини биллэрбит. Бу сэрии түмүгэр билиҥҥи Калифорния, Нью-Мексико, Аризона, Невада уонна Юта штааттар сирдэрэ уонна Техас АХШ састаабыгар киирбиттэр.
* [[1888]] — [[Бразилия]]ҕа Lei Áurea («Көмүс сокуон») ыланнар кулуттааһыны суох оҥорбуттар.
* [[1918]] — Арассыыйаҕа оробуочайдары, аармыйаны, дьадаҥылары аһынан хааччыйар соруктаах Аска-үөлгэ диктатура саҕаланар. Ону аныыр ВЦИК уонна совнарком дэкириэттэрэ тахсыбыт.
* [[1925]] — ССРС Сэбиэттэрин III сийиэһэ аһыллыбыт.
* [[1934]] — ССРС суруйааччыларын сойууһун бастакы мунньаҕар Максим Горькайга бастакы нүөмэрдээх билиэт туттарыллыбыт.
* [[1945]] — штурмовик сөмүлүөккэ сулууспалаабыт таба ытарынан биллибит стрелок-радист [[Колесов Иннокентий Дмитриевич|Иннокентий Колесов]] эдьиийигэр [[Суотту нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)|Суотту]]га сурук суруйбут, Кыһыл Сулус, Албан Аат III степеннээх уордьаннарынан уонна «Хорсунун иһин» мэтээлинэн наҕараадаламмытын кэпсээбит. Аҕыйах хонон баран кыргыһыыга өлбүт. 
* [[1980]] — [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ]] икки киһиэхэ туттарыллыбыт: &quot;Былыргы Бүлүү уоттара&quot; оратория ааптарыгар композитор [[Берестов Николай Савельевич|Николай Берестовка]] уонна опера ырыаһытыгар [[Степанов Иван Прокопьевич|Иван Степановка]]. 
* [[1986]] — ССРС киинэ устааччыларын V сийиэһэ аһыллыбыт, бу сийиэһи кэлин &quot;өрөбөлүүссүйэ&quot; диэн ааттаабыттара. Төһө да Горбачев былааска сылтан ордук олорбутун иһин, айар дьон цензура баттыгаһын саҥа аһаҕастык утаран эрэр кэмнэрэ этэ. Бырабылыанньа саҥа састаабыгар куоластааһын түүнү быһа буолбут, түмүгэр бастакы сэкиритээринэн 52 саастаах режиссёр Элем Климов талыллыбыт. Судаарыстыба тэлэбиисэринэн биэриилэригэр сийиэһи &quot;дойду куттала суох буолуутун эһии&quot; быһыытынан сыаналаабыттара. Урут бобуулаах киинэлэр көстөр буолбуттар (250-тан тахса &quot;долбуурга&quot; сыппыт киинэлэри таһаарбыттара).
* [[1989 сыл|1989]] — [[Пекин|Пекиҥҥэ]] устудьуоннар бөдөҥ бөлөхтөрө Тяньаньмэнь болуоссакка мустан утарсыы аччыктааһынын саҕалыыллар.
* [[1992]] — Риим Паапата [[Иоанн Павел II]] [[Ыарыһах күнэ|Ыарыһах күнүн]] бэлиэтииргэ ыҥырбыта. Бу күн онтон ыла сыл ахсын [[олунньу 11]] күнүгэр бэлиэтэнэр буолбута.
* [[1996 сыл|1996]] — Дохсун этиҥнээх ардах уонна [[Талҕа|талҕа]] буолбутун түмүгэр [[Баҥладеш|Бангладеш]]ка 600-тэн тахса киһи өлбүт.
* [[1998]] — [[Дьакаарта|Джакарта]]ҕа (Индонезия) бөдөҥ дьалхаан кэмигэр олохтоох кытайдар маҕаһыыннарын халаабыттар, дьахталларын күүһүлээбиттэр.
* [[2000]] — Арассыыйаҕа [[Арассыыйа федераальнай уокуруктара|федеральнай уокуруктар]] тэриллибиттэр.
* [[2005]] — [[Узбекистан]] Андижан куоратыгар сэбилэниилээх өрө турууну хам баттааһыҥҥа тыһыынчаҕа тиийэр киһи өлбүт. Өрө туруу төрүөтүнэн куорат 23 урбаанньытын экстремизмҥа буруйдаан хаайыы буолбут.

== Төрөөбүттэр ==
* [[1859]] — [[Кэтт Марсден]] — [[араҥ]] ыарыыны утары охсуспут, XIX үйэ бүтүүтүгэр Саха сиригэр кэлэ сылдьан Бүлүүтээҕи лепрозорийы арыйбыт Англия дьахтара.
* [[1922]] — Орто Бүлүү улууһун Өргүөтүгэр (билигин Бүлүү улууһун [[Арыылаах нэһилиэгэ (Бүлүү улууһа)|Арыылаах нэһилиэгэ]]) [[Степанов Николай Саввич|Николай Степанов]] (1992 өлб.) — Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа. Пулеметчик Украина, Молдова, Румыния, Югославия, Венгрия, Австрия уонна Чехословакия босхолооһуннарыгар кыттыбыт. Соҕуруу Бууг өрүһү туорааһыҥҥа хорсун быһыытын иһин дьоруой аатыгар түһэриллибит, ол эрээри докуомуоннара сүтэн, наҕараадатын ылбакка хаалбыт. 1990 сыллаахха Кириэмилгэ баран бэйэтэ туппута.
* [[1925]] — Кириэс-Майыар нэһилиэгэр (билигин Абый улууһа) [[Слепцов Николай Васильевич - Абыйчанин|Николай Абыйчанин]] — суруйааччы
* [[1946]] — Ньурба улууһун Сүлэ нэһилиэгэр уустук дьылҕалаах бэйиэт [[Потапова Варвара|Варвара Потапова]] төрөөбүтэ (1979 өлб.)

== Өлбүттэр ==
* [[1930]] — аатырбыт айанньыт [[Фритьоф Нансен]]. Хотугу Полюска айаннарынан ордук биллэр эрээри, дьиҥэр бөдөҥ учуонай уонна элбэх үтүөнү оҥорбут гуманист диэйэтэл этэ. Норвегия тутулуга суох буолуутун туруорсубута, Сэбиэскэй Арассыыйаны атын дойдулар билинэллэригэр элбэх сыратын уурбута, Волгаҕа хоргуйуу буолбутугар Европаттан көмө тэрийбитэ. Аан дойду бастакы сэриитин кэнниттэн тыһыынчанан дьону дойдутугар төннөрбүтүн, күрээбит дойдуларыгар олохсуйарга көмөлөспүтүн, дьылҕатын тупсарбытын иһин 1922 с. Нобель Эйэҕэ бириэмиэйтин ылбыта.


{{ыйдар}}

[[Категория:ыам ыйын 13]]</text>
      <sha1>09blkf8nvh2tog7iqsp7t9xld5lp5mx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428465</id>
      <parentid>428464</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T01:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Түбэлтэлэр */</comment>
      <origin>428465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11995" sha1="gfew9i1yw7zqwtsnkktdrg1cp03x6wx" xml:space="preserve">'''Ыам ыйын 13''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 133-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 134-c күнэ). Сыл бүтүө 232 күн баар.

== Бэлиэ күннэр ==
* {{Флагификация|Бразилия}} — Претос Велхос бэстибээл — 1888 сыллаахха дойдуга кулуттааһыны суох гыммыт &quot;Көмүс сокуон&quot; ({{lang-pt|Lei Áurea}}) ылыллыбыт күнэ
* {{Флагификация|Колумбия}} — Сибэтиэй Мария күнэ
* Ротума, {{Флагификация|Фиджи}} — Ротума арыы күнэ. Бу Фиджи судаарыстыбатыгар киирэр кырачаан арыыга 2 тыһыынча туспа тыллаах ротума омуга олорор, Фиджи атын сирдэригэр эбии 10 тыһыынча Ротуматтан төрүттээх дьон олороро биллэр. 
* {{Флагификация|Россия}} — Черноморскай флот күнэ&lt;ref&gt;[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]&lt;/ref&gt;
* {{Флагификация|Россия}} — МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ

== Түбэлтэлэр ==
* [[1598]] — Нуучча сыаркаба [[Годунов Борис|Борис Годунов]]у Москуба улуу судаарыстыбатын ыраахтааҕытынан билиммит.
* [[1696]] — [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]] манчжурдар салайар Цин импиэрийэлэрин 50 тыһыынча киһилээх аармыйата (Канси импэрээтэр бэйэтинэн салайбыта) [[Джунгария]] баһылыгын [[Галдан Бошогту]] 5 тыһыынча киһилээх аармыйатын Тэрэлж үрэх (Керулен өрүс салаата, билигин хотугу Монголия) аттынааҕы кыргыһыыга үлтүрүппүт. Кыргыһыы кэмигэр [[ойрааттар]] хааннарын өлүүттэн ойоҕо [[Ану Хатын]] быыһаабыт, ол эрээри бэйэтэ кыргыһыыга өлбүт. Бу кыргыһыы кэнниттэн ойрааттар өрүттүбэтэхтэрэ, [[Халха]] сирин бүтүннүүтүн ([[Гоби|Гоби кумах куйаарыттан]] соҕуруу сытар сирдэр, билиҥҥи Монголия) манчжуурдар баһылаабыттара.
* [[1779]] — [[Бавария нэһилиэстибэтин иһин сэрии]]: Арассыыйа уонна Франция посредниктарын көмөтүнэн биир өттүттэн [[Австрия]] (Габсбурдар) уонна иккис өттүттэн [[Пруссия]], [[Бавария]] уонна [[Саксония]] ыккардыларыгар Тешеннээҕи эйэ дуогабара түһэрсиллибит, сэрии түмүктэммит. Австрия былдьаабыт сирдэрин үксүн Баварияҕа төннөрбүт (Иннфиртель диэн кыра сири эрэ тутан хаалбыт), Саксония былдьаһыктаах сирдэрин ылбатаҕар харчынан компенсация ылбыт. Оттон Пруссия Ансбах уонна Байройте диэн [[Маркграфство|маркграфство]]лары кытта уния түһэрсэр быраабы ылбыт.
* [[1787]] — Капитан [[Артур Филлип]] салалталаах 11 хараабыл [[Портсмут]]тан (Англия) [[Австралия]]ҕа хаайыылаахтары илдьэ барбыт. Соруга: Австралияҕа холуонньа олохтооһун.  Аҕыс ый кэриҥэ устан 1788 сыл тохсунньутугар тиийбиттэрэ уонна [[тохсунньу 26]] күнүгэр [[Сидней]] куораты олохтообуттара.
* [[1846]] — [[АХШ]] Техас штааты былдьаһан [[Миэксикэ]]ҕэ сэриини биллэрбит. Бу сэрии түмүгэр билиҥҥи Калифорния, Нью-Мексико, Аризона, Невада уонна Юта штааттар сирдэрэ уонна Техас АХШ састаабыгар киирбиттэр.
* [[1888]] — [[Бразилия]]ҕа Lei Áurea («Көмүс сокуон») ыланнар кулуттааһыны суох оҥорбуттар.
* [[1918]] — Арассыыйаҕа оробуочайдары, аармыйаны, дьадаҥылары аһынан хааччыйар соруктаах Аска-үөлгэ диктатура саҕаланар. Ону аныыр ВЦИК уонна совнарком дэкириэттэрэ тахсыбыт.
* [[1925]] — ССРС Сэбиэттэрин III сийиэһэ аһыллыбыт.
* [[1934]] — ССРС суруйааччыларын сойууһун бастакы мунньаҕар Максим Горькайга бастакы нүөмэрдээх билиэт туттарыллыбыт.
* [[1945]] — штурмовик сөмүлүөккэ сулууспалаабыт таба ытарынан биллибит стрелок-радист [[Колесов Иннокентий Дмитриевич|Иннокентий Колесов]] эдьиийигэр [[Суотту нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)|Суотту]]га сурук суруйбут, Кыһыл Сулус, Албан Аат III степеннээх уордьаннарынан уонна «Хорсунун иһин» мэтээлинэн наҕараадаламмытын кэпсээбит. Аҕыйах хонон баран кыргыһыыга өлбүт. 
* [[1980]] — [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ]] икки киһиэхэ туттарыллыбыт: &quot;Былыргы Бүлүү уоттара&quot; оратория ааптарыгар композитор [[Берестов Николай Савельевич|Николай Берестовка]] уонна опера ырыаһытыгар [[Степанов Иван Прокопьевич|Иван Степановка]]. 
* [[1986]] — ССРС киинэ устааччыларын V сийиэһэ аһыллыбыт, бу сийиэһи кэлин &quot;өрөбөлүүссүйэ&quot; диэн ааттаабыттара. Төһө да Горбачев былааска сылтан ордук олорбутун иһин, айар дьон цензура баттыгаһын саҥа аһаҕастык утаран эрэр кэмнэрэ этэ. Бырабылыанньа саҥа састаабыгар куоластааһын түүнү быһа буолбут, түмүгэр бастакы сэкиритээринэн 52 саастаах режиссёр Элем Климов талыллыбыт. Судаарыстыба тэлэбиисэринэн биэриилэригэр сийиэһи &quot;дойду куттала суох буолуутун эһии&quot; быһыытынан сыаналаабыттара. Урут бобуулаах киинэлэр көстөр буолбуттар (250-тан тахса &quot;долбуурга&quot; сыппыт киинэлэри таһаарбыттара).
* [[1989 сыл|1989]] — [[Пекин|Пекиҥҥэ]] устудьуоннар бөдөҥ бөлөхтөрө Тяньаньмэнь болуоссакка мустан утарсыы аччыктааһынын саҕалыыллар.
* [[1992]] — Риим Паапата [[Иоанн Павел II]] [[Ыарыһах күнэ|Ыарыһах күнүн]] бэлиэтииргэ ыҥырбыта. Бу күн онтон ыла сыл ахсын [[олунньу 11]] күнүгэр бэлиэтэнэр буолбута.
* [[1996 сыл|1996]] — Дохсун этиҥнээх ардах уонна [[Талҕа|талҕа]] буолбутун түмүгэр [[Баҥладеш|Бангладеш]]ка 600-тэн тахса киһи өлбүт.
* [[1998]] — [[Дьакаарта|Джакарта]]ҕа (Индонезия) бөдөҥ дьалхаан кэмигэр олохтоох кытайдар маҕаһыыннарын халаабыттар, дьахталларын күүһүлээбиттэр.
* [[2000]] — Арассыыйаҕа [[Арассыыйа федераальнай уокуруктара|федеральнай уокуруктар]] тэриллибиттэр.
* [[2005]] — [[Узбекистан]] Андижан куоратыгар сэбилэниилээх өрө турууну хам баттааһыҥҥа тыһыынчаҕа тиийэр киһи өлбүт. Өрө туруу төрүөтүнэн куорат 23 урбаанньытын экстремизмҥа буруйдаан хаайыы буолбут.

== Төрөөбүттэр ==
* [[1859]] — [[Кэтт Марсден]] — [[араҥ]] ыарыыны утары охсуспут, XIX үйэ бүтүүтүгэр Саха сиригэр кэлэ сылдьан Бүлүүтээҕи лепрозорийы арыйбыт Англия дьахтара.
* [[1922]] — Орто Бүлүү улууһун Өргүөтүгэр (билигин Бүлүү улууһун [[Арыылаах нэһилиэгэ (Бүлүү улууһа)|Арыылаах нэһилиэгэ]]) [[Степанов Николай Саввич|Николай Степанов]] (1992 өлб.) — Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа. Пулеметчик Украина, Молдова, Румыния, Югославия, Венгрия, Австрия уонна Чехословакия босхолооһуннарыгар кыттыбыт. Соҕуруу Бууг өрүһү туорааһыҥҥа хорсун быһыытын иһин дьоруой аатыгар түһэриллибит, ол эрээри докуомуоннара сүтэн, наҕараадатын ылбакка хаалбыт. 1990 сыллаахха Кириэмилгэ баран бэйэтэ туппута.
* [[1925]] — Кириэс-Майыар нэһилиэгэр (билигин Абый улууһа) [[Слепцов Николай Васильевич - Абыйчанин|Николай Абыйчанин]] — суруйааччы
* [[1946]] — Ньурба улууһун Сүлэ нэһилиэгэр уустук дьылҕалаах бэйиэт [[Потапова Варвара|Варвара Потапова]] төрөөбүтэ (1979 өлб.)

== Өлбүттэр ==
* [[1930]] — аатырбыт айанньыт [[Фритьоф Нансен]]. Хотугу Полюска айаннарынан ордук биллэр эрээри, дьиҥэр бөдөҥ учуонай уонна элбэх үтүөнү оҥорбут гуманист диэйэтэл этэ. Норвегия тутулуга суох буолуутун туруорсубута, Сэбиэскэй Арассыыйаны атын дойдулар билинэллэригэр элбэх сыратын уурбута, Волгаҕа хоргуйуу буолбутугар Европаттан көмө тэрийбитэ. Аан дойду бастакы сэриитин кэнниттэн тыһыынчанан дьону дойдутугар төннөрбүтүн, күрээбит дойдуларыгар олохсуйарга көмөлөспүтүн, дьылҕатын тупсарбытын иһин 1922 с. Нобель Эйэҕэ бириэмиэйтин ылбыта.


{{ыйдар}}

[[Категория:ыам ыйын 13]]</text>
      <sha1>gfew9i1yw7zqwtsnkktdrg1cp03x6wx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428466</id>
      <parentid>428465</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T01:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Түбэлтэлэр */</comment>
      <origin>428466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11995" sha1="c5gp05rldoeydv5180j5c9ledsgqxco" xml:space="preserve">'''Ыам ыйын 13''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 133-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 134-c күнэ). Сыл бүтүө 232 күн баар.

== Бэлиэ күннэр ==
* {{Флагификация|Бразилия}} — Претос Велхос бэстибээл — 1888 сыллаахха дойдуга кулуттааһыны суох гыммыт &quot;Көмүс сокуон&quot; ({{lang-pt|Lei Áurea}}) ылыллыбыт күнэ
* {{Флагификация|Колумбия}} — Сибэтиэй Мария күнэ
* Ротума, {{Флагификация|Фиджи}} — Ротума арыы күнэ. Бу Фиджи судаарыстыбатыгар киирэр кырачаан арыыга 2 тыһыынча туспа тыллаах ротума омуга олорор, Фиджи атын сирдэригэр эбии 10 тыһыынча Ротуматтан төрүттээх дьон олороро биллэр. 
* {{Флагификация|Россия}} — Черноморскай флот күнэ&lt;ref&gt;[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]&lt;/ref&gt;
* {{Флагификация|Россия}} — МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ

== Түбэлтэлэр ==
* [[1598]] — Нуучча сыаркаба [[Годунов Борис|Борис Годунов]]у Москуба улуу судаарыстыбатын ыраахтааҕытынан билиммит.
* [[1696]] — Кытай [[манчжуурдар|манчжурдар]] салайар [[Цин династия|Цин]] импиэрийэлэрин 50 тыһыынча киһилээх аармыйата (Канси импэрээтэр бэйэтинэн салайбыта) [[Джунгария]] баһылыгын [[Галдан Бошогту]] 5 тыһыынча киһилээх аармыйатын Тэрэлж үрэх (Керулен өрүс салаата, билигин хотугу Монголия) аттынааҕы кыргыһыыга үлтүрүппүт. Кыргыһыы кэмигэр [[ойрааттар]] хааннарын өлүүттэн ойоҕо [[Ану Хатын]] быыһаабыт, ол эрээри бэйэтэ кыргыһыыга өлбүт. Бу кыргыһыы кэнниттэн ойрааттар өрүттүбэтэхтэрэ, [[Халха]] сирин бүтүннүүтүн ([[Гоби|Гоби кумах куйаарыттан]] соҕуруу сытар сирдэр, билиҥҥи Монголия) манчжуурдар баһылаабыттара.
* [[1779]] — [[Бавария нэһилиэстибэтин иһин сэрии]]: Арассыыйа уонна Франция посредниктарын көмөтүнэн биир өттүттэн [[Австрия]] (Габсбурдар) уонна иккис өттүттэн [[Пруссия]], [[Бавария]] уонна [[Саксония]] ыккардыларыгар Тешеннээҕи эйэ дуогабара түһэрсиллибит, сэрии түмүктэммит. Австрия былдьаабыт сирдэрин үксүн Баварияҕа төннөрбүт (Иннфиртель диэн кыра сири эрэ тутан хаалбыт), Саксония былдьаһыктаах сирдэрин ылбатаҕар харчынан компенсация ылбыт. Оттон Пруссия Ансбах уонна Байройте диэн [[Маркграфство|маркграфство]]лары кытта уния түһэрсэр быраабы ылбыт.
* [[1787]] — Капитан [[Артур Филлип]] салалталаах 11 хараабыл [[Портсмут]]тан (Англия) [[Австралия]]ҕа хаайыылаахтары илдьэ барбыт. Соруга: Австралияҕа холуонньа олохтооһун.  Аҕыс ый кэриҥэ устан 1788 сыл тохсунньутугар тиийбиттэрэ уонна [[тохсунньу 26]] күнүгэр [[Сидней]] куораты олохтообуттара.
* [[1846]] — [[АХШ]] Техас штааты былдьаһан [[Миэксикэ]]ҕэ сэриини биллэрбит. Бу сэрии түмүгэр билиҥҥи Калифорния, Нью-Мексико, Аризона, Невада уонна Юта штааттар сирдэрэ уонна Техас АХШ састаабыгар киирбиттэр.
* [[1888]] — [[Бразилия]]ҕа Lei Áurea («Көмүс сокуон») ыланнар кулуттааһыны суох оҥорбуттар.
* [[1918]] — Арассыыйаҕа оробуочайдары, аармыйаны, дьадаҥылары аһынан хааччыйар соруктаах Аска-үөлгэ диктатура саҕаланар. Ону аныыр ВЦИК уонна совнарком дэкириэттэрэ тахсыбыт.
* [[1925]] — ССРС Сэбиэттэрин III сийиэһэ аһыллыбыт.
* [[1934]] — ССРС суруйааччыларын сойууһун бастакы мунньаҕар Максим Горькайга бастакы нүөмэрдээх билиэт туттарыллыбыт.
* [[1945]] — штурмовик сөмүлүөккэ сулууспалаабыт таба ытарынан биллибит стрелок-радист [[Колесов Иннокентий Дмитриевич|Иннокентий Колесов]] эдьиийигэр [[Суотту нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)|Суотту]]га сурук суруйбут, Кыһыл Сулус, Албан Аат III степеннээх уордьаннарынан уонна «Хорсунун иһин» мэтээлинэн наҕараадаламмытын кэпсээбит. Аҕыйах хонон баран кыргыһыыга өлбүт. 
* [[1980]] — [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ]] икки киһиэхэ туттарыллыбыт: &quot;Былыргы Бүлүү уоттара&quot; оратория ааптарыгар композитор [[Берестов Николай Савельевич|Николай Берестовка]] уонна опера ырыаһытыгар [[Степанов Иван Прокопьевич|Иван Степановка]]. 
* [[1986]] — ССРС киинэ устааччыларын V сийиэһэ аһыллыбыт, бу сийиэһи кэлин &quot;өрөбөлүүссүйэ&quot; диэн ааттаабыттара. Төһө да Горбачев былааска сылтан ордук олорбутун иһин, айар дьон цензура баттыгаһын саҥа аһаҕастык утаран эрэр кэмнэрэ этэ. Бырабылыанньа саҥа састаабыгар куоластааһын түүнү быһа буолбут, түмүгэр бастакы сэкиритээринэн 52 саастаах режиссёр Элем Климов талыллыбыт. Судаарыстыба тэлэбиисэринэн биэриилэригэр сийиэһи &quot;дойду куттала суох буолуутун эһии&quot; быһыытынан сыаналаабыттара. Урут бобуулаах киинэлэр көстөр буолбуттар (250-тан тахса &quot;долбуурга&quot; сыппыт киинэлэри таһаарбыттара).
* [[1989 сыл|1989]] — [[Пекин|Пекиҥҥэ]] устудьуоннар бөдөҥ бөлөхтөрө Тяньаньмэнь болуоссакка мустан утарсыы аччыктааһынын саҕалыыллар.
* [[1992]] — Риим Паапата [[Иоанн Павел II]] [[Ыарыһах күнэ|Ыарыһах күнүн]] бэлиэтииргэ ыҥырбыта. Бу күн онтон ыла сыл ахсын [[олунньу 11]] күнүгэр бэлиэтэнэр буолбута.
* [[1996 сыл|1996]] — Дохсун этиҥнээх ардах уонна [[Талҕа|талҕа]] буолбутун түмүгэр [[Баҥладеш|Бангладеш]]ка 600-тэн тахса киһи өлбүт.
* [[1998]] — [[Дьакаарта|Джакарта]]ҕа (Индонезия) бөдөҥ дьалхаан кэмигэр олохтоох кытайдар маҕаһыыннарын халаабыттар, дьахталларын күүһүлээбиттэр.
* [[2000]] — Арассыыйаҕа [[Арассыыйа федераальнай уокуруктара|федеральнай уокуруктар]] тэриллибиттэр.
* [[2005]] — [[Узбекистан]] Андижан куоратыгар сэбилэниилээх өрө турууну хам баттааһыҥҥа тыһыынчаҕа тиийэр киһи өлбүт. Өрө туруу төрүөтүнэн куорат 23 урбаанньытын экстремизмҥа буруйдаан хаайыы буолбут.

== Төрөөбүттэр ==
* [[1859]] — [[Кэтт Марсден]] — [[араҥ]] ыарыыны утары охсуспут, XIX үйэ бүтүүтүгэр Саха сиригэр кэлэ сылдьан Бүлүүтээҕи лепрозорийы арыйбыт Англия дьахтара.
* [[1922]] — Орто Бүлүү улууһун Өргүөтүгэр (билигин Бүлүү улууһун [[Арыылаах нэһилиэгэ (Бүлүү улууһа)|Арыылаах нэһилиэгэ]]) [[Степанов Николай Саввич|Николай Степанов]] (1992 өлб.) — Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа. Пулеметчик Украина, Молдова, Румыния, Югославия, Венгрия, Австрия уонна Чехословакия босхолооһуннарыгар кыттыбыт. Соҕуруу Бууг өрүһү туорааһыҥҥа хорсун быһыытын иһин дьоруой аатыгар түһэриллибит, ол эрээри докуомуоннара сүтэн, наҕараадатын ылбакка хаалбыт. 1990 сыллаахха Кириэмилгэ баран бэйэтэ туппута.
* [[1925]] — Кириэс-Майыар нэһилиэгэр (билигин Абый улууһа) [[Слепцов Николай Васильевич - Абыйчанин|Николай Абыйчанин]] — суруйааччы
* [[1946]] — Ньурба улууһун Сүлэ нэһилиэгэр уустук дьылҕалаах бэйиэт [[Потапова Варвара|Варвара Потапова]] төрөөбүтэ (1979 өлб.)

== Өлбүттэр ==
* [[1930]] — аатырбыт айанньыт [[Фритьоф Нансен]]. Хотугу Полюска айаннарынан ордук биллэр эрээри, дьиҥэр бөдөҥ учуонай уонна элбэх үтүөнү оҥорбут гуманист диэйэтэл этэ. Норвегия тутулуга суох буолуутун туруорсубута, Сэбиэскэй Арассыыйаны атын дойдулар билинэллэригэр элбэх сыратын уурбута, Волгаҕа хоргуйуу буолбутугар Европаттан көмө тэрийбитэ. Аан дойду бастакы сэриитин кэнниттэн тыһыынчанан дьону дойдутугар төннөрбүтүн, күрээбит дойдуларыгар олохсуйарга көмөлөспүтүн, дьылҕатын тупсарбытын иһин 1922 с. Нобель Эйэҕэ бириэмиэйтин ылбыта.


{{ыйдар}}

[[Категория:ыам ыйын 13]]</text>
      <sha1>c5gp05rldoeydv5180j5c9ledsgqxco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1779</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8674</id>
    <revision>
      <id>428462</id>
      <parentid>280304</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T00:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Туох буолбута */</comment>
      <origin>428462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1189" sha1="fjf0ib4pc14fwoe4r9qqifvzs48ozh4" xml:space="preserve">{{сыллар|1779}}

'''1779''' сыл.

== Туох буолбута ==
* [[Ыам ыйын 13]] — [[Бавария нэһилиэстибэтин иһин сэрии]]: Арассыыйа уонна Франция посредниктарын көмөтүнэн биир өттүттэн [[Австрия]] (Габсбурдар) уонна иккис өттүттэн [[Пруссия]], [[Бавария]] уонна [[Саксония]] ыккардыларыгар Тешеннээҕи эйэ дуогабара түһэрсиллибит, сэрии түмүктэммит. Австрия былдьаабыт сирдэрин үксүн Баварияҕа төннөрбүт (Иннфиртель диэн кыра сири эрэ тутан хаалбыт), Саксония былдьаһыктаах сирдэрин ылбатаҕар харчынан компенсация ылбыт. Оттон Пруссия Ансбах уонна Байройте диэн [[Маркграфство|маркграфство]]лары кытта уния түһэрсэр быраабы ылбыт.

== Төрөөбүттэр ==

== Өлбүттэр ==

[[Категория:1779| ]]</text>
      <sha1>fjf0ib4pc14fwoe4r9qqifvzs48ozh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1787</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8682</id>
    <revision>
      <id>428463</id>
      <parentid>375780</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T00:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Туох буолбута */</comment>
      <origin>428463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1238" sha1="qtsncpnxqnkrprkm7i96xnzparnnix7" xml:space="preserve">{{сыллар|1787}}

'''1787''' сыл.

== Туох буолбута ==
* [[Ыам ыйын 13]] — Капитан [[Артур Филлип]] салалталаах 11 хараабыл [[Портсмут]]тан (Англия) [[Австралия]]ҕа хаайыылаахтары илдьэ барбыт. Соруга: Австралияҕа холуонньа олохтооһун.  Аҕыс ый кэриҥэ устан 1788 сыл тохсунньутугар тиийбиттэрэ уонна [[тохсунньу 26]] күнүгэр [[Сидней]] куораты олохтообуттара.

* [[Алтынньы 1]] — [[Днепр]] өрүс дельтатыгар баар нууччалар олорор Кинбурн (туурактыы &quot;мурун&quot; диэнтэн) кириэппэстэрин туурак сэриилэрэ кыайан ылбатахтар. Кириэппэс көмүскэниитин [[Александр Суворов]] салайбыта, кыргыһыы кэмигэр бааһырбыта, билиэҥҥэ түбэһэ сыспыта, кини анныгар икки аты өлөрбүттэрэ.

== Төрөөбүттэр ==

== Өлбүттэр ==

[[категория:1787| ]]</text>
      <sha1>qtsncpnxqnkrprkm7i96xnzparnnix7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1616</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8909</id>
    <revision>
      <id>428474</id>
      <parentid>408211</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T02:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Туох буолбута */</comment>
      <origin>428474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1656" sha1="pbs3ac6ejpgm4v3nqeim67lhzdjgyqj" xml:space="preserve">{{сыллар|1616}}

'''1616''' сыл.

== Туох буолбута ==
* Бу сыл манчжурдар судаарыстыбалара (ханлык/ханаат/ханство) [[Хойукку Цзинь]] диэн ааттаммыта. [[Чжурчжэннэр]] Цзинь импиэрийэлэрин («көмүс», 1115 – 1234 сс.) утумнуур диэн ааҕыллара. 1636 с. бу судаарыстыба [[Цин династия|Цин]] («ыраас») диэн ааттаммыта.

* [[Тохсунньу 29]] — [[Нидерланды]] байҕалынан айанньыттара Якоб Лемер уонна Виллем Схаутен [[Соҕуруу Америка]] муҥутуур соҕурууҥҥу уһугун — Горн тумулун — арыйбыттар.
* [[Кулун тутар 5]] — [[Николай Коперник]] «Об вращении небесных сфер» кинигэтэ бэчээттэммитэ 73 сыл буолан баран «Бобуулаах кинигэлэр испииһэктэригэр» киллэриллибит.

* [[Алтынньы 25]] — [[Нидерланды]] байҕал хапытаана Дирк Хартог [[Европа]] дьонуттан бастакынан [[Австралия]] буоругар үктэммит.

== Төрөөбүттэр ==
*[[27 marzo,BEATA MARIA DE JESUS RUANO]],escritora mistica.ESPAÑA

== Өлбүттэр ==
* [[Муус устар 23]] — [[Уиллиам Шэкспир|Вильям Шекспир]] — Англия аатырбыт суруйааччыта.


[[Категория:1616| ]]</text>
      <sha1>pbs3ac6ejpgm4v3nqeim67lhzdjgyqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1636</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8931</id>
    <revision>
      <id>428471</id>
      <parentid>416302</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T02:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Чопчуланыахтаах */</comment>
      <origin>428471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1928" sha1="44ol8jjn3sdkl5hef3qmzlpiihj1ph9" xml:space="preserve">{{сыллар|1636}}

'''1636''' сыл.

== Туох буолбута ==
=== Чопчуланыахтаах ===
* 1636-1637 сс. Парфен Ходырев диэн сын боярский сололоох киһи бөтүҥнэр дьаһаах төлүүртэн батыммыттарын уонна &quot;улуус дьоно&quot; Сииттэ үрэххэ көһөн биэрбиттэрин туһунан отписка суруйбут. Онно карательнай эспэдииссийэ тэрийбитин уонна Сииттэ үрэҕи туоруур сиргэ бөтүҥнэр острожек туттубуттарын туһунан, кинилэри кытта сэриилэспитин, хас киһини сүтэрбитин суруйар&lt;ref&gt;РГАДА. Фонд 1177, Якутская приказная изба. Оп. 3, д.2, л. 1-6&lt;/ref&gt;.

* Фушунь куораттан илин сытар Хойукку Цзинь (нууч. Поздняя Цзинь) ханство Хунтайчжи ыраахтааҕылаан олорорун саҕана саҥа аатынан ааттаммыт: [[Цин династия|Цин]] (Ыраас). Ону кытта подданнайдара манчжуурдар дэнэр буолбуттара.

=== Күһүн ===
* [[Балаҕан ыйын 8]] — Аан дойдуга биир бастыҥ Гарвард университета олохтоммут. Бу университеты 8 [[АХШ]] бэрэсидьиэнэ, 188 билигин баар миллиардердар уо.д.а. биллиилээх дьон бүтэрбиттэрэ. Ону кытары 160 [[Нобель бириэмийэтэ|Нобель бириэмийэтин]] лауреата Гарвардка үөрэммитэ эбэтэр үлэлээбитэ биллэр.

== Төрөөбүттэр ==

== Өлбүттэр ==

[[Категория:1636| ]]</text>
      <sha1>44ol8jjn3sdkl5hef3qmzlpiihj1ph9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428472</id>
      <parentid>428471</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T02:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Чопчуланыахтаах */</comment>
      <origin>428472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1959" sha1="lv2jxafpvnao7h74ugxwjtqjh54g329" xml:space="preserve">{{сыллар|1636}}

'''1636''' сыл.

== Туох буолбута ==
=== Чопчуланыахтаах ===
* 1636-1637 сс. Парфен Ходырев диэн сын боярский сололоох киһи бөтүҥнэр дьаһаах төлүүртэн батыммыттарын уонна &quot;улуус дьоно&quot; Сииттэ үрэххэ көһөн биэрбиттэрин туһунан отписка суруйбут. Онно карательнай эспэдииссийэ тэрийбитин уонна Сииттэ үрэҕи туоруур сиргэ бөтүҥнэр острожек туттубуттарын туһунан, кинилэри кытта сэриилэспитин, хас киһини сүтэрбитин суруйар&lt;ref&gt;РГАДА. Фонд 1177, Якутская приказная изба. Оп. 3, д.2, л. 1-6&lt;/ref&gt;.

* Фушунь куораттан илин сытар Хойукку Цзинь (нууч. Поздняя Цзинь) ханство [[Хунтайчжи]] ыраахтааҕылаан олорорун саҕана саҥа аатынан ааттаммыт: [[Цин династия|Цин]] (Ыраас). Ону кытта подданнайдара [[Манчжуурдар|манчжуурдар]] дэнэр буолбуттара.

=== Күһүн ===
* [[Балаҕан ыйын 8]] — Аан дойдуга биир бастыҥ Гарвард университета олохтоммут. Бу университеты 8 [[АХШ]] бэрэсидьиэнэ, 188 билигин баар миллиардердар уо.д.а. биллиилээх дьон бүтэрбиттэрэ. Ону кытары 160 [[Нобель бириэмийэтэ|Нобель бириэмийэтин]] лауреата Гарвардка үөрэммитэ эбэтэр үлэлээбитэ биллэр.

== Төрөөбүттэр ==

== Өлбүттэр ==

[[Категория:1636| ]]</text>
      <sha1>lv2jxafpvnao7h74ugxwjtqjh54g329</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1644</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8953</id>
    <revision>
      <id>428467</id>
      <parentid>411745</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T02:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Туох буолбута */</comment>
      <origin>428467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2800" sha1="0z4vloug2ed8bcno78owlmneyaca4rn" xml:space="preserve">{{сыллар|1644}}

'''1644''' сыл.

== Туох буолбута ==
Бу сыл [[Манчжуурдар|манчжуурдар]] Кытайы сэриилээһини саҕалаабыттар, 1683 сыллаахха бүтэһиктээхтик дойдуну барытын ылбыттара.


* [[Муус устар 25]] — [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]]га былааһы былдьаһыы түмүгэр [[Мин импиэрийэ (Кытай)|Мин импэрээтэрэ]] Чунчжэнь бэйэтигэр тиийинэн өлбүт. Мантан инньэ үрдүкү былаас тоҥус (мондьуур) төрүттээх Цин династияҕа көспүтэ.

* [[Ыам ыйын 25]] — Мин династиятын генерала У Санги саба түспүт [[Манчжурдар|манчжурдар]]ы кытта сөбүлэҥ түһэрсэн Улуу Кытай эркинин аанын Шаньхайгуань дабааҥҥа арыйан биэрбит. Бу кэнниттэн манчжурдар Пэкиини ылбыттара.
* [[Ыам ыйын 27]] — Маньчжур регенэ Доргон өрө турбут Ли Цзичэни (Шунь династия) Шанхай дабаанын аттынааҕы кыргыһыыга үлтүрүппүт. Манчжурдар бу кэннэ Пекини ылбыттара.

* [[Бэс ыйын 5]] — [[Кытай]]га Мин импиэрийэтэ ыһыллар кэмигэр [[маньчжур]] сэриитэ [[Пекин]] куоратын ылбыт.


* [[Сэтинньи 8]] — [[Манчжурдар]] [[Цин династия|Цин династияларын]] үһүс импэрээтэрэ Шуньчжи бүтүн Кытайы баһылыыр сиэрэ-туома ыытыллыбыт. Бу иннинэ өрө турааччылар Пекини ыла сылдьыбыттар, онтон сылтаан [[Миин династията|Мин династия]] бүтэһик ыраахтааҕыта бэйэтигэр тиийинэн өлбүт. Мин аармыйата Цин аармыйатын кытта өрө турааччылары утары сэриилэһэргэ күһэллибит. Тиһэҕэр Цин аармыйатын баһылыга [[Доргон]] былааһы бэйэтигэр ылбыт, Пекиҥҥэ киирбит, Мин ыраахтааҕытын аймахтарын өлөртөөбүт. Доргон бу саҕана кыра саастаах импэрээтэргэ (убайын уолугар) регент этэ, дьиҥ былаас киниэхэ баара.

== Төрөөбүттэр ==

== Өлбүттэр ==

[[Категория:1644| ]]</text>
      <sha1>0z4vloug2ed8bcno78owlmneyaca4rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1683</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9316</id>
    <revision>
      <id>428469</id>
      <parentid>416568</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T02:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Туох буолбута */</comment>
      <origin>428469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2550" sha1="qdv9tx9ex9q4lem4fzesgnclhpquc6n" xml:space="preserve">{{сыллар|1683}}

'''1683''' сыл.

== Туох буолбута ==
Бу сыл [[Манчжуурдар|манчжуурдар]] Кытайы бүтэһиктээхтик сэриилээн ылбыттар (сэриилээһин [[1644]] сыллаахха саҕаламмыта).

* [[Балаҕан ыйын 12]] — [[Вена]] кыргыһыытыгар [[Европа]] [[Христианство|христианскай]] дойдуларын холбоһуктаах сэриитэ улахан [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан]] сэриитин кыайбыттар. Осмааннар [[Австрия]] киин куоратын Венаны осадалаан ылан эрдэхтэринэ [[Польша]] уонна [[Германия]] холбоһуктаах сэриилэрэ кэлэн куораты быыһаабыт. Кыргыһыы муҥутуур тыҥааһыныгар аатырбыт Польша кынаттаах гусаардара Ян Собесскай хоруол баһылыктаах кимэн киирбиттэр. Мантан ыла Осмаан импиэрийэтэ Европа дойдуларын сэриилээн ылыыта тохтообут.
* [[Балаҕан ыйын 17]] — Голландия урбаанньыта [[Антони ван Левенгук]] Британия Хоруолун уопсастыбатыгар (билим акадьыамыйатыгар) киһи хараҕар көстүбэт &quot;кырачаан кыыллары&quot; бэйэтэ оҥорбут микроскобунан кэтээн көрбүтүн туһунан бастакы суругун суруйбут. Бастаан көннөрү урбаанньыппын диэн кэтэмэҕэйдээн үлэ суруйумаары гыммытын Голландия оччолорго уһулуччу биллиилээх бырааһа Рейньер де Грааф өйөөн, киниэхэ эрэл кыыма сахпыт. Хоруол уопсастыбатыгар барыта 190 суругу суруйбута биллэр. Бу суруктары оччотооҕу билим тылыгар латыынныыга Генри Ольденбург диэн билим сурунаалын эрэдээктэрэ тылбаастаабыта, дьиктитэ диэн, ол тылбаастыырыгар анаан голландия тылын үөрэппитэ.

== Төрөөбүттэр ==

== Өлбүттэр ==

[[Категория:1683| ]]</text>
      <sha1>qdv9tx9ex9q4lem4fzesgnclhpquc6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бавария (футбол кулууба)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43706</id>
    <revision>
      <id>428491</id>
      <parentid>424971</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T07:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>21882</id>
      </contributor>
      <comment>/* Германия */</comment>
      <origin>428491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6026" sha1="8oql4v2ehg9eehxb4d5hw60gce75rqk" xml:space="preserve">{{Булкуйума|Бавария}}

[[Билэ:FC_Bayern_M%C3%BCnchen_logo_(2017).svg|thumb|200px|Бавария Мүнхен эмблемата]]

'''Бавария Мүнхен''' ({{lang-de|FC Bayern München}}; &lt;small&gt;ниэмэстии:&lt;/small&gt; {{IPA|[ʔɛf tseː ˈbaɪɐn ˈmʏnçn̩]}}) диэн Германия [[Мүнхен]] куоратыттан төрүттээх профессионал [[футбол кулууба]]. 1900 сылга [[германия футбол холбоһуга|Германия Футбол холбоһугун]] көмөтүнэн тэриллибитэ. Германия уонна Аан Дойду үрдүнэн бастыҥ футбол кулууптарыттан биирдэстэрэ буолар.

«Бавария» ХХ үйэҕэ ФИФА Аан дойду кулууптар рейтингыгар үһүс оруҥҥа турар, Kicker сурунаал рейтингыгар - төрдүс орун. Ол курдук IFFHS Дьобуруопа ХХ үйэ бастыҥ кулууптарын рейтингыгар - бэһис орун.&lt;ref name=&quot;europa&quot;&gt;{{cite web|title=El Club del Siglo de Europa|url=http://web.archive.org/web/20090922020037/http://www.iffhs.de/?a413f0e03790c443e0f40390b41be8b01905fdcdc3bfcdc0aec28d6edb8dbccb05ff0a|editor=Official website of IFFHS|accessdate=27.6.2014}}&lt;/ref&gt;

&quot;Бавария&quot; Германия бастыҥтан бастыҥ футбол кулууба буолар. Кини 34 чемпион титулун, 20 Германия куубагын, 3 Дьобуруопа чемпионнарын куубагын уонна 6 Чемпион Лигатын куубагын бас билээччитэ. 2013 уонна 2020 сылларга &quot;Бавария&quot; кулууп аан дойдутааҕы чемпионатыгар кыайбыта.

== Стадиона ==
[[Билэ:Allianz arena golden hour Richard Bartz.jpg|мини|Альянс Арена]]

1945 сылга дылы &quot;Бавария&quot; Мүнхен куорат стадионугар оонньуур этэ. [[Аан_дойду_иккис_сэриитэ|Аан дойду иккис сэриитин]] кэмигэр, стадион хаста даҕаны бомбалааһыҥҥа түбэспитэ.   

[[1972 Сайыҥҥы Олимпия оонньуулара|1972 с. сайыҥҥы Олимпиада]] буоларыгар Мүнхеҥҥа 79 тыһыынча киһини батарар [[Олимпия стадиона (Мүнхен)|Олимпия стадионун]] туппуттара. Бу стадион 2002 с. диэри &quot;Бавария&quot; сорумдьу стадиона этэ.

2002 сылга «Мүнхен 1860» кулуубу кытта кыттыһан «[[Альянц Арена]]» стадион тутуллубута. «Альянц Арена» УЕФА 4 категориятын стандартарыгар сөп түбэһэр.

== Ситиһиилэрэ ==
=== Германия ===
* '''[[Бундеслига|Германия чемпионата]]'''
** '''35 төгүл чемпион (рекорд):''' 1931/32, 1968/69, 1971/72, 1972/73, 1973/74, 1979/80, 1980/81, 1984/85, 1985/86, 1986/87, 1988/89, 1989/90, 1993/94, 1996/97, 1998/99, 1999/2000, 2000/01, 2002/03, 2004/05, 2005/06, 2007/08, 2009/10, 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2018/19, 2019/20, 2020/21, 2021/22, 2022/23, 2024/25, 2025/26
** 10 төгүл вице-чемпион: 1969/70, 1970/71, 1987/88, 1990/91, 1992/93, 1995/96, 1997/98, 2003/04, 2008/09, 2011/12
* '''[[Германия куубага]]'''
** '''20 төгүл кыайыылаах (рекорд):''' 1956/57, 1965/66, 1966/67, 1968/69, 1970/71, 1981/82, 1983/84, 1985/86, 1997/98, 1999/2000, 2002/03, 2004/05, 2005/06, 2007/08, 2009/10, 2012/13, 2013/14, 2015/16, 2018/19, 2019/20
** 4 төгүл финалист: 1984/85, 1998/99, 2011/12, 2017/18
* '''[[Германия суперкуубага]]'''
** '''11 төгүл кыайыылаах (рекорд):''' 1987, 1990, 2010, 2012, 2016, 2017, 2018, 2020, 2021, 2022, 2025
* '''[[Германия лигатын куубага]]'''
** '''6 төгүл кыайыылаах (рекорд):''' 1997, 1998, 1999, 2000, 2004, 2007
** 2 төгүл финалист: 2006, 2010

[[ойуу:Bayern hattrick champions league trophies.jpg|мини|1974, 1975, 1976 сыллардааҕы үс Дьобуруопа трофейа]]

=== Дьобуруопа ===
* '''[[УЕФА чемпион куубага|Дьобуруопа чемпионнарын куубага]]'''
** '''6 төгүл кыайыылаах:''' 1973/74, 1974/75, 1975/76, 2000/01, 2012/13, 2019/20
** 5 төгүл финалист: 1981/82, 1986/87, 1998/99, 2009/10, 2011/12
* '''[[Куубактаахтар куубага]]'''
** '''Кыайыылаах:''' 1966/67
* '''[[УЕФА куубага]]'''
** '''Кыайыылаах:''' 1995/96
* '''[[Дьобуруопа суперкуубага]]'''
** '''2 төгүл кыайыылаах:''' 2013, 2020

=== Аан дойду ===
* '''[[Континеннардааҕы куубак]]'''
** '''2 төгүл кыайыылаах:''' 1976, 2001
* '''[[ФИФА кулууп аан дойдутааҕы чемпионата]]'''
** '''2 төгүл кыайыылаах:''' 2013, 2020

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар|2}}

== Сигэлэр ==
* [http://www.fcbayern.de Сорумдьу сайт]{{Ref-en}}{{Ref-ar}}{{Ref-es}}{{Ref-de}}{{Ref-ru}}{{Ref-ja}}
* [http://fcbayernmunich.ru/ &quot;Бавария&quot; туһунан нууччалыы тылынан портал]
* [http://www.fcbayern-munchen.com &quot;Бавария Мюнхен&quot; Россия фан-сайта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190530064504/http://www.fcbayern-munchen.com/ |date=2019-05-30 }}

[[Категория:Футбол кулууптара]]
[[Категория:германия футбол кулууптара]]
[[Категория:Бавария ФК| ]]</text>
      <sha1>8oql4v2ehg9eehxb4d5hw60gce75rqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Honor (бренд)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50399</id>
    <revision>
      <id>428497</id>
      <parentid>384991</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T11:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28764-15</username>
        <id>28977</id>
      </contributor>
      <origin>428497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="444" sha1="3j0haxat526idu9c2blg381sauuj2vw" xml:space="preserve">[[File:Honor Logo (2020).svg|thumb|Honor]]
'''Һonor''' — [[Huawei]] конгломератка киирэр [[тэрилтэ]], Аан Дойдуга биир бөдөҥ төлөпүөннэри оҥорорунан биллэр. 2021 сылтан ыла технологическай процестара Huawei төлөпүөннэргэ сыһыана суох.

{{Company-stub}}

[[Категория:Кытай тэрилтэлэрэ]]</text>
      <sha1>3j0haxat526idu9c2blg381sauuj2vw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нью Йорк киин паарката</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50600</id>
    <revision>
      <id>428451</id>
      <parentid>394475</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T18:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qohlt</username>
        <id>22667</id>
      </contributor>
      <origin>428451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="911" sha1="4vs8x07mlddpzify0rcaaosbjz4ecnu" xml:space="preserve">[[File:Global Citizen Festival Central Park New York City from NYonAir (15351915006).jpg|200px|thumb|right|]]

'''Нью Йорк киин паарката''' ({{lang-en|New York Central Park}}, кыччатыллан {{lang-en2|Central Park}}) — [[Нью Йорк]] [[куорат]], [[Манхэттен]] макрокварталга баар Аан Дойдуга биир биллэр [[паарка]]. Киин паарка устата 4 км, кэтитэ 800 м, иэнэ 341 га. Дьон сырыытынан АХШ бастыҥ паарката буолар. Сылга 25 млн кэриҥэ киһи сылдьар. 1859 сыллаахха тэриллибитэ. Паарка бырайыагын Фредерик Олмстед уонна Калверт Вокс архитектордар айбыттара. 

[[Категория:пааркалар]]
[[Категория:Нью Йорк]]</text>
      <sha1>4vs8x07mlddpzify0rcaaosbjz4ecnu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэчирэҥ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50878</id>
    <revision>
      <id>428450</id>
      <parentid>395479</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T18:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qohlt</username>
        <id>22667</id>
      </contributor>
      <origin>428450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1315" sha1="16dwijzo85ejpc63b4xclpk0mje00ij" xml:space="preserve">[[File:Brooklyn Botanic Garden New York May 2015 010.jpg|alt=see caption|thumb|upright=1.5|[[Бруклин ботаника чэчирэҥэ]]]]
[[File:Kenrokuen in snow.jpg|thumb|right|250px|Кыһыҥҥы хаардаах чэчирэҥ]]

'''Чэчирэҥ''' диэн үүнээйилэри олордон үүннэрэр көрөр сынньанар түөлбэ сир. Үксүн [[чэчик]]тэри, [[эмтээх оттор]]у, астаах [[мас]]тары, [[сэппэрээк]]тэри олордоллор. Чэчирэҥ аһаҕас таһырдьааҥҥы да, сабыылаах ититиилээх да буолуон сөп. Чэчирэҥҥэ араас барымталары туталлар - [[тусаһа]], [[сабыы]], [[статуя]], [[фонтан]]. Сороҕор балыктаах [[көлүйэ]] уонна [[күрүлгэн]] оҥороллор. Чэчирэҥ тутуутунан [[ландшафт архитектурата]] дьарыктанар.

Чэчирэҥ кэлимнэрэ:
* [[Ботаника чэчирэҥэ]]
* [[Кытай чэчирэҥэ]]
* [[Дьоппуон чэчирэҥэ]]

Номох чэчирэҥнэрэ:
* [[Эден]]
* [[Баабыл ыйаммыт чэчирэҥнэрэ]]

[[Категория:Чэчирэҥнэр| ]]</text>
      <sha1>16dwijzo85ejpc63b4xclpk0mje00ij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Владимир Мункуев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51024</id>
    <revision>
      <id>428435</id>
      <parentid>428434</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T12:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сур Бөрө</username>
        <id>75</id>
      </contributor>
      <origin>428435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2696" sha1="auqiq9yta7yem9f2ar4vmxyteasvfdn" xml:space="preserve">'''Владимир Мункуев''' ([[1987]] [[алтынньы 26]], [[Дьокуускай]]) —- [[Саха Сирэ|Саха]] киинэ режиссера уонна сценариһа. 
== Олоҕо ==
1987, алтынньы 26 күнүгэр [[Бурятия]]ттан Дьокуускайга кэлбит инженердар дьиэ-кэргэнигэр төрөөбүт. [[Арктика култуура уонна дьоҕур ил институт]]ун бүтэрбитэ, идэтэ театр режиссера. Олохтоох телевиденияҕа үлэлээбитэ. 2017 сылга Москва киинэ оскуолатын бүтэрбитэ (Попогребскай, Хлебников уонна Клебеев курстарын). 

Режиссер быһыытынан бастакы киинэтэ «Уол оҕото» (2017). «Дьол» диэн иккис кылгас киинэтэ [[Сухуми|Сухумнааҕы]] Аан дойду киинэ бэстибээлин дипломун ылбыт. 

Ордук биллибит киинэтэ «Нуучча». Кинотавр уонна Карлова Варытааҕы киинэ бэстибээллэригэр бириистэри ылбыта. «Искусство кино» сурунаал киинэни 2021 сыл үс уһулуччу киинэтинэн биллэрбит. 

«Короче» диэн ааттах кылгас киинэ бэстибээлигэр жюри чилиэнэ этэ. 

== Фильмографията ==
=== Режиссер ===
* [[Уол оҕото]] (2017)
* [[Дьол (киинэ)|Дьол]] (2018)
* [[Нуучча (киинэ)|Нуучча]] (2021)

=== Сценарист ===
* [[Уол оҕото]] (2017)
* [[Ийэ]] (2019)
* [[Нуучча (киинэ)|Нуучча]] (2021)
* [[Кончится лето]] (2024)

=== Продюсер ===
* * [[Сулус (киинэ)]] (2020)

== Наҕараадалара ==
* [[2021]] — [[Сухуми|Сухумнааҕы]] Аан дойду киинэ бэстибээлин диплома («Дьол»)
* [[2021]] — Кинотавр (Бастыҥ режиссер бирииһэ, «Нуучча»)
* [[2021]] — Карловы Вары киинэ 55-ис киинэ бэстибээлигэр «Арҕааттан Илин диэки» секциятыгар Гран-при («Нуучча»)

== Сигэлэр ==
*[https://www.imdb.com/name/nm9624098/ IMDB]

[[Категория:1987 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Алтынньы 26 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:Саха киинэ режиссердара]]</text>
      <sha1>auqiq9yta7yem9f2ar4vmxyteasvfdn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428436</id>
      <parentid>428435</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T12:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сур Бөрө</username>
        <id>75</id>
      </contributor>
      <comment>/* Продюсер */</comment>
      <origin>428436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2705" sha1="axlabd6dkjuevbxirnx9xnyu9gdtf1k" xml:space="preserve">'''Владимир Мункуев''' ([[1987]] [[алтынньы 26]], [[Дьокуускай]]) —- [[Саха Сирэ|Саха]] киинэ режиссера уонна сценариһа. 
== Олоҕо ==
1987, алтынньы 26 күнүгэр [[Бурятия]]ттан Дьокуускайга кэлбит инженердар дьиэ-кэргэнигэр төрөөбүт. [[Арктика култуура уонна дьоҕур ил институт]]ун бүтэрбитэ, идэтэ театр режиссера. Олохтоох телевиденияҕа үлэлээбитэ. 2017 сылга Москва киинэ оскуолатын бүтэрбитэ (Попогребскай, Хлебников уонна Клебеев курстарын). 

Режиссер быһыытынан бастакы киинэтэ «Уол оҕото» (2017). «Дьол» диэн иккис кылгас киинэтэ [[Сухуми|Сухумнааҕы]] Аан дойду киинэ бэстибээлин дипломун ылбыт. 

Ордук биллибит киинэтэ «Нуучча». Кинотавр уонна Карлова Варытааҕы киинэ бэстибээллэригэр бириистэри ылбыта. «Искусство кино» сурунаал киинэни 2021 сыл үс уһулуччу киинэтинэн биллэрбит. 

«Короче» диэн ааттах кылгас киинэ бэстибээлигэр жюри чилиэнэ этэ. 

== Фильмографията ==
=== Режиссер ===
* [[Уол оҕото]] (2017)
* [[Дьол (киинэ)|Дьол]] (2018)
* [[Нуучча (киинэ)|Нуучча]] (2021)

=== Сценарист ===
* [[Уол оҕото]] (2017)
* [[Ийэ]] (2019)
* [[Нуучча (киинэ)|Нуучча]] (2021)
* [[Кончится лето]] (2024)

=== Продюсер ===
* [[Сулус|Сулус (киинэ)]] (2020)

== Наҕараадалара ==
* [[2021]] — [[Сухуми|Сухумнааҕы]] Аан дойду киинэ бэстибээлин диплома («Дьол»)
* [[2021]] — Кинотавр (Бастыҥ режиссер бирииһэ, «Нуучча»)
* [[2021]] — Карловы Вары киинэ 55-ис киинэ бэстибээлигэр «Арҕааттан Илин диэки» секциятыгар Гран-при («Нуучча»)

== Сигэлэр ==
*[https://www.imdb.com/name/nm9624098/ IMDB]

[[Категория:1987 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Алтынньы 26 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:Саха киинэ режиссердара]]</text>
      <sha1>axlabd6dkjuevbxirnx9xnyu9gdtf1k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428437</id>
      <parentid>428436</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T12:13:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сур Бөрө</username>
        <id>75</id>
      </contributor>
      <comment>/* Продюсер */</comment>
      <origin>428437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2705" sha1="c3swg2x1uy0crzl6u7z716aqh9w11vq" xml:space="preserve">'''Владимир Мункуев''' ([[1987]] [[алтынньы 26]], [[Дьокуускай]]) —- [[Саха Сирэ|Саха]] киинэ режиссера уонна сценариһа. 
== Олоҕо ==
1987, алтынньы 26 күнүгэр [[Бурятия]]ттан Дьокуускайга кэлбит инженердар дьиэ-кэргэнигэр төрөөбүт. [[Арктика култуура уонна дьоҕур ил институт]]ун бүтэрбитэ, идэтэ театр режиссера. Олохтоох телевиденияҕа үлэлээбитэ. 2017 сылга Москва киинэ оскуолатын бүтэрбитэ (Попогребскай, Хлебников уонна Клебеев курстарын). 

Режиссер быһыытынан бастакы киинэтэ «Уол оҕото» (2017). «Дьол» диэн иккис кылгас киинэтэ [[Сухуми|Сухумнааҕы]] Аан дойду киинэ бэстибээлин дипломун ылбыт. 

Ордук биллибит киинэтэ «Нуучча». Кинотавр уонна Карлова Варытааҕы киинэ бэстибээллэригэр бириистэри ылбыта. «Искусство кино» сурунаал киинэни 2021 сыл үс уһулуччу киинэтинэн биллэрбит. 

«Короче» диэн ааттах кылгас киинэ бэстибээлигэр жюри чилиэнэ этэ. 

== Фильмографията ==
=== Режиссер ===
* [[Уол оҕото]] (2017)
* [[Дьол (киинэ)|Дьол]] (2018)
* [[Нуучча (киинэ)|Нуучча]] (2021)

=== Сценарист ===
* [[Уол оҕото]] (2017)
* [[Ийэ]] (2019)
* [[Нуучча (киинэ)|Нуучча]] (2021)
* [[Кончится лето]] (2024)

=== Продюсер ===
* [[Сулус (киинэ)|Сулус]] (2020)

== Наҕараадалара ==
* [[2021]] — [[Сухуми|Сухумнааҕы]] Аан дойду киинэ бэстибээлин диплома («Дьол»)
* [[2021]] — Кинотавр (Бастыҥ режиссер бирииһэ, «Нуучча»)
* [[2021]] — Карловы Вары киинэ 55-ис киинэ бэстибээлигэр «Арҕааттан Илин диэки» секциятыгар Гран-при («Нуучча»)

== Сигэлэр ==
*[https://www.imdb.com/name/nm9624098/ IMDB]

[[Категория:1987 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Алтынньы 26 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:Саха киинэ режиссердара]]</text>
      <sha1>c3swg2x1uy0crzl6u7z716aqh9w11vq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428438</id>
      <parentid>428437</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T12:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сур Бөрө</username>
        <id>75</id>
      </contributor>
      <comment>/* Режиссер */</comment>
      <origin>428438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2744" sha1="a89pwggd9ny0y1u5v01lrotas1xsi9n" xml:space="preserve">'''Владимир Мункуев''' ([[1987]] [[алтынньы 26]], [[Дьокуускай]]) —- [[Саха Сирэ|Саха]] киинэ режиссера уонна сценариһа. 
== Олоҕо ==
1987, алтынньы 26 күнүгэр [[Бурятия]]ттан Дьокуускайга кэлбит инженердар дьиэ-кэргэнигэр төрөөбүт. [[Арктика култуура уонна дьоҕур ил институт]]ун бүтэрбитэ, идэтэ театр режиссера. Олохтоох телевиденияҕа үлэлээбитэ. 2017 сылга Москва киинэ оскуолатын бүтэрбитэ (Попогребскай, Хлебников уонна Клебеев курстарын). 

Режиссер быһыытынан бастакы киинэтэ «Уол оҕото» (2017). «Дьол» диэн иккис кылгас киинэтэ [[Сухуми|Сухумнааҕы]] Аан дойду киинэ бэстибээлин дипломун ылбыт. 

Ордук биллибит киинэтэ «Нуучча». Кинотавр уонна Карлова Варытааҕы киинэ бэстибээллэригэр бириистэри ылбыта. «Искусство кино» сурунаал киинэни 2021 сыл үс уһулуччу киинэтинэн биллэрбит. 

«Короче» диэн ааттах кылгас киинэ бэстибээлигэр жюри чилиэнэ этэ. 

== Фильмографията ==
=== Режиссер ===
* [[Уол оҕото]] (2017)
* [[Дьол (киинэ)|Дьол]] (2018)
* [[Нуучча (киинэ)|Нуучча]] (2021)
* [[Кончится лето]] (2024)

=== Сценарист ===
* [[Уол оҕото]] (2017)
* [[Ийэ]] (2019)
* [[Нуучча (киинэ)|Нуучча]] (2021)
* [[Кончится лето]] (2024)

=== Продюсер ===
* [[Сулус (киинэ)|Сулус]] (2020)

== Наҕараадалара ==
* [[2021]] — [[Сухуми|Сухумнааҕы]] Аан дойду киинэ бэстибээлин диплома («Дьол»)
* [[2021]] — Кинотавр (Бастыҥ режиссер бирииһэ, «Нуучча»)
* [[2021]] — Карловы Вары киинэ 55-ис киинэ бэстибээлигэр «Арҕааттан Илин диэки» секциятыгар Гран-при («Нуучча»)

== Сигэлэр ==
*[https://www.imdb.com/name/nm9624098/ IMDB]

[[Категория:1987 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Алтынньы 26 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:Саха киинэ режиссердара]]</text>
      <sha1>a89pwggd9ny0y1u5v01lrotas1xsi9n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428439</id>
      <parentid>428438</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T12:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сур Бөрө</username>
        <id>75</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сценарист */</comment>
      <origin>428439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2764" sha1="ihbvy1kpw4gi8ilov4diibouluzlkod" xml:space="preserve">'''Владимир Мункуев''' ([[1987]] [[алтынньы 26]], [[Дьокуускай]]) —- [[Саха Сирэ|Саха]] киинэ режиссера уонна сценариһа. 
== Олоҕо ==
1987, алтынньы 26 күнүгэр [[Бурятия]]ттан Дьокуускайга кэлбит инженердар дьиэ-кэргэнигэр төрөөбүт. [[Арктика култуура уонна дьоҕур ил институт]]ун бүтэрбитэ, идэтэ театр режиссера. Олохтоох телевиденияҕа үлэлээбитэ. 2017 сылга Москва киинэ оскуолатын бүтэрбитэ (Попогребскай, Хлебников уонна Клебеев курстарын). 

Режиссер быһыытынан бастакы киинэтэ «Уол оҕото» (2017). «Дьол» диэн иккис кылгас киинэтэ [[Сухуми|Сухумнааҕы]] Аан дойду киинэ бэстибээлин дипломун ылбыт. 

Ордук биллибит киинэтэ «Нуучча». Кинотавр уонна Карлова Варытааҕы киинэ бэстибээллэригэр бириистэри ылбыта. «Искусство кино» сурунаал киинэни 2021 сыл үс уһулуччу киинэтинэн биллэрбит. 

«Короче» диэн ааттах кылгас киинэ бэстибээлигэр жюри чилиэнэ этэ. 

== Фильмографията ==
=== Режиссер ===
* [[Уол оҕото]] (2017)
* [[Дьол (киинэ)|Дьол]] (2018)
* [[Нуучча (киинэ)|Нуучча]] (2021)
* [[Кончится лето]] (2024)

=== Сценарист ===
* [[Уол оҕото]] (2017)
* [[Ийэ (киинэ)|Ийэ]] (2019)
* [[Нуучча (киинэ)|Нуучча]] (2021)
* [[Кончится лето]] (2024)

=== Продюсер ===
* [[Сулус (киинэ)|Сулус]] (2020)

== Наҕараадалара ==
* [[2021]] — [[Сухуми|Сухумнааҕы]] Аан дойду киинэ бэстибээлин диплома («Дьол»)
* [[2021]] — Кинотавр (Бастыҥ режиссер бирииһэ, «Нуучча»)
* [[2021]] — Карловы Вары киинэ 55-ис киинэ бэстибээлигэр «Арҕааттан Илин диэки» секциятыгар Гран-при («Нуучча»)

== Сигэлэр ==
*[https://www.imdb.com/name/nm9624098/ IMDB]

[[Категория:1987 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Алтынньы 26 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:Саха киинэ режиссердара]]</text>
      <sha1>ihbvy1kpw4gi8ilov4diibouluzlkod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цин династия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54894</id>
    <revision>
      <id>428468</id>
      <parentid>408767</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T02:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9569" sha1="6a6lyg7u1ph9paeivhhbzfpljmhs3ig" xml:space="preserve">'''Цин династия''' (Айсин Гиоро, Улуу Цин, кыт. Дайцин; эбэтэр Маньчжур династията)  —  [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]] устуоруйатыгар бүтэһик импиэрийэ династията. [[Чжурчжэннэр]] баһылыктара [[Нурхаци]] (Айсингиоро уустан төрүттээх - айсин - манчжуурдуу кыһыл көмүс) олохтообута. Судаарыстыба бастаан Хойукку Цзинь ({{lang-ru|Поздняя Цзинь}}) ханство диэн ааттаах этэ, Фушунь куораттан илин сытара. [[1636]] сыллаахха кини уола [[Хунтайчжи]] судаарыстыбатын саҥа аатынан ааттабыта: Цин. Ону кытта подданнайдара [[манчжурдар]] дэнэр буолбуттара. 

[[1644]] сыллаахха манчжурдар Кытайы сэриилээбиттэрэ, [[1683]] сыллаахха бүтэһиктээхтик дойдуну барытын ылбыттара. Аныгыскы 100 сыл тухары [[Монголия]]ны, Илин Туркестааны уонна [[Тибиэт]]и сэриилээн ылбыттара. 

[[XVIII үйэ]] бүтүүтүттэн улугуруу саҕаламмыта, 1840-с сс. кризис күүһүрбүтэ, Европа дойдуларыттан хотторуу буолбута, Англия, Франция, Арассыыйа күүс өттүнэн күһэйэн Кытайга барыһа суох, баттыгастаах дуогабардарга илии баттаппыттара. 1860 сыллартан былааска тас дойдулартан куттал суоһуурун тохтоппуттара, реформалар саҕаламмыттара. Ол эрээри судаарыстыба син биир мөлтөх этэ, [[Япония]]ттан хаста да хотторбута, &quot;боксердар өрө туруулара&quot; эбии мөлтөппүтэ. 1901-11 сыллардаахха күүстээх уларытыы, саҥардыы буолбута, конституционнай монархияҕа көспүттэрэ. Ол эрээри киин былаас аһара күүһүрээри гыммытын регионнар элиталара сөбүлээбэтэхтэрэ, онон өрөбөлүүссүйэни өйөөбүттэрин түмүгэр бүтэһик импэрээтэр [[Пу И]] былаастан батыммыта, өрөспүүбүлүкэ үөскээбитэ.

== Цин династия үөскээһинэ, күүһүрүүтэ, мөлтөөһүнэ уонна суох буолуута ==
=== Манчжурдар Кытайы баһылыы иликтэринэ. Нурхаччи уонна Хунтайчжи (Абахай) ===
Маньчжур судаарыстыбата 17 үйэ саҕаланыытыгар билиҥҥи Ляонин уонна Цзилинь провинциялар сирдэригэр үөскээбитэ. 1616 с. Хойукку Цзинь диэн ааттаммыта. Чжурчжэннэр Цзинь импиэрийэлэрин («көмүс», 1115 – 1234 сс.) утумнуур диэн ааҕыллара. 1636 с. Цин («ыраас») диэн ааттаммыта.

=== Манчжурдар Кытайга киириилэрэ. Шуньчжи импэрээтэр ===
Манчжурдар Кытай [[Мин импиэрийэ|Мин импиэрийэтин]] кризиһин туһанан Кытайга саба түспүттэрэ. Сорох Мин полководецтара кинилэр диэки буолбуттара, [[Пекин|Пекиин]]и баһылаабыттара. Соҕуруу Кытайга Мин династия утарсыыта 1662 с. бүтэһиктээхик хам баттаммыта.

=== Үс кинээс өрө туруута. Канси импэрээтэр ===
Урукку Мин полководецтара өрө турууну тэрийбиттэрэ. Өрө турууга сорох монгуоллар, [[Тайбаан|Тайбааҥҥа]] баар Мин династия диэкки буолааччылар уонна Тибиэт далай-лаамата кыттыспыттара. Өрө туруу 1683 с. хам баттаммыта (Тайбаан бэриммитэ).

=== Аҕыс дуоҕа ===
=== Цин импиэрийэ Азияҕа сэриилэрэ. Канси, Юнчжэн уонна Цяньлун импэрээтэрдэр ===
17 үйэ бүтүүтэ Цин импиэрийэ Монголияны, Тибиэти уонна [[Амыр]] өрүс тардыытын сэриилээн барбыта. Цин сүрүн өстөөхтөрүнэн [[Джунгаар ханствота|Джунгаар ханствота]] уонна Тибиэккэ уонна Кукунорга кииннээх ойрат-хошуттар буолбуттара.

=== Цяньлун уон сэриитэ ===
18 үйэ иккис аҥаарыгар Цяньлун импэрээтэр Цин импиэрийэ бары периметрынан сэриилэспитэ – [[Вьетнам]]ҥа, [[Бирма]]ҕа, [[Непал]]га, Кашгарияҕа, Джунгарияҕа уо.д.а. Цяньлун ыраахтааҕы уон сэриитэ импиэрийэ үбүн-харчытын кыччаппыта, судаарыстыбаны айгыраппыта, онон хойукку стагнация уонна ол кэннэ буолбут кризистэр саҕаланыыларыгар олук уурбута.

=== Стагнация кризискэ тиэрдиитэ === 
Олохтоохтор ахсааннара элбээһинэ (300 мөлүйүөҥҥэ диэри), аһара улахан байыаннай ороскуот уонна хоруупсуйа импиэрийэ 18 үйэ ортотугар улугуруутугар тиэрдибиттэрэ, 19 үйэ саҕаланыытыгар элбэх өрө туруулар саҕаламмыттара. 

=== 19 үйэ ортотун кризиһэ ===
Англияны кытта бастакы опиум сэриитигэр, Англияны уонна Францияны кытта иккис опиум сэриитигэр хотторуулар уонна хас да өрө туруу (бөдөҥнөрө тайпиннэр өрө туруулара) импиэрийэни охторо сыспыттара.

=== Күүһүрүүгэ хамсааһын (1861-1894) ===

==== Цин импиэрийэтигэр 1870-1880 сс. реформа ====


=== &quot;Боксердар&quot; өрө туруулара ===
=== Синьхай өрөбөлүүссүйэтэ ===
1911 сыллаахха алтынньы 10 күнүгэр саҕаламмыт байыаннайдар өрө туруулара сыыйа гражданскай сэриигэ кубулуйбута.

== Айсингиоро дьиэтин баһылыктара ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Ыраахтааҕылар&lt;ref&gt;[https://ojkum.ru/blog/projects/179-istoriya-tsinskoj-imperii-v-kitae-xvii-xx-vv-v-kartakh-i-tablitsakh-chast-1-karty.html#:~:text=Династия%20Цин%20(также%20Великая%20Цин,Ляонин)%20Нурхаци%20из%20рода%20Айсингиоро. История Цинской империи в Китае (XVII – XX вв.) в картах и таблицах]&lt;/ref&gt;
|-
! № !! Тус аата !! Төрөөбүт !! Өлбүт !! Итэҕэл аата, өлбүтүн кэннэ аата !! Бүрүстүөлгэ олоруута !! Баһылыыр кэмин дэбииһэ !! Көмүү
|-
| 1 || [[Нургаци|Нургачи]] || 1559 || 1626 || Тай-цзу, Гао-ди || 1583-1626 || Тяньмин (1616) || Фулин
|-
| 2 || [[Хунтайджи]] || 1592 || 1673 || Тай-цзун, Вэнь-ди || 1626-1643 || Тяньцун (1927), Чундэ (1636) || Чжаолин
|-
| 3 || Фулинь || 1638 || 1661 || Ши-цзу, Чжан-ди || 1643-1661 || Шуньчжи (1644) || Сяолин
|-
| 4 || Сюанье || 1654 || 1722 || Шэн-цзу, Жэнь-ди || 1661-1722 || Канси (1662) || Цзинлин
|-
| 5 || Инчжэнь || 1678 || 1735 || Ши-цзу, Сянь-ди || 1722-1735 || Юнчжэн (1723) || Тайлин
|-
| 6 || Хунли || 1711 || 1799 || Гао-цзун, Чунь-ди || 1735-1795 || Цяньлун (1736) || Юйлин
|-
| 7 || Юнъянь || 1760 || 1820 || Жэнь-цзун, Жуй-ди || 1796-1820 || Цзяцин (1796) || Чанлин
|-
| 8 || Миньнин || 1782 || 1850 || Сюань-цзун, Чэн-ди || 1820-1850 || Даогуан (1821) || Мулин
|-
| 9 || Ичжу || 1831 || 1861 || Вэнь-цзун, Сянь-ди || 1850-1861 || Сяньфэн (1851) || Динлин
|-
| 10 || Цзайчунь || 1856 || 1875 || Му-цзун, И-ди || 1861-1875 || Цисян (1862), Тунчжи (1862) || Хуэйлин
|-
| 11 || Цзайтянь || 1871 || 1908 || Дэ-цзун, Цзин-ди || 1875-1908 || Гуансюй (1875) || Чунлин
|-
| 12 || [[Пуи]] || 1906 || 1967 || Сюнь-ди || 1908-1924 || Сюаньтун (1909) || 
|}

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Кытай устуоруйата]]</text>
      <sha1>6a6lyg7u1ph9paeivhhbzfpljmhs3ig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428470</id>
      <parentid>428468</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T02:10:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Айсингиоро дьиэтин баһылыктара */</comment>
      <origin>428470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9573" sha1="gfsa531ysaofsf6r862w13jobrnfbea" xml:space="preserve">'''Цин династия''' (Айсин Гиоро, Улуу Цин, кыт. Дайцин; эбэтэр Маньчжур династията)  —  [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]] устуоруйатыгар бүтэһик импиэрийэ династията. [[Чжурчжэннэр]] баһылыктара [[Нурхаци]] (Айсингиоро уустан төрүттээх - айсин - манчжуурдуу кыһыл көмүс) олохтообута. Судаарыстыба бастаан Хойукку Цзинь ({{lang-ru|Поздняя Цзинь}}) ханство диэн ааттаах этэ, Фушунь куораттан илин сытара. [[1636]] сыллаахха кини уола [[Хунтайчжи]] судаарыстыбатын саҥа аатынан ааттабыта: Цин. Ону кытта подданнайдара [[манчжурдар]] дэнэр буолбуттара. 

[[1644]] сыллаахха манчжурдар Кытайы сэриилээбиттэрэ, [[1683]] сыллаахха бүтэһиктээхтик дойдуну барытын ылбыттара. Аныгыскы 100 сыл тухары [[Монголия]]ны, Илин Туркестааны уонна [[Тибиэт]]и сэриилээн ылбыттара. 

[[XVIII үйэ]] бүтүүтүттэн улугуруу саҕаламмыта, 1840-с сс. кризис күүһүрбүтэ, Европа дойдуларыттан хотторуу буолбута, Англия, Франция, Арассыыйа күүс өттүнэн күһэйэн Кытайга барыһа суох, баттыгастаах дуогабардарга илии баттаппыттара. 1860 сыллартан былааска тас дойдулартан куттал суоһуурун тохтоппуттара, реформалар саҕаламмыттара. Ол эрээри судаарыстыба син биир мөлтөх этэ, [[Япония]]ттан хаста да хотторбута, &quot;боксердар өрө туруулара&quot; эбии мөлтөппүтэ. 1901-11 сыллардаахха күүстээх уларытыы, саҥардыы буолбута, конституционнай монархияҕа көспүттэрэ. Ол эрээри киин былаас аһара күүһүрээри гыммытын регионнар элиталара сөбүлээбэтэхтэрэ, онон өрөбөлүүссүйэни өйөөбүттэрин түмүгэр бүтэһик импэрээтэр [[Пу И]] былаастан батыммыта, өрөспүүбүлүкэ үөскээбитэ.

== Цин династия үөскээһинэ, күүһүрүүтэ, мөлтөөһүнэ уонна суох буолуута ==
=== Манчжурдар Кытайы баһылыы иликтэринэ. Нурхаччи уонна Хунтайчжи (Абахай) ===
Маньчжур судаарыстыбата 17 үйэ саҕаланыытыгар билиҥҥи Ляонин уонна Цзилинь провинциялар сирдэригэр үөскээбитэ. 1616 с. Хойукку Цзинь диэн ааттаммыта. Чжурчжэннэр Цзинь импиэрийэлэрин («көмүс», 1115 – 1234 сс.) утумнуур диэн ааҕыллара. 1636 с. Цин («ыраас») диэн ааттаммыта.

=== Манчжурдар Кытайга киириилэрэ. Шуньчжи импэрээтэр ===
Манчжурдар Кытай [[Мин импиэрийэ|Мин импиэрийэтин]] кризиһин туһанан Кытайга саба түспүттэрэ. Сорох Мин полководецтара кинилэр диэки буолбуттара, [[Пекин|Пекиин]]и баһылаабыттара. Соҕуруу Кытайга Мин династия утарсыыта 1662 с. бүтэһиктээхик хам баттаммыта.

=== Үс кинээс өрө туруута. Канси импэрээтэр ===
Урукку Мин полководецтара өрө турууну тэрийбиттэрэ. Өрө турууга сорох монгуоллар, [[Тайбаан|Тайбааҥҥа]] баар Мин династия диэкки буолааччылар уонна Тибиэт далай-лаамата кыттыспыттара. Өрө туруу 1683 с. хам баттаммыта (Тайбаан бэриммитэ).

=== Аҕыс дуоҕа ===
=== Цин импиэрийэ Азияҕа сэриилэрэ. Канси, Юнчжэн уонна Цяньлун импэрээтэрдэр ===
17 үйэ бүтүүтэ Цин импиэрийэ Монголияны, Тибиэти уонна [[Амыр]] өрүс тардыытын сэриилээн барбыта. Цин сүрүн өстөөхтөрүнэн [[Джунгаар ханствота|Джунгаар ханствота]] уонна Тибиэккэ уонна Кукунорга кииннээх ойрат-хошуттар буолбуттара.

=== Цяньлун уон сэриитэ ===
18 үйэ иккис аҥаарыгар Цяньлун импэрээтэр Цин импиэрийэ бары периметрынан сэриилэспитэ – [[Вьетнам]]ҥа, [[Бирма]]ҕа, [[Непал]]га, Кашгарияҕа, Джунгарияҕа уо.д.а. Цяньлун ыраахтааҕы уон сэриитэ импиэрийэ үбүн-харчытын кыччаппыта, судаарыстыбаны айгыраппыта, онон хойукку стагнация уонна ол кэннэ буолбут кризистэр саҕаланыыларыгар олук уурбута.

=== Стагнация кризискэ тиэрдиитэ === 
Олохтоохтор ахсааннара элбээһинэ (300 мөлүйүөҥҥэ диэри), аһара улахан байыаннай ороскуот уонна хоруупсуйа импиэрийэ 18 үйэ ортотугар улугуруутугар тиэрдибиттэрэ, 19 үйэ саҕаланыытыгар элбэх өрө туруулар саҕаламмыттара. 

=== 19 үйэ ортотун кризиһэ ===
Англияны кытта бастакы опиум сэриитигэр, Англияны уонна Францияны кытта иккис опиум сэриитигэр хотторуулар уонна хас да өрө туруу (бөдөҥнөрө тайпиннэр өрө туруулара) импиэрийэни охторо сыспыттара.

=== Күүһүрүүгэ хамсааһын (1861-1894) ===

==== Цин импиэрийэтигэр 1870-1880 сс. реформа ====


=== &quot;Боксердар&quot; өрө туруулара ===
=== Синьхай өрөбөлүүссүйэтэ ===
1911 сыллаахха алтынньы 10 күнүгэр саҕаламмыт байыаннайдар өрө туруулара сыыйа гражданскай сэриигэ кубулуйбута.

== Айсингиоро дьиэтин баһылыктара ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Ыраахтааҕылар&lt;ref&gt;[https://ojkum.ru/blog/projects/179-istoriya-tsinskoj-imperii-v-kitae-xvii-xx-vv-v-kartakh-i-tablitsakh-chast-1-karty.html#:~:text=Династия%20Цин%20(также%20Великая%20Цин,Ляонин)%20Нурхаци%20из%20рода%20Айсингиоро. История Цинской империи в Китае (XVII – XX вв.) в картах и таблицах]&lt;/ref&gt;
|-
! № !! Тус аата !! Төрөөбүт !! Өлбүт !! Итэҕэл аата, өлбүтүн кэннэ аата !! Бүрүстүөлгэ олоруута !! Баһылыыр кэмин дэбииһэ !! Көмүү
|-
| 1 || [[Нургаци|Нургачи]] || 1559 || 1626 || Тай-цзу, Гао-ди || 1583-1626 || Тяньмин (1616) || Фулин
|-
| 2 || [[Хунтайджи]] || 1592 || 1673 || Тай-цзун, Вэнь-ди || 1626-1643 || Тяньцун (1927), Чундэ (1636) || Чжаолин
|-
| 3 || Фулинь || 1638 || 1661 || Ши-цзу, Чжан-ди || 1643-1661 || Шуньчжи (1644) || Сяолин
|-
| 4 || [[Сюанье]] || 1654 || 1722 || Шэн-цзу, Жэнь-ди || 1661-1722 || Канси (1662) || Цзинлин
|-
| 5 || Инчжэнь || 1678 || 1735 || Ши-цзу, Сянь-ди || 1722-1735 || Юнчжэн (1723) || Тайлин
|-
| 6 || Хунли || 1711 || 1799 || Гао-цзун, Чунь-ди || 1735-1795 || Цяньлун (1736) || Юйлин
|-
| 7 || Юнъянь || 1760 || 1820 || Жэнь-цзун, Жуй-ди || 1796-1820 || Цзяцин (1796) || Чанлин
|-
| 8 || Миньнин || 1782 || 1850 || Сюань-цзун, Чэн-ди || 1820-1850 || Даогуан (1821) || Мулин
|-
| 9 || Ичжу || 1831 || 1861 || Вэнь-цзун, Сянь-ди || 1850-1861 || Сяньфэн (1851) || Динлин
|-
| 10 || Цзайчунь || 1856 || 1875 || Му-цзун, И-ди || 1861-1875 || Цисян (1862), Тунчжи (1862) || Хуэйлин
|-
| 11 || Цзайтянь || 1871 || 1908 || Дэ-цзун, Цзин-ди || 1875-1908 || Гуансюй (1875) || Чунлин
|-
| 12 || [[Пуи]] || 1906 || 1967 || Сюнь-ди || 1908-1924 || Сюаньтун (1909) || 
|}

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Кытай устуоруйата]]</text>
      <sha1>gfsa531ysaofsf6r862w13jobrnfbea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428473</id>
      <parentid>428470</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T02:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Манчжурдар Кытайы баһылыы иликтэринэ. Нурхаччи уонна Хунтайчжи (Абахай) */</comment>
      <origin>428473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9581" sha1="p78k3inptbmn35t19xcp8nk4eccfp03" xml:space="preserve">'''Цин династия''' (Айсин Гиоро, Улуу Цин, кыт. Дайцин; эбэтэр Маньчжур династията)  —  [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]] устуоруйатыгар бүтэһик импиэрийэ династията. [[Чжурчжэннэр]] баһылыктара [[Нурхаци]] (Айсингиоро уустан төрүттээх - айсин - манчжуурдуу кыһыл көмүс) олохтообута. Судаарыстыба бастаан Хойукку Цзинь ({{lang-ru|Поздняя Цзинь}}) ханство диэн ааттаах этэ, Фушунь куораттан илин сытара. [[1636]] сыллаахха кини уола [[Хунтайчжи]] судаарыстыбатын саҥа аатынан ааттабыта: Цин. Ону кытта подданнайдара [[манчжурдар]] дэнэр буолбуттара. 

[[1644]] сыллаахха манчжурдар Кытайы сэриилээбиттэрэ, [[1683]] сыллаахха бүтэһиктээхтик дойдуну барытын ылбыттара. Аныгыскы 100 сыл тухары [[Монголия]]ны, Илин Туркестааны уонна [[Тибиэт]]и сэриилээн ылбыттара. 

[[XVIII үйэ]] бүтүүтүттэн улугуруу саҕаламмыта, 1840-с сс. кризис күүһүрбүтэ, Европа дойдуларыттан хотторуу буолбута, Англия, Франция, Арассыыйа күүс өттүнэн күһэйэн Кытайга барыһа суох, баттыгастаах дуогабардарга илии баттаппыттара. 1860 сыллартан былааска тас дойдулартан куттал суоһуурун тохтоппуттара, реформалар саҕаламмыттара. Ол эрээри судаарыстыба син биир мөлтөх этэ, [[Япония]]ттан хаста да хотторбута, &quot;боксердар өрө туруулара&quot; эбии мөлтөппүтэ. 1901-11 сыллардаахха күүстээх уларытыы, саҥардыы буолбута, конституционнай монархияҕа көспүттэрэ. Ол эрээри киин былаас аһара күүһүрээри гыммытын регионнар элиталара сөбүлээбэтэхтэрэ, онон өрөбөлүүссүйэни өйөөбүттэрин түмүгэр бүтэһик импэрээтэр [[Пу И]] былаастан батыммыта, өрөспүүбүлүкэ үөскээбитэ.

== Цин династия үөскээһинэ, күүһүрүүтэ, мөлтөөһүнэ уонна суох буолуута ==
=== Манчжурдар Кытайы баһылыы иликтэринэ. Нурхаччи уонна Хунтайчжи (Абахай) ===
Маньчжур судаарыстыбата 17 үйэ саҕаланыытыгар билиҥҥи Ляонин уонна Цзилинь провинциялар сирдэригэр үөскээбитэ. [[1616]] с. [[Хойукку Цзинь]] диэн ааттаммыта. Чжурчжэннэр Цзинь импиэрийэлэрин («көмүс», 1115 – 1234 сс.) утумнуур диэн ааҕыллара. 1636 с. Цин («ыраас») диэн ааттаммыта.

=== Манчжурдар Кытайга киириилэрэ. Шуньчжи импэрээтэр ===
Манчжурдар Кытай [[Мин импиэрийэ|Мин импиэрийэтин]] кризиһин туһанан Кытайга саба түспүттэрэ. Сорох Мин полководецтара кинилэр диэки буолбуттара, [[Пекин|Пекиин]]и баһылаабыттара. Соҕуруу Кытайга Мин династия утарсыыта 1662 с. бүтэһиктээхик хам баттаммыта.

=== Үс кинээс өрө туруута. Канси импэрээтэр ===
Урукку Мин полководецтара өрө турууну тэрийбиттэрэ. Өрө турууга сорох монгуоллар, [[Тайбаан|Тайбааҥҥа]] баар Мин династия диэкки буолааччылар уонна Тибиэт далай-лаамата кыттыспыттара. Өрө туруу 1683 с. хам баттаммыта (Тайбаан бэриммитэ).

=== Аҕыс дуоҕа ===
=== Цин импиэрийэ Азияҕа сэриилэрэ. Канси, Юнчжэн уонна Цяньлун импэрээтэрдэр ===
17 үйэ бүтүүтэ Цин импиэрийэ Монголияны, Тибиэти уонна [[Амыр]] өрүс тардыытын сэриилээн барбыта. Цин сүрүн өстөөхтөрүнэн [[Джунгаар ханствота|Джунгаар ханствота]] уонна Тибиэккэ уонна Кукунорга кииннээх ойрат-хошуттар буолбуттара.

=== Цяньлун уон сэриитэ ===
18 үйэ иккис аҥаарыгар Цяньлун импэрээтэр Цин импиэрийэ бары периметрынан сэриилэспитэ – [[Вьетнам]]ҥа, [[Бирма]]ҕа, [[Непал]]га, Кашгарияҕа, Джунгарияҕа уо.д.а. Цяньлун ыраахтааҕы уон сэриитэ импиэрийэ үбүн-харчытын кыччаппыта, судаарыстыбаны айгыраппыта, онон хойукку стагнация уонна ол кэннэ буолбут кризистэр саҕаланыыларыгар олук уурбута.

=== Стагнация кризискэ тиэрдиитэ === 
Олохтоохтор ахсааннара элбээһинэ (300 мөлүйүөҥҥэ диэри), аһара улахан байыаннай ороскуот уонна хоруупсуйа импиэрийэ 18 үйэ ортотугар улугуруутугар тиэрдибиттэрэ, 19 үйэ саҕаланыытыгар элбэх өрө туруулар саҕаламмыттара. 

=== 19 үйэ ортотун кризиһэ ===
Англияны кытта бастакы опиум сэриитигэр, Англияны уонна Францияны кытта иккис опиум сэриитигэр хотторуулар уонна хас да өрө туруу (бөдөҥнөрө тайпиннэр өрө туруулара) импиэрийэни охторо сыспыттара.

=== Күүһүрүүгэ хамсааһын (1861-1894) ===

==== Цин импиэрийэтигэр 1870-1880 сс. реформа ====


=== &quot;Боксердар&quot; өрө туруулара ===
=== Синьхай өрөбөлүүссүйэтэ ===
1911 сыллаахха алтынньы 10 күнүгэр саҕаламмыт байыаннайдар өрө туруулара сыыйа гражданскай сэриигэ кубулуйбута.

== Айсингиоро дьиэтин баһылыктара ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Ыраахтааҕылар&lt;ref&gt;[https://ojkum.ru/blog/projects/179-istoriya-tsinskoj-imperii-v-kitae-xvii-xx-vv-v-kartakh-i-tablitsakh-chast-1-karty.html#:~:text=Династия%20Цин%20(также%20Великая%20Цин,Ляонин)%20Нурхаци%20из%20рода%20Айсингиоро. История Цинской империи в Китае (XVII – XX вв.) в картах и таблицах]&lt;/ref&gt;
|-
! № !! Тус аата !! Төрөөбүт !! Өлбүт !! Итэҕэл аата, өлбүтүн кэннэ аата !! Бүрүстүөлгэ олоруута !! Баһылыыр кэмин дэбииһэ !! Көмүү
|-
| 1 || [[Нургаци|Нургачи]] || 1559 || 1626 || Тай-цзу, Гао-ди || 1583-1626 || Тяньмин (1616) || Фулин
|-
| 2 || [[Хунтайджи]] || 1592 || 1673 || Тай-цзун, Вэнь-ди || 1626-1643 || Тяньцун (1927), Чундэ (1636) || Чжаолин
|-
| 3 || Фулинь || 1638 || 1661 || Ши-цзу, Чжан-ди || 1643-1661 || Шуньчжи (1644) || Сяолин
|-
| 4 || [[Сюанье]] || 1654 || 1722 || Шэн-цзу, Жэнь-ди || 1661-1722 || Канси (1662) || Цзинлин
|-
| 5 || Инчжэнь || 1678 || 1735 || Ши-цзу, Сянь-ди || 1722-1735 || Юнчжэн (1723) || Тайлин
|-
| 6 || Хунли || 1711 || 1799 || Гао-цзун, Чунь-ди || 1735-1795 || Цяньлун (1736) || Юйлин
|-
| 7 || Юнъянь || 1760 || 1820 || Жэнь-цзун, Жуй-ди || 1796-1820 || Цзяцин (1796) || Чанлин
|-
| 8 || Миньнин || 1782 || 1850 || Сюань-цзун, Чэн-ди || 1820-1850 || Даогуан (1821) || Мулин
|-
| 9 || Ичжу || 1831 || 1861 || Вэнь-цзун, Сянь-ди || 1850-1861 || Сяньфэн (1851) || Динлин
|-
| 10 || Цзайчунь || 1856 || 1875 || Му-цзун, И-ди || 1861-1875 || Цисян (1862), Тунчжи (1862) || Хуэйлин
|-
| 11 || Цзайтянь || 1871 || 1908 || Дэ-цзун, Цзин-ди || 1875-1908 || Гуансюй (1875) || Чунлин
|-
| 12 || [[Пуи]] || 1906 || 1967 || Сюнь-ди || 1908-1924 || Сюаньтун (1909) || 
|}

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Кытай устуоруйата]]</text>
      <sha1>p78k3inptbmn35t19xcp8nk4eccfp03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Халыып:Счётчик ХС</title>
    <ns>10</ns>
    <id>56452</id>
    <revision>
      <id>428480</id>
      <parentid>417941</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T07:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="5bgt8lkvouer8shxse415g7m6tjwhg6" xml:space="preserve">{{PAGESINCATEGORY:Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйалар}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5bgt8lkvouer8shxse415g7m6tjwhg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кыттааччы:Sauit</title>
    <ns>2</ns>
    <id>56502</id>
    <revision>
      <id>428476</id>
      <parentid>427937</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T06:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="451" sha1="i5vw6qsajipihhvon89zm5g4gss0ntb" xml:space="preserve">{| style=&quot;float: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 242px; border: #99B3FF solid 1px; text-align: center&quot;
|-
| {{Биикигэ стаж|07|03|2025}}
|-
! [[Бикипиэдьийэ:Вавилон]]
|-
| {{user sah}}
|-
| {{user ru}}
|-
| {{user en-1}}
|-
| {{Кыттааччы:Box/Саха Сириттэн кыттааччы}}
|-
| {{Кыттааччы:Box/Чурапчыттан кыттааччы}}
|}

Sauit
[[/1]][[/2]][[/3]]</text>
      <sha1>i5vw6qsajipihhvon89zm5g4gss0ntb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Халыып:Сүрүн сирэй/style.css</title>
    <ns>10</ns>
    <id>56837</id>
    <revision>
      <id>428477</id>
      <parentid>420200</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T07:08:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428477</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="2105" sha1="lw8g51m2v61z468z1neh0nk84lhtcoe" xml:space="preserve">@media (min-width: 1024px) {
	#konteiner {
		display: grid;
		grid-template-columns: 60% 1vmax auto;
		grid-auto-flow: dense;
		align-items: stretch;
	}
	.venstre {
		grid-column: 1;
	}
	.høyre {
		grid-column: 3;
	}
	.forsideboks {
		margin-bottom: 1vmax;
	}
}
@media (max-width: 1023px) {
	#konteiner {
		display: flex;
		flex-direction: column;
	}
	#forsidebanner {
		order: 1;
	}
	#forsidebanner .bannervenstre {
		grid-column: span 2;
	}
	#søsterprosjekter {
		display: none;
	}
	.venstre {
		order: 2;
	}
	.høyre {
		order: 3;
	}
	.forsideboks {
		margin-bottom: 1rem;
	}
}
@media (max-width: 1320px ) {
	/* Fiks for at tabellen i aktuelt-boksen tvinger større bredde enn det skal være */
	#aktuelt table td {
		display: inline;
	}
}
#konteiner {
	clear: both;
}
body.skin-minerva #skandinavisk_artikkel, body.skin-minerva #søsterprosjekter, body.skin-minerva #om {
	display: none;
}
.forsideboks {
	box-sizing: border-box;
	width: 100%;
	padding: 2vmax;
	background-color: var(--background-color-backdrop-light, #fff);
	border: none;
	box-shadow: 0 5px 20px var(--background-color-interactive, #eaecf0), 0 0 1px var(--color-subtle, #54595d);
	border-radius: 2px;
}
.forsideboks::after {
	content: &quot;&quot;;
	display: block;
	clear: both;
	height: 0;
}
.forsideboks .stor {
	font-size: 180%;
}
#forsidebanner {
	display: grid;
	grid-template-columns: 60% 40%;
	grid-column: span 3;
	background-image: url(https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Wikipedia-logo-v2-o50.svg);
	background-size: 25vmax;
	background-position: 110% 50%;
	background-repeat: no-repeat;
}
.bannervenstre {
	justify-self: center;
	text-align: center;
	align-self: center;
}
.høyrenotis {
	font-size: smaller;
	text-align: right;
}
h3 {
	margin-top: 0;
	padding-top: 0;
}
hr {
	background: linear-gradient(to left, transparent 0, var(--background-color-interactive, #eaecf0) 20%, var(--background-color-interactive, #eaecf0) 80%, transparent 100%);
}
.bildemaks40 figure {
	max-width: 40%;
	height: auto;
}
.bildemaks40 figure img {
	width: 100%;
	height: auto;
}
ul {
	margin-left: 1em; /* Til vanlig: 1.6em */
}</text>
      <sha1>lw8g51m2v61z468z1neh0nk84lhtcoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Халыып:Сүрүн сирэй/Үрдэ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>56839</id>
    <revision>
      <id>428478</id>
      <parentid>420202</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T07:08:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1005" sha1="8m9koxg2c7ks3ddh1ds8uc7f171e9hb" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Сүрүн сирэй/style.css&quot; /&gt;
&lt;div id=&quot;konteiner&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;forsidebanner&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;bannervenstre&quot;&gt;&lt;div style=&quot;background-color:var(--background-color-backdrop-light, rgba(255,255,255,0.65));color:var(--color-base,#202122);border-radius:1vmax;&quot;&gt;
&lt;span class=&quot;stor&quot;&gt;Сахалыы [[Бикипиэдьийэ|Бикипиэдьийэҕэ]] нөрүөн-нөргүй!&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Элбэх омук тылынан суруллар [[Бикипиэдьийэ:Көҥүл туһаныллар айымньылар|көҥүл уонна аһаҕас]] [[энциклопедия]]. Манна ким баҕалаах талбыт ыстатыйатын уларытар эбэтэр саҥа ыстатыйаны суруйар кыахтаах.&lt;br /&gt;
Билигин манна [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] ыстатыйа баар.&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;includeonly&gt;[[Категория:Халыыптар:Сүрүн сирэй]]&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>8m9koxg2c7ks3ddh1ds8uc7f171e9hb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428479</id>
      <parentid>428478</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T07:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="huwxdifcmu0x43dtlpvlb4ucg9dr4oz" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Сүрүн сирэй/style.css&quot; /&gt;
&lt;div id=&quot;konteiner&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;forsidebanner&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;bannervenstre&quot;&gt;&lt;div style=&quot;background-color:var(--background-color-backdrop-light, rgba(255,255,255,0.65));color:var(--color-base,#202122);border-radius:1vmax;&quot;&gt;
&lt;span class=&quot;stor&quot;&gt;[[Бикипиэдьийэ|Бикипиэдьийэҕэ]] нөрүөн-нөргүй!&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Элбэх омук тылынан суруллар [[Бикипиэдьийэ:Көҥүл туһаныллар айымньылар|көҥүл уонна аһаҕас]] [[энциклопедия]]. Манна ким баҕалаах талбыт ыстатыйатын уларытар эбэтэр саҥа ыстатыйаны суруйар кыахтаах.&lt;br /&gt;
Билигин манна [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] ыстатыйа баар.&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;includeonly&gt;[[Категория:Халыыптар:Сүрүн сирэй]]&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>huwxdifcmu0x43dtlpvlb4ucg9dr4oz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428485</id>
      <parentid>428479</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T07:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="996" sha1="bqmjtikhchdu9hyjuno08ymudtxva12" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Сүрүн сирэй/style.css&quot; /&gt;
&lt;div id=&quot;konteiner&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;forsidebanner&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;bannervenstre&quot;&gt;&lt;div style=&quot;background-color:var(--background-color-backdrop-light, rgba(255,255,255,0.65));color:var(--color-base,#202122);border-radius:1vmax;&quot;&gt;
&lt;span class=&quot;stor&quot;&gt;[[Бикипиэдьийэ|Бикипиэдьийэҕэ]] нөрүөн-нөргүй!&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Элбэх омук тылынан суруллар [[Бикипиэдьийэ:Көҥүл туһаныллар айымньылар|көҥүл уонна аһаҕас]] [[энциклопедия]]. Манна ким баҕалаах талбыт ыстатыйатын уларытар эбэтэр саҥа ыстатыйаны суруйар кыахтаах.&lt;br /&gt;
Билигин манна '''[[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]]''' ыстатыйа баар.&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;includeonly&gt;[[Категория:Халыыптар:Сүрүн сирэй]]&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>bqmjtikhchdu9hyjuno08ymudtxva12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Халыып:DIV</title>
    <ns>10</ns>
    <id>57408</id>
    <revision>
      <id>428487</id>
      <parentid>422871</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T07:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1267" sha1="7rohe3mrnxmeh47dougkx8ui5yny5vt" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{{width|{{{кинлек}}}}}}|full|
&lt;!-- полный --&gt;
 &lt;div style=&quot;text-align:left; position:relative; left:8px; top:8px; background:{{{bgcolor|#C6DEFE}}}; height:25px; width:98%; -moz-border-radius: 8px; -webkit-border-radius: 8px; border-radius:8px;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position:relative; left:-5px; top:0px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
| &lt;!-- столбец --&gt;
 &lt;div style=&quot;text-align:left; position:relative; left:4px; top:2px; margin:5px;&quot;&gt;}}
&lt;div style=&quot;position:absolute; left:5px; top:-6px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position:absolute; left:40px; top:1px;&quot;&gt;&lt;h2 {{#if:{{{id|}}} | id=&quot;{{{id}}}Head&quot;| }} style=&quot;font-weight:bold; border-bottom:none; font-size:120%; padding:.05em .4em; margin-top:0;&quot;&gt;{{{title|{{{исем|}}}}}}&lt;/h2&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div {{#if:{{{id|}}}|id=&quot;mf-{{{id}}}&quot;|}} style=&quot;padding: 10px 10px; margin-top: 5px;&quot;&gt;
{{{content|{{{эчтәлек|}}}}}}
{{#if:{{{link|{{{сылтама|}}}}}}{{{1|}}}|&lt;div align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-bottom:10px;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;{{#if:{{{link|{{{сигэ|}}}}}}|{{{link|{{{сигэ}}}}}}|{{join|{{{1|}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|{{{4|}}}| separator={{MainPage/S|{{{middot-color|#6495ed}}}}}}}}}&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;|}}&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Википедия]]
[[Категория:Халыыптар]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7rohe3mrnxmeh47dougkx8ui5yny5vt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428488</id>
      <parentid>428487</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T07:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1240" sha1="ih5ibbbxfh99rso8skheskje66sxewm" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{{width|{{{кинлек}}}}}}|full|
&lt;!-- полный --&gt;
 &lt;div style=&quot;text-align:left; position:relative; left:8px; top:8px; background:{{{bgcolor|#C6DEFE}}}; height:25px; width:98%; -moz-border-radius: 8px; -webkit-border-radius: 8px; border-radius:8px;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position:relative; left:-5px; top:0px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
| &lt;!-- столбец --&gt;
 &lt;div style=&quot;text-align:left; position:relative; left:4px; top:2px; margin:5px;&quot;&gt;}}
&lt;div style=&quot;position:absolute; left:5px; top:-6px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position:absolute; left:40px; top:1px;&quot;&gt;&lt;h2 {{#if:{{{id|}}} | id=&quot;{{{id}}}Head&quot;| }} style=&quot;font-weight:bold; border-bottom:none; font-size:120%; padding:.05em .4em; margin-top:0;&quot;&gt;&lt;/h2&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div {{#if:{{{id|}}}|id=&quot;mf-{{{id}}}&quot;|}} style=&quot;padding: 10px 10px; margin-top: 5px;&quot;&gt;
{{{content|{{{эчтәлек|}}}}}}
{{#if:{{{link|{{{сылтама|}}}}}}{{{1|}}}|&lt;div align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-bottom:10px;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;{{#if:{{{link|{{{сигэ|}}}}}}|{{{link|{{{сигэ}}}}}}|{{join|{{{1|}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|{{{4|}}}| separator={{MainPage/S|{{{middot-color|#6495ed}}}}}}}}}&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;|}}&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Википедия]]
[[Категория:Халыыптар]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ih5ibbbxfh99rso8skheskje66sxewm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сынньалаҥ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58195</id>
    <revision>
      <id>428448</id>
      <parentid>426712</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T18:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qohlt</username>
        <id>22667</id>
      </contributor>
      <origin>428448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="354" sha1="c1rq35zavy6xagamo5vfu1w8s1omvqc" xml:space="preserve">'''Сынньалаҥ''' диэн [[иллэҥ кэм]]и атаарааһын буолар. Киһи сынньалаҥҥа үлэлээбэккэ сытар, утуйар эбэтэр тугу баҕарбытын гынар. Сынньалаҥ [[астыныы]]ны уонна [[дьол]]у биэрэр.

[[Категория:сынньалаҥ| ]]</text>
      <sha1>c1rq35zavy6xagamo5vfu1w8s1omvqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Виллер-Котре ордонанса</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58468</id>
    <revision>
      <id>428457</id>
      <parentid>428402</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T22:14:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2091" sha1="psx4qg6q4u72l0w4wiqqkptzzeej0ph" xml:space="preserve">'''Виллер-Котре ордонанса''' ({{lang-fr|Ordonnance de Villers-Cotterêts}}; [[1539 сыл]] [[атырдьах ыйын 10]] күнүгэр илии баттаммыт) — [[Франция]] хоруола Франциск I таһаарбыт ыйааҕа. Франция сомоҕо дойду буоларыгар улахан суолталаах докумуон (ордонанс туруору тылбааһа — бирикээс). Тылга сыһыаннаах өттө билиҥҥээҥҥэ диэри Францияҕа туттуллар, онон билигин туттулла сылдьар сокуоннартан саамай кырдьаҕастара. 

[[Билэ:Villers-Cot.jpg|мини|Виллер-Котре ыйааҕын илиинэн суруллубут бастакы сирэйэ, 1539]]

== Устуоруйата ==
Бу ыйааҕы сүнньүнэн канцлер Гийом Пойе бэлэмнээбитэ, 192 ыстатыйалаах этэ уонна бырабыыталыстыба, суут уонна сыаркап боппуруостарын таарыйара. Хоруол хаһан илии баттаабыт күнэ чопчу биллибэт, атырдьах ыйын 10 уонна 15 күннэрин ыккардыгар. Ол эрээри үксүн атырдьах ыйын 10 күнэ ааттанар.

== Суолтата ==
Сүрүн суолтата: хоруол былааһын суут өттүнэн күүһүрдүбүтэ, абсолютнай монархияҕа хардыы буолбута. Ону таһынан бу докумуон боронсуус тылын сокуоннарга, суукка, нотариат кумааҕыларыгар туттар туһунан ыстатыйалара боронсуустары биир тылынан саҥарар буолалларыгар, омук сомоҕо наассыйа буоларыгар сүдү суолтаны ылбыта.

[[Категория:Франция]]
[[Категория:Сокуоннар]]</text>
      <sha1>psx4qg6q4u72l0w4wiqqkptzzeej0ph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428458</id>
      <parentid>428457</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T22:21:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2372" sha1="hlsg0dmxlt68tlhzbpque3ehcq3q1ay" xml:space="preserve">'''Виллер-Котре ордонанса''' ({{lang-fr|Ordonnance de Villers-Cotterêts}}; [[1539 сыл]] [[атырдьах ыйын 10]] күнүгэр илии баттаммыт) — [[Франция]] хоруола Франциск I Виллер-Котре диэн куоракка таһаарбыт ыйааҕа. Франция сомоҕо дойду буоларыгар улахан суолталаах докумуон (ордонанс туруору тылбааһа — бирикээс). Тылга сыһыаннаах өттө билиҥҥээҥҥэ диэри Францияҕа туттуллар, онон билигин туттулла сылдьар сокуоннартан саамай кырдьаҕастара. 

[[Билэ:Villers-Cot.jpg|мини|Виллер-Котре ыйааҕын илиинэн суруллубут бастакы сирэйэ, 1539]]

== Устуоруйата ==
Бу ыйааҕы сүнньүнэн канцлер Гийом Пойе бэлэмнээбитэ, 192 ыстатыйалаах этэ уонна бырабыыталыстыба, суут уонна сыаркап боппуруостарын таарыйара. Хоруол хаһан илии баттаабыт күнэ чопчу биллибэт, атырдьах ыйын 10 уонна 15 күннэрин ыккардыгар. Ол эрээри үксүн атырдьах ыйын 10 күнэ ааттанар.

Виллер-Котре куорат Парижтан 80 км хотугулуу-арҕаа турар. Франциск I маннааҕы замогы бэйэтин көрсүүтүн олордоору атыыласпыта.

== Суолтата ==
Сүрүн суолтата: хоруол былааһын суут өттүнэн күүһүрдүбүтэ, абсолютнай монархияҕа хардыы буолбута. Ону таһынан бу докумуон боронсуус тылын сокуоннарга, суукка, нотариат кумааҕыларыгар туттар туһунан ыстатыйалара боронсуустары биир тылынан саҥарар буолалларыгар, омук сомоҕо наассыйа буоларыгар сүдү суолтаны ылбыта.

[[Категория:Франция]]
[[Категория:Сокуоннар]]</text>
      <sha1>hlsg0dmxlt68tlhzbpque3ehcq3q1ay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Версаль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58472</id>
    <revision>
      <id>428440</id>
      <timestamp>2026-05-12T18:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qohlt</username>
        <id>22667</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:Versailles collage.jpg|200px|thumb|right|]]  '''Версаль''' ({{lang-fr|Versailles}}) диэн [[Франция]] биир куората, [[Ивелин]] департаменын киин коммуната. [[Париж]] агломерациятыгар киирэр. Париж кииниттэн 17,1 км арҕаа баар. Олохтоохторун ахсаана 84,095 киһи (2023 сыл). Аан дойдуга верса...&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1098" sha1="5oplh5idy27icckwqft11s53lahjibv" xml:space="preserve">[[File:Versailles collage.jpg|200px|thumb|right|]]

'''Версаль''' ({{lang-fr|Versailles}}) диэн [[Франция]] биир куората, [[Ивелин]] департаменын киин коммуната. [[Париж]] агломерациятыгар киирэр. Париж кииниттэн 17,1 км арҕаа баар. Олохтоохторун ахсаана 84,095 киһи (2023 сыл). Аан дойдуга [[версаль сарайа|Версаль сарайынан]] биллэр.

Версаль аан бастаан 1038 сыллаахха ахтыллар. [[Людовик XIV]] ыраахтааҕы саҕана хоруол резиденцията манна көһөн Версаль [[де-факто]] Франция киин куората буолбута 1666—1789 сылларга.

1919 сыллаахха манна [[Аан дойду бастакы сэриитэ]] бүтүүтүн туһунан эйэлээх [[Версааллааҕы сөбүлэҥ]] баттаммыта.

[[Категория:франция куораттара]]</text>
      <sha1>5oplh5idy27icckwqft11s53lahjibv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Версаль сарайа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58473</id>
    <revision>
      <id>428441</id>
      <timestamp>2026-05-12T18:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qohlt</username>
        <id>22667</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:Vue aérienne du domaine de Versailles par ToucanWings - Creative Commons By Sa 3.0 - 073.jpg|200px|thumb|right|]]  '''Версаль сарайа''' ({{lang-fr|Château de Versailles}}) диэн [[Франция]] [[Версаль]] куоратыгар баар [[паарка]]лаах [[чэчирэҥ]]нээх [[сарай]] комплекса. 1682-1789 сыллардаахха Франция хоруолларын резиденция...&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1850" sha1="e7m60mlhtynlba1mnl5quuenrtl7ks2" xml:space="preserve">[[File:Vue aérienne du domaine de Versailles par ToucanWings - Creative Commons By Sa 3.0 - 073.jpg|200px|thumb|right|]]

'''Версаль сарайа''' ({{lang-fr|Château de Versailles}}) диэн [[Франция]] [[Версаль]] куоратыгар баар [[паарка]]лаах [[чэчирэҥ]]нээх [[сарай]] комплекса. 1682-1789 сыллардаахха Франция хоруолларын резиденцията. Версаль Дьобуруопа сарай архитектуратын муҥутуур чыпчаала буолар.

[[Людовик XIII]] хоруол 1623 сыллаахха Версальга бултуур дьиэтин &quot;[[шато]]&quot; туттарбыта. Уола, [[Людовик XIV]], 1661-1715 сыллардаахха шатону саҥалыы туттаран кэҥэтэн сарай буолбута. Манна хоруол дьүүлэ уонна дьаһалтата көһөн кэлбитэ. 1789 сыллааҕы [[франция өрөбөлүүссүйэтэ|Франция өрөбөлүүссүйэтин]] кэннэ быраҕыллан турбута. Билигин Версаль комплекса түмэл буолан үлэлиир. Сылга 15 млн туристаах аан дойду биир кэрэхсэбиллээх сирэ буолар. Версаль сарайа уонна паарката [[ЮНЕСКО]] [[Аан дойду Утума]] тиһилигэр киирэр.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220&quot;&gt;
File:Peter Stehlik 2013.04.22 Panorama 1A.jpg|Куораттан панорама көстүүтэ
File:Versaillespanoraama2.jpg|Пааркаттан панорама көстүүтэ
&lt;/gallery&gt;

[[Категория:сарайдар]]
[[Категория:түмэллэр]]
[[Категория:франция]]</text>
      <sha1>e7m60mlhtynlba1mnl5quuenrtl7ks2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сарай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58474</id>
    <revision>
      <id>428442</id>
      <timestamp>2026-05-12T18:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qohlt</username>
        <id>22667</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''Сарай''' диэн ыраахтааҕы да атын тойон олорор улахан дьиэтэ. Сарай дойду салайар функциялаах, ыраахтааҕы [[биилик|биилигин]] симбола буолар. Ыраахтааҕы биилигэ сууллубут дойдуларыгар сарайдар [[түмэл]] буолан үлэлии тураллар.  == Галерея == &lt;gallery&gt; File:Vu...&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1240" sha1="43sovzvptytyb5t8v0nz3vfjctatudp" xml:space="preserve">'''Сарай''' диэн ыраахтааҕы да атын тойон олорор улахан дьиэтэ. Сарай дойду салайар функциялаах, ыраахтааҕы [[биилик|биилигин]] симбола буолар. Ыраахтааҕы биилигэ сууллубут дойдуларыгар сарайдар [[түмэл]] буолан үлэлии тураллар.

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
File:Vue aérienne du domaine de Versailles par ToucanWings - Creative Commons By Sa 3.0 - 073.jpg|[[Версаль сарайа]]
File:景山公园 (20315852831)- cropped.jpg|[[Бобуулаах хото]]
File:Buckingham Palace London Morning 2020 01 (cropped).jpg|[[Букингем сарайа]]
File:Topkapı - 01.jpg|[[Топкапы сарайа]]
File:Winter Palace Panorama 3.jpg|[[Кыһыҥҥы сарай]]
File:Grand Cascade in Peterhof 01.jpg|[[Петергоф сарайа]]
File:Catherine Palace in Tsarskoe Selo.jpg|[[Екатерина сарайа]]
File:Bangkok GrandPalace from River.jpg|[[Улахан сарай]]
File:Dawn Charles V Palace Alhambra Granada Andalusia Spain.jpg|[[Альхамбра]]
&lt;/gallery&gt;

[[Категория:сарайдар|сарайдар]]</text>
      <sha1>43sovzvptytyb5t8v0nz3vfjctatudp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428445</id>
      <parentid>428442</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T18:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qohlt</username>
        <id>22667</id>
      </contributor>
      <origin>428445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1225" sha1="ewk5fqxtfp6q9ydyvr7lzk919uzvfy3" xml:space="preserve">'''Сарай''' диэн ыраахтааҕы да атын тойон олорор улахан дьиэтэ. Сарай дойду салайар функциялаах, ыраахтааҕы [[биилик|биилигин]] симбола буолар. Ыраахтааҕы биилигэ сууллубут дойдуларыгар сарайдар [[түмэл]] буолан үлэлии тураллар.

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
File:Vue aérienne du domaine de Versailles par ToucanWings - Creative Commons By Sa 3.0 - 073.jpg|[[Версаль сарайа]]
File:景山公园 (20315852831)- cropped.jpg|[[Бобуулаах хото]]
File:Buckingham Palace London Morning 2020 01 (cropped).jpg|[[Букингем сарайа]]
File:Topkapı - 01.jpg|[[Топкапы сарайа]]
File:Winter Palace Panorama 3.jpg|[[Кыһыҥҥы сарай]]
File:Grand Cascade in Peterhof 01.jpg|[[Петергоф сарайа]]
File:Catherine Palace in Tsarskoe Selo.jpg|[[Екатерина сарайа]]
File:Bangkok GrandPalace from River.jpg|[[Улахан сарай]]
File:Dawn Charles V Palace Alhambra Granada Andalusia Spain.jpg|[[Альхамбра]]
&lt;/gallery&gt;

[[Категория:сарайдар| ]]</text>
      <sha1>ewk5fqxtfp6q9ydyvr7lzk919uzvfy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дыбарыас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58475</id>
    <redirect title="Сарай" />
    <revision>
      <id>428443</id>
      <timestamp>2026-05-12T18:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qohlt</username>
        <id>22667</id>
      </contributor>
      <comment>Утаарыы: [[Сарай]]</comment>
      <origin>428443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="fz4t5dprd6jtva7yy7slad4so0s8vhl" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Сарай]]</text>
      <sha1>fz4t5dprd6jtva7yy7slad4so0s8vhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Сарайдар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>58476</id>
    <revision>
      <id>428444</id>
      <timestamp>2026-05-12T18:09:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qohlt</username>
        <id>22667</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[Категория:архитектура]]&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="otpgozq0nebnfto5bx54cju5jhpbrsu" xml:space="preserve">[[Категория:архитектура]]</text>
      <sha1>otpgozq0nebnfto5bx54cju5jhpbrsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Паарка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58477</id>
    <revision>
      <id>428446</id>
      <timestamp>2026-05-12T18:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qohlt</username>
        <id>22667</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:Centralpark fg01.jpg|200px|thumb|right|[[Нью Йорк киин паарката]]]]  '''Паарка''' диэн [[сынньалаҥ|сынньанар]] дьаарбайар сир. Куорат паарката ландшафт дизайнаах, оҥоһуу күөллээх, фонтаннаах, суоллаах, аллеялаах, олордуллубут ойуурдаах буолар. [[Аралдьыйыы паарката]]...&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="654" sha1="5vmxvco4au4qce2xh2a044sgsuzkyv3" xml:space="preserve">[[File:Centralpark fg01.jpg|200px|thumb|right|[[Нью Йорк киин паарката]]]]

'''Паарка''' диэн [[сынньалаҥ|сынньанар]] дьаарбайар сир. Куорат паарката ландшафт дизайнаах, оҥоһуу күөллээх, фонтаннаах, суоллаах, аллеялаах, олордуллубут ойуурдаах буолар. [[Аралдьыйыы паарката]] аттракционнаах буолар. [[Айылҕа паарката]] күрүөлээх тыытыллыбатах территория буолар.

[[Категория:пааркалар| ]]</text>
      <sha1>5vmxvco4au4qce2xh2a044sgsuzkyv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Пааркалар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>58478</id>
    <revision>
      <id>428447</id>
      <timestamp>2026-05-12T18:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qohlt</username>
        <id>22667</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[Категория:сынньалаҥ]]&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="6mkz4lna1w4g0qc4q777o8pvascteoi" xml:space="preserve">[[Категория:сынньалаҥ]]</text>
      <sha1>6mkz4lna1w4g0qc4q777o8pvascteoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Сынньалаҥ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>58479</id>
    <revision>
      <id>428449</id>
      <timestamp>2026-05-12T18:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qohlt</username>
        <id>22667</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[Категория:киһи дьарыктара]] [[Категория:аралдьыйыы]]&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="h0m9l7xbly2okydqki05ppbnz0thl5h" xml:space="preserve">[[Категория:киһи дьарыктара]]
[[Категория:аралдьыйыы]]</text>
      <sha1>h0m9l7xbly2okydqki05ppbnz0thl5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Булонь ойуура</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58480</id>
    <revision>
      <id>428452</id>
      <timestamp>2026-05-12T18:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qohlt</username>
        <id>22667</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:Kiosque de l'Empereur Bois de Boulogne Paris 16e 004.jpg|200px|thumb|right|]]  '''Булонь ойуура''' ({{lang-fr|Bois de Boulogne}}) диэн [[Париж]] арҕаа кытыытыгар баар [[паарка]]. Иэнэ 845 га. 1852 сыллаахха ойуур сирэ [[Наполеон III]] император ыйааҕынан куорат паарката буолбута. Пааркаҕа күөллэрдээх кас...&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="3i08glwe5qfne90ozjhtki86imgyy9h" xml:space="preserve">[[File:Kiosque de l'Empereur Bois de Boulogne Paris 16e 004.jpg|200px|thumb|right|]]

'''Булонь ойуура''' ({{lang-fr|Bois de Boulogne}}) диэн [[Париж]] арҕаа кытыытыгар баар [[паарка]]. Иэнэ 845 га. 1852 сыллаахха ойуур сирэ [[Наполеон III]] император ыйааҕынан куорат паарката буолбута. Пааркаҕа күөллэрдээх каскадтаах [[Аангыл чэчирэҥэ]], [[ботаник чэчирэҥ]], [[зоопарка]], икки [[ипподром]] бааллар. Пааркаттан соҕуруу [[Стад Ролан Гаррос]] стадион баар. Булонь ойуура Париж биир [[проституция]] киинэ буолар.

[[file:Bois de Boulogne - OSM 2020.svg|500px|thumb|center|Паарка былаана]]

[[Категория:ойуурдар]]
[[Категория:пааркалар]]
[[Категория:париж]]</text>
      <sha1>3i08glwe5qfne90ozjhtki86imgyy9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Венсен ойуура</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58481</id>
    <revision>
      <id>428453</id>
      <timestamp>2026-05-12T18:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qohlt</username>
        <id>22667</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:Temple @ Lac Daumesnil @ Bois de Vincennes @ Paris (26142967443).jpg|200px|thumb|right|]]  '''Венсен ойуура''' ({{lang-fr|Bois de Vincennes}}) диэн [[Париж]] илин кытыытыгар баар [[паарка]]. Иэнэ 995 га. Паарка 1855-1866 сыллардаахха [[Наполеон III]] император ыйааҕынан олохтоммута. Олохтооччулара инженер Адоль...&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1113" sha1="qh8u887jyozlchpj0yx1z9k0ug7rdi7" xml:space="preserve">[[File:Temple @ Lac Daumesnil @ Bois de Vincennes @ Paris (26142967443).jpg|200px|thumb|right|]]

'''Венсен ойуура''' ({{lang-fr|Bois de Vincennes}}) диэн [[Париж]] илин кытыытыгар баар [[паарка]]. Иэнэ 995 га. Паарка 1855-1866 сыллардаахха [[Наполеон III]] император ыйааҕынан олохтоммута. Олохтооччулара инженер Адольф Альфан уонна ландшафт архитектора Жан-Пьер Барийе-Дешан. Венсен шатота пааркаҕа сыста турар. Венсен ойуурун территориятыгар түөрт күөллээх [[Аангыл чэчирэҥэ]], [[зоопаарка]], [[дендрарий]], [[ботаник чэчирэҥ]], [[ипподром]], [[велодром]], [[пагода]] бааллар.

[[file:Bois de Vincennes - OSM 2020.svg|500px|thumb|center|Паарка былаана]]

[[Категория:ойуурдар]]
[[Категория:пааркалар]]
[[Категория:париж]]</text>
      <sha1>qh8u887jyozlchpj0yx1z9k0ug7rdi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Монмартр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58482</id>
    <revision>
      <id>428454</id>
      <timestamp>2026-05-12T18:35:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qohlt</username>
        <id>22667</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:Montmarte 2 (pixinn.net).jpg|200px|thumb|right|]]  '''Монмартр''' (Montmartre) диэн [[Париж]] хоту өттүгэр, [[Сена]] өрүс уҥа кытылыгар баар улахан [[томтор]]. Томтор үрдүгэ 130 метр. Монмартр 18-с арондисмаҥҥа киирсэр.   == Биллиилээх дьоно == Монмартрга 19-20 үйэлэргэ элбэх аатырбыт ар...&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1126" sha1="20bxt66x12pddz7b26pct2adwmu19fl" xml:space="preserve">[[File:Montmarte 2 (pixinn.net).jpg|200px|thumb|right|]]

'''Монмартр''' (Montmartre) диэн [[Париж]] хоту өттүгэр, [[Сена]] өрүс уҥа кытылыгар баар улахан [[томтор]]. Томтор үрдүгэ 130 метр. Монмартр 18-с арондисмаҥҥа киирсэр. 

== Биллиилээх дьоно ==
Монмартрга 19-20 үйэлэргэ элбэх аатырбыт артыыстар олорон үлэлээн ааспыттара, олор ахсааннарыгар: 
*[[Пабло Пикассо]]
*[[Винсент Ван Гог]]
*[[Амедео Модильяни]]
*[[Анри Матисс]]
*[[Эдгар Дега]]
*[[Клод Моне]]
*[[Сальвадор Дали]]

== Биллиилээх сирдэрэ == 
*[[Сакре-Кёр базиликата]] (Basilique du Sacré-Cœur de Montmartre)
*[[Тертр майдаана]] (Place du Tertre)
*[[Таптал эркинэ]] (Le mur des je t'aime)
*[[Мулен Руж]] кабаре (Moulin Rouge)

[[Категория:париж]]
[[Категория:томтордор]]</text>
      <sha1>20bxt66x12pddz7b26pct2adwmu19fl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Томтордор</title>
    <ns>14</ns>
    <id>58483</id>
    <revision>
      <id>428455</id>
      <timestamp>2026-05-12T18:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qohlt</username>
        <id>22667</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[Категория:география]]&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="afb21qwz1j9s87mzv32hb1e413a3lb2" xml:space="preserve">[[Категория:география]]</text>
      <sha1>afb21qwz1j9s87mzv32hb1e413a3lb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джеймс Кэмерон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58484</id>
    <revision>
      <id>428475</id>
      <timestamp>2026-05-13T06:06:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28906-55</username>
        <id>28975</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Киинэ диэйэтэлэ |Аата                = Джеймс Кэмерон |Төрүт аата          = James Francis Cameron |Ойуу                = James Cameron by Gage Skidmore.jpg |Ойуу туһунан        = 2010 сыллаахха |Төрөөбүт күнэ       = 16.8.1954 |Төрөөбүт сирэ       = Капускасинг, Онтарио, Канада |Идэтэ               = Киинэ режиссера,...&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3661" sha1="mtmhnxzijgupuvnf23t0u26zgczowiu" xml:space="preserve">{{Киинэ диэйэтэлэ
|Аата                = Джеймс Кэмерон
|Төрүт аата          = James Francis Cameron
|Ойуу                = James Cameron by Gage Skidmore.jpg
|Ойуу туһунан        = 2010 сыллаахха
|Төрөөбүт күнэ       = 16.8.1954
|Төрөөбүт сирэ       = Капускасинг, Онтарио, Канада
|Идэтэ               = Киинэ режиссера, сценарист, продюсер
|Наҕараадалара       = [[Оскар (бириэмийэ)|«Оскар»]] (1998 — 3 төгүл), [[Көмүс глобус]] (1998, 2010)
}}

'''Джеймс Фрэнсис Кэмерон''' (ааҥл. ''James Francis Cameron''; 1954 сыл атырдьах ыйын 16 күнүгэр төрөөбүт) — Канада киинэ режиссера, сценарист уонна продюсер. Кини аан дойду киинэтин устуоруйатыгар саамай ситиһиилээх режиссердартан биирдэстэрэ.

Кэмерон аан дойдуга саамай элбэх дохуоту аҕалбыт үс киинэттэн иккитин («Аватар» уонна «Титаник») устубута. Ону таһынан «Терминатор», «Чуорааннар» (Aliens) уонна «Аビス» (The Abyss) курдук биллиилээх киинэлэр ааптардара.

== Биографията ==
Джеймс Кэмерон 1954 сыллаахха Канада Онтарио провинциятыгар Капускасинг куоракка төрөөбүтэ. Ийэтэ — Ширли Кэмерон, худуоһунньук уонна сиэстэрэ; аҕата — Филипп Кэмерон, инженер-электрик.

1971 сыллаахха кини дьиэ кэргэнэ АХШ-ка, Калифорния штатыгар көспүттэрин кэннэ, Джеймс физиканы үөрэтэр, ол эрээри кэнники киинэ эйгэтигэр барыар диэри фура иһээччитинэн үлэлээбитэ.

== Айар үлэтэ ==
Кини бастакы улахан ситиһиитэ 1984 сыллаахха тахсыбыт «Терминатор» киинэ буолбута. Бу киинэ фантастика жанрыгар саҥа кэрдиис кэми арыйбыта.

1997 сыллаахха тахсыбыт «Титаник» диэн драма-катастрофа 11 [[Оскар (бириэмийэ)|«Оскар»]] бириэмийэтин ылбыта (ол иһигэр «Бастыҥ киинэ» уонна «Бастыҥ режиссер»).

2009 сыллаахха «Аватар» диэн 3D технологияны саҥа таһымҥа таһаарбыт блокбастер тахсыбыта. Бу киинэ уонтан тахса сыл устата аан дойду киинэ прокатын рекордун туппута.

== Ситиһиилэрэ ==
Кэмерон — океанолог, кини муора дириҥин чинчийэр. 2012 сыллаахха кини соҕотоҕун [[Марианна иинигэр]] (10 898 миэтэрэ дириҥҥэ) «Deepsea Challenger» диэн батискафынан түспүтэ.

== Бэлиэтээһиннэр ==
[[Категория:Канада режиссердара]]
[[Категория:Киинэ режиссердара]]
[[Категория:Алтынньы 16 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:1954 сыллаахха төрөөбүттэр]]</text>
      <sha1>mtmhnxzijgupuvnf23t0u26zgczowiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кыттааччы:Sauit/3</title>
    <ns>2</ns>
    <id>58485</id>
    <revision>
      <id>428481</id>
      <timestamp>2026-05-13T07:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;&lt;templatestyles src=&quot;Сүрүн сирэй/style.css&quot; /&gt; __NOEDITSECTION__ __NOTOC__ {{Сүрүн сирэй/Үрдэ}}  &lt;div class=&quot;venstre&quot;&gt; &lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;ukens_artikkel&quot;&gt; &lt;h3&gt;Бастыҥ ыстатыйа&lt;/h3&gt; &lt;div id=&quot;mf-ua&quot; title=&quot;Ukens artikkel&quot;&gt; {{Билиҥҥи сэргэммит ыстатыйа}} &lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt; * Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйалар|Атын басты...&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2806" sha1="l22bwgejr8q9wgbx3oc51aid34unsfo" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Сүрүн сирэй/style.css&quot; /&gt;
__NOEDITSECTION__ __NOTOC__
{{Сүрүн сирэй/Үрдэ}}

&lt;div class=&quot;venstre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;ukens_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Бастыҥ ыстатыйа&lt;/h3&gt;
&lt;div id=&quot;mf-ua&quot; title=&quot;Ukens artikkel&quot;&gt;
{{Билиҥҥи сэргэммит ыстатыйа}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйалар|Атын бастыҥ ыстатыйалар]]
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар|Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
* [[:Халыып:Билиҥҥи сэргэммит ыстатыйа|Халыыбы көрүү]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;skandinavisk_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Үчүгэй ыстатыйа&lt;/h3&gt;
{{Бүтэһик үчүгэй ыстатыйалар}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйалар|Атын үчүгэй ыстатыйалар ({{Счётчик ХС}})]]
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйаҕа кандидааттар|Үчүгэй ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
* [[:Халыып:Бүтэһик үчүгэй ыстатыйалар|Халыыбы көрүү]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;nye_artikler&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Slik vokser leksikonet fram …&lt;/h3&gt;
{{nye}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* Dette er eksempler på gode nye Wikipedia-artikler.
* [[Wikipedia:Gode nye – arkiv|Arkiv]]
* [[Spesial:Nye sider|Flere nye artikler her]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;søsterprosjekter&quot;&gt;
{{søsterprosjekter}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;høyre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;aktuelt&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Aktuelt&lt;/h3&gt;
{{Aktuelt}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;nylig_avdøde&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Nylig avdøde&lt;/h3&gt;
{{avdøde}}
&lt;div class=&quot;høyrenotis&quot;&gt;Flere '''[[Dødsfall i {{LOCALYEAR}}|nylig avdøde]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;idag&quot;&gt;
&lt;h3&gt;I dag&lt;/h3&gt;
{{{{LOCALMONTHNAME}} {{LOCALDAY}}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;om&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Om Wikipedia&lt;/h3&gt;
'''[[Wikipedia]]''' er en [[encyklopedi]] på over [[Wikipedia:Wikimedia-prosjekter|{{Wikipediaspråk}} språk]], som skrives av frivillige bidragsytere fra hele verden. Innholdet kan [[Wikipedia:Opphavsrett|kopieres og brukes fritt]]. Vi startet i 2001 og arbeider nå på flere enn {{Wikipediaartikler}} artikler, hvorav [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] i den norske utgaven på bokmål og riksmål. På den '''[[:nn:|nynorske versjonen]]''' arbeides det på flere enn {{nynorskartikler}} artikler. [[Wikipedia:Introduksjon|Les mer om hvordan du kan bidra!]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

[[Kategori:Wikipedia-forsida]]</text>
      <sha1>l22bwgejr8q9wgbx3oc51aid34unsfo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428482</id>
      <parentid>428481</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T07:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2612" sha1="hoyxcq2b4yl34ulff6o96hk498zo9hl" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Сүрүн сирэй/style.css&quot; /&gt;
__NOEDITSECTION__ __NOTOC__
{{Сүрүн сирэй/Үрдэ}}

&lt;div class=&quot;venstre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;ukens_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Бастыҥ ыстатыйа&lt;/h3&gt;
&lt;div id=&quot;mf-ua&quot; title=&quot;Ukens artikkel&quot;&gt;
{{Билиҥҥи сэргэммит ыстатыйа}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйалар|Атын бастыҥ ыстатыйалар]]
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар|Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;skandinavisk_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Үчүгэй ыстатыйа&lt;/h3&gt;
{{Бүтэһик үчүгэй ыстатыйалар}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйалар|Атын үчүгэй ыстатыйалар ({{Счётчик ХС}})]]
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйаҕа кандидааттар|Үчүгэй ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;nye_artikler&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Slik vokser leksikonet fram …&lt;/h3&gt;
{{nye}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* Dette er eksempler på gode nye Wikipedia-artikler.
* [[Wikipedia:Gode nye – arkiv|Arkiv]]
* [[Spesial:Nye sider|Flere nye artikler her]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;søsterprosjekter&quot;&gt;
{{søsterprosjekter}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;høyre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;aktuelt&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Aktuelt&lt;/h3&gt;
{{Aktuelt}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;nylig_avdøde&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Nylig avdøde&lt;/h3&gt;
{{avdøde}}
&lt;div class=&quot;høyrenotis&quot;&gt;Flere '''[[Dødsfall i {{LOCALYEAR}}|nylig avdøde]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;idag&quot;&gt;
&lt;h3&gt;I dag&lt;/h3&gt;
{{{{LOCALMONTHNAME}} {{LOCALDAY}}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;om&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Om Wikipedia&lt;/h3&gt;
'''[[Wikipedia]]''' er en [[encyklopedi]] på over [[Wikipedia:Wikimedia-prosjekter|{{Wikipediaspråk}} språk]], som skrives av frivillige bidragsytere fra hele verden. Innholdet kan [[Wikipedia:Opphavsrett|kopieres og brukes fritt]]. Vi startet i 2001 og arbeider nå på flere enn {{Wikipediaartikler}} artikler, hvorav [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] i den norske utgaven på bokmål og riksmål. På den '''[[:nn:|nynorske versjonen]]''' arbeides det på flere enn {{nynorskartikler}} artikler. [[Wikipedia:Introduksjon|Les mer om hvordan du kan bidra!]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

[[Kategori:Wikipedia-forsida]]</text>
      <sha1>hoyxcq2b4yl34ulff6o96hk498zo9hl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428483</id>
      <parentid>428482</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T07:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2370" sha1="95sfv1keu1jha5dcwy8z3m7rv01q286" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Сүрүн сирэй/style.css&quot; /&gt;
__NOEDITSECTION__ __NOTOC__
{{Сүрүн сирэй/Үрдэ}}

&lt;div class=&quot;venstre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;ukens_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Бастыҥ ыстатыйа&lt;/h3&gt;
&lt;div id=&quot;mf-ua&quot; title=&quot;Ukens artikkel&quot;&gt;
{{Билиҥҥи сэргэммит ыстатыйа}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйалар|Атын бастыҥ ыстатыйалар ({{Счётчик ИС}})]]
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар|Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;skandinavisk_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Үчүгэй ыстатыйа&lt;/h3&gt;
{{Бүтэһик үчүгэй ыстатыйалар}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйалар|Атын үчүгэй ыстатыйалар ({{Счётчик ХС}})]]
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйаҕа кандидааттар|Үчүгэй ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;søsterprosjekter&quot;&gt;
{{Викимедия бырайыактара}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;høyre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;aktuelt&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Aktuelt&lt;/h3&gt;
{{Aktuelt}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;nylig_avdøde&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Nylig avdøde&lt;/h3&gt;
{{avdøde}}
&lt;div class=&quot;høyrenotis&quot;&gt;Flere '''[[Dødsfall i {{LOCALYEAR}}|nylig avdøde]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;idag&quot;&gt;
&lt;h3&gt;I dag&lt;/h3&gt;
{{{{LOCALMONTHNAME}} {{LOCALDAY}}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;om&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Om Wikipedia&lt;/h3&gt;
'''[[Wikipedia]]''' er en [[encyklopedi]] på over [[Wikipedia:Wikimedia-prosjekter|{{Wikipediaspråk}} språk]], som skrives av frivillige bidragsytere fra hele verden. Innholdet kan [[Wikipedia:Opphavsrett|kopieres og brukes fritt]]. Vi startet i 2001 og arbeider nå på flere enn {{Wikipediaartikler}} artikler, hvorav [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] i den norske utgaven på bokmål og riksmål. På den '''[[:nn:|nynorske versjonen]]''' arbeides det på flere enn {{nynorskartikler}} artikler. [[Wikipedia:Introduksjon|Les mer om hvordan du kan bidra!]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

[[Kategori:Wikipedia-forsida]]</text>
      <sha1>95sfv1keu1jha5dcwy8z3m7rv01q286</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428484</id>
      <parentid>428483</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T07:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2363" sha1="2vqz5bcqn4bl4o7oetkuoa97o8t558e" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Сүрүн сирэй/style.css&quot; /&gt;
__NOEDITSECTION__ __NOTOC__
{{Сүрүн сирэй/Үрдэ}}

&lt;div class=&quot;venstre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;ukens_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Бастыҥ ыстатыйа&lt;/h3&gt;
&lt;div id=&quot;mf-ua&quot; title=&quot;Ukens artikkel&quot;&gt;
{{Билиҥҥи сэргэммит ыстатыйа}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйалар|Атын бастыҥ ыстатыйалар ({{Счётчик ИС}})]]
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар|Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;skandinavisk_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Үчүгэй ыстатыйа&lt;/h3&gt;
{{Бүтэһик үчүгэй ыстатыйалар}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйалар|Атын үчүгэй ыстатыйалар ({{Счётчик ХС}})]]
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйаҕа кандидааттар|Үчүгэй ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;søsterprosjekter&quot;&gt;
{{Викимедия бырайыактара}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;høyre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;aktuelt&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Aktuelt&lt;/h3&gt;
{{Aktuelt}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;nylig_avdøde&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Nylig avdøde&lt;/h3&gt;
{{avdøde}}
&lt;div class=&quot;høyrenotis&quot;&gt;Flere '''[[Dødsfall i {{LOCALYEAR}}|nylig avdøde]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;idag&quot;&gt;
&lt;h3&gt;I dag&lt;/h3&gt;
{{{{LOCALMONTHNAME}} {{LOCALDAY}}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;om&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Om Wikipedia&lt;/h3&gt;
'''[[Wikipedia]]''' er en [[encyklopedi]] på over [[Wikipedia:Wikimedia-prosjekter|{{Wikipediaspråk}} språk]], som skrives av frivillige bidragsytere fra hele verden. Innholdet kan [[Wikipedia:Opphavsrett|kopieres og brukes fritt]]. Vi startet i 2001 og arbeider nå på flere enn {{Wikipediaartikler}} artikler, hvorav [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] i den norske utgaven på bokmål og riksmål. På den '''[[:nn:|nynorske versjonen]]''' arbeides det på flere enn {{nynorskartikler}} artikler. [[Wikipedia:Introduksjon|Les mer om hvordan du kan bidra!]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

[[Kategori:Wikipedia-forsida]]</text>
      <sha1>2vqz5bcqn4bl4o7oetkuoa97o8t558e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428486</id>
      <parentid>428484</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T07:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2495" sha1="80ijx86w3evoiv8hhnnrz64upblfg97" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Сүрүн сирэй/style.css&quot; /&gt;
__NOEDITSECTION__ __NOTOC__
{{Сүрүн сирэй/Үрдэ}}

&lt;div class=&quot;venstre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;ukens_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Бастыҥ ыстатыйа&lt;/h3&gt;
&lt;div id=&quot;mf-ua&quot; title=&quot;Ukens artikkel&quot;&gt;
{{Билиҥҥи сэргэммит ыстатыйа}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйалар|Атын бастыҥ ыстатыйалар ({{Счётчик ИС}})]]
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар|Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;skandinavisk_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Үчүгэй ыстатыйа&lt;/h3&gt;
{{Бүтэһик үчүгэй ыстатыйалар}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйалар|Атын үчүгэй ыстатыйалар ({{Счётчик ХС}})]]
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйаҕа кандидааттар|Үчүгэй ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;søsterprosjekter&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Уруулуу ситимнэр&lt;/h3&gt;
{{Викимедия бырайыактара}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;høyre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;aktuelt&quot;&gt;
&lt;h3&gt;[[{{LOCALMONTHNAMEGEN}} {{CURRENTDAY}}]] күнэ&lt;/h3&gt;
{{Халыып:Бу күн:{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;nylig_avdøde&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Nylig avdøde&lt;/h3&gt;
{{avdøde}}
&lt;div class=&quot;høyrenotis&quot;&gt;Flere '''[[Dødsfall i {{LOCALYEAR}}|nylig avdøde]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;idag&quot;&gt;
&lt;h3&gt;I dag&lt;/h3&gt;
{{{{LOCALMONTHNAME}} {{LOCALDAY}}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;om&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Om Wikipedia&lt;/h3&gt;
'''[[Wikipedia]]''' er en [[encyklopedi]] på over [[Wikipedia:Wikimedia-prosjekter|{{Wikipediaspråk}} språk]], som skrives av frivillige bidragsytere fra hele verden. Innholdet kan [[Wikipedia:Opphavsrett|kopieres og brukes fritt]]. Vi startet i 2001 og arbeider nå på flere enn {{Wikipediaartikler}} artikler, hvorav [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] i den norske utgaven på bokmål og riksmål. På den '''[[:nn:|nynorske versjonen]]''' arbeides det på flere enn {{nynorskartikler}} artikler. [[Wikipedia:Introduksjon|Les mer om hvordan du kan bidra!]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

[[Kategori:Wikipedia-forsida]]</text>
      <sha1>80ijx86w3evoiv8hhnnrz64upblfg97</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428489</id>
      <parentid>428486</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T07:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2419" sha1="sqxzlsg7qqavnkdwc2g777p21un2c58" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Сүрүн сирэй/style.css&quot; /&gt;
__NOEDITSECTION__ __NOTOC__
{{Сүрүн сирэй/Үрдэ}}

&lt;div class=&quot;venstre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;ukens_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Бастыҥ ыстатыйа&lt;/h3&gt;
&lt;div id=&quot;mf-ua&quot; title=&quot;Ukens artikkel&quot;&gt;
{{Билиҥҥи сэргэммит ыстатыйа}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйалар|Атын бастыҥ ыстатыйалар ({{Счётчик ИС}})]]
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар|Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;skandinavisk_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Үчүгэй ыстатыйа&lt;/h3&gt;
{{Бүтэһик үчүгэй ыстатыйалар}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйалар|Атын үчүгэй ыстатыйалар ({{Счётчик ХС}})]]
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйаҕа кандидааттар|Үчүгэй ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;nylig_avdøde&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Билэҕин дуо?&lt;/h3&gt;
{{Билэҕит дуо}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;søsterprosjekter&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Уруулуу ситимнэр&lt;/h3&gt;
{{Викимедия бырайыактара}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;høyre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;aktuelt&quot;&gt;
&lt;h3&gt;[[{{LOCALMONTHNAMEGEN}} {{CURRENTDAY}}]] күнэ&lt;/h3&gt;
{{Халыып:Бу күн:{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;idag&quot;&gt;
&lt;h3&gt;I dag&lt;/h3&gt;
{{{{LOCALMONTHNAME}} {{LOCALDAY}}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;om&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Om Wikipedia&lt;/h3&gt;
'''[[Wikipedia]]''' er en [[encyklopedi]] på over [[Wikipedia:Wikimedia-prosjekter|{{Wikipediaspråk}} språk]], som skrives av frivillige bidragsytere fra hele verden. Innholdet kan [[Wikipedia:Opphavsrett|kopieres og brukes fritt]]. Vi startet i 2001 og arbeider nå på flere enn {{Wikipediaartikler}} artikler, hvorav [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] i den norske utgaven på bokmål og riksmål. På den '''[[:nn:|nynorske versjonen]]''' arbeides det på flere enn {{nynorskartikler}} artikler. [[Wikipedia:Introduksjon|Les mer om hvordan du kan bidra!]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

[[Kategori:Wikipedia-forsida]]</text>
      <sha1>sqxzlsg7qqavnkdwc2g777p21un2c58</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428490</id>
      <parentid>428489</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T07:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2419" sha1="bvquv6zfeu7i5jodx9mlj03v9jzrcj5" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Сүрүн сирэй/style.css&quot; /&gt;
__NOEDITSECTION__ __NOTOC__
{{Сүрүн сирэй/Үрдэ}}

&lt;div class=&quot;venstre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;ukens_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Бастыҥ ыстатыйа&lt;/h3&gt;
&lt;div id=&quot;mf-ua&quot; title=&quot;Ukens artikkel&quot;&gt;
{{Билиҥҥи сэргэммит ыстатыйа}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйалар|Атын бастыҥ ыстатыйалар ({{Счётчик ИС}})]]
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар|Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;skandinavisk_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Үчүгэй ыстатыйа&lt;/h3&gt;
{{Бүтэһик үчүгэй ыстатыйалар}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйалар|Атын үчүгэй ыстатыйалар ({{Счётчик ХС}})]]
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйаҕа кандидааттар|Үчүгэй ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;nylig_avdøde&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Билэҕит дуо?&lt;/h3&gt;
{{Билэҕит дуо}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;søsterprosjekter&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Уруулуу ситимнэр&lt;/h3&gt;
{{Викимедия бырайыактара}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;høyre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;aktuelt&quot;&gt;
&lt;h3&gt;[[{{LOCALMONTHNAMEGEN}} {{CURRENTDAY}}]] күнэ&lt;/h3&gt;
{{Халыып:Бу күн:{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;idag&quot;&gt;
&lt;h3&gt;I dag&lt;/h3&gt;
{{{{LOCALMONTHNAME}} {{LOCALDAY}}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;om&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Om Wikipedia&lt;/h3&gt;
'''[[Wikipedia]]''' er en [[encyklopedi]] på over [[Wikipedia:Wikimedia-prosjekter|{{Wikipediaspråk}} språk]], som skrives av frivillige bidragsytere fra hele verden. Innholdet kan [[Wikipedia:Opphavsrett|kopieres og brukes fritt]]. Vi startet i 2001 og arbeider nå på flere enn {{Wikipediaartikler}} artikler, hvorav [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] i den norske utgaven på bokmål og riksmål. På den '''[[:nn:|nynorske versjonen]]''' arbeides det på flere enn {{nynorskartikler}} artikler. [[Wikipedia:Introduksjon|Les mer om hvordan du kan bidra!]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

[[Kategori:Wikipedia-forsida]]</text>
      <sha1>bvquv6zfeu7i5jodx9mlj03v9jzrcj5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428492</id>
      <parentid>428490</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T07:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2849" sha1="jur4dy4ciolnqgcy8kyjx4f2sd1fkha" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Сүрүн сирэй/style.css&quot; /&gt;
__NOEDITSECTION__ __NOTOC__
{{Сүрүн сирэй/Үрдэ}}

&lt;div class=&quot;venstre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;ukens_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Бастыҥ ыстатыйа&lt;/h3&gt;
&lt;div id=&quot;mf-ua&quot; title=&quot;Ukens artikkel&quot;&gt;
{{Билиҥҥи сэргэммит ыстатыйа}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйалар|Атын бастыҥ ыстатыйалар ({{Счётчик ИС}})]]
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар|Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;skandinavisk_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Үчүгэй ыстатыйа&lt;/h3&gt;
{{Бүтэһик үчүгэй ыстатыйалар}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйалар|Атын үчүгэй ыстатыйалар ({{Счётчик ХС}})]]
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйаҕа кандидааттар|Үчүгэй ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;nylig_avdøde&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Билэҕит дуо?&lt;/h3&gt;
{{Билэҕит дуо}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Template:Билэҕит дуо/Рубрика архыыба|Архыып]]
* [[Template:Билэҕит дуо|Халыыбы көрүү]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;nylig_avdøde&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Бүгүҥҥү ойуу&lt;/h3&gt;
&lt;center&gt;
[[Image:{{Potd/{{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}}}}|center|350px]]
{{Potd/{{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}} (sah)}}
&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;søsterprosjekter&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Уруулуу ситимнэр&lt;/h3&gt;
{{Викимедия бырайыактара}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;høyre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;aktuelt&quot;&gt;
&lt;h3&gt;[[{{LOCALMONTHNAMEGEN}} {{CURRENTDAY}}]] күнэ&lt;/h3&gt;
{{Халыып:Бу күн:{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;idag&quot;&gt;
&lt;h3&gt;I dag&lt;/h3&gt;
{{{{LOCALMONTHNAME}} {{LOCALDAY}}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;om&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Om Wikipedia&lt;/h3&gt;
'''[[Wikipedia]]''' er en [[encyklopedi]] på over [[Wikipedia:Wikimedia-prosjekter|{{Wikipediaspråk}} språk]], som skrives av frivillige bidragsytere fra hele verden. Innholdet kan [[Wikipedia:Opphavsrett|kopieres og brukes fritt]]. Vi startet i 2001 og arbeider nå på flere enn {{Wikipediaartikler}} artikler, hvorav [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] i den norske utgaven på bokmål og riksmål. På den '''[[:nn:|nynorske versjonen]]''' arbeides det på flere enn {{nynorskartikler}} artikler. [[Wikipedia:Introduksjon|Les mer om hvordan du kan bidra!]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

[[Kategori:Wikipedia-forsida]]</text>
      <sha1>jur4dy4ciolnqgcy8kyjx4f2sd1fkha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428493</id>
      <parentid>428492</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T07:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2735" sha1="lfydwa97yennw19kmmjfkly7wq30or9" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Сүрүн сирэй/style.css&quot; /&gt;
__NOEDITSECTION__ __NOTOC__
{{Сүрүн сирэй/Үрдэ}}

&lt;div class=&quot;venstre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;ukens_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Бастыҥ ыстатыйа&lt;/h3&gt;
&lt;div id=&quot;mf-ua&quot; title=&quot;Ukens artikkel&quot;&gt;
{{Билиҥҥи сэргэммит ыстатыйа}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйалар|Атын бастыҥ ыстатыйалар ({{Счётчик ИС}})]]
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар|Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;skandinavisk_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Үчүгэй ыстатыйа&lt;/h3&gt;
{{Бүтэһик үчүгэй ыстатыйалар}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйалар|Атын үчүгэй ыстатыйалар ({{Счётчик ХС}})]]
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйаҕа кандидааттар|Үчүгэй ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;nylig_avdøde&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Билэҕит дуо?&lt;/h3&gt;
{{Билэҕит дуо}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Template:Билэҕит дуо/Рубрика архыыба|Архыып]]
* [[Template:Билэҕит дуо|Халыыбы көрүү]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;nylig_avdøde&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Бүгүҥҥү ойуу&lt;/h3&gt;
&lt;center&gt;
[[Image:{{Potd/{{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}}}}|center|350px]]
{{Potd/{{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}} (sah)}}
&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;søsterprosjekter&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Уруулуу ситимнэр&lt;/h3&gt;
{{Викимедия бырайыактара}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;høyre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;aktuelt&quot;&gt;
&lt;h3&gt;[[{{LOCALMONTHNAMEGEN}} {{CURRENTDAY}}]] күнэ&lt;/h3&gt;
{{Халыып:Бу күн:{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;om&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Бикипиэдьийэ&lt;/h3&gt;
[[Бикипиэдьийэ]] диэн диэн [[Бикипиэдьийэ:Көҥүл туһаныллар айымньылар|көҥүл]], элбэх тыллаах [[энциклопедия]]. Бикипиэдьийэ үлэтин [[Wikimedia Foundation]] диэн түмэт-тэрилтэ хааччыйар, үбүн салайар. Билигин манна [[Special:AllPages|{{NUMBEROFARTICLES}}]] ыстатыйа баар, ол ыстатыйалары [[Special:Users|{{NUMBEROFUSERS}}]] кыттааччы суруйбута.

&lt;inputbox&gt;
type=create
width=20
&lt;/inputbox&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>lfydwa97yennw19kmmjfkly7wq30or9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428496</id>
      <parentid>428493</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T08:00:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sauit</username>
        <id>26795</id>
      </contributor>
      <origin>428496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3517" sha1="1uosr75ukvnzraz5d8vyq3q66811mne" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Сүрүн сирэй/style.css&quot; /&gt;
__NOEDITSECTION__ __NOTOC__
{{Сүрүн сирэй/Үрдэ}}

&lt;div class=&quot;venstre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;ukens_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Бастыҥ ыстатыйа&lt;/h3&gt;
&lt;div id=&quot;mf-ua&quot; title=&quot;Ukens artikkel&quot;&gt;
{{Билиҥҥи сэргэммит ыстатыйа}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйалар|Атын бастыҥ ыстатыйалар ({{Счётчик ИС}})]]
* [[Бикипиэдьийэ:Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар|Бастыҥ ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;skandinavisk_artikkel&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Үчүгэй ыстатыйа&lt;/h3&gt;
{{Бүтэһик үчүгэй ыстатыйалар}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйалар|Атын үчүгэй ыстатыйалар ({{Счётчик ХС}})]]
* [[Бикипиэдьийэ:Үчүгэй ыстатыйаҕа кандидааттар|Үчүгэй ыстатыйаҕа хандьыдааттар]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;nylig_avdøde&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Билэҕит дуо?&lt;/h3&gt;
{{Билэҕит дуо}}
&lt;div class=&quot;hlist høyrenotis&quot;&gt;
* [[Template:Билэҕит дуо/Рубрика архыыба|Архыып]]
* [[Template:Билэҕит дуо|Халыыбы көрүү]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;nylig_avdøde&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Бүгүҥҥү ойуу&lt;/h3&gt;
&lt;center&gt;
[[Image:{{Potd/{{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}}}}|center|350px]]
{{Potd/{{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}} (sah)}}
&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;søsterprosjekter&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Уруулуу ситимнэр&lt;/h3&gt;
{{Викимедия бырайыактара}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;høyre&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;forsideboks bildemaks40&quot; id=&quot;aktuelt&quot;&gt;
&lt;h3&gt;[[{{LOCALMONTHNAMEGEN}} {{CURRENTDAY}}]] күнэ&lt;/h3&gt;
{{Халыып:Бу күн:{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;forsideboks&quot; id=&quot;om&quot;&gt;
&lt;h3&gt;Бикипиэдьийэ&lt;/h3&gt;
[[Бикипиэдьийэ]] диэн диэн [[Бикипиэдьийэ:Көҥүл туһаныллар айымньылар|көҥүл]], элбэх тыллаах [[энциклопедия]]. Бикипиэдьийэ үлэтин [[Wikimedia Foundation]] диэн түмэт-тэрилтэ хааччыйар, үбүн салайар. Билигин манна [[Special:AllPages|{{NUMBEROFARTICLES}}]] ыстатыйа баар, ол ыстатыйалары [[Special:Users|{{NUMBEROFUSERS}}]] кыттааччы суруйбута.

Атын бырайыактар эмиэ сайда тураллар, сахалыы [[:wikt:|Биики Тылдьыты]], [[:s:|Бикитиэкэни]], [[:q:|Биики Домоҕу]] уонна да атыны көрүөххүтүн син. Өссө Саха сирин официальнай тылларынан Бикипиэдьийэлэр сайда тураллар: [[:incubator:Wp/dlg|долган]], [[:incubator:Wp/ckt|чукча]] уонна [[:incubator:Wp/evn|эбэҥки]], өссө дьүкээгир ([[:incubator:Wp/ykg|хотугу]], [[:incubator:Wp/yux|соҕуруу]]) уонна [[:incubator:Wp/eve|эбээн]] тылынан Бикипиэдьийэлэри эбиэххитин син (ол тыллары билэр буоллаххытына). 

&lt;inputbox&gt;
type=create
width=20
&lt;/inputbox&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>1uosr75ukvnzraz5d8vyq3q66811mne</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>