Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 3992 429442 421811 2026-06-20T00:24:31Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429442 wikitext text/x-wiki {{Infobox OS version | name = Windows Vista | family = Microsoft Windows | logo = Windows Aero.png | screenshot = Windows Vista Desktop.png | caption = Windows Vista скриншота | developer = Microsoft | website = [http://www.microsoft.com/vista Windows Vista: Homepage] | source_model = [[Closed source]] / [[Shared source]]<ref>{{Cite web|url=http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/windowslp.mspx|title=Windows Licensing Programs|publisher=[[Microsoft]]|accessdate=2008-09-21}}</ref> | license = [[Software license agreement|MS-EULA]] | kernel_type = [[Hybrid kernel]] | ui = [[Графика туттааччы интерфейса]] | human_language = Элбэх тыллаах | supported_platforms = [[x86]], [[x86-64]] | updatemodel = [[Windows Update]], [[Windows Server Update Services]], [[System Center Configuration Manager|SCCM]] | release_version = 6.0 Service Pack 1 (SP1) (Build 6001)<br /> (6001.18063.080425-1930.<ref>{{cite web |url=http://www.mydigitallife.info/2008/06/18/upgrade-windows-vista-to-600118063080425-1930-with-kb952709-update |title=Upgrade Windows Vista to 6001.18063.080425-1930 with KB952709 Update |accessdate=2008-07-19 |format= |work= }}</ref>) | release_date = | release_url = http://windowsvistablog.com/blogs/windowsvista/archive/2008/02/04/announcing-the-rtm-of-windows-vista-sp1.aspx | first_release_date = <!-- Leave this date alone -- November 8, 2006 is the correct release date. --> '''RTM: '''Cэтинньи 8, 2006; <br />'''Vol. Lic.: '''Сэтинньи 30, 2006; <br />'''Retail: '''Тохсунньу 30, 2007 | first_release_url = http://www.microsoft.com/presspass/features/2006/nov06/11-08VistaRTM.mspx | support_status = Сүрүн өйөбүл | working_state = Unstable | other_articles = }} '''Windows Vista''' диэн [[Microsoft]] [[тус көмпүүтэр|тус көмпүүтэрдэргэ]] анаан оҥорбут [[операциялыыр система|операциялыыр системата]]. == Оҥоруу == От ыйын 22, 2005 с. биллэриллиэн иннинэ '''Longhorn''' диэн код ааттаах этэ. Сэтинньи 8 к. 2006 с. оҥоһуллан бүппүтэ; ол кэнниттэн кэлэр үс ый устата көмпүүтэр техникатын уонна софтун оҥорооччуларга, бизнес клиеннарга уонна бытарытан атыылааччыларга көрдөрүллүбүтэ. Тохсунньу 30 к. 2007 с. аан дойду үрдүнэн <span class="plainlinks">[http://www.mycaal.com/ <span style="color:black;font-weight:normal; text-decoration:none!important; background:none!important; text-decoration:none;">loan modification</span>] таhаарыллыбыта уонна Microsoft сайтыттан атыылаhан ылыахха сөп буолбута. Windows Vista кини иннинээҕитэ, [[Windows XP]], тахсааhынын кэнниттэн биэс сыл буолан баран тахсыбыта. Бу [[Microsoft Windows]] системалар тахсааhыннарын икки ардыларынааҕы кэмнэриттэн ордук уhун кэм буолар. == Саҥа уонна тупсарыллыбыт тэриллэр == Windows Vista элбэх уларыйыылаах уонна саҥа тэриллэрдээх: [[Windows Aero]] диэн көннөрүллүбүт [[графика туттааччы интерфейса]] уонна визуальнай истиил, тупсарыллыбыт көрдөбүл, саҥа мультимедиа оҥоруу ньымалара (холобур, [[Windows DVD Maker]]), кубулутуллубут ситим, аудио, бэчээт уонна дисплей хос-системалара. Vista онтон таhынан [[дьиэ ситимэ|дьиэ ситимин]] көмпүүтэрдэрин бэйэ бэйэлэриниин сыстыыларын, [[P2P]] технологияны туттан көмпүүтэр девайстардыын билэлэринэн уонна сыыппара медиаларынан бырахсыытын чэпчэтэ сатыыр. Windows Vista'ҕа [[.NET Framework]] 3.0 версията турар, ол софту оҥорооччуларга сыhыарыылары суруйууларын балаччатык судургу оҥоруо ([[Windows API]]'дыын тэҥнээтэххэ). == Сэмэлээhин == Windows XP'ны уонна ол иннинэ тахсыбыт Windows ууhун системаларын бастыҥ кэбирэх өттүлэринэн [[буортулуур программа|буортулуур программаларга]], [[көмпүүтэр вируhа|вирустарга]] уонна [[буфер туолуута|буфер туолууларыгар]] ылларыылара буолар дииллэрэ. Ол иhин Microsoft бастатан туран Windows Vista көмүскэлин туhунан кыhанар уонна ол кэбирэхтэри аччатар сүрүн сыаллаах. Vista саҥа тэриллэрэ уонна бөҕөргөтүллүбүт көмүскэлэ үрдүктүк <span class="plainlinks">[http://www.surgepromotions.com/74/custom-shot-glasses/ <span style="color:black;font-weight:normal; text-decoration:none!important; background:none!important; text-decoration:none;">custom shot glasses</span>] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110618024202/http://www.surgepromotions.com/74/custom-shot-glasses/ |date=2011-06-18 }} сыаналаммыттарын да үрдүнэн, син биир бэрт элбэхтик сэмэлэнэр. Ол сэмэлэртэн бастыҥнара: үрдүк система көрдөбүллэрэ, гарантиятын кэмэ кылгаhа, көмүскэллээх сыыппара медианы төгүллүүрү мэhэйдиир саҥа технологиялары киллэриитэ ([[Digital rights management]]), бэйэтиттэн эрдэ тахсыбыт техникалыын уонна софтуун иирсээнэ, [[User Account Control]] диэн компоненын сыыhа-халты үлэтэ. == Сигэлэр == <references/> === Microsoft === * [http://www.microsoft.com/windowsvista/default.mspx Microsoft Windows Vista] — Microsoft Windows Vista homepage * [http://www.microsoft.com/windowsvista/getready/upgradeinfo.mspx Microsoft Windows Vista Upgrade Info] — Windows Vista Upgrade planning * [http://www.microsoft.com/downloads/details.aspx?FamilyID=bbc16ebf-4823-4a12-afe1-5b40b2ad3725&DisplayLang=en Microsoft Windows Vista Product Guide] — Contains complete, feature-by-feature comparisons of the various Windows Vista editions * [http://www.microsoft.com/whdc/system/vista/default.mspx Microsoft Windows Vista Hardware Design] — Hardware Design for Windows Vista — News for Driver Developers and Hardware Engineers * [http://www.microsoft.com/technet/windowsvista/ Microsoft Technet] — Windows Vista: Resources for IT Professionals * [http://msdn.microsoft.com/windowsvista/ MSDN] — Windows Vista Developer Center on MSDN * [http://windowsvistablog.com/ The Windows Vista Blog] — Official blog of the Windows Vista Team * [http://www.seewindowsvista.com/ See Windows Vista] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070323004507/http://www.seewindowsvista.com/ |date=2007-03-23 }} — Official Microsoft website with information on how the new Windows Vista Operating System works * [http://support.microsoft.com/kb/925582 The behavior of reduced functionality mode in Windows Vista] – Microsoft support explaining the Reduced functionality mode. * [http://www.mojaveexperiment.com/ Mojave Experiment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081026012015/http://www.mojaveexperiment.com/ |date=2008-10-26 }} An experiment related with user's experience about Windows Vista. * [http://www.microsoft.com/presspass/presskits/windowsvista/default.mspx Microsoft Windows Vista Images Website] — Official Microsoft website with Screenshots, Icons, Logos === Көрүүлэр уонна скриншоттар === * [http://neosmart.net/gallery/v/os/Vista/ Windows Vista Screenshots Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080505081530/http://neosmart.net/gallery/v/os/Vista/ |date=2008-05-05 }} — Collection of Vista Screenshots from Different Builds * [http://winsupersite.com/vista/ Paul Thurrott's SuperSite for Windows] — Windows Vista Activity Center * [http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20061211/windows_vista_061211/20061211?hub=SciTech How secure is Windows' new Vista?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061225025338/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20061211/windows_vista_061211/20061211?hub=SciTech |date=2006-12-25 }} * [http://www.windows-vista-update.com/Features_of_Windows_Vista.html Features of Windows Vista] * [http://64-bit-computers.com/windows-vista-32-bit-vs-64-bit-benchmark.html Windows Vista 32-bit and 64-bit Performance Compared] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070202024847/http://64-bit-computers.com/windows-vista-32-bit-vs-64-bit-benchmark.html |date=2007-02-02 }} * [http://reviews.cnet.com/Windows_Vista_Ultimate/4505-3672_7-32013603.html Windows Vista Ultimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070129033210/http://reviews.cnet.com/Windows_Vista_Ultimate/4505-3672_7-32013603.html |date=2007-01-29 }} — CNET review * [http://www.tomshardware.com/2007/01/29/xp-vs-vista/ Windows XP vs. Vista: The Benchmark Rundown]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517001017/http://www.tomshardware.com/2007/01/29/xp-vs-vista/ |date=2008-05-17 }} — Tom's Hardware Guide review * [http://www.iexbeta.com/wiki/index.php/Windows_Vista_Software_Compatibility_List Windows Vista Software Compatibility List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080118053124/http://www.iexbeta.com/wiki/index.php/Windows_Vista_Software_Compatibility_List |date=2008-01-18 }} — ieXbeta's Wiki * [http://support.teloep.org/vistaver.htm Windows Vista Feature Comparison] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081020084234/http://support.teloep.org/vistaver.htm |date=2008-10-20 }} — Yes/No Feature Comparison of Vista Versions * [http://www.winvistaclub.com/forum/windows-vista-clubhouse/18647-submit-entries-best-windows-vista-blog-contest-2008-a.html Best Windows Vista Websites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081120133443/http://www.winvistaclub.com/forum/windows-vista-clubhouse/18647-submit-entries-best-windows-vista-blog-contest-2008-a.html |date=2008-11-20 }} - The best Windows Vista sites on the web (competition) * [http://www.synergymx.com/page.php?Title=Microsoft_Windows_Vista_SP1_Conclusion/ Microsoft Windows Vista SP1 Conclusion] — Microsoft Windows Vista SP1 Conclusion === Сэмэлээhин === * [https://web.archive.org/web/20210227023433/http://news.com.com/Hollywood%2C%20Microsoft%20align%20on%20new%20Windows/2100-1025_3-5844393.html?part=rss&tag=5844393&subj=news CNET] — Hollywood, Microsoft align on new Windows * [http://www.technologyreview.com/articles/05/09/wo/wo_091905patrizio.asp Technology Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060412100601/http://www.technologyreview.com/articles/05/09/wo/wo_091905patrizio.asp |date=2006-04-12 }} — Will Windows Upgrade Hand Power To Big Media? * [http://badvista.fsf.org/ Bad Vista] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110124074156/http://badvista.fsf.org/ |date=2011-01-24 }} – [[Free Software Foundation]] === Көмүскэл кэбирэхтэрэ === * [http://secunia.com/product/13223/?task=advisories Vulnerability Report: Microsoft Windows Vista] including known unpatched vulnerabilities from [[Secunia]] * [http://www.securityfocus.com/cgi-bin/index.cgi?c=12&op=display_list&vendor=Microsoft&title=Windows%20Vista Vista vulnerabilities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929101855/http://www.securityfocus.com/cgi-bin/index.cgi?c=12&op=display_list&vendor=Microsoft&title=Windows%20Vista |date=2007-09-29 }} from [[SecurityFocus]] [[Категория:Microsoft Windows]] h9ws0wer9i29luayccs2lc5s8syj1tq 0 4286 429465 401173 2026-06-20T07:30:30Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429465 wikitext text/x-wiki '''Аан дойдутааҕы тулуйумтуо буолуу күнэ''' ([[:Template:ХНТ тыллара|ХНТ официальнай тылларынан]]:{{lang-ru|Международный день, посвящённый терпимости}}, {{lang-en|International Day for Tolerance}}, {{lang-es|Día Internacional para la Tolerancia}}) — сыл ахсын сэтинньи 16 бэлиэтэнэр. Бу Аан дойдутааҕы күн [[ЮНЕСКО]] «Тулуйумтуо буолуу бириинсиптэрин Декларациятыгар» киирбитэ. Бу декларация 1995 сыллаахха ЮНЕСКО 28-с Генеральнай конференциятыгар ылыныллыбыта (резолюция № 5.61). [[Тулуйуу|Тулуйумтуо буолуу]] ([[Тулуйуу|толерантность]]) - «''биһиги бүттүүммүт сирбит эгэлгэ баай култууратын, бэйэбитин араастаан сайыннарарбытын, киһи тус бэйэтэ атын дьонтон туһунан көстөрүн ытыктааһын, ылыныы уонна сөпкө өйдөөһүн''» диэн Декларцияҕа суруллар. «''Дьоннор айылҕаларын быһыытынан тас көрүҥнэринэн, балаһыанньаларынан, саҥаларынан, тутта-хапта сылдьалларынан уонна тугу сыаналыылларынан тус туспалар, ол гынан баран бары сиргэ олорор уонна индивидуальностарын илдьэ сылдьар бырааптаахтар, признание того, что люди по своей природе различаются по внешнему виду, положению, речи, поведению и ценностям и обладают правом жить в мире и сохранять свою индивидуальность''» диэн Декларация этэр. Декларация тулуйумтуо буолбат киһи аймахха кутталлааҕын тоһоҕолуур, кинини утарар ньымалары биэрэр. В 1997 году [[Генеральная Ассамблея ООН]] (резолюция № A/RES/51/95) также предложила государствам-членам [[ООН]] отмечать этот Международный день. Генеральная Ассамблея в этой резолюции ссылается на свои решения о проведении Года Организации Объединённых наций, посвящённого терпимости; ссылается на Устав ООН, в котором устанавливается, что принцип терпимости должен применяться при предотвращении войн; принимает во внимание решение ЮНЕСКО об утверждении Декларации принципов терпимости. В своём послании в 2005 году по случаю Международного дня, посвящённого терпимости , Генеральный секретарь ООН говорит, что борьба с нетерпимостью — это одно из главных направлений деятельности ООН. В условиях роста населения и увеличения миграции во всём мире идёт рост [[ксенофобия|ксенофобии]] и [[экстремизм|экстремизма]]. Терпимость, говорится в послании, означает, что надо знать больше друг о друге, выявлять лучшее в традициях и верованиях друг друга. Нужно уважать друг друга как личностей, самостоятельно определяющих свою самобытность, религиозную и культурную принадлежность, как личностей, понимающих, что мы можем ценить свои особенности, не ненавидя особенности других. == Өссө көр. == * [[[http://www.myyandex.com/ Международный день ненасилия]]] * [[Международный день борьбы за ликвидацию расовой дискриминации]] == Тулуйуу бириинсиптэрин декларцията сигэнэр сорох дөкүмүөннэрэ == * [http://www.un.org/russian/documen/convents/pactpol.htm Международный пакт о гражданских и политических правах] * [http://www.un.org/russian/documen/convents/pactecon.htm Международный пакт об экономических, социальных и культурных правах] * [http://www.un.org/russian/documen/convents/raceconv.htm Международная конвенция о ликвидации всех форм расовой дискриминации] * [http://www.un.org/russian/documen/convents/genocide.htm Конвенция о предупреждении преступления геноцида и наказании за него] * [http://www.un.org/russian/documen/convents/childcon.htm Конвенция о правах ребенка] * [http://www.un.org/russian/documen/convents/refugees.htm Конвенция 1951 года о статусе беженцев] * [http://www.unhcr.ru/page_basics.php?menuid=42&pageid=13 Протокол 1967 года, касающийся статуса беженцев] * [http://www.un.org/russian/documen/convents/cedaw.htm Конвенция о ликвидации всех форм дискриминации в отношении женщин] * [http://www.un.org/russian/documen/convents/torture.htm Конвенция против пыток и других жестоких, бесчеловечных и унижающих достоинство видов обращения и наказания] * [http://www.un.org/russian/documen/declarat/relintol.htm Декларация о ликвидации всех форм нетерпимости и дискриминации на основе религии или убеждений] * [https://web.archive.org/web/20050208091935/http://www.hro.org/docs/ilex/un/minority.php Декларация о правах лиц, принадлежащих к национальным или этническим, религиозным и языковым меньшинствам] * [http://www.un.org/russian/documen/declarat/terrdec1.htm Декларация о мерах по ликвидации международного терроризма] * [https://web.archive.org/web/20041225181514/http://www.hro.org/docs/ilex/intconf/4.php Венская декларация и Программа действий Всемирной конференции по правам человека] * [https://web.archive.org/web/20130718000251/http://www.un.org/russian/conferen/socsum/copdecl.htm Копенгагенская декларация о социальном развитии] * [http://www.un.org/russian/documen/declarat/racism.htm Декларация ЮНЕСКО о расе и расовых предрассудках] * [http://www.unesco.ru/rus/pages/bythemes/edu_conv.php Конвенция о борьбе с дискриминацией в области образования] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027110752/http://www.unesco.ru/rus/pages/bythemes/edu_conv.php |date=2006-10-27 }} * [https://web.archive.org/web/20040906171700/http://www.hro.org/docs/ilex/un/edu.php Рекомендация ЮНЕСКО о борьбе с дискриминацией в области образования] == Сигэлэр == * [http://www.un.org/depts/dhl/dhlrus/tolerance/index.html Международный день терпимости — сайт ООН] * [http://www.un.org/russian/documen/declarat/toleranc.htm Декларация принципов терпимости] * [http://daccessdds.un.org/doc/UNDOC/GEN/N97/769/95/PDF/N9776995.pdf?OpenElement Резолюция Генеральной Ассамблеи № A/RES/51/95] * [https://web.archive.org/web/20051219184642/http://www.un.org/russian/basic/sg/messages/2005/tolerance05.htm Послание Генерального секретаря ООН по случаю Международного дня терпимости 2005 года] [[Категория:Международные дни ООН]] [[Категория:Международные дни ЮНЕСКО]] [[Категория:Сэтинньи 16]] htrefndwt289jg00f2rsgv6is56fu1q 0 5011 429459 400989 2026-06-20T05:44:24Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429459 wikitext text/x-wiki {{атын суолталара|Халыма (суолталара)}} '''Орто Халыма''' — [[Саха Сирэ|Саха Сирин]] [[Улуус|улууьа]]. Административнай киинэ – Орто Халыма куорат. Саха Өрөспүүбүлүкэтин кииниттэн сиринэн – 2664 км,  ууннан — 3940 км, салгынынан — 1485 км ыраах баар. Улуус баһылыга Слепцов Евгений Михайлович. {{Улуус |Тип = |Өҥө = Россия |Сахалыы аата = Орто Халыма улууһа |Гиэрбэтэ = Coat of Arms of Srednekolymskiy rayon (Yakutia).gif |Былааҕа = |Гиэрбэ кэтитэ = 100px |Былаах кэтитэ =150px |Дойду = {{флагификация|Россия}} |Статуһа = |Оройуон аата = ||Оройуона = Ленскэй |Регион = {{флагификация|Саха Сирэ}} |Улуус киинэ = [[Орто Халыма]] |Иһигэр киирэллэр = |Баһылык = Слепцов Василий Олексеевич |Баһылык аата = Улуус баһылыга |Нэһилиэк буолуута = [[1930]] |ПГТ буолуута = |Куорат буолуута = |Баччаттан куорат буолбатах = |Магдебургское право с = |Координаталара = |Иэнэ = 125 200 |Климата = тосту-конт |Омугун тыла = саха |Омуктарын тыла = саха, эбенки, нуучча |Олохтоох дьонун ахсаана = ↘7332 (2020) (0,75 %) |Чиҥэ = 0,08 |Агломерацията = |Омуктара = саха, нуучча, эбээн |Этнохороним = | Каарта = Srednekolymsky ulus location.PNG | Чаһыта = {{MSK+8}}({{UTC+11}}) |Каарта улахана = |Каартата = |Каартаҕа сигэ = |Москуба бириэмэтэ = |Кэм зоната = |Почта индекстэрэ = | | Название параметра1 = код [[ОКАТО]] | Параметр1 = {{ОКАТО|98 246 000}} | Примечания = |Улуус киинин аата=|Ситим-сир=https://mr-srednekolymskij.sakha.gov.ru/}} == Историята == Улуус ыам ыйын 25 күнүгэр 1930 сыллаахха төрүттэммитэ. == Географията == Орто Халыма улууһа полярнай эргимтэ таьыгар, өрөспүүбүлүкэ хотугулуу-илиҥҥи өттүгэр олохтонон турар. Хоту Аллараа Халыма, арҕаа Абый, хотугулуу-арҕаа Аллайыаха улуустарын кытта, соҕуруулуу-илин Магадаан уобалаһын уонна илин Чукотскай автонмнай уокуругу кытта кэккэлэһэр. Сирин иэнэ: 125,2 тыһ. км2. Улууска дэхси сир ньуура баьыйар. Үгүс өттүгэр Халыма намтал сирэ сабардыыр. Онтон арҕаа Алаьыай платота, илин Юкагирскай хаптал хайалара бүрүйэллэр. Улуус устун Халыма уонна Алаьыай өрүстэр сүүрэллэр. Березовка, Каменка диэн улахан салаалардаахтар. Элбэх күөлэттэрдээх. Ол иһигэр Бабылыан, Балыма, Уулаах о.д.а. Улуус хотугулуу-илин өттүгэр «Халыма» айылҕа паарката баар. Ону кытары элбэх ресурснай резерваттар уонна кэтэниллэр айылҕа кэрэ сирдэрэ бааллар. Тохсунньу орто температурата: -38ºС; от ыйын орто температурата: +12ºС. Сылга ортотунан хоту 115-тэн 200 мм, онтон илин 250-тан 300 мм кэринэ соҥүү түһэр. == Демография == [[Билэ:Среднеколымский1.png|500px|thumb|left|Биэрэпис ыытыллыбыт сыллырга уонна 2007 сылга нэһилиэнньэ ахсаана]] [[Билэ:Среднеколымский.png|500px|thumb|right|2002 сыллааҕы биэрэпис түмүгүнэн омуктар өлүүлэрэ]] <br style="clear:both;" /> Нэһилиэнньэ хойуута - 0,08 киһи/км2. Урбанизация. Орто-Халыма куоракка улуус 46,3% олохтоохторо олороллор. Национальнай сатааб. Березовка бөһүөлэгэр олохтоох эбээннэр олороллор. == Администрацияларынан араарыы == Улуус 10 олохтоох салалталаах, ол иһигэр 9 бөһүөлэк: «Бастакы Мээтис» Сылгы-Ыытар, «Иккис Мээтис» Сыбаатай, «Алаһыай» Арҕахтаах, «Бастакы Хаҥалас» Өлөөкө-Күөл, «Иккис Хаҥалас» Эбээх, «Сиэн күөл» Ойуһардаах, «Байды» Налимскай, Березовка, Хатыҥнаах уонна Орто Халыма куората. 01.01.2014 сылга улууска уопсайа 7535 киһи олорор. Куоракка 3486 киһи, онтон нэһилиэктэргэ 4049. [[Билэ:Орто Халыма.PNG|400px|thumb|right|Орто Халыма улууһун каартата]] {| border="5" cellpadding="2" cellspacing="2" |- bgcolor="#C0C0C0" !colspan="7" | Улуус иһинээҕитэ |- bgcolor="#E3E3E3" !# !Куорат уонна нэһилиэктэр !Кииннэрэ !Кыра сэлиэнньэлэр !Улуус кииниттэн, км !Почта индекса !Нэһилиэнньэ ахсаана (2007 сыл) |- |align="right"|1||'''[[Орто Халыма]]''' куорат||улуус киинэ||Лобуйа||align="right"|0|| ||678790|3 407 |- |align="right"|2||[[Иккис Мээтис]]||[[Сыбаатай]]||Суччун||align="right"|146|| ||align="right"|657 |- |align="right"|3||[[Бастакы Мээтис]]||[[Сылгы Ыытар]]|| ||align="right"|97|| ||align="right"|561 |- |align="right"|4||[[Алаһыай, нэһилиэк|Алаһыай]]||[[Арҕахтаах]]|| ||align="right"|140|| ||align="right"|560 |- |align="right"|5||[[Бастакы Хаҥалас]]||[[Өлөөкө Күөл]]||Суойуҥу||align="right"|218|| ||align="right"|560 |- |align="right"|6||[[Сиэн Күөл]]||[[Ойууһардаах]]||Роман||align="right"|169|| ||align="right"|523 |- |align="right"|7||[[Иккис Хаҥалас]]||[[Эбээх]]|| ||align="right"|228|| ||align="right"|488 |- |align="right"|8||[[Байды]]||[[Налимскай]]|| ||align="right"|18|| ||align="right"|471 |- |align="right"|9||[[Березовка]]||[[Березовка]]||Уродан||align="right"|185|| ||align="right"|367 |- |align="right"|10||[[Хатыҥнаах]]||[[Хатыҥнаах]]|| ||align="right"|64||678797 ||293 |-bgcolor="#E3E3E3" |||'''Барыта'''|| || || || ||align="right"|'''7 887''' |} ==Экэниимикэтэ== Тыа хаһаайыстыба – улуус нэьилиэгин олохтоохторун сүрүн дьарыга буолар. Орто Халымаҕа уопсайа 12 тыа хаһаайытыбатын кооператива, 2 хааһына тэримньи, 54 крестьянскай хаһаайыстыба уонна 500-тэн тахса көмө хаһаайыстыба баар. Суруннээн тыа хаһаайыстыбата ынах, сылгы, таба иитиитинэн, балыктааһынынан, бултааһынынан дьарыктанар. Ону кытары үүтү уонна балыгы уларытан оҥорор. 2014 сыл түмүгүнэн туора муостаах ахсаана 2005 төбөҕб тиийбит, ол иһигэр – 860 ынах сүөһү. Сыл устата 860 төбө ынах 638 ньирэйи төрөөбүт (74,2%). Улуус үрдүнэн 16 сылгы иитэр база баар. 2015 сылга барыта 4051 төбө сыспай сиэллээх баара. Онтон 1898-һа биэ. Таба иитиитигэр 1 хааһынай тэримньи, 1 кооператив уонна 2 крестьянскай хаһаайыстыба баар. 2015 сылга 2172 төбө таба баар этэ. Ол иһигэр 635 тыһы таба. Улууска 1 кыылы иитэр крестьянскай хаһаайыстыба Сыбаатай нэһилиэгэр баар. Онно кырса иитиитинэн дьарыктаналлар. 2014 сылга 64 кырса ааҕыллара, ол иһигэр 50 тыһы кырса. == Үөрэҕирии == Бүгүҥҥү күҥҥэ Орто Халыма улууһугар 26 орто үөрэх кыһалара уонна уһуйааннар үлэлииллэр: 12 уһуйаан, 11 орто үөрэх кыһата уонна 3 эбии уорэхтээһин кыһата. {{main|Орто Халыма улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ}} ==Култуура== Улууска култуураны уонна өскүүстүбэни "Орто Халыматааҕы култура упураблыанньата" муниципальнай хааһынай тэрилтэ салайар. Орто Халымаҕа 9 араас нэһилиэккэ уонна куоракка 10 кулууп, 4 краеведческай музей , 12 билибэтиэкэ баар. ==Тыраанспар== Улуус киинигэр, Орто Халыма куоракка сайын котор аалынан эрэ, онтон кыһын кыһыҥҥы суолунан тиийиэххэ сөп. Сайын, күһүн ууннан таһаҕас, чох-мас таһаллар. • Орто Халыма аэрапорда; • Орто Халыма – Березовка, Орто Халыма – Налимскай – Сыбаатай – Эбээх, Орто Халыма – Арҕахтаах, Орто Халыма – Өлөөкө Күөл, Орто Халыма – Сылгы-Ыытар – Ойуһардаах, Орто Халыма – Хатыҥнаах маршруттарынан кыһыҥҥы суол; • Халыма өрүс бириистэнэ. == Сигэлэр == [http://investyakutia.com/uploads/document/file/726/Инвестпаспорт_Среднеколымского_улуса.docx Орто Халыма инбэстисионнай пааспара] [https://ru.wikipedia.org/wiki/Среднеколымский_улус] [http://srednekolymsk.ucoz.ru/ Орто Халыма сайта] [http://www.srednekolymsk.ru/ Орто Халыма куорат сайта, Среднеколымск]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131213193004/http://www.srednekolymsk.ru/ |date=2013-12-13 }} {{Template:Саха Сирин улуустара}} [[Категория:Саха сирин улуустара]] ge25pnelsi73pb5azwf6mbi9sollak5 0 6798 429458 400988 2026-06-20T05:44:23Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429458 wikitext text/x-wiki [[Ойуу:Орто Халыма1.PNG|400px|thumb|right|Орто Халыма куорат Орто Халыма улууһун каартатыгар]] [[Ойуу:ОртоХалыма.jpg|400px|thumb|right|Орто Халыма куорат көстүүтэ]] '''Орто Халыма куорат'''. [[Орто Халыма улууһа|Орто Халыма улууһун]] киинэ. 1643 сыллаахха төрүттэммит. [[Дьокуускай|Дьокуускайтан]] 1485 км. хотугулуу-илин сытар. Нэһилиэнньэтин ахсаана 3407 киһи (2007 сыл), ол иһигэр [[Орто Халыма]] — 3400 уонна Лобуйа — 7 киһи. == Куораттан төрүттээхтэр == * [[Ковинин Михаил Иоакимович]] (1893—1941) — кыраайы үөрэтээччи, Халымаҕа Сэбиэт былааһын төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ. * [[Антипин Алексей Георгиевич]] (1902—1970) — үтүөлээх учуутал. * [[Борисов Моргий Николаевич]] (1938—2006) — учуонай, философия билимнэрин доктора. == Сигэлэр == [http://www.srednekolymsk.ru/ Орто Халыма куорат сайта, Среднеколымск]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131213193004/http://www.srednekolymsk.ru/ |date=2013-12-13 }} == Ылыллыбыт сирэ == Энциклопедия Якутии. — М., 2000. [[Категория:Орто Халыма улууһа]] [[Категория:Саха сирин куораттара]] svxs9pnjt5pr60bbk2oh93n46yp0go5 0 8441 429462 425567 2026-06-20T07:04:36Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429462 wikitext text/x-wiki '''Сэтинньи 26''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 330-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 331-c күнэ). Сыл бүтүө 35 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ХНТ}} — [[Бигэ көлө аан дойдутааҕы күнэ]]. Всемирный день устойчивого транспорта (A/RES/77/286) <!-- * {{Флагификация|Арассыыйа}} — Ийэ күнэ (2020, сэтинньи бүтэһик баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр)--> * {{Флагификация|Монголия}} — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * {{Флагификация|Абхазия}} (Грузия) — Конституция күнэ * {{Флагификация|Индия}} — Конституция күнэ * Аан дойдутааҕы [[информация]] күнэ. 1994 сыллаахтан Информатизация аан дойдутааҕы акадьыамыйата бэлиэтиир<ref>https://iiaun.ru/news/iia/2020/11/26/congratulations-with-the-world-day-of-information# {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210919232942/https://iiaun.ru/news/iia/2020/11/26/congratulations-with-the-world-day-of-information |date=2021-09-19 }}</ref> == Түбэлтэлэр == * [[1394]] — [[Сеул]] [[Кэриэйэ]] киин куората буолбут. * [[1812]] — Березина диэн өрүс таһыгар нуучча сэриитэ [[Арассыыйа]]ттан тэскилээн иһэр [[Франция|француз]]тары кыргыбыт. Өрүһү туорааһыҥҥа французтар өттүлэриттэн элбэх көннөрү, саллаат буолбатах дьон, дьахталлар уонна оҕолор өлбүттэрэ. * [[1924]] — [[Монголия|Монголия Народнай Өрөспүүбүлүкэтэ]] төрүттэммит — аан дойдуга иккис социалистыы судаарыстыба. * [[1939]] — [[Майнилатааҕы түбэлтэ]]. Майнила диэн сэбиэскэй дэриэбинэ аттыгар сылдьыбыт саллааттары Финляндия өттүттэн пушканнан ытыалаабыттарыгар күтүрээбиттэр. Фииннэр билиммэтэхтэр, кыраныыссаҕа пушкабыт да суох диэбиттэр, силиэстийэ ыытарга модьуйбуттар, Сэбиэскэй бырабыыталыстыба онтон батыммыт уонна түөрт хонугунан сэриини биллэрбит. * [[1941 сыл|1941]] — Вице-адмирал Тюити Нагумо хамаандалаах дьоппуон флотун эскадрата [[Курил арыылар|Курил арыыларын]] Хитокаппу (Касатка) хомотуттан [[Пёрл-Харбор]]га айанын саҕалаабыт. * [[1965]] — [[Франция]] бастакы «Asterix» спутнигын куйаарга көтүппүт. * [[1970]] — [[Кариб байҕала|Кариб байҕалыгар]] баар Гваделупа киин куоратыгар Бас-Терреҕэ биир мүнүүтэ иһигэр 38,1 мм ардах түспүт. Бу аан дойду устуоруйатыгар регистрацияламмыт саамай күүстээх ардах. * [[1991]] — [[Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын сойууһа|Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын сойууһун]] I сийиэһэ буолбут. * [[1992]] — Арассыыйаҕа хостонор [[Алмаас|алмааһы]] кыраныысса таһыгар «[[АЛРОСА|Арассыыйа-Саха алмаастара]]» эрэ атыылыахтаахтарын туһунан ыйаах тахсыбыт. * [[1994]] — Чэчиэн оппозициятын (Умар Автурханов салайааччылаах Чэчиэн өрөспүүбүлүкэтин быстах кэмнээҕи сэбиэтэ) этэрээттэрэ [[Грознай]]ы ыла сатаабыттара табыллыбатах. Онно ФСБ лииньийэтинэн кыттыспыт Арассыыйа танкистара Джохар Дудаев сэриитиһиттэригэр билиэҥҥэ түбэспиттэр. Сэтинньи 30 күнүгэр [[Ельцин Борис Николаевич|Борис Ельцин]] Чечняҕа бэрээдэги олохтуур туһунан кистэлэҥ ыйаахха илии баттаабыта, [[ахсынньы 1]] күнүгэр Арассыыйа сөмүлүөттэрэ аэродромнарга турар Чэчиэн Өрөспүүбүлүкэтин сөмүлүөттэрин урусхаллаабытара (ким буомбалаабытын билиммэтэхтэрэ), [[ахсынньы 11]] күнүгэр Арассыыйа аармыйата киллэриллибитэ, [[Чэчиэн бастакы сэриитэ]] саҕаламмыта. * [[2002]] — [[Саха Өрөспүүбүлүкэтэ|Саха Өрөспүүбүлүкэтин]] уонна [[Москуба]] бырабыыталыстыбалара атыы-эргиэн, наука-техникэ уонна култуура эйгэлэригэр 2002—2006 сылларга бииргэ үлэлиир туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаабыттар. * [[2003]] — "[[Сахабилиибанк]]" лиссиэнсийэтэ ууратыллыбыт. * [[2008]] — [[Ил Түмэн]] уурааҕынан [[Эдьигээн улууһа]] "[[эбэҥкилэр|эбэҥки]] национальнай улууһа" диэн стаатустаммыт. == Төрөөбүттэр == * [[1857]] — [[Фердинанд де Соссюр]] — [[Швейцария]] тыл үөрэхтээҕэ, Женева лингвистическэй оскуолатын саҕалааһыныгар семиология уонна [[структурнай лингвистика]] төрүттэрин укпут киһи. Фердинанд де Соссюру [[XX үйэ|XX]] үйэтээҕи лингвистика "аҕатынан" ааттыыллар. * [[1887]] — [[Попов Григорий Андреевич|Григорий Попов]] (1942 өлб.) — Саха сиригэр төрөөбүт нуучча аҕабыыта, богословие билимин хандьыдаата, уопсастыбаннай диэйэтэл. * [[1902]] — [[Бястинов Герасим Дмитриевич – Бэс Дьарааһын|Герасим Бястинов – Бэс Дьарааһын]] — прозаик, очеркист (1934 өлб.). Кини аатын [[Таатта улууһа|Таатта улууһун]] [[Чымнаайы (Таатта улууһа)|Чымнаайы]] орто оскуолата сүгэр. * [[1912]] — [[Спиридонов Матвей Яковлевич|Матвей Спиридонов]] — горняк, "Якутзолото" холбоһук начаалынньыга, [[Социалистыы Үлэ Дьоруойа]] (1993 өлб.). == Өлбүттэр == * [[1964]] — [[Горохов Кирилл Иванович|Кирилл Горохов]] (22.07.1928 төр.) — Саха Сирин өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи устуоруйатын, аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар устуоруйаларын чинчийбит учуонай, устуоруйа билимин хандьыдаата. * [[2018]] — [[Бернардо Бертолуччи]] (1941 төр.), Италия кинорежиссёра, драматург уонна бэйиэт, Оскар бириэмийэ лауреата. {{ыйдар}} [[Категория:Сэтинньи 26]] 0ur9l7eknvgj72yy5mmc1bi648dzfhh 0 9262 429453 401535 2026-06-20T03:00:40Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429453 wikitext text/x-wiki '''Гуйчжоу''' ({{lang-zh-ип|贵州|Gùizhōu}}) — [[Кытай]] соҕуруу өттүгэр сытар провинция. Киин уонна самай улахан куората — [[Гуйян]]. Олохтоохторун ахсаана — 39,04 мөл киһи (провинциялартан 15-с миэстэ; [[2004]] с. туругунан). == Административнай тыырыллыыта == Гуйчжоу 9 уокурукка (2 уокурук, 4 куорат уокуруга уонна 3 автономиялаах уокурук) арахсар. == География == Иэнэ — 176 100 км² (16-с миэстэ). Хоту Сычуань провинцияны уонна Чунцин куораты кытта, арҕаа — Юньнань провинциялыын, соҕуруу — Гуанси-Чжуань автономиялаах оройуонун кытта, илин — Хунань провинциялыын быысаһар. Сирин ньуура сүнньүнэн хайалаах, ол гынан баран илин уонна соҕуруу өттө хапталлардаах. Байҕал таһымыттан орто үрдүгэ 1000 м. Клиимата сииктээх субтропическэй. Сыллааҕы орто температурата — 14-16°, тохсунньуга — 1-10°, от ыйыгар — 17-28°. == Историята == == Экономиката == == Культурата == [[Билэ:Shitoucun,Longtanzhen,Guizhou,China.jpg|thumb|Гуйчоуга баар Шитоу дэриэбинэ.]] == Сигэлэр == {{commons|Guizhou}} * [http://www.gzgov.gov.cn Guizhou’s Provincial Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000511035141/http://www.gzgov.gov.cn/ |date=2000-05-11 }} * [http://www.muztagh.com/images/map/map-of-guizhou-large.jpg Large map of Guizhou] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051031063958/http://www.muztagh.com/images/map/map-of-guizhou-large.jpg |date=2005-10-31 }} * [http://www.cbw.com/company/moutai/ Guizhou Moutai]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100909154751/http://www.cbw.com/company/moutai/ |date=2010-09-09 }} {{geo-stub}} [[Категория:Кытай провинциялара]] am6hxx1290dt6lkg7i5e797k7fwww51 0 12435 429451 403755 2026-06-20T02:43:52Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429451 wikitext text/x-wiki {{Infobox Russian city |RussianName=Владивосток |LocalName1= |LocalLangName1= |Skyline=Center of Vladivostok and Zolotoy Rog.jpg |SkylineLegend=Владивосток центра уонна бухтата |LatDeg=43 |LatMin=07 |LatSec=00 |LonDeg=131 |LonMin=54 |LonSec=00 |LocatorMap=Russia edcp location map.svg |LocatorMapLegend=[[Приморскай кыраай]] |CoatOfArms=[[Билэ:Gerbvlad2012.jpg|90px|мини|Владивосток гиэрбэтэ]] |Flag=[[Билэ:Flag of Vladivostok, Russia.png|150px|мини|Владивосток былааҕа]] |CityDay=Ыам ыйын 25 |FederalSubject=[[Приморскай кыраай]] |MunStatus=столица |InJurisdictionOf=Приморскай кыраай |AdmCtrType=Столицата |AdmCtrOf=Приморскай кыраай |SelfGovAsOf= |LeaderType=Head |LeaderName=Игорь Сергеевич Пушкарёв |Legislature=Мэрия |Charter=Устав |Area_km2=33116 |Population=600378 |PopulationRank= |FoundationDate=Ыам ыйын 25, 1858 |PostalCode=6900xx |DialingCode=423 |Website=http://владивосток.рф }} [[Билэ:Vladivostok harbor.jpg|thumb|250px]] '''Владивосток''', [[Арассыыйа]] [[Приморье кыраайа|Приморье кыраайын]] киин куората. [[1860]] сыллаахха [[от ыйын 2]] күнүгэр Көмүс Муос хомо кытылыгар олохтоммут. == Сигэлэр == * [http://www.vlc.ru/ Куорат дьаһалтатын саайта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113013846/http://www.vlc.ru/ |date=2010-11-13 }} * Куорат хаартыскалара *# [http://www.vladivostokavia.ru/ru/about/press-center/aerophoto/ Үөһэттэн] *# [http://www.oldvladivostok.ru/ Былыргы хаартыскалар уонна аккырыыккалар] *# [http://photovladivostok.ru/ Владивосток фотогалереята] *# [http://www.vpf.ru/component/option,com_datsogallery/Itemid,27/func,viewcategory/catid,5/ Виктория Попова галереята] * [http://www.echo.msk.ru/blog/markorol/507960-echo/ Эхо Москвы: Марина Королева: Дальний Восток — что с ним делать? (Владивосток и остров Русский), хаартыскалар] * [http://www.echo.msk.ru/programs/svoi-glaza/ Эхо Москвы: Своими глазами: Владивосток и Остров Русский] * [http://www.fegi.ru/ecology/vlad/index.htm/ Приморье уонна Владивосток экологиятын туһунан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225071540/http://www.fegi.ru/ecology/vlad/index.htm |date=2009-02-25 }} * [http://www.podst.ru/?area=posts&id=1594 Sound-art: Владивосток — город, в котором я не был] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090730074759/http://www.podst.ru/?area=posts&id=1594 |date=2009-07-30 }} * [http://vladdig.org/ Тайны подземного Владивостока] * [https://web.archive.org/web/20121225151824/http://vltransport.narod.ru/ Владивосток тырааныспарын туһунан саайт] * [http://1-vl.ru/map/ Владивосток каартата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828103654/http://1-vl.ru/map/ |date=2009-08-28 }} * [http://www.adwin.ru/ Приморье төлөппүөннэрин бизнес-справочнига (Владивосток, Находка, Уссурийскай)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090908202205/http://www.adwin.ru/ |date=2009-09-08 }} {{rq|stub}} [[Категория:Арассыыйа куораттара]] m6eogndq56bokptrpdg0ayrkwqouv7c 0 13594 429443 421074 2026-06-20T00:30:23Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429443 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Көнө_Суол.JPG|300px|thumb|right|«Өлүөнэ» суол Улуу уонна Мундуруччу ыккардынан]] '''Федеральнай суолталаах М56 «Өлүөнэ» магистрал суол''' — М58 «Амур» суолтан [[Дьокуускай|Дьокуускайга]] диэри. Уһуна — 1235 км. М58 уонна М56 «Халыма» суоллары кытары силбэһэр. == Маршрута == * 0 км — [[Невер]] «Амур» магистрал суолга * 39 км — Соловьёвскай * 170 км — [[Тында]] * 320 км — [[Нагорнай]] * 436 км — [[Чульман]] * 683 км — [[Алдан]] * 762 км — [[Томмот]] * 950 км — [[Томмот|Улуу]] * 1212 км — [[Аллараа Бэстээх]] [[«Халыма» (магистрал суол)]] * 1235 км — [[Дьокуускай]] == Суол моһоллоро == Суол сүрүннээн [[ирбэт тоҥ]] тарҕаммыт сиринэн барар. [[Асфальт]] [[Нүөрүҥгүрү]], Алдан кураттар уонна [[Хачыкаат]] сэлиэнньэ тасстарыгар кыракый учаастактарыгар эрэ баар. Саас (ыам ыйа — бэс ыйын саҥата) массыыналар уйуулара хааччахтаныллар.<ref>{{cite web|url=http://1sn.ru/show.php?id=7546|title=Росавтодор довел федеральную автодорогу «Лена» до катастрофического состояния|publisher=Информационный портал SakhaNews}}</ref> [[2006]] сылга суол туруга мөлтөөн Арассыыйа үрдүнэн биллибитэ<ref>{{cite web|url=http://www.darkroastedblend.com/2006/11/most-dangerous-roads-in-world.html|title=The Most Dangerous Roads in the World|publisher=Dark Roasted Blend}}</ref>. [[Өлүөнэ|Өлүөнэни]] туоруур күргэ тутуулла илик буолан суолунан сырыы кэминэн хааччахтаныллар. Сайын Хачыкаатка уонна Аллараа Бэстээххэ паромынан тураталлар, онтон кыһын (ахсынньы — муус устар) мууһунан туоруу суол аһыллар. Тимир суол тутуутун бэрээдэгинэн [[Табаҕа|Табаҕаҕа]] күргэ тутуута сотору саҕаланыахтаах.<ref>{{cite web|url=http://il-tumen.sakha.ru/?id=8635&y=2005&m=11|title=«Строительство моста через Лену начнётся в 2008 году»|publisher=Официальный сайт Госсобрания (Ил Тумэн) РС (Я)}}</ref> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Өссө маны көр == * [http://www.rosavtodor.ru/doc/history/yakutya.htm Страница дороги на сайте Росавтодора] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071026234600/http://www.rosavtodor.ru/doc/history/yakutya.htm |date=2007-10-26 }} * [http://linkinn.com/_Top_5_most_dangerous_roads_of_the_world Фотографии плачевного состояния дороги] * [http://album.foto.ru/photos/1549/ Фото трассы летом в 2007году]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309202739/http://album.foto.ru/photos/1549 |date=2010-03-09 }} [[Категория:Саха Сирин транспора]] [[Категория:Транспорт]] [[Категория:Суоллар]] jgofunnhwpo29e2amkwgmdt10fbifd5 0 13739 429461 360866 2026-06-20T07:01:23Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429461 wikitext text/x-wiki '''Сэрии уонна сэбилэниилээх айдаан кэмигэр айылҕаны харыстааһын аан дойдутааҕы күнэ''' — 2001 сыл сэтинньи 5 күнүгэр [[ХНТ]] Генеральнай ассамблеята хас сыл аайы [[сэтинньи 6]] бу күнү бэлиэтииргэ быһаарыныы ылыммыта (резолюция 56/4<ref>[http://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=A/RES/56/4&Lang=R ХНТ 56/4 резолюцията] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506084645/https://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=A/RES/56/4&Lang=R |date=2017-05-06 }}</ref>). Бу быһаарыныыны ылынарыгар ХНТ сэрии кэмигэр айылҕа ордук эмсэҕэлиирин, ол экосистиэмэлэр уһун кэмнэ айгырыылларыгар, уонна биир эрэ ил-дойдуну, билигин эрэ олорор көлүөнэлэри таарыйбатын бэлитээбитэ. Ону таһынан ''ХНТ Тыһыынча сыллааҕы Декларациятыгар''<ref>[http://www.un.org/russian/documen/declarat/summitdecl.htm ХНТ Тыһыынча сыллааҕы Декларацията]</ref> сигэммитэ. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр]] pzw9ixsm6pxoid5rd05810yzwh2vys0 0 13795 429447 400580 2026-06-20T01:02:01Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429447 wikitext text/x-wiki '''Америка Холбоһуктаах Штаттарыгар Политичэскэй куотааһын''' (Asylum in the United States) - [[АХШ]] кэнники сылларга (урут даҕаны) иммиграцияттан үөскээбит дойду буолар, ол туга билигин да бара турар, тохтообот. Сыл аайы Америка 1 мөллүйүөн курдук араас омуга араас атын омук дойдулартан ылар, бэйэтигэр иитэ ылар. Олохсуйа кэлээччилэр араас биричиинэнэн кэлэллэр, олортон биир аныгы үйэҕэ актуальнай буолан эрэр (Арассыыйа уонна атын дьадаҥы дойдуларга эрэ...) Политичэскэй куотааһын. Америка бастакы политическэй миграннары Иккис аан дойду сэриитин саҕана ылбыта, 31 мөллүйүөн курдук. Онтон [[Бэтнээм]] сэриитин саҕана. Кэнники [[тымныы сэрии]] саҕана олохсуйа кэлбиттэрэ. Билигин Арассыыйаҕа Путин диктатура оҥорон иһэрин билэн, гражданнар АХШ диэки куотар буолан эрэллэр. Арассыыйа аан дойдуга үһүс миэстэни ылла (Ирак уонна Сомали кэнниттэн) бэйэтин дойдутуттан атын барыан баҕалаахтартан. Сыл аайы Арассыыйаттан 386 тыһ олохтооҕо атын омук дойдуларыгар куоталлар, ол өссө 1 мөллүйүөн курдук таах араас биричиинэттэн өлөллөрүн аахпакка аата. Билигин АХШ дойдутугар [[кытайдар]] бастакы миэстэни ылаллар, олохсуйа кэлэллэринэн, сылын аайы 400 тыһ курдук. == Таблица == {|class="wikitable" align="{{{align|center}}}" !colspan=7 |Recent actual, projected and proposed refugee admissions |- | Region | FY 2004 actual arrivals<ref name=2006proposal>[http://www.state.gov/g/prm/refadm/rls/rpts/52366.htm Proposed Refugee Admissions for Fiscal Year 2006 - Report to the Congress], Office of the President of the United States of America</ref> | FY 2005 projected arrivals<ref name=2006proposal/> | FY 2006 actual arrivals<ref name=2008proposal4>[https://web.archive.org/web/20080612114618/http://www.state.gov/g/prm/refadm/rls/rpts/2007/92585.htm Report to the Congress] Submitted on Behalf of The President of The United States to the Committees on the Judiciary United States Senate and United States House of Representatives in Fulfillment of the Requirements of Section 207(E) (1)-(7) of the Immigration and Nationality Act, Released by the Bureau of Population, Refugees, and Migration of the United States Department of State, p. 4</ref> | FY 2007 projected arrivals<ref name=2008proposal4/> | FY 2008 proposed ceiling<ref name=2008proposal4/> | FY 2009 proposed ceiling<ref name=2009proposal4>[https://web.archive.org/web/20090114001003/http://www.state.gov/documents/organization/113507.pdf Report to the Congress] Proposed refugee admissions for fiscal year 2009</ref> |- | [[Africa]] | 29,125 | 20,000 | 18,182 | 16,500 | 16,000 | 12,000 |- | [[East Asia]] | 8,079 | 12,000 | 5,659 | 16,200 | 20,000 | 19,000 |- | [[Europe]] and [[Central Asia]] | 9,254 | 14,250 | 10,455 | 5,500 | 3,000 | 2,500 |- | [[Latin America]]/[[Caribbean]] | 3,556 | 6,500 | 3,256 | 3,000 | 3,000 | 4,500 |- | [[Near East]]/[[South Asia]] | 2,854 | 2,750 | 3,725 | 8,800 | 28,000 | 37,000 |- | Unallocated reserve | - | 0 | - | 11,500 | - | 5,000 |- | Total | 52,828 | 54,000 | 41,277 | 50,000 | 80,000 | 80,000 |} == Өссө маны көр == * [[political asylum]] * [[Permanent Resident]] * [[Иммиграция]] * [[От күөх каарта]] * [[Халлаан күөх каарта]] * [[Бипатрид]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ]] [[sv:Asylsökande#USA]] eph2xd88li8lrn5684yl8htdazj48xf 0 17363 429454 403673 2026-06-20T03:09:47Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429454 wikitext text/x-wiki [[Билэ:RIAN archive 6464 Dzerzhinsky.jpg|мини|Дзержинскай Феликс Эдмундович]] Дзержинскэй Феликс Эдмундович — (пол. Feliks Dzierżyński; хос ааттара Желе́зный Фе́ликс, ФД, партийнай псевдонимнара: Я́цек, Я́куб, Переплётчик, Фра́нек, Астроно́м, Ю́зеф, Дома́нский; атырдьах ыйын 30 (балаҕан ыйын 11) 1877, Дзержиново, Ошмянскай уезд, Виленскай губерния — от ыйын 20 1926, Москва) — революционер, Польшаттана төрүттээх дворянин, сэбиэскэй государственнай диэйэтэл, хас да наркомат баһылыга, ВЧК тэрийээччитэ, «кыһыл террор» тэрийээччилэриттэн биирдэстэрэ. == Сигэлэр == * [http://sd-fed.ru/ Все необходимые Вам факты истории жизни и деятельности великого политика СССР, Феликса Эдмундовича Дзержинского] * [https://fdzerzhinsky.narod.ru/ Сайт посвященный Ф. Э. Дзержинскому] * [http://www.plekhanovfound.ru/library/ist/search.htm Дзержинский, Ф. Э. Избранные произведения. Том 1. 1897—1923 в фонде Плеханова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081016095618/http://www.plekhanovfound.ru/library/ist/search.htm |date=2008-10-16 }} * {{hrono|http://www.hronos.km.ru/biograf/dzerzhin.html}} * {{krugosvet|http://www.krugosvet.ru/articles/98/1009811/1009811a1.htm}} * Арассыыйа ФСБ-та. [https://web.archive.org/web/20130119031325/http://fsb.ru/fsb/history/leaders/single.htm%21id%3D10309221%40fsbBiography.html Биография Дзержинского] * [http://2003.novayagazeta.ru/nomer/2003/14n/n14n-s19.shtml Скупой рыцарь революции (доходы, расходы гр. Дзержинского Ф. Э.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602024139/http://2003.novayagazeta.ru/nomer/2003/14n/n14n-s19.shtml |date=2008-06-02 }} * [http://specnaz.ru/article/?1197 Строитель новой экономики России] * [http://ricolor.org/history/rsv/portret/dzerginsky Неразгаданные тайны первочекиста. Георгий Николаев] * И. Врачев [http://scepsis.ru/library/id_482.html Два слова о Дзержинском] [[Категория:Дьоннор алпабыытынан]] 9xo015l0s64krkujdtxrr3ln9jxh1lp 0 17421 429448 414939 2026-06-20T01:18:44Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429448 wikitext text/x-wiki == Арассыыйа субъектарын баһылыктара == 2014 сыл бэс ыйын 6 күнүнээҕи туругунан. {|class="standard sortable" ! Регион ! Регион баһылыга ! Төрөөбүт күнэ ! Партия ! Соло аата<br /><small>(субъектар Конституцияларын уонна Устааптарын быһыытынан)</small> ! Анаммыт<br />күнэ ! Боломуочуйатын<br />тиһэх күнэ |- | {{~|01}} [[билэ:Flag of Adygea.svg|50px|border]] [[Адыгея Республиката]] | [[Тхакушинов Асланчерий Китович]] | {{~|1947-07-12}} 12 от ыйа [[1947]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика баһылыга | {{~|2007-01-13}} 13 тохсунньу [[2007]] <br /> 13 тохсунньу [[2012]] | {{~|2017-01-13}} 13 тохсунньу [[2017]] |- | {{~|02}} [[билэ:Flag of Altai Republic.svg|50px|border]] [[Алтай Республиката]] | [[Бердников Александр Васильевич]] | {{~|1953-04-08}} 8 муус устар [[1953]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика баһылыга,<br /> Республика Правительствотын бэрэссэдээтэлэ | {{~|2006-01-20}} 20 тохсунньу [[2006]]<br />20 тохсунньу [[2010]]<br />18 тохсунньу [[2014]] (э. т.) | {{~|007}} |- | {{~|03}} [[билэ:Flag of Bashkortostan.svg|50px|border]] [[Башкортостан Республиката]] | [[Хамитов Рустэм Закиевич]] | {{~|1954-08-18}} 18 атырдьах ыйа [[1954]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика Президенэ<!-- Закон о переименовании вступит в силу с 1 тохсунньу 2015 года --> | {{~|2010-07-15}} 15 от ыйа [[2010]] (э. т.) <br /> 19 от ыйа [[2010]] <br /> 30 ыам ыйа [[2014]] (э. т.) | {{~|027}} |- | {{~|04}} [[билэ:Flag of Buryatia.svg|50px|border]] [[Бурятия Республиката]] | [[Наговицын Вячеслав Владимирович]] | {{~|1956-03-02}} 2 кулун тутар [[1956]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика баһылыга | {{~|2007-07-10}} 10 от ыйа [[2007]]<br />12 ыам ыйа [[2012]] | {{~|2017-05-12-1}} 12 ыам ыйа [[2017]] |- | {{~|05}} [[билэ:Flag of Dagestan.svg|50px|border]] [[Дагестан Республиката]] | [[Абдулатипов Рамазан Гаджимурадович]] | {{~|1946-08-04}} 4 атырдьах ыйа [[1946]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика баһылыга | {{~|2013-01-28}} 28 тохсунньу [[2013]] (э. т.)</br> 8 балаҕан ыйа [[2013]] | {{~|2018-09-08-1}} 8 балаҕан ыйа [[2018]] |- | {{~|06}} [[билэ:Flag of Ingushetia.svg|50px|border]] [[Ингушетия Республиката]] | [[Евкуров Юнус-бек Баматгиреевич]] | {{~|1963-07-29}} 30 от ыйа [[1963]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика баһылыга | {{~|2008-10-30}} 30 октября [[2008]] (э. т.) <br /> 31 октября [[2008]] <br /> 4 от ыйа [[2013]] (э. т.) <br /> 8 балаҕан ыйа [[2013]] | {{~|2018-09-08-2}} 8 балаҕан ыйа [[2018]] |- | {{~|07}} [[билэ:Flag of Kabardino-Balkaria.svg|50px|border]] [[Кабардино-Балкарскай Республика]] | [[Коков Юрий Александрович]] | {{~|1955-08-13}} 13 атырдьах ыйа [[1955]] | партията суох | Республика баһылыга | {{~|2013-12-06}} 6 ахсынньы [[2013]] (э. т.) | {{~|003}} |- | {{~|08}} [[билэ:Flag of Kalmykia.svg|50px|border]] [[Калмыкия Республиката]] | [[Орлов Алексей Маратович]] | {{~|1961-10-09}} 9 октября [[1961]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика баһылыга | {{~|2010-10-24}} 24 октября [[2010]]<br />6 ыам ыйа [[2014]] (э. т.) | {{~|020}} |- | {{~|09}} [[билэ:Flag of Karachay-Cherkessia.svg|50px|border]] [[Карачаево-Черкесскай Республика]] | [[Темрезов Рашид Бориспиевич]] | {{~|1976-03-14}} 14 кулун тутар [[1976]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика баһылыга | {{~|2011-02-26}} 26 олунньу [[2011]] (э. т.)<br />1 кулун тутар [[2011]] | {{~|2016-03-01}} 1 кулун тутар [[2016]] |- | {{~|10}} [[билэ:Flag of Karelia.svg|50px|border]] [[Карелия Республиката]] | [[Худилайнен Александр Петрович]] | {{~|1956-05-02}} 2 ыам ыйа [[1956]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика баһылыга | {{~|2012-05-22}} 22 ыам ыйа [[2012]] (э. т.)<br />24 ыам ыйа [[2012]] | {{~|2017-05-24}} 24 ыам ыйа [[2017]] |- | {{~|11}} [[билэ:Flag of Komi.svg|50px|border]] [[Коми Республиката]] | [[Гайзер Вячеслав Михайлович]] | {{~|1966-12-28}} 28 ахсынньы [[1966]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика баһылыга | {{~|2010-01-15}} 15 тохсунньу [[2010]]<br />14 тохсунньу [[2014]] (э. т.) | {{~|004}} |- | {{~|12}} [[билэ:Flag of Crimea.svg|50px|border]] [[Крым Республиката]] | [[Аксёнов Сергей Валерьевич]] | {{~|1972-11-26}} 26 балаҕан ыйа [[1972]] | партията суох | Республика баһылыга | {{~|2014-03-21-1}} 21 кулун тутар [[2014]]<br />14 муус устар [[2014]] (э. т.) | {{~|016}} |- | {{~|13}} [[билэ:Flag of Mari El.svg|50px|border]] [[Марий Эл Республиката]] | [[Маркелов Леонид Игоревич]] | {{~|1963-06-25}} 25 бэс ыйа [[1963]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика баһылыга | {{~|2001-01-14}} 14 тохсунньу [[2001]]<br />15 тохсунньу [[2005]]<br />15 тохсунньу [[2010]] | {{~|2015-01-15}} 15 тохсунньу [[2015]] |- | {{~|14}} [[билэ:Flag of Mordovia.svg|50px|border]] [[Мордовия Республиката]] | [[Волков Владимир Дмитриевич]] | {{~|1954-09-07}} 7 балаҕан ыйа [[1954]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика баһылыга | {{~|2012-05-10-2}} 10 ыам ыйа [[2012]] (э. т.)<br />14 ыам ыйа [[2012]] | {{~|2017-05-14}} 14 ыам ыйа [[2017]] |- | {{~|15}} [[билэ:Flag of Sakha.svg|50px|border]] [[Саха Өрөспүүбүлүкэтэ]] | [[Борисов Егор Афанасьевич]] | {{~|1954-08-15}} 15 атырдьах ыйа [[1954]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика баһылыга | {{~|2010-05-31}} 31 ыам ыйа [[2010]] (э. т.)<br />17 бэс ыйа [[2010]]<br />24 муус устар [[2014]] (э. т.) | {{~|018}} |- | {{~|16}} [[билэ:Flag of North Ossetia.svg|50px|border]] [[Хотугу Осетия-Алания Республиката]] | [[Мамсуров Таймураз Дзамбекович]] | {{~|1954-04-13}} 13 муус устар [[1954]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика баһылыга | {{~|2005-06-07}} 7 бэс ыйа [[2005]] <br />7 бэс ыйа [[2010]] | {{~|2015-06-07}} 7 бэс ыйа [[2015]] |- | {{~|17}} [[билэ:Flag of Tatarstan.svg|50px|border]] [[Татарстан Республиката]] | [[Минниханов Рустам Нургалиевич]] | {{~|1957-03-01}} 1 кулун тутар [[1957]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика Президенэ | {{~|2010-03-25}} 25 кулун тутар [[2010]] | {{~|2015-03-25}} 25 кулун тутар [[2015]] |- | {{~|18}} [[билэ:Flag of Tuva.svg|50px|border]] [[Тыва Республиката]] | [[Кара-оол Шолбан Валерьевич]] | {{~|1966-07-18}} 18 от ыйа [[1966]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика баһылыга,<br /> Республика Правительствотын бэрэссэдээтэлэ | {{~|2007-05-18}} 18 ыам ыйа [[2007]]<br />6 муус устар [[2012]] | {{~|2017-04-06}} 6 муус устар [[2017]] |- | {{~|19}} [[билэ:Flag of Udmurtia.svg|50px|border]] [[Удмуртскай Республика]] | [[Соловьёв Александр Васильевич]] | {{~|1950-06-18}} 18 бэс ыйа [[1950]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика баһылыга | {{~|2014-02-19}} 19 олунньу [[2014]] (э. т.) | {{~|009}} |- | {{~|20}} [[билэ:Flag of Khakassia.svg|50px|border]] [[Хакасия Республиката]] | [[Зимин Виктор Михайлович]] | {{~|1962-08-23}} 23 атырдьах ыйа [[1962]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика баһылыга,<br /> Республика Правительствотын бэрэссэдээтэлэ | {{~|2009-01-15-1}} 15 тохсунньу [[2009]]<br />14 тохсунньу [[2013]] (э. т.)<br />18 балаҕан ыйа [[2013]] | {{~|2018-09-18-3}} 18 балаҕан ыйа [[2018]] |- | {{~|21}} [[билэ:Flag of Chechen Republic since 2004.svg|50px|border]] [[Чеченскай Республика]] | [[Кадыров Рамзан Ахматович]] | {{~|1976-10-05}} 5 октября [[1976]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика баһылыга | {{~|2007-02-15}} 15 олунньу [[2007]] (э. т.)<br />5 муус устар [[2007]] <br />5 муус устар [[2011]] | {{~|2016-04-05}} 5 муус устар [[2016]] |- | {{~|22}} [[билэ:Flag of Chuvashia.svg|50px|border]] [[Чувашскай Республика]] | [[Игнатьев Михаил Васильевич]] | {{~|1961-01-08}} 8 тохсунньу [[1961]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Республика баһылыга | {{~|2010-08-29}} 29 атырдьах ыйа [[2010]] | {{~|2015-08-29}} 29 атырдьах ыйа [[2015]] |- | {{~|23}} [[билэ:Flag of Altai Krai.svg|50px|border]] [[Алтайскай кыраай]] | [[Карлин Александр Богданович]] | {{~|1951-10-29}} 29 октября [[1951]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2005-08-25}} 25 атырдьах ыйа [[2005]] <br />25 атырдьах ыйа [[2009]] | {{~|2014-08-25}} 25 атырдьах ыйа [[2014]] |- | {{~|24}} [[билэ:Flag of Zabaykalsky Krai.svg|50px|border]] [[Забайкальскай кыраай]] | [[Ильковскай Константин Константинович]] | {{~|1964-01-12}} 12 тохсунньу [[1964]] | партията суох | Губернатор | {{~|2013-02-28}} 28 олунньу [[2013]] (э. т.)<br />18 балаҕан ыйа [[2013]] | {{~|2018-09-18-2}} 18 балаҕан ыйа [[2018]] |- | {{~|25}} [[билэ:Flag of Kamchatka Krai.svg|50px|border]] [[Камчатскай кыраай]] | [[Илюхин Владимир Иванович]] | {{~|1961-06-25}} 25 бэс ыйа [[1961]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2011-02-25}} 25 олунньу [[2011]] (э. т.)<br />3 кулун тутар [[2011]] | {{~|2016-03-03}} 3 кулун тутар [[2016]] |- | {{~|26}} [[билэ:Flag of Krasnodar Krai.svg|50px|border]] [[Краснодарскай кыраай]] | [[Ткачёв Александр Николаевич]] | {{~|1960-12-23}} 23 ахсынньы [[1960]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Администрация баһылыга (губернатор) | {{~|2001-01-05}} 5 тохсунньу [[2001]] <br /> 30 кулун тутар [[2004]] <br /> 23 муус устар [[2007]] <br /> 25 муус устар [[2012]] | {{~|2017-04-24}} 25 муус устар [[2017]] |- | {{~|27}} [[билэ:Flag of Krasnoyarsk Krai.svg|50px|border]] [[Красноярскай кыраай]] | [[Толоконский Виктор Александрович]] | {{~|1953-05-27}} 27 ыам ыйа [[1953]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2014-05-12}} 12 ыам ыйа [[2014]] (э. т.) | {{~|021}} |- | {{~|28}} [[билэ:Flag of Perm Krai.svg|50px|border]] [[Пермскай кыраай]] | [[Басаргин Виктор Фёдорович]] | {{~|1957-08-03}} 3 атырдьах ыйа [[1957]] | партията суох | Губернатор | {{~|2012-04-28-2}} 28 муус устар [[2012]] (э. т.)<br />5 ыам ыйа [[2012]] | {{~|2017-05-05-3}} 5 ыам ыйа [[2017]] |- | {{~|29}} [[билэ:Flag of Primorsky Krai.svg|50px|border]] [[Приморскай кыраай]] | [[Миклушевский Владимир Владимирович]] | {{~|1967-09-15}} 15 балаҕан ыйа [[1967]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2012-02-28}} 28 олунньу [[2012]] (э. т.)<br />16 кулун тутар [[2012]]<br />31 ыам ыйа [[2014]] (э. т.) | {{~|029}} |- | {{~|30}} [[билэ:Flag of Stavropol Krai.svg|50px|border]] [[Ставропольскай кыраай]] | [[Владимиров Владимир Владимирович]] | {{~|1975-10-14}} 14 октября [[1975]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2013-09-27}} 27 балаҕан ыйа [[2013]] (э. т.) | {{~|001}} |- | {{~|31}} [[билэ:Flag of Khabarovsk Krai.svg|50px|border]] [[Хабаровскай кыраай]] | [[Шпорт Вячеслав Иванович]] | {{~|1954-06-16}} 16 бэс ыйа [[1954]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2009-04-30}} 30 муус устар [[2009]] (э. т.)<br />6 ыам ыйа [[2009]]<br />30 муус устар [[2013]] (э. т.)<br />17 балаҕан ыйа [[2013]] | {{~|2018-09-17}} 17 балаҕан ыйа [[2018]] |- | {{~|32}} [[билэ:Flag of Amur Oblast.svg|50px|border]] [[Амурскай уобалас]] | [[Кожемяко Олег Николаевич]] | {{~|1962-03-17}} 17 кулун тутар [[1962]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2008-10-16}} 16 октября [[2008]] (э. т.)<br />20 октября [[2008]]<br />20 октября [[2012]] | {{~|2017-10-20-1}} 20 октября [[2017]] |- | {{~|33}} [[билэ:Flag of Arkhangelsk Oblast.svg|50px|border]] [[Архангельскай уобалас]] | [[Орлов Игорь Анатольевич]] | {{~|1964-08-17}} 17 атырдьах ыйа [[1964]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2012-01-13}} 13 тохсунньу [[2012]] (э. т.)<br />3 олунньу [[2012]] | {{~|2017-02-03}} 3 олунньу [[2017]] |- | {{~|34}} [[билэ:Flag of Astrakhan Oblast.svg|50px|border]] [[Астраханскай уобалас]] | [[Жилкин Александр Александрович]] | {{~|1959-08-26}} 26 атырдьах ыйа [[1959]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2004-12-23}} 23 ахсынньы [[2004]] <br />24 ахсынньы [[2009]] | {{~|2014-12-24}} 24 ахсынньы [[2014]] |- | {{~|35}} [[билэ:Flag of Belgorod Oblast.svg|50px|border]] [[Белгородскай уобалас]] | [[Савченко Евгений Степанович]] | {{~|1950-04-08}} 8 муус устар [[1950]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|1993-10-11}} 11 октября [[1993]] (э. т.)<br />18 ахсынньы [[1993]]<br />17 ахсынньы [[1995]]<br />30 ыам ыйа [[1999]] <br /> 25 ыам ыйа [[2003]] <br /> 16 бэс ыйа [[2007]] <br /> 17 бэс ыйа [[2012]] (э. т.) <br />20 октября [[2012]] | {{~|2017-10-20-2}} 20 октября [[2017]] |- | {{~|36}} [[билэ:Flag of Bryansk Oblast.svg|50px|border]] [[Брянскай уобалас]] | [[Денин Николай Васильевич]] | {{~|1958-05-15}} 15 ыам ыйа [[1958]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2004-12-28}} 28 ахсынньы [[2004]] <br /> 18 октября [[2007]] <br /> 21 октября [[2012]] | {{~|2017-10-21-2}} 21 октября [[2017]] |- | {{~|37}} [[билэ:Flag of Vladimirskaya Oblast.svg|50px|border]] [[Владимирскай уобалас]] | [[Орлова Светлана Юрьевна]] | {{~|1954-10-23}} 22 октября [[1954]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2013-03-24}} 24 кулун тутар [[2013]] (э. т.)<br />23 балаҕан ыйа [[2013]] | {{~|2018-09-23}} 23 балаҕан ыйа [[2018]] |- | {{~|38}} [[билэ:Flag of Volgograd Oblast.svg|50px|border]] [[Волгоградскай уобалас]] | [[Бочаров Андрей Иванович]] | {{~|1969-10-14}} 14 октября [[1969]] | партията суох | Губернатор | {{~|2014-04-02}} 2 муус устар [[2014]] (э. т.) | {{~|015}} |- | {{~|39}} [[билэ:Flag of Vologda oblast.svg|50px|border]] [[Вологодскай уобалас]] | [[Кувшинников Олег Александрович]] | {{~|1965-02-02}} 2 олунньу [[1965]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2011-12-14}} 14 ахсынньы [[2011]] (э. т.)<br />28 ахсынньы [[2011]]<br />17 ыам ыйа [[2014]] (э. т.) | {{~|026}} |- | {{~|40}} [[билэ:Flag of Voronezh Oblast.svg|50px|border]] [[Воронежскай уобалас]] | [[Гордеев Алексей Васильевич]] | {{~|1955-02-28}} 28 олунньу [[1955]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2009-03-12}} 12 кулун тутар [[2009]]<br />7 кулун тутар [[2014]] (э. т.) | {{~|013}} |- | {{~|41}} [[билэ:Flag of Ivanovo Oblast.svg|50px|border]] [[Ивановскай уобалас]] | [[Коньков Павел Алексеевич]] | {{~|1958-09-19}} 19 балаҕан ыйа [[1958]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2013-10-16}} 16 октября [[2013]] (э. т.) | {{~|002}} |- | {{~|42}} [[билэ:Flag of Irkutsk Oblast.svg|50px|border]] [[Иркутскай уобалас]] | [[Ерощенко Сергей Владимирович]] | {{~|1961-05-28}} 28 ыам ыйа [[1961]] | партията суох | Губернатор | {{~|2012-05-18}} 18 ыам ыйа [[2012]] (э. т.)<br />29 ыам ыйа [[2012]] | {{~|2017-05-29-1}} 29 ыам ыйа [[2017]] |- | {{~|43}} [[билэ:Flag of Kaliningrad Oblast.svg|50px|border]] [[Калининградскай уобалас]] | [[Цуканов Николай Николаевич]] | {{~|1965-03-22}} 22 кулун тутар [[1965]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2010-09-28}} 28 балаҕан ыйа [[2010]] | {{~|2015-09-28}} 28 балаҕан ыйа [[2015]] |- | {{~|44}} [[билэ:Flag of Kaluga Oblast.svg|50px|border]] [[Калужскай уобалас]] | [[Артамонов Анатолий Дмитриевич]] | {{~|1952-05-05}} 5 ыам ыйа [[1952]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2000-11-12}} 12 балаҕан ыйа [[2000]] <br />14 кулун тутар [[2004]] <br />29 от ыйа [[2005]] <br />26 от ыйа [[2010]] | {{~|2015-07-26}} 26 от ыйа [[2015]] |- | {{~|45}} [[билэ:Flag of Kemerovo oblast.svg|50px|border]] [[Кемеровскай уобалас]] | [[Тулеев Аман Гумирович]] | {{~|1944-05-13}} 13 ыам ыйа [[1944]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|1997-07-01}} 1 от ыйа [[1997]]<br />19 октября [[1997]]<br />4 ыам ыйа [[2001]]<br />20 муус устар [[2005]]<br />20 муус устар [[2010]] | {{~|2015-04-20}} 20 муус устар [[2015]] |- | {{~|46}} [[билэ:Flag of Kirov Region.svg|50px|border]] [[Кировскай уобалас]] | [[Белых Никита Юрьевич]] | {{~|1975-06-13}} 13 бэс ыйа [[1975]] | партията суох | Губернатор | {{~|2009-01-15-2}} 15 тохсунньу [[2009]]<br />14 тохсунньу [[2014]] (э. т.) | {{~|005}} |- | {{~|47}} [[билэ:Flag of Kostroma Oblast.svg|50px|border]] [[Костромскай уобалас]] | [[Ситников Сергей Константинович]] | {{~|1963-01-18}} 18 тохсунньу [[1963]] | партията суох | Губернатор | {{~|2012-04-13}} 13 муус устар [[2012]] (э. т.)<br /> 28 муус устар [[2012]] | {{~|2017-04-28}} 28 муус устар [[2017]] |- | {{~|48}} [[билэ:Flag of Kurgan Oblast.svg|50px|border]] [[Курганскай уобалас]] | [[Кокорин Алексей Геннадьевич]] | {{~|1961-03-01}} 1 кулун тутар [[1961]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2014-02-14}} 14 олунньу [[2014]] (э. т.) | {{~|008}} |- | {{~|49}} [[билэ:Flag of Kursk Oblast.svg|50px|border]] [[Курскай уобалас]] | Михайлов Александр Николаевич | {{~|1951-09-15}} 15 балаҕан ыйа [[1951]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2000-11-18}} 18 балаҕан ыйа [[2000]]<br />4 кулун тутар [[2005]]<br />4 кулун тутар [[2010]]<br />17 ыам ыйа [[2014]] (э. т.) | {{~|023}} |- | {{~|50}} [[билэ:Flag of Leningrad Oblast.svg|50px|border]] [[Ленинградскай уобалас]] | [[Дрозденко Александр Юрьевич]] | {{~|1964-11-01}} 1 балаҕан ыйа [[1964]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2012-05-28}} 28 ыам ыйа [[2012]] | {{~|2017-05-28}} 28 ыам ыйа [[2017]] |- | {{~|51}} [[билэ:Flag of Lipetsk Oblast.svg|50px|border]] [[Липецкай уобалас]] | [[Королёв Олег Петрович]] | {{~|1952-02-23}} 23 олунньу [[1952]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Администрация баһылыга | {{~|1998-04-12}} 12 муус устар [[1998]]<br />14 муус устар [[2002]]<br />4 бэс ыйа [[2005]]<br />1 бэс ыйа [[2010]]<br />17 ыам ыйа [[2014]] (э. т.) | {{~|022}} |- | {{~|52}} [[билэ:Flag of Magadan Oblast.svg|50px|border]] [[Магаданскай уобалас]] | [[Печёный Владимир Петрович]] | {{~|1949-06-20}} 20 бэс ыйа [[1949]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2013-02-03}} 3 олунньу [[2013]] (э. т.)<br />18 балаҕан ыйа [[2013]] | {{~|2018-09-18-1}} 18 балаҕан ыйа [[2018]] |- | {{~|53}} [[билэ:Flag of Moscow oblast.svg|50px|border]] [[Московскай уобалас]] | [[Воробьёв Андрей Юрьевич]] | {{~|1970-04-14}} 14 муус устар [[1970]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2012-11-08}} 8 балаҕан ыйа [[2012]] (э. т.)<br />14 балаҕан ыйа [[2013]] | {{~|2018-09-14}} 14 балаҕан ыйа [[2018]] |- | {{~|54}} [[билэ:Flag of Murmansk Oblast.svg|50px|border]] [[Мурманскай уобалас]] | [[Ковтун Марина Васильевна]] | {{~|1962-03-10}} 10 кулун тутар [[1962]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2012-04-04}} 4 муус устар [[2012]] (э. т.)<br />13 муус устар [[2012]]<br />5 ыам ыйа [[2014]] (э. т.) | {{~|019}} |- | {{~|55}} [[билэ:Flag of Nizhny Novgorod Region.svg|50px|border]] [[Нижегородскай уобалас]] | [[Шанцев Валерий Павлинович]] | {{~|1947-06-29}} 29 бэс ыйа [[1947]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2005-08-08}} 8 атырдьах ыйа [[2005]] <br />8 атырдьах ыйа [[2010]] <br />30 ыам ыйа [[2014]] (э. т.) | {{~|028}} |- | {{~|56}} [[билэ:Flag of Novgorod Oblast.svg|50px|border]] [[Новгородскай уобалас]] | [[Митин Сергей Герасимович]] | {{~|1951-06-14}} 14 бэс ыйа [[1951]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2007-08-03}} 3 атырдьах ыйа [[2007]] (э. т.)<br />7 атырдьах ыйа [[2007]] <br /> 8 атырдьах ыйа [[2012]] (э. т.) <br />20 октября [[2012]] | {{~|2017-10-20-3}} 20 октября [[2017]] |- | {{~|57}} [[билэ:Flag of Novosibirsk Oblast.svg|50px|border]] [[Новосибирскай уобалас]] | [[Городецкий Владимир Филиппович]] | {{~|1948-07-11}} 11 от ыйа [[1948]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2014-03-17}} 17 кулун тутар [[2014]] (э. т.) | {{~|014}} |- | {{~|58}} [[билэ:Flag of Omsk Oblast.svg|50px|border]] [[Омскай уобалас]] | [[Назаров Виктор Иванович]] | {{~|1962-10-18}} 18 октября [[1962]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2012-05-30}} 30 ыам ыйа [[2012]] | {{~|2017-05-30}} 30 ыам ыйа [[2017]] |- | {{~|59}} [[билэ:Flag of Orenburg Oblast.svg|50px|border]] [[Оренбургскай уобалас]] | [[Берг Юрий Александрович]] | {{~|1953-08-03}} 3 атырдьах ыйа [[1953]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2010-06-15}} 15 бэс ыйа [[2010]] <br />17 ыам ыйа [[2014]] (э. т.) | {{~|025}} |- | {{~|60}} [[билэ:Flag of Oryol Oblast.svg|50px|border]] [[Орловскай уобалас]] | [[Потомский Вадим Владимирович]] | {{~|1972-08-12}} 12 атырдьах ыйа [[1972]] | bgcolor = red|<font color = yellow> КПРФ </font> | Губернатор | {{~|2014-02-26}} 26 олунньу [[2014]] (э. т.) | {{~|011}} |- | {{~|61}} [[билэ:Flag of Penza Oblast.svg|50px|border]] [[Пензенскай уобалас]] | [[Бочкарёв Василий Кузьмич]] | {{~|1949-04-29}} 29 муус устар [[1949]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|1998-04-12}} 12 муус устар [[1998]] <br />14 муус устар [[2002]] <br />26 ыам ыйа [[2005]] <br />26 ыам ыйа [[2010]] | {{~|2015-05-26}} 26 ыам ыйа [[2015]] |- | {{~|62}} [[File:No flag.svg|50px|border]] [[Псковскай уобалас]] | [[Турчак Андрей Анатольевич]] | {{~|1975-12-20}} 20 ахсынньы [[1975]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2009-02-16-1}} 16 олунньу [[2009]] (э. т.)<br />27 олунньу [[2009]]<br />27 олунньу [[2014]] (э. т.) | {{~|012}} |- | {{~|63}} [[билэ:Flag of Rostov Oblast.svg|50px|border]] [[Ростовскай уобалас]] | [[Голубев Василий Юрьевич]] | {{~|1957-01-30}} 30 тохсунньу [[1957]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2010-06-14}} 14 бэс ыйа [[2010]] | {{~|2015-06-14}} 14 бэс ыйа [[2015]] |- | {{~|64}} [[билэ:Flag of Ryazan Oblast.svg|50px|border]] [[Рязанскай уобалас]] | [[Ковалёв Олег Иванович]] | {{~|1948-09-07}} 7 балаҕан ыйа [[1948]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2008-04-12}} 12 муус устар [[2008]]<br />11 от ыйа [[2012]] (э. т.)<br /> 19 октября [[2012]] | {{~|2017-10-15}} 19 октября [[2017]] |- | {{~|65}} [[билэ:Flag of Samara Oblast.svg|50px|border]] [[Самарскай уобалас]] | [[Меркушкин, Николай Иванович]] | {{~|1951-02-05}} 5 олунньу [[1951]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2012-05-10-1}} 10 ыам ыйа [[2012]] (э. т.)<br />12 ыам ыйа [[2012]]<br />6 бэс ыйа [[2014]] (э. т.) | {{~|031}} |- | {{~|66}} [[билэ:Flag of Saratov Oblast.svg|50px|border]] [[Саратовскай уобалас]] | [[Радаев Валерий Васильевич]] | {{~|1961-04-02}} 2 муус устар [[1961]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2012-03-23}} 23 кулун тутар [[2012]] (э. т.) <br /> 5 муус устар [[2012]] | {{~|2017-04-05}} 5 муус устар [[2017]] |- | {{~|67}} [[билэ:Flag of Sakhalin Oblast.svg|50px|border]] [[Сахалинскай уобалас]] | [[Хорошавин Александр Вадимович]] | {{~|1959-11-26}} 26 балаҕан ыйа [[1959]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2007-08-07}} 7 атырдьах ыйа [[2007]] (э. т.)<br />11 атырдьах ыйа [[2007]] <br />11 атырдьах ыйа [[2011]] | {{~|2016-08-11}} 11 атырдьах ыйа [[2016]] |- | {{~|68}} [[билэ:Flag of Sverdlovsk Oblast.svg|50px|border]] [[Свердловскай уобалас]] | [[Куйвашев Евгений Владимирович]] | {{~|1971-03-16}} 16 кулун тутар [[1971]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | [[Губернатор Свердловской области|Губернатор]] | {{~|2012-05-14}} 14 ыам ыйа [[2012]] (э. т.)<br />29 ыам ыйа [[2012]] | {{~|2017-05-29-2}} 29 ыам ыйа [[2017]] |- | {{~|69}} [[билэ:Flag of Smolensk oblast.svg|50px|border]] [[Смоленскай уобалас]] | [[Островский Алексей Владимирович]] | {{~|1976-01-14}} 14 тохсунньу [[1976]] | bgcolor = lightblue|<font color = yellow> ЛДПР </font> | Губернатор | {{~|2012-04-20}} 20 муус устар [[2012]] (э. т.)<br />26 муус устар [[2012]] | {{~|2017-04-26}} 26 муус устар [[2017]] |- | {{~|70}} [[билэ:Flag of Tambov Oblast.svg|50px|border]] [[Тамбовскай уобалас]] | [[Бетин Олег Иванович]] | {{~|1950-08-25}} 25 атырдьах ыйа [[1950]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Глава администрации | {{~|1999-12-26}} 26 ахсынньы [[1999]]<br />7 ахсынньы [[2003]]<br />19 от ыйа [[2005]]<br />13 от ыйа [[2010]] | {{~|2015-07-13}} 13 от ыйа [[2015]] |- | {{~|71}} [[билэ:Flag of Tver Oblast.svg|50px|border]] [[Тверскай уобалас]] | [[Шевелёв Андрей Владимирович]] | {{~|1970-05-24}} 24 ыам ыйа [[1970]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2011-06-16}} 16 бэс ыйа [[2011]] (э. т.)<br />7 от ыйа [[2011]] | {{~|2016-07-07}} 7 от ыйа [[2016]] |- | {{~|72}} [[билэ:Flag of Tomsk Oblast.svg|50px|border]] [[Томскай уобалас]] | [[Жвачкин Сергей Анатольевич]] | {{~|1957-01-20}} 20 тохсунньу [[1957]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2012-03-17}} 17 кулун тутар [[2012]] | {{~|2017-03-17}} 17 кулун тутар [[2017]] |- | {{~|73}} [[билэ:Flag of Tula Oblast.svg|50px|border]] [[Тульскай уобалас]] | [[Груздев Владимир Сергеевич]] | {{~|1967-02-06}} 6 олунньу [[1967]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2011-07-29}} 29 от ыйа [[2011]] (э. т.)<br />18 атырдьах ыйа [[2011]] | {{~|2016-08-18}} 18 атырдьах ыйа [[2016]] |- | {{~|74}} [[билэ:Flag of Tyumen Oblast.svg|50px|border]] [[Тюменскай уобалас]] | [[Якушев Владимир Владимирович]] | {{~|1968-06-14}} 14 бэс ыйа [[1968]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2005-11-24}} 24 балаҕан ыйа [[2005]]<br />24 балаҕан ыйа [[2010]]<br />17 ыам ыйа [[2014]] (э. т.) | {{~|024}} |- | {{~|75}} [[билэ:Флаг Ульяновской области (2013).svg|50px|border]] [[Ульяновскай уобалас]] | [[Морозов Сергей Иванович]] | {{~|1959-09-06}} 6 балаҕан ыйа [[1959]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2004-12-26}} 26 ахсынньы [[2004]] <br />10 муус устар [[2006]]<br />8 муус устар [[2011]] | {{~|2016-04-08}} 8 муус устар [[2016]] |- | {{~|76}} [[билэ:Flag of Chelyabinsk Oblast.svg|50px|border]] [[Челябинскай уобалас]] | [[Дубровский Борис Александрович]] | {{~|1958-11-22}} 22 балаҕан ыйа [[1958]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2014-01-15}} 15 тохсунньу [[2014]] (э. т.) | {{~|006}} |- | {{~|77}} [[билэ:Flag of Yaroslavl Oblast.svg|50px|border]] [[Ярославскай уобалас]] | [[Ястребов Сергей Николаевич]] | {{~|1954-06-30}} 30 бэс ыйа [[1954]] | партията суох | Губернатор | {{~|2012-04-28-1}} 28 муус устар [[2012]] (э. т.)<br />5 ыам ыйа [[2012]] | {{~|2017-05-05-2}} 5 ыам ыйа [[2017]] |- | {{~|78}} [[билэ:Flag of Moscow.svg|50px|border]] [[Москва]] | [[Собянин Сергей Семёнович]] | {{~|1958-06-21}} 21 бэс ыйа [[1958]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Мэр | {{~|2010-10-21}} 21 октября [[2010]]<br />5 бэс ыйа [[2013]] (э. т.)<br />12 балаҕан ыйа [[2013]] | {{~|2018-09-12}} 12 балаҕан ыйа [[2018]] |- | {{~|79}} [[билэ:Flag of Saint Petersburg Russia.svg|50px|border]] [[Санкт-Петербург]] | [[Полтавченко Георгий Сергеевич]] | {{~|1953-02-23}} 23 олунньу [[1953]] | партията суох | Губернатор | {{~|2011-08-22}} 22 атырдьах ыйа [[2011]] (э. т.)<br />31 атырдьах ыйа [[2011]]<br />5 бэс ыйа [[2014]] (э. т.) | {{~|030}} |- | {{~|80}} [[билэ:Flag of Sevastopol.svg|50px|border]] [[Севастополь]] | [[Меняйло Сергей Иванович]] | {{~|1960-08-22}} 22 атырдьах ыйа [[1960]] | партията суох | Губернатор | {{~|2014-04-14}} 14 муус устар [[2014]] (э. т.) | {{~|017}} |- | {{~|81}} [[билэ:Flag of the Jewish Autonomous Oblast.svg|50px|border]] [[Еврейскай автономнай уобалас]] | [[Винников Александр Аронович]] | {{~|1955-10-06}} 6 октября [[1955]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2010-02-25}} 25 олунньу [[2010]] | {{~|2015-02-25}} 25 олунньу [[2015]] |- | {{~|82}} [[билэ:Flag of Nenets Autonomous District.svg|50px|border]] [[Ненецкэй автономнай уокурук]] | [[Кошин Игорь Викторович]] | {{~|1974-08-27}} 27 атырдьах ыйа [[1974]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Глава администрации (губернатор) | {{~|2014-02-22}} 22 олунньу [[2014]] (э. т.) | {{~|010}} |- | {{~|83}} [[билэ:Bandera Khanti mansi.svg|50px|border]] [[Ханты-Мансийскай автономнай уокурук — Югра]] | [[Комарова Наталья Владимировна]] | {{~|1955-10-21}} 21 октября [[1955]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2010-03-01}} 1 кулун тутар [[2010]] | {{~|2015-03-01}} 1 кулун тутар [[2015]] |- | {{~|84}} [[билэ:Flag of Chukotka.svg|50px|border]] [[Чукотскай автономнай уокурук]] | [[Копин Роман Валентинович]] | {{~|1974-03-05}} 5 кулун тутар [[1974]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2008-07-03}} 3 от ыйа [[2008]] (э. т.)<br />13 от ыйа [[2008]]<br /> 23 от ыйа [[2013]] (э. т.)<br />24 балаҕан ыйа [[2013]] | {{~|2018-09-24}}24 балаҕан ыйа [[2018]] |- | {{~|85}} [[билэ:Flag of Yamal-Nenets Autonomous District.svg|50px|border]] [[Ямало-Ненецкэй автономнай уокурук]] | [[Кобылкин Дмитрий Николаевич]] | {{~|1971-07-07}} 7 от ыйа [[1971]] | bgcolor = darkblue|<font color = white> Единая Россия </font> | Губернатор | {{~|2010-03-16}} 16 кулун тутар [[2010]] | {{~|2015-03-16}} 16 кулун тутар [[2015]] |} == Чахчылар == 85 регион баһылыктарыттан: * 72 «Единай Россия» чилиэнэ; * 1 — ЛДПР: :: Алексей Островский (Смоленскай уобалас); * 1 — КПРФ: :: Вадим Потомский (Орловскай уобалас); * 11 партията суохтар: :: Сергей Аксёнов (Крым Республиката) :: Виктор Басаргин (Пермскай кыраай) :: Никита Белых (Кировскай уобалас) :: Андрей Бочаров (Волгоградскай уобалас) :: Сергей Ерощенко (Иркутскай уобалас) :: Константин Ильковский (Забайкальскай кыраай) :: Юрий Коков (Кабардино-Балкарскай Республика) :: Сергей Меняйло (Севастополь) :: Георгий Полтавченко (Санкт-Петербург) :: Сергей Ситников (Костромскай уобалас) :: Сергей Ястребов (Ярославскай уобалас) Россия регионнарын баһылыктарыттан аҕа саастаахтара — Кемеровскай уобалас губернатора Аман Тулеев (1944 с. ыам ыйын 13 күнүгэр төрөөбүт), сааһынан эдэрдэрэ — Чечня Республикатын баһылыга Рамзан Кадыров (1976 с. алтынньы 5 күнүгэр төрөөбүт). Белгородскай уобалас губернатора Евгений Савченко барыларыттан уһун кэмҥэ регион баһылыгынан үлэлээбит (1993 сыл алтынньы 11 күнүттэн). == Быһаарыылар == {{reflist}} == Сигэлэр == * [http://www.governors.ru/ Все о губернаторах России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130325162008/http://www.governors.ru/ |date=2013-03-25 }} * [http://www.council.gov.ru/ Совет Федерации Федерального Собрания Российской Федерации] * [http://regionalistica.ru/monitoring/rotation/appointments/ Назначение глав регионов в 2005—2006 гг.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080624230645/http://regionalistica.ru/monitoring/rotation/appointments/ |date=2008-06-24 }} {{Арассыыйа субъектарын тиһигэ‎‎ }} [[Категория:Арассыыйа]] [[Категория:Арассыыйа субъектарын тиһиктэрэ]] [[Категория:Политиктар тиһиктэрэ|Арассыыйа]] ijorcluxwgna2makuk4pvf3ugqhw980 0 17657 429464 401168 2026-06-20T07:29:49Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429464 wikitext text/x-wiki {{coord|55|28|N|37|18|E|display=title}} [[Билэ:Winter Troitsk October prospect.jpg|thumb|left|Куорат киин уулусса - Октябрьскай проспект]] [[Билэ:Coat of Arms of Troitsk (Moscow oblast).png|thumb|85px|Куорат дьаралыга]] [[Билэ:Flag of Troitsk (Moscow oblast).png|thumb|85px|Куорат былааҕа]] '''Троицкай''' ({{lang-ru|Троицк}}) — [[Арассыыйа]] [[Москва уобалаһа|Москва уобалаһыгар]] баар [[куорат]], наукоград. Уобалас кииниттэн ([[Москва]]) 37 км сиргэ. [[Десна (өрүс, Москва уобалаһа)|Десна өрүс]] үрдүгэр турар. [[Байҕал таһыма|Байҕал таһымыттан]] орто үрдүгэ — 175 м. Куорат олохтоохторун ахсаана [[2009]] сыллаахха 36 762 киһи этэ, иэнэ — 15 км², олохтоохторун хойуута — 1 квадратнай килэмиэтиргэ 2450,8 киһи. Олохтоммут сыла — [[1627]], [[1928]] сыллаахтан — куорат тииптээх бөһүөлэк, [[1977]] сыллаахтан — куорат. Куорат баһылыга — Виктор Сиднев ([[2003]] сылтан). Почтатын индэксэ — 142190, төлөппүөнүн куода — +7 49675, ОКАТО куода — 46 475. == Тас сигэлэр == * [http://www.troitsk.ru/ Куорат официал саайта]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100316192543/http://www.troitsk.ru/ |date=2010-03-16 }} [[Категория:Арассыыйа куораттара]] 4t39jejkgnro5ro1tufbz9kkacc573x 0 22096 429445 340325 2026-06-20T00:52:19Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429445 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Russian Oladii with Sour Cream.jpg|thumb|280px|Сүөгэйдээх алаадьы]] '''Алаадьы''' — [[Сэлиэһинэй]] бурдуктан, ууга ол эбэтэр үүккэ уонна сымыыты холбонон арыыга буһарыллар ас. Блиныттан атына диэн суоданы ол эбэтэр доруоһаны туттуллар, оччоҕуна аһа быдан көпдөркөй буолар. Саха сиригэр нуччалар кэлбиттэрин кэннэ саха абыыйдарыгар (Уоту аһатыы) кытта туттуллуор диэри киэҥник тарҕаммыт. == Ссылки == * [http://cook.fober.net/recipes/cat7-463-494.html Рецепты приготовления оладьев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110830154119/http://cook.fober.net/recipes/cat7-463-494.html |date=2011-08-30 }}. [[Категория:Русская кухня]] [[Категория:Ас-үөл]] gtu5e27egqoht9oenwflknfroi4djxa 0 23184 429440 354986 2026-06-20T00:03:35Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429440 wikitext text/x-wiki 2012 Сайыҥҥы Олимпиада мэтээллэрин таблицата Лондоҥҥа ааспыт Олимпия оонььуларыгар кыайбыт мэтээллэрэ. '''Быһаарыы''' Бу таблица Олимпия оонньууларын официальнай таблицатыттан ылыллыбыта 2012 атырдьах ыйын 9 күнүгэр ;Key {| class="wikitable" border="1" |- |style="background:#ccccff; width:3em;"|* |Denotes the host nation (Great Britain) |} <onlyinclude> {| {{RankedMedalTable|class=wikitable sortable|caption={{{caption Olympics medal table}}}|team=NOC}} |- | 1 || align=left| {{flag|USA}} || 39 || 25 || 26 || 90 |- | 2 || align=left| {{flag|CHN}} || 37 || 25 || 19 || 81 |-bgcolor="ccccff" | 3 || align=left| {{flagIOCteam|GBR}}* || 25 || 15 || 16 || 56 |- | 4 || align=left| {{flagIOCteam|RUS}} || 13 || 21 || 24 || 58 |- | 5 || align=left| {{flagIOCteam|KOR}} || 12 || 7 || 6 || 25 |- | 6 || align=left| {{flagIOCteam|GER}} || 10 || 17 || 11 || 38 |- | 7 || align=left| {{flagIOCteam|FRA}} || 8 || 9 || 12 || 29 |- | 8 || align=left| {{flagIOCteam|HUN}} || 8 || 4 || 3 || 15 |- | 9 || align=left| {{flagIOCteam|AUS}} || 7 || 14 || 10 || 31 |- | 10 || align=left| {{flagIOCteam|ITA}} || 7 || 6 || 6 || 19 </onlyinclude><!--Move this /onlyinclude tag directly under the 10th NOC--> |- | 11 || align=left| {{flagIOCteam|KAZ}} || 6 || 0 || 3 || 9 |- | 12 || align=left| {{flagIOCteam|JPN}} || 5 || 14 || 14 || 33 |- | 13 || align=left| {{flagIOCteam|NED}} || 5 || 5 || 8 || 18 |- | 14 ||align=left| {{flagIOCteam|IRI}} || 4 || 4 || 1 || 9 |- | 15 || align=left|{{flagIOCteam|NZL}} || 4 || 3 || 5 || 12 |- | 16 ||align=left| {{flagIOCteam|PRK}} || 4 || 0 || 1 || 5 |- | 17 || align=left| {{flagIOCteam|BLR}} || 3 || 3 || 4 || 10 |- | 18 || align=left| {{flagIOCteam|JAM}} || 3 || 3 || 3 || 9 |- | 19 || align=left| {{flagIOCteam|CUB}} || 3 || 3 || 2 || 8 |- | 20 || align=left| {{flagIOCteam|UKR}} || 3 || 1 || 6 || 10 |- | 21 || align=left| {{flagIOCteam|RSA}} || 3 || 1 || 1 || 5 |- | 22 || align=left| {{flagIOCteam|ESP}} || 2 || 7 || 3 || 12 |- | 23 || align=left| {{flagIOCteam|ROU}} || 2 || 5 || 2 || 9 |- | 24 || align=left| {{flagIOCteam|DEN}} || 2 || 4 || 3 || 9 |- | 25 || align=left| {{flagIOCteam|CZE}} || 2 || 3 || 3 || 8 |- | 26 || align=left| {{flagIOCteam|BRA}} || 2 || 2 || 7 || 11 |- | 27 || align=left| {{flagIOCteam|KEN}} || 2 || 2 || 3 || 7 |- | 28 || align=left| {{flagIOCteam|POL}} || 2 || 1 || 6 || 9 |- | 29 || align=left|{{flagIOCteam|CRO}} || 2|| 1 || 1 || 4 |- | 30 || align=left| {{flagIOCteam|SUI}} || 2 || 1 || 0 || 3 |- | 31 || align=left| {{flagIOCteam|ETH}} || 2 || 0 || 2 || 4 |- | 32 || align=left| {{flagIOCteam|CAN}} || 1 || 5 || 11 || 17 |- | 33 || align=left| {{flagIOCteam|COL}} || 1 || 3 || 4 || 8 |- | 34 || align=left| {{flagIOCteam|SWE}} || 1 || 3 || 3|| 7 |- | 35 || align=left| {{flagIOCteam|SLO}} || 1 || 1 || 2 || 4 |- | rowspan="3"| 36 || align=left| {{flagIOCteam|GEO}} || 1 || 1 || 1 || 3 |- | align=left| {{flagIOCteam|NOR}} || 1 || 1 || 1 || 3 |- | align=left| {{flagIOCteam|TUN}} || 1 || 1 || 1 || 3 |- | 39 || align=left| {{flagIOCteam|DOM}} || 1 || 1 || 0 || 2 |- | rowspan="4" | 40 || align=left| {{flagIOCteam|IRL}} || 1 || 0 || 1 || 2 |- | align=left| {{flagIOCteam|LAT}} || 1 || 0 || 1 || 2 |- | align=left| {{flagIOCteam|LTU}} || 1 || 0 || 1 || 2 |- | align=left| {{flagIOCteam|TUR}} || 1 || 0 || 1 || 2 |- | rowspan="3" | 44 || align=left| {{flagIOCteam|ALG}} || 1 || 0 || 0 || 1 |- | align=left| {{flagIOCteam|GRN}} || 1 || 0 || 0 || 1 |- | align=left| {{flagIOCteam|VEN}} || 1 || 0 || 0 || 1 |- | 47 || align=left| {{flagIOCteam|MEX}} || 0 || 3 || 2 || 5 |- | 48 || align=left| {{flagIOCteam|AZE}} || 0 || 2 || 3 || 5 |- | 49 || align=left| {{flagIOCteam|EGY}} || 0 || 2 || 0 || 2 |- | rowspan="2" | 50 || align=left| {{flagIOCteam|IND}} || 0 || 1 || 3 || 4 |- | align=left| {{flagIOCteam|SVK}} || 0 || 1 || 3 || 4 |- | rowspan="3" | 52 ||align=left| {{flagIOCteam|ARM}} || 0 || 1 || 2 || 3 |- | align=left| {{flagIOCteam|BEL}} || 0 || 1 || 2 || 3 |- | align=left| {{flagIOCteam|MGL}} || 0 || 1 || 2 || 3 |- | rowspan="7"| 55 || align=left| {{flagIOCteam|EST}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | align=left| {{flagIOCteam|BUL}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | align=left| {{flagIOCteam|INA}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | align=left| {{flagIOCteam|MAS}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | align=left| {{flagIOCteam|SRB}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | align=left| {{flagIOCteam|THA}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | align=left| {{flagIOCteam|TPE}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | rowspan="5"| 62 || align=left| {{flagIOCteam|BOT}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | align=left| {{flagIOCteam|CYP}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | align=left| {{flagIOCteam|FIN}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | align=left| {{flagIOCteam|GUA}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | align=left| {{flagIOCteam|POR}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | rowspan="5"| 67 || align=left| {{flagIOCteam|ARG}} || 0 || 0 || 2 || 2 |- | align=left| {{flagIOCteam|GRE}} || 0 || 0 || 2 || 2 |- | align=left| {{flagIOCteam|MDA}} || 0 || 0 || 2 || 2 |- | align=left| {{flagIOCteam|QAT}} || 0 || 0 || 2 || 2 |- | align=left| {{flagIOCteam|SIN}} || 0 || 0 || 2 || 2 |- | rowspan="10"| 72 || align=left| {{flagIOCteam|AFG}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | align=left| {{flagIOCteam|HKG}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | align=left| {{flagIOCteam|KSA}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | align=left| {{flagIOCteam|KUW}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | align=left| {{flagIOCteam|MAR}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | align=left| {{flagIOCteam|PUR}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | align=left| {{flagIOCteam|TJK}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | align=left| {{flagIOCteam|TRI}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| {{flagIOCteam|UZB}} || 0 || 0 || 1 || 1 <onlyinclude> |- class="sortbottom" !colspan=2| Total (80 NOCs) || 244 || 246 || 277 || 767 |}</onlyinclude> ==Атын сигэлэр== * [http://www.london2012.com/ London 2012 – Official website]* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120821234351/http://www.london2012.com/ |date=2012-08-21 }} *[http://www.hivegroup.com/gallery/2012olympics/ London 2012 Olympics – Interactive Medal Standings (by country, sport, event, medal & athlete)] from “[[The Hive Group]]” [[Category:2012 Summer Olympics|Medal table]] [[Category:Summer Olympics medal tables]] [[Category:London-related lists]] [[Category:2012 Summer Olympics]] r45gtcbbxb1l7tf29tz2bucqz26z1x6 0 23535 429441 407614 2026-06-20T00:11:55Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429441 wikitext text/x-wiki '''Human Rights Watch''' (''Хьюман Райтс Вотч'' ол эбэтэр ''Киһи быраабын харабыла'') — киһи быраабын күөмчүлээһини кэтиир, чинчийэр уонна дөкүмүөҥҥэ киллэрэр бырабыыталыстыбалартан тутулуга суох<ref>[http://rus.ngo.pl/x/302368#darowizny Үбүлээһинэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170303095412/http://rus.ngo.pl/x/302368#darowizny |date=2017-03-03 }}</ref> Аан Дойдутааҕы тэрилтэ<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1459072/Human-Rights-Watch Human Rights Watch «Британника» энциклопедияҕа]</ref>. Салалтата - [[Нью Йорк]] уонна [[Вашингтон]] (АХШ), директивата - [[Торонто]] (Канаада). «Хьюман райтс вотч» [[1978]] сыллаахха «Хельсинки вотч» диэн ааттанан тэриллибитэ. == Сигэлэр == * [http://www.hrw.org/ru «Хьюман Райтс Вотч» нууччалыы]* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121203221858/http://www.hrw.org/ru |date=2012-12-03 }} == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Киһи бырааба]] 4p1d5erkqnmxsuk8j2g8rof97oklcyz 0 27093 429449 410377 2026-06-20T01:24:46Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429449 wikitext text/x-wiki [[Ойуу:Артахинова.jpg|thumb|300px|left|Артахинова С.М. күрэхтэһиигэ]] '''Артахинова Степанида Михайловна''' — оҕунан ытыыга XIV Паралимпийскай оонньууларга боруонса мэтээллээх. == Олоҕун олуктара == [[1989]] сыллаахха [[балаҕан ыйын 13]] күнүгэр төрөөбүт. == Наҕараадалара уонна ытык ааттара == * «Аҕа дойду иннигэр үтүөлэрин иһин» уордьан 2 ст. * [[Хотугу Сулус (уордьан)|«Хотугу Сулус» уордьан]] * Россия спордун үтүөлээх маастара * XIV сайыҥҥы Паралимпийскай оонньуулар, боруонса призер<ref>[https://web.archive.org/web/20130326071751/http://www.london2012.com/paralympics/archery/event/women-individual-compound-open/index.html Официальный сайт XIV Паралимпийских Игр:Women's Individual Compound - Open]</ref> (Лондон, Великобритания) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == {{cite web|url=http://archery.ya1.ru/2014/02/%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B4%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0/|title=Артахинова Степанида Михайловна|author=|date=|work=|publisher=Саха охчуттарын ситим-сирэ|accessdate=2014-07-22|lang=}} {{bio-stub}} [[Категория:Дьоннор алпабыытынан]] [[Категория:1989 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Балаҕан ыйын 13 күнүгэр төрөөбүттэр]] <!-- [[Категория: улууһугар төрөөбүттэр]]--> [[Категория:Охчуттар]] 2eay3oru0ludduh43d1dnbs7xf3v6zm 0 27094 429450 403659 2026-06-20T01:44:19Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429450 wikitext text/x-wiki [[Ойуу:Балынец.jpg|мини|px300|Владимир Балынец [[Путин Владимир Владимирович|В.В.Путинныын]]]] '''Балынец Владимир Андреевич''' — XIV Паралимпийскай оонньууларга үрүҥ көмүс призер (пауэрлифтинг) == Олоҕун олуктара == [[1985]] сыллаахха [[муус устар 25]] күнүгэр [[Дьокуускай|Дьокуускайга]] төрөөбүт.<br /> Тренерэ — Давыдов Петр Николаевич. == Спортка ситиһиилэрэ == 2012 сыллаахха Лондоҥҥа буолбут XIV Паралимпийскай оонньууларга Россия хамаандатыгар бастакы мэтээли аҕалбыт. == Наҕараадалара уонна ытык ааттара == * Россия спордун үтүөлээх маастара * «За заслуги перед Отечеством» II ст. мэтээл * Россия чемпиона (2007—2012). * Европа чемпиона (2007) * Россия хас да төгүллээх рекордсмена * XIV сайыҥҥы Паралимпийскай оонньуулар, үрүҥ көмүс призер<ref>[https://web.archive.org/web/20130330113526/http://www.london2012.com/paralympics/powerlifting/event/men-48kg/index.html Официальный сайт XIV Паралимпийских Игр:Powerlifting:Men's 48 kg]</ref> (Лондон, Великобритания) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == [http://spb24tv.ru/news/news10510/ Советский спорт:Паралимпиада-2012. Балынец завоевал серебро в пауэрлифтинге в категории до 48 кг] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530165514/http://spb24tv.ru/news/news10510/ |date=2013-05-30 }} {{bio-stub}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1985 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Муус устар 25 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:Дьокуускайга төрөөбүттэр]] a7wscmjzp7r78ode2m65zxcte2mh747 0 30792 429463 414803 2026-06-20T07:23:56Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429463 wikitext text/x-wiki '''Теодор Катсаневас''' ('''{{lang-el|Θεόδωρος Κατσανέβας}}''', 1947 сыллаахха Афина куоракка төрөөбүт) Гириэк академига<ref name="WMF">{{cite web|url=http://blog.wikimedia.org/2014/02/14/wikimedia-foundation-supports-wikipedia-user-subject-to-defamation-lawsuit-in-greece/|title=Wikimedia Foundation supports Wikipedia user subject to defamation lawsuit in Greece — Wikimedia blog|work=[[Wikimedia Foundation]]|accessdate=14 February 2014}}</ref> '''ДРАХМА''' политическай паартиятын төрүттээччитэ(2013).<ref name="PressProject" />1989-2004 сылларга Греция парламенын чилиэнэ этэ<ref name="UniPi">{{cite web|url=http://www.unipi.gr/katsanevas/english/english%20texts/114.doc |title=Theodore Katsanevas, MA (Warwick), PhD (LSE) |publisher=[[University of Piraeus]] |accessdate=14 February 2014}}</ref><ref name="PressProject">{{cite web |url=http://www.thepressproject.net/article/56330/How-a-Greek-politician-is-attempting-to-rewrite-history-by-suing-Wikipedia-the-online-encyclopedia-he-doesnt-understand |title=How a Greek politician is attempting to rewrite history by suing Wikipedia, the online encyclopedia he doesn't understand |publisher=thepressproject.net |author=Kostas Efimeros |accessdate=2014-02-15 |date=2014-02-13}}</ref> ''Уорвик университетын'' бүтэрбитэ уонна билим докторын аатын ''Лондоннааҕы экономика оскуолатыгар'' ылбыта. Пиренея университетыгар үлэ экономикатын профессора.<ref name="UniPi" /> 1981 сыллаахха үлэҕэ киирбит Андреас Папандреоу программатын ааптардарыттан биирдэстэрэ. Ο.Α.Ε.Δ. – Дьон идэлээх сойуустарын (Οργανισμός Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού, OAED), онтон 1985 сыллаахха хамнас агенствотын салайбыта. ПАСОК Афина партиятыттан 1989 сыллаахтан 2004 сылга дылы талыллан үлэлээбитэ<ref name=in-gr>{{el}} {{Cite news|url = http://news.in.gr/greece/article/?aid=511399|title = Εκτός ψηφοδελτίων ΠΑΣΟΚ οι «εννέα» που υπέγραψαν την τροπολογία για το Πόρτο Καρράς|publisher = In.gr|date = 2004-01-23|accessdate = 2014-02-14}}</ref> 2000 сыллаахха арахсыар дылы Греция урукку Премьер-миниистирин Андреас Папандреу күтүөтэ этэ, София диэн ааттаах кыыһын кытта олорбуттара.<ref name="PressProject" /><ref name= BaltimoreSun> {{cite web | title = Katsanevas Papandreou - Disinherited children contest Papandreou's will Greek premier had left entire estate to widow |work= Baltimore Sun | url= http://articles.baltimoresun.com/1996-09-29/news/1996273082_1_andreas-papandreou-katsanevas-liani | accessdate = 2014-02-15}}</ref> Биллэн хаалбыт кэриэс тылыгар Папандреу Катсаневаһы '''дьиэ кэргэн саата-суута''' диэн ааттаабыт({{lang-el|όνειδος της οικογένειας}})<ref name="ana1996091215">[http://www.hri.org/news/greek/ana/1996/96-09-13.ana.html#15 Reactions to Papandreou's will] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223103417/http://www.hri.org/news/greek/ana/1996/96-09-13.ana.html#15 |date=2014-02-23 }}, Athens News Agency, 13/09/1996</ref><ref name= BaltimoreSun /><ref>{{cite web | title = Papandreous' legacy - SFGate | url = http://www.sfgate.com/news/article/NOTES-FROM-HERE-AND-THERE-2965745.php | accessdate = 2014-02-15 }}</ref><ref name="tovima_diamadia_skoupidia">{{cite web|url=http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=84975|title=Διαμάντια & σκουπίδια - ολιτισμός|publisher=tovima.gr|accessdate=2014-02-14}}</ref><ref name="protagon_katsanabas">{{cite web |url=http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.8emata&lid=3202 |title=Διαθήκη εκ του διατίθημι|publisher=protagon.gr|accessdate=2014-02-14}}</ref><ref name="tovima_katsanevas_diathiki">{{cite web |url=http://www.tovima.gr/relatedarticles/article/?aid=82208&dt=15/09/1996 |title=Η διαθήκη σε... δίκη|publisher=tovima.gr|accessdate=2014-02-14}}</ref><ref name="corriere_katsanevas">{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1996/settembre/21/Atene_fattore_Mimi_abbatte_sul_co_0_96092113453.shtml|title=Atene: il fattore Mimi' s' abbatte sul voto|publisher=archiviostorico.corriere.it|accessdate=2014-02-14}}</ref> уонна кинини Георгиос Папандреу уонна Андреас Папандреу политикатын утары охсуһар диэн ааттаабыта.<ref name="rizospastis.gr">{{cite news | url=http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=3673121&publDate=| title=Οι διαθήκες του Ανδρέα Παπανδρέου | publisher=Ριζοσπάστης | accessdate=2014-02-15 | date=1996-09-13}}</ref><ref>[http://www.hri.org/news/greek/ana/1996/96-09-13.ana.html#14 Andreas Papandreou's wills opened Dimitra Liani receives archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223103417/http://www.hri.org/news/greek/ana/1996/96-09-13.ana.html#14 |date=2014-02-23 }}, Athens News Agency, 13/09/1996</ref><ref name=hri-15>[http://www.hri.org/news/greek/ana/1996/96-09-13.ana.html#15 Reactions to Papandreou's will] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223103417/http://www.hri.org/news/greek/ana/1996/96-09-13.ana.html#15 |date=2014-02-23 }}, Athens News Agency, 13/09/1996</ref><ref>[http://www.hri.org/news/greek/ant1en/1996/96-09-13.ant1en.html Two wills of the late Andreas Papandreou submitted to the Court] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223103412/http://www.hri.org/news/greek/ant1en/1996/96-09-13.ant1en.html |date=2014-02-23 }}, Antenna News in English, 13/09/1996</ref> ([[Георгиос Папндреу]] Андреас аҕата уонна Греция өссө биир Премьер-миниистирэ этэ). Теодор Катсаневас кэриэс тыл дьиҥин итэҕэйбэт<ref name=hri-15/> уонна 2003 сыллаахха Спирос Каратзаферис хаһыат ону суруйбут уонна Катсаневаһы "Саат-суут"; диэн тыллаах суруйбутун иһин суукка биэрбит, ол гынан баран кэриэс тыл дьиҥнээҕин туһунан боппуруоһу туруорбат.<ref>''[http://www.thepressproject.net/article/56330/How-a-Greek-politician-is-attempting-to-rewrite-history-by-suing-Wikipedia-the-online-encyclopedia-he-doesnt-understand How a Greek politician is attempting to rewrite history by suing Wikipedia, the online encyclopedia he doesn’t understand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222040545/http://www.thepressproject.net/article/56330/How-a-Greek-politician-is-attempting-to-rewrite-history-by-suing-Wikipedia-the-online-encyclopedia-he-doesnt-understand |date=2014-02-22 }}'', by Kostas Efimeros, 13 February 2014.</ref> Ол иһигэр гириэк тылынан Бикипиэдьийэҕэ уонна ол туһунан суруйбут администраторга ("Diu") уонна Аһаҕас билии уопсастабытыгар Бикипиэдьийэҕэ сыһыана да суоҕун иһин эмиэ суукка бэриллибит<ref name="WMF" /><ref name="PressProject" />. == Быһаарыылар== {{Быһаарыылар}} == Тас сигэлэр == *[http://www.unipi.gr/katsanevas Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224141943/http://www.unipi.gr/katsanevas/ |date=2008-02-24 }} *[http://theodore-katsanevas.blogspot.it Blog] {{Authority control}} [[Category:Афина дьонноро]] [[Category:1947 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Category:Греция политиктара]] gzfnbh39hukzd4j1bcb1dmmhkmdv0kb 0 34338 429452 400734 2026-06-20T02:51:09Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429452 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 18em;" |- | colspan="4" style="text-align: center; padding: 0.5em 0em;" | [[File:{{#if:{{{Image|}}}|{{{Image}}}|{{#if:{{{letter|}}}|{{{letter}}}.svg|Гириэк суруга-бичигэ|alpha-omega.svg}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|160px}}]] |- ! colspan="4" style="background-color: #ccccff; text-align: center;" | [[Гириэк суруга-бичигэ]] |- | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Αα || Альфа | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Νν || Ню |- | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Ββ || Бета | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Ξξ || Кси |- | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Γγ || Гамма | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Οο || Омикрон |- | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Δδ || Дельта | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Ππ || Пи |- | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Εε || Эпсилон | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Ρρ || Ро |- | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Ζζ || Зета | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Σσς || Сигма |- | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Ηη || Эта | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Ττ || Тау |- | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Θθ || Тета | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Υυ || Упсилон |- | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Ιι || Йота | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Φφ || Фи |- | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Κκ || Каппа | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Χχ || Чи |- | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Λλ || Лямбда | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Ψψ || Пси |- | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Μμ || Мью | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Ωω || Омега |- ! colspan="4" style="background-color: #ccccff; text-align: center;" |Атын буукубалар |- | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Ϝϝ || Дигамма | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Ϛϛ || Стигма |- | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Ⱶⱶ || Һэта | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Ϻϻ || Сан |- | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Ϙϙ || Коппа | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Ϡϡ || Сампи |- | style="font-size:11pt;font-family:times new roman,serif;" | Ϸϸ || Шо | || |- | class="hlist nowrap" style="text-align: center;" colspan="4" | |} Аныгы '''Гириэк суруга-бичигэ''' 24 буукубалардаах.<ref>http://www.unilang.org/course.php?res=68#ci-l1alphabet</ref> [[Гириэк тыла|Гириэк тылын]] суруйарга туттуллар Гириэк тылыттан аныгы [[Европа]] алпабыыттара барыта тахсыбыттар. Быһа холоон биһиги эрабыт иннинэ 100 сыллахха Финикийскай алпабыыттан тахсыбытын да иһин гириэк тылыгар кэлэн уларыйбыта. Гириэк тылыгар суох дорҕоонноох буукубаларын суох оҥорбуттара уонна атын буукубаларын оннук дорҕоон суоҕуттан аһаҕас дорҕоон буолбуттара. Финикийскай тылга аһаҕас дорҕоон суруллубат эбит. Ол иһин ааҕыы олус күүстээхтик чэпчээбит.Бастаан уҥаттан хаҥас ааҕыллар эбит, онтон биһиги эрабыт иннинэ 6 үйэҕэ хаҥастан уҥа суруйар буолбуттар. Аныгы гириэк тылыттан сорох уратылардаах. Уруут икки араастык суруллар эбиттэр, онтон кэлин биирдик суруйар буолбуттар. == Быһаарыылар== {{Быһаарыылар}} *http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/unicode/unicode.html{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104201807/http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/unicode/unicode.html |date=2015-11-04 }} [[Category:Гириэк суруга-бичигэ| ]] 3z54i9bwl1lsmnwwyjcph8kfv04q4qp 0 38046 429460 414948 2026-06-20T06:52:26Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429460 wikitext text/x-wiki '''Инна Яковлевна Степанова''' (1990 с. муус устар 17 күнүгэр РФ Бүрээт өрөспүүбүлүкэтин [[Улан-Удэ]] куоратыгар төрөөбүтэ) — Арассыыйа спортсмена, охчут, 2016 сыллааҕы Олимпиада үрүҥ көмүс призера, 2015 сыллааҕы сайыҥҥы Универсиада боруонса призера. == Успуорка карьера == === Саҕаланыыта === Оҕунан ытыыга Аан дойду кубогын араас түһүмэхтэригэр хамаанданан да, соҕотоҕун да хас да төгүллээн бириистээх миэстэлэргэ тиксибитэ. 2010 сыллаахха Италия Роверетотыгар Ксения Перованы уонна Наталья Эрдыниеваны кытары Испания сүүмэрдэммит хамаандатын (202:195) кыайан, бастаабыттара<ref>[http://news.sport-express.ru/2010-05-29/364891/ Золото чемпионата Европы — у женской сборной России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140310093701/http://news.sport-express.ru/2010-05-29/364891/ |date=2014-03-10 }}</ref>. Биирдиилээн бастыыр иһин киирсиигэ бастаабыта, оттон микстеҕэ 5-с миэстэ буолбута. 2011 сыллаахха [[Баҥкок|Бангкока]] Азия Гран-притыгар биирдиилээн бастыыр иһин күрэххэ уонна микстеҕэ бастаабыта, хамаанданан 3-с буолбута. Эмиэ ити сыл Дьобуруопа уонна Сир ортото байҕал (Анталья) Гран-притыгар хамаанданан бастаабыта, микстеҕэ Баир Баденовы кытары иккис буолбута, оттон биирдиилээн кирэххэ үһүстээбитэ. 2012 сыллаахха Дьобуруопа Гран-притыгар хамаанданан бастаабыта, тус киирсиигэ 3-с буолбута. === 2012 с. Олимпиада === Биирдиилээн бастыыр иһин киирсиигэ квалификация түһүмэҕэр 653 очукуону ылан 17-с буолбута уонна күрэхтэһииттэн туораабыта. Хамаанданан киирсиигэ Ксения Перованы уонна Кристина Тимофееваны кытары финал ⅛ 215:208 ахсаанынан Улуу Британия хамаандатын кыайбыттара. Финал чиэппэригэр тайбааннары кытары киирсибиттэрэ уонна эбии ытыыга 216(28):216(26) ахсаанынан кыайбыттара. Полуфиналга КНР хамаандатыгар хотторбуттара (207:208). Үһүс миэстэ иһин киирсиигэ 2 очукуонан дьоппуоннартан кыайтарбыттара (207:209). === 2016 с. Олимпиада === 2016 сыллаахха Бразилия Рио-де-Жанейро куоратыгар ыытыллыбыт Олимпиадаҕа боруонса мэтээли ылбыта. == Үөрэҕэ == Бурятиятааҕы судаарыстыбаннай университет Физическэй култуураҕа факультетын устудьуона<ref>[http://www.archery-sila.ru/stati/intervyu/557-inna-stepanova.html Степанова Инна — спортсмен недели по версии ФИТА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113042616/http://archery-sila.ru/stati/intervyu/557-inna-stepanova.html |date=2012-11-13 }}</ref>. == Сөбүлүүр дьарыга == Муусука, массыына<ref>[https://web.archive.org/web/20130404062047/http://www.london2012.com/athlete/stepanova-inna-1010532/ Inna Stepanova]</ref>. == Өссө көр == * Спорт в Бурятии == Бэлиэтээһиннэр == {{Быһаарыылар}} == Сигэлэр == * [http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/st/inna-stepenova-1.html Инна Степанова]<span> — олимпийская статистика на сайте </span>''Sports-Reference.com''&nbsp;(англ.) * [http://www.archery.org/results/archer_update.asp?id=6889&action=&onyuz= Инна Степанова] на сайте Международной федерации стрельбы из лука * [https://facebook.com/inna.stepanova.355 Официальная страница Inna Stepanova]<span> в социальной сети </span>[[Фэйсбук|Facebook]] [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1990 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Муус устар 17 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:Бурятия]] [[Категория:Улан-Удэ]] [[Категория:Ох саа]] 7l62si6lbhbfs5emhf7w2yj8atx3pjc 0 38230 429446 402031 2026-06-20T00:52:58Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429446 wikitext text/x-wiki '''Александр Леонидович Лесун''' (1988 сыллаахха от ыйын 1 күнүгэр Борисовка төрөөбүт) — Арассыыйа пятибореһа, 2008 сыллаахха диэри Белоруссия аатыттан киирсибитэ. 2016 сыллааҕы Олимпиада кыайыылааҕа, Аан дойду, Дьобуруопа хас да төгүллээх чөмпүйүөнэ. Араассыыйа үтүөлээх маастара ([[2013 сыл|2013]]). РФ Сэбилэниилээх күүстэрин старшай лейтенана. == Карьерата == Лесун Белоруссияҕа улааппытта. Оҕо эрдэҕиттэн харбааһынынан дьарыктанар. Аныгы пятиборьенан 15 сааһыттан үлүһүйэр. 2005 сылтан саҕалаан аан дойду таһымнаах күрэхтэһиилэргэ кыттар буолбута. Дьобуруопа ыччакка чөмпүйэнээттэригэр икки төгүл үһүс миэстэ буолуталаабыта. 2007 сыллаахтан юниордар да, улахан да дьон күрэхтэһиилэригэр тэҥинэн кыттар буолбута. Ону сэргэ "ыраас" фехтованияҕа эмиэ кытта сылдьыбыта. Дойду чөмпүйэнээттэригэр бириистээх миэстэлэргэ тикситэлээбитэ.  Пекиннээҕи Олимпиада кэннэ Лесун Белоруссияттан Арассыыйаҕа көһөн кэлбитэ. Онуоха икки төрүөт баара: төрөөбүт дойдутугар доруобуйатын туругунан профессиональнай успуордунан дьарыктанарын көҥүллээбэт буолбуттара; тус тириэньэрэ бэйэтэ иитэн-такайан таһаарбыт үөрэнээччитин эрэ өрө тутар буолан, Лесун дойду сүүмэрдэммит хамаандатыгар киирэрэ уустуктардаах этэ. 2010 сыл сааһыгар Арассыыйа сүүмэрдэммит хамаандатыгар киирбитэ уонна ыам ыйыгар Венгрияҕа ыытыллыбыт Аан дойду кубогар бастакы миэстэни ылбыта. Балаҕан ыйыгар Аан дойду чөмпүйэнээтигэр Сергй Карякиҥҥи (Арассыыйа) кыайтаран, иккис миэстэ буолбута. Аныгыскы сезоҥҥа Лесун хас да төгүллээн эмиэ иккистээбитэ. Бу сырыыга Аан дойду чөмпүйэнээтигэр Арассыыйа спортсмена Андрей Моисеевка кыайтарбыта. В марте 2012 году Александр выиграл этап Кубка мира в [[Бразилия|Бразилии]], в мае стал чемпионом мира, а в июне одержал победу на престижном Кубке Кремля. К лондонской Олимпиаде Лесун возглавлял рейтинг UIPM, в первой шестёрке находились ещё трое россиян (Моисеев, Карякин и Илья Фролов), в то время как у страны было только две лицензии (максимальное количество) на соревнования. Выбор тренеров был сделан в пользу Лесуна и Моисеева. По итогам фехтования, своего любимого вида, Лесун делил 2-е место, плавание и конкур провёл не так успешно, но к комбайну занимал 3-е место с 9-секундным отставанием. Последний вид прошёл для него неудачно, Александр стал 4-м с большим отставанием от призёров. Рио-де-Жанейротааҕы Олимпиадаҕа Лесун фехтованиеҕа 268 очукуону ылан Олимпиада рекордун олохтообута<ref>[http://tass.ru/sport/3549980 Пятиборец Александр Лесун установил олимпийский рекорд в фехтовании]</ref> уонна түмүгэр бастакы миэстэ буолбута. Александр Лесун Росгвардия саллаата. Старшай лейтенант сыбаанньалаах (2016)<ref>[http://www.interfax-russia.ru/Moscow/special.asp?id=761809&sec=1725 Чемпионам и призерам Олимпиады-2016 присвоены внеочередные воинские звания - Спецпроект - Москва - Interfax-Russia]</ref>. == Тус олоҕо == Лесун Белоруссия пятибореһа дьахтар ойохтоох. 2012 сыл сааһыгар кыыс оҕоломмуттара. Арассыыйаҕа дьиэтэ суох буолан Подмосковье спортивнай баазатыгар олорор уонна дьарыктанар. Ойоҕо оҕотунаан Белоруссияҕа бааллар. == Наҕараадалара == * Доҕордоһуу Уордьана (2016 сыл атырдьах ыйын 25 күнэ) — Рио-де-Жанейро (Бразилия) куоракка ыытыллыбыт 2016 сыллааҕы XXXI Олимпиада оонньууларыгар үрдүк спортивнай ситиһиилэрин, кыайыыга дьулуурун иһин<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201608250016 Указ Президента Российской Федерации от 25.08.2016 № 429 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref>. == Бэлиэтээһиннэр == {{Быһаарыылар}} == Сигэлэр == * [http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/le/aleksandr-lesun-1.html Александр Лесун]<span> — олимпийская статистика на сайте </span>''Sports-Reference.com''&nbsp;(англ.) * [https://web.archive.org/web/20121030005207/http://www.london2012.com/athlete/lesun-aleksander-1011303/ Профиль на официальном сайте летних Олимпийских игр 2012 года] {{Ref-en}}(англ.) * [http://www.pentathlon.org/athletes/biographies/athleteprofile/pentathlete/39844-aleksander-lesun Профиль] на сайте UIPM * [http://www.bolshoisport.ru/articles/aleksandr-lesun-v-belorussii-mne-zapretili-zanimatsya-sportom Александр Лесун: «В Белоруссии мне запретили заниматься спортом»] на сайте Большой спорт * [http://london2012.olympic.ru/main/team/25/289/ Профиль] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140103074447/http://london2012.olympic.ru/main/team/25/289/ |date=2014-01-03 }} на сайте олимпийской сборной России 2012 * [http://www.pentathlon-russia.ru/news/rusnews/679-fspr-nazvala-laureatov-sezona-2012.html/ Итоги 2012 годы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130703134915/http://www.pentathlon-russia.ru/news/rusnews/679-fspr-nazvala-laureatov-sezona-2012.html |date=2013-07-03 }} [http://www.pentathlon-russia.ru/news/rusnews/679-fspr-nazvala-laureatov-sezona-2012.html/ Лучший спортсмен] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130703134915/http://www.pentathlon-russia.ru/news/rusnews/679-fspr-nazvala-laureatov-sezona-2012.html |date=2013-07-03 }} * {{Cite web|author=Наталья МАРЬЯНЧИК|datepublished=2016-08-21|url=http://www.sport-express.ru/olympics/rio2016/pentathlon/reviews/aleksandr-lesun-ya-pokazal-kto-v-dome-hozyain-1036225/|title=Александр Лесун: «Я показал, кто в доме хозяин!» / Олимпиада — Рио-2016 — Современное пятиборье. Спорт-Экспресс|publisher=// sport-express.ru|accessdate=2016-8-28}} [[Категория:Доҕордоһуу уордьанын кавалердара (Россия)]] [[Категория:Дьоннор алпабыытынан]] [[Категория:1988 сыллаахха төрөөбүттэр]] 7nq0bvx5hafhtf1no0qt8ada2nwenvv 0 39626 429456 426506 2026-06-20T03:55:57Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429456 wikitext text/x-wiki [[Билэ:World Press Freedom Day 2017 Poster.jpg|мини|справа]] '''Иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэ көҥүлүн күнэ''' эбэтэр '''Пресса көҥүлүн күнэ''' ({{ХНТ тылларынан|аҥ=World Press Freedom Day|исп=Día Mundial de la Libertad de Prensa|фр=Journée internationale de la liberté de la presse|нууч=День свободы печати}}) — сыл ахсын [[1994 сыл]]тан саҕалаан [[ыам ыйын 3]] күнүгэр бэлиэтэнэр. ХНТ Сүрүн Ассамблеята [[1993|1993 сыллаахха]] [[Ахсынньы 20|Ахсынньы 20 күнүгэр]] анал резолюцияннан олоххо киллэрбитэ (Резолюция № A/DEC/48/432). Аан дойду күнүн быһыытынан бу күнү аныыры Экономиҕа уонна Түмэккэ Сэбиэт (ЭКОСОС) сүбэлээбитэ — 1993/54 нүөмэрдээх резолюциятыгар. Оттон ЭКОСОС бэйэтэ [[ЮНЕСКО]] Генеральнай конференцията 26-с сиэссийэтигэр1991 сыл сэтинньи 6 күнүгэр таһаарбыт резолюциятынан салайтарбыта. Ол кэмпириэнсийэҕэ ЮНЕСКО ыам ыйын 3 күнүн ''Виндхуктааҕы Декларация'' ылыныллыытыгар сөп түбэһиннэрбитэ, бу декларация ылыныллыбыт сэминээрэ 1991 с. [[Виндхук]]ка буолбута, Африка тутулуга суох прессата сайдарыгар анаммыта. Сылын ахсын бу күҥҥэ анаан ХНТ Генеральнай сэкиритээрэ туһаайыы сурук ыытар. Холобура, 2006 сыллааҕы туһаайыытыгар: ''Иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэ абааһы көрүүнү, кэхтиини күөттүө суохтаах, — ''диэбитэ. === Пресса көҥүлүгэр үлэтин иһин бириэмийэ === [[1997 сыл]]лаахтан ыам ыйын 3 күнүгэр «Пресса көҥүлүгэр үлэтин иһин» диэн [[Гильермо Кано]] аатынан [[ЮНЕСКО]] бириэмийэтэ туттарыллар. Бириэмийэ аан дойду ханнык баҕарар муннугар пресса көҥүлүгэр улахан үлэни оҥорбут киһиэхэ эбэтэр тэрилтэҕэ ананар. == Сылынан тиэмэлэрэ == * [[2026 сыл]]: «Эйэлээх кэскили тэрийии» ({{lang-en|Shaping a Future at Peace}}). Көҥүл пресса киһи быраабын көмүскүүргэ, сайдыыга уонна аан дойдуга бигэтэ суох быһыы бүрүүкээн турар кэмигэр куттала суох буолууну кэрэһэлииригэр туһуланар. Манна аналлаах кэмпириэнсийэ [[Лусака]] куоракка, [[Замбия]]ҕа былааннанар. * [[2025 сыл]]: «Саҥа Дьикти Сиртэн кэпсээн: Оҥоһуу Өй пресса көҥүлүгэр дьайыыта» ({{lang-en|Reporting in the Brave New World: The Impact of Artificial Intelligence on Press Freedom and the Media}}). Аан дойдутааҕы кэмпириэнсийэ [[Брюссель]]гэ (Бельгия) буолбута. * 2024 сыл — «Бэчээт Сир ийэ туһугар: айылҕа алдьархайын иннигэр турар суруналыыстыка» (A Press for the Planet: Journalism in the Face of the Environmental Crisis) * 2023 сыл — «Быраап кэскилин түстээһин: санааны көҥүллүк этии — атын киһи бырааптарын барытын хамсатар күүһэ» (Shaping a Future of Rights: Freedom of expression as a driver for all other human rights) * 2022 сыл — «Суруналыыстыка саҥа технологиялар анныларыгар» (Journalism under Digital Siege) * 2021 сыл — «Билии бар дьон туһатыгар» («Information as a Public Good») * 2020 сыл — «Куттаммат уонна ким да диэки буолбат суруналыыстыка» («Journalism without Fear or Favour») * [[2019]] — Media for Democracy: Journalism and Elections In Times of Disinformation * [[2018|2018 сыл]] — «Былааһы хонтуруоллааһын: СМИ, правосудие уонна быраап баһыйыыта» * [[2017|2017 сыл]] — «Критическому времени критический подход: роль средств информации в построении миролюбивых, справедливых и инклюзивных обществ» * [[2016|2016 сыл]] — «Информацияны ылыы уонна киһи көҥүлүн хааччыйыы: Эн быраабыҥ!» * [[2015|2015 с]]<nowiki/>ыл — «Суруналыыстыка чэлгийэ сайыннын! Сыыппара эпохатыгар суруналыыстыка туругун бөҕөргөтүөххэ, эр киһи уонна дьахтар тэҥ буолууларын, иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэҕэ куттал суоһаабатын хааччыйыахха» * [[2014 сыл]] — Үс тиэмэлээх этэ: :::: «Көҥүл иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэ гражданнар бырааптарын уонна кыахтарын сөпкө салайыыны, кэҥэтиини хааччыйаллар уонна дьадаҥы буолууну суох гынарга көмөлөһөллөр» :::: «Сокуону өрө тутуу суруналыыска куттал суох буолууну хааччыйар ньыма» :::: «Суруналыыстыка туруктаах буолуута уонна идэтийии сайдыы сорҕото буолаллар» * [[2013 сыл]] — «Куттаммакка саҥарыы: көҥүл саҥарыыны иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэҕэ бүтүннүүтүгэр хааччыйыахха» * [[2012 сыл]] — «Саҥа саҥа: Иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэ көҥүлэ түмэти уларытарга көмөлөһөр». * [[2011 сыл]] — «21 үйэ иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэтэ: саҥа саҕахтар уонна саҥа харгыстар» * [[2010|2010 сыл]] — «Көҥүл информация: билэр быраап» * [[2009|2009 сыл]] — * [[2008|2008 сыл]] — «Доступ к информации и расширение прав и возможностей» * [[2007|2007 сыл]] — «Свобода печати, безопасность журналистов и прекращение безнаказанности» * [[2006|2006 сыл]] — «Иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэ уларыта тутууну хамсатар күүс» * [[2005|2005 сыл]] — «Иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэ уонна үтүөтүк салайыы» * [[2004 сыл]] — «Түбэлтэни кэпсээһин итэҕэһэ: ким быһаарарый?» * [[2003|2003 сыл]] — «Иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэ уонна сэрии» == Эбии маны көр == * [[Арассыыйа бэчээтин күнэ]] * Таджикистаан бэчээтин күнэ == Сигэлэр == * [https://web.archive.org/web/20120731065509/http://www.un.org/russian/question/dec48432.htm Резолюция № A/DEC/48/432] * [http://daccessdds.un.org/doc/UNDOC/GEN/NR0/765/62/IMG/NR076562.pdf?OpenElement Резолюция ЭКОСОС] * [http://unesdoc.unesco.org/images/0009/000904/090448rb.pdf Резолюции 26-й сесии ЮНЕСКО] * [https://web.archive.org/web/20020614021230/http://www.un.org/depts/dhl/dhlrus/press/index.html Всемирный день свободы печати на сайте библиотеки им.] * [https://web.archive.org/web/20130530152337/http://www.un.org/russian/events/pressday/2006/ Всемирный день свободы печати (2006 г) на сайте ООН]* * [http://www.worldpressfreedomday.org/ День свободы печати, сайт Всемирной газетной ассоциации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126070922/http://www.worldpressfreedomday.org/ |date=2010-01-26 }} * [http://www.unesco.ru/files/docs/common/2007/news/03-05%20World%20Press%20Freedom%20Day%20-%20RUS.doc Послание Генерального директора ЮНЕСКО по поводу Всемирного дня свободы печати 2007 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080302212404/http://www.unesco.ru/files/docs/common/2007/news/03-05%20World%20Press%20Freedom%20Day%20-%20RUS.doc |date=2008-03-02 }} [[Категория:Пресса]] [[Категория:Суруналыыстыка]] [[Категория:Бэчээт]] [[Категория:Иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэ]] [[Категория:Ыам ыйын 3 күнэ]] oj8c66batug6dpsjbzkqu1raaw3h4xk 0 45568 429468 410405 2026-06-20T08:17:20Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429468 wikitext text/x-wiki '''Чулым тыла''' (бэйэлэрэ ааттыыр ааттара: ''чулым тили, öс тили, татар тили'') – аҕыйах ахсааннаах Сибииргэ олорор [[Чулым омуктар|чулым]] диэн омук төрөөбүт тыла. Чулым тыла [[Түүр тыллара|түүр тылларын]] [[Хакас тыллара|хакас бөлөҕөр]] киирэр. Бу тыл [[Шор тыла|шор тылыгар]] уонна [[Хакаас тыла|хакас тылын]] сорох диалектарыгар чугас. Чулым тыллаахтар Сибииргэ, Алтаай хайаларыттан хоту диэки [[Чулым (өрүс)|Чулым]] өрүһүнэн олороллор. Чулым тыллаахтар бары [[Нуучча тыла|нуучча тылын]] эмиэ билэллэр. Чулым тыла хас да диалекка арахсар, бу арахсыы дьон [[Чулым (өрүс)|Чулым]] өрүс хайа өттүгэр олороллоруттан тутулуктаах, ол курдук орто чулым диалега (икки гуобардаах: тутальскай уонна мэлэтскэй; Томск уобалаһын Тегульдетскэй оройуонугар тарҕаммыт) уонна аллараа чулым диалега (хас да гуобар баар: кецик, кюэрик, ячинскэй, чибинскэй уонна ежинскэй) бааллар<ref>[http://www.irbis.tomsk.ru/fulltxt/103471.pdf Дайджест «Народы Томской области», 2004 г.]</ref>. Орто чулым диалега -z- диалект буолар, онон хакас тылыгар чугас. Аллараа чулым диалега -j- диалект, онон хотугу алтаай тылларыгар чугас. Чулым тыла сүтэн эрэр тыллар ахсааннарыгар киирэр, ол иһин [[ЮНЕСКО]] чулым тылын сүтэн эрэ тыллар кыһыл кинигэтигэр кииллэрбитэ. 25 сыл иһинэн бу тыл сүтэр кутталлаах. 2010 сыллааҕы биэрэпис көрдөрөрүнэн, 355 чулым киһититтэн 44 эрэ чулым тылын билэр. == Сурук-бичик == XXI үйэ саҕаланыытагар диэри чулым тыла суруга суох тыллар ахсааннарыгар киирсэр этэ. Бу тылынан ким да хаһан да тугу да үөрэппэтэх, үөрэхтээһиҥҥэ туттубатах. 2000 сыллар саҕаланыыларыгар чулым тылын тилиннэрии туһугар хамсааһын саҕаламмыт уонна 2008 сылга бастакы нуучча-чулым тылдьыта бэчээккэ бэлэмнэммитэ<ref>[http://krasnoyarsk.rfn.ru/region/rnews.html?id=8349&rid=339&iid=967 Чулымцы возрождают родной язык] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020091303/http://krasnoyarsk.rfn.ru/region/rnews.html?id=8349&rid=339&iid=967 |date=2013-10-20 }}</ref>. 2017 сылга Нуучча православнай сиэркэбин Томскайдааҕы епархиятын иерейдэрэ Өлөксөй Самсонов уонна Иоанн Фонтош, ону таһынан төрүт чулым дьонуттан чулым тылын билэр Баһылай Габов көмөтүнэн Саҥа кэс тылы (чуолаан Марктан кэс тылы) чулым тылыгар тылбаас үлэтин саҕалаабыттар<ref>[http://www.pravmir.ru/v-tomskoy-eparhii-perevodyat-evangelie-na-ischezayushhiy-chulyimskiy-yazyik/ В Томской епархии переводят Евангелие на исчезающий чулымский язык | Православие и мир]</ref>. Бу тылбааска Томскайдааҕы судаарыстыбаннай педагогическэй үнүбүрсүөт преподавателэ Валерий Лемской айбыт чулым тылын алпабыыта туттуллубут<ref>[https://www.vesti.ru/doc.html?id=2946981&cid=17 В Томске переведут Евангелие на чулымский язык]</ref>. 2019 сыллаах Саҥа кэс тылын (Марктан кэс тыл) чулымныы тылбааһа бэчээккэ тахсыбыта («Маркадын чакшычут ёсь тилғе шыйылған» диэн ааттаммыт). Чулым тылын алпабыыта (Пасечное дэриэбинэҕэ тарҕаммыт чулым тылын орто диалегар, мэлэт гуобарыгар олоҕурар):<ref>{{Cite web|title=Чулымский язык: спасти и сохранить|url=https://sibnovosti.ru/science/374101-chulymskiy-yazyk-spasti-i-sohranit|date=2019-04-23|accessdate=2019-11-28}}</ref> {| class="standard" cellpadding="5" style="font-size: 1.5em; line-height: 2.5em; text-align: center;" | style="«width:3em;»" |А а | style="«width:3em;»" |Ӓ ӓ | style="«width:3em;»" |Б б | style="«width:3em;»" |В в | style="«width:3em;»" |Г г | style="«width:3em;»" |Ғ ғ | style="«width:3em;»" |Д д | style="«width:3em;»" |Е е | style="«width:3em;»" |Ё ё | style="«width:3em;»" |Ж ж |- | style="«width:3em;»" |Җ җ | style="«width:3em;»" |З з | style="«width:3em;»" |И и | style="«width:3em;»" |Й й | style="«width:3em;»" |К к | style="«width:3em;»" |Қ қ | style="«width:3em;»" |Л л | style="«width:3em;»" |М м | style="«width:3em;»" |Н н | style="«width:3em;»" |Ң ң |- | style="«width:3em;»" |О о | style="«width:3em;»" |Ö ö | style="«width:3em;»" |П п | style="«width:3em;»" |Р р | style="«width:3em;»" |С с | style="«width:3em;»" |Т т | style="«width:3em;»" |У у | style="«width:3em;»" |Ӱ ӱ | style="«width:3em;»" |Ф ф | style="«width:3em;»" |Х х |- | style="«width:3em;»" |Ц ц | style="«width:3em;»" |Ч ч | style="«width:3em;»" |Ш ш | style="«width:3em;»" |Щ щ | style="«width:3em;»" |Ъ ъ | style="«width:3em;»" |Ы ы | style="«width:3em;»" |Ь ь | style="«width:3em;»" |Э э | style="«width:3em;»" |Ю ю | style="«width:3em;»" |Я я |} == Эбии көр == * [[Чулым омуктар|Чулымнар]] * [[Хакас тыллара]] * [[Түүр тыллара]] == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} == Сигэлэр == * [https://web.archive.org/web/20070317203505/http://lingsib.unesco.ru/ru/languages/chulym.shtml.htm Чулым түүрдэр тыллара] * [https://web.archive.org/web/20120408140503/http://www.severcom.ru/nations/item39.html Федерация Сүбэтин саайтыгар баар чулым дьонун туһунан информация] * [http://www.narodru.ru/peoples1299.html narodru.ru саайтыгар чулым туһунан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020012903/http://www.narodru.ru/peoples1299.html |date=2013-10-20 }} * [http://krasnoyarsk.rfn.ru/region/rnews.html?id=8349&rid=339&iid=967 Чулымцы возрождают родной язык] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020091303/http://krasnoyarsk.rfn.ru/region/rnews.html?id=8349&rid=339&iid=967 |date=2013-10-20 }} * [https://web.archive.org/web/20160305010959/http://www.tv2.tomsk.ru/video/chulymtsy-malochislennyi-narod-sibiri Чулымцы – малочисленный народ Сибири] // ТВ- 2. — 2014. — Муус устар 23 к. {{Түүр тыллара}} [[Категория:Түүр тыллара]] 8kyuvha22d2tlxeqbz5zck92yzxqi2g 0 45863 429457 356666 2026-06-20T04:23:45Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429457 wikitext text/x-wiki '''Кучум,''' Кучум-хаан (Сибиир татаардарын тылларынан ''Көцөм,'', {{Lang-tt2|Küçem|Күчем|كوچم}}, төрөөбүт сыла биллибэт — 1601 сыллаахха өлбүт) — [[Сибиир ханствота|Сибиир хаана (ыраахтааҕыта)]], [[Чыҥыс Хаан]] сыдьаана, Шибан аҕа ууһуттан төрүттээх, Түмэн уонна Улахан Ордуу хаанын Ибак сиэнэ. == Төрдө == <blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"></blockquote>Кучум аҕата Муртаза, Түмэн уонна Улахан Ордуу хаанын Ибак уола этэ. Кучум быһа холоон 1510–1520 сылларга Араал муора хотугу кытылыгар, Алта аул диэн ааттаах улууска төрөөбүт буолуохтаах<ref>(каракалпаки, алт улы, 6 арысов)[http://www.altyn-orda.kz/kazpressreview/chto-my-znaem-o-kuchum-xane-groznyj-xan-zaderzhavshij-kolonizaciyu-kazaxskoj-stepi-na-odin-vek/ Бейсенгазы УЛЫКБЕК, член Союза журналистов Казахстана: ЧТО МЫ ЗНАЕМ О КУЧУМ ХАНЕ? Грозный хан, задержавший колонизацию казахской степи на один век. Туркестан № 37 от 16.09.2010 г.]</ref>. Кучум Чыҥыс хаан сыдьаана буолар. Ону таһынан Кучум аймахтара Шибан аҕа ууһуттан төрүттээх Бухара ханствотын хааннара этилэр. Сорох номохторго этиллэринэн Кучум бэйэтэ Бухараттан төрүттээх этэ. == Баһылыктыыр кэмин саҕаланыыта == Кучум 1555 сылтан ылатан Иккис Абдулла-хаан диэн ааттаах Бухара хаанын көмөтүнэн Едигэр диэн ааттаах Сибиир хаанын утары былааһы былдьаһан сэриилэспитэ. Кучум сэрииһиттэрэ сүрүннээн [[ноҕайдар]] уонна [[Казахтар|каһаахтар]] этилэр. 1563 сыллаахха Кучум эһэтин иэстэһэн Едигэри уонна кини быраатын Бэкбулаты өлөрбүт уонна Кашлык (Искэр, Сибиир) куораты баһылаабыт. Бу курдук Кучум Иртыш уонна Тобол өрүстэр икки ардыларыгар сытар сирдэр хаана буолбута. Бэкбулат уола Сэйдэк (эбэтэр атыннык Сэид-хаан да дииллэр) тыыннаах хаалбыта уонна Кучум былааһыгар кутталлаах буолбатын гына Бухараҕа ыытыллыбыта<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Miller_2/frametext1.htm Г. Ф. МИЛЛЕР: ИСТОРИЯ СИБИРИ. Глава первая. СОБЫТИЯ ДРЕВНЕЙШИХ ВРЕМЁН ДО РУССКОГО ВЛАДЫЧЕСТВА]</ref>. Кучум итэҕэлинэн мусульманин буолан, Сибииргэ [[Ислаам|исламы]] тарҕатыы үлэтин эрчимнээхтик ыыппыта. Исламы ылыныан баҕарбатах дьон күүһүнэн мусульман буолбуттара эбэтэр өлөрүллүбүттэрэ. Кучум көрдөһүүтүнэн Бухара хаан, Шибан сыдьаана Иккис Абдулла-хаан Кучумҥа үстэ шейхтэри уонна сэидтэри ыыппыта. Кинилэр Сибииргэ исламы тарҕаппыттара. == Ермагы утары сэрии == [[Билэ:Бегство_Кучума_из_города_Кашлык.jpg|мини|350x350пкс|Кучум Искэр куораттан куотуута. Кунгур летопиһигэр баар уруһуй]] Кучум Сибиир хаана буолан баран аан маҥнай Москваҕа дьаһаах төлүүр этэ уонна 1571 сыллаахха 1000 киистээх илдьитин ыыппыта. Ол кэнниттэн Кучум ис сэриилэрин бүтэрэн Пермь диэки тиийбитэ. Ол түгэҥҥэ [[ноҕайдар]] уонна черемистэр нууччалары утары өрө турбуттара. 1581 сыллаахха Кучум Ермагы утары сэриилэспитэ. 1581 сыл алтынньы 26 күнүгэр Ермак Кучум сэриитин үлтүрүппүтэ уонна Сибиир киим куоратын Искэри сэриилээн ылбыта<ref>{{книга|автор={{nobr|Скрынников Р. Г.}}|заглавие=Ермак|место=М|издательство=Молодая гвардия|год=2008|страницы=|страниц=255 [1]|серия=[[Жизнь замечательных людей]]|isbn=978-5-235-03095-4|тираж=5000}}</ref>. Кучум Ишим истиэптэригэр куотан олохтоох дьону нууччалары утары түмпүтэ. 1585 сыл атырдьах ыйын 6 (16) күнүгэр Кучум Ермакка саба түһэн кинини уонна кини дьонун өлөртөөбүтэ. == Нууччаларга утарсыы уонна ыаллыы омуктары кытта сыһыаннар == 1586 сыллаахха Сибииргэ Василий Сукин уонна Иван Мясной диэн сэрииһиттэр ыытыллыбыттара. Онтон кэлэр сылга Данила Чулков диэн сэрииһит тиийбит. Сибиир ханствота күүһэ ис сэриилэртэн сылтаан мөлтөөбүт этэ. Ол курдук Бэкбулат уола Сэйдэк (Сэид-хаан) Бухараттан Искэргэ кэлэн Кучум уолаттарын үүртэлээбитэ. Ол эрээри Сэйдэк бэйэтэ 1588 сыллаахха Данила Чулковка бэлиэн түбэспитэ. 1590 сыллаахха Кучум сирдэрин төнүннэрээри хас да дэриэбинэҕэ сэриинэн бара сылдьыбыт уонна нууччалар былаастарын ылыммыт татаардары халаабыт<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Miller_2/frametext4.htm Г. Ф. МИЛЛЕР: ИСТОРИЯ СИБИРИ Глава четвёртая. СТРОЕНИЕ ГОРОДОВ ТЮМЕНИ, ТОБОЛЬСКА, ЛОЗВЫ, ПЕЛЫМА, БЕРЕЗОВА, СУРГУТА, ТАРЫ И ОКОНЧАТЕЛЬНОЕ ИЗГНАНИЕ ХАНА КУЧУМА ИЗ СИБИРИ]</ref>. 1591 сыл от ыйын 8 (18) күнүгэр Владимир Васильевич Кольцов-Мосальский диэн ааттаах сэрииһит Ишим өрүс кытылыгар Кучумҥа саба түспүт. Ол кыргыһыыга үгүс татаар өлбүт. Тыыннаах хаалбыттара куоппуттар. 1597 сыллаахха Кучум нууччалары кытта эйэлэһэ сатаабыт уонна Иртыш өрүһүнэн урукку сирдэрин көрдөөбүт, онуоха нууччалар Кучуму Москваҕа ыраахтааҕы сулууспатыгар ыҥырбыттар. Кучум ылымматах. == Өлүүтэ == [[Билэ:Въезд_плененного_Кучумова_семейства_в_Москву._1599.jpg|уҥа|мини|350x350пкс|Бэлиэҥҥэ түбэспит Кучум ыала Москваҕа киириитэ. 1599. Н. Н. Карамзин уруһуйа]] 1598 сыл ыам ыйын 9 (19) күнүгэр Андрей Матвеевич Воейков уонна Иван Владимирович Кольцов-Мосальский диэн сэрииһиттэр 700 нууччалаах уонна 300 татаардаах Кучуму утары сэриинэн барбыттар<ref>[http://protatar.narod.ru/Kitaplar/HadiAtlasi/SibHis12.html Хади Атласи. «История Сибири».]</ref>. 1598 сыл атырдьах ыйын 20 (30) күнүгэр нууччалар Ирмэнь диэн ааттаах сиргэ Кучумҥа саба түспүттэр. Элбэх татаар ол кыргыһыыга өлбүт, ол эрээри Кучум тыыннаах хаалан куоппут. Кучум быһа холоон 1601 сыллаахха ханна эрэ каһаах истиэптэригэр өлбүтэ<ref name="autogenerated1">[https://web.archive.org/web/20130429210031/http://www.istrodina.com/rodina_articul.php3?id=271&n=15 Журнал «Родина»: Хан Кучум и его воины]</ref>. Кини кэнниттэн Сибиир хаана уола Али буолбут. XVII үйэ бастакы аҥарыгар Кучум уолаттара уонна сиэннэрэ нуучалары утары сэриилэспиттэрэ<ref name="autogenerated1"/>. == Дьиэ кэргэнэ == Кучум хас да ойохтооҕо биллэр * Мурат кыыһа * Девлет-баай мурза кыыһа * Сүзге Ханым * Салтаным * Сүйдедьан * Яндевлет (Дьандаулат) * Актулум (Актолын) * Ак-Сүйрүн (Аксөрек) * Шевлель (Шегляли) * Кубул (Кубыл) * Чепшан (Чебешан) Кучум 17 уол оҕолооҕо: * Аджи-Гирей (1587—1662 сыллар) * Али (Алей), 1647 сыл алтынньы 27 күнүгэр өлбүтэ * Канай * Чувек (Чувак) * АзимАлтанай * Ишим * Кубей-Мурат * Канчувар * Асмнак, 1568 сыллаахха төрөөбүтэ * Абдул-Хаир, 1575 сыллаахха төрөөбүтэ * Шаим, 1578 сыллаахха төрөөбүтэ * Бипадишах, 1590 сыллаахха төрөөбүтэ * Мулла, 1594 сыллаахха төрөөбүтэ * Комеш, 1597 сыллаахха төрөөбүтэ Кучум кыыс оҕолоро: * Кумыз, 1584 сыллаахха төрөөбүтэ * Гульсафат, 1584 сыллаахха төрөөбүтэ * Асыфсолтан, 1587 сыллаахха төрөөбүтэ * Дорерпадишах, 1588 сыллаахха төрөөбүтэ * Матур, 1592 сыллаахха төрөөбүтэ * Толынбике, 1595 сыллаахха төрөөбүтэ * Караджан, 1595 сыллаахха төрөөбүтэ * Акханым, 1595 сыллаахха төрөөбүтэ == Эбии көр == * [[Сибиир ханствота]] == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} == Кинигэлэр уонна ыстатыйалар == * {{книга|автор=[[Атласов, Мухаммед-Хади Мифтахутдинович|Атласи Х.]]|заглавие=История Сибири|оригинал=|ссылка=http://protatar.narod.ru/Kitaplar/HadiAtlasi/SibHis.html|ответственный=|издание=|место=Казань|издательство=Татар. кн. изд-во|год=2005|том=|страницы=|страниц=96|серия=|isbn=|тираж=}} * {{статья|автор=Маслюженко Д. Н., Рябинина Е. А.|заглавие=Реставрация Шибанидов в Сибири и правление Кучум хана во второй половине XVI века|ссылка=http://www.tataroved.ru/publicat/sttg_1.pdf|автор издания=|тип=Сборник статей|место=Казань|издательство=Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ|издание=Средневековые тюрко-татарские государства|год=2009|выпуск=1|том=|номер=|страницы=97—111|isbn=978-5-98245-048-7}} * {{статья|автор=Матвеев А. В., Татауров С. Ф.|заглавие=Сибирское ханство Кучума царя. Некоторые вопросы государственного устройства|оригинал=|ссылка=http://www.tataroved.ru/publicat/sttg_1.pdf|автор издания=|тип=Сборник статей|место=Казань|издательство=Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ|издание=Средневековые тюрко-татарские государства|год=2009|выпуск=1|том=|номер=|страницы=112—117|isbn=978-5-98245-048-7}} * {{книга|автор=[[Миллер, Герхард Фридрих|Миллер Г. Ф.]]|заглавие=История Сибири|оригинал=|ссылка=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Miller_2/index.phtml?id=7643|ответственный=|издание=|место=М.-Л.|издательство=АН СССР|год=1937|том=1|страницы=194—201, 222-236, 239-266, 278-300|страниц=|серия=|isbn=|тираж=}} * ''Скрынников Р. Г.'' Борис Годунов // М., Издательство «АСТ», 2003 г. [[:ru:Special:BookSources/5170108923|ISBN 5-17-010892-3]] * {{книга|автор=[[Скрынников, Руслан Григорьевич|Скрынников Р. Г.]]|часть=|заглавие=Ермак|оригинал=|ссылка=http://zw-observer.narod.ru/books/ERMAK/content.html|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Просвещение (издательство)|Просвещение]]|год=1992|том=|страницы=|страниц=160|серия=|isbn=5-09-003828-7|тираж=150.000}} * ''Соловцов''. Кто был Кучум // Восточное обозрение. 1882. № 39-40. * {{книга|автор=Файзрахманов Г. Л.|часть=|заглавие=История татар Западной Сибири: с древнейших времен до начала XX века|ссылка=|ответственный=|издание=|место=Казань|издательство=Татар. кн. изд-во|год=2007|том=|страницы=131—135, 168-182|страниц=431|серия=|isbn=978-5-298-01536-3|тираж=1.000}} * {{статья|автор=Худяков Ю.|выпуск=|archivedate=2013-01-26|archiveurl=https://archive.is/PvayN|issn=|страницы=|номер=5|том=|год=2000|заглавие=Хан Кучум и его воины|издательство=|место=М.|тип=журнал|издание=Родина|автор издания=|ссылка=http://www.istrodina.com/rodina_articul.php3?id=271&n=15|deadlink=404}} * {{статья|автор=Шашков А. Т.|заглавие=Начало присоединения Сибири|оригинал=|ссылка=http://elar.urfu.ru/handle/10995/2761|автор издания=|издание=Проблемы истории России|тип=сборник|место=Екатеринбург|издательство=Кафедра истории России ист. фак-та [[Уральский государственный университет имени А. М. Горького|УрГУ]]|год=2001|выпуск=4|том=|номер=|страницы=21—35|isbn=}} * {{статья|автор=Шпаков В.|заглавие=Как погиб Сибирский хан Кучум (история)|ссылка=http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1268951640|автор издания=|тип=газета|место=Астана|издательство=|издание=Экспресс-К|год=19 марта 2010|выпуск=|том=|номер=48 (16920)|страницы=|issn=}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Кучум|[[Рудаков, Василий Егорович|Рудаков В. Е.]]}} * ''[[:ru:Карамзин,_Николай_Михайлович|Карамзин Н. М.]]''. История государства Российского. т. IX. [[Категория:1601 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:XVI үйэҕэ төрөөбүттэр]] [[Категория:Түүрдэр]] 5maopyycw9f797d69fjb2eghkzo5156 0 46670 429444 361789 2026-06-20T00:39:00Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429444 wikitext text/x-wiki '''Аан дойдутааҕы Инбэлииттэр күннэрэ''' ({{ХНТ тылларынан|нууч=Международный день инвалидов|англ= International Day of Disabled Persons|исп=Día Internacional de los Impedidos|кит= 世界残疾人日|фр= Journée internationale des personnes handicapées|араб=اليوم الدولي للأشخاص ذوي الإعاقة}}) — сылын ахсын [[ахсынньы 3]] [[ХНТ Генеральнай Ассамблеята|ХНТ Генеральнай Ассамблеятын]] [[1992]] сыллааҕы 47-с ссиэссийэтин быһаарыытынан (№ A/RES/47/3 резолюция) бэлиэтэнэр. Генеральнай Ассамблея бары дойдулары бу күнү бэлиэтииргэ кыттыһалларыгар ыҥырбыта. Кэлин, эмиэ бу сиэссийэҕэ, № A/RES/47/88 резолюцияҕа Генеральнай Ассамблея [[ХНТ]] чилиэннэрин инбэлииттэри уопсастыба олоҕор кытыннарарга туһулаан бу күнү бэлиэтээҥ диэбитэ. == Инбэлииттэр аан дойдутааҕы күннэрин тиэмэтэ == * 1998 — «Ускуустуба, култуура уонна тутулуга суох олох» * 1999 — «Саҥа тыһыынча сылга Доступность для всех в новом тысячелетии» * 2000 — «Создание информационных технологий, работа для всех» * 2001 — «Полное участие и равенство: требование новых подходов для оценки прогресса и оценки результатов» * 2002 — «Самостоятельная жизнь и устойчивый заработок» * 2003 — «Наш собственный голос» * 2004 — «Ничего о нас без нас» * 2005 — «Права инвалидов: деятельность в процессе развития» * 2006 — «Доступ к электронным средствам информации» * 2007 — «Достойная работа для инвалидов» * 2008 — «Конвенция о правах инвалидов: достоинство и справедливость для всех нас» * 2009 — «Реализация целей в области развития, сформулированных в Декларации тысячелетия, в интересах всех: расширение во всём мире прав и возможностей инвалидов и общин, в которых они проживают» == Эбии көр == * [[Инбэлииттэр бырааптарын туһугар охсуһуу аан дойдутааҕы күнэ]] == Сигэлэр == {{навигация}} * [https://web.archive.org/web/20080727025919/http://www.un.org/russian/esa/social/disabled/history.htm ООН и инвалиды] * [http://daccessdds.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/028/12/IMG/NR002812.pdf?OpenElement Резолюция Генеральной Ассамблеи № A/RES/47/3]{{Недоступная ссылка|date=Июль 2018 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://daccessdds.un.org/doc/UNDOC/GEN/N93/205/98/IMG/N9320598.pdf?OpenElement Резолюция Генеральной Ассамблеи № A/RES/47/88]{{Недоступная ссылка|date=Июль 2018 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.un.org/depts/dhl/dhlrus/dispersons/index.html День инвалидов на сайте библиотеки им. Хаммершельда] * [https://web.archive.org/web/20021226212400/http://www.un.org/russian/basic/sg/messages/disabled.htm Послание Генерального секретаря ООН в 2002 году] * [https://web.archive.org/web/20040826042025/http://www.unic.ru/relis/index.shtml?rel0312 Послание Генерального секретаря ООН в 2003 году] * [https://web.archive.org/web/20041205044230/http://www.un.org/russian/basic/sg/messages/2004/disiddp04.htm Послание Генерального секретаря ООН в 2004 году] * [https://web.archive.org/web/20070528070740/http://www.un.org/russian/basic/sg/messages/2005/disabled05.htm Послание Генерального секретаря ООН в 2005 году] * [https://web.archive.org/web/20061126112722/http://www.un.org/russian/basic/sg/messages/2006/disabilities06.htm Послание Генерального секретаря ООН в 2006 году] * [https://archive.is/20130416040126/www.un.org/russian/events/disabled/2007/index.html Международный день инвалидов в 2007 году] * [https://web.archive.org/web/20090807221911/http://www.un.org/russian/disabilities/default.asp?navid=4&pid=1456 Международный день инвалидов в 2008 году] * [https://web.archive.org/web/20100106035123/http://www.un.org/russian/disabilities/default.asp?id=536 Международный день инвалидов в 2009 году] {{UN-stub}} [[Категория:ХНТ күннэрэ]] [[Категория:Инвалидность]] [[Категория:Ахсынньы 3]] [[Категория:Бэлиэ күннэр]] 0kmnmvgt0dk52i2vazw3elret4dc94u 0 47672 429466 367592 2026-06-20T07:33:10Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429466 wikitext text/x-wiki {{Значения|День независимости (значения)}} «'''День незави́симости'''» — один из распространённых [[национальный праздник|национальных праздников]], который отмечают многие государства мира, по случаю основания [[государство|государства]], отделения от других стран, государств, регионов, прекращения [[оккупация|оккупации]] и так далее. В [[Россия|Российской Федерации]] «Днём независимости» часто ошибочно называют главный государственный праздник — [[12 июня]], отмечаемый с [[1992 год]]а<ref>[https://web.archive.org/web/20120111131315/http://www.pravoteka.ru/pst/125/62111.html Постановление Верховного Совета Российской Федерации, от 11 июня 1992 года, № 2981-I «О праздничном дне 12 июня»]</ref> в годовщину принятия [[Декларация о государственном суверенитете РСФСР|Декларации о государственном суверенитете РСФСР]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110616140120/http://www.levada.ru/press/2011060806.html 08.06.2011. 12 июня — День России] — опрос [[Левада-центр|«Левада-центра»]]</ref>. В действительности этот праздник носил название не «День независимости», а «День принятия Декларации о государственном суверенитете Российской Федерации». Позднее он был переименован в «[[День России]]». == Государства, отмечающие праздник (в хронологическом порядке) == {| class="wikitable sortable" |- !Государство||Название праздника||Дата или год события, послужившего началом празднования |- |Республика [[Сан-Марино]]||День Республики||[[3 сентября]] [[301]] |- |[[Венгрия]]||День Святого Иштвана — основателя Венгерского государства<br><br>День национальной независимости Венгрии<br><br>День начала революции и освободительной борьбы<br><br>День провозглашения Венгерской Республики||[[1000]]<br><br>[[15 марта]] [[1848]]<br><br>[[1956]]<br><br>[[1989]] |- |Княжество [[Андорра]]||День Богородицы Меритчельской||[[1278]] |- |[[Швейцарская Конфедерация]]||День основания Конфедерации||[[1291]] |- |Королевство [[Испания]]||День Испанской Нации||[[1492]] |- |Королевство [[Швеция]]||Национальный день Швеции||[[6 июня]] [[1523]] |- |[[Португальская Республика]]||День Португалии, Камоэнса и португальских сообществ||[[1580]] |- |[[Соединённые Штаты Америки]] (США)||[[День независимости США|День независимости]]||[[4 июля]] [[1776]] |- |Республика [[Эквадор]]||День независимости||[[1809]] |- |[[Мексиканские Соединённые Штаты]]||Начало борьбы за независимость||[[1810]] |- |Республика [[Колумбия]]||День независимости||[[1810]] |- |Республика [[Чили]]||День провозглашения независимости||[[1810]] |- |Республика [[Парагвай]]||День независимости||[[1811]] |- |Боливарианская Республика [[Венесуэла]]||День независимости||[[1811]] |- |[[Аргентинская Республика]]||День независимости||[[1816]] |- |Республика [[Перу]]||День независимости||[[1821]] |- |[[Греческая Республика]]||[[День независимости Греции|День независимости]]||[[25 марта]] [[1821]] |- |Республика [[Гватемала]]||День независимости||[[15 сентября]] [[1821]] |- |Республика [[Гондурас]]||День независимости||[[15 сентября]] [[1821]] |- |Республика [[Коста-Рика]]||День независимости||[[15 сентября]] [[1821]] |- |Республика [[Никарагуа]]||День независимости||[[15 сентября]] [[1821]] |- |[[Федеративная Республика Бразилия]]||[[День независимости Бразилии|День независимости]]||[[7 сентября]] [[1822]] |- |Республика [[Уругвай]]||День независимости||[[25 августа]] [[1825]] |- |Республика [[Боливия]]||День независимости||[[1825]] |- |Королевство Бельгии||День присяги Короля<br>День Королевской Династии||[[1831]]<br>[[1866]] |- |[[Новая Зеландия]]||День Вайтанги||[[1840]] |- |[[Доминиканская Республика]]||[[:es:Independencia de la República Dominicana|День провозглашения независимости]]||[[27 февраля]] [[1844]] |- |Республика [[Либерия]]||День независимости||[[1847]] |- |Республика [[Болгария]]||[[День освобождения Болгарии от османского ига|День освобождения от османского ига]]<br>[[День независимости Болгарии|День независимости]]||[[3 марта]] [[1878]]<br>[[22 сентября]] [[1908]] |- |Республика [[Филиппины]]||[[День независимости (Филиппины)|День независимости]]||[[12 июня]] [[1898]] |- |Республика [[Панама]]||День независимости||[[1903]] |- |[[Монголия]]||День независимости||[[1911]] |- |Республика [[Албания]]||День независимости||[[1912]] |- |Республика [[Ирландия]]||День Пасхального восстания||[[24 апреля]] [[1916]] |- |[[Финляндская Республика]]||[[День независимости Финляндии|День независимости]]||[[6 декабря]] [[1917]] |- |[[Румыния]]||Национальный день||[[1918]] |- |[[Чешская Республика]]||День образования независимой Чехословакии||[[1918]] |- |[[Литовская Республика]]||День восстановления Литовского государства<br>День восстановления Независимости||[[16 февраля]] [[1918]]<br> [[11 марта]] [[1990]] |- |[[Эстонская Республика]]||[[День независимости Эстонии|День независимости]]||[[24 февраля]] [[1918]] |- |[[Грузия]]||[[День независимости Грузии]] День восстановления независимости ||[[26 мая]] [[1918 год|1918]] [[9 апреля]] [[1991]] |- |[[Азербайджан]]||День Республики<br>День национального Возрождения<br>[[День государственной независимости Азербайджанской Республики|День государственной независимости]]||[[27 мая]] [[1918]]<br>[[17 ноября]] [[1988]]<br>[[18 октября]] [[1991]] |- |Республика [[Польша]]||[[Национальный праздник независимости Польши|День независимости]]||[[11 ноября]] [[1918]] |- |[[Латвийская Республика]]||День провозглашения Латвийской Республики<br>[[День восстановления независимости Латвийской Республики|День восстановления независимости]]||[[18 ноября]] [[1918]]<br>[[4 мая]] [[1990]] |- |Исламская Республика [[Афганистан]]||День независимости||[[1919]] |- |[[Турецкая Республика]]||День провозглашения Республики||[[1923]] |- |Королевство [[Таиланд]]||День рождения Короля||[[1927]] |- |Королевство [[Саудовская Аравия]]||День провозглашения Королевства||[[1932]] |- |[[Ливанская Республика]]||[[День независимости (Ливан)|День независимости]]||[[22 ноября]] [[1943]] |- |[[Словацкая Республика]]||Годовщина Словацкого национального восстания||[[1991]] |- |[[Нидерланды]]||День освобождения||[[5 мая]] [[1945]] |- |[[Республика Корея]]||День независимости от Японии||[[15 августа]] [[1945]] |- |Социалистическая Республика [[Вьетнам]]||День независимости||[[1945]] |- |Республика [[Индонезия]]||День провозглашения независимости||[[1945]] |- |[[Иорданское Хашимитское Королевство]]||День независимости||[[25 мая]] [[1946]] |- |[[Итальянская Республика]]||Национальный праздник Республики||[[2 июня]] [[1946]] |- |[[Исламская Республика Пакистан]]||[[День независимости (Пакистан)|День независимости]]||[[14 августа]] [[1947]] |- |Республика [[Индия]]||[[День независимости Индии|День независимости]]||[[15 августа]] [[1947]] |- |Демократическая Социалистическая Республика [[Шри-Ланка]]||День независимости||[[4 февраля]] [[1948 год|1948]] |- |Государство [[Израиль]]||[[День независимости Израиля|День независимости]]||[[14 мая]] [[1948]] |- |[[Корейская Народно-Демократическая Республика]]||День образования КНДР||[[9 сентября]] [[1948]] |- |[[Союз Мьянма]]||День независимости||[[1948]] |- |[[Китайская Народная Республика]]||День провозглашения Республики||[[1 октября]] [[1949]] |- |Республика [[Индия]]||День Республики||[[1950]] |- |Королевство [[Камбоджа]]||День восстановления независимости||[[9 ноября]] [[1953]] |- |[[Алжирская Народно-Демократическая Республика]]||День начала Алжирской Революции||[[1954]] |- |[[Австрийская Республика]]||Национальный праздник||[[1955]] |- |[[Тунисская Республика]]||День независимости||[[1956]] |- |Республика [[Судан]]||День независимости||[[1956]] |- |Республика [[Гана]]||День независимости||[[1957]] |- |[[Малайзия]]||Национальный день||[[1957]] |- |[[Гвинейская Республика]]||День провозглашения независимости||[[1958]] |- |[[Центральноафриканская Республика]]||День провозглашения Республики||[[1958]] |- |Республика [[Нигер]]||День провозглашения Республики||[[1958]] |- |Республика [[Куба]]||День независимости||[[1959]] |- |Республика [[Сенегал]]||День независимости||[[1960]] |- |[[Тоголезская Республика]]||День независимости||[[1960]] |- |[[Габонская Республика]]||День независимости||[[1960]] |- |[[Исламская Республика Мавритания]]||День независимости||[[1960]] |- |Республика [[Бенин]]||День независимости||[[1960]] |- |[[Республика Кипр]]||День независимости||[[1960]] |- |Федеративная Республика [[Нигерия]]||День независимости||[[1960]] |- |Республика [[Мадагаскар (государство)|Мадагаскар]]||День провозглашения независимости||[[1960]] |- |Республика [[Кот-д’Ивуар]]||День независимости||[[1960]] |- |[[Демократическая Республика Конго]]||День независимости||[[1960]] |- |Республика [[Чад]]||День независимости||[[1960]] |- |Республика [[Мали]]||День независимости||[[1960]] |- |[[Сомалийская Демократическая Республика]]||День независимости||[[1960]] |- |Республика [[Сьерра-Леоне]]||День независимости||[[1961]] |- |Государство [[Самоа]]||День независимости||[[1962]] |- |Республика [[Бурунди]]||День независимости||[[1962]] |- |[[Руандийская Республика]]||День независимости||[[1962]] |- |Республика [[Тринидад и Тобаго]]||День независимости||[[1962]] |- |[[Ямайка]]||День независимости||[[1962]] |- |Республика [[Уганда]]||День независимости||[[1962]] |- |Республика [[Кения]]||День независимости||[[1963]] |- |Республика [[Малави]]||День провозглашения независимости||[[1964]] |- |Республика [[Мальта (государство)|Мальта]]||День независимости||[[1964]] |- |Республика [[Замбия]]||День независимости||[[1964]] |- |Республика [[Гамбия]]||День независимости||[[1965]] |- |[[Мальдивская Республика]]||День независимости||[[26 июля]] [[1965]] |- |Республика [[Сингапур]]||[[День независимости Сингапура|Национальный день]]||[[9 августа]] [[1965]] |- |Государство [[Палестина (историческая область)|Палестина]]||День Палестинской революции||[[1965]] |- |Республика [[Ботсвана]]||День провозглашения независимости||[[1966]] |- |[[Барбадос]]||День независимости||[[1966]] |- |Королевство [[Лесото]]||День независимости||[[1966]] |- |Республика [[Науру]]||День независимости||[[1968]] |- |Республика [[Ирак]]||День Революции||[[1968]] |- |Республика [[Маврикий]]||День независимости||[[1968]] |- |Королевство [[Эсватини]]||День независимости||[[1968]] |- |Республика [[Экваториальная Гвинея]]||День независимости||[[1968]] |- |[[Кооперативная Республика Гайана]]||[[Мэшрамани|День Республики]]||[[1970]] |- |Королевство [[Тонга]]||День провозглашения независимости||[[1970]] |- |Суверенная Демократическая Республика [[Фиджи]]||День независимости||[[1970]] |- |Государство [[Объединённые Арабские Эмираты]]||День провозглашения государства ОАЭ||[[1971]] |- |Государство [[Катар]]||День независимости||[[18 декабря]] [[1971]] |- |Народная Республика [[Бангладеш]]||День независимости||[[26 марта]] [[1971]] |- |[[Багамские Острова]]||День независимости|| [[10 июля]] [[1973]] |- |Республика [[Гвинея-Бисау]]||День провозглашения независимости||[[1973]] |- |[[Гренада]]||День независимости||[[1974]] |- |[[Лаосская Народно-Демократическая Республика]]||День провозглашения Республики||[[1975]] |- |Республика [[Мозамбик]]||День независимости||[[1975]] |- |[[Союз Коморских Островов]]||День независимости||[[1975]] |- |Республика [[Кабо-Верде]]||День независимости||[[1975]] |- |[[Демократическая Республика Восточный Тимор]]||День провозглашения независимости||[[28 ноября]] [[1975]] |- |Республика [[Суринам]]||День провозглашения независимости||[[1975]] |- |Республика [[Ангола]]||День независимости||[[11 сентября]] [[1975]] |- |Независимое Государство [[Папуа — Новая Гвинея]]||День независимости||[[16 сентября]] [[1975]] |- |Демократическая Республика [[Сан-Томе и Принсипи]]||День независимости||[[12 июля]] [[1975]] |- |Республика [[Джибути]]||День независимости||[[27 июня]] [[1977]] |- |[[Содружество Доминики]]||День независимости||[[3 ноября]] [[1978]] |- |[[Исламская Республика Иран]]||День Революции||[[11 февраля]] [[1979]] |- |[[Сент-Винсент и Гренадины]]||День независимости||[[1979]] |- |Республика [[Кирибати]]||День независимости||[[1979]] |- |Республика [[Зимбабве]]||День провозглашения независимости||[[1980]] |- |Республика [[Вануату]]||День независимости||[[1980]] |- |[[Белиз]]||День независимости||[[1981]] |- |[[Антигуа и Барбуда]]||День независимости||[[1981]] |- |[[Палестинская автономия]]||День провозглашения Государства Палестина||[[1988]] |- |Республика [[Намибия]]||День независимости||[[1990]] |- |[[Российская Федерация]]||[[День России]]||[[12 июня]] [[1990 год|1990]] |- |[[Приднестровская Молдавская Республика]]||День Республики||[[2 сентября]] [[1990]] |- |[[Германия|Федеративная Республика Германия]]||[[День немецкого единства|День Германского единства]]||[[3 октября]] [[1990]] |- |Республика [[Хорватия]]||День государственности||[[25 июня]] [[1991]] |- |Республика [[Словения]]||[[День государственности (Словения)|День государственности]]||[[25 июня]] [[1991]] |- |Республика [[Белоруссия|Беларусь]]||[[День Независимости Республики Беларусь|День независимости (День Республики)]]|| [[3 июля]] [[1944]] (до [[1997 год]]а — [[27 июля]] [[1990]]) |- |[[Украина]]||[[День соборности Украины]] <br> [[День независимости Украины|День независимости]]||[[22 января]] [[1919]] <br> [[24 августа]] [[1991]] |- |[[Молдавия|Республика Молдова]]||[[День независимости Республики Молдова|День независимости]]||[[27 августа]] [[1991]] |- |[[Кыргызская Республика]]||[[День независимости Киргизии|День независимости]]||[[31 августа]] [[1991]] |- |Республика [[Узбекистан]]||[[День независимости Узбекистана|День независимости]]||[[1 сентября]] [[1991]] |- |Республика [[Таджикистан]]||[[День независимости Республики Таджикистан|День независимости]]||[[9 сентября]] [[1991]] |- |Республика [[Армения]]||[[День независимости Армении|День независимости]]||[[28 мая]] [[1918]] <br> [[21 сентября]] [[1991]] |- | [[Туркменистан]]||[[День независимости Туркмении|День независимости]]||[[27 октября]] [[1991]] |- |Республика [[Казахстан]]||[[День независимости Казахстана|День независимости]]||[[16 декабря]] [[1991]] |- |Республика [[Северная Македония]]||День независимости||[[8 сентября]] [[1992]] |- |[[Словакия]]||День Образования Словакии||[[1 января]] [[1993]] |- |Государство [[Эритрея]]||День независимости||[[24 мая]] [[1993 год|1993]] |- |[[Южно-Африканская Республика]]||День независимости||[[1994]] |- |[[Республика Черногория]]||День независимости (от Государственного Союза Сербии и Черногории) ||[[3 июня]] [[2006]] |- |[[Республика Косово]]||День независимости (от Сербии) ||[[17 февраля]] [[2008]] |- |[[Республика Южный Судан]]||День независимости (от [[Судан]]а)||[[9 июля]] [[2011]] |- |} == Примечания == {{Примечания|2}} == Ссылки == {{Навигация |Викисловарь = день независимости }} * [http://www.kommersant.ru/doc/768887 «Дни независимости»] в журнале [[Коммерсантъ Власть|«Коммерсантъ Власть»]] (№ 20 (174), 28 мая 2007) {{ВС}} [[Категория:Национальные праздники]] [[Категория:Независимость]] [[Категория:Дни независимости|*]] 2bvcfewpbosuhi2js1pui7ty78odnkj 0 55803 429467 424517 2026-06-20T07:40:55Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429467 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country|native_name=Түркмен Сэбиэскэй Социалистическэй Республика|conventional_long_name=Түркменистан Совет Социалистик Республикасы|image_flag=Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1973–1991); Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|image_coat=Emblem of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Turkmenistan (1991–1992).svg|motto=Әхли юртларың пролетарлары, бирлешиң! (Аан дойду пролетариаттара, холбоһун!)|image_map=Turkmen SSR in the Soviet Union.svg|capital=[[Ашгабат]]|official_languages=[[Түүркмен тыла]], [[Нуучча тыла]]|currency=[[Солкуобай]]|currency_code=RUB|time_zone=[[UTC]] +5|population_estimate=3.522.700|area_km2=488100}}'''Түркмен Сэбиэскэй Социалистическэй Республика''' ([[Түүркмен тыла|түркм]]. ''Түркменистан Совет Социалистик Республикасы'', [[Нуучча тыла|нуч]]. ''Туркменская Советская Социалистическая Республика'') - [[Сэбиэскэй Социалистыы Республикалар Сойуустара|ССРС]] өрөспүүбүлүкэтэ. Киин куората - [[Ашгабат]]. == Остуоруйа == {{Main|Түркменистаан остуоруйата}} === Түүркменистаан РСФСР састаабыгар === 1920-с сылга, [[Кыһыл Аармыйа|кыһыл аармыйа]] Түркмен ССР территориятын ылбыттара, ол иһин Түркменистаан РСФСР састаабыгар киирбитэ. 1924-с сылга дылы [[Түркистаан АССР]] састаабыгар киирбитэ. 1924-с сылга, алтынньы 27 күнүгэр, Түркмен ССР тэриллибитэ. === Түүркменистаан 1924-1991 сылларга === Түркмен ССР территориятыгар [[хлопок]] үүнүллэр этэ уонна [[ниэп]] таһаарар этилэр. [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Сэрииҕэ]] 300 тыһ. киһи Түркмен ССРтан барбыттара<ref>https://rg.ru/2024/05/10/posol-rf-v-ashhabade-turkmeniia-pokazala-primer-bratstva-narodov-vo-vremia-vov.html</ref>. 1948-с сылга, [[Ашгабат]] куоракка 7,3 [[Сир хамсааһын магнитуудата|магнитуудалаах]] [[сир хамсааһына]] буолбута<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20130801161056/http://www.scgis.ru/russian/cp1251/dgggms/2-98/nikonov2.htm</ref>. 75-тэн тахсан тыһ. киһи өлбүтэ<ref name=":0" />. 1991-с сылга, Алтынньы 26 күнүгэр, [[Түркменистаан]] [[Сэбиэскэй Социалистыы Республикалар Сойуустара|ССРС]] састаабыттан тахсыбыта. [[Билэ:The Soviet Union 1974 CPA 4388 stamp (Turkmen Soviet Socialist Republic (Established on 1924.10.27)).png|мини|290x290пкс|Түркмен ССР туһунан почта маарката.]] == Олохтоохторо == {| class="wikitable" |+Түркмен ССР норуоттарынан<ref>https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php?cy=6</ref> !Норуот !1970 !1979 !1989 |- ![[Түркменнар]] |1.416.700 |1.891.695 |2.536.606 |- ![[Нууччалар]] |313.079 |349.170 |333.892 |- ![[Узбектар]] |179.498 |233.730 |317.333 |- ![[Казахтар]] |68.519 |79.539 |87.802 |- ![[Татаардар]] |36.453 |40.321 |39.245 |} == Быһаарыылар == <references /> {{Geo-stub}}{{ССРС өрөспүүбүлүкэлэрэ}} [[Категория:ССРС өрөспүүбүлүкэлэрэ]] [[Категория:Географияҕа сыһыаннаах ыстатыйалар]] 7dctgp8f654kcd5u2vkofy34sx4f4oh 0 56445 429455 417943 2026-06-20T03:49:57Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429455 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Охотский тракт, 1826.jpg|мини|Илин Лаамы суола, 1826.]] '''Илин Лаамы суола'''<ref>[http://nec.yakutia.science/izdania/Сборники/Сборник.%20Конференция%20якутская%20лошадь.pdf СБОРНИК СТАТЕЙ И МАТЕРИАЛОВ участников республиканской научной краеведческой конференции исследователей «Форпост: роль якутских лошадей в освоении Российской империей Сибири, Дальнего Востока, Америки»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250509150331/http://nec.yakutia.science/izdania/%25D0%25A1%25D0%25B1%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8/%25D0%25A1%25D0%25B1%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA.%2520%25D0%259A%25D0%25BE%25D0%25BD%25D1%2584%25D0%25B5%25D1%2580%25D0%25B5%25D0%25BD%25D1%2586%25D0%25B8%25D1%258F%2520%25D1%258F%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B0%25D1%258F%2520%25D0%25BB%25D0%25BE%25D1%2588%25D0%25B0%25D0%25B4%25D1%258C.pdf |date=2025-05-09 }} — 2021 ''—'' 67 с.</ref> (өссө ''Охотскай тракт'', 1731 сылга диэри — ''Саха-Охотскай суол'') диэн 1650—1920 сылларга үлэлээбит [[Охотскай|Охотскайы]] уонна [[Дьокуускай|Дьокуускайы]] холбуур суол. XIX үйэ бастакы аҥаарыгар, сайыҥҥы суол уһуна 1025 [[биэрэстэ]] этэ, онтон кыһыҥҥы суол уһуна 1040 биэрэстэ этэ. Саха-Айаан суол баарыттан уонна Арассыйа-Американскай тэрилтэ [[Айаан|Айааҥҥа]] көспүтүн салтаан суол упадокка киирбитэ. == Устуоруйа == === Суол === [[Дьокуускай|Дьокуускайтан]] (1643 сылга төрүттэммитэ) [[Охотскай|Охотскайга]] (1647 сылга төрүттэммитэ) диэри быстыбат суол 1650-с сылларга баар буолбута<ref name=":0">[https://st-yak.narod.ru/pdf/11-11.pdf ПЕРВЫЙ ТРАКТ НА СЕВЕРО-ВОСТОКЕ РОССИИ] — Наука и техника в Якутии — 2006 — 50—57 сс.</ref>. Эрдэтээҥҥи кэмнэргэ Илин Лаамы суола үксүн служилай дьон ааһыытыгар уонна докумуон таһыытыгар туттуллар этэ. 1680 сыллаахха, Юдома диэн өрүскэ [[эбэҥкилэр]] Данил Бибиков диэн стольник этэрээтигэр саба түспүттэрэ. Барытын холбоотоххо, XVII—XVIII үйэлэргэ, Юдома өрүскэ икки сүүсчэкэ киһи өлбүтэ<ref name=":0" />. Бастакы суолу ойуулаан көрдөрбүтэ боярин уола Иван Харитонов. Кини 1719 сыллаахха Дьокуускайдааҕы воеводскай канцелярияҕа кини 845 [[Биэрэстэ|биэрэстэлээх]] суолун отчуоттаабыта. [[Билэ:Leopold Niemirowski3.jpg|хаҥас|мини|Илин Лаамы суолугар кыстык, 1856.]] === Тракт === 1731 сыллаахха, суол оннутугар почтуовай тракт баар буолбута. Ол кэмҥэ Илин Лаамы суола дьону уонна малы-салы Чукоткаҕа диэри илдьэргэ сүрдээх суолталаах этэ. 1733 сыллаахха, судаарыстыбынай статуһу ылбыта. 1735 сыллаахха, саҥа почтуовай ыстансыйалар тэриллиммиттэрэ. Суолунан туоруу сүрдээх уустук этэ, ол иһин суолу туораабыттарга уонна провиант аҕалбыттарга элбэх наҕараада игин бэриллэр этэ. Чуумпу далайга уонна Нуучча Америкаҕа [[Түүлээх (табаар)|күндү түүнү]] бултааһын сайдыбыта, ол иһин трагынан Дьокуускайга диэри түү илдьэр этилэр<ref name=":0" />. 1818 сыллаахха, суолга — 3692, 1819 сыллаахха — 4312 сылгы өлбүтэ<ref>Правовое положение народов восточной Сибири (XVII — начало XIX века — [[Бичик (тэрилтэ)|Бичик]], 1978 — 43 с.</ref>. 1844 сыллаахха, Саха-Айаан суол уонна [[Айаан]] сэлиэнньэ тэриллибиттэрин кэннэ уонна аныгыскы сылга Арассыыйа-Американскай тэрилтэ факториата көспүтүн кэннэ, Илин Лаамы суол упадокка киирбитэ. 1852 сыллахха, Илин Лаамы суол судаарыстыбынай статуһу сүтэрбитэ. 1909—1910 сылларга, суол аттытынан ([[Охотскай Перевоз|Охотскай перевоһунан]]) Дьокуускайтан Охотскайга дылы телеграф ситимэ тардыллыбыта. 1920-с сылларга тракт суох буолбута. 1930—1950 сылларга тракт оннутугар Халыма суола баар буолбута, билигин — бэдэрээлинэй статустаах суол «[[«Халыма» (магистрал суол)|Халыма]]»<ref name=":0" />. == Маршруттар == Бастакы суол (1670-с сыллар) ойуулааһына хаалбыта<ref>Якутия: хроника, факты, события. 1 чааһа — [[Бичик (тэрилтэ)|Бичик]], 2000 — 47 с.</ref>: «От Якуцкого по Лене реке плыть до Алдана реки пять дней, а по Алдану реке вверх ходу до устья Маи реки четыре недели, а по Мае реке вверх ходу до устья Юдомы реки восемь дней, а по Юдоме реке вверх до Устьгорбинского зимовья десять дней, а от того зимовья осенним путём ходу на нартах до Охоцкого острожку к морю полпяты недели через хребет…» ([[Дьокуускай|Дьокуускайтан]] [[Өлүөнэ|Өлүөнэнэн]] [[Алдан (өрүс)|Алдаҥҥа]] диэри биэс күн устаҕын, онтон Алдан өрүһүнэн үөһээ [[Маайа (өрүс)|Маайа]] өрүс төрдөтүгэр диэри түөрт нэдиэлэ, онтон Маайанан үөһээ бардаххына Юдома өрүс төрдөтүгэр аҕыс күнүнэн тиийэҕин, онтон Юдоманан үөһээ Устьгорбинскай кыстыкка дылы уон күн, онтон ити кыстыктан күһүҥҥү суолунан нарталарынан [[Охотскай]] остуоругар нэдиэлэ аҥаарынан, хрэбиэтинэн бардахха, тиийэҕиҥ). 1730-с сылларга атын суол баар буолбута: сиринэн Маайа өрүһүгэр ([[Уус Маайа]]) дылы, онтон үөһээ уунунан Юдома өрүскэ дылы, онтон сиринэн Охотскайга диэри. Юдома — Охотскай чааска, XVII үйэттэн икки суол баар этэ: биир уунан, Урака өрүһүнэн Охотскай дылы; иккис сиринэн Охота диэн өрүскэ дылы, онтон устан Охотскайга диэри. Дьокуускай — Чернолескай ыстансыйа сылгыларынан барар этилэр, онтон Кырностаттан Аркинскай ыстансыйаҕа диэри табаларынан, онтон Аркинскай ыстансыйаттан Охотскайга дылы — ыттарынан<ref name=":0" />. === Ыстансыйалар === {| | {| class="standard" |style="background:#EEE8AA"|№ |style="background:#EEE8AA"|Саха Сирэ |style="background:#EEE8AA"|[[Биэрэстэ]] |- |1 |Дьокуускай |0 |- |2 |Ярмонскай |7 |- |3 |Тылбайахтаатскай |15 |- |4 |Төгүлүөнскэй |21 |} | {| class="standard" |- |5 |Бытыга күөлгэ |30 |- |6 |Кылудьуль күөлгэ |34 |- |7 |Чурапчытааҕы |32 |- |8 |Арыылаахтааҕы |30 |- |9 |Лебягинскай |30 |} | {| class="standard" |- |10 |Мейжелинскай |27 |- |11 |Амматааҕы |27 |- |12 |Нахинскай |45 |- |13 |Аланскай |33 |- |14 |Алах-Үүнскэй |234 |} | {| class="standard" |style="background:#EEE8AA"|№ |style="background:#EEE8AA"|Охотскай |style="background:#EEE8AA"|Биэрэстэ |- |15 |Юдомо-Крестовскай |194 |- |16 |Мета күөлгэ |200 |- |17 |Хайбайскай |25 |- |18 |Охотскай |30 |} |} == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}}{{Сыанабыл}} [[Категория:Арассыыйа суоллара]] 8uqqdgcfkeuakkfj0v1yu8bv1x5bdr1