ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱵᱷᱩᱡᱟᱝᱜᱟ ᱴᱩᱰᱩ 0 7829 189781 183762 2026-03-29T20:16:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189781 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = ᱵᱷᱩᱡᱟᱝᱜᱟ ᱴᱩᱰᱩ | image = | birth_date = ᱖᱓ (᱒᱐᱒᱐) | birth_place = | nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟ | occupation= ᱢᱟᱪᱮᱛ, ᱨᱟ.ᱦᱱᱤᱭᱟ | awards = [[ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱠᱮᱰᱢᱤ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ]] | notable_works = ᱛᱮᱷᱮᱸᱧᱟᱜ ᱛᱟᱝᱜᱤ ᱨᱮ }} '''ᱵᱷᱩᱡᱟᱝᱜᱟ ᱴᱩᱰᱩ''' ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱠᱮᱰᱢᱤ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱟ.ᱝ ᱨᱤᱴᱟ.ᱭᱚᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟ.ᱯᱷᱥᱟᱨ ᱠᱟ.ᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱜᱷᱟᱴᱤᱥᱤᱞᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱡᱤᱣᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱴᱤᱥᱤᱞᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite web|title=भुजंग टुडू को साहित्य अकादमी पुरस्कार मिला|url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/jamshedpur/story-bhujang-tudu-gets-sahitya-akademi-award-1799059.html|website=www.livehindustan.com|date=2018-02-12|access-date=2025-12-01|language=hi}}</ref><ref>https://hindi.news18.com/news/jharkhand/jamshedpur-bhujang-tudu-received-sahitya-akademi-award-1276363.html{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱵᱷᱩᱡᱟᱝᱜᱟ ᱴᱩᱰᱩ ᱨᱤᱴᱟᱭᱚᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱨᱢᱚᱪᱟᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=भुजंग टुडू को साहित्य अकादमी पुरस्कार|url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/jamshedpur/1101577-|website=Prabhat Khabar|date=2017-12-22|access-date=2025-12-01|language=hi}}</ref> ᱵᱷᱩᱡᱟᱝᱜᱟ ᱷᱤᱥᱟᱵ ᱛᱮ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱮᱨᱚᱬᱟ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Sahitya Akademi Award presented to 23 authors|url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/sahitya-akademi-award-presented-to-23-authors-1168191-2018-02-12|website=India Today|date=2018-02-12|access-date=2025-12-01|language=en|last=PTI}}</ref> ᱢᱤᱴᱟ.ᱝ ᱤᱱᱴᱚᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱠᱚ ᱠᱩᱞᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ, ᱟᱢ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱮᱠᱷ ᱯᱨᱚᱛᱤ ᱩᱱᱟ.ᱝ ᱫᱩᱞᱟᱲ ᱪᱮᱫ ᱠᱷᱟᱛᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱽ ᱛᱟᱢᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱟᱭ ''ᱟᱵᱚᱟᱜ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱟᱜ ᱡᱩᱜ ᱨᱮ ᱜᱞᱚᱵᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤᱜᱟᱱ ᱵᱚ ᱜᱚᱞᱢᱟᱞ ᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱚ‌ ᱾ ᱟᱵᱚ ᱟᱵᱚᱱᱟᱜ ᱟ.ᱨᱤᱪᱟᱞᱩ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱞᱚᱵᱚ ᱦᱤᱲᱤᱧ ᱢᱟ ᱾ ᱟᱵᱚᱟᱜᱽ ᱯᱟᱨ.ᱥᱤ ᱵᱟᱱᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱤᱧ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱷᱚᱵ ᱠᱮᱟᱤᱧ ᱾''ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱵᱩᱰᱟᱣ ᱠᱮᱟᱭ, ᱤᱧ ᱪᱮᱥᱴᱟᱤᱝ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱠᱚ ᱾ ==ᱠᱟ.ᱢᱤ== ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱝᱨᱚᱦᱚ ᱯᱚᱛᱵ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ '''ᱛᱟᱦᱮᱱᱟᱧ ᱛᱟᱝᱜᱤ''' ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱥ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱚᱞ ᱞᱟᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟ. ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱫᱮᱭᱟ ᱾‌ '''ᱩᱭᱦᱟ.ᱨ ᱟᱸᱫᱚᱲ, ᱨᱚᱢᱟᱡ ᱨᱟᱱ''' ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱥ ᱞᱮᱠ ᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱥᱚᱦᱚ '''ᱣᱮᱨᱤ ᱜᱟᱛᱤᱧᱟ ᱜᱤᱨᱟ., ᱠᱩᱠᱩᱢ ᱠᱩᱢᱵᱟ. ᱞᱚᱭᱱᱟ ᱥᱟᱨᱟ ᱺ ᱥᱮᱝᱜᱮᱞ ᱨᱮ , ᱞᱟᱭ ᱢᱮ ᱥᱟᱣᱛᱟ ᱱᱤᱩ ᱫᱚ ᱚᱠᱚᱭ ᱟ.ᱫᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱤᱜᱷᱨᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱞᱟᱥ ᱚᱜ ᱛᱟᱭᱟᱦ''' ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱞ ᱛᱟᱭ ᱛᱟᱷᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ==ᱥᱤᱨᱯᱟ.== ᱵᱷᱩᱡᱟᱝᱜᱟ ᱴᱩᱲᱩ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱟ. ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite book|title=Current Affairs February 2018 eBook|url=https://books.google.co.in/books?id=EXJKDwAAQBAJ&pg=PA176&lpg=PA176&dq=Bhujanga+Tudu&source=bl&ots=LFhpGa-6v0&sig=ACfU3U2Y-u0hlQkvt38KrM4IJHky_0wtCQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiJz4W3hvjmAhV9xzgGHWlXAL04ChDoATABegQIAxAB#v=onepage&q=Bhujanga|publisher=Jagran Josh|date=2018-02-05|language=en|first=Jagran|last=Josh|pages=176}}</ref>ᱵᱷᱩᱡᱟᱝ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱒᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱱᱟᱩᱱᱥ ᱞᱮᱫᱟᱠᱚ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱒᱔ ᱚᱞᱜᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱟ. ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱟᱫᱠᱚᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟ. ᱨᱮ ᱫᱚ ₹᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱛᱟᱷᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱮᱠᱟᱰᱢᱤ ᱯᱚᱨᱟᱵ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱤᱝᱨᱟᱡᱤ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱥᱟᱱᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ, ᱯᱚᱱᱡᱟᱵᱤ ᱪᱷᱚᱰᱟ‌ ᱾ ᱨᱟ.ᱦᱬᱤ (ᱴᱟᱤᱛᱦᱤᱞᱤ, ᱢᱟᱨᱟᱴᱦᱤ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮᱞᱜᱩ), Short stories (ᱰᱚᱝᱨᱤ, ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ, ᱠᱚᱱᱠᱟᱱᱤ, ᱳᱰᱤᱭᱟ, ᱩᱨᱫᱩ), Litrary criticism (ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱠᱟᱱᱟᱲ, ᱜᱩᱡᱨᱟᱛᱤ, ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ, ᱨᱟᱡᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱤ), Esaay (ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ) ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱭ (ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨᱤ) ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱟᱟ ᱠᱟ ᱾ ᱱᱚᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱠᱮᱰᱢᱤ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱨᱮᱟᱜᱽ ᱞᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱵᱤᱡ ᱛᱮ Short story,Play, ᱟᱨ Novel ᱠᱚᱨᱮᱜᱮ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱺ- {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱠᱟᱹᱢᱤ !ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ |- |᱒᱐᱑᱙ |ᱥᱤᱥᱤᱨᱡᱟᱞᱤ(Short story) |[[ᱠᱟᱞᱤ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] |- |᱒᱐᱑᱘ |ᱡᱚᱨᱚᱢ(Novel) |[[ᱥᱭᱟᱢ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱵᱮᱥᱨᱟ]] |- |᱒᱐᱑᱗ |ᱛᱟᱦᱮᱱᱟᱹᱧ ᱛᱟᱸᱜᱤ ᱨᱮ (Poetry) |[[ᱵᱷᱩᱡᱟᱝᱜᱟ ᱴᱩᱰᱩ]]<ref>http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/awards/akademi%20samman_suchi.jsp#SANTHALI</ref> |- |᱒᱐᱑᱖ |ᱱᱟᱞᱦᱟ (Poetry) |[[ᱜᱚᱵᱤᱸᱫᱟ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱢᱟᱱᱰᱤ]] |- |᱒᱐᱑᱕ |ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ (Play) |[[ᱨᱟᱵᱤᱞᱟᱞ ᱴᱩᱰᱩ]] |- |᱒᱐᱑᱔ |ᱢᱟᱞᱟ ᱢᱩᱸᱫᱟᱢ (Play) |[[ᱡᱟᱢᱟᱫᱟᱨ ᱠᱤᱥᱠᱩ]] |- |᱒᱐᱑᱓ |ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ (Poetry) |[[ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱪᱟᱨᱟᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] |- |᱒᱐᱑᱒ |ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲ (Short Stories) |[[ᱜᱟᱸᱜᱟᱫᱦᱚᱨ ᱦᱟᱱᱥᱫᱟᱜᱽ]] |- |᱒᱐᱑᱑ |ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ (Poetry) |[[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ]] |- |᱒᱐᱑᱐ |ᱨᱟᱦᱤ ᱨᱟᱣᱶᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ (Play) |[[ᱵᱷᱚᱜᱞᱟ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] |- |᱒᱐᱐᱙ |ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱦᱮᱫ (Poetry) |[[ᱫᱟᱢᱟᱭᱟᱱᱛᱤ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] |- |᱒᱐᱐᱘ |ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ (Short Stories) |[[ᱵᱟᱫᱟᱞ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] |- |᱒᱐᱐᱗ |ᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱪᱤᱠᱟᱹᱭᱮᱱᱟ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ/Play) |[[ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱞ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] |- |᱒᱐᱐᱖ |ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱨᱢᱩ (ᱡᱤᱣᱱᱤ) |[[ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] |- |᱒᱐᱐᱕ |ᱵᱷᱟᱵᱱᱟ (ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟ) |[[ᱡᱟᱫᱩᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱥᱨᱟ]] |} ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{reflist}} 1kqt0u4eeg8qgjb5jxq0jyk47ngeshb ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 7842 189741 147819 2026-03-29T13:19:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189741 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ | other_name = | settlement_type = [[ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ| ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | map_alt = | image_map = {{maplink |frame=yes |frame-width=360 |frame-height=360 |frame-align=center |text= '''Ernakulam District''' |type=shape |id=Q1356097 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title=Ernakulam District of Kerala |type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Kerala State }} | map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|10.00|N|76.33|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = April 01 1958 | founder = | named_for = Rishinagakulam | seat_type = Headquarters | seat = [[ᱠᱟᱠᱚᱱᱚᱫᱽ]], Thrikakkara Municipality | government_type = | governing_body = | leader_title1 = Collector | leader_name1 = ᱮᱥ. ᱥᱩᱦᱟᱥ, IAS | leader_title2 = S.P (City) | leader_name2 = ᱮᱢ.ᱯᱤ. ᱫᱤᱱᱮᱥ, IPS | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="censusindia">{{cite web|url=https://ernakulam.nic.in/demography/|title=Demography -Ernakulam |publisher=Government of Kerala|accessdate=29 November 2019}}</ref> | area_rank = 4 | area_total_km2 = 2407 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 3,282,388 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = 1363 | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL-KO]], IN-KL | registration_plate = KL-07, KL-17, KL-39, KL-40, KL-41, KL-42, KL-43, KL-44, KL-63 | website = {{URL|www.ernakulam.nic.in}} | footnotes = | leader_title3 = S.P (Rural) | leader_title4 = DFO | leader_name3 = ᱮ.ᱵᱷᱤ. ᱡᱚᱨᱡᱽ, IPS | leader_name4 = ᱮ. ᱨᱮᱱᱡᱟᱱ, IFS | leader_name5 = ᱤᱱᱵᱟᱥᱮᱠᱷᱚᱨ, IAS | leader_title5 = Sub-Collector | official_name = | blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} 0.801<ref name="unhdi-gdl">{{cite web |title=UNHDP - Kerala Report |url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html |url-status=dead |access-date=2020-01-06 |archive-date=2022-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518135656/https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html }}</ref> ({{color|DarkGreen| Very High}})}} · | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] {{nobold|(2005)}} }} [[File:Inchathotty Hanging Bridge - ഇഞ്ചത്തൊട്ടി തൂക്കുപാലം-2.JPG|thumb|Inchathotty Bridge near [[Kothamangalam]]]] '''ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱥᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱠᱠᱚᱱᱟᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>"[https://books.google.com/books?id=psw6DwAAQBAJ Lonely Planet South India & Kerala]," Isabella Noble et al, Lonely Planet, 2017, ISBN 9781787012394</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=1Hs0DwAAQBAJ The Rough Guide to South India and Kerala]," Rough Guides UK, 2017, ISBN 9780241332894</ref> == ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱛᱮ == ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱨᱠᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱪᱪᱤ ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱦᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱣ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱤᱫᱩᱠᱠᱤ, ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱞᱯᱯᱩᱥᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱴᱴᱤᱭᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱞᱭᱟᱞᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ, ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱩᱡᱷᱟ.ᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱚᱠ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱮᱨᱟᱭᱟᱬᱠᱩᱨᱞᱚᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱤᱞᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱒᱘᱒,᱓᱘᱘ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref name="districtcensus"/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱟᱨᱤᱴᱟᱱᱤᱭᱟ <ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | accessdate = 1 October 2011 | quote = Mauritania 3,281,634 July 2011 est. | archive-date = 27 September 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱭᱳᱣᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |title=2010 Resident Population Data |publisher=U. S. Census Bureau |accessdate=30 September 2011 |quote=Iowa 3,046,355 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archivedate=19 October 2013 |df=dmy }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱐᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ ᱮ ᱟᱢᱮᱴᱟ (ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱖᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ) ᱾<ref name=districtcensus/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱐᱖᱙ ᱵᱚᱥᱠᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤ-ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒,᱗᱗᱐/ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤ.) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref name=districtcensus/> ᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱨᱟᱱᱟᱠᱟᱵ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱕.᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name=districtcensus/> ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱨᱮᱫᱚ ᱦᱚᱲᱚ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱐᱒᱘ ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱚᱦᱚᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref name=districtcensus/> ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱕.᱖᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref name=districtcensus/> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ-ᱛᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱓,᱑᱐᱕,᱗᱙᱘ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱩᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ (᱔᱖.᱕᱓) ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱨᱮᱥᱛᱟᱱ (᱓᱘.᱗᱘ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱴᱤᱱ) ᱟᱨ ᱛᱩᱲᱩᱠ (᱑᱔.᱕᱕) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱮᱭᱱ, ᱭᱚᱦᱩᱫᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱮᱞᱮᱞ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱸ ᱠᱳᱪᱪᱤ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>[http://www.ernakulam.nic.in/district_profile.htm Official Ernakulam District Profile] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721165413/http://www.ernakulam.nic.in/district_profile.htm |date=21 July 2011 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱚᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱨᱮᱥᱛᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ == ᱥᱟᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category|Ernakulam district}} *{{Official website|http://ernakulam.nic.in}} *{{dmoz|Regional/Asia/India/Kerala/Districts/Ernakulam}} sv4rmo4poh1750kksqrqdeb6bpkmzvl ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ 0 11709 189763 130524 2026-03-29T16:14:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189763 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- Basic info ----------------> |name = ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ |official_name = |other_name = |native_name = နေပြည်တော် ပြည်တောင်စုနယ်မြေ |nickname = |settlement_type = [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] |total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = [[File:Naypyidaw Union Territory in Myanmar.svg|thumb|ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ, ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_label_position = |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ|ᱫᱤᱥᱚᱢ]] |subdivision_name = [[File:Flag of Myanmar.svg|22x20px]] [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government --> |seat_type = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ |seat = [[ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ]] |parts_type = |parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> |parts = <!-- parts text, or header for parts list --> |p1 = |p2 = <!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed--> <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] |leader_name = [[:en:Win Myint (politician, born 1951)|ᱣᱤᱱ ᱢᱟᱭᱤᱱᱴ]] |leader_title1 = Mayor and Chairperson of the ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ |leader_name1 = ᱢᱟᱶ ᱟᱭᱩᱝ |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |elevation_max_m = |elevation_max_ft = |elevation_min_m = |elevation_min_ft = <!-- Population -----------------------> |population_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|pages=17|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> | population_total = 1,160,242 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱔ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Naypyidawan | population_note = | population_rank = [[List of administrative divisions of Myanmar by population|13th]] <!-- General information ---------------> |timezone = [[Myanmar Standard Time|MMT]] |utc_offset = +6:30 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|19|45|0|N|96|6|0|E|region:MM|display=inline}} <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = Postal codes |postal_code = |area_code = 2 (mobile: 69, 90) |website = |footnotes = }} '''ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ''' ([[ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱚᱨᱢᱤᱥ]] ᱺ နေပြည်တော် ပြည်တောင်စုနယ်မြေ) [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=19671] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101116043806/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=19671|date=November 16, 2010}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ== ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱺ * ᱳᱛᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ** ᱛᱛᱷᱨᱟᱛᱷᱥᱨᱤ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ (ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်) ** ᱯᱳᱵᱵᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ (ပုဗ္ဗသီရိမြို့နယ်) ** ᱴᱚᱴᱠᱳᱱ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ (တပ်ကုန်းမြို့နယ်) ** ᱡᱤᱭᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ (ဇေယျာသီရိမြို့နယ်) * ᱫᱮᱠᱠᱷᱤᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ** ᱫᱮᱠᱠᱷᱤᱱᱟ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ (ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်) ** ᱞᱮᱣ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ (လယ်ဝေးမြို့နယ်) ** ᱯᱟᱭᱱᱚᱢᱟᱱᱟ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ (ပျဉ်းမနားမြို့နယ်) ** ᱡᱚᱵᱩᱛᱷᱤᱨᱤ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ (ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်) ==ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ== ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱜ ᱯᱟᱦᱟᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟᱯᱚᱛᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱫᱤᱱᱚᱢ ᱫᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱫᱚᱥᱚ ᱠᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ (civilian) ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱮᱡᱟᱭᱤᱡ (representative) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a1/Constitution_of_Myanmar_of_2008.pdf|title=Constitution of the Republic of the Union of Myanmar|publisher=Upload.wikimedia.org|accessdate=13 October 2014}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱦᱤᱞᱳᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱛᱷᱮᱤᱱ ᱥᱮᱭᱤᱱ, ᱛᱷᱮᱤᱱ ᱱᱟᱭᱩᱱᱴ ᱟᱨ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱥᱚᱫᱚᱥᱚ ᱺ ᱛᱷᱟᱱ ᱦᱟᱛᱟᱭ, ᱠᱳᱞᱳᱱᱮᱞ ᱢᱟᱭᱤᱱᱴ ᱟᱭᱩᱝ ᱛᱷᱟᱱ, ᱠᱟᱱ ᱪᱩᱱ, ᱯᱟᱭᱤᱝ ᱥᱳᱮ, ᱥᱟᱣ ᱦᱞᱟ, ᱢᱟᱭᱤᱱᱴ ᱥᱚᱣᱮ, ᱢᱟᱭᱤᱱᱴ ᱥᱚᱣᱮ ᱟᱨᱢᱲᱭᱳ ᱢᱤᱭᱩᱱᱴ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.burmalibrary.org/docs11/NLM2011-03-31.pdf|title=Notification No. 7/2011: Formation of Nay Pyi Taw Council|author=Thein Sein|date=31 March 2011|work=New Light of Myanmar|pages=15|accessdate=21 August 2011}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱟᱜᱳ ᱭᱳᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱ ᱭᱳᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱥᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱢᱟᱜᱣᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱵᱟᱜᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱩᱝᱢᱟᱝᱜᱭᱤ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱱᱟᱜᱟᱭᱤᱠ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱜᱟ-ᱟ᱾ ᱭᱮᱡᱤᱱ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱛᱷᱚᱨᱟ ᱥᱟᱹᱜᱤᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ===ᱦᱚᱭᱦᱤᱥᱤᱫ=== {{Weather box |location = ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ |collapsed= N |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 30 |Feb high C = 34 |Mar high C = 36 |Apr high C = 38 |May high C = 35 |Jun high C = 32 |Jul high C = 31 |Aug high C = 30 |Sep high C = 32 |Oct high C = 32 |Nov high C = 31 |Dec high C = 29 |year high C = 32.5 |Jan low C = 14 |Feb low C = 16 |Mar low C = 20 |Apr low C = 24 |May low C = 25 |Jun low C = 24 |Jul low C = 24 |Aug low C = 24 |Sep low C = 24 |Oct low C = 23 |Nov low C = 20 |Dec low C = 16 |year low C = 21.2 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 5 |Feb precipitation mm = 2 |Mar precipitation mm = 9 |Apr precipitation mm = 33 |May precipitation mm = 154 |Jun precipitation mm = 160 |Jul precipitation mm = 198 |Aug precipitation mm = 229 |Sep precipitation mm = 186 |Oct precipitation mm = 131 |Nov precipitation mm = 37 |Dec precipitation mm = 7 |Jan precipitation days = 1 |Feb precipitation days = 0 |Mar precipitation days = 1 |Apr precipitation days = 3 |May precipitation days = 14 |Jun precipitation days = 21 |Jul precipitation days = 23 |Aug precipitation days = 24 |Sep precipitation days = 19 |Oct precipitation days = 12 |Nov precipitation days = 4 |Dec precipitation days = 1 |unit rain days = 0.2 mm |source 1 = Weather2Travel.com. Retrieved 26 March 2013 }} ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== {{Historical populations|align=none |footnote = |source = ᱒᱐᱑᱔ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱚᱝ |᱒᱐᱑᱔ | 1,160,242 }} {{bar box |title=ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱔) |titlebar=#ddd |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱟᱨᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|orange|96.8}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|2.1}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|red|1.1}} }} ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱑,᱑᱖᱐,᱒᱔᱒ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|url=http://themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/Census_Nay_Pyi_Taw_Report_Eng_2015.pdf|title=Nay Pyi Taw Union Territory Report|last=|first=|date=May 2015|website=2014 Myanmar Population and Housing Census|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820181109/http://themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/Census_Nay_Pyi_Taw_Report_Eng_2015.pdf|archive-date=2018-08-20|access-date=|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ ᱨᱮ ᱑᱖᱔.᱔ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱛᱮᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱒᱖.᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱟᱨ ᱑᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱖᱒,᱒᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱧᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱧᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱨ (size) ᱔.᱑ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱙᱖.᱘% ᱦᱚᱲ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱒.᱑% ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱑.᱑% ᱦᱚᱲ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.dop.gov.mm/sites/dop.gov.mm/files/publication_docs/union_2-c_religion_en.pdf|title=The Union Report: Religion|last=|first=|date=July 2016|website=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|archive-url=|archive-date=|access-date=}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱦᱚᱨ=== [[File:Naypyidiaw Airport - panoramio.jpg|thumb|ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱮᱞᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱞᱮᱣᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ==ᱦᱮᱡᱽᱥᱮᱱ== ===ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ=== ===ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱨ=== [[File:Naypyitaw Railway Station 002.jpg|thumb|ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱨᱮᱞ ᱴᱨᱮᱥᱚᱱ]] ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== 26z71x820lkz5hmi7o3blktiwpaudd4 ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 11813 189743 176366 2026-03-29T13:31:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189743 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ | total_type = ᱜᱩᱴ | native_name = | image_map = Pauri Garhwal district.svg | map_caption = ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ | coordinates = | coor_pinpoint = ᱯᱚᱣᱲᱤ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = ᱠᱷᱚᱸᱰ | subdivision_name2 = ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ | established_title = Established | established_date = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱯᱚᱣᱲᱤ]] | parts_type = ᱛᱟᱦᱥᱤᱞ | parts_style = para | p1 = ᱙ | area_total_km2 = ᱕᱓᱒᱙ | area_footnotes = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_total = ᱖᱗᱘,᱒᱗᱑ | population_footnotes = | population_urban = ᱑᱒.᱘᱙% | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ | demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ | demographics1_info1 = ᱘᱒.᱐᱒% | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | demographics1_info2 = ᱑᱑᱐᱓ | leader_title = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱲᱚᱥ | leader_name = ᱫᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱝ ᱜᱟᱨᱵᱽᱭᱟᱞ, IAS<ref>{{cite web |title=List of District Magistrates |url=https://pauri.nic.in/list-of-district-magistrate-since-1906-at-pauri-garhwal/ |website=Pauri Garhwal |access-date=26 February 2020}}</ref> | leader_title1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] | leader_name1 = [[ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ]] | leader_title2 = [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] | leader_name2 = [[ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱯᱚᱣᱲᱤ]], [[ᱭᱟᱢᱠᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱪᱟᱣᱵᱟᱛᱨᱟᱠᱷᱟᱞ]], [[ᱞᱟᱱᱥᱫᱟᱣᱩᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱞᱟᱱᱥᱫᱟᱣᱩᱱ]], [[ᱠᱚᱴᱫᱣᱟᱨ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | registration_plate = UK-12 | blank_name_sec1 = ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ | blank_info_sec1 = ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱒᱑, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱑᱙, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱘ | blank_name_sec2 = Average annual precipitation | blank_info_sec2 = {{convert|1545|mm|in}} mm | website = https://pauri.gov.in/ }} '''ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱣᱲᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱷᱚᱣ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱝ ''ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ'' ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱨᱮᱥᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱫᱚᱦᱟᱵᱚᱦᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ]] ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱦᱟᱵᱚᱦᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱕,᱒᱓᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒,᱐᱒᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ 29° 45′ ᱠᱷᱚᱱ 30°15′ ᱠᱚᱧᱮ ᱚᱲᱚᱝᱜᱟᱨ ᱟᱨ 78° 24′ ᱠᱷᱚᱱ 79° 23′ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱚᱲᱚᱝᱜᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱡᱽᱱᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱦᱚᱨᱤᱫᱣᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱨᱤᱫᱣᱟᱨ]], [[ᱰᱮᱦᱨᱟᱰᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱰᱮᱦᱨᱟᱰᱩᱱ]], [[ᱴᱤᱦᱨᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱴᱤᱦᱨᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ]], ᱨᱩᱫᱽᱨᱚᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽ [[ᱪᱟᱢᱚᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱢᱚᱞᱤ]], [[ᱟᱞᱢᱚᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱢᱚᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ]] ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://icrier.org/pdf/Working_Paper_217.pdf |access-date=2020-07-19 |archive-date=2010-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101009132616/http://icrier.org/pdf/Working_Paper_217.pdf |url-status=dead }}</ref>== ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱢᱚᱴᱟᱨ ᱚᱱᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ (ᱡᱤᱮᱢᱳᱭᱩ) ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱟᱨ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ (ᱡᱤᱮᱢᱭᱩ) ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱯᱚᱱᱚᱛ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱤᱮᱢᱳᱭᱩ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱮᱢᱭᱩ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱸ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧᱚᱜᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱴᱫᱣᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱝᱜᱽᱨᱮᱡᱽ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱟᱞᱤᱠ ᱠᱮᱴᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱮᱴᱜᱚᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱚᱣᱰᱷᱟᱜ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== {{bar box |title=ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|96.06}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|green|3.94}} }} ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱙᱗,᱐᱗᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱖᱗᱓,᱔᱗᱑ ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱒᱐,᱑᱕᱗ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ (᱒.᱘᱙%), ᱟᱨ ᱑,᱙᱑᱕ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] ᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱤᱠ ᱨᱟᱯᱩᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ {{historical populations |11=1901|12=2,75,269|13=1911|14=3,07,454|15=1921|16=3,11,009|17=1931|18=3,42,227|19=1941|20=3,85,963|21=1951|22=4,10,007|23=1961|24=4,67,254|25=1971|26=5,35,141|27=1981|28=6,17,892|29=1991|30=6,70,859|31=2001|32=6,97,078|33=2011|34=6,87,271|align=right|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>}} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱘᱗,᱒᱗᱑ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name=districtcensus2011>{{cite web |title=Pauri Garhwal District : Census 2011 data |url=http://www.census2011.co.in/census/district/579-pauri-garhwal.html |year=2011 |publisher=Census2011.co.in |access-date=29 November 2015 }}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱤᱠᱣᱮᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱜᱤᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟ ᱵᱟᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | accessdate = 2011-10-01 | quote = Equatorial Guinea 668,225 July 2011 est. | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱰᱟᱠᱚᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |title=2010 Resident Population Data |publisher=U. S. Census Bureau |accessdate=2011-09-30 |quote=North Dakota 672,591 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101090833/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archivedate=1 January 2011 }}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕᱐᱖ ᱟᱱᱟᱜ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ) ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱑᱒᱙ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱓᱐/ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱑᱐᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱒.᱐᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus2011/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱜᱟᱲᱣᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱟᱲᱣᱟᱞᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱸᱴ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱱᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite report |title=C-16 Population By Mother Tongue – Uttarakhand |url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16/DDW-C16-STMT-MDDS-0500.XLSX |publisher = Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |accessdate=6 October 2019}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category}} * {{Official website|http://pauri.nic.in}} {{Geographic location |Centre = ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = [[ᱨᱩᱫᱽᱨᱚᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northeast = [[ᱪᱟᱢᱚᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |East = [[ᱟᱞᱢᱚᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southeast = [[ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |South = |Southwest = [[ᱵᱤᱡᱽᱱᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |West = [[ᱦᱚᱨᱤᱫᱣᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northwest = [[ᱴᱤᱦᱨᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] <br> [[ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] }} {{ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱯᱚᱣᱨᱲᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱣᱨᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] drr9zwwgbi1av6yqe1wlfuh8nsf3kry ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ 0 12584 189769 96115 2026-03-29T17:56:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189769 wikitext text/x-wiki {{Geobox | ᱜᱟᱰᱟ <!-- *** Name section *** --> |name = ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ |native_name = ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ <!-- *** Map section *** --> |map = |map_caption = <!-- General section *** --> |country = ᱱᱮᱯᱟᱞ |country1 = |state = |city = |city1 = |city2 = |city3 = |city4 = |city5 = |city6 = |length = |length_imperial = |watershed = |watershed_imperial = |discharge_location = |discharge_average = |discharge_average_imperial = |discharge_max_month = |discharge_max = |discharge_max_imperial = |discharge_min_month = |discharge_min = |discharge_min_imperial = |discharge1_location = |discharge1_average = |discharge1_average_imperial = <!-- *** Source *** --> |source_name = [[बाघद्वार]] |source_location = |source_country = ᱱᱮᱯᱟᱞ |source_country1 = |source_elevation = |source_elevation_imperial = |source_lat_d = |source_lat_m = |source_lat_s = |source_lat_NS = |source_long_d = |source_long_m = |source_long_s = |source_long_EW = <!-- *** Mouth *** --> |mouth_name = |mouth_location = बागद्वार, [[ᱥᱤᱵᱯᱩᱨᱤ]] |mouth_country = नेपाल |mouth_country1 = |mouth_elevation = |mouth_elevation_imperial = |mouth_lat_d = 27 |mouth_lat_m = 29 |mouth_lat_s = 09 |mouth_lat_NS = N |mouth_long_d = 85 |mouth_long_m = 17 |mouth_long_s = 23 |mouth_long_EW = E <!-- *** Tributaries *** --> |tributary_left = [[ᱵᱤᱥᱠᱩᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] |tributary_left1 = |tributary_left2 = |tributary_left3 = |tributary_left4 = |tributary_right = [[ᱦᱚᱱᱩᱢᱚᱱᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ]] |tributary_right1 = |tributary_right2 = |tributary_right3 = |tributary_right4 = <!-- *** Image *** ---> |image =Bagmati river from Sundarilal (8).jpg|thumb| |image_size = 250px |image_caption =ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱡᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱳᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱨ}} '''ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ । ᱱᱩᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱟᱜᱫᱣᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱟᱴᱷᱚᱢᱟᱱᱰᱩ]] ᱥᱩᱨᱛᱮ ᱟ.ᱛᱩᱜ-ᱟ । ᱴᱮᱠᱩ ᱫᱳᱵᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱩᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱤᱥᱱᱩᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱥᱟᱜ-ᱟᱭ । ᱪᱳᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱞᱪᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱯᱛᱭᱚᱠᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱛᱚᱨᱟᱤ]] ᱥᱮᱡᱽ ᱮ ᱟᱛᱩᱜ-ᱟ । ᱱᱩᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱢᱤᱠ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ । ==ᱪᱤᱛᱟᱨ== <gallery> File:Bagmati River at Sundarijal (1).JPG|ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱡᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱨ File:Bagmati Khola from Sundarijal (1).JPG|ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱡᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱨ File:Bagmati River at Sundarijal (2).JPG|'''ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' File:Bagmati River 2.jpg|ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱴᱷᱚᱢᱟᱱᱰᱩ, ᱥᱤᱱᱟᱢᱚᱸᱜᱚᱞ ᱨᱮ </gallery> ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{Reflist}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Bagmati river}} * [http://www.friendsofthebagmati.org.np/ Friends of the Bagmati] * [http://sangesh.com.np/blog/?p=453 Illegal Capture of Bagmati River Banks]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20151223233340/http://nepalrudraksha.com/pashupatinath-temple/ Religious story of Bagmati River] {{Hydrography of Nepal}} {{Rivers in Bihar}} [[Category:Rivers of Nepal]] [[Category:Newar]] [[Category:Rivers of Bihar]] [[Category:International rivers of Asia]] [[Category:Rivers of India]] sxcbekx5fdyfgqzac3uki5ybxhzkgy6 ᱵᱟᱴᱟᱨᱯᱷᱞᱟᱭ (ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱒᱐᱐᱔) 0 13268 189770 66576 2026-03-29T18:17:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189770 wikitext text/x-wiki {{Use Hong Kong English|date=May 2014}} {{Use dmy dates|date=May 2014}} {{Infobox film | name = Butterfly | image = Butterfly 2004 film.jpg | director = [[Yan Yan Mak]] | writer = Xue Chen (novel)<br>[[Yan Yan Mak]] (screenplay) | starring = [[Josie Ho]]<br>[[Tian Yuan (artist)|Tian Yuan]]<br>[[Eric Kot]]<br>[[Isabel Chen]]<br>[[Joman Chiang]] | producer = [[Jacqueline Liu]]<br>[[Yan Yan Mak]] | distributor = [[Paramount Pictures]] | released = {{film date|df=y|2004|9|4}} | country = Hong Kong | runtime = 129 min. | language = [[Cantonese]], [[Standard Chinese|Mandarin]] }} '''''ᱵᱟᱴᱟᱨᱯᱷᱞᱟᱭ'''''({{zh|c=蝴蝶 ''Húdié''}}) ᱪᱤᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ ᱛᱟᱹᱭᱣᱟᱱ ᱟᱜ ᱡᱩ ᱪᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱟᱱᱭᱟᱥ ᱫᱟ ᱢᱟᱨᱠ ᱳᱯᱷ ᱵᱟᱴᱟᱨᱯᱷᱟᱞᱟᱭ (蝴蝶的記號) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸᱜᱽᱠᱚᱸᱜᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱱᱡ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱳᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱣᱤᱱᱤᱱᱜ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮᱛ ᱦᱩᱭ ᱥᱟᱹᱛ ᱮᱞᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱭᱠᱞᱤᱱ ᱞᱤᱭᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ,ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱯᱩᱨᱟᱥᱠᱟᱨ ᱣᱤᱱᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱮ ᱭᱟᱱ ᱭᱟᱱ ᱢᱟᱠ ᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱸᱜᱽᱠᱚᱸᱜᱽ ᱟᱨᱴ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱚᱡᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱷᱡᱮᱭᱠᱞᱤᱱ ᱞᱤᱭᱩ ᱟᱨ ᱭᱟᱱ ᱭᱟᱱ ᱢᱟᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱮ ᱱᱤᱨᱢᱤᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ== ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ([[ᱡᱚᱥᱤ]]) ᱯᱷᱞᱟᱣᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱮ ᱯᱷᱳᱞᱚ (follow) ᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ (high school teacher), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱪᱚᱨᱠ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱛᱤᱨᱨᱞᱟ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱳᱝᱜ ᱨᱟᱭᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱳ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱭᱤᱯ (Tian yuan) ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱟᱱᱤᱡ ᱛᱤᱨᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭ ᱞᱟᱲᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱯᱷᱞᱟᱣᱤᱭᱟ ᱢᱤᱫ lesbin closeted ᱠᱟᱱᱟᱭᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱚᱢᱟᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ homosexuality ᱵᱟᱝ ᱥᱣᱤᱠᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱼᱟ᱾ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱞᱟᱣᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱛᱟᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱡᱷᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱧᱩᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱛᱚᱯᱟᱜ ᱮᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨᱢᱚᱱᱮ ᱛᱟᱭ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱰᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱱᱟᱛᱟᱠ ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱓᱐ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱨᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱭᱤᱯ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱛᱟᱭ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱛᱟᱭ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱷᱞᱟᱣᱤᱭᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱟᱭ ᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ᱭᱤᱯ ᱟᱜ (carefree personality) ᱨᱮᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ (bright spirit) ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮ ᱡᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱡᱷᱟ.ᱞᱤ ᱨᱮ ᱧᱩᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱭᱤᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱧᱩᱨ ᱩᱛᱟᱨ ᱮᱱᱟᱭ᱾ ==ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ== * [[ᱡᱚᱥᱤ ᱦᱳ]] ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱯᱷᱞᱟᱣᱤᱭᱟ ᱼ ᱢᱤᱸᱜᱽ ᱨᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤ * [[ᱤᱨᱤᱠ ᱠᱳᱛ]] ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱢᱤᱸᱜᱽ ᱼ ᱯᱷᱞᱟᱣᱤᱭᱟ ᱡᱤᱛᱟ * [[ᱛᱤᱭᱟᱱ ᱭᱩᱣᱟᱱ]] (ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ)᱾ [[ᱭᱩᱣᱟᱱ ᱛᱤᱭᱟᱱ]] ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱭᱤᱯ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ * [[ᱥᱴᱤᱯᱷᱟᱱᱤ ᱪᱤ]] ᱨᱩᱯ ᱫᱚᱡᱤᱱ / ᱯᱷᱞᱟᱣᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱫᱭᱞᱟᱹᱲ * [[ᱭᱟᱴ ᱱᱤᱸᱜ ᱪᱟᱱ]] ᱨᱩᱯ ᱫᱚᱡᱩᱣᱟᱱ ᱯᱷᱞᱟᱣᱤᱭᱟ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ (ᱤᱥᱟᱵᱮᱞ ᱪᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱤᱞ) * [[ᱡᱳᱢᱟᱱ ᱪᱤᱭᱟᱝ ]] ᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱱ ᱡᱤᱱ * [[ᱠᱮᱱᱮᱛᱷ ᱥᱟᱸᱜᱽ]] ᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱯᱷᱞᱟᱣᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ * [[ᱯᱳᱞᱤᱱ ᱭᱟᱢ]] ᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱨᱳᱥᱟ ᱼ ᱭᱤᱯ ᱨᱮᱱ ᱨᱩᱢᱢᱮᱴ * [[carl Ng]] ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱞ ᱼ man in macau bar * [[yuen-leung poon]] ᱠᱳᱯᱷᱤᱥᱳᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱦᱚᱲ * [[ Redbean lau]] ᱫᱚ ᱯᱷᱞᱟᱣᱤᱱ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ * [[ᱵᱨᱮᱸᱫᱟ ᱪᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱟ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ * [[king-suen ᱪᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱯᱟ.ᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱰᱮᱢᱳᱱᱥᱴᱟᱨᱴᱚᱨ * [[kathi DeCouto]] ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ * ᱮᱞᱤᱥ ᱞᱤ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱯᱟᱣᱩᱞᱤᱱ * [[ᱱᱤᱠᱤ ᱥᱤᱦ]] ᱫᱚ ᱰᱮᱢᱚᱱᱥᱴᱨᱟᱴᱳᱨ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱣᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱥᱴᱩᱰᱮᱱᱴ * [[ᱥᱴᱟᱱᱞᱤ ᱛᱟᱢ]] ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱢᱟᱪᱮᱛ * [[ᱣᱳᱸᱜᱽ ᱥᱤᱱ ᱴᱤᱸᱜ ᱡᱮᱱᱤ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱤᱮᱞ ᱯᱷᱞᱟᱣᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱯᱟ.ᱴᱷᱩᱣᱟ. ==ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ== ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱚᱱᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ [[ᱢᱟᱢ]] ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ experimental ᱟᱭᱤᱥᱞᱮᱱᱰ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ; ᱦᱳᱯᱥᱠᱳᱪ, ᱴᱤᱭᱟᱱ, ᱭᱩᱣᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱞ ᱪᱤᱱᱤ ᱵᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱑᱗ ᱦᱚᱸᱜᱽᱠᱚᱸᱜᱽ ᱯᱷᱚᱞᱠᱴᱨᱳᱱᱤᱠᱟ ᱵᱮᱱᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱨᱤᱥᱤᱯᱥᱚᱱ== ==ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱮᱸᱰ ᱦᱤᱰᱮᱱ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ== * [[List of LGBT-related films directed by women]] * [[List of Hong Kong films]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== <references /> ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.sogoodreviews.com/reviews/butterfly.htm ''Butterfly''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303170455/http://www.sogoodreviews.com/reviews/butterfly.htm |date=3 March 2016 }} review at www.sogoodreviews.com * {{imdb title|0440939|Butterfly}} * {{Amg movie|331170|Butterfly}} * [https://web.archive.org/web/20090830060930/http://www.clublez.com/movies/lesbian_movie_scenes/h/hu_die/index.html ''Butterfly''] at ELMS {{DEFAULTSORT:Butterfly (2004 Film)}} [[Category:2004 films]] [[Category:2004 drama films]] [[Category:2004 LGBT-related films]] [[Category:Hong Kong films]] [[Category:Hong Kong LGBT-related films]] [[Category:Lesbian-related films]] [[Category:Cantonese-language films]] [[Category:Mandarin-language films]] rzudngww216h8iw1jkpwy7nxnbwcdtn ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱵᱤᱱᱛᱤ 0 14055 189782 189585 2026-03-30T01:53:48Z ~2026-95668-6 10683 /* ᱠᱟᱸᱫᱽ ᱚᱰᱚᱠ */ 189782 wikitext text/x-wiki '''ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱵᱤᱱᱛᱤ''' ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱪᱟ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱨ ᱞᱩᱛᱩᱨ ᱛᱮ ᱟᱸᱧᱡᱚᱢ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱹᱱᱤᱡ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱤᱱᱛᱤᱭᱟ ᱾ ᱵᱤᱱᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱤᱱᱛᱤ ᱫᱚ ᱾ ᱵᱤᱱᱛᱤ ᱵᱟᱠᱷᱮᱬ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱮᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱸᱜᱤᱫ ᱦᱚᱨ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱛᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱵᱤᱱᱛᱤ ᱵᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱨᱮᱧ== ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱵᱤᱱᱛᱤ ᱥᱮ ᱵᱤᱥᱲᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱜᱟᱹᱛᱷᱱᱤ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱤᱱᱛᱤ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱛᱷᱱᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱫᱽᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ ᱨᱚᱲᱮ , ᱛᱟ~ᱦᱟᱸ~ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟ~ᱱᱟ~ ᱛᱟᱨᱱᱟ~, ᱛᱟ~ᱦᱟᱸ~ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟ~ᱱᱟ~ ᱡᱮ~, ᱛᱟ~ᱦᱟᱸ~ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟ~ᱱᱟ~ ᱦᱳ~ ᱾ ᱨᱚᱲᱮ , ᱥᱤᱧᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ, ᱢᱚᱬᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱚᱬᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ, ᱡᱮᱜᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱾ ᱨᱚᱲᱮ, ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱵᱟᱵᱟ, ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱱᱟᱹᱯᱤᱛ ᱵᱟᱵᱟ, ᱡᱮᱜᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱨᱚᱲᱮ, ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱨᱚᱲ ᱞᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ, ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟ, ᱛᱚᱠᱟ ᱫᱚᱵᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱦᱳ ᱾ ᱨᱚᱲᱮ, ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱞᱟᱜ ᱱᱚᱝᱠᱟ, ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟ, ᱭᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱵᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱦᱳ ᱾ ᱨᱚᱲᱮ, ᱛᱟ~ᱦᱟᱸ~ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟ~ᱱᱟ~ ᱛᱟᱨᱱᱟ, ᱛᱟ~ᱦᱟ~ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟ~ᱱᱟ~ ᱡᱮ, ᱛᱟ~ᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟ~ᱱᱟ~ ᱦᱳ ᱾ ==ᱮᱨᱮ ᱧᱟᱢᱮᱱ== ᱦᱚᱭ ᱛᱚᱵᱮ ᱵᱟᱯ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱛᱮ ᱛᱤᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱫ, ᱢᱮᱫᱛᱮ ᱢᱮᱫᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱛᱤᱭᱩᱜᱟᱜ, ᱞᱩᱛᱩᱨᱛᱮ ᱞᱩᱛᱩᱨᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱧᱟᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱹᱜᱤᱞ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱛᱤᱱ ᱛᱤᱛᱨᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱪᱚᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ , ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱤ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱥᱟᱹᱨᱤ , ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱨᱚᱲ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱮ ᱫᱷᱩᱵᱤ ᱜᱟᱥ ᱠᱚᱧᱮᱛᱮ ᱯᱟᱴᱣᱟ ᱜᱟᱥ ᱞᱮᱵᱮᱫ ᱞᱟᱸᱰᱷᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱠᱚ ᱯᱚᱫᱽ ᱞᱮᱫ ᱯᱟᱭᱬᱟ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱦᱚ~ᱨᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨᱟᱜ ᱜᱮᱵᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱥᱤᱧ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱟᱪᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱮᱨᱮ ᱟᱛᱱᱟᱜ, ᱠᱷᱚᱫᱮ ᱢᱟᱛᱠᱚᱢ, ᱞᱮᱯᱮᱡ ᱛᱤᱨᱤᱞ, ᱯᱮᱴᱮᱨ [[ᱵᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ]] ᱵᱩᱴᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱠᱚ ᱟᱪᱟᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱨᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱷᱚᱫᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱮᱯᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱯᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱨᱟᱭ ᱨᱤᱛ ᱵᱟᱠᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ ᱛᱟᱸᱦᱮᱫ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱱᱛᱮ ᱫᱚᱞᱫᱩᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱵᱟᱸᱫᱮᱞᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱟᱭᱱᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱥᱤᱠᱟᱹᱴ ᱛᱤᱡᱩ ᱞᱮᱠᱟ ᱴᱩᱸᱰᱟᱹᱝ ᱴᱩᱸᱰᱟᱹᱝ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ [[ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱫᱟᱨᱮ]] ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱧᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱧ ᱵᱚᱧ ᱞᱮᱸᱡᱮᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱟᱭᱱᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫ ᱟᱪᱟᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱮᱱᱟ, ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱵᱟᱸᱫᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱲᱜᱩ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱵᱽᱫᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱯᱮᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ ᱠᱚ ᱪᱟᱯᱟᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱩᱢᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ᱟᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱯᱟᱱ ᱟᱹᱯᱤᱱ ᱜᱟᱲ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱯ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱜᱮᱭᱟ , ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮᱦᱚᱸ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱢᱩᱦᱤᱢ ᱮᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱪᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱡᱚᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱠᱟ ᱨᱮᱪᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱷᱤᱸᱫᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱣᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱟᱜ ᱡᱚᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱨ ᱚᱱᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱵᱚ ᱦᱚᱸ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱮᱵᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱷᱤᱸᱫᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱮ, ᱨᱟᱜ ᱡᱚᱝ ᱦᱚᱲ ᱵᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ====ᱥᱮᱨᱮᱧ==== ᱨᱚᱲᱮ, ᱛᱟ~ᱦᱟᱸ~ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟ~ᱱᱟ~ ᱛᱟᱨᱱᱟ, ᱛᱟ~ᱦᱟᱸ~ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟ~ᱱᱟ~ ᱡᱮ, ᱛᱟ~ᱦᱟᱸ~ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟ~ᱱᱟ~ ᱦᱳ ᱾ ᱨᱚᱲᱮ, ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱨᱟᱜᱮ ᱪᱮᱛᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱜᱚᱝ ᱮ ᱪᱤᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱚᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳ ᱾ ᱨᱚᱲᱮ, ᱯᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱟᱜᱮ ᱥᱟᱨᱪᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱜᱚᱝ ᱮ ᱧᱮᱞᱠᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱵᱟᱨᱛᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳ ᱾ ᱦᱚᱭ ᱛᱚᱵᱮ ᱵᱟᱯ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱱᱟ [ᱟᱹᱛᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ] ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱱᱟ [ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ] ᱦᱚᱲᱮ ᱨᱟᱜ ᱡᱚᱝ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱪᱚ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱪᱚ, ᱜᱮᱞ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱪᱚ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱲ ᱨᱮᱪᱚ, ᱜᱮᱞ ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱪᱚ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱪᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱟᱯ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱩᱠ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱠ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ, ᱪᱷᱩᱛ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱩᱠᱩᱛ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ, ᱥᱚ ᱭᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱥᱤᱸᱲᱤᱡ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ, ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ, ᱞᱩᱛᱩᱨ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱢᱟᱸᱭᱟᱢ, ᱫᱮᱭᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱛᱚᱨᱚᱡ ᱞᱟᱴᱷᱟᱦᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱠᱚ ᱥᱟᱦᱟ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱩᱠ ᱥᱟᱥᱮᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱠ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱛ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱫᱷᱩᱵᱤ ᱜᱟᱥ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ --- ==ᱦᱳᱲᱳ ᱥᱚᱝ== ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱰᱮᱭᱮᱱᱟ, ᱥᱤᱢ ᱠᱚ ᱪᱚᱨ ᱪᱚᱨ ᱮᱱᱟ, ᱪᱟᱜᱟᱢ ᱪᱟᱜᱟᱢ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱥᱚᱝ ᱦᱩᱲᱩ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱟᱸᱵᱟᱜ ᱵᱷᱩᱨᱟᱹᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱩᱞᱤ ᱡᱚᱝ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱫᱷᱚᱱ ᱟᱯᱮ ᱢᱟ ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱯᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱮᱨᱮ ᱫᱚᱢ ᱟᱹᱭᱠᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱟ ᱥᱚᱡᱚᱜ ᱯᱮ ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱵᱚ ᱩᱢ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱠᱟᱯᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱚᱰᱮᱛ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩᱨᱮ ᱦᱚᱦᱚᱭᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱚᱰᱮᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱢᱚᱬᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ᱜᱚᱰᱮᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱦᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱯᱷᱟᱨᱱᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱩᱱᱤᱵ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱠᱚᱢ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱴᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱟᱸᱰᱚ ᱠᱚ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱼᱮ ᱵᱤᱞᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱫᱚ ᱢᱤᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱲᱩᱜ ᱛᱟᱝ ᱦᱟᱺᱰᱤ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱟᱹᱨᱱᱤᱭ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱧᱩ ᱵᱟᱲᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱫᱚ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱫᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱦᱟᱺᱰᱤᱢ ᱮᱢᱟᱫ ᱞᱮᱭᱟ ᱢᱮᱨᱟ ᱜᱮ ᱵᱟᱞᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱫᱚ ᱾ ᱜᱟᱨᱡᱚᱱᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱚᱬᱮ ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱚᱞ ᱡᱟᱝ ᱪᱟᱣᱞᱮᱡᱟᱝ ᱛᱮᱫ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮ ᱤᱫᱤ ᱦᱚᱴᱚ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱟᱹᱱᱩ ᱛᱮᱜᱮ ᱦᱟᱺᱰᱤ ᱞᱮ ᱦᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱨᱟ ᱛᱮᱫ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱜᱮ ᱠᱤᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱢᱟ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱵᱟᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱭ ᱵᱟᱯᱫᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱢᱮᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱟᱱᱟ, ᱱᱟᱹᱨᱲᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱰᱷᱟᱝ ᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱵᱟᱵᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟ, ᱦᱚᱭ ᱵᱟᱯᱫᱷᱚᱱ ᱢᱮᱨᱟ ᱵᱟᱝ ᱰᱷᱟᱝ ᱚᱜᱼᱟ, ᱯᱷᱟᱨᱱᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱜᱮ ᱯᱟᱞᱮ ᱠᱚ ᱰᱷᱟᱝ ᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ '''ᱵᱟᱝ ᱰᱷᱟᱝ''' ᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, '''ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ''' ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱲᱮ ᱦᱩᱲᱩ ᱵᱚ ᱥᱚᱝ ᱟ ᱾ ᱢᱟ ᱪᱮᱫ ᱯᱮ ᱢᱮᱱᱮᱫᱼᱟ ? ᱦᱚᱭ ᱛᱚᱵᱮ ᱵᱟᱯᱫᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱫᱮ ᱥᱚᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱮ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱜᱟᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱩ ᱜᱩᱦᱬᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱪᱟᱨᱮᱡ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱫᱩᱵᱤᱜᱟᱥ ᱟᱫᱽᱣᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱮ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱦᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱚ ᱥᱚᱝ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱠᱟᱴᱷᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱯᱮ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱳᱨᱳ, ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱜᱤᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱛᱩᱠᱟᱹ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱛᱚᱣᱟ ᱵᱟᱞᱮ ᱛᱮ ᱾ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱦᱟᱛᱚᱢ ᱠᱟᱹᱠᱤ ᱯᱷᱩᱞ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱯᱮᱲᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱪᱟᱨ ᱧᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱡᱚᱝ ᱠᱟᱱᱟ - ==ᱜᱤᱨᱟᱹᱛᱚᱞ== ᱨᱚᱲᱮ, ᱛᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱛᱟᱨᱱᱟ, ᱛᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱦᱳ, ᱛᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱾ ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹ ᱭᱮᱱᱟ ᱦᱳ, ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱛᱩᱠᱟᱹ ᱛᱟᱥᱟᱫ, ᱛᱚᱣᱟ ᱵᱟᱞᱮ ᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱨᱟ~ᱨᱟᱜ ᱫᱚ, ᱦᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱳᱨᱳ ᱦᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱾ ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹ ᱭᱮᱱᱟ ᱦᱳ, ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱛᱩᱠᱟᱹ ᱛᱟᱥᱟᱫ, ᱛᱚᱣᱟ ᱵᱟᱞᱮ ᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱚᱜᱢᱚᱨ ᱫᱚ, ᱦᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱳᱨᱳ ᱦᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱾ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱦᱟᱛᱚᱢ ᱠᱟᱹᱠᱤ , ᱯᱷᱩᱞ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹ ᱭᱮᱱᱟ ᱦᱳ, ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱛᱩᱠᱟᱹ ᱛᱟᱥᱟᱫ, ᱛᱚᱣᱟ ᱵᱟᱞᱮ ᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱨᱟ~ᱨᱟᱜ ᱫᱚ, ᱦᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱳᱨᱳ ᱦᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱾ ᱵᱟᱞᱟ ᱥᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹ ᱭᱮᱱᱟ ᱦᱳ, ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱛᱩᱠᱟᱹ ᱛᱟᱥᱟᱫ, ᱛᱚᱣᱟ ᱵᱟᱞᱮ ᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱚᱜᱢᱚᱨ ᱫᱚ, ᱦᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱾}} ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱜᱤᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱚᱞ ᱵᱟᱲᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱟᱲᱟ ᱟᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱟᱯᱟᱱ ᱟᱹᱯᱤᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱤᱨᱟᱹ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱫᱟᱬᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱜᱤᱨᱟᱹ ᱪᱟᱞ== ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱪᱮ, ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱠᱚᱪᱮ, ᱦᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱳᱨᱳ ᱦᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱾ ᱫᱟ~ᱟᱜ ᱛᱮᱛᱟᱝ ᱫᱟᱠᱟ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ, ᱜᱚ~ᱚᱰ ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱞᱮᱜᱮᱡ ᱞᱮᱜᱮᱡ, ᱦᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱳᱨᱳ ᱦᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱾ ᱫᱟ~ᱬᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟ ᱡᱚᱲᱟ, ᱱᱮ~ᱶᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱮᱲᱟ, ᱦᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱳᱨᱳ ᱦᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱾ ᱯᱟ~ᱨᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱜᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱥᱮ~ᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱱᱮᱸᱰᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱦᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱳᱨᱳ ᱦᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱾ ==ᱵᱤᱱᱛᱤ== ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱯᱮᱲᱟ ᱯᱟᱹᱦᱬᱟ, ᱠᱩᱞᱦᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱚᱵᱟᱹᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱜᱮᱠᱚ ᱨᱟᱜ ᱦᱚᱢᱚᱨ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱭᱚᱜ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱟᱸᱯᱟᱧᱡᱤ ᱵᱩᱰᱤ ᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾ ᱨᱚᱲᱮ {{quote|text=ᱛᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱛᱟᱨᱱᱟ ᱛᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱛᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱦᱚ ᱾ ᱨᱚᱲᱮ ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱴᱮ ᱪᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱴᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱾ ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱛᱷᱤ ᱦᱳ ᱾ (ᱱᱟᱯᱤᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱮ ᱦᱩᱭᱠᱚᱜᱟ ᱢᱟ᱾) ᱨᱚᱲᱮ ᱛᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱛᱟᱨᱱᱟ ᱛᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱛᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱦᱚ ᱾ ᱯᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱴᱮ ᱪᱤᱭᱟᱹᱭ ᱯᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱴᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱛᱷᱤ ᱦᱳ ᱾ ᱦᱚᱭ ᱛᱚᱵᱮ ᱵᱟᱯᱫᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱚᱲᱮ ᱦᱚᱭᱚ ᱢᱩᱰᱨᱟᱹ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱟᱹᱯᱤᱛ ᱵᱟᱵᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱟᱬᱟᱭ ᱦᱚᱭᱚ ᱯᱩᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱯᱤᱛ ᱠᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱭᱚ ᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱯᱤᱛ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱤᱱ ᱵᱚᱞᱚ ᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱴᱤ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱲᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱟᱹᱛᱟᱹᱣᱱᱤ ᱥᱟᱵ ᱥᱮᱯᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱚᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱹᱯᱤᱛ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱩᱯᱩᱱᱟᱺᱭ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱮᱫᱼᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱨᱚᱲᱮ, ᱛᱟ~ᱦᱟᱸ~ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟ~ᱱᱟ~ᱛᱟᱨᱱᱟ, ᱛᱟ~ᱦᱟᱸ~ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟ~ᱱᱟ~ᱡᱮ, ᱛᱟ~ᱦᱟᱸ~ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟ~ᱱᱟ~ᱦᱳ ᱾ ᱫᱟᱬᱟ ᱫᱟᱬᱟ ᱪᱤᱭᱟᱹ ᱭᱟᱹᱠᱤᱱ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱜ ᱦᱳ, ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱭᱟᱹᱠᱤᱱ ᱥᱟᱹᱛᱤᱧ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ, ᱱᱟᱹᱭ ᱱᱟᱹᱯᱤᱛ ᱵᱟᱵᱟᱭ ᱱᱟᱺᱜᱭᱩᱨ ᱦᱳ ᱾᱾ ᱱᱟᱹᱭ ᱱᱟᱹᱭ ᱢᱟ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱦᱳ, ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱪᱟ, ᱜᱟᱺᱜᱤ ᱪᱟᱶᱨᱤᱡ ᱪᱟᱯᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚ, ᱱᱟᱹᱭ ᱱᱟᱹᱯᱤᱛ ᱵᱟᱵᱟᱭ ᱨᱩᱜᱣᱟᱹᱲ ᱦᱳ ᱾᱾ ᱱᱟᱹᱭ ᱱᱟᱹᱭ ᱢᱟ ᱥᱩᱲᱟᱹ ᱱᱟᱹᱭ ᱦᱳ, ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱪᱟ, ᱫᱟᱜ ᱠᱟᱰᱟᱭ ᱯᱷᱩᱴᱟᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚ, ᱱᱟᱹᱭ ᱱᱟᱹᱯᱤᱛ ᱵᱟᱵᱟᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱾᱾ ᱱᱟᱹᱭ ᱱᱟᱹᱭ ᱢᱟ ᱠᱩᱨᱠᱩᱴ ᱱᱟᱹᱭ ᱦᱳ, ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱫᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱪᱟ, ᱫᱟᱜ ᱥᱤᱢ ᱥᱟᱺᱰᱤᱭ ᱪᱟᱯᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚ, ᱱᱟᱹᱭ ᱱᱟᱹᱯᱤᱛ ᱵᱟᱵᱟᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱳ ᱾᱾ ᱱᱟᱹᱭ ᱱᱟᱹᱭ ᱢᱟ ᱜᱤᱨᱩ ᱱᱟᱹᱭ ᱦᱳ, ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱮᱭᱟ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱤᱬᱤᱡ, ᱜᱤᱨᱩ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱯᱚᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚ, ᱱᱟᱹᱭ ᱱᱟᱹᱯᱤᱛ ᱵᱟᱵᱟᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱳ ᱾᱾ ᱱᱟᱹᱭ ᱱᱟᱹᱭ ᱢᱟ ᱴᱟᱹᱴᱤ ᱡᱷᱟᱹᱨᱤ ᱦᱳ, ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱟᱹᱭ, ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱚᱲᱚᱝ ᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱭᱟᱱ, ᱱᱟᱹᱭ ᱱᱟᱹᱯᱤᱛ ᱵᱟᱵᱟᱭ ᱛᱤᱸᱜᱩᱭᱮᱱ ᱦᱳ, ᱜᱷᱟᱴᱠᱤᱱ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱜᱷᱟᱴᱠᱤᱱ ᱱᱟᱬᱜᱚᱱ, ᱱᱩᱢᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱥᱤᱫᱷᱚᱜ ᱦᱚ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱱᱟᱺᱭ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱟᱯᱮᱱ ᱦᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤᱣᱤ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱨᱩᱯᱛᱮ ᱟᱵᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱩᱣᱟᱲᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱜ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱛᱩᱯᱩ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱹᱡᱟᱱᱟᱢ ᱮᱴᱟᱜᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱟᱹᱜᱤᱞ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱤᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱫ ᱠᱤᱱ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱚᱜᱚᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱤᱡ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱡ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱜ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱜᱮ ᱵᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱩᱥᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱪᱤ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱦᱚᱯᱚᱱᱚᱜᱼᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱜᱮᱠᱚ ᱠᱮᱪᱟᱜᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱱ ᱵᱤᱥᱤ ᱡᱟᱝ ᱟᱱᱠᱚ ᱠᱚ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱩᱥᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱥᱤ ᱡᱟᱝ ᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱨ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱯᱩᱱ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱡᱟᱜᱟ ᱟᱱᱠᱚ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱩᱥᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱬᱟ ᱫᱟᱬᱟ ᱟᱹᱛᱤᱧ ᱟᱹᱛᱤᱧ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱤᱡ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱤᱱ ᱵᱩᱥᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱴᱟᱹᱴᱤ ᱡᱷᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱥᱚᱱᱟ ᱛᱚᱞ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱨᱟᱞ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱯᱷᱟᱨᱱᱟ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱴᱤ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱩᱢ ᱠᱮᱫ ᱱᱟᱲᱠᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱛᱮ ᱵᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱥᱤᱫᱷᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱠᱩ ᱯᱷᱟᱨᱱᱟ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩᱜ ᱨᱮ ᱦᱟᱺᱰᱤ ᱵᱚᱰᱚᱡ ᱫᱟᱜ ᱜᱚᱜ ᱡᱚᱛᱚᱣᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱚ ᱫᱩ ᱫᱮᱞᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱱᱟᱦᱮᱞ ᱜᱟᱰᱠᱮ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱠᱚᱞᱥᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱜᱟᱸᱠᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱫᱚᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢᱟ ᱾ ᱦᱩᱰᱤᱧᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱜᱮ ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱾ ==ᱥᱮᱨᱮᱧ== ᱱᱟᱭ ᱯᱮᱲᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱮᱲᱟ, ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱮᱲᱟ ᱪᱷᱟᱢᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ? ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱮᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱹᱴᱤ ᱴᱟᱹᱴᱤ ᱵᱟᱵᱚ ᱵᱚᱞᱟ, ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱮᱲᱟ ᱫᱚᱵᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ? ᱱᱟᱭ ᱯᱮᱲᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱮᱲᱟ, ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱤᱥᱨᱟ, ᱦᱟᱛᱚᱢ ᱠᱟᱹᱠᱤ ᱯᱷᱩᱞ ᱯᱮᱲᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱮᱲᱟ ᱪᱷᱟᱢᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ, ᱵᱟᱞᱟ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱚᱵᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱟᱭ ᱯᱮᱲᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱮᱲᱟ, ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱮᱲᱟ, ᱦᱟᱺᱰᱤ ᱵᱷᱟᱹᱴᱤ ᱫᱟᱜ ᱜᱚᱜ, ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱮᱲᱟ ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱰᱚᱞᱟᱣ ᱾ ᱱᱟᱭ ᱯᱮᱲᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱮᱲᱟ, ᱟᱛᱩ ᱢᱟᱯᱟᱧᱡᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱺᱰᱤ ᱵᱷᱟᱹᱴᱤ ᱫᱟᱜ ᱜᱚᱜ, ᱠᱩᱢᱟᱝ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱰᱚᱞᱟᱣ ᱾ ᱱᱟᱭ ᱯᱮᱲᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱮᱲᱟ, ᱦᱟᱺᱰᱤ ᱵᱷᱟᱹᱴᱤ ᱫᱟᱜ ᱜᱚᱜ, ᱯᱟᱭ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱪᱷᱟᱢᱰᱟ ᱦᱟᱺᱰᱤ, ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱰᱚᱞᱟᱣ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱦᱟᱺᱰᱤ, ᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮᱰᱮᱫ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱟᱢᱮᱞᱟᱭ ᱜᱮ ᱾ ==ᱥᱤᱢ ᱠᱩᱴᱟᱹᱢ== ᱥᱤᱢ ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱢᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱩᱴᱟᱹᱢ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱪᱷᱟᱢᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱛᱮ ᱵᱷᱤᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱯᱟᱹᱲ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱥᱟᱹᱲᱤᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱳᱨᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱩᱸᱰ ᱥᱟ:ᱰᱤ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱨᱟᱜ ᱥᱟᱺᱰᱤ ᱟᱨ ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱞᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱴᱟᱹᱢ ᱮᱭᱟ ᱾ ᱪᱷᱟᱢᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱩᱞᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱜᱩᱨᱤᱡᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱝᱜᱟᱜ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱴᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱴᱷᱟ ᱛᱤᱠᱤ ᱦᱩᱲᱩ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱯᱟᱛᱲᱟ, ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱵᱟᱹᱴᱤᱨᱮ ᱛᱟᱝ ᱦᱟᱺᱰᱤ, ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱡᱟᱹᱱᱤᱡ ᱵᱷᱟᱹᱱᱛᱩᱡ ᱯᱷᱩᱲᱩᱜ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱹᱝ ᱵᱩᱰᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱜᱚᱝᱠᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱫᱟᱨᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱪᱷᱟᱢᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱟᱛᱲᱟ ᱠᱚ ᱟᱴᱮᱫᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱟᱛᱲᱟᱭ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱤᱫᱤᱭᱟ ᱾ ᱮᱛᱚ ᱯᱟᱛᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱯᱩᱫ ᱛᱤᱠᱤ ᱪᱟᱣᱞᱮᱭ ᱪᱩᱨᱩᱡᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱟ ᱯᱟᱛᱲᱟ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱪᱩᱯᱩᱫ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱩᱲᱩᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱯᱩᱫ ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱩᱠ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱩᱠ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱩᱠ ᱫᱚ ᱪᱤᱠᱟᱧ ᱪᱷᱟᱰᱟᱣ ᱾ ᱫᱩᱠ ᱫᱚ ᱦᱩᱯᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱫᱩᱠ ᱫᱚ ᱞᱟᱴᱷᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱫᱩᱠ ᱫᱚᱧ ᱠᱩᱴᱟᱹᱢ ᱪᱷᱟᱰᱟᱣ ᱾ ==ᱠᱟᱸᱫᱽ ᱚᱰᱚᱠ== ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ; ᱛᱟᱝ ᱦᱟᱺᱰᱤᱧᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ , ᱦᱟᱺᱰᱤ ᱴᱩᱠᱡ , ᱯᱷᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ , ᱪᱟᱹᱴᱤᱡ ᱯᱷᱟᱹᱲᱤ , ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱟᱦᱟᱱ ᱯᱟᱛᱲᱟᱜ , ᱫᱟᱜ ᱪᱩᱠᱟᱹᱜ . ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱴᱷᱩᱴᱠᱟᱹᱫ , ᱥᱟᱥᱟᱝ , [[ᱵᱩᱞᱩᱝ]] , ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ , ᱫᱟᱹᱞ , ᱫᱚᱠᱛᱟ , ᱪᱩᱱ ᱾ ᱨᱚᱲᱮ, ᱛᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱛᱟᱨᱱᱟ ᱛᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱦᱳ ᱛᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱾ ᱨᱚᱲᱮ, ᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱵᱟᱵᱟ, ᱯᱟᱨᱟᱱᱤᱠ ᱵᱟᱵᱟ, ᱡᱚᱜᱚ ᱵᱟᱵᱟ, ᱡᱚᱜᱽ ᱯᱟᱨᱟᱱᱤᱠ ᱵᱟᱵᱟ, ᱜᱚᱰᱮᱛ ᱵᱟᱵᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚᱝ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚᱝ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚᱝ ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱱᱟᱹᱯᱤᱛ ᱠᱤᱱ ᱟᱬᱜᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱾ ᱠᱟᱸᱫᱽ ᱠᱟᱴᱷᱤ ᱨᱚᱫᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱷᱤ ᱨᱚᱫᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱤᱫᱟᱹᱭ ᱵᱟᱦᱮᱨᱟ ᱾ ᱮ~ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱯᱷᱟᱨᱱᱟ ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱠᱟᱸᱫᱷ ᱠᱟᱹᱴᱷᱤ ᱨᱚᱫᱚᱱ , ᱨᱚᱫᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱷᱤᱢ ᱵᱤᱫᱟᱹᱭ ᱵᱟᱦᱮᱨᱟᱹᱹᱹ ==ᱵᱟᱜ ᱵᱷᱩᱭᱛᱩᱝ== ᱠᱟᱸᱫᱽ ᱠᱩᱴᱤ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱡᱚᱢ ᱧᱩ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱩᱨᱩ ᱵᱷᱩᱴᱩ ᱵᱷᱩᱭᱛᱩᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱲᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱫᱤᱭᱟ ᱾ ᱟᱞᱮ ᱫᱚᱦ ᱥᱤᱧ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱜ ᱵᱷᱩᱭᱛᱩᱝ ᱠᱚᱦ, ᱟᱞᱮ ᱫᱚᱦ ᱥᱤᱧ ᱵᱤᱨ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱨ ᱥᱤᱸᱫᱤᱡ ᱠᱚᱦ ᱟᱞᱮ ᱫᱚᱦ ᱢᱟᱱ ᱵᱤᱨ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚᱦ ᱾ ᱟᱞᱮ ᱫᱚᱦ ᱵᱷᱩᱨᱩ ᱵᱷᱩᱴᱩ ᱵᱟᱜ ᱵᱷᱩᱭᱛᱩᱝ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱷᱩᱭᱛᱩᱝ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱦᱤᱞᱚᱜᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱡ ᱫᱟᱠᱟ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱹᱨᱤ== {{Main|ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱹᱨᱤ}} ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ; ᱠᱟᱴᱷᱟ/ᱯᱟᱹᱭᱞᱟᱹ ᱪᱟᱣᱞᱮ , ᱦᱟᱺᱰᱤ ᱴᱩᱢᱟᱹᱝ , ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ , ᱪᱩᱱ , ᱫᱚᱠᱛᱟ , ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱾ᱥᱟᱥᱟᱝ , ᱩᱛᱟᱹᱱ ,ᱟᱱᱟ ᱠᱟᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱧᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱝ ᱦᱟᱺᱰᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱠᱚᱭᱟ ᱾ ᱨᱚᱲᱮ, {{Quote|text=ᱛᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱛᱟᱨᱱᱟ ᱛᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱛᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱦᱳ ᱾ ᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱵᱟᱵᱟ, ᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱟᱨᱟᱱᱤᱠ ᱵᱟᱵᱟ, ᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱡᱚᱜᱽ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱵᱟᱵᱟ, ᱡᱚᱜᱽ ᱯᱟᱨᱟᱱᱤᱠ ᱵᱟᱵᱟ, ᱜᱚᱰᱮᱛ ᱵᱟᱵᱟ, ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱹᱨᱤᱧ ᱵᱤᱫᱟᱹᱭ ᱵᱟᱦᱮᱨ ᱠᱤᱱ ᱾ ᱮ ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱯᱷᱟᱨᱱᱟ ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱵᱤᱫᱟᱹᱭ ᱵᱟᱨᱦᱮᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱮᱢᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱴᱷᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱟᱺᱰᱤ ᱴᱩᱢᱟᱹᱝ ᱮᱢᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱛᱟᱨᱱᱟ ... }} ==ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭᱡᱚᱝ ᱠᱟᱛᱷᱟ== ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱩᱴᱟᱹᱢ ᱫᱟᱬᱮ ᱫᱚ ᱨᱚᱻᱜᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱩᱸᱰ ᱥᱤᱢ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲᱤᱡ ᱾ ᱚᱰᱚᱠ ᱫᱟᱬᱮ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱦᱚᱲᱤᱡ ᱾ ᱢᱚᱬᱮ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱨᱚᱻᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱟᱬᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱢᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱨᱩᱣᱟᱲᱟᱭᱟ ᱜᱤᱰᱤᱛᱟᱨᱟ ᱫᱟᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱰᱚᱠ ᱫᱟᱬᱮ ᱭᱟᱜ ᱢᱚᱪᱚᱝ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱯᱤᱛᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱩᱴᱤ ᱱᱟᱹᱯᱤᱛᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱟᱸᱡᱟᱨ ᱪᱟᱹᱴᱤᱡ ᱯᱷᱟᱹᱲᱤ/ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱫᱷ ᱠᱟᱹᱴᱷᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱵᱤᱱᱛᱤ]] * [[ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱤᱱᱛᱤ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ == ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ == * {{Cite book|publication-date=1939|title=ᱦᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ|author=[[ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == ᱵᱤᱱᱛᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱵᱤᱱᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢᱟᱜᱼᱠᱚ ᱾ᱚᱞ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ enio30gg0j6uuaphtyb11lv4ddo3lki ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 17245 189742 174878 2026-03-29T13:28:55Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189742 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = [[ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Pathanamthitta town.jpg | photo2a = KonniBoard.jpg | photo2b = Aranmula Palace.jpg | photo3a = Gavi, Kerala.jpg | photo3b = Aranmula mirror.jpg | photo4a = 33kVsubstationperunad.jpeg | spacing = 1 | color_border = black | color = white | size = 210 | foot_montage = '''Clockwise from top:'''<br/>[[Pathanamthitta]] town, ''[[Aranmula Kottaram]]'', ''[[Aranmula kannadi]]'', 33 Kilo[[volt]] Substation at [[Perunad|Ranni-Perunad]], [[Gavi, Kerala|Gavi]], and [[Elephant Training Center, Konni]]. }} | image_map = {{maplink |frame=yes |frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center |text= '''ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' |type=shape |id=Q634935 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= Pathanamthitta district of Kerala |type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Kerala }} | map_caption = ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_map = | coordinates = {{coord|9.28068|N|76.86967|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{Flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = [[ᱠᱮ. ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱟᱨ]]<ref>{{cite news|title=Pathanamthitta Collectorate opens its walls of art for remembering K.K. Nair the Father of Pathanamthitta District|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/collectorate-opens-its-walls-for-art/article7691415.ece|access-date=29 April 2017|work=[[The Hindu]]}}</ref> | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]] | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 2642 | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 1,197,412 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_density_km2 = 452 | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | registration_plate = KL-03 (Pathanamthitta RTO)<br>KL-26 (Adoor SUB RTO)<br>KL-27 (Thiruvalla SUB RTO)<br>KL-28 (Mallapally SUB RTO)<br>KL-62 (Ranny SUB RTO)<br>KL-83 (KonniSUB RTO). | blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} 0.795<ref name="unhdi-gdl">{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &#124; UNDP in India|website=UNDP|access-date=2021-08-18|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518135656/https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|url-status=dead}}</ref> ({{color|Green| High}})}} | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] {{nobold|(2005)}} | website = {{URL|http://pathanamthitta.kerala.gov.in}} | official_name = }} '''ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱮᱨᱚᱞ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ : ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱞᱞᱟ, ᱚᱫᱩᱨ, ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱸᱰᱟᱞᱚᱢ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱑᱙᱗,᱔᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ]] ᱟᱨ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱨᱚᱞ (᱑᱔ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱡ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="districtcensus">{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | access-date = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱚᱞᱤᱭᱚᱼᱯᱷᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱮᱞᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾.<ref>{{cite web| title=District profile-Pathanamthitta| url=http://dic.kerala.gov.in/web/distpta.php| publisher=Department of Industries and Commerce, Kerala| access-date=2009-08-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20100407061054/http://dic.kerala.gov.in/web/distpta.php| archive-date=7 April 2010| url-status=dead| df=dmy-all}}</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱐.᱐᱓% ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Pathanamthitta |url=http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |publisher=Census of India |access-date=2009-08-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111052456/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |archive-date=2010-01-11 }}</ref> ᱯᱚᱛᱜᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱑.᱑᱗% ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡᱟᱜ ᱕ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref>http://www.livemint.com/Politics/FJwyzCLIJU1DrOR00aFmDK/Spatial-poverty-in-kerala.html</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ {{coord|9.27|N|76.78|E |region:IN-KL|format=dms }} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱒,᱖᱓᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱐᱑᱘.᱑᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ptadb06">{{cite web|publisher=Government of Kerala |url=http://www.kilaonline.org/documents/Disrict%20level%20database%202006/Pathanamthitta.pdf |title=District level database of Pathanamthitta |year=2006 |access-date=2009-08-25 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081122144317/http://www.kilaonline.org/documents/Disrict%20level%20database%202006/Pathanamthitta.pdf |archive-date=2008-11-22 }}</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱮᱵᱷᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱩᱸᱰᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| publisher=Kerala tourism| url=http://www.keralatourism.info/infobin/ptm.html| title = Pathanamthitta information| access-date=2009-08-25}}</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ : ᱦᱟᱭᱞᱮᱸᱰ, ᱢᱤᱰᱞᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱾ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱩᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱩᱨᱩ ᱩᱥᱩᱞ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱩᱲ ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱰᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚᱱᱟ ᱾ ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| publisher=Government of India| url=http://www.pathanamthitta.nic.in/physiography1.htm| title=Pathanamthitta- Physiograpy| access-date=2009-08-25| archive-url=https://web.archive.org/web/20090729035553/http://pathanamthitta.nic.in/physiography1.htm| archive-date=29 July 2009| url-status=dead| df=dmy-all}}</ref> (ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱞᱞᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ) ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱛᱷᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱑᱙᱗ ᱔᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name="districtcensus"/> ᱛᱤᱢᱳᱨᱼᱞᱮᱥᱛᱮ<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | access-date = 2011-10-01 | quote = Timor-Leste 1,177,834 July 2011 est. | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱳᱰ ᱟᱭᱞᱮᱸᱰ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱟᱠᱚ ᱾<ref>{{cite web |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |title=2010 Resident Population Data |publisher=U. S. Census Bureau |access-date=2011-09-30 |quote=Rhode Island 1,052,567 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archive-date=2013-10-19 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱓᱙᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱔᱕᱓ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱑᱗᱐/ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱒᱐᱐᱑ᱼ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ −᱓.᱑᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="districtcensus"/> ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱑᱒᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name="districtcensus"/> ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱖.᱙᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="districtcensus"/> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱒᱓᱔,᱐᱑᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱔᱖᱗ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref> {{cite web | title=Data sheet&nbsp;— Pathanamthitta | url=http://www.censusindia.gov.in/Dist_File/datasheet-3212.pdf | publisher=Census of India | access-date=2009-08-27 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱟᱨ ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref> {{cite web |title=District profile&nbsp;— pathanamthitta |url=http://www.kerala.gov.in/dept_health/srcell/disprofile.pdf |publisher=Government of Kerala |access-date=2009-08-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030625175335/http://kerala.gov.in/dept_health/srcell/disprofile.pdf |archive-date=25 June 2003 }}</ref> ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱨ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱓% ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱙᱔:᱑᱐᱐᱐ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref> {{cite web | title=Demography&nbsp;— Kerala | url=http://india.gov.in/knowindia/demography_kerala.php | publisher=Government of India | access-date=2009-08-27 }}</ref> ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ {{historical populations|11=1901|12=2,76,251|13=1911|14=3,17,072|15=1921|16=3,75,935|17=1931|18=4,78,345|19=1941|20=5,76,436|21=1951|22=7,19,272|23=1961|24=8,88,272|25=1971|26=10,28,208|27=1981|28=11,25,345|29=1991|30=11,88,332|31=2001|32=12,34,016|33=2011|34=11,97,412|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=middle}} ==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ== ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} * {{wikivoyage-inline|ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ}} * [https://pathanamthitta.nic.in/ Pathanamthitta district official website] * [http://www.pta.kerala.gov.in Pathanamthitta District administration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130710015546/http://www.pta.kerala.gov.in/ |date=2013-07-10 }} {{Geographic Location | Centre = ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ | North = [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | Northeast = | East = [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] | Southeast = | South = [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | Southwest = | West = [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | Northwest = [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] }} {{ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱠᱮᱨᱚᱞ}} {{Central Travancore}} {{Hindu temples in Kerala}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚ]] 980tqoyc9nfdfcwhfckmzzpyqcvmx2f ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 18394 189788 188420 2026-03-30T06:04:55Z Psubhashish 86 video + 189788 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ᱜᱳᱨᱩᱢ |nativename=ᱯᱟᱨᱟᱝᱜᱤ | image = OpenSpeaks-Pcj-Gorum-Opino Gomango-Boloram Muduli-Language in Children's Education.webm | imagealt =ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱮᱫᱟᱭ | imagecaption = ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱮᱫᱟᱭ |states=[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] |region=[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |ethnicity=᱙,᱔᱔᱕ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ)<ref>{{e19|pcj|Parenga}}</ref> |speakers=᱒᱐ (᱒᱐᱑᱑) |date= |ref=<ref>{{Cite web|url=http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1206.html|title=UNESCO Atlas of the World's Languages in danger|website=www.unesco.org|language=en|access-date=2018-08-15}}</ref> |familycolor=Austroasiatic |fam1=[[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ]] |fam2=[[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]] |fam3=[[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ#ᱦᱟᱹᱯᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱮᱛᱚᱢ]] |fam4=ᱥᱳᱨᱟ-ᱜᱳᱨᱩᱢ |iso3=pcj |glotto=pare1266 |glottorefname=Gorum-Parenga }} ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱨᱪᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ ᱾]] '''ᱜᱳᱨᱩᱢ''' ᱥᱮ '''ᱯᱟᱨᱟᱝᱜᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱟᱞ ᱜᱮ ᱟᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== [[File:OpenSpeaks-pcj-Gorum-Boloram Muduli-OG-Use of Gorum Language.webm|thumb|ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱧᱡᱽ ᱯᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱫᱮᱥᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱰᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱰ-ᱥᱣᱤᱪ]] ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ/ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱜᱟᱫ ᱜᱳᱼ ᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱼᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱮᱛ "ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ" ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚ [[ᱨᱮᱢᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱮᱢᱳ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ (ᱮᱱᱰᱟᱨᱥᱚᱱ ᱒᱐᱐᱘:᱓᱘᱑)᱾ ''ᱯᱟᱨᱟᱝᱜᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱟᱨᱟᱝᱜᱟ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱦᱟᱞᱚᱛ== ᱖᱐% ᱜᱟᱱ '''ᱜᱳᱨᱩᱢ''' ᱫᱚ ᱟᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱝᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱟᱞ ᱜᱮ ᱟᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱟᱭᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>http://www.endangeredlanguages.com/lang/4953 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211117014958/http://www.endangeredlanguages.com/lang/4953 |date=2021-11-17 }} Endangered Language Project</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>Sitapati, G.V. 1933. “Pareng.” A Miscellany of Papers Presented to Rao Sahib Mahopadhyaya Gidugu Venkata Ramamurthi. Madras. 145-65</ref> ==ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ== ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱱ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱦᱮᱡ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ== ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱠᱚᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱤᱥᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱮᱱᱰᱟᱨᱥᱚᱱ ᱒᱐᱐᱘:᱓᱘᱑)᱾ *[[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]: ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱚᱱᱫᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱯᱳᱴᱴᱟᱝᱜᱤ ᱛᱟᱹᱞᱩᱠ *[[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]: ᱢᱩᱱᱪᱤᱝᱯᱩᱴ ᱵᱚᱱᱚᱛ [[ᱜᱩᱴᱳᱵᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ [[ᱜᱮᱛᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱮᱛᱟᱹ]] ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/4953 Endangered Language Project Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211117014958/http://www.endangeredlanguages.com/lang/4953 |date=2021-11-17 }} * [https://www.youtube.com/user/worldlanguagemovies/search?query=Parangi ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱤᱢᱮᱱᱟ] * [https://www.youtube.com/watch?v=Ok9p0N81iKE ᱥᱳᱨᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱳᱯᱤᱱᱳ ᱜᱳᱢᱟᱝᱜᱳ] * [http://www.isfas.uni-kiel.de/de/linguistik/forschung/southasiabibliography/bibliography/austroasiatic/munda/gorum Bibliography on the Gorum language] * [http://www.ling.hawaii.edu/austroasiatic/AA/Munda/Dictionaries/Gorum ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱰᱤᱠᱥᱮᱱᱟᱨᱤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210323202342/http://www.ling.hawaii.edu/austroasiatic/AA/Munda/Dictionaries/Gorum |date=2021-03-23 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] 6sg64gd8lad3bg658gj7zmdbrun53m2 189789 189788 2026-03-30T06:08:58Z Psubhashish 86 189789 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ᱜᱳᱨᱩᱢ |nativename=ᱯᱟᱨᱟᱝᱜᱤ | image = OpenSpeaks-Pcj-Gorum-Opino Gomango-Boloram Muduli-Language in Children's Education.webm | imagealt =ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱮᱫᱟᱭ | imagecaption = ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱮᱫᱟᱭ |states=[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] |region=[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |ethnicity=᱙,᱔᱔᱕ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ)<ref>{{e19|pcj|Parenga}}</ref> |speakers=᱒᱐ (᱒᱐᱑᱑) |date= |ref=<ref>{{Cite web|url=http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1206.html|title=UNESCO Atlas of the World's Languages in danger|website=www.unesco.org|language=en|access-date=2018-08-15}}</ref> |familycolor=Austroasiatic |fam1=[[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ]] |fam2=[[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]] |fam3=[[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ#ᱦᱟᱹᱯᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱮᱛᱚᱢ]] |fam4=ᱥᱳᱨᱟ-ᱜᱳᱨᱩᱢ |iso3=pcj |glotto=pare1266 |glottorefname=Gorum-Parenga }} '''ᱜᱳᱨᱩᱢ''' ᱥᱮ '''ᱯᱟᱨᱟᱝᱜᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱟᱞ ᱜᱮ ᱟᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== [[File:OpenSpeaks-pcj-Gorum-Boloram Muduli-OG-Use of Gorum Language.webm|thumb|ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱧᱡᱽ ᱯᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱫᱮᱥᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱰᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱰ-ᱥᱣᱤᱪ]] ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ/ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱜᱟᱫ ᱜᱳᱼ ᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱼᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱮᱛ "ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ" ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚ [[ᱨᱮᱢᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱮᱢᱳ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ (ᱮᱱᱰᱟᱨᱥᱚᱱ ᱒᱐᱐᱘:᱓᱘᱑)᱾ ''ᱯᱟᱨᱟᱝᱜᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱟᱨᱟᱝᱜᱟ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱦᱟᱞᱚᱛ== ᱖᱐% ᱜᱟᱱ '''ᱜᱳᱨᱩᱢ''' ᱫᱚ ᱟᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱝᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱟᱞ ᱜᱮ ᱟᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱟᱭᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>http://www.endangeredlanguages.com/lang/4953 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211117014958/http://www.endangeredlanguages.com/lang/4953 |date=2021-11-17 }} Endangered Language Project</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>Sitapati, G.V. 1933. “Pareng.” A Miscellany of Papers Presented to Rao Sahib Mahopadhyaya Gidugu Venkata Ramamurthi. Madras. 145-65</ref> ==ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ== ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱱ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱦᱮᱡ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ== ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱠᱚᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱤᱥᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱮᱱᱰᱟᱨᱥᱚᱱ ᱒᱐᱐᱘:᱓᱘᱑)᱾ *[[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]: ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱚᱱᱫᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱯᱳᱴᱴᱟᱝᱜᱤ ᱛᱟᱹᱞᱩᱠ *[[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]: ᱢᱩᱱᱪᱤᱝᱯᱩᱴ ᱵᱚᱱᱚᱛ [[ᱜᱩᱴᱳᱵᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ [[ᱜᱮᱛᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱮᱛᱟᱹ]] ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/4953 Endangered Language Project Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211117014958/http://www.endangeredlanguages.com/lang/4953 |date=2021-11-17 }} * [https://www.youtube.com/user/worldlanguagemovies/search?query=Parangi ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱤᱢᱮᱱᱟ] * [https://www.youtube.com/watch?v=Ok9p0N81iKE ᱥᱳᱨᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱳᱯᱤᱱᱳ ᱜᱳᱢᱟᱝᱜᱳ] * [http://www.isfas.uni-kiel.de/de/linguistik/forschung/southasiabibliography/bibliography/austroasiatic/munda/gorum Bibliography on the Gorum language] * [http://www.ling.hawaii.edu/austroasiatic/AA/Munda/Dictionaries/Gorum ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱰᱤᱠᱥᱮᱱᱟᱨᱤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210323202342/http://www.ling.hawaii.edu/austroasiatic/AA/Munda/Dictionaries/Gorum |date=2021-03-23 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] rl1bom203dxn2y2ddfksao2rkkuov5b ᱱᱚᱢᱚᱥᱛᱮ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ 0 20411 189755 100734 2026-03-29T15:31:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189755 wikitext text/x-wiki '''ᱱᱚᱢᱚᱥᱛᱮ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: नमस्ते झरना) ᱫᱚ [[ᱫᱷᱚᱱᱠᱩᱴᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱰᱮᱴᱟᱨ ᱟᱹᱛᱳ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱘᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱧᱮᱞᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web| title = Namaste Waterfalls {{!}} Namaste Jharna - Khojnu.com| accessdate = 2020-12-08| url = https://www.khojnu.com/places/nepal/central-development-region/kathmandu/attractions/namaste-waterfalls/}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱡᱷᱟᱯᱟ]], [[ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱢᱳᱨᱚᱝ]], [[ᱫᱷᱚᱱᱠᱩᱴᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱫᱷᱚᱱᱠᱩᱴᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱩᱱᱥᱚᱨᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱥᱩᱱᱥᱚᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱤᱴᱟᱹ ᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ, ᱮᱭᱟᱭ ᱨᱚᱝ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱷᱟᱱᱮ ᱜᱷᱟᱱᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Namaste Falls|url=http://ddcdhankuta.gov.np/app/webroot/index.php/content_pages/view/12|publisher=office of distrtrict development committee dhankuta|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151224194027/http://ddcdhankuta.gov.np/app/webroot/index.php/content_pages/view/12|archivedate=2015-12-24}}</ref> q1mt1v4guxmbpu37lidiq1kyycqu09w ᱱᱭᱩᱡᱡᱽ ᱑᱘ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ 0 21605 189761 111139 2026-03-29T16:12:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189761 wikitext text/x-wiki {{more citations needed|date=June 2018}} {{Use dmy dates|date=August 2017}} {{Use Indian English|date=August 2017}} {{Infobox television channel | name = ᱱᱭᱩᱡᱡᱽ ᱑᱘ ᱵᱤᱦᱟᱨᱼᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ | logo = | logo_size = | logo_alt = | launch_date = ᱒᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱒ | owner = [[ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱑᱘]] | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | area = ᱥᱤᱧᱚᱛ | replaced = ETV ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ | language = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | headquarters = [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | sister_channels = [[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]<br />[[CNN-ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘]]<br />[[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]<br />[[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱞᱚᱠᱢᱟᱛ]]<br />ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛᱤ<br />[[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]]<br />[[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ]]<br />[[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]<br />ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ J&K-ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ-ᱦᱤᱢᱟᱪᱟᱞ<br />[[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ Assam-North East]]<br />[[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱳᱰᱤᱭᱟ]]<br />[[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱩᱛᱛᱟᱨᱯᱨᱟᱫᱮᱥ ᱩᱛᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]<br />[[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱨᱟᱡᱽᱥᱛᱷᱟᱱ]]<br />ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱢᱟᱫᱷᱭᱟ ᱯᱨᱟᱫᱮᱥ-ᱪᱷᱟᱛᱤᱥᱜᱟᱲ<br />ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱽ-ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱱᱟ | picture_format = [[4:3]] ([[576i]], [[SDTV]]) | website = [https://hindi.news18.com/news/bihar/ Bihar News]<br />[https://hindi.news18.com/news/jharkhand/ Jharkhand News] | online_serv_1 = Live Streaming | online_chan_1 = [https://hindi.news18.com/livetv/news18-bihar-jharkhand/ Watch Live] }} ᱱᱭᱩᱡᱡᱽ ᱑᱘ ᱵᱤᱦᱟᱨ - ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱕ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱟᱭᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱚᱸᱪ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ== * [[ᱱᱮᱴᱣᱚᱨᱠ ᱑᱘]] * [[ᱥᱤᱮᱱᱮᱱ-ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱑᱘]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} ==ᱵᱟᱬᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://hindi.news18.com News18 India's Official website]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Network 18}} {{Television news in India}} [[Category:Television channels and stations established in 2001]] [[Category:Mass media in Bihar]] [[Category:Television stations in Patna]] [[Category:Organisations based in Patna]] [[Category:2002 establishments in Bihar]] [[Category:24-hour television news channels in India]] {{India-tv-stub}} gj7srtf13hqvfl5ytpnaznyhqmfm9uw ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ 0 22271 189758 185227 2026-03-29T15:44:49Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189758 wikitext text/x-wiki ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ== {| class="wikitable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ ! ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ! ᱰᱟᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ! ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱨ ! ᱠᱟᱥᱴ ! ᱥᱟᱹᱠᱷ. |- | rowspan="2"|1992 | ''[[Sona Kar Nagpur]]'' |Dhananjay Nath Tiwari |Dhananjay Nath Tiwari | Purushottam Tiwari<br> Sosan Bara<br> Pushpa Kullu<br> [[Mukund Nayak]] |<ref>{{cite web|url=http://forum.jharkhand.org.in/2009/02/jharkhand-film-industry-daastan-e.html?m=0 |title=Jharkhand.org.in &#124; The public website of Jharkhand State |publisher=Forum.jharkhand.org.in }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.panchayatnama.com/news/aamukh-katha/story/12.html |title=नागपुरी फिल्‍म के 'दादा साहेब' धनंजय नाथ तिवारी ! |website=www.panchayatnama.com |access-date=2023-04-01 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324100842/http://www.panchayatnama.com/news/aamukh-katha/story/12.html |url-status=dead }}</ref> |- |Koda Mait Jabe |Dr.Yuagal Kishore Mishra | |Tarun Nayak |<ref>{{cite web|url=https://www.prabhatkhabar.com/news/vishesh-aalekh/story/1209742.html|title=कई कलाकारों को डेब्यू करा चुके हैं निर्देशक-अभिनेता तरुण नायक |website=www.prabhatkhabar.com}}</ref> |- |1995 |''[[Preet (1995 film)|Preet]]'' |Ravi Chaudhary |Tara Mani Devi | | |- |1998 |''[[Sajna Anari]]'' |Pravir Ganguli |Yugal Kishore Mishra | | |} ==᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ== {| class="wikitable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ ! ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ! ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ! ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱨ ! ᱠᱟᱥᱴ ! ᱥᱟᱹᱠᱷ. |- | rowspan="2"|2001 | ''Gooiya no.1'' | Abhas Sharma | Abhas Sharma | Sana<br>Srikant<br>Saroj Jha<br>Umar Mukherjee. |<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0391193/|title=Gooiya No. 1 (2001)|website=m.imdb.com}} {{unreliable?|date=September 2022}}</ref><ref name="researchgate">{{cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/355999172|title=Journey of Jhollywood: A Study in the Context of Nagpuri Cinema|website=researchgate|date=November 2021|accessdate=16 March 2022}}</ref> |- | ''Mor Pratigya'' | Ravi Chaudhary | Ravi Chaudhary | | |- | 2003 | ''Tuar'' | Dr. Uma Shankar Jha | Hosne Oraon | <br><br> | |- | rowspan="3"|2004 | ''Hamaar Jharkhand'' | Vijay Prakash | Vijay Prakash | <br><br> | |- | '' Mitwa Pardeshi '' | Bapa Bandyopadhyay, Anil Sikdar | Awadh Kishore | | |- | ''Mor Dil '' | Binesh Raj | Hosne Oraon | | |- | rowspan="7"|2005 | ''Sun Sajna'' |Rajiv Sinha |Shahid | [[Raman Gupta]]<br>Kanchan Roy |<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/nagpuri-film-opens-to-packed-house/cid/664795|title=Nagpuri film opens to packed house|website=telegraphindia}}</ref> |- | ''Pyaar to Hoe Gelak'' | Y.K. Mishra | Y.K. Mishra | | |- | ''Maksad'' | Raghunath Mahto | Raghunath Mahto | | |- | ''Aawara Tore Pyaar Mein'' | Pankaj Sinha | | {{hlist|Pankaj Sinha|[[Supriya Kumari]]|Jharna Chakravarthy|Sukumar Mukherjee|Shuvra Mazumdar}} | <ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/debutante-director-dazzles-audience-nagpuria-films-come-of-age/cid/879424|title=Debutante director dazzles audience - Nagpuria films come of age|publisher=telegraphindia|date=27 May 2005|access-date=29 November 2020}}</ref> |- | ''Hili Maa'' | Krishna Sarthi | Krishna Sarthi | | |- | ''Sangiya'' | Vijay Prakash | Vijay Prakash | | |- | ''Mukti'' | Ram Nayak | Ram Nayak | | |- | rowspan="3"|2006 | ''Nagpur Kar Bhoot'' |Yadhunath Mahto |Yadhunath Mahto | [[Dinesh Deva]]<br>Rajesh Kushwaha<br>Kanchan Roy<br> Monika Ghosh<br>Raghunath Mahto<br>Birju Pradhan |<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/nagpuri-film-starts-riding-on-spirits-local-cine-industry-embarks-upon-a-new-trend-with-nagpur-kar-bhoot/cid/811785|title=Nagpuri film starts riding on spirits - Local cine industry embarks upon a new trend with Nagpur kar bhoot|website=telegraphindia|date=26 March 2006|access-date=20 November 2019}}</ref> |- | ''Roop Tor'' | Birju Pradhan | Birju Pradhan | | |- | ''Chingaari'' | | Jaychand | | |- | 2007 | ''Jugni'' | Y.K. Mishra | Y.K. Mishra | | |- | rowspan="4"|2008 | ''Chahat'' | | | Varsha Rittu Lakra<br> |<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/khortha-film-hogs-limelight-at-cine-show/cid/526484|title=Khortha film hogs limelight at cine show|website=telegraphindia}}</ref> |- |''Jharkhand Kar Chhalia'' |Anil Sikdaar | |[[Deepak Lohar]] | |- | '' Pyaar Kar Khatir '' | Ashok Chauhan | Mohan Singh | | |- | ''Gangaa Par'' | Manoj Singh Surya | Manoj Singh Surya | | |- | rowspan="2"|2009 | ''Chhoti'' | | | |<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/lens-on-trafficking/cid/601335|title=Lens on trafficking|website=telegraphindia}}</ref> |- | ''Baha'' |Sriprakash | | {{hlist|Pradyuman Nayak| Yogendra Choubey| Usha Mishra| Bobby|, Sheetal Bage| Ashok Pagal| Raj Kumar Nagbansi| Mahadev Toppo|, Rana benarjee| Shubhra Majumdar| Remish Kandulan}} |<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/baha-wows-audience/cid/529579|title=Baha wows audience|website=telegraphindia|date=5 April 2010|access-date=25 September 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.jharkhand.org.in/2009/04/baha-wild-flower-nagpuri-film-with.html|title=Baha-The Wild Flower|website=blog.jharkhand.org.in}}</ref><ref>{{cite web|url=http://shriprakash.com/baha-nagpuri-feature-film/|title=Baha – Nagpuri Feature Film|website=shriprakash.com|access-date=2023-04-01|archive-date=2019-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324110515/http://shriprakash.com/baha-nagpuri-feature-film/|url-status=dead}}</ref> |} ==᱒᱐᱑᱐ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ== {| class=wikitable |+Key |style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ |} {| class="wikitable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ ! ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ! ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ! ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱨ ! ᱠᱟᱥᱴ ! ᱥᱟᱹᱠᱷ. |- |rowspan="5"|2011 |''Karma'' |Rajiv Sinha | Raj Kasera | {{hlist|[[Deepak Lohar]]|Varsha Rittu Lakra|Ajay Soni|}} |<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/karma-is-cool-say-nagpuri-film-buffs/cid/416580|title=Karma is cool, say Nagpuri film buffs|website=telegraphindia|accessdate=6 September 2019}}</ref> |- |''Pyaar Kar Mehndi Rachaye Liyo Re'' |{{hlist|Archana Verma| Santosh Singh|}} | Sanjay Kumar | | |- |''Pyaar Ka Sapna'' | Pappu Khan | Shahid | | |- |''Naari Kar Dil Aaesane Hoeyle '' | Sailja Bala | Bharti Bhusan | | |- |''Hai Re Mor Jharkhand'' | Lekhraj Mahto | Hosne Oraon | | |- |rowspan="4"| 2012-13 |'' Maut Kar Chehra'' | Mohammad Asfak Ansari | Iqbal | | |- |''Pyaar Aur Mohabbat'' | Ram Nayak | Ram Nayak | | |- |''Kanhi E Pyaar To Na Laage '' | Jairam Mahto | Kansilala Nayak | | |- |''Ye Sajni'' | Deepak Lohar | Amit Munda | | |- |2015 |''Belura'' | Y.K. Mishra | Y.K. Mishra | | |- |rowspan="5"|2017 |''Chandni Tor Pyar Mei'' | Pappu Khan | |{{hlist|Sohail Azad|Javed Manan|Monica|Sunil|Manju Tiwary}} |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt14640808/fullcredits/cast?ref_=tt_ov_st_sm|title=Chandni Tor Pyar Mei|website=m.imdb}}</ref> |- |''[[Tor Bina]]'' |Dipen Toppo | | {{hlist|Joy Bose|Binod Mahalee|Kajal Singh|Neeraj Vats}} |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt6939312/|title=Tor Bina (2017)|website=m.imdb}}</ref> |- |''[[Mahuua]]'' |Sanjay Verma |Satyen Srivastava | {{hlist|Stefy Patel|Prince Sondhi|Ali Khan|Manoj Verma|Shakti Singh|Punam Singh|Dinesh Dewa|Kajal Singh|Raj Sinha|Ajay Ghosh|}} |<ref>{{cite web|url=https://m.jagran.com/jharkhand/ranchi-premiere-of-mahua-film-17684270.html|title=महुआ फिल्म का हुआ प्रीमियर|website=jagran.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://in.bookmyshow.com/rajapalayam/movies/mahuaa/ET00076415|title=Mahuaa|website=in.bookmyshow.com}}</ref> |- |''Mor Sangee'' |Probin Lakra | | {{hlist|Divya Kalar|D.R. Lakra|G.D. Nag|}} |<ref>{{Cite web|url=https://imdb.com/title/tt11304308/|title=Mor Sangee (2017)|website=imdb.com}}</ref> |- |''Hi-fi Laila Dehati Chaila'' | Arvind Minj | Hasne Oraon | | |- |rowspan="5"|2018 |''[[Mor Gaon Mor Desh]]'' |Ashwini Kumar | | {{hlist|Deepak Sinha|Chandan Kumar Jaiswal |Rishi Prakash Mishra|Payal Mukherjee|Varsha Rittu Lakra}} | <ref>{{cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/mor-gaon-mor-desh-hits-theatre.html|title=Mor Gaon Mor Desh' hits theatre|website=dailypioneer.com|access-date=2023-04-01|archive-date=2019-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325130236/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/mor-gaon-mor-desh-hits-theatre.html|url-status=dead}}</ref> |- |''Tor Pyar Mein'' | Pritam Lohar | Binod Mahli |{{hlist|Binod Mahli|Laxmi Pandey|Neeraj Vats}} |<ref>{{cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt11356704/?ref_=m_ttfc_tt|title=Tor Pyar Mein|website=m.imdb}}</ref> |- | ''Mati Kar Lal'' |Ram Nayak | | |<ref>{{Cite web|url=https://www.livehindustan.com/news/ranchi/article1-Last-shooting-of-nagpuri-film-matikar-lal-held-in-simdega-564106.html|title=सिमडेगा में हुई नागपुरी फिल्म माटी कर लाल की शूटिंग|website=livehindustan.com|language=hi}}</ref> |- |''Mohai Jangal'' |Sandeep Sinha | | {{hlist|Lalit Kumar|Javed|Sonalii Kumari|Dipali Kumari|Gaurav Kumar|Jitendra Kumar|}} |<ref>{{cite web|url=https://www.jagran.com/jharkhand/latehar-shooting-of-nagpuri-film-17172690.html|title=लातेहार में हुई नागपुरी फिल्म की शू¨टग|website=jagran.com}}</ref> |- | ''Mor Pratigya'' |Dipen Toppo, Sumit Sachdeva | |{{hlist|Prateek Jaiswal|Lakshmi Pandey|Varsha Rittu|Dharmendra Kumar|Kunal Bharti|Niraj Vats|Maya Pandey|Manoj Sahri|Ziauddin Khan|Shankar Pathak|Guru Bhai}} |<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/JHA-RAN-HMU-MAT-latest-ranchi-news-034002-2973902-NOR.html|title=नागपुरी फिल्म 'मोर प्रतिज्ञा' का मुहूर्त|website=www.bhaskar.com}}</ref> |- |rowspan="3"|2019 |[[Phulmania]] |[[Lal Vijay Shahdeo]] |Lal Vijay Shahdeo | {{hlist|Komal Singh|Vineet Kumar|Nitu Pande|Khusboo Sharma|Ravi Bhattia|Hansraj Jagtap|}} |<ref>{{Cite news|url=https://minextlive.jagran.com/film-fest-opening-with-fulmaniya-movie-206128|title=बोली फूलमनिया-मां को बांझ कह लोग देते थे ताना|website=minextlive.jagran.com}}</ref> |- | Dewa Rikhawala |Sanjay Verma | |{{hlist|[[Raman Gupta]]| [[Raza Murad]]|Avinab Kumar| Shahi Bhusan| Varsha Rittu Lakra}} |<ref>{{Cite news|url=https://m.jagran.com/jharkhand/ranchi-16264373.html|title=सत्य भारती में नागपुरी फिल्म का मुहूर्त|website=m.jagran.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.bollywoodheadlines.in/2017/11/16/nagpuri-film-deva-rickshawal-shooting-in-progress-at-jharkhand/|title=Nagpuri Film Deva Rickshawal Shooting In Progress At Jharkhand|publisher=bollywoodheadlines|date=16 November 2017|access-date=22 November 2022}}</ref> |- |style="background:#FFFFCC;" | [[Dhumkkudiya (film)]] {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |[[Nandlal Nayak]] |Sumit Agarwal |{{hlist|Rinkal Kacchap|Pradhuman Nayak|[[Rajesh Jais]]|Subrat Dutta|Vinod Anand|Varsa Lakra|Gita Guha}} |<ref>{{cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/indigenous-film----dhumkkudiya----proves-content-is-king.html|title=Indigenous film 'Dhumkkudiya' proves Content is king|website=dailypioneer|date=7 July 2019|access-date=20 November 2019|archive-date=17 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817161235/https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/indigenous-film----dhumkkudiya----proves-content-is-king.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/ranchi/story-nagpuri-film-dhumkudia-received-13-awards-at-screening-before-release-2834324.html|title=नागपुरी फिल्म धुमकुड़िया को रिलीज से पहले ही स्क्रीनिंग में मिले 13 अवार्ड|website=livehindustan|date=6 November 2019|access-date=20 November 2019}}</ref> |- |rowspan="6"|2020 |style="background:#FFFFCC;" | Sapne Sajan Ke {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |Adhir Raj | |{{hlist|Satish Shahdeo | Akshay Raj|Anuska Soni| Pradeep Raja | }} |<ref>{{Cite news|url=https://mirchiplus.com/film-mein-kya-hain-khas-aayiye-jante-hain-nagpuri-film-sajan-ke-bahon-mein/|title=नागपुरी फ़िल्म "सपने साजन के" में दर्शकों के लिए क्या हैं खास,आईये फ़िल्म की टीम से जानतें हैं।|website=mirchiplus.com|access-date=2023-04-01|archive-date=2019-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324105412/https://mirchiplus.com/film-mein-kya-hain-khas-aayiye-jante-hain-nagpuri-film-sajan-ke-bahon-mein/|url-status=dead}}</ref> |- |style="background:#FFFFCC;" | Dadagiri {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | | | {{hlist|Ram Nayak| Sugandha Singh| Deepak Lohar| Manoj Singh| Angel Lakra| Manoj Azad| Rajkumar Nagvanshi| <br>Pintu Sinha| Yash Nayak| Anand Baraik| Krusna Singh| Kashilal| Md. Islam| Sultan| Priya Kumari }} |<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/jharkhand/ranchi/news/latest-simdega-news-033503-2170553.html|title=नागपुरी फिल्म दादागिरी की शूटिंग शुरू|website=bhaskar.com}}</ref> |- |style="background:#FFFFCC;" | Gangwa {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |[[Aditya Kumar]] | |{{hlist|[[Bunty Singh]]| [[Raman Gupta]]| [[Dinesh Deva]]| Deepak| [[Ranjeet]]|[[Hemant Birje]]| Angel Lakra| Varsha Rittu Lakra}} |<ref>{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/news/jharkhand/saraikela-kharsawan-bollywood-actors-are-working-in-nagpuri-film-being-shot-in-saraikela-jhnj-1666426.html|title=सरायकेला में चल रही है नागपुरी फिल्म की शूटिंग, ये बॉलीवुड कलाकार कर रहे हैं काम|website=hindi.news18.com}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/news/nagpuri-cinema/regional-language-films-shooting-complete-in-jharkhand-nagpuri-khortha/1248949.html|title=झारखंड : क्षेत्रीय भाषा में बनी कई फिल्मों की शूटिंग पूरी, जल्द होगी रिलीज|website=prabhatkhabar.com}}</ref> |- | Adivasi Khiladi |Probin Lakra | |{{hlist|Bijoya Kerketta | Sujit Lakra| Joya Minj | }} |<ref>{{Cite web|url=https://imdb.com/title/tt11358644/|title=Adivasi Khiladi|website=imdb.com}}</ref> |- |style="background:#FFFFCC;" | Tor Bina 2 {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |Balal Guru | | {{hlist| Binod Mahli| Divya Kalar| D.R. Lakra |}} |<ref>{{Cite web|url=https://imdb.com/title/tt11358842/|title=Tor Bina 2|website=imdb.com}}</ref> |- |style="background:#FFFFCC;" |Temper{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |D Bipin | |{{hlist| Binod Mahli | Mahendra Gaur | Anamika |}} | |} ==᱒᱐᱒᱐ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ== {| class="wikitable" |- ! '''ᱥᱮᱨᱢᱟ''' ! '''ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ''' ! '''ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ''' ! '''ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱨ''' ! '''ᱠᱟᱥᱴ''' ! '''ᱥᱟᱹᱠᱷ.''' |- |2021 | Ranchi Romeo | [[Deepak Lohar]] | |{{hlist|Deepak Lohar | Prabha Sarkar }} |<ref>{{Cite news|url=https://newsbuzz.live/national-news/only-20-lakh-nagpuri-film-ranchi-romeo-gave-water-to-salman-and-ayushmanns-films-left-behind-in-terms-of-earnings/|title=Only 20 lakh Nagpuri film 'Ranchi Romeo' gave water to Salman and Ayushmann's films! Left behind in terms of earnings|website=newsbuzz|date=19 Dec 2021|access-date=1 April 2023|archive-date=20 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220055631/https://newsbuzz.live/national-news/only-20-lakh-nagpuri-film-ranchi-romeo-gave-water-to-salman-and-ayushmanns-films-left-behind-in-terms-of-earnings/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://navodayamedia.com/nagpuri-movie-ranchi-romeo-released-in-popcorn-cinema/|title=नागपुरी फिल्म "रांची रोमियो "पॉपकॉर्न सिनेमा में रिलीज़ हुई|website=navodayamedia|date=10 December 2021}}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |rowspan="4"|2022 | Dehleej | Purushottam Kumar | Yatendra Mishra |{{hlist|Ayushi Bhadra |Roshan Saurabh Sharma | Sukanth Thakur|Sankar Pathak|Priya Murmu|Shital Chhaya Kerketta|Aruni Jha| Ashok Gope}} |<ref>{{Cite news|url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/ranchi/story-nagpuri-film-dahleez-will-be-released-in-theaters-today-6417240.html|title=आज सिनेमाघरों में रिलीज होगी नागपुरी फिल्म दहलीज|website=livehindustan|date=3 May 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/video/nagpuri-movie-dahleez-director-interview-pkj|title=घर की 'दहलीज' से बाहर निकल रहीं कहानियां, क्षेत्रीय फिल्में हो रही ग्लोबल|website=prabhatkhabar|date=6 May 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://newswing.com/film-review-dahleez-raises-hope-for-a-bright-future-for-cinema-in-jharkhand/377402/|title= झारखंड में सिनेमा के उज्ज्वल भविष्य की उम्मीद जगाती है दहलीज|website=newswing|date=5 May 2022}}</ref> |- | Karma Dharma | Pappu Khan | Bani Mahto, Devendra Kumar |{{hlist|[[Dinesh Deva]]|Kailash Jackson|Monu Raj|Varsha Rittu Lakra|Shivani|Poonam Singh|[[Mukund Nayak]]|Devdas Vishwakarma}} |released on YouTube<ref>{{Cite news|url=https://crazybollywood.com/nagpuri-film-karma-dharma-released-conspiracy-to-flop-digitally-latest-bihar-news-current-news-of-bihar-cb-news/|title=Nagpuri film "Karma Dharma" released, conspiracy to flop digitally|publisher=crazybollywood|date=25 July 2022|access-date=20 September 2022|archive-date=27 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221127202258/https://crazybollywood.com/nagpuri-film-karma-dharma-released-conspiracy-to-flop-digitally-latest-bihar-news-current-news-of-bihar-cb-news/|url-status=dead}}</ref> |- | Mor Sangi Re I Love You | Naveen Kerketta | Naveen Kerketta |{{hlist|Ravi Sahu|Lovly Ahmed|[[Mohan Joshi]]| Ali Khan|Pradeep Kabra}} |Trilingual film Dulhan Chahi Bihar se in Bhojpuri, Te Mor Jan in Chhattisgarhi<ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/regional/movie-details/mor-sangi-re-i-love-you/movieshow/95444772.cms|title=Mor Sangi Re I Love you|publisher=timesofindia|date=11 November 2022|access-date=17 November 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/gumla/the-film-mor-sangi-re-made-in-jharkhand-released-on-18th-october-bollywood-actor-ali-khan-told-the-merits-smj|title=झारखंड में बनी फिल्म 'मोर संगी रे' 18 अक्टूबर को होगी रिलीज, बॉलीवुड एक्टर अली खान ने बतायी खूबियां|publisher=prabhat khabar|date=17 October 2022|access-date=17 November 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/local/jharkhand/gumla/news/18-se-more-sangi-re-i-love-you-telecast-130443949.html|title=18 से मोर संगी रे आई लव यू का प्रसारण|publisher=bhaskar|date=October 2022|access-date=17 November 2022}}</ref> |- | style="background:#FFFFCC;" | Har Janam {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | | Anil Jate, Rohit RK |{{hlist|Rohit RK|Muskan Moolchandani|Neeraj Vats|Kunal Bharati|Chandni Baraik}} |<ref>{{Cite news|url=https://newswing.com/jharkhand-entertainment-sadri-nagpuris-biggest-film-har-janam-will-be-released-in-four-languages/424076/|title=JHARKHAND ENTERTAINMENT: सादरी नागपुरी की सबसे बड़ी फिल्म हर जनम चार भाषाओं में होगी रिलीज|publisher=newswing|date=12 September 2022|access-date=20 September 2022|lang=Hindi}}</ref> |} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱢ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== 2cvywwa1522jld0yao76kyybldgy4ub ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ 0 22506 189762 137222 2026-03-29T16:14:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189762 wikitext text/x-wiki {{pp|small=yes}} {{short description|Indian television news channel}} {{more citations needed|date=January 2019}} {{Use Indian English|date=May 2015}} {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Infobox television channel | former_names = Channel 7, IBN7 | launch_date = {{Start date and age|2005}} | name = News 18 India | logo = News 18 India.png | logo_size = | logo_alt = | owner = [[Network 18]] | country = [[India]] | language = [[Hindi]] | network = [[Terrestrial television|Broadcast]] television and online | picture_format = [[16:9]] ([[576i]], [[SDTV]]) | area = Worldwide | headquarters = [[New Delhi]], [[Delhi]], [[India]] | sister_channels = [[CNN-News18]]<br />[[News18 Bangla]]<br />[[News18 Lokmat]]<br />News18 Gujarati<br />[[News18 Kannada]]<br />[[News18 Tamil Nadu]]<br />[[News 18 Kerala]]<br />News18 J&K-Ladakh-Himachal<br />[[News18 Assam-North East]]<br />[[News18 Odia]]<br />[[News18 Uttar Pradesh Uttarakhand]]<br />News18 Madhya Pradesh-Chhattisgarh<br />[[News18 Bihar-Jharkhand]]<br />News18 Punjab-Haryana<br />[[News18 Rajasthan]] | website = {{url|hindi.news18.com/}} | online_serv_1 = News18 Live | online_chan_1 = [https://hindi.news18.com/livetv/ Watch Live] }} '''ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱑᱘ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ''ᱡᱚᱜᱽᱨᱚᱱ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱚᱱ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱗ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱑᱘ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱤᱵᱤ ᱮᱱ ᱗ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱟᱭᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱕᱒᱐ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱵᱚᱨᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Baddhan |first=Raj |date=2013-07-01 |title=News18 India launches on Sky Digital in UK |url=https://www.bizasialive.com/news18-india-launches-on-sky-digital-in-uk/|access-date=2023-03-21 |website=BizAsia |language=en-GB}}</ref> == ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱥᱳ== * ᱟᱨ ᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱥᱳ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱟᱢᱤᱥ ᱫᱮᱵᱽᱜᱟᱱ]] ᱮᱱᱠᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=News18 इंडिया aar paar Show, All aar paar Videos, Hindi News Videos: News18India.com |trans-title=All Aar Paar Videos from News18 India's Aar Paar Show: Watch Hindi News Videos on News18India.com |url=https://hindi.news18.com/shows/aar-paar.html |access-date=2023-03-21 |website=[[News18 India]] |language=hi |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413081535/https://hindi.news18.com/shows/aar-paar.html |url-status=dead }}</ref> * ᱦᱟᱢ ᱛᱚ ᱯᱩᱪᱷᱮᱸᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱟᱢᱟᱱ ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱮᱥ ᱱᱟᱦᱤᱸ ᱡᱩᱠᱱᱮ ᱫᱮᱸᱜᱮ<ref>{{Cite web |date=2021-10-11 |title='देश नहीं झुकने देंगे', अमन चोपड़ा के साथ नया डिबेट शो लेकर आ रहा है न्यूज़18 इंडिया |trans-title=News18 India Brings New Debate Show 'Desh Nahi Jhukne Denge' with Aman Chopra |url=https://hindi.news18.com/news/nation/news18-india-brings-a-new-debate-show-desh-nahi-jhukne-denge-with-aman-chopra-3792094.html |access-date=2023-03-21 |website=[[News18 India]] |language=hi |archive-date=1 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601050201/https://hindi.news18.com/news/nation/news18-india-brings-a-new-debate-show-desh-nahi-jhukne-denge-with-aman-chopra-3792094.html |url-status=dead }}</ref> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[Network 18]] * [[CNN-News18]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} {{ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱑᱘}} {{Television news in India}} [[Category:Hindi-language television channels in India]] [[Category:Television channels and stations established in 2006]] [[Category:24-hour television news channels in India]] [[Category:Television stations in New Delhi]] [[Category:2012 establishments in Delhi]] [[Category:Network18 Group]] {{India-tv-station-stub}} 6zwasq1mhvn3fezksrn0l1watwqi3nb ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 22513 189765 153102 2026-03-29T16:31:49Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189765 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱴᱤᱴᱤᱞᱟᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] [[:en:junction station|ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = Tig1.jpg | image_caption = ᱴᱤᱴᱤᱞᱟᱛᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | address = [[ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ]], [[ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{Coord|20.2849|N|83.1547|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|215|m|ft|0|abbr=on}} | line = [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ–ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], <br> [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ–ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | other = | structure = Standard (on-ground station) | platform = ᱕ | tracks = ᱗ {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ | parking = ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱙᱓᱑ | closed = | rebuilt = | electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | ADA = | code = {{Indian railway code | code = TIG | zone = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | division = {{rwd|ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ}} }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = Functioning | former = [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | passengers = ᱘᱔᱐᱐᱐ | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_type = India Odisha#India | map_dot_label = | map_caption = ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | services = {{Adjacent stations|system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ |line=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱠᱮᱥᱤᱝᱜᱟ|right=ᱨᱟᱦᱮᱱᱵᱟᱴᱟ|type=[[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ–ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱟᱜᱟᱢ–ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] |line2=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|right2=ᱥᱤᱠᱤᱨ|type2=[[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ–ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ–ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]}} }} '''ᱴᱤᱴᱤᱞᱟᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ:- '''TIG''') ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱗᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱙ ᱢᱤᱞ) ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱟᱜᱟᱢᱼᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱘ᱼ᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤᱯᱩᱨᱚᱢᱼᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=ser>{{cite web|url=http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1|title=Major Events in the Formation of S.E. Railway|publisher=South Eastern Railway|access-date=10 November 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130401151628/http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0%2C1|archive-date=1 April 2013|df=dmy-all}}</ref> ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ : ᱠᱳᱴᱴᱟᱵᱚᱞᱚᱥᱟᱼᱠᱚᱨᱟᱯᱩᱴᱼᱡᱮᱯᱚᱨᱼᱠᱤᱨᱚᱱᱫᱳᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲᱼᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨᱼᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱨᱟᱣᱨᱠᱮᱞᱟᱼᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ DBK ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱟᱱᱰᱟᱠᱟᱨᱚᱱᱭ ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.baral.us/Orissa-rail-history.pdf | title = History of Indian Railways in Orissa | last = Baral | first = Chitta | access-date = 27 November 2012 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ== ᱑᱙᱔᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html |title = IR History: Part – III (1900–1947)| publisher= IRFCA| access-date = 21 November 2012}}</ref> ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=zones>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-geog.html#newzone |title = Geography – Railway Zones| publisher= IRFCA| access-date = 21 November 2012 }}</ref> ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=zones/><ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history4.html |title = IR History: Part – IV (1947–1970)| publisher= IRFCA| access-date = 21 November 2012 }}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=zones/> ==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] 5azhtt573e2l3wliwyv5f40mqzylej6 ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 22521 189767 153098 2026-03-29T17:37:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189767 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|80px]] | image_caption = | address = [[ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{Coord|20.7|N|83.5|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|185|m|ft|0|abbr=on}} | line = [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ–ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱚᱰ–ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] (ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ) | other = | structure = Standard (on-ground station) | platform = ᱕ | tracks = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ | parking = ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱙᱓᱑ | closed = | rebuilt = ᱒᱐᱑᱘ | electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | ADA = | code = {{Indian railway code | code = BLGR | zone = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = Functioning | former = [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | passengers = ᱗᱕᱐᱐᱐ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_type = India Odisha#India | map_dot_label = | map_caption = ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | services = {{Adjacent stations|system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ |line=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱵᱤᱪᱷᱩᱯᱟᱞᱤ|right=ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ|type=[[ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱚᱰ-ᱵᱚᱞᱟᱜᱤᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] |line2=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left2=ᱞᱚᱭᱥᱤᱝᱜᱷᱟ|right2=ᱥᱚᱲᱚᱠᱨᱮ ᱫᱮᱵᱚᱜᱽ|type2=[[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ–ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ–ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]}} }} '''ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/bolangir-blgr/248|title=BLGR/Bolangir (3 PFs) Railway Station – Train Arrival Timings|work=India Rail Info}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱗᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱙ ᱢᱤᱞ) ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ-ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱘-᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤᱯᱩᱨᱚᱢ-ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=ser>{{cite web|url=http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1|title=Major Events in the Formation of S.E. Railway|publisher=South Eastern Railway|access-date=10 November 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130401151628/http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0%2C1|archive-date=1 April 2013|df=dmy-all}}</ref> ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ : ᱠᱳᱴᱴᱟᱵᱚᱞᱚᱥᱟ-ᱠᱚᱨᱟᱯᱩᱴ-ᱡᱮᱯᱚᱨ-ᱠᱤᱨᱚᱱᱫᱳᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ-ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ-ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱨᱟᱣᱨᱠᱮᱞᱟ-ᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ DBK ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱟᱱᱰᱟᱠᱟᱨᱚᱱᱭ ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.baral.us/Orissa-rail-history.pdf | title = History of Indian Railways in Orissa | last = Baral | first = Chitta | access-date = 27 November 2012 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ-ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=ser/> ==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ== ᱑᱙᱔᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html |title = IR History: Part – III (1900–1947)| publisher= IRFCA| access-date = 21 November 2012}}</ref> ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=zones>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-geog.html#newzone |title = Geography – Railway Zones| publisher= IRFCA| access-date = 21 November 2012 }}</ref> ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=zones/><ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history4.html |title = IR History: Part – IV (1947–1970)| publisher= IRFCA| access-date = 21 November 2012 }}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=zones/> ==ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ== ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ-ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ-ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/pm-modi-unveils-slew-of-projects-worth-over-rs-1550-cr-in-odisha/articleshow/67537519.cms|title = PM Modi unveils slew of projects worth over Rs 1,550 cr in Odisha|newspaper = The Economic Times}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ]] 4wtf6bdyroknci0rlhlfkiwo7iuoz22 ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ 0 22748 189777 176550 2026-03-29T19:12:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189777 wikitext text/x-wiki {{Santali wikipedia 5th year Anniversary edit-a-thon}} {{Infobox settlement | name = ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ | other_name = <!-- optional --> | nickname = | settlement_type = ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ | image_skyline = File:Bolpur (subdivision) in Birbhum (West Bengal).svg | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in West Bengal, India | coordinates = {{coord|23.67|N|87.72|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = Headquarters | seat = [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN<!-- |ISO 3166-2 -->]] | registration_plate = WB | website = {{URL|wb.gov.in}} | footnotes = }} '''ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱾ == ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ == ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱣᱲᱤ-ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱚᱜᱚᱼᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ [[ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱩᱭᱩᱨᱟᱠᱠᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱚᱡᱚᱭ]] ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱼᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ-ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱪ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱳᱯᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |access-date=30 January 2018 |website=Page 15: Physiography |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == === ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ === ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ:<ref>{{Cite web |title=District Statistical Handbook 2008, Birbhum |url=http://birbhum.nic.in/dept/BAES_DIST_STAT_BK_2008.pdf |access-date=30 January 2018 |website=Table 2.2 |publisher=Bureau of Applied Economics and Statistics, Government of West Bengal}}</ref><ref name="census2011">{{Cite web |title=C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) |url=http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |access-date=30 January 2018 |website=2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks |publisher=Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref><ref name="census2011B">{{Cite web |title=2011 Census - Primary Census Abstract Data Tables |url=http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |access-date=30 January 2018 |website=West Bengal – District-wise |publisher=Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref> {| class="wikitable sortable" !ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ !ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚᱯᱛᱚᱨ !ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ (᱒᱐᱐᱑) !ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ (᱒᱐᱑᱑) !ᱟᱛᱳ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ % (᱒᱐᱑᱑) !ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ % (᱒᱐᱑᱑) |- |[[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ]] |[[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ|ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ]] |᱑,᱕᱗᱔.᱒᱓ |᱑,᱕᱐᱘,᱕᱐᱖ |᱙᱖.᱖᱒ |᱓.᱓᱘ |- |[[ᱥᱤᱣᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱤᱣᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ]] |[[ᱥᱤᱣᱲᱤ|ᱥᱤᱣᱲᱤ]] |᱑,᱗᱘᱒.᱗᱒ |᱑᱑,᱒᱑,᱘᱗᱑ |᱙᱖.᱕᱗ |᱓.᱔᱓ |- |ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ |[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] |᱑,᱑᱘᱖.᱖᱖ |᱘,᱗᱒,᱐᱒᱗ |᱙᱖.᱕᱖ |᱓.᱔᱔ |- |[[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | |᱔,᱕᱔᱕.᱐᱐ |᱓᱕,᱐᱒,᱔᱐᱔ |᱙᱖.᱕᱙ |᱓.᱔᱑ |- |} === ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ === ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔ ᱭᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱔ ᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱔ ᱭᱟ [[ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ]], ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱯᱟᱧᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱖᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱢᱳᱣᱡᱟ]], ᱕᱗᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱛᱳ, ᱑ ᱴᱟᱝ [[ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]] ᱟᱨ ᱔ ᱭᱟ [[ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ|ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱾]] ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: [[ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]], [[ᱥᱩᱨᱩᱞ]], [[ᱯᱟᱨᱳᱛᱟ]], ᱟᱨ ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚᱯᱛᱚᱨ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="handbook2008">{{Cite web |title=District Statistical Handbook 2008, Birbhum |url=http://birbhum.nic.in/dept/BAES_DIST_STAT_BK_2008.pdf |access-date=30 January 2018 |website=Table 2.1 |publisher=Bureau of Applied Economics and Statistics, Government of West Bengal}}</ref><ref name="census2011"/><ref name="census2011B"/> === ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ === ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="handbook2008"/><ref>{{Cite web |title=Birbhum Police |url=http://birbhumpolice.org/policestation.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212131641/http://birbhumpolice.org/policestation.php |archive-date=12 February 2018 |access-date=30 January 2018 |website=Police Stations |publisher=West Bengal Police}}</ref><ref>{{Cite web |title=West Bengal District Gazeteers - Birbhum (1975) |url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.32599/2015.32599.Bengal-District-Gazetteers---Birbhum_djvu.txt |access-date=6 February 2018 |website=Chapter I: General and Physical Aspects - Area of Police Stations in Birbhum District and Population Density |publisher=Government of West Bengal}}</ref> {| class="wikitable sortable" !ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ !ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ !ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ !ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ |- |[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] |᱓᱓᱓.᱖ |[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] |[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] |- |[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]] |ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ |[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] |[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] |- |[[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] |ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ |[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] |[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] |- |[[ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]] |᱒᱗᱑.᱒ | - |[[ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]] |- |[[ᱱᱟᱱᱩᱨ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱱᱩᱨ]] |᱓᱐᱙.᱒ | - |[[ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱱᱩᱨ]] |- |[[ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] |᱒᱕᱙.᱕ | - |[[ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱚᱱᱟᱛ|ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] |- |} === ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ === ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:<ref>{{Cite web |title=District Statistical Handbook 2008, Birbhum |url=http://birbhum.nic.in/dept/BAES_DIST_STAT_BK_2008.pdf |access-date=30 January 2018 |website=Tables 2.1, 2.2 |publisher=Bureau of Applied Economics and Statistics, Government of West Bengal}}</ref><ref name="census2011"/><ref>{{Cite web |title=District Census Handbook: Birbhum, Series 20, Part XII B |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1908_PART_B_DCHB_BIRBHUM.pdf |access-date=30 January 2018 |website=Map of Birbhum with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011}}</ref><ref name="censusreligion2011">{{Cite web |title=C1 Population by Religious Community |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/c-01.html |access-date=30 January 2018 |website=West Bengal |publisher=Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref> {| class="wikitable sortable" !ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ !ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚᱯᱛᱚᱨ !ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ (᱒᱐᱐᱑) !ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ (᱒᱐᱑᱑) ) !ᱮᱥ.ᱥᱤ % !ᱮᱥ.ᱴᱤ % !ᱦᱤᱱᱫᱩ % !ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ % !ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱨ % !ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨᱠᱚ |- |[[ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱟᱛ|ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]] |[[ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ|ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]] |᱒᱖᱗.᱙᱘ |᱒,᱐᱑,᱙᱐᱑ |᱓᱐.᱕᱓ |᱔.᱗᱑ |᱖᱙ᱹ᱒᱔ |᱓᱐ᱹ᱕᱔ |᱗᱑.᱒ |᱑ |- |[[ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱱᱩᱨ]] |[[ᱱᱟᱱᱩᱨ|ᱱᱟᱱᱩᱨ]] |᱓᱑᱑.᱘᱓ |᱒,᱑᱘,᱖᱕᱔ |᱓᱒.᱕᱔ |᱒.᱓᱙ |᱖᱔.᱗᱑ |᱓᱔ᱹ᱙᱗ |᱖᱙ᱹ᱔᱕ |᱑ |- |[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱴᱚᱱ]] |[[ᱥᱨᱤᱱᱤᱛᱮᱠᱚᱱ|ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱴᱚᱱ]] |᱓᱓᱔.᱕᱘ |᱒,᱐᱒,᱕᱕᱓ |᱓᱐ᱹ᱕᱙ |᱑᱙ᱹ᱐᱖ |᱗᱓.᱙᱒ |᱒᱕ᱹ᱔᱕ |᱗᱐ᱹ᱖᱗ |᱑ |- |[[ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱚᱱᱟᱛ|ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] |[[ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ|ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] |᱒᱖᱑ᱹ᱕᱔ |᱑,᱖᱘,᱗᱐᱙ |᱒᱓.᱖᱔ |᱘,᱙᱔ |᱕᱑.᱖᱗ |᱔᱗.᱔᱑ |᱗᱕.᱒᱗ |᱑ |- |} === ᱟᱛᱳ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ === ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔ ᱭᱟ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱟᱛᱳ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |url=http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |access-date=30 January 2018 |website=Birbhum - Revised in March 2008 |publisher=Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal}}</ref> * [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ-ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱵᱽᱞᱚᱠ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] ᱵᱚᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱤᱨᱤᱼᱯᱟᱱᱪᱥᱳᱣᱟ, ᱨᱟᱭᱯᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ, ᱥᱚᱨᱯᱟᱞᱮᱦᱟᱱᱼ ᱟᱞᱵᱚᱱᱫᱷᱟ, ᱥᱤᱝᱜᱷᱤ [[ᱠᱚᱝᱠᱟᱞᱤᱛᱚᱞᱟ]], ᱨᱩᱯᱯᱩᱨ, ᱠᱚᱥᱵᱟ, ᱥᱚᱛᱛᱳᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱭᱟᱱ ᱢᱩᱞᱩᱠ ᱾ * [[ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱴᱤᱠᱟᱨ, ᱜᱷᱩᱨᱤᱥᱟ, ᱢᱳᱝᱜᱳᱞᱫᱤᱦᱤ, ᱵᱮᱞᱟᱛᱤ, ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱱᱟᱱᱟᱥᱳᱞᱮ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱯᱩᱨ, ᱡᱳᱭᱫᱮᱵᱷ-ᱠᱮᱱᱫᱩᱞᱤ, ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱥᱟᱹ ᱾ * [[ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]] ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱯᱟᱧᱪᱟᱭᱟᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱵᱤᱯᱨᱟᱛᱤᱠᱩᱨᱤ, ᱫᱳᱣᱟᱨᱠᱟ, ᱡᱟᱢᱱᱟ, ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ-᱒, ᱪᱳᱣᱦᱟᱴᱴᱟ-ᱢᱟᱦᱳᱫᱟᱨᱤ-᱑, ᱦᱟᱛᱤᱭᱟ, ᱠᱩᱨᱩᱱᱱᱟᱦᱟᱨ, ᱛᱷᱤᱵᱟ, ᱪᱳᱣᱦᱟᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱳᱫᱟᱨᱤ-᱒, ᱤᱱᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱾ * [[ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱱᱩᱨ]] ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱯᱟᱧᱪᱟᱭᱟᱛ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱫᱟᱥᱠᱟᱞᱜᱨᱟᱢ-ᱠᱟᱨᱮᱭᱟ-᱑, ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ ᱱᱟᱱᱩᱨ, ᱫᱟᱥᱠᱟᱞᱜᱨᱟᱢ-ᱠᱟᱨᱮᱭᱟ-᱒, ᱱᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ-᱒, ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨᱼ᱑, ᱛᱷᱩᱯᱥᱟᱨᱟ, ᱩᱪᱠᱟᱨᱟᱱ, ᱪᱟᱨᱠᱟᱞᱜᱨᱟᱢ, ᱡᱟᱞᱩᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱫᱫᱟ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱐ᱹ᱖᱘% ᱾ ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱙ᱹ᱑᱒% , ᱥᱤᱣᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱗᱑ᱹ᱑᱖% ᱟᱨ ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱗᱒.᱗᱑% ᱾<ref name="2handbook2014">{{Cite web |title=District Statistical Handbook 2014 Birbhum |url=http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date=21 January 2019 |access-date=11 August 2019 |website=Basic data: Table 4.4, 4.5, Clarifications: other related tables |publisher=Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal}}</ref> ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ) ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱢᱮᱞᱟᱭ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ <ref name="2handbook2014"/> ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱟᱹᱱᱤᱛ ᱠᱚ ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱑᱙᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] ᱨᱮ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱜᱳᱨ|ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚᱱᱟᱛᱷ]] ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱵᱤᱥᱥᱚᱼᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ 'ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱷᱟᱹᱱᱤᱛ' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Visva-Bharati |url=http://www.visvabharati.ac.in/Visva_Bharati.html |access-date=9 February 2018 |publisher=VB |archive-date=24 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124185023/http://www.visvabharati.ac.in/Visva_Bharati.html |url-status=dead }}</ref> * ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bolpur College |url=http://bolpurcollege.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208032259/http://www.bolpurcollege.in/ |archive-date=8 February 2018 |access-date=9 February 2018 |publisher=BC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bolpur College |url=http://www.collegeadmission.in/BolpurCollege/Bolpur_College.shtml |access-date=9 February 2018 |publisher=College Admission |archive-date=10 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210002728/http://www.collegeadmission.in/BolpurCollege/Bolpur_College.shtml |url-status=dead }}</ref> * ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱱᱤ ᱫᱮᱵᱷᱤ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ|ᱯᱩᱨᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱪᱳᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Purni Devi Chaudhuri Girls' College |url=http://www.collegeadmission.in/PurniDeviChowdhuryGirlsCollege/Purni_Devi_Chaudhuri_Girls_College.shtml |access-date=9 February 2018 |archive-date=10 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210002719/http://www.collegeadmission.in/PurniDeviChowdhuryGirlsCollege/Purni_Devi_Chaudhuri_Girls_College.shtml |url-status=dead }}</ref> * [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱰ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ]] (ᱵᱤ ᱟᱭ ᱴᱤ ᱮᱢ) ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱵᱟᱭᱯᱟᱥ, ᱫᱟᱨᱚᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bengal Institute of Technology and Management |url=http://www.bitm.org.in/contact/ |access-date=9 February 2018 |publisher=BITM |archive-date=10 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210180302/http://www.bitm.org.in/contact/ |url-status=dead }}</ref> * ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱮᱞᱤᱴᱤᱠᱱᱤᱠ (ᱮᱥ ᱟᱭ ᱯᱤ) ᱛᱲᱛᱟᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱮᱞᱤᱴᱤᱠᱱᱤᱠ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱚᱞᱩᱠᱚ ᱵᱳᱞᱯᱩᱨᱼᱥᱚᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱴᱟᱱ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ , ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Santiniketan Institute of Polytechnic |url=santiniketanpolytechnic.org |publisher=SIP}}</ref> * ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ|ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ [[ᱥᱚᱢᱵᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ|ᱥᱚᱢᱵᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Sambhu Nath College |url=http://www.sambhunathcollege.ac.in/ |access-date=9 February 2018 |publisher=SNC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sambhunath College |url=http://www.collegeadmission.in/SambhunathCollege/Sambhunath_College.shtml#! |access-date=9 February 2018 |publisher=College Admission |archive-date=10 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210002859/http://www.collegeadmission.in/SambhunathCollege/Sambhunath_College.shtml#! |url-status=dead }}</ref> * ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱩᱡᱩᱴᱤᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱫᱟᱞᱚᱭ|ᱪᱚᱱᱫᱤᱫᱟᱥ]] ᱢᱚᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Chandidas Mahavidyalaya |url=http://www.collegeadmission.in/ChandiDasMahavidyalaya/Chandidas_Mahavidyalaya.shtml |access-date=9 February 2018 |publisher=College Admission |archive-date=10 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210002357/http://www.collegeadmission.in/ChandiDasMahavidyalaya/Chandidas_Mahavidyalaya.shtml |url-status=dead }}</ref> * ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱨᱮ [[ᱠᱚᱵᱤ ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ|ᱠᱚᱵᱤ ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kabi Joydeb Mahavidyalaya |url=http://kjmahavidyalaya.co.in/ |access-date=9 February 2018 |publisher=KJM}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kabi Joydeb Mahavidyalaya |url=http://www.collegeadmission.in/KabiJoydebMahavidyalaya/Kabi_Joydeb_Mahavidyalaya.shtml#! |access-date=9 February 2018 |publisher=College Admission |archive-date=10 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210002529/http://www.collegeadmission.in/KabiJoydebMahavidyalaya/Kabi_Joydeb_Mahavidyalaya.shtml#! |url-status=dead }}</ref> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱛᱤᱠᱤᱪᱷᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: '''ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ''' : (ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱴᱷᱟᱶ, ᱵᱮᱰ ᱠᱚ) ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] ᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱑᱒᱕ ᱵᱮᱰ ᱯᱤᱭᱟᱨᱥᱚᱱ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]], ᱕᱐ ᱵᱮᱰ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱟᱛᱳ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ: (ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱴᱷᱟᱶ, ᱵᱮᱰ)<ref>{{Cite web |title=Health & Family Welfare Department |url=https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf |access-date=9 February 2018 |website=Health Statistics – Rural Hospitals |publisher=Government of West Bengal |archive-date=8 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf |url-status=dead }}</ref>ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱟᱛᱳ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱟᱛᱳ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱱᱟᱱᱩᱨ, ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱛᱳ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱓᱐ ᱵᱮᱰ == ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ == ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] (ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱤᱭᱟᱹ) ᱟᱨ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="delimitation">{{Cite web |title=Delimitation Commission Order No. 18 15 February 2006 |url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/WestBengal/FINAL%20ORDER%20NOTIFICATION_English.pdf |access-date=11 February 2018 |website=West Bengal |publisher=Election Commission of India}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ||ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ||ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ||ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ||ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱟᱛᱳ ᱯᱟᱧᱪᱟᱭᱟᱛ/ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱮᱨᱤᱭᱟ |- ||[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]]||[[ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱮᱥ.ᱥᱤ]]||[[ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]]||ᱵᱟᱝ||[[ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱨ [[ᱥᱟᱭᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱭᱛᱷᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱟᱦᱢᱟᱫᱯᱩᱨ]], ᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱨ, ᱵᱳᱨᱳᱢᱳᱨᱠᱳᱞ, [[ᱯᱟᱨᱩᱭ]], ᱥᱟᱝᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱝᱫᱷᱤᱯᱩᱨ [[ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱧᱪᱟᱭᱟᱛ]] |- | - || - ||[[ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱟᱱᱩᱨ]]||[[Scheduled castes and scheduled tribes|SC]]||[[Nanoor (community development block)|Nanoor]] CD Block, and Bahiri Panchshowa, [[Kankalitala]], Kasba, Sarpalehana Albandha, Sian Muluk and Singhee GPs of [[Bolpur Sriniketan]] CD Block |- | - || - ||[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]]||None||[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, [[ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]]-[[ᱥᱩᱨᱩᱞ]], [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱩᱯᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱛᱛᱳᱨ]] ᱯᱟᱧᱪᱟᱭᱟᱛ |- | - || - ||All other Vidhan Sabha segments outside Bolpur subdivision|| - || |- |} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== qemq1k3x9pbad7av80licl654wmp7iu ᱮᱠᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱱᱫᱮ 0 23543 189740 184389 2026-03-29T13:16:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189740 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | name = ᱮᱠᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱱᱫᱮ | image = Eknath Shinde with PM Narendra Modi Cropped.jpg | alt = ᱮᱠᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱣ ᱥᱤᱱᱫᱮ | caption = ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱫᱮ | office = ᱒᱐ ᱟᱹᱱᱤᱡ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | term_start = {{start date|2022|06|30|df=yes}} | term_end = | subterm = '''ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ | suboffice = ᱮᱠᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱱᱫᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ | deputy = *[[ᱫᱮᱵᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱷᱚᱰᱱᱚᱵᱷᱤᱥ]] *[[ᱚᱡᱤᱛ ᱯᱟᱣᱟᱨ]] (᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱓ ᱠᱷᱚᱱ) | governor = *[[ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱠᱳᱥᱤᱭᱟᱨᱤ]] *[[ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱵᱟᱭᱥ]] | predecessor = [[ᱩᱣᱫᱷᱚᱵᱽ ᱴᱷᱟᱠᱨᱮ]] {{Collapsed infobox section begin|Additional Ministries}} | governor1 = *[[ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱠᱳᱥᱤᱭᱟᱨᱤ]] *[[ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱵᱟᱭᱥ]] | 1blankname1 = [[ᱮᱠᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱱᱫᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ|ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚ]] | 1namedata1 = *[[Ministry of General Administration (Maharashtra)|General Administration]] *[[Ministry of Information Technology (Maharashtra)|Information Technology]] *[[Ministry of Information and Public Relations (Maharashtra)|Information and Public Relations]] *[[Ministry of Urban Development Government of Maharashtra|Urban Development.]] *[[Ministry of Public Works (Including Public Undertakings) (Maharashtra)|Public Works (Including Public Undertakings)]] *[[Ministry of Transport (Maharashtra)|Transport]] *[[Ministry of Marketing (Maharashtra)|Marketing]] *[[Ministry of Social Justice (Maharashtra)|Social Justice]] *[[Ministry of Special Assistance (Maharashtra)|Special Assistance]] *[[Ministry of Relief & Rehabilitation (Maharashtra)|Relief and Rehabilitation]] *[[Ministry of Disaster Management (Maharashtra)|Disaster Management]] *[[Ministry of Soil and Water Conservation (Maharashtra)|Soil and Water Conservation]] *[[Ministry of Environment and Climate Change (Maharashtra)|Environment and Climate Change]]. *[[Minority Development and Aukaf (Maharashtra)|Minority Development and Aukaf]] '''''Other departments not allocated to any Minister.''''' *[[Ministry of Ex. Servicemen Welfare (Maharashtra)|Ex. Servicemen Welfare]] *[[Ministry of Majority Welfare Development (Maharashtra)|Majority Welfare Development]] *[[Ministry of Earthquake Rehabilitation (Maharashtra)|Earthquake Rehabilitation]] *[[Ministry of Khar Land Development (Maharashtra)|Khar land Development]] *[[Ministry of Disability Welfare (Maharashtra)|Disability Welfare]] | term_start1 = ᱑᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ | term_end1 = | predecessor1 = *[[ᱩᱣᱫᱷᱚᱢ ᱴᱷᱟᱠᱨᱮ]] ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ<br /> {{small|([[Ministry of General Administration (Maharashtra)|General Administration Ministry]])}} *[[ᱩᱣᱫᱷᱚᱢ ᱴᱷᱟᱠᱨᱮ]] ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ<br /> {{small|([[Ministry of Information Technology (Maharashtra)|Information Technology Ministry]])}} *[[ᱩᱣᱫᱷᱚᱢ ᱴᱷᱟᱠᱨᱮ]] ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ<br /> {{small|([[Ministry of Information and Public Relations (Maharashtra)|Information and Public Relations Ministry]])}} *[[Subhash Desai]] Additional charge<br /> {{small|([[Ministry of Urban Development Government of Maharashtra|Urban Development Ministry]])}} *[[Subhash Desai]] Additional charge<br /> {{small|([[Ministry of Public Works (Including Public Undertakings) (Maharashtra)|Public Works (Including Public Undertakings) Ministry]])}} *[[Anil Parab]] <br /> {{small|([[Ministry of Transport (Maharashtra)|Transport Ministry]])}} *[[Shamrao Pandurang Patil]]<br /> {{small|([[Ministry of Marketing (Maharashtra)|Marketing Ministry]])}} *[[Dhananjay Munde]] <br /> {{small|([[Ministry of Social Justice (Maharashtra)|Social Justice Ministry]])}} *[[Dhananjay Munde]] <br /> {{small|([[Ministry of Special Assistance (Maharashtra)|Special Assistance Ministry]])}} *[[Vijay Namdevrao Wadettiwar]] <br /> {{small|([[Ministry of Relief & Rehabilitation (Maharashtra)|Relief & Rehabilitation Ministry]])}} *[[Vijay Namdevrao Wadettiwar]] <br /> {{small|([[Ministry of Disaster Management (Maharashtra)|Disaster Management Ministry]])}} *[[Shankarrao Gadakh]] <br /> {{small|([[Ministry of Soil and Water Conservation (Maharashtra)|Soil and Water Conservation Ministry]])}} *[[Aaditya Thackeray]] <br /> {{small|([[Ministry of Environment and Climate Change (Maharashtra)|Environment and Climate Change Ministry]])}} *[[Jitendra Awhad]] Additional charge<br /> {{small|([[Ministry of Minority Development and Aukaf (Maharashtra)|Minority Development and Aukaf Ministry]])}} *[[Shankarrao Gadakh]] Additional charge<br /> {{small|([[Ministry of Ex. Servicemen Welfare (Maharashtra)|Ex. Servicemen Welfare Ministry]])}} *[[Vijay Namdevrao Wadettiwar]] <br /> {{small|([[Ministry of Majority Welfare Development (Maharashtra)|Majority Welfare Development Ministry]])}} *[[Vijay Namdevrao Wadettiwar]] <br /> {{small|([[Ministry of Earthquake Rehabilitation (Maharashtra)|Earthquake Rehabilitation Ministry]])}} *[[Vijay Namdevrao Wadettiwar]] <br /> {{small|([[Ministry of Khar Land Development (Maharashtra)|Khar Land Development Ministry]])}} *Position Established <br /> {{small|([[Ministry of Disability Welfare (Maharashtra)|Disability Welfare Ministry]])}} {{Collapsed infobox section end}} | office2 = [[List of Leader of the House of the Maharashtra Legislative Assembly|Leader of the House of the <br />Maharashtra Legislative Assembly]] | governor2 = *[[ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱠᱳᱥᱤᱭᱟᱨᱤ]] *[[ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱵᱟᱭᱥ]] | 1blankname2 = [[List of speakers of the Maharashtra Legislative Assembly|Speaker of the House]] | 1namedata2 = *[[Zirwal Narhari Sitaram]] ''(Acting)'' *[[Rahul Narwekar]] | 2blankname2 = [[List of deputy leaders of the house in the Maharashtra Legislative Assembly|Deputy Leader]] | 2namedata2 = [[ᱫᱮᱵᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱷᱚᱰᱱᱚᱵᱷᱤᱥ]] | termstart2 = ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ | termend2 = | predecessor2 = [[ᱩᱣᱫᱷᱚᱵᱽ ᱴᱷᱟᱠᱨᱮ]] | successor2 = | office3 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ <br />ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | term_start3 = ᱓᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ | term_end3 = ᱒᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ | 1blankname3 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | 1namedata3 = [[ᱩᱣᱫᱷᱚᱵᱽ ᱴᱷᱟᱠᱨᱮ]] | subterm3 = '''ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ''' | suboffice3 = ᱴᱷᱟᱠᱨᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ | 2blankname3 = [[List of deputy chief ministers of Maharashtra|Deputy CM]] | 2namedata3 = [[ᱚᱡᱤᱛ ᱯᱟᱣᱟᱨ]] | 3blankname3 = Guardian Minister | 3namedata3 = *[[ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] *[[Gadchiroli district|Gadchiroli District]] | governor3 = [[ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱠᱳᱥᱤᱭᱟᱨᱤ]] | minister3 = *[[Ministry of Urban Development Government of Maharashtra|Urban Development.]] *[[Ministry of Public Works (Including Public Undertakings) (Maharashtra)|Public Works (Including Public Undertakings)]] *[[Ministry of State Border Defence (Maharashtra)|State Border Defence]] (Second) | predecessor3 = *[[Himself]] (Acting)<br /> {{small|([[Ministry of Urban Development Government of Maharashtra|Urban Development Ministry]])}} *[[Himself]] (Acting)<br /> {{small|([[Ministry of Public Works (Including Public Undertakings) (Maharashtra)|Public Works (Including Public Undertakings) Ministry]])}} *[[Uddhav Thackeray]] Additional charge<br /> {{small|([[Ministry of State Border Defence (Maharashtra)|State Border Defence Ministry]])}} | successor3 = *[[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱫᱮᱥᱟᱭ]] Additional charge<br /> {{small|([[Ministry of Urban Development Government of Maharashtra|Urban Development Ministry]])}} *[[Subhash Desai]] Additional charge<br /> {{small|([[Ministry of Public Works (Including Public Undertakings) (Maharashtra)|Public Works (Including Public Undertakings) Ministry]])}} *[[Subhash Desai]] Additional charge<br /> {{small|([[Ministry of State Border Defence (Maharashtra)|State Border Defence Ministry]])}} | term_start4 = ᱒᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ | term_end4 = ᱓᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ | subterm4 = '''ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ''' | suboffice4 = ᱴᱷᱟᱠᱨᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ | minister4 = *[[Ministry of Home Affairs Government of Maharashtra|Home Affairs]] *[[Ministry of Urban Development Government of Maharashtra|Urban Development]] *[[Forest Department of Maharashtra|Forest Department]] *[[Ministry of Environment and Climate Change (Maharashtra)|Environment and Climate Change]] *[[Ministry of Water Supply (Maharashtra)|Water Supply]] *[[Ministry of Sanitation (Maharashtra)|Sanitation]] *[[Ministry of Soil and Water Conservation (Maharashtra)|Soil and Water Conservation]] *[[Ministry of Tourism (Maharashtra)|Tourism]] *[[Ministry of Public Works (Including Public Undertakings) (Maharashtra)|Public Works (Including Public Undertakings)]] *[[Ministry of Parliamentary Affairs Government of Maharashtra|Parliamentary Affairs]] *[[Ministry of Ex. Servicemen Welfare (Maharashtra)|Ex. Servicemen Welfare]] | 1blankname4 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | 1namedata4 = [[ᱩᱣᱫᱷᱚᱵᱽ ᱴᱷᱟᱠᱨᱮ]] | status4 = Acting | governor4 = [[ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱠᱳᱥᱤᱭᱟᱨᱤ]] | predecessor4 = *[[ᱫᱮᱵᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱷᱚᱰᱱᱚᱵᱷᱤᱥ]] ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ<br /> {{small|([[Ministry of Home Affairs Government of Maharashtra|Home Affairs Ministry]])}} *[[Devendra Fadnavis]] CM<br /> {{small|([[Ministry of Urban Development Government of Maharashtra|Urban Development Ministry]])}} *[[Sudhir Mungantiwar]] <br /> {{small|([[Forest Department of Maharashtra|Forest Department Ministry]])}} *[[Ramdas Kadam]] <br /> {{small|([[Ministry of Environment and Climate Change (Maharashtra)|Environment and Climate Change Ministry]])}} *[[Babanrao Lonikar]] <br /> {{small|([[Ministry of Water Supply (Maharashtra)|Water Supply Ministry]])}} *[[Babanrao Lonikar]] <br /> {{small|([[Ministry of Sanitation (Maharashtra)|Sanitation Ministry]])}} *[[Tanaji Sawant]] <br /> {{small|([[Ministry of Soil and Water Conservation (Maharashtra)|Soil and Water Conservation Ministry]])}} *[[Jayakumar Jitendrasinh Rawal]] <br /> {{small|([[Ministry of Tourism (Maharashtra)|Tourism Ministry]])}} *[[Himself]] <br /> {{small|([[Ministry of Public Works (Including Public Undertakings) (Maharashtra)|Public Works (Including Public Undertakings) Ministry]])}} *[[Vinod Tawde]] <br /> {{small|([[Ministry of Parliamentary Affairs Government of Maharashtra|Parliamentary Affairs Ministry]])}} *[[Sambhaji Patil Nilangekar]] <br /> {{small|([[Ministry of Ex. Servicemen Welfare (Maharashtra)|Ex. Servicemen Welfare Ministry]])}} | successor4 = *[[Anil Deshmukh]] <br /> {{small|([[Ministry of Home Affairs Government of Maharashtra|Home Affairs Ministry]])}} *[[Himself]] <br /> {{small|([[Ministry of Urban Development Government of Maharashtra|Urban Development Ministry]])}} *[[Sanjay Rathod]] <br /> {{small|([[Forest Department of Maharashtra|Forest Department Ministry]])}} *[[Aaditya Thackeray]] <br /> {{small|([[Ministry of Environment and Climate Change (Maharashtra)|Environment and Climate Change Ministry]])}} *[[Gulab Raghunath Patil]] <br /> {{small|([[Ministry of Water Supply (Maharashtra)|Water Supply Ministry]])}} *[[Gulab Raghunath Patil]] <br /> {{small|([[Ministry of Sanitation (Maharashtra)|Sanitation Ministry]])}} *[[Shankarrao Gadakh]] <br /> {{small|([[Ministry of Soil and Water Conservation (Maharashtra)|Soil and Water Conservation Ministry]])}} *[[Aaditya Thackeray]] <br /> {{small|([[Ministry of Tourism (Maharashtra)|Tourism Ministry]])}} *[[Himself]] <br /> {{small|([[Ministry of Public Works (Including Public Undertakings) (Maharashtra)|Public Works (Including Public Undertakings) Ministry]])}} *[[Anil Parab]] <br /> {{small|([[Ministry of Parliamentary Affairs Government of Maharashtra|Parliamentary Affairs Ministry]])}} *[[Dadaji Bhuse]]<br /> {{small|([[Ministry of Ex. Servicemen Welfare (Maharashtra)|Ex. Servicemen Welfare Ministry]])}} | office5 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ <br />ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | term_start5 = ᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ | term_end5 = ᱑᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ | subterm5 = '''ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ''' | suboffice5 = [[First Fadnavis ministry]] | minister5 = *ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ (ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ) *ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ (᱒᱘ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘ – ᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙) | 1namedata5 = [[ᱫᱮᱵᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱷᱚᱰᱱᱚᱵᱷᱤᱥ]] | 1blankname5 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | 2blankname5 = Guardian Minister | 2namedata5 = *[[ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | governor5 = * [[ᱥᱤ. ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱟᱣ]] * [[ᱵᱷᱟᱜᱟᱛ ᱥᱤᱝ ᱠᱳᱥᱤᱭᱟᱨᱤ]] | predecessor5 = *[[ᱮᱠᱱᱟᱛᱷ ᱠᱷᱟᱰᱥᱮ]] (Acting)<br /> {{small|([[Ministry of Public Works (Including Public Undertakings) (Maharashtra)|Public Works (Including Public Undertakings) Ministry]])}} *[[ᱫᱤᱯᱟᱠ ᱥᱟᱶᱟᱛ]] <br /> {{small|([[Ministry of Public Health (Maharashtra)|Public Health Ministry]])}} | successor5 = *[[Himself]] (Acting)<br /> {{small|([[Ministry of Public Works (Including Public Undertakings) (Maharashtra)|Public Works (Including Public Undertakings) Ministry]])}} *[[Jayant Patil]] (Acting)<br /> {{small|([[Ministry of Public Health (Maharashtra)|Public Health Ministry]])}} | office6 = 25th [[List of Leader of the Opposition of the Maharashtra Legislative Assembly|Leader of the Opposition <br /> Maharashtra Legislative Assembly]] | 1namedata6 = [[ᱫᱮᱵᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱷᱚᱰᱱᱚᱵᱷᱤᱥ]] | 1blankname6 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | 2blankname6 = [[List of speakers of the Maharashtra Legislative Assembly|Speaker of the House]] | 2namedata6 = *[[ᱦᱚᱨᱤᱵᱷᱟᱣ ᱵᱟᱜᱽᱲᱮ]] | governor6 = * [[ᱥᱤ. ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱟᱣ]] | term_start6 = ᱑᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ | term_end6 = ᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ | predecessor6 = [[ᱮᱠᱱᱟᱛᱷ ᱠᱷᱟᱰᱥᱮ]] | successor6 = [[ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱵᱷᱤᱠᱮ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] | office7 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] | constituency7 = [[ᱠᱳᱯᱨᱤ-ᱯᱚᱪᱯᱚᱠᱷᱲᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱳᱯᱨᱤᱼᱯᱚᱪᱯᱚᱠᱷᱟᱲᱤ]] | term_start7 = ᱒᱐᱐᱙ | term_end7 = | governor7 = *[[ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱡᱟᱢᱤᱨ]] *[[ᱠᱟᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ]] *[[ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱟᱱᱮᱱᱤ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱟᱣ]] *[[ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱠᱳᱥᱤᱭᱟᱨᱤ]] *[[ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱵᱟᱭᱥ]] | 1blankname7 = [[List of speakers of the Maharashtra Legislative Assembly|Speaker of the House]] | 1namedata7 = *[[Dilip Walse-Patil]] *[[Haribhau Bagade]] *[[Nana Patole]] *[[Narhari Sitaram Zirwal]] (Acting) *[[Rahul Narwekar]] | predecessor7 = ''ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ'' | constituency8 = [[ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱴᱷᱟᱱᱮ]] | term_start8 = ᱒᱐᱐᱔ | term_end8 = ᱒᱐᱐᱙ | governor8 = *[[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱮᱫᱽ ᱯᱷᱟᱡᱟᱞ]] *[[S.M. Krishna]] *[[S.C. Jamir]] | 1blankname8 = [[List of speakers of the Maharashtra Legislative Assembly|Speaker of the House]] | 1namedata8 = *ᱵᱟᱵᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱠᱩᱯᱮᱠᱟᱨ | predecessor8 = ''ᱢᱚᱨᱮᱥᱚᱨ ᱡᱚᱥᱤ'' | successor8 = [[ᱨᱟᱡᱟᱱ ᱵᱷᱤᱪᱟᱨ]] | office9 = [[ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱮᱱᱟ|ᱥᱤᱵᱽᱥᱮᱱᱟ ᱤᱡ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] | term_start9 = ᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ | term_end9 = | predecessor9 = *[[Uddhav Thackeray]] as {{small|([[Shiv Sena| President of Shiv Sena]])}} | office10 = [[Balasahebanchi Shiv Sena|President of Balasahebanchi Shiv Sena]] | term_start10 = ᱑᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ | term_end10 = ᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ | predecessor10 = Position Established | successor10 = Position abolished | birth_date = {{Birth date and age|1964|2|9|df=y}} | birth_place = [[ᱥᱟᱛᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱰᱮᱭᱚᱨ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | birthname = ᱮᱠᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱢᱵᱷᱟᱡᱤ ᱥᱤᱱᱫᱮ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | otherparty = [[ᱵᱟᱞᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱟᱝᱪᱤ ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱮᱱᱟ]] {{small|(᱒᱐᱒᱒–᱒᱐᱒᱓)}} | party = [[ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱮᱱᱟ]] {{small|(᱑᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ)}} | spouse = ᱞᱟᱛᱟ ᱮᱠᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱱᱫᱮ | relations = | children = [[ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛ ᱥᱤᱱᱫᱮ]] | parents = ᱥᱚᱢᱵᱷᱟᱡᱤ ᱥᱤᱱᱫᱮ | alma_mater = [[ᱭᱚᱥᱶᱚᱛᱨᱟᱣ ᱪᱚᱵᱷᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱭᱚᱥᱶᱚᱛᱨᱟᱣ ᱪᱚᱵᱷᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱱᱟᱥᱤᱠ]] (ᱵᱤ.ᱮ.) | occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ }} '''ᱮᱠᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱢᱵᱷᱟᱡᱤ ᱥᱤᱱᱫᱮ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱙ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱖᱔<ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/mumbai/who-is-eknath-shinde-all-you-need-to-know-about-shiv-senas-potential-defector|title=Watch: Who is Eknath Shinde? All you need to know about former auto driver on collision course with Shiv Sena leadership|website=[[Free Press Journal]]}}</ref>) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱒᱐ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-02-21 |title=एकनाथ शिंदे को शिवसेना मुख्य नेता, राष्ट्रीय कार्यकारिणी की बैठक में हुआ फैसला |url=https://hindi.news18.com/news/maharashtra/mumbai-eknath-shinde-is-chief-leader-of-shiv-sena-decision-was-taken-in-meeting-of-national-executive-5425339.html |access-date=2023-02-21 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221165253/https://hindi.news18.com/news/maharashtra/mumbai-eknath-shinde-is-chief-leader-of-shiv-sena-decision-was-taken-in-meeting-of-national-executive-5425339.html |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱵᱽᱥᱮᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱯᱨᱤᱼᱯᱚᱪᱚᱯᱠᱷᱟᱲᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱢ ᱮᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Eknath Sambhaji Shinde of S WINS the Kopri-pachpakhadi constituency {{!}} Maharastra & [He is also the president of Shiv Sena] Maharastra Assembly Election 2014 |url=http://www.newsreporter.in/eknath-sambhaji-shinde-of-s-wins-the-kopri-pachpakhadi-constituency-maharastra-maharastra-assembly-election-2014-548880 |accessdate=13 November 2014 |publisher=NewsReporter.in |archive-date=13 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141113053829/http://www.newsreporter.in/eknath-sambhaji-shinde-of-s-wins-the-kopri-pachpakhadi-constituency-maharastra-maharastra-assembly-election-2014-548880 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Maharashtra state Assembly Election – Constituency Wise Result |url=http://specials.rediff.com/election/maha_ass_const04.htm |access-date=12 November 2014 |publisher=rediff.com}}</ref><ref name="KP0914">{{cite web |title=Sitting and previous MLAs from Kopri-Pachpakhadi Assembly Constituency |url=http://www.elections.in/maharashtra/assembly-constituencies/kopri-pachpakhadi.html |work=elections.in}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱣᱫᱷᱚᱵᱽ ᱴᱷᱟᱠᱨᱮ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ (ᱫᱚᱥᱟᱨ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱮᱵᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱷᱚᱰᱱᱚᱵᱷᱤᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱞᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱟᱝᱪᱤ ᱥᱤᱵᱽᱥᱮᱱᱟ ᱤᱡ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="MaharashtraCabinet">{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/politics/maharashtra-cabinet-portfolios-announced-dy-cm-ajit-pawar-gets-finance-aaditya-thackeray-allotted-tourism-and-environment-ministry-7861731.html|title=Maharashtra Cabinet portfolios announced: Dy CM Ajit Pawar gets finance and economy, Aaditya Thackeray allotted tourism and environment ministry-Politics News, Firstpost|date=5 January 2020|website=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://marathi.abplive.com/news/mumbai/maharashtra-cabinet-ministry-list-governor-approved-allocation-of-portfolios-proposed-by-cm-uddhav-thackeray-729069|title=मंत्रिमंडळ खातेवाटपाला राज्यपालांची मंजुरी, अधिकृत खातेवाटप जाहीर|first=एबीपी माझा, वेब|last=टीम|date=5 January 2020|website=marathi.abplive.com|language=mr}}</ref><ref>{{cite web|title=Eknath Shinde is a minister in the Maharashtra Legislative Assembly|url=http://www.thehindu.com/news/national/live-maharashtra-assembly-trust-vote/article6589513.ece|access-date=13 November 2014}}</ref><ref name="PH2019" /> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱤᱱᱫᱮ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱣᱟᱞᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱭᱚᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/metro/mumbai/politics/maharashtra-political-crisis-what-is-eknath-shinde-caste-all-you-need-to-know-here/articleshow/92413513.cms|title=Eknath Shinde Caste: एकनाथ शिंदे की जाति क्या है? इंटरनेट पर क्यों हो रहा सर्च, जानिए|website=Navbharat Times|language=hi}}</ref> ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱱᱮ (ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜᱵᱟᱦᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ) ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱑ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱚᱝᱜᱽᱞᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Eknath Sambhaji Shinde(SHS):Constituency- Kopri – Panchpakhadi(e-THANE)|url=http://myneta.info/mh2009/candidate.php?candidate_id=2288|accessdate=13 November 2014}}</ref> ᱥᱤᱱᱫᱮ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱟᱫᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱭᱚᱥᱶᱚᱛᱨᱟᱣ ᱪᱚᱵᱽᱦᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ.ᱮ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴᱮᱰ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2020-11-17 |title=Maharashtra Minister Eknath Shinde a Degree Holder Now, Tweets Lok Sabha MP Son |url=https://www.news18.com/news/india/maharashtra-minister-eknath-shinde-a-degree-holder-now-tweets-lok-sabha-mp-son-3090245.html |access-date=2022-07-09 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-06-21 |title=Who is Shiv Sena’s Eknath Shinde and how did he rise through the ranks? |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/how-eknath-shinde-rose-through-sena-ranks-101655811574775.html |access-date=2022-07-07 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Desk |first=India com News |title=Who is Eknath Shinde, Maharashtra’s New Chief Minister? |url=https://www.india.com/maharashtra/eknath-shinde-maharashtras-new-chief-minister-who-is-eknath-shinde-devendra-fadnavis-uddhav-thackeray-resigns-5484840/ |access-date=2022-07-07 |website=www.india.com |language=en}}</ref> ᱥᱤᱱᱫᱮ ᱫᱚ ᱰᱤ.ᱞᱤᱴ. ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ (ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱪᱟᱨ) ᱰᱤ ᱣᱟᱭᱤ ᱯᱟᱴᱤᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱟᱵᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱵᱮᱠᱮᱥᱚ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱵᱟᱭᱥ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱚᱨ ᱰᱨᱹ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱯᱟᱴᱤᱞ ᱟᱜ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite news |date=28 March 2023 |title=Online News portal |pages=मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे आजपासून झाले 'डॉक्टर' एकनाथ शिंदे.. |work=Hindustan Times |url=https://marathi.hindustantimes.com/maharashtra/maharashtra-chief-minister-eknath-shinde-conferred-an-honorary-doctor-of-literature-degree-by-d-y-patil-university-141680022954075.html |access-date=28 March 2023 |archive-date=28 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328171917/https://marathi.hindustantimes.com/maharashtra/maharashtra-chief-minister-eknath-shinde-conferred-an-honorary-doctor-of-literature-degree-by-d-y-patil-university-141680022954075.html |url-status=dead }}</ref> ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱥᱤᱱᱫᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱚᱴᱳᱨᱤᱠᱥᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Man of the moment: Who is Eknath Shinde, Shiv Sena strongman who pushed MVA to brink of collapse? |url=https://www.financialexpress.com/india-news/man-of-the-moment-who-is-eknath-shinde-shiv-sena-strongman-who-pushed-mva-to-brink-of-collapse/2569153/ |access-date=2022-06-27 |website=Financialexpress |language=en}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱥᱤᱱᱫᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ [[ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱴᱷᱟᱱᱮ]] ᱥᱤᱵᱽᱥᱮᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱫᱤᱜᱷᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Eknath Shinde: From Thane auto driver to Shiv Sena's top leader, all about him |url=https://zeenews.india.com/india/eknath-shinde-from-a-thane-auto-driver-to-shiv-senas-top-leader-all-about-the-man-who-rattled-the-thackerays-2477513.html |access-date=2022-06-27 |website=Zee News |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱹᱣ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ===ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ=== ====ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ==== * ᱑᱙᱙᱗ : ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱹᱣ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ * ᱒᱐᱐᱑ : ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Rebel">{{cite web | url=https://www.hindustantimes.com/cities/mumbai-news/eknath-shinde-from-a-seat-at-head-table-to-chief-of-rebellion-101655834989218.html | title=Eknath Shinde: From a seat at head table to chief of rebellion | publisher=Hindustan Times | date=21 June 2022 | accessdate=27 June 2022 | author=Kulkarni, Dhaval}}</ref> * ᱒᱐᱐᱒ : ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱣ ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ====ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱚᱨᱚ==== * [[᱒᱐᱐᱔ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱔]] : ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱹᱣ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱾ * ᱒᱐᱐᱕ : ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱮᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱾ * [[᱒᱐᱐᱙ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱙]] : ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="KP0914" /> * [[᱒᱐᱑᱔ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱔]] : ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="KP0914" /><ref>{{cite news|title=Eknath Shinde tops popularity charts|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/thane/Eknath-Shinde-tops-popularity-charts/articleshow/44881533.cms|accessdate=14 November 2014}}</ref> ** ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ – ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔: [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ** ᱒᱐᱑᱔ – ᱒᱐᱑᱙: ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ PWD (PU) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ<ref name="Rebel" /> ** ᱒᱐᱑᱔ – ᱒᱐᱑᱙: [[ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ** ᱒᱐᱑᱘ : [[ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱮᱱᱟ]] ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.loksatta.com/mumbai/aditya-thackeray-appointed-as-shiv-sena-leader-manohar-joshi-sudhi-joshi-remain-same-1620595/|title=आदित्य ठाकरेंची सेनेच्या नेतेपदी वर्णी, मनोहर जोशी, सुधीर जोशीही पदावर कायम|language=mr}}</ref> ** ᱒᱐᱑᱙ : ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ (᱒᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ - ᱓᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙) * ᱒᱐᱒᱐ : [[ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url = https://www.dnaindia.com/india/report-maharashtra-govt-appoints-guardian-ministers-for-all-36-districts-aaditya-gets-mumbai-suburban-pune-goes-to-ajit-pawar-2808645 | title = 2020: Maharashtra govt appoints guardian ministers for all 36 districts }}</ref> ====ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ==== * ᱒᱐᱒᱒ : ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-06-30 |title=Eknath Shinde will be sworn in as Maharashtra chief minister: Devendra Fadnavis |url=https://telanganatoday.com/eknath-shinde-will-be-sworn-in-as-maharashtra-chief-minister-devendra-fadnavis |access-date=2022-06-30 |website=Telangana Today |language=en-US}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱤᱱᱫᱮ ᱞᱚᱛᱟ ᱥᱤᱱᱫᱮ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-07-01 |title=Eknath Shinde's Wife, Lata's Major Role In His Success From Being An Auto Driver To Maharashtra's CM |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/maharashtra-chief-minister-eknath-shinde-auto-driver-wife-lata-shinde-two-kids-death-33508 |access-date=2022-07-01 |website=BollywoodShaadis |language=en}}</ref> ᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱤᱯᱮᱥ ᱟᱨ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱥᱩᱵᱷᱟᱫᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱴᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱩᱱᱩᱢ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱱᱫᱮ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱫᱤᱜᱷᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱮ ᱢᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱲᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://pipanews.com/eknath-shinde-when-my-two-children-were-in-an-accident-anand-dighe-saheb-raised-me-again-eknath-shinde-my-two-kids-died-in-an-accident-after-that-anand-dighe-gave-support-to-me-says-shiv-sena-lea/|title=eknath shinde: When my two children were in an accident, Anand Dighe Saheb raised me again: Eknath Shinde – my two kids died in an accident after that anand dighe gave support to me says shiv sena leader|date=7 May 2022}}</ref> ᱩᱱᱠᱩᱱᱤᱡ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛ ᱥᱤᱱᱫᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱚᱨᱛᱷᱳᱯᱮᱰᱤᱠ ᱥᱟᱨᱡᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ) ᱾<ref>{{cite web|title=Congress-NCP wiped out in Mumbai; Priya Dutt, Milind Deora lose |url=http://www.mid-day.com/articles/congress-ncp-wiped-out-in-mumbai-priya-dutt-milind-deora-lose/15302152|accessdate=13 November 2014}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/19981202100332/http://www.shivsena.org/ Shivsena Home Page] {{DEFAULTSORT:ᱥᱤᱱᱫᱮ, ᱮᱠᱱᱟᱛᱷ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱒᱐᱐᱔–᱒᱐᱐᱙]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱒᱐᱐᱙–᱒᱐᱑᱔]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱒᱐᱑᱔–᱒᱐᱑᱙]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱛᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱒᱐᱑᱙–᱒᱐᱒᱔]] oeejzw1kbcgzrwmw03a67f0yuptzpbq ᱵᱤᱛᱷᱤᱭᱟ ᱨᱟᱢᱨᱟᱡᱽ 0 25013 189771 159106 2026-03-29T18:22:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189771 wikitext text/x-wiki '''ᱵᱤᱛᱷᱤᱭᱟ ᱨᱟᱢᱨᱟᱡᱽ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱘) ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱟᱨ ᱔᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱟᱨᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱔᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Vithya RAMRAJ {{!}} Profile {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/athletes/india/ramraj-vithya-14776046 |access-date=2023-09-13 |website=worldathletics.org}}</ref> ᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱔᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱟᱨᱰᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱕᱕.᱔᱒ ᱥᱮᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱳᱰ ᱯᱤ. ᱴᱤ. ᱩᱥᱟ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱞᱚᱥ ᱮᱸᱡᱮᱞᱥ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Asian Games: Vithya Ramraj Equals PT Usha's National Record In Women's 400m Hurdles {{!}} Asian Games News |url=https://sports.ndtv.com/asian-games-2023/asian-games-vithya-ramraj-equals-pt-ushas-national-record-in-womens-400m-hurdles-4441760 |access-date=2023-10-02 |website=NDTVSports.com |language=en |archive-date=2024-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202071724/https://sports.ndtv.com/asian-games-2023/asian-games-vithya-ramraj-equals-pt-ushas-national-record-in-womens-400m-hurdles-4441760 |url-status=dead }}</ref> ᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ]] ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱔᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱟᱨᱰᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=2023-10-03 |title=Asian Games 2023: Vithya Ramraj wins bronze in 400m hurdles |url=https://sportstar.thehindu.com/asian-games/vithya-ramraj-bronze-5568-seconds-400m-hurdles-athletics-asian-games-2023-news-hangzhou-updates/article67375558.ece |access-date=2023-10-03 |website=Sportstar |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=ANI |date=2023-10-03 |title=Asian Games: Vithya Ramraj clinches bronze medal in Women's 400m Hurdles |url=https://www.dtnext.in/news/sports/asian-games-vithya-ramraj-clinches-bronze-medal-in-womens-400m-hurdles-739770 |access-date=2023-10-03 |website=www.dtnext.in |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱟᱡᱽᱢᱚᱞ ᱵᱟᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱳᱰᱤ]], [[ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱨᱟᱢᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱵᱷᱮᱝᱠᱟᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱔x᱔᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱨᱤᱞᱮ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ '''ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ''' ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1"/> {{Short description|Indian athlete from Coimbatore, Tamil Nadu}} {{Infobox sportsperson | name = Vithya Ramraj | image = | image_size = | caption = | birth_name = | fullname = | nationality = Indian | residence = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | height = | weight = | country = | sport = [[Sport of athletics|Athletics]] | event = | pb = | club = | coach = | alma_mater = | retired = | olympics = | highestranking = | show-medals = yes | medaltemplates = {{MedalSport|Women's [[Sport of athletics|athletics]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[Athletics at the 2022 Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalSilver|[[2022 Asian Games|2022 Hangzhou]]|[[Athletics at the 2022 Asian Games – Mixed 4 × 400 metres relay|Mixed 4 X 400m relay]]}} {{MedalSilver|[[2022 Asian Games|2022 Hangzhou]]|[[Athletics at the 2022 Asian Games – Women's 4 × 400 metres relay|Women 4 X 400m relay]]}} {{MedalBronze|[[2022 Asian Games|2022 Hangzhou]]|[[Athletics at the 2022 Asian Games – Women's 400 metres hurdles|400m hurdles]]}} }} == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == '''ᱵᱤᱛᱷᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱚᱠ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱢᱤᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ-ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ [[ᱱᱤᱛᱷᱤᱭᱟ ᱨᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱤᱛᱷᱤᱭᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱚ [[ᱦᱚᱠᱤ]] ᱠᱷᱮᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱫᱚ ᱤᱨᱳᱰᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Selvaraj |first=Jonathan |date=2023-09-12 |title=.01 seconds shy of Usha's 39-year-old record, Vithya Ramraj looks to hurdle into record books |url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/vithya-ramraj-400m-hurdles-pt-usha-national-record-timing-1984-olympics-indian-grand-prix/article67297929.ece |access-date=2023-09-13 |website=Sportstar |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱝᱜᱩ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱤᱨᱳᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱤᱛᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱔᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱟᱨᱰᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱᱤᱜ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱐᱐ ᱟᱨ ᱔᱐᱐ ᱦᱟᱨᱰᱮᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:<ref>{{Cite web |title=Vithya RAMRAJ {{!}} Profile {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/athletes/india/ramraj-vithya-14776046 |access-date=2023-09-13 |website=worldathletics.org}}</ref> *᱑᱕-᱑᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓: ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱟᱨᱰᱚᱞᱥ - ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱷᱩᱴ ᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ, ᱢᱳᱨᱚᱵᱟᱫᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ (ᱤᱱᱰᱤ); *᱑᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓: ᱔ × ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱞᱮ - ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ, ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ, [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] (IND) *᱑᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱓: ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱟᱨᱰᱮᱞ - ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ, ᱥᱩᱯᱟᱪᱚᱞᱟᱥᱟᱭ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ, ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ (ᱛᱷᱟᱭ); *᱓᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱓: ᱔ × ᱔᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱞᱮ, ᱔ × ᱔᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱨᱮᱞᱮ - ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱽᱯᱚᱠᱥᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ, ᱫᱤᱭᱟᱜᱟᱢᱟ ([[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]]) *᱑᱐, ᱑᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓: ᱔᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱔᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱟᱨᱰᱮᱞᱥ - ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱯᱨᱤᱠᱥ ᱕, [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ|ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ]] (IND) == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 00cr9aeinvhkuc5xtb60ju3j4c99eph ᱯᱨᱚᱵᱤᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ (ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱤᱴ) 0 25353 189748 155786 2026-03-29T14:31:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189748 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian Paralympic High Jumper}} {{Distinguish|Praveen Kumar (athlete)}} {{use dmy dates|date=September 2021}} {{Infobox sportsperson | name = Praveen Kumar | education = Pragyan Public School, Jewar<br/>[[Motilal Nehru College]] | caption = | headercolor = | nickname = | nationality = Indian | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|2003|5|15}} | birth_place = [[Govindgarh, Uttar Pradesh|Govindgarh]],[[Noida ]] [[Uttar Pradesh]] [[India]] | death_date = | death_place = | height = | weight = | sport = [[Paralympic athletics]] | disability = | disability_class = T64 | event = [[high jump]] | club = | coach = Dr Satyapal Singh | retired = | pb = | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Para-athletics]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[Paralympic Games]]}} {{MedalSilver|[[2020 Summer Paralympics|2020 Tokyo]]|[[Athletics at the 2020 Summer Paralympics – Men's high jump|High jump T64]]}} {{MedalCompetition|[[Asian Para Games]]}} {{MedalGold|[[2022 Asian Para Games|2022 Hangzhou]]|[[Athletics at the 2022 Asian Para Games|High jump T64]]}} |image=Praveen Kumar (para high jump) in September 2024.jpg}} '''ᱯᱨᱚᱵᱤᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=Athletics - Praveen Kumar |url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/athlete-profile-n1641635-praveen-kumar-praveen-kumar.htm |access-date=2021-09-03 |website=Tokyo2020.org<!-- same as olympics.com/tokyo-2020 --> |publisher=[[Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games]] |language=en |archive-date=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902143321/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/athlete-profile-n1641635-praveen-kumar-praveen-kumar.htm |url-status=dead }}</ref> == ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱟ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱡᱚᱢᱯ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |title=Tokyo Paralympics: Praveen Kumar wins silver in men's high jump, becomes India's 11th medallist |url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/tokyo-paralympics-praveen-kumar-wins-silver-mens-high-jump-1848680-2021-09-03 |website=India Today |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Tokyo Paralympics: Debutant Praveen Kumar clinches silver in men's T64 high jump |url=https://m.timesofindia.com/sports/tokyo-paralympics/tokyo-paralympics-debutant-praveen-kumar-clinches-silver-in-mens-t64-high-jump/amp_articleshow/85887810.cms |access-date=2021-09-03 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2021-09-03 |title=Tokyo Paralympics: India's Praveen Kumar Wins Silver In Men's High Jump T64 Final |url=https://sports.ndtv.com/olympics-2020/tokyo-paralympics-indias-praveen-kumar-wins-silver-in-mens-high-jump-t64-2528144 |access-date=2021-09-03 |website=NDTV Sports |language=en }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱜᱭᱟᱱ ᱯᱚᱵᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ ᱡᱮᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱴᱤᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Livemint |date=2021-09-03 |title=Paralympic silver medallist Praveen Kumar's journey began with a Google search |url=https://www.livemint.com/news/india/how-did-paralympic-silver-medallist-praveen-kumar-s-journey-begin-a-google-search-he-says-11630664425402.html |access-date=2021-09-03 |website=livemint.com}}</ref> ᱒᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱦᱟᱭ ᱡᱚᱢᱯ ᱴᱤ-᱖᱔ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-10-23 |title=Asian Para Games: Praveen Kumar clinches gold in high jump T64, Unni Renu gets bronze |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games-2023/india-asian-games/asian-para-games-praveen-kumar-clinches-gold-in-high-jump-t64-unni-renu-gets-bronze/articleshow/104650562.cms?from=mdr |access-date=2023-10-25 |issn=0971-8257}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱒.᱐᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=PTI |title=Indians win four gold to begin Para Asian Games campaign in style |url=https://www.deccanherald.com/sports/indians-win-four-gold-to-begin-para-asian-games-campaign-in-style-2738032 |access-date=2023-10-25 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=2023-10-23 |title=Asian Para Games 2023: India medals tally on October 23; all winners list |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/india-medals-tally-october-23-gold-silver-bronze-asian-para-games-2023-winners-hangzhou-2022/article67452448.ece |access-date=2023-10-25 |website=Sportstar |language=en}}</ref> == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ == [[:en:India at the 2020 Summer Paralympics|᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == kh4dz2lh33udllfy3utdwgzxz4oyj6h 189749 189748 2026-03-29T14:31:18Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v2.2.9s 189749 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian Paralympic High Jumper}} {{Distinguish|Praveen Kumar (athlete)}} {{use dmy dates|date=September 2021}} {{Infobox sportsperson | name = Praveen Kumar | education = Pragyan Public School, Jewar<br/>[[Motilal Nehru College]] | caption = | headercolor = | nickname = | nationality = Indian | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|2003|5|15}} | birth_place = [[Govindgarh, Uttar Pradesh|Govindgarh]],[[Noida ]] [[Uttar Pradesh]] [[India]] | death_date = | death_place = | height = | weight = | sport = [[Paralympic athletics]] | disability = | disability_class = T64 | event = [[high jump]] | club = | coach = Dr Satyapal Singh | retired = | pb = | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Para-athletics]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[Paralympic Games]]}} {{MedalSilver|[[2020 Summer Paralympics|2020 Tokyo]]|[[Athletics at the 2020 Summer Paralympics – Men's high jump|High jump T64]]}} {{MedalCompetition|[[Asian Para Games]]}} {{MedalGold|[[2022 Asian Para Games|2022 Hangzhou]]|[[Athletics at the 2022 Asian Para Games|High jump T64]]}} |image=Praveen Kumar (para high jump) in September 2024.jpg}} '''ᱯᱨᱚᱵᱤᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=Athletics - Praveen Kumar |url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/athlete-profile-n1641635-praveen-kumar-praveen-kumar.htm |access-date=2021-09-03 |website=Tokyo2020.org<!-- same as olympics.com/tokyo-2020 --> |publisher=[[Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games]] |language=en |archive-date=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902143321/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/athlete-profile-n1641635-praveen-kumar-praveen-kumar.htm |url-status=dead }}</ref> == ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱟ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱡᱚᱢᱯ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |title=Tokyo Paralympics: Praveen Kumar wins silver in men's high jump, becomes India's 11th medallist |url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/tokyo-paralympics-praveen-kumar-wins-silver-mens-high-jump-1848680-2021-09-03 |website=India Today |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Tokyo Paralympics: Debutant Praveen Kumar clinches silver in men's T64 high jump |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-paralympics/tokyo-paralympics-debutant-praveen-kumar-clinches-silver-in-mens-t64-high-jump/articleshow/85887810.cms |access-date=2021-09-03 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2021-09-03 |title=Tokyo Paralympics: India's Praveen Kumar Wins Silver In Men's High Jump T64 Final |url=https://sports.ndtv.com/olympics-2020/tokyo-paralympics-indias-praveen-kumar-wins-silver-in-mens-high-jump-t64-2528144 |access-date=2021-09-03 |website=NDTV Sports |language=en }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱜᱭᱟᱱ ᱯᱚᱵᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ ᱡᱮᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱴᱤᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Livemint |date=2021-09-03 |title=Paralympic silver medallist Praveen Kumar's journey began with a Google search |url=https://www.livemint.com/news/india/how-did-paralympic-silver-medallist-praveen-kumar-s-journey-begin-a-google-search-he-says-11630664425402.html |access-date=2021-09-03 |website=livemint.com}}</ref> ᱒᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱦᱟᱭ ᱡᱚᱢᱯ ᱴᱤ-᱖᱔ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-10-23 |title=Asian Para Games: Praveen Kumar clinches gold in high jump T64, Unni Renu gets bronze |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games-2023/india-asian-games/asian-para-games-praveen-kumar-clinches-gold-in-high-jump-t64-unni-renu-gets-bronze/articleshow/104650562.cms?from=mdr |access-date=2023-10-25 |issn=0971-8257}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱒.᱐᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=PTI |title=Indians win four gold to begin Para Asian Games campaign in style |url=https://www.deccanherald.com/sports/indians-win-four-gold-to-begin-para-asian-games-campaign-in-style-2738032 |access-date=2023-10-25 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=2023-10-23 |title=Asian Para Games 2023: India medals tally on October 23; all winners list |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/india-medals-tally-october-23-gold-silver-bronze-asian-para-games-2023-winners-hangzhou-2022/article67452448.ece |access-date=2023-10-25 |website=Sportstar |language=en}}</ref> == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ == [[:en:India at the 2020 Summer Paralympics|᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == mnzcocmaqwmc9idmpnwsgqbw39680cv ᱴᱩᱨᱤᱭᱟ. ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱵᱟᱥᱠᱮ 0 25801 189766 137181 2026-03-29T17:21:57Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189766 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=ᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱵᱟᱥᱠᱮ|penname=ᱛᱟᱨᱟᱥᱤᱧ ᱵᱟᱥᱠᱮ|language=ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ|occupation=ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ|citizenship=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ|awards=ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱟᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ}} '''ᱴᱩᱨᱤᱭᱟ. ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱵᱟᱥᱠᱮ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ|ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]]ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ |url=https://sahitya-akademi.gov.in/pdf/sahityaakademiawards-2023.pdf}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱟᱥᱠᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱡᱷᱟᱨᱜᱨᱟᱢ]] ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱟᱥᱤᱧ ᱵᱟᱥᱠᱮ (Taraceen Baskey) ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱫᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ|ᱥᱤᱞᱫᱟ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱚᱞᱫᱤᱭᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱦᱟᱞᱫᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱴᱷᱟᱦᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱵᱩᱯᱩᱨ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱵᱟᱥᱠᱤ ᱫᱚ '''ᱛᱤᱨᱟᱱᱫᱟᱡᱽ''' ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱒᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵᱽ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=সংবাদদাতা |first=নিজস্ব |title=পুরস্কৃত টুরিয়াচাঁদ |url=https://www.anandabazar.com/west-bengal/purulia-birbhum-bankura/%E0%A6%AA-%E0%A6%B0%E0%A6%B8-%E0%A6%95-%E0%A6%A4-%E0%A6%9F-%E0%A6%B0-%E0%A7%9F-%E0%A6%9A-%E0%A6%A6-1.196908 |access-date=2023-12-25 |website=www.anandabazar.com |language=bn}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱤᱥᱠᱩ]] ᱢᱳᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱥᱚᱨᱚᱛᱱᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱭ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=সাহিত্য অকাদেমিতে আরও এক বঙ্গ সন্তান! পুরস্কার পাচ্ছেন হলদিয়ার টুরিয়াচাঁদ |url=https://eisamay.com/west-bengal-news/haldia-news/turiyachand-baske-santali-writer-sahitya-akademi-award-2023/articleshow/106159038.cms |access-date=2023-12-25 |website=Eisamay |language=bn}}</ref> ᱵᱟᱥᱠᱮ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱵᱟ ᱵᱟᱦᱟ (ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ)|ᱡᱚᱵᱟ ᱵᱟᱦᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ|ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]]ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == * ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱤᱥᱠᱩ ᱩᱱᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ (᱒᱐᱑᱕)<ref>{{Cite web |last=প্রতিবেদন |first=নিজস্ব |title=অকাদেমি পেলেন স্বপ্নময়, টুরিয়াচাঁদ |url=https://www.anandabazar.com/west-bengal/swapnamoy-chakraborty-and-tarasin-baske-won-sahitya-akademi-award-this-year/cid/1483052 |access-date=2023-12-25 |website=www.anandabazar.com |language=bn}}</ref> * ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ (᱒᱐᱑᱙) <ref>{{Cite web |last=সংবাদদাতা |first=নিজস্ব |title=পুরস্কৃত টুরিয়াচাঁদ |url=https://www.anandabazar.com/west-bengal/purulia-birbhum-bankura/%E0%A6%AA-%E0%A6%B0%E0%A6%B8-%E0%A6%95-%E0%A6%A4-%E0%A6%9F-%E0%A6%B0-%E0%A7%9F-%E0%A6%9A-%E0%A6%A6-1.196908 |access-date=2023-12-25 |website=www.anandabazar.com |language=bn}}</ref> * ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱨᱚᱛᱱᱚ (᱒᱐᱒᱓) <ref>{{Cite web |date=2023-09-04 |title=শিক্ষারত্ন পাচ্ছেন আদিবাসী শিক্ষক টুরিয়া চাঁদ |url=https://bengali.news18.com/news/purba-medinipur/shiksha-ratna-award-goes-to-tribal-teacher-turia-chand-baske-l18-1265088.html |access-date=2023-12-25 |website=News18 বাংলা |language=bn }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (᱒᱐᱒᱓) == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ == rabhrk2g5ataskjnnz3jaauiyy3q4e9 ᱫᱮᱣᱫᱟ (ᱡᱳᱱᱨᱮ) 0 26391 189739 182297 2026-03-29T12:56:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189739 wikitext text/x-wiki  {{Infobox music genre|name=ᱫᱮᱣᱫᱟ (ᱡᱳᱱᱨᱮ)|native_name={{lang|ne|देउडा}}|image=Deuda dancers.jpg|image_size=260|caption=ᱥᱟᱯ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟ ᱠᱚ ᱠᱩᱲᱤ|stylistic_origins=ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ|cultural_origins=[[Sudurpashchim Province]]}} ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱳᱣᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱩᱞᱟᱥ ᱨᱮ ᱫᱟᱣᱫᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date= |title=देउडा गीत र देउडा भाषिकाको इतिहास |url=https://sajhabisaunee.com/archives/3539 |access-date=2022-03-01 |website=Sajha Bisaunee |language=ne}}</ref> ᱫᱟᱭᱞᱤᱠᱷ, ᱠᱟᱞᱤᱠᱳᱴ,[[ᱡᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱩᱢᱞᱟ]] ,ᱟᱥᱟᱢ ,ᱵᱟᱡᱟᱝ, ᱰᱳᱛᱤ,ᱫᱟᱫᱮᱞᱫᱷᱩᱨᱟ,ᱵᱳᱭᱛᱟᱫᱤ,ᱵᱟᱡᱩᱨᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱪᱩᱞᱟ ᱫᱮᱣᱫᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱳᱣᱨᱟ ᱯᱚᱨᱵᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=के हो देउडा ? र यसका किशिम । |url=https://nepaldristi.com/read/post/972 |access-date=2022-03-01 |website=nepaldristi.com |archive-date=2022-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301093730/https://nepaldristi.com/read/post/972 |url-status=dead }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱫᱮᱭᱟᱫᱟ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱦᱳᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱮᱪ ᱠᱚ ᱚᱰᱮᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱮᱡ ᱚᱠᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱮᱬᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ''ᱱᱟᱶᱟᱣᱚᱞᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |last=Bot |first=नेपालबोट समाचारदाता :: Nepal |title=कर्णालीको संस्कृति देउडा |url=https://www.nepalbot.com/art-culture/1875/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307113745/https://www.nepalbot.com/art-culture/1875 |archive-date=2022-03-07 |access-date=2022-03-07 |website=Nepal Bot}}</ref>ᱡᱟᱡᱚᱨᱠᱳᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱫᱟᱪᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ [[ᱡᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱱᱡᱟ ᱫᱷᱟᱥᱱᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱨᱥᱳᱯᱳᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ==  {{Quote box|title=Verse of a song|quote="Shanta bibhatsa ra sringar aadi sahayak rasaharu pani.<br> Pashchima ma Kangra jityeu purba pugyeu Tista<br> Singha jastai bir Gorkhali angrez bhaye phista.<br> Kaag basyo sallika tuwa kalchya basyo khola<br> Aaja yo khel jitera janchu jeje hola hola."|align=right|width=275px}} ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱩᱠᱛᱟᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱜᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱣᱫᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱼᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱠᱚᱲᱟ/ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=भाषा र संस्क्रिती को जागेर्न हाम्रो अभियान |url=http://deudasamaaj.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502033042/http://deudasamaaj.com/ |archive-date=2014-05-02 |access-date=2014-05-01 |publisher=deudasamaaj.com}}</ref> ᱫᱟᱣᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱯᱚᱥᱛᱨᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱛᱷᱟᱫᱤ ᱵᱷᱟᱠᱷᱟ'', ''ᱨᱚᱛᱮᱨᱤ'', ''ᱦᱩᱫᱠᱤᱭᱩᱞᱤ'' ᱟᱨ ''ᱫᱟᱢᱟᱨᱤ ᱾'' === ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ === '''ᱫᱮᱣᱫᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ:''' ᱰᱮᱣᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞ-ᱢᱮᱴ-ᱰᱮᱱᱥ ᱦᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱩᱯᱟᱹᱲᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜᱟᱜᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱩᱯᱟᱹᱲᱟ ᱾ ᱰᱮᱣᱰᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱫᱮᱣᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱾ ᱰᱤᱣᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱮᱣᱰᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱱ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱯᱚᱨ ᱯᱟᱴ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱤᱨᱩᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ, ᱯᱟᱴ, ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱜᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱲᱩ ᱫᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱜᱚᱣᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱝ ᱥᱮ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱜᱚᱣᱨᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱫᱟᱨᱪᱩᱞᱟ, ᱵᱟᱭᱛᱟᱰᱤ, ᱫᱟᱫᱮᱞᱫᱷᱩᱨᱟ, ᱰᱳᱴᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱫᱟᱣᱫᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮ 14 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱞᱵᱮᱞ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱣᱫᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ, ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱚᱲᱟᱜ, ᱨᱳᱱᱮᱴᱤᱠ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱥᱩᱪᱤ ᱟᱱᱟᱜ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱾<ref>{{Cite web |last=Awaj |first=Lal |title=देउडा एक पहिचान एवम् विश्लेषण {{!}} Lal Awaj |url=https://lalawaj.com/thought/202008155992/ |access-date=2022-03-07 |language=en-US |archive-date=2022-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307113741/https://lalawaj.com/thought/202008155992/ |url-status=dead }}</ref> == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * ᱫᱟᱱ ᱱᱟᱪ * [[ᱢᱟᱨᱩᱱᱤ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == s6ae0sqwxgw8f3l0vu3j1yh2aptgf28 ᱱᱟᱞᱤᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ 0 26443 189759 172101 2026-03-29T15:49:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189759 wikitext text/x-wiki '''ᱱᱟᱞᱤᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 19 ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱚᱨᱤ 1946) <ref>{{Cite web |last=Farooqi |first=Anis |year=2003 |title=Malani, Nalini |url=https://www.oxfordartonline.com/groveart/view/10.1093/gao/9781884446054.001.0001/oao-9781884446054-e-7000053385 |access-date=2022-06-25 |website=Grove Art Online |language=en |doi=10.1093/gao/9781884446054.article.t053385 |isbn=978-1-884446-05-4}}</ref> ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾<ref name=":9">{{Cite web |title=Nalini Malani - Christies |url=https://artist.christies.com/Nalini-Malani-33702-bio.aspx#loadProfileContent |access-date=25 May 2022 |website=Christies}}</ref> ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ 'ᱰᱨᱤᱢ ᱦᱚᱭᱩᱥ' (1969) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟᱼᱫᱮᱡᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Shankar |first=Avantika |date=9 December 2016 |title=Ashim Ahluwalia revisits a 1969 experiment by Akbar Padamsee |url=https://www.architecturaldigest.in/content/ashim-ahluwalia-revisits-1969-experiment-akbar-padamsee/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320215055/https://www.architecturaldigest.in/content/ashim-ahluwalia-revisits-1969-experiment-akbar-padamsee/ |archive-date=20 March 2022 |access-date=25 May 2022 |website=[[Architectural Digest India]] |language=en-IN}}</ref> ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱼᱫᱩᱛᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱴᱮᱰᱮᱞᱤᱡᱠ ᱥᱟᱼᱫᱚᱛᱚᱨᱫᱟᱢ,<ref name=":4">{{Cite web |title=Nalini Malani |url=https://www.moma.org/artists/32825 |access-date=2022-03-11 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}</ref> ᱞᱩᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ, ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱳᱨᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱭᱚᱡᱤᱭᱩᱢ ᱚᱯᱷ ᱢᱳᱰᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨᱴ ᱾<ref name=":3">{{Cite web |last=Grrr.nl |title=Nalini Malani: Transgressions |url=https://www.stedelijk.nl/en/exhibitions/nalini-malan |access-date=2022-03-11 |website=www.stedelijk.nl |language=en}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ ᱥᱚᱛᱱᱤ ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱤ (ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱥᱤᱠᱷ) ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ (ᱫᱟᱣᱳᱥᱳᱯᱷᱤᱥᱴ) ᱼ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱾ 1946 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ <ref>{{Cite news|url=http://india.blogs.nytimes.com/2013/03/07/a-conversation-with-video-artist-nalini-malani/?_r=0|title=A Conversation With: Video Artist Nalini Malani|last=Sharma|first=Meara|date=7 March 2013|work=The New York Times|last2=Peck|first2=Henry}}</ref> [[ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ|ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ (ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]], ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]], ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱥᱨᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] (ᱩᱱᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ) ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱮᱱᱥ (ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱟᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ) ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ 1954 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":5" /> ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱡᱚᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱡᱩᱱ ᱢᱟᱞᱟᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":6">{{Cite web |last=Kalra |first=Vandana |date=7 January 2018 |title=Social engagement has always been part of my art |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/social-engagement-has-always-been-part-of-my-art-5014218/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416011438/https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/social-engagement-has-always-been-part-of-my-art-5014218/ |archive-date=16 April 2023 |access-date=6 April 2019 |website=[[The Indian Express]] |language=en-IN}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ 1969 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱴᱡᱤ ᱡᱤᱡᱮᱵᱚᱭ ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |last=Seervai |first=Shanoor |date=9 October 2014 |title=A Retrospective of the Works of Nalini Malani Who Paints in Reverse |url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2014/10/10/a-retrospective-of-the-works-of-nalini-malani-who-paints-in-reverse/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090121/https://www.wsj.com/articles/BL-IRTB-26804 |archive-date=6 February 2023 |access-date=31 May 2023 |website=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> 1964- ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱩᱞᱟᱵᱷᱟᱭ ᱰᱮᱥᱟᱭ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱤᱭᱳ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱤᱪ ᱠᱮᱱᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{Cite web |title=Nalini Malani - Biography |url=https://www.nalinimalani.com/bio.htm |access-date=2022-03-11 |website=www.nalinimalani.com}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ, ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱛᱚᱭᱟᱨᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":6"/> ᱩᱱᱤ 1970-72 ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱹᱨᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱹᱨᱥᱤᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱥᱠᱳᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ 1989 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱥᱠᱳᱞᱚᱨᱥᱤᱯ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":9"/> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Cassandra Naji |title=Indian artist Nalini Malani talks myth, metaphor and women – interview |url=http://artradarjournal.com/2014/03/21/artist-nalini-malani-talks-myth-metaphor-and-women-interview/ |access-date=2017-04-29 |archive-date=2017-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428083648/http://artradarjournal.com/2014/03/21/artist-nalini-malani-talks-myth-metaphor-and-women-interview/ |url-status=dead }}</ref> ᱚᱠᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱱᱟᱴ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Seervai |first=Shanoor |date=2014-10-10 |title=A Retrospective of the Works of Nalini Malani Who Paints in Reverse |url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2014/10/10/a-retrospective-of-the-works-of-nalini-malani-who-paints-in-reverse/ |access-date=2017-04-29 |website=WSJ}}</ref><ref name=":0" /> ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱮᱱᱵᱷᱟᱥ ᱨᱮ ᱮᱠᱨᱤᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱠᱟᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱚᱠᱛᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":7">{{Cite web |last=McEvilley |first=Thomas |date=2009-06-04 |title=Nalini Malani: Postmodern Cassandra |url=https://brooklynrail.org/2009/06/artseen/nalini-malani-postmodern-cassandra |access-date=2019-04-06 |website=The Brooklyn Rail |language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱵᱷᱟᱨᱥ ᱯᱮᱱᱴᱤᱝ ᱦᱚᱨᱟ (80 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱠᱷᱟᱠᱷᱚᱨ ᱩᱱᱤ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱵᱟᱨ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱹᱱ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱜᱟᱹᱱᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱨᱩᱯ ᱥᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":8">{{Citation|title=Nalini Malani}}</ref> 1985 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱴ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱦᱚᱭᱦᱩᱫᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":8" /> 1990 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱵᱟᱵᱨᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟᱱ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":7"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱟᱨᱵᱟᱨ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ (ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ) ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |last=Mallonee, Laura C. |date=23 October 2013 |title=Nalini Malani on Her Career and Bringing Her Documenta 13 Shadow Play |url=http://observer.com/2013/10/in-search-of-vanished-blood-nalini-malani-on-her-career-the-indian-art-world-and-bringing-her-documenta-13-shadow-play/ |website=Observer}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱩᱪᱤ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱚᱭᱦᱩᱫᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱹᱞᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ" ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱱᱰ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱷᱩᱠᱩᱳᱠᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱮᱥᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":2"/> == ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱵᱟᱨᱼᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ, ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱵᱨᱚᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱳᱯᱨᱳᱱᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱼᱟ ᱾<ref name="academia.edu">{{Cite journal|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|date=2003|title=Spilling Out: Nalini Malani's Recent Video Installations|url=https://www.academia.edu/1573676|journal=Third Text|volume=17|issue=1|doi=10.1080/09528820309657|access-date=6 March 2016}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱟᱞᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱭᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱛᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥᱼᱵᱚᱭᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱡᱳᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱵᱳᱨᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="academia.edu" /> ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Brooklyn Rail">{{Cite news|url=http://www.brooklynrail.org/2009/06/artseen/nalini-malani-postmodern-cassandra|title=Nalini Malani: Postmodern Cassandra|last=McEvilley|first=Thomas|date=June 2009|work=Brooklyn Rail}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱜᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ , [[ᱠᱮᱥᱮᱱᱫᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟ 'ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":12">{{Cite web |last=Seervai |first=Shanoor |date=9 October 2014 |title=A Retrospective of the Works of Nalini Malani Who Paints in Reverse |url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2014/10/10/a-retrospective-of-the-works-of-nalini-malani-who-paints-in-reverse/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090121/https://www.wsj.com/articles/BL-IRTB-26804 |archive-date=6 February 2023 |access-date=31 May 2023 |website=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱼ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱤᱭᱩᱴᱳᱯᱤᱭᱟ'' ,''ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ'' (2005), ᱤᱱ ᱥᱟᱨᱪ ᱚᱯᱷ ᱳᱭᱮᱱᱤᱥᱟᱭᱰ ᱵᱞᱰ (2012), ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱱ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱰᱤᱡᱟᱨᱥ (1992), ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱩᱴᱮᱱᱴ (ID2), ᱫᱟ ᱴᱮᱵᱤᱞᱥ ᱦᱟᱨᱰ (2008) ᱮᱱᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱛᱷᱟᱨᱤᱥ ᱾<ref>{{Cite web |last=Vial Kayser |first=Christine |date=2015 |title=Nalini Malani, a Global Storyteller |url=http://journalonarts.org |access-date=2019-04-07 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == * 1970-72: ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱹᱨᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ * 2010: ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱰᱚᱠᱴᱳᱨᱮᱴ, ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱮᱱᱥᱤᱠᱳ ᱟᱨᱴ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ, ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ * 2013:ᱯᱷᱩᱠᱩᱳᱠᱟ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱱᱰ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ, ᱯᱷᱩᱠᱩᱳᱠᱟᱭ, <ref>{{Cite web |title=Nalini MALANI |url=https://fukuoka-prize.org/en/topics/detail/0eb1b458-4619-4f1c-8c41-80f0f42e1d53 |access-date=2022-03-11 |website=Fukuoka Prize |language=en}}</ref> * 2014: ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱳᱨᱤᱴᱡ ᱟᱨᱴ ᱢᱮᱥᱴᱟᱨᱥ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱚᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱮᱣᱟᱨᱰ, ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱳᱨᱤᱴᱡᱽ, ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ <ref>{{Cite web |title=Nalini Malani St. Moritz Art Masters Award 2014 / ArtReview |url=https://artreview.com/news/news_26_aug_2014_nalini_malani_st_moritz_art_masters_award/ |access-date=2017-04-29 |website=artreview.com |language=en}}</ref> * 2016: ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨᱴᱥ ᱜᱮᱢ ᱪᱮᱱᱡᱟᱨ, ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ, ᱦᱟᱝ ᱠᱚᱝ * 2019: ᱡᱟᱣᱟᱱ ᱢᱤᱨᱳ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱯᱷᱮᱱᱫᱟᱥᱤᱳ ᱡᱟᱣᱟᱱ ᱢᱤᱨ, ᱵᱟᱨᱥᱟᱞᱳᱱᱟ, ᱥᱯᱮᱱ <ref>{{Cite web |last=Miró |first=Fundació Joan |title=Nalini Malani {{!}} Joan Miró Prize |url=https://www.fmirobcn.org/en/foundation/premi-joan-miro/prize/7/nalini-malani |access-date=2020-07-01 |website=Fundació Joan Miró |language=en }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2023:ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱤᱭᱳᱴᱳ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Nalini Malani |url=https://www.kyotoprize.org/en/laureates/nalini_malani/ |access-date=2023-06-16 |publisher=Inamori Foundation}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 5p1l6jwhwmksod5ifbhtkblpfer6pga ᱵᱷᱟᱵᱚᱱᱟ (ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ) 0 26599 189779 143192 2026-03-29T20:06:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189779 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱵᱷᱟᱵᱚᱱᱟ | image = Bhavana Mal Actress.jpg | caption = ᱵᱷᱟᱵᱚᱱᱟ | birth_name = ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ | birth_date = ᱖ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱖ (᱓᱗ ᱩᱢᱮᱨ) | birth_place = ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | nationality = | alma_mater = | occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ | years_active = 2002-ᱱᱤᱛ | spouse = {{marriage|ᱱᱚᱵᱤᱱ|2018}} | relatives = | website = | footnotes = }} '''ᱠᱟᱨᱛᱤᱠᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ''' ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱵᱷᱟᱵᱷᱚᱱᱟ''' ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱢᱢᱚᱞ'' (2002) ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ''ᱠᱨᱟᱱᱤᱠ ᱵᱮᱪᱮᱞᱟᱨ'' (2003)'', ᱥᱤ ᱟᱭ ᱰᱤ ᱢᱩᱥᱟ'' (2003)''ᱥᱳᱯᱚᱱᱚᱠᱩᱰᱩ'' ''ᱪᱚᱛᱤᱠᱠᱟᱛᱷᱟ ᱪᱚᱱᱛᱩ ᱾'' (2004) ''ᱱᱟᱨᱚᱱ'' (2005)''ᱪᱳᱴᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ'' (2007) ᱟᱨ ''ᱢᱟᱨᱤᱠᱠᱩᱱᱰᱳᱨᱩ ᱠᱩᱱᱡᱟᱰᱩ'' (2010) ᱪᱤᱛᱛᱤᱨᱟᱢ ᱯᱮᱥᱩᱛᱟᱫᱤ (2006)''ᱡᱚᱭᱚᱢᱠᱳᱱᱰᱟ'' (2008) ᱟᱨ ''ᱟᱥᱟᱞ'' (2010) ᱟᱨ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟ ''ᱡᱤᱠᱤ'' (2010)''ᱵᱤᱥᱱᱩᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱ'' (2011) ᱟᱨ ᱨᱩᱢᱳᱭᱳ (2013) ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱫᱟᱭᱵᱚᱱᱚᱢᱚᱛᱤᱞ'' ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱢᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱷᱟᱵᱚᱱᱟ 1986 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 6 ᱡᱩᱱ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ]] ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="idlebrain">{{Cite web |date=8 September 2008 |title=Interview with Bhavana |url=http://www.idlebrain.com/celeb/interview/bhavana.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823220117/http://idlebrain.com/celeb/interview/bhavana.html |archive-date=23 August 2017 |access-date=19 January 2014 |publisher=Idlebrain}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱯᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱵᱟᱞᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱱᱟᱜ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Bhavana Birthday: ನಟಿ ಭಾವನಾ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬ, ಜಾಕಿ ಬೆಡಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಹಾದಿ ಇದು |url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/actress-bhavana-birthday-today-she-looks-very-cute-in-traditional-dress-svl-1163196.html |access-date=2023-08-17 |website=News18 Kannada |language=kn }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-06 |title=Happy birthday Bhavana: Manju Warrier, Geetu Mohandas join fans in wishing Bhajarangi 2 actor |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/happy-birthday-bhavana-manju-warrier-geetu-mohandas-join-fans-in-wishing-bhajarangi-2-actor-101622983705992.html |access-date=2023-08-17 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱳᱞᱤ ᱯᱷᱟᱢᱤᱞᱤ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱴ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="10 things">{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/feb/22/10-things-to-know-about-malayalam-actress-bhavana%E2%80%8B-1573556.html|title=10 things to know about Malayalam actress Bhavana|work=[[The New Indian Express]]|access-date=2 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072638/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/feb/22/10-things-to-know-about-malayalam-actress-bhavana%E2%80%8B-1573556.html|archive-date=3 January 2018}}</ref> ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱼᱚᱥᱟᱹᱲ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ "ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱯᱨᱳᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="thehindu1">{{Cite web |last=Y. Sunita Chowdhary |date=16 July 2011 |title=Arts / Cinema : New-look Bhavana's dream comes true |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2233197.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226053104/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2233197.ece |archive-date=26 February 2012 |access-date=3 October 2011 |website=The Hindu}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱵᱨᱮᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bhavana going glamorous in film |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-10-16/news-interviews/27925201_1_bhavana-telugu-films-tamil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130404191517/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-10-16/news-interviews/27925201_1_bhavana-telugu-films-tamil |archive-date=4 April 2013 |access-date=7 May 2012 |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == === 2002-2004: ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ === ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱱᱟᱢᱢᱚᱞ''(2002) ᱼᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱡᱤᱥᱱᱩ ᱨᱟᱦᱟᱵᱚᱱ, ᱥᱤᱫᱷᱚᱨᱟᱫᱽ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱱᱩᱠᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/12/23/stories/2002122300330300.htm|title=Kinescope|date=23 December 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=22 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20030721020641/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/12/23/stories/2002122300330300.htm|archive-date=21 July 2003}}</ref>᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=15 February 2003 |title=A filmi shot in the arm |url=http://www.thehindu.com/lf/2003/02/15/stories/2003021502360200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221190650/http://www.thehindu.com/lf/2003/02/15/stories/2003021502360200.htm |archive-date=21 December 2016 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱯᱮᱨᱤᱢᱟᱞᱚᱢ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name="kerala1">{{Cite web |title=State Film Awards (2000–12) |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150707210332/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |archive-date=7 July 2015 |access-date=22 January 2018 |publisher=[[Kerala State Chalachitra Academy]]}}</ref> ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱞᱚᱫᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱩᱨᱤᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-12-21 |title='Couldn't Have Asked For Better': Bhavana on 20 Years of Her Debut Film Nammal |url=https://www.news18.com/news/movies/couldnt-have-asked-for-better-bhavana-on-20-years-of-her-debut-film-nammal-6666055.html |access-date=2023-08-14 |website=News18 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱞᱚᱢ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lesser-known-facts-about-ntikkakkakkoru-premandaarnnu-actress-bhavana-menon/photostory/98179848.cms?picid=98181162|title=At 16 she made her acting debut|work=The Times of India|access-date=2023-08-13|issn=0971-8257}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱫᱟᱞᱤᱯ ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱟ ᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ 'ᱛᱤᱞᱟᱠᱠᱚᱢ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱪ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ '''ᱠᱨᱟᱱᱤᱠ ᱵᱮᱪᱮᱞᱟᱨ,''<nowiki/>' ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱢᱩᱴᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ <ref>{{Cite web |date=2003-09-15 |title=The Hindu : Box-office update |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/28/stories/2003042800590206.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20030915122242/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/28/stories/2003042800590206.htm |archive-date=15 September 2003 |access-date=2023-08-15 |website=[[The Hindu]]}}</ref>᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱤ ᱟᱭ ᱰᱤ ᱢᱩᱥᱟ,'' ᱨᱮ ᱫᱟᱞᱤᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱞᱮᱯᱥᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱰᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱤᱛᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ, ᱠᱩᱱᱪᱚᱠᱳ ᱵᱳᱵᱟᱱ,ᱡᱚᱭᱥᱚᱨᱡᱚ ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱟ ᱡᱮᱥᱢᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱴᱮᱱᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱰᱤ ᱥᱚᱯᱱᱟᱠᱩᱰᱩ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱤᱵᱷᱟᱨ'' ''ᱵᱷᱟᱞᱟᱛᱷᱳᱴᱴᱩ ᱛᱤᱨᱤᱱᱡᱚᱞ ᱱᱟᱞᱟᱢᱚᱛᱮ ᱵᱷᱤᱰᱩ ᱾'' ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱷᱟᱵᱚᱱᱟ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱮᱝᱜᱮᱡᱢᱮᱱᱴ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱫᱚ 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱳᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=10 March 2017 |title=Malayalam actor Bhavana Menon engaged to Kannada producer Naveen. See pics |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/malayalam-actor-bhavana-menon-engaged-to-kannada-producer-naveen-4562213/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310020822/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/malayalam-actor-bhavana-menon-engaged-to-kannada-producer-naveen-4562213/ |archive-date=10 March 2017 |access-date=10 March 2017}}</ref> 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 22 ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=22 January 2018 |title=Bhavana ties the knot with Naveen; see all photos, videos from their wedding &#124; the Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/bhavana-weds-naveen-see-first-wedding-photo-video-5034298/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123072310/http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/bhavana-weds-naveen-see-first-wedding-photo-video-5034298/ |archive-date=23 January 2018 |access-date=22 January 2018}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2018-01-23 |title=Mammootty and Prithviraj attend Bhavana and Naveen's wedding reception. See photos |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/bhavan-wedding-reception-see-photos-5035509/ |access-date=2023-08-14 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {{Pending films key}} == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == f1f6m5qe67ui6lmg8h0i72pwggf26vd ᱫᱟᱭᱥᱤ ᱥᱟᱦ 0 26616 189737 143456 2026-03-29T12:42:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189737 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱫᱟᱭᱥᱤ ᱥᱟᱦ | image = Daisy Shah snapped at Ramesh S Taurani’s daughter’s wedding reception (cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱫᱟᱭᱥᱤ ᱥᱟᱦ | birth_date = {{birth date and age|1984|08|25|df=y}} | birth_place = ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ, ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ | years_active = 2003–ᱱᱚᱛ | website = }} '''ᱫᱟᱭᱥᱤ ᱥᱟᱦ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 25 ᱟᱜᱚᱥᱴ 1984 )<ref name="IBN">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/15145.html|title=Dancer, model, 'Jai Ho' but not an actor: Who is Daisy Shah?|date=20 January 2014|access-date=22 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025005823/http://ibnlive.in.com/photogallery/15145.html|archive-date=25 October 2014|publisher=CNN-IBN}}</ref><ref name="DNA">{{Cite web |date=21 January 2014 |title=Will Salman Khan's 'Jai Ho' girl Daisy Shah make it big in Bollywood? & Updates at Daily News & Analysis |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-will-salman-khan-s-jai-ho-girl-daisy-shah-make-it-big-in-bollywood-1954456}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/bollywood-happy-birthday-daisy-shah-turns-36-on-august-25-biography-age-nodvkj-3213027.html|title=आज 36वां जन्मदिन मना रहीं हैं डेजी शाह, सलमान खान की फिल्म में काम कर मिली बॉलीवुड में पहचान|date=25 August 2020|work=News18 हिंदी|access-date=13 March 2022|language=hi}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/daisy-shah-on-shooting-in-uk-travelling-with-less-team-is-good-otherwise-actors-are-so-dependent-101629869709011.html|title=Daisy Shah on shooting in UK: Travelling with less team is good, otherwise actors are so dependent|date=25 August 2021|work=Hindustan Times|access-date=13 March 2022|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱤᱜᱳᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ''ᱵᱷᱟᱫᱨᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ''ᱡᱚᱭ ᱦᱳ'' ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="DNA" /> 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱴ ᱥᱴᱳᱨᱤ 3 ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱠᱴᱟᱨᱼᱠᱷᱚᱛᱨᱳ ᱠᱮ ᱠᱷᱤᱞᱟᱨᱤ 13 ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.firstshowreview.com/2015/10/watch-zareen-khan-daisy-shah-in-hot.html|title=Watch Zareen Khan & Daisy Shah in Hot ever before-'Hate Story 3' Official , she is the leading lady in Race 3 , "Our business is our business none of your business ", this dialogue is path breaking in india , Trailer|access-date=16 October 2015}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱨᱟᱛᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱳᱢᱵᱮ]](ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ)[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="times1">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/salman-khan-jai-ho-How-did-Daisy-Shah-get-Salmans-Jai-Ho/articleshow/28334854.cms|title=Salman sir's nature is just like my father's: Daisy Shah|last=Gupta|first=Priya|date=4 January 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=15 June 2016}}</ref> ᱥᱟᱦ 10 ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱢᱚᱞ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮᱥ ᱫᱟᱢᱵᱤᱵᱷᱞᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱯᱷᱳᱴᱳᱡᱮᱱᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="times1" /> ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱞᱥᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Britto |first=Anita |date=19 January 2014 |title=I am working with my first crush: Daisy Shah |url=http://www.mid-day.com/articles/i-am-working-with-my-first-crush-daisy-shah/15033049 |access-date=15 June 2016 |website=Mid Day}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱨᱮᱫ:Daisy_Shah_snapped_at_Mount_Mary_Church_in_Bandra.jpg|thumb|2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱚ ᱾]] ᱯᱳᱭᱞᱳ ''ᱡᱟᱢᱤᱱ'' ''ᱠᱷᱚᱠᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ,<ref name="nie1">{{Cite news|url=http://newindianexpress.com/entertainment/kannada/article1527693.ece|title=I am beginning to get better: Daisy Shah|date=4 April 2013|work=The New Indian Express|access-date=22 October 2015|archive-date=25 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225103337/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/article1527693.ece|url-status=dead}}</ref> ᱯᱷᱳᱴᱳ ᱥᱩᱴ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱮᱰ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bigg-boss-contestant-sana-to-star-opposite-salman-khan/story-YTrLAK3rTcQAjtfTNMmNhO.html|title=Bigg Boss contestant Sana to star opposite Salman Khan?|date=16 March 2013|work=Hindustan Times|access-date=17 April 2021|language=en}}</ref> ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱦᱚᱨᱥᱚ ᱪᱤᱱᱜᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱴᱷ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="nie1" /> ᱩᱱᱤ [[ᱥᱟᱱᱤ ᱫᱮᱣᱚᱞ|ᱥᱱᱤ ᱫᱤᱭᱳᱞ]] ᱟᱨ ᱛᱚᱵᱩ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱩᱫᱟᱭ ᱠᱟᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱭᱴᱟᱢ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ('ᱱᱤᱞᱤ ᱞᱩᱜᱟᱫᱤ') ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Item number rules: Latest News, Videos and Photos of Item number rules &#124; Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Item-number-rules |website=The Times of India}}</ref> 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱫᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱟᱦᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ''ᱱᱤᱭᱩᱡ ᱑᱘'' ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱰᱟᱭᱡᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩᱠ ᱚᱚᱢᱯᱷ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾"<ref>{{Cite web |title=Another remake of Malayalam film Bodyguard |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2011/nov/06/another-remake-of-bodyguard-307465.html |access-date=16 November 2011 |website=The New Indian Express}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱮᱠ,''ᱵᱟᱰᱤᱜᱟᱨᱰ'' ᱨᱮ ᱚᱢᱩ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=14 August 2011 |title=Kannada Movie Review: 'Bhadra', an engaging film |url=https://www.news18.com/news/india/kannada-review-bhadra-an-engaging-film-392143.html |access-date=10 October 2012 |website=News18 India}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ'' ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱞᱟᱰᱤ ᱤᱚᱥᱠᱷ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱭᱴᱟᱢ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱴᱤᱭᱩᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/daisy-shah-to-do-an-item-number-in-bloody-ishq/1/208102.html|title=Daisy Shah to do an item number in Bloody Ishq : EYECATCHERS|last=Bari|first=Nishat|date=13 July 2012|work=India Today|access-date=22 October 2015|last2=Rege|first2=Prachi}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱚᱭ ᱦᱳ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/revealed-salman-khan-has-made-this-promise-to-daisy-shah|title=Revealed! Salman Khan has made THIS promise to Daisy Shah|last=Ramachandran|first=S|date=3 January 2022|work=Free Press Journal|access-date=5 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/archive/jai-ho-box-office-collections-near-rs-200-crore-salman-khan-scripts-another-success/1225685/|title=Jai Ho box office collections near Rs 200 crore, Salman Khan scripts another success|date=13 February 2014|work=The Financial Express|access-date=5 March 2022}}</ref> ''ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱦᱟᱝᱜᱟᱢᱟ'' ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱫᱟᱭᱡᱤ ᱥᱟᱦᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/amp/movie/jai-ho/critic-review/jai-ho-movie-review/|title=Jai Ho Movie Review - Taran Adarsh|date=24 January 2014|work=Bollywood Hungama|access-date=25 August 2016}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱚᱠᱨᱟᱢᱟᱱᱟ' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ 'ᱦᱮᱴ ᱥᱴᱳᱨᱤ 3' ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱜᱨᱳᱵᱷᱟᱨ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ 'ᱠᱟᱭᱟ' ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=5 December 2015 |title='Hate Story 3' rakes in Rs 9.72 crore at the box office on first day |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-hate-story-3-rakes-in-rs-972-crore-at-the-box-office-on-first-day-2152381 |access-date=6 December 2015 |website=DNA |language=en-US}}</ref> ᱴᱩᱰᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ, "ᱫᱟᱭᱡᱤ ᱥᱟᱦᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/hate-story-3-review-karan-daisy-sharman-and-zareen-s-cocktail-of-lust-and-revenge-275647-2015-12-04|title=Hate Story 3 review: Karan, Daisy, Sharman and Zareen's cocktail of lust and revenge|work=India Today|access-date=15 December 2015}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ! scope="col" |ᱮᱱᱮᱢ ! class="unsortable" scope="col" |ᱱᱳᱴᱠᱚ ! class="unsortable" scope="col" |ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- | rowspan="2" |2023 ! scope="row" |''ᱯᱷᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱠᱴᱟᱨ: ᱠᱷᱚᱛᱨᱳ ᱠᱮ ᱠᱷᱤᱞᱚᱫ 13'' |ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ |10 ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/breaking-bollywood-actress-daisy-shah-to-participate-in-khatron-ke-khiladi-13/articleshow/100007197.cms|title=Breaking! Bollywood actress Daisy Shah to participate in Khatron Ke Khiladi 13|last=Maheshwari|first=Neha|date=5 May 2023|work=Times of India|access-date=24 June 2023|issn=0971-8257}}</ref> |- | style="background:#ffc;" |ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱜ† † |ᱴᱤ ᱵᱤ ᱮ |ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ |<ref>{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/amp/entertainment/web-series/article/the-ghost-of-gandhi-manish-kishore-wants-to-remind-the-teachings-of-mahatma-gandhi-23303467|title=The Ghost of Gandhi: Manish Kishore wants to remind the teachings of Mahatma Gandhi in this series|work=Mid Day|access-date=20 August 2023|language=en}}</ref> |} == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == i0bevafou8plksts48nyst7a3017vp1 189738 189737 2026-03-29T12:42:07Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v2.2.9s 189738 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱫᱟᱭᱥᱤ ᱥᱟᱦ | image = Daisy Shah snapped at Ramesh S Taurani’s daughter’s wedding reception (cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱫᱟᱭᱥᱤ ᱥᱟᱦ | birth_date = {{birth date and age|1984|08|25|df=y}} | birth_place = ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ, ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ | years_active = 2003–ᱱᱚᱛ | website = }} '''ᱫᱟᱭᱥᱤ ᱥᱟᱦ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 25 ᱟᱜᱚᱥᱴ 1984 )<ref name="IBN">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/15145.html|title=Dancer, model, 'Jai Ho' but not an actor: Who is Daisy Shah?|date=20 January 2014|access-date=22 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025005823/http://ibnlive.in.com/photogallery/15145.html|archive-date=25 October 2014|publisher=CNN-IBN}}</ref><ref name="DNA">{{Cite web |date=21 January 2014 |title=Will Salman Khan's 'Jai Ho' girl Daisy Shah make it big in Bollywood? & Updates at Daily News & Analysis |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-will-salman-khan-s-jai-ho-girl-daisy-shah-make-it-big-in-bollywood-1954456}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/bollywood-happy-birthday-daisy-shah-turns-36-on-august-25-biography-age-nodvkj-3213027.html|title=आज 36वां जन्मदिन मना रहीं हैं डेजी शाह, सलमान खान की फिल्म में काम कर मिली बॉलीवुड में पहचान|date=25 August 2020|work=News18 हिंदी|access-date=13 March 2022|language=hi}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/daisy-shah-on-shooting-in-uk-travelling-with-less-team-is-good-otherwise-actors-are-so-dependent-101629869709011.html|title=Daisy Shah on shooting in UK: Travelling with less team is good, otherwise actors are so dependent|date=25 August 2021|work=Hindustan Times|access-date=13 March 2022|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱤᱜᱳᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ''ᱵᱷᱟᱫᱨᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ''ᱡᱚᱭ ᱦᱳ'' ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="DNA" /> 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱴ ᱥᱴᱳᱨᱤ 3 ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱠᱴᱟᱨᱼᱠᱷᱚᱛᱨᱳ ᱠᱮ ᱠᱷᱤᱞᱟᱨᱤ 13 ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.firstshowreview.com/2015/10/watch-zareen-khan-daisy-shah-in-hot.html|title=Watch Zareen Khan & Daisy Shah in Hot ever before-'Hate Story 3' Official , she is the leading lady in Race 3 , "Our business is our business none of your business ", this dialogue is path breaking in india , Trailer|access-date=16 October 2015}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱨᱟᱛᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱳᱢᱵᱮ]](ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ)[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="times1">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/salman-khan-jai-ho-How-did-Daisy-Shah-get-Salmans-Jai-Ho/articleshow/28334854.cms|title=Salman sir's nature is just like my father's: Daisy Shah|last=Gupta|first=Priya|date=4 January 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=15 June 2016}}</ref> ᱥᱟᱦ 10 ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱢᱚᱞ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮᱥ ᱫᱟᱢᱵᱤᱵᱷᱞᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱯᱷᱳᱴᱳᱡᱮᱱᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="times1" /> ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱞᱥᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Britto |first=Anita |date=19 January 2014 |title=I am working with my first crush: Daisy Shah |url=http://www.mid-day.com/articles/i-am-working-with-my-first-crush-daisy-shah/15033049 |access-date=15 June 2016 |website=Mid Day}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱨᱮᱫ:Daisy_Shah_snapped_at_Mount_Mary_Church_in_Bandra.jpg|thumb|2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱚ ᱾]] ᱯᱳᱭᱞᱳ ''ᱡᱟᱢᱤᱱ'' ''ᱠᱷᱚᱠᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ,<ref name="nie1">{{Cite news|url=http://newindianexpress.com/entertainment/kannada/article1527693.ece|title=I am beginning to get better: Daisy Shah|date=4 April 2013|work=The New Indian Express|access-date=22 October 2015|archive-date=25 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225103337/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/article1527693.ece|url-status=dead}}</ref> ᱯᱷᱳᱴᱳ ᱥᱩᱴ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱮᱰ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bigg-boss-contestant-sana-to-star-opposite-salman-khan/story-YTrLAK3rTcQAjtfTNMmNhO.html|title=Bigg Boss contestant Sana to star opposite Salman Khan?|date=16 March 2013|work=Hindustan Times|access-date=17 April 2021|language=en}}</ref> ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱦᱚᱨᱥᱚ ᱪᱤᱱᱜᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱴᱷ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="nie1" /> ᱩᱱᱤ [[ᱥᱟᱱᱤ ᱫᱮᱣᱚᱞ|ᱥᱱᱤ ᱫᱤᱭᱳᱞ]] ᱟᱨ ᱛᱚᱵᱩ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱩᱫᱟᱭ ᱠᱟᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱭᱴᱟᱢ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ('ᱱᱤᱞᱤ ᱞᱩᱜᱟᱫᱤ') ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Item number rules: Latest News, Videos and Photos of Item number rules &#124; Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Item-number-rules |website=The Times of India}}</ref> 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱫᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱟᱦᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ''ᱱᱤᱭᱩᱡ ᱑᱘'' ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱰᱟᱭᱡᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩᱠ ᱚᱚᱢᱯᱷ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾"<ref>{{Cite web |title=Another remake of Malayalam film Bodyguard |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2011/nov/06/another-remake-of-bodyguard-307465.html |access-date=16 November 2011 |website=The New Indian Express}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱮᱠ,''ᱵᱟᱰᱤᱜᱟᱨᱰ'' ᱨᱮ ᱚᱢᱩ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=14 August 2011 |title=Kannada Movie Review: 'Bhadra', an engaging film |url=https://www.news18.com/news/india/kannada-review-bhadra-an-engaging-film-392143.html |access-date=10 October 2012 |website=News18 India}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ'' ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱞᱟᱰᱤ ᱤᱚᱥᱠᱷ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱭᱴᱟᱢ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱴᱤᱭᱩᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/daisy-shah-to-do-an-item-number-in-bloody-ishq/1/208102.html|title=Daisy Shah to do an item number in Bloody Ishq : EYECATCHERS|last=Bari|first=Nishat|date=13 July 2012|work=India Today|access-date=22 October 2015|last2=Rege|first2=Prachi}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱚᱭ ᱦᱳ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/revealed-salman-khan-has-made-this-promise-to-daisy-shah|title=Revealed! Salman Khan has made THIS promise to Daisy Shah|last=Ramachandran|first=S|date=3 January 2022|work=Free Press Journal|access-date=5 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/archive/jai-ho-box-office-collections-near-rs-200-crore-salman-khan-scripts-another-success/1225685/|title=Jai Ho box office collections near Rs 200 crore, Salman Khan scripts another success|date=13 February 2014|work=The Financial Express|access-date=5 March 2022}}</ref> ''ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱦᱟᱝᱜᱟᱢᱟ'' ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱫᱟᱭᱡᱤ ᱥᱟᱦᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/jai-ho/critic-review/jai-ho-movie-review/|title=Jai Ho Movie Review - Taran Adarsh|date=24 January 2014|work=Bollywood Hungama|access-date=25 August 2016}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱚᱠᱨᱟᱢᱟᱱᱟ' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ 'ᱦᱮᱴ ᱥᱴᱳᱨᱤ 3' ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱜᱨᱳᱵᱷᱟᱨ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ 'ᱠᱟᱭᱟ' ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=5 December 2015 |title='Hate Story 3' rakes in Rs 9.72 crore at the box office on first day |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-hate-story-3-rakes-in-rs-972-crore-at-the-box-office-on-first-day-2152381 |access-date=6 December 2015 |website=DNA |language=en-US}}</ref> ᱴᱩᱰᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ, "ᱫᱟᱭᱡᱤ ᱥᱟᱦᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/hate-story-3-review-karan-daisy-sharman-and-zareen-s-cocktail-of-lust-and-revenge-275647-2015-12-04|title=Hate Story 3 review: Karan, Daisy, Sharman and Zareen's cocktail of lust and revenge|work=India Today|access-date=15 December 2015}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ! scope="col" |ᱮᱱᱮᱢ ! class="unsortable" scope="col" |ᱱᱳᱴᱠᱚ ! class="unsortable" scope="col" |ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- | rowspan="2" |2023 ! scope="row" |''ᱯᱷᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱠᱴᱟᱨ: ᱠᱷᱚᱛᱨᱳ ᱠᱮ ᱠᱷᱤᱞᱚᱫ 13'' |ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ |10 ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/breaking-bollywood-actress-daisy-shah-to-participate-in-khatron-ke-khiladi-13/articleshow/100007197.cms|title=Breaking! Bollywood actress Daisy Shah to participate in Khatron Ke Khiladi 13|last=Maheshwari|first=Neha|date=5 May 2023|work=Times of India|access-date=24 June 2023|issn=0971-8257}}</ref> |- | style="background:#ffc;" |ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱜ† † |ᱴᱤ ᱵᱤ ᱮ |ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ |<ref>{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/entertainment/web-series/article/the-ghost-of-gandhi-manish-kishore-wants-to-remind-the-teachings-of-mahatma-gandhi-23303467|title=The Ghost of Gandhi: Manish Kishore wants to remind the teachings of Mahatma Gandhi in this series|work=Mid Day|access-date=20 August 2023|language=en}}</ref> |} == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == sfzmioi7tvrtyamq0icmg1hx719p2g2 ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱨᱤᱦᱟ 0 27533 189768 150071 2026-03-29T17:45:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189768 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | image = Barsha Singh Bariha.jpg | name = ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱨᱤᱦᱟ | caption = | birth_date = 17 ᱟᱜᱚᱥᱴ 1993 | birth_place = ᱯᱚᱫᱚᱢᱯᱩᱨ | residence = | death_date = | death_cause = | death_place = | office = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ | constituency = [[ᱯᱚᱫᱚᱢᱯᱩᱨ (ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)]] | salary = | term_start = 2022 | term_end = ᱱᱤᱛᱚᱜ | predecessor = [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱨᱤᱦᱟ]] | successor = | party = | otherparty = | religion = |nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ |citizenship = |occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | parents = ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱨᱤᱦᱟ (father)<br>Tilotta[[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ]]ma Singh Bariha (mother) | spouse = | children = | relations = | website = | footnotes = | date = | year = | source = }} '''ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱨᱤᱦᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱚᱢᱯᱩᱨ (ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱚᱫᱚᱢᱯᱩᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Vikash |title=BJD Candidate Barsha Singh Bariha Wins Padampur Bypoll |url=https://odishatv.in/news/politics/bjd-candidate-barsha-singh-bariha-wins-padampur-bypoll-191874 |access-date=2022-12-30 |website=Odisha TV |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dash |first=Chinmayee |date=2022-12-12 |title=Newly elected MLA Barsha Singh Bariha takes oath in Odisha Assembly |url=https://sambadenglish.com/newly-elected-mla-barsha-singh-bariha-takes-oath-in-odisha-assembly/ |access-date=2022-12-30 |website=Sambad |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Das |first=Soumya |date=2022-12-12 |title=ପଦ୍ମପୁର ବିଧାୟିକା ଭାବେ ଶପଥ ନେଲେ ବର୍ଷା ସିଂ ବରିହା |url=https://odia.news18.com/news/odisha/barsha-singh-bariha-took-oath-as-padmapur-mla-3ssd-12122022-ssd-141153.html |access-date=2022-12-30 |website=News18 Odia |language=or }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱑᱒᱐,᱘᱐᱗ ᱵᱷᱳᱴ ᱟᱨ ᱔᱒,᱖᱗᱙ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ ᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱨᱤᱦᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=BYE ELECTION TO VIDHAN SABHA TRENDS & RESULT DECEMBER-2022 |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcByeDec2022/ConstituencywiseS181.htm?ac=1 |access-date=2022-12-30 |website=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mitra |first=Anwesha |date=2022-12-08 |title=BJD'S Barsha Singh Bariha steamrolls to victory by 42,679 votes, sets tone for concurrent 2024 elections |url=https://www.timesnownews.com/elections/odisha-bypoll-bjds-barsha-singh-bariha-steamrolls-to-victory-by-42679-votes-sets-tone-for-concurrent-2024-elections-article-96086527 |access-date=2022-12-30 |website=[[Times Now]] |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱛᱭᱚᱵᱟᱫᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱟᱢᱚᱨᱚᱬᱡᱚᱱ ᱵᱚᱞᱤᱭᱟᱨᱥᱤᱝᱦ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=BJD picks late MLA’s daughter Barsha Singh Bariha as its Padampur candidate |url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2022/nov/15/bjd-picks-late-mlas-daughterbarsha-singh-bariha-as-its-padampur-candidate-2518442.html |access-date=2022-12-30 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 5tz7mo8nlyubdr9hhzmpcaz4taseqiu ᱯᱟᱴᱱᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 27772 189745 155939 2026-03-29T14:03:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189745 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail service |color=28457D |name=ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ - ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ<br/>''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' |logo= |logo_width= |image= |image_size=300px|image_alt= |alt= |caption=The 8 coacher Patna-Ranchi VB Express train skipping Namkom and heading towards [[Patna Junction railway station|Patna Jn.]] |type=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] |locale=[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] |first={{start date and age|df=yes|2023|06|27}} |last= |operator=[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] |ridership= |start={{stnlnk|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} '''(PNBE)''' |stops=6 |end={{stnlnk|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} '''(RNC)''' |distance={{cvt|380|km|0|abbr=on}} |journeytime=᱐᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ |frequency=ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ |trainnumber=᱒᱒᱓᱔᱙ / ᱒᱒᱓᱕᱐ |line_used=[[ᱯᱟᱴᱱᱟ–ᱜᱟᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱯᱟᱴᱱᱟ – ᱜᱟᱭᱟ]], [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱜᱟᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱜᱟᱭᱟ-ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ-ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ-ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ – ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ – ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ – ᱨᱟᱺᱪᱤ]] |class=ᱮᱥᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ, ᱮ.ᱥᱤ. ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ |seating={{Hlist|ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ|ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜ ᱢᱟᱹᱪᱤ}} |sleeping=ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ |autorack= |catering=ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱮᱴᱨᱤᱝ |observation=ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱳᱪ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ |entertainment={{Hlist|[[ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ|ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱣᱟᱭᱤᱯᱟᱭᱤ]]|ᱤᱱᱯᱷᱳᱴᱮᱱᱴᱤᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ|[[:en:AC power plugs and sockets: British and related types#Indian IS 1293|ᱤᱞᱮᱠᱨᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱞᱮᱴ|ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱭᱮᱴ|ᱥᱤᱴ ᱯᱚᱠᱮᱴ|ᱵᱚᱴᱚᱞ ᱦᱚᱞᱰᱟᱨ|ᱴᱨᱮ ᱴᱤᱵᱩᱞ]]}} |baggage=ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱨᱚᱠ |otherfacilities=[[ᱠᱟᱵᱟᱪ (ᱴᱨᱮᱱ ᱯᱨᱳᱴᱮᱠᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ)|ᱠᱟᱵᱟᱪ]] |stock=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ#ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐]]{{Broken anchor|date=2024-06-15|bot=User:Cewbot/log/20201008/configuration|target_link=Vande Bharat Express#Mini Vande Bharat Express|reason= The anchor (Mini Vande Bharat Express) [[Special:Diff/1183623994|has been deleted]].}} |gauge=[[5 ft 6 in gauge railway|Indian gauge]]<br/>{{track gauge|1676mm|allk=on}} [[broad gauge]] |el= |speed={{cvt|63.33|km/h|0|abbr=on}} (Avg.) |trainlength={{convert|192|m|ft}} (08 coaches) |owners=[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱪᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ (ᱯᱟᱴᱱᱟ)]] |map={{Patna-Ranchi VB Express Route}} |map_state=collapsed |electrification=[[25 kV 50 Hz AC]] ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ }} ᱒᱒᱓᱔᱙/᱒᱒᱓᱕᱐ '''ᱯᱟᱴᱱᱟ'' - ''ᱨᱟᱺᱪᱤ ''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=1 May 2023 |title=Ranchi Patna Vande Bharat: मई से चलेगी रांची पटना वंदे भारत ट्रेन! 6 घंटे में तय करेगी दूरी |url=https://hindi.news18.com/news/bihar/patna-ranchi-vande-bharat-express-8-coaches-train-will-run-from-may-10-will-cover-distance-in-6-hours-6056487.html |access-date=1 May 2023 |website=News18 हिंदी |language=hi }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Good news for rail passengers! Indian Railways to introduce Vande Bharat Express on THIS route |url=https://www.financialexpress.com/business/railways-good-news-for-rail-passengers-indian-railways-to-introduce-ranchi-patna-vande-bharat-express-details-inside-3076189/ |access-date=6 May 2023 |website=Financialexpress |date=6 May 2023 |language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱦᱟᱵᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱢᱚᱞᱟᱯᱚᱛᱤ (ᱦᱟᱵᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ)]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ|ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=PM Modi Flags Off Patna-Ranchi Vande Bharat Express: Route, Timing, Ticket |url=https://zeenews.india.com/railways/pm-modi-flags-off-patna-ranchi-vande-bharat-express-route-timing-ticket-2627535.html |access-date=27 June 2023 |website=Zee News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 May 2023 |title=Vande Bharat express: इस दिन से दौड़ेगी पटना टू रांची वंदे भारत ट्रेन, जानिए क्या है शेड्यूल और टाइमिंग |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/bihar/patna/vande-bharat-express-patna-to-ranchi-train-will-run-from-may-10-covering-distance-in-6-hours-rjs |access-date=27 June 2023 |website=Prabhat Khabar |language=hi}}</ref> ==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱡᱚᱦᱟᱱᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱴᱟᱣᱩᱱ]], [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱢᱮᱥᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ#ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱢᱮᱥᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱒᱒᱓᱔᱙/᱒᱒᱓᱕᱐ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=PM Narendra Modi to virtually flag off Ranchi-Patna Vande Bharat Express on June 27 |url=https://www.etvbharat.com/english/state/jharkhand/pm-narendra-modi-to-virtually-flag-off-ranchi-patna-vande-bharat-express-on-june-27/na20230624142545738738195 |access-date=24 June 2023 |website=ETV Bharat News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Desk |first=Blitz India |date=24 June 2023 |title=The wait for Vande Bharat Express is over, will run from Ranchi to Patna on June 27, will run six days a week, reservation begins |url=https://www.weeklyblitz.net/news/the-wait-for-vande-bharat-express-is-over-will-run-from-ranchi-to-patna-on-june-27-will-run-six-days-a-week-reservation-begins/ |access-date=24 June 2023 |website=BLiTZ |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 June 2023 |title=PM to flag off Patna-Ranchi Vande Bharat on June 27 |url=https://www.hindustantimes.com/cities/patna-news/pm-modi-to-flag-off-patna-ranchi-vande-bharat-express-via-video-conference-5-trains-to-be-inaugurated-on-june-27-101687623370949.html |access-date=24 June 2023 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ==ᱨᱮᱠ ᱠᱚ== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱟᱨ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ '''ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱠ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱟᱞ ᱠᱳᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Train 18, India's Fastest, Named "Vande Bharat Express": Piyush Goyal |url=https://www.ndtv.com/india-news/train-18-indias-fastest-named-vande-bharat-express-piyush-goyal-1983965 |access-date=19 April 2023 |website=NDTV.com}}</ref> ==ᱥᱮᱵᱟ== ᱒᱒᱓᱔᱙/᱒᱒᱓᱕᱐ ᱯᱟᱴᱱᱟ - ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱓᱙ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱓᱗᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱓᱕ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱯᱤᱰ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱘᱑ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Latest update of route and time of Ranchi-Banaras Vande Bharat train |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/ranchi/ranchi-varanasi-vande-bharat-route-and-timing-released-here-latest-update-srn |url-status=live}}</ref> ==ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ== ᱒᱕ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ECR) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=26 June 2023 |title=Patna-Ranchi Vande Bharat stoned during 3rd trial run |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/patna-ranchi-vande-bharat-stoned-during-3rd-trial-run/articleshow/101265478.cms?from=mdr |access-date=26 June 2023 |issn=0971-8257}}</ref> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] da9n17c5bw6ajnwtcxpi8gsx4mhrmh4 ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 28285 189736 157580 2026-03-29T12:38:52Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189736 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | total_type = ᱜᱩᱴ | native_name = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = | perrow = 2/2 |image1 = Kundalpur temples.JPG |image2 = 0010122 Mahadeva Temple, Nohta Madhya Pradesh 036.jpg |image3 = Beauty of the nature.jpg |image4 = River, Madhya pradesh.jpg }} | image_caption = ᱪᱮᱛᱟᱱ: ᱠᱩᱸᱰᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱱᱳᱦᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱮᱭᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ<br>ᱞᱟᱛᱟᱨ: ᱫᱩᱨᱜᱟᱵᱚᱛᱤ ᱣᱤᱞᱰᱞᱟᱭᱤᱯ ᱥᱮᱱᱴᱨᱤ, ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ | image_map = MP Damoh district map.svg | map_caption = ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = | coor_pinpoint = ᱫᱟᱢᱳᱦ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱥᱟᱜᱚᱨ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱫᱟᱢᱳᱦ]] | parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱠᱚ | parts_style = para | p1 = ᱑. [[ᱫᱟᱢᱳᱦ]] ᱒. [[ᱛᱮᱸᱫᱩ ᱠᱷᱮᱲᱟ]] ᱓. [[ᱯᱟᱛᱷᱚᱨᱤᱭᱟ]] ᱔. [[ᱦᱟᱛᱛᱟ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱦᱟᱛᱛᱟ]] ᱕. [[ᱯᱚᱴᱮᱨᱟ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱯᱚᱴᱮᱨᱟ]] ᱖. [[ᱡᱚᱵᱮᱨᱟ]] ᱗. [[ᱵᱚᱴᱤᱭᱟᱜᱚᱲ]] | area_total_km2 = 7,306 | area_footnotes = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_total = 1,264,219 | population_footnotes = | population_urban = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ | demographics1_info1 = ᱗᱐.᱙᱒% | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | demographics1_info2 = ᱙᱑᱓ | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]] | leader_name1 = [[ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱟᱢᱳᱦ]] | leader_title2 = | leader_name2 = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | registration_plate = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = {{URL|https://damoh.nic.in}} | official_name = }} '''ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱫᱟᱢᱳᱦ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{historical populations|11=1901|12=2,86,248|13=1911|14=3,34,123|15=1921|16=2,88,054|17=1931|18=3,06,556|19=1941|20=3,43,211|21=1951|22=3,57,463|23=1961|24=4,38,343|25=1971|26=5,73,263|27=1981|28=7,21,453|29=1991|30=8,98,125|31=2001|32=10,83,949|33=2011|34=12,64,219|percentages=pagr|footnote=source:<ref>{{cite web |title=Table A-02 Decadal Variation in Population Since 1901: Madhya Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43356/download/47048/23%20A-2%20Madhya%20Pradesh.pdf |website=census.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>|align=center}} {{bar box |title=ᱫᱟᱢᱚᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion">{{cite web |title=Table C-01 Population By Religion: Madhya Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11381/download/14494/DDW23C-01%20MDDS.XLS |website=census.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#FCD116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|93.85}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|3.79}} {{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]]|pink|1.98}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.38}}}} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱒,᱖᱔,᱒᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ᱮᱥᱴᱚᱱᱤᱭᱟ<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | accessdate = 2011-10-01 | quote = Estonia 1,282,963 July 2011 est. | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱩ ᱦᱮᱢᱯᱥᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |title=2010 Resident Population Data |publisher=U. S. Census Bureau |accessdate=2011-09-30 |quote=New Hampshire 1,316,470 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archivedate=October 19, 2013 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱓᱘᱓ ᱟᱱᱟᱜ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱑᱗᱓ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱕᱐ ᱢᱟᱹᱭᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱖.᱕᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱑᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name=districtcensus/> ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱐.᱙᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱑᱙.᱘᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱑᱙.᱔᱙% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱓.᱑᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> {{Pie chart |thumb = left |caption = ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (2011) |label1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value1 = 68.63 |color1 = orange |label2 = [[ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱤ]] |value2 = 30.27 |color2 = tomato |label3 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ|value3 = 1.10 |color3 = grey }} ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱖᱘.᱖᱓% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ ᱓᱐.᱒᱗% [[ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱤ]] ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="language">{{Cite web |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10211/download/13323/DDW-C16-STMT-MDDS-2300.XLSX |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Madhya Pradesh |website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ (most backward districts) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾<ref name=brgf/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱜᱨᱟᱱᱴ (Backward Regions Grant Fund) ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj |date=September 8, 2009 |title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme |publisher=National Institute of Rural Development |url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |accessdate=September 27, 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |archivedate=April 5, 2012 }}</ref> ==ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ== ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱱᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱱᱳᱦᱴᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱪᱚᱱᱰᱮᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/?id=NXK445Q1nIwC&pg=PA584&lpg=PA584&dq=nohata+india+river#v=onepage&q=nohata%20india%20river&f=false |title = Encyclopaedia of India, Pakistan and Bangladesh|isbn = 9788182053922|last1 = Gupta|first1 = Om|year = 2006}}</ref> ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱤᱝᱜᱷᱳᱨᱜᱚᱲ ᱠᱤᱞᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱮᱱ ᱵᱚᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[ᱜᱳᱱᱰᱤ ᱦᱚᱲ|ᱜᱳᱸᱰ]] ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱳᱸᱰ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚᱞᱯᱚᱛ ᱥᱟᱦ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱩᱨᱜᱟᱵᱚᱛᱤ ᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚᱞᱯᱚᱛ ᱥᱟᱦ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱠᱵᱚᱨᱤᱡ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱜᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟᱵᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{citation needed|date=July 2020}} ᱥᱳᱱᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱜᱚᱲ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱦ ᱛᱮᱭᱟᱵᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱤᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱠᱩᱸᱰᱚᱞᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱭᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱸᱰᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱕᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱭᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=July 2020}} ᱵᱟᱱᱫᱚᱠᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱜᱮᱥᱣᱚᱨᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱳᱫᱷᱤ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱢᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://hindi.news18.com/news/madhya-pradesh/bhopal-damoh-by-polls-bjp-rahul-lodhi-suddenly-became-famous-know-why-and-who-is-he-mpns-3575667.html|title=Lodhi politics in Damoh|date=March 2019|access-date=2024-08-17|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130063847/https://hindi.news18.com/news/madhya-pradesh/bhopal-damoh-by-polls-bjp-rahul-lodhi-suddenly-became-famous-know-why-and-who-is-he-mpns-3575667.html|url-status=dead}}</ref> [[ᱫᱟᱢᱳᱦ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ, ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ ᱱᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱱᱟ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ, ᱠᱤᱨᱛᱷᱤ ᱥᱴᱚᱸᱵᱷ, ᱜᱚᱡᱟᱱᱚᱱ ᱵᱩᱨᱩ, ᱱᱳᱜᱽᱡᱟ ᱵᱩᱨᱩ, ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱫᱟᱢᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱵᱟᱭ ᱟᱜ ᱠᱤᱞᱟ, ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱴᱟᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱸᱰᱚᱞᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱴᱟᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱞᱟᱛᱟᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱤᱨᱛᱷ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ NH 34 ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>https://indiarailinfo.com/departures/damoh-dmo/1223</ref> ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category}} * [http://Damoh.nic.in Damoh District website] {{Geographic location |Centre = ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = [[ᱪᱷᱚᱛᱚᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northeast = [[ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |East = [[ᱠᱟᱴᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southeast = [[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |South = |Southwest = [[ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |West = [[ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northwest = }} {{coord|21.895724|N|80.795145|E|type:adm3rd_source:itwiki|display=title}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 9kl9aa32p4fcmj0b57bj6l7csa488fr ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ 0 28401 189772 175061 2026-03-29T18:27:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189772 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ | image = BBI-T1 (2).jpg | IATA = BBI | ICAO = VEBS | type = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ | owner = | operator = | owner-oper = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱤᱠᱚᱨᱚᱱ | city-served = [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] | location = [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | opened = {{start date and age|1962|04|17|df=y|p=n|br=n}} | hub = [[:en:IndiaOne Air|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱣᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ]] | metric-elev = ᱦᱚᱭ | elevation-m = ᱔᱒ | elevation-f = ᱑᱓᱘ | coordinates = {{coord|20|14|40|N|085|49|04|E|display=inline,title}} | pushpin_map = India Odisha#India | pushpin_label = '''BBI''' | website = [https://www.aai.aero/en/airports/ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ] | metric-rwy = Y | r1-number = ᱐᱕/᱒᱓ | r1-length-m = ᱑,᱓᱗᱙ | r1-length-f = ᱔,᱕᱒᱕ | r1-surface = [[Asphalt concrete|Asphalt]] | r2-number = ᱑᱔/᱓᱒ | r2-length-m = ᱒᱗᱔᱓ | r2-length-f = ᱙᱐᱐᱐ | r2-surface = Asphalt | stat-year = ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ – ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ | stat1-header = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ | stat1-data = ᱔,᱖᱐᱐,᱖᱑᱕ ({{increase}} ᱒᱖.᱙%) | stat3-header = ᱮᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱢᱚᱵᱽᱢᱮᱱᱴᱥ | stat3-data = ᱓᱕,᱓᱖᱘ ({{increase}} ᱑᱕%) | stat4-header = ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱚᱱᱱᱟᱜᱽ | stat4-data = ᱙,᱘᱘᱗ ({{increase}} ᱐.᱗%) | footnotes = Source: [[:en:Airports Authority of India|AAI]]<ref name="AAI3">{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=20 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|website=aai.aero|access-date=20 April 2024}}</ref><ref name="AAI4">{{cite web|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|website=aai.aero|access-date=20 April 2024}}</ref> | nativename = <!-- No native name as per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | mapframe = ᱦᱚᱭ | mapframe-zoom = 10 | pushpin_map_caption = ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ }} '''ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' {{Airport codes|BBI|VEBS}} ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://aera.gov.in/content/airports/bhubaneswar-airport.php|title=Bhubaneswar Airport|work=[[Ministry of Civil Aviation (India)|Airport Economic Regulatory Authority]]|access-date=3 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129010802/http://aera.gov.in/content/airports/bhubaneswar-airport.php|archive-date=29 January 2019|url-status=live}}</ref> ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱡ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ|ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱤᱠᱚᱨᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ᱼ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮ ᱔.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱙.᱘᱐᱐᱐ ᱢᱤᱴᱨᱤᱠ ᱴᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱠᱟᱨᱜᱚ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="AAI3"/><ref name="AAI4"/> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱰᱳᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱟᱨ ᱒ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱚᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱒ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="newterminalbs">{{cite news|title=New terminal at Bhubaneswar airport starts operations|url=http://www.business-standard.com/article/companies/new-terminal-at-bhubaneswar-airport-starts-operations-113031400359_1.html|access-date=17 March 2013|newspaper=Business Standard|date=14 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230231810/http://www.business-standard.com/article/companies/new-terminal-at-bhubaneswar-airport-starts-operations-113031400359_1.html|archive-date=30 December 2013|url-status=live}}</ref> ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱩᱣᱟᱞᱟ ᱞᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱩᱣᱟᱞᱟ ᱞᱟᱢᱯᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Centre accords international tag to Bhubaneswar airport|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-31/bhubaneswar/43558773_1_new-domestic-terminal-bhubaneswar-airport-international-terminal|newspaper=[[The Times of India]]|date=31 October 2013|access-date=30 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231000543/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-31/bhubaneswar/43558773_1_new-domestic-terminal-bhubaneswar-airport-international-terminal|archive-date=31 December 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/bhubaneswar-bangkok-direct-flight-from-december-10-4968974/|title=Air India to commence Bhubaneswar to Bangkok direct flights from December 10|website=Indian Express|access-date=5 December 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ndtvprofit.com/business/airasia-starts-operations-on-kuala-lumpur-bhubaneswar-route-1686576|title=AirAsia starts Operations on Kuala Lumpur-Bhubaneswar Route|website=www.ntvprofit.com|access-date=27 April 2017|archive-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224182609/https://www.ndtvprofit.com/business/airasia-starts-operations-on-kuala-lumpur-bhubaneswar-route-1686576|url-status=dead}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱵᱤᱰᱼ᱑᱙ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚᱠᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://odishatv.in/odisha/air-india-suspends-bhubaneswar-bangkok-flight-service-308914|title=Air India Suspends Bhubaneswar to Bangkok Flight Service|website=Odishatv.in|access-date=17 July 2018|archive-date=22 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722200257/http://odishatv.in/odisha/air-india-suspends-bhubaneswar-bangkok-flight-service-308914|url-status=dead}}</ref> ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ [[ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ]], [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230403-6ebbi|title=INDIGO ADDS BHUBANESWAR – DUBAI FROM MAY 2023|work=Aeroroutes|accessdate=3 April 2023}}</ref><ref name="IndiGo Southeast Asia Expansion">{{cite web|url=https://www.zeebiz.com/economy-infra/aviation/news-indigo-adds-flights-to-singapore-bangkok-after-go-first-cancels-flights-interglobe-aviation-share-price-on-bse-nse-233237|title=IndiGo strengthens connectivity to Southeast Asia, adds flights connecting Singapore, Bangkok|work=Zee Business|date=3 May 2023 |accessdate=3 May 2023}}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱔ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱞᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴᱚᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱰᱷᱮᱨ ᱫᱤᱱ ᱵᱚᱭᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱨᱡᱤᱼᱥᱟᱨᱮᱡᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author1=Raj, Amulya|title=Bhubaneswar's Biju Patnaik International Airport Becomes Self-Sustainable, Installs 4 MP Solar Power Plant|url=https://www.msn.com/en-in/news/world/bhubaneswars-biju-patnaik-international-airport-becomes-self-sustainable-installs-4-mp-solar-power-plant/ar-AA1aQBrr|work=[[Zee News]]|date=7 May 2023|access-date=9 May 2023|language=en}}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱣᱟᱞᱟ ᱞᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240314-akmay24bbi|title=AirAsia resumes Kuala Lumpur - Bhubaneswar service in 2Q24|website=AeroRoutes|access-date=14 March 2024}}</ref> ==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱟᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱟᱨ ᱒ ᱾ ===ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱚ=== ====ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑==== [[File:Biju Patnaik International Airport.jpg|thumb|ᱮᱭᱟᱨᱥᱟᱭᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱑.᱔᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="newterminalbs"/><ref>{{cite news|title=Lanco Infratech bags Rs 92 cr order from AAI|url=http://www.business-standard.com/article/companies/lanco-infratech-bags-rs-92-cr-order-from-aai-110060400202_1.html|access-date=30 December 2013|newspaper=[[Business Standard]]|date=4 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235519/http://www.business-standard.com/article/companies/lanco-infratech-bags-rs-92-cr-order-from-aai-110060400202_1.html|archive-date=30 December 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Singha|first=Minati|title=International airport to take off by June|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/International-airport-to-take-off-by-June/articleshow/18804322.cms|access-date=5 March 2013|newspaper=Times of India|date=5 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924202711/http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/International-airport-to-take-off-by-June/articleshow/18804322.cms|archive-date=24 September 2016|url-status=live}}</ref> AAI ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝᱼᱢᱮᱴᱨᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=March date for swanky airport|url=http://www.telegraphindia.com/1111208/jsp/odisha/story_14853822.jsp#.UUXeKRxkMWU|access-date=17 March 2013|newspaper=The Telegraph|date=8 August 2011|location=Calcutta, India|first=Bibhuti|last=Barik|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801062503/http://www.telegraphindia.com/1111208/jsp/odisha/story_14853822.jsp#.UUXeKRxkMWU|archive-date=1 August 2013|url-status=dead}}</ref> ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑, ᱑᱘,᱒᱔᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱙᱐,᱓᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱯᱷᱤᱴ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱮᱭᱟᱨᱚᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱞᱤᱯᱷᱴ, ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱨ, ᱑᱘ ᱪᱮᱠᱼᱤᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ, ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱮᱴᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱭᱟᱨ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱯᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱰᱮᱦᱮᱨᱚᱜ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱟᱭᱤᱯᱤ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ, ᱯᱟᱞ ᱦᱟᱭᱤᱴᱥ ᱥᱯᱟ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ, ᱰᱟᱠᱚᱴᱟ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱮᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="newterminalbs" /><ref>{{cite news|last=Barik|first=Bibhuti|title=Airport work speeds up&nbsp;– Capital set for take-off in style|url=http://www.telegraphindia.com/1110624/jsp/orissa/story_14152627.jsp|access-date=17 March 2013|newspaper=The Telegraph|date=24 June 2011|location=Calcutta, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801070511/http://www.telegraphindia.com/1110624/jsp/orissa/story_14152627.jsp|archive-date=1 August 2013|url-status=dead}}</ref> ====ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱒==== ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱒ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱖,᱒᱖᱔ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱗,᱔᱓᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱯᱷᱩᱴ) ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱖ ᱪᱮᱠᱼᱤᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱚᱨ, ᱑᱐ ᱤᱢᱤᱜᱨᱟᱥᱚᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱚᱨ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱟᱥᱴᱳᱢ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱚᱨ, ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Bhubaneswar - Technical Information|url=http://www.aai.aero/allAirports/bhubaneshwar_technicalinfo.jsp|access-date=25 May 2017|newspaper=[[Airports Authority of India]]|date=22 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170607162700/http://www.aai.aero/allAirports/bhubaneshwar_technicalinfo.jsp|archive-date=7 June 2017|url-status=dead}}</ref> ᱘᱗᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱸᱠ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱟᱨ ᱒ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Bhubaneswar airport to get new terminal soon|url=https://odishatv.in/odisha/bhubaneswar-airport-to-get-new-terminal-soon-354704|access-date=23 February 2019|date=23 February 2019|archive-date=24 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190224115801/https://odishatv.in/odisha/bhubaneswar-airport-to-get-new-terminal-soon-354704|url-status=dead}}</ref> ====ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ==== ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱟᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|date=19 December 2012|title=Improvement in Air Cargo Capacity|website= [[Parliament of India]]|url=https://sansad.in/getFile/annex/258/AU1299.pdf?source=pqars|access-date=19 December 2022}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱮᱸᱰ ᱮᱞᱟᱭᱤᱰ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱤᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱮ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱞ.ᱮ.ᱮᱥ. (AAICLAS) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=AAICLAS: Facilities|website=aaiclas.aero|url=https://www.aaiclas.aero/ground_handling_capabilities|access-date=26 June 2024}}</ref> ===ᱨᱟᱱᱣᱮ=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱔/᱓᱒ ᱟᱨ ᱨᱟᱣᱟᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱕/᱒᱓ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ {| class="wikitable sortable" |+ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭᱤ. ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱱᱣᱮ !ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱮᱞ !ᱡᱤᱞᱤᱧ !ᱚᱥᱟᱨ !ᱮᱯᱨᱚᱪ ᱞᱟᱭᱤᱴ/ᱟᱭᱤ.ᱮᱞ.ᱮᱥ |- |᱑᱔/᱓᱒ |{{convert|2743|m|ft|abbr=on}} |{{convert|45|m|ft|abbr=on}} |CAT-I / CAT-II |- |᱐᱕/᱒᱓ |{{convert|1379|m|ft|abbr=on}} |{{convert|45|m|ft|abbr=on}} |CAT-I / CAT-II |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} https://en.m.wikipedia.org/wiki/Netaji_Subhas_Chandra_Bose_International_Airport ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} *[https://www.aai.aero/en/airports/bhᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱤᱠᱚᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ] {{Portalbar|India|Aviation}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] 5ht1qcmq4k38hlo7wb61djbatgovi2c ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 28726 189760 156522 2026-03-29T16:09:27Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189760 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail service |color=FF7220 |name= ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ - ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' |logo= |logo_width= |image=New Jalpaiguri Patna Saffron Grey Mini Vande Bharat Transet 2024-03-04-061128.jpg |image_width=300px |image_alt= |alt= |caption=ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱥᱚᱨ-ᱜᱨᱮ ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱱᱰᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ |type=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] |locale=[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] |first={{start date|12 March 2024}} (ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ)<br/>{{start date and age|14 March 2024|df=yes}} (ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ) |last= |operator=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹᱛᱵᱟᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹᱛᱵᱟᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ (NFR)]] |ridership= |start={{stnlnk|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} '''(NJP)''' |stops=᱖ |end={{stnlnk|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} '''(PNBE)''' |distance={{convert|473|km|0|abbr=on}} |journeytime=᱐᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |frequency=ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ {{efn|ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ}} |trainnumber=᱒᱒᱒᱓᱓ / ᱒᱒᱒᱓᱔ |line_used= *[[ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ-ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ-ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] *[[ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ–ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ-ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] *[[ᱢᱳᱠᱟᱢᱟ-ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ–ᱢᱳᱠᱟᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] *[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] |class=ᱮ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ, ᱮ.ᱥᱤ. ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱽ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ |seating={{Hlist|ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ|ᱨᱳᱴᱮᱴᱤᱵᱩᱞ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱚ}} |sleeping=ᱵᱟᱝ |autorack= |catering=ᱚᱱ ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱮᱴᱮᱨᱤᱝ |observation=ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱳᱪ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱠᱚ |entertainment={{Hlist|[[ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ|ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ]]|ᱤᱱᱯᱷᱳᱴᱮᱭᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ|[[ᱮᱥᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱜᱽ ᱟᱨ ᱥᱳᱠᱮᱴ: ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱴᱟᱭᱤᱯ#ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱤᱮᱥ ᱑᱒᱙᱓|ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱮᱞ]]|ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ|ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱠᱮᱴ|ᱵᱚᱛᱚᱞ ᱦᱳᱞᱰᱟᱨ|ᱴᱨᱮ ᱴᱤᱵᱩᱞ}} |baggage=ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱨᱮᱠ ᱠᱚ |otherfacilities=[[ᱠᱟᱵᱟᱪ (ᱴᱨᱮᱱ ᱯᱨᱳᱴᱮᱠᱴᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ)|ᱠᱟᱵᱟᱪ]] |stock=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ#ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱮᱵᱟ|ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐]]{{Broken anchor|date=2024-06-15|bot=User:Cewbot/log/20201008/configuration|target_link=Vande Bharat Express#Mini Vande Bharat services|reason= ᱟᱱᱪᱚᱨ (ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱮᱵᱟ) [[Special:Diff/1183926159|has been deleted]].}} |gauge=[[ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮᱠᱽ]]<br/>{{track gauge|1676mm|allk=on}} ᱵᱳᱨᱰ ᱜᱮᱡᱽ |el= |speed={{cvt|68|km/h|0|abbr=on}} (Avg.) |trainlength={{convert|192|m|ft}} (᱐᱘ ᱠᱚᱪ) |owners=[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] |maintenance='''''(TBC)''''' |map={{New Jalpaiguri-Patna VB Express Route}} |map_state=collapsed |electrification=[[25 kV 50 Hz AC]] ᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ }} ᱒᱒᱒᱓᱓/᱒᱒᱒᱓᱔ '''ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ - ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱓ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=पटना से न्यू जलपाईगुड़ी सिर्फ 7 घंटे में, इस तारीख से मिलेगा वंदे भारत का टिकट |url=https://hindi.news18.com/news/bihar/begusarai-vande-bharat-train-will-run-from-patna-to-new-jalpaiguri-will-pass-through-katihar-begusarai-know-timings-and-fares-8124441.html |access-date=2024-03-08 |website=News18 हिंदी |language=hi }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-03-16 |title=New Jalpaiguri-Patna Vande Bharat Express: Route, fare |url=https://www.news9live.com/business/biz-news/new-jalpaiguri-patna-vande-bharat-express-ticket-price-route-travel-time-2468257 |access-date=2024-04-01 |website=News9live |language=en-US}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱟᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-03-12 |title=PM Modi flags off 10 new Vande Bharat Express trains today, four existing routes extended – Check full routes, new destinations and more |url=https://www.financialexpress.com/business/railways-pm-modi-to-flag-off-10-new-vande-bharat-express-trains-today-four-existing-routes-to-see-expansion-check-full-routes-new-destinations-and-more-3421885/ |access-date=2024-03-12 |website=Financialexpress |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mukhopadhyay |first=Sounak |date=2024-03-12 |title=Watch: PM Modi flags off 10 new Vande Bharat trains |url=https://www.livemint.com/news/india/watch-prime-minister-narendra-modi-flags-off-10-new-vande-bharat-trains-11710214806246.html |access-date=2024-03-12 |website=mint |language=en}}</ref> ==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]], [[ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱱᱟᱣᱜᱚᱪᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱣᱜᱚᱪᱷᱤᱭᱟ]], [[ᱠᱷᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟ]], [[ᱵᱮᱜᱩᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱜᱩᱥᱚᱨᱟᱭ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱒᱒᱒᱓᱓/᱒᱒᱒᱓᱔ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Vande Bharat Express soon to be launched from Patna |url=https://www.psuconnect.in/news/vande-bharat-express-soon-to-be-launched-from-patna/41602 |access-date=2024-03-08 |website=www.psuconnect.in |language=en}}</ref> ==ᱨᱮᱠ ᱠᱚ== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱔᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱟᱨ ᱒᱗ ᱟᱱᱟᱜ '''ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱠ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱟᱞ ᱠᱚᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Train 18, India's Fastest, Named "Vande Bharat Express": Piyush Goyal |url=https://www.ndtv.com/india-news/train-18-indias-fastest-named-vande-bharat-express-piyush-goyal-1983965 |access-date=2023-04-19 |website=NDTV.com}}</ref> ==ᱥᱮᱵᱟ== ᱒᱒᱒᱓᱓/᱒᱒᱒᱓᱔ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ - ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱐᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱔᱗᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱙᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱯᱤᱰ (ᱮᱢ.ᱯᱤ.ᱮᱥ.) ᱫᱚ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<references group="lower-alpha" responsive="1"></references> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱛᱮᱡᱟᱥ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱜᱟᱛᱤᱢᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] n0etns9c1ub0q4u7ikebtgcud8firw4 ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱛᱨᱮᱭᱚ 0 29091 189774 158708 2026-03-29T18:33:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189774 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱛᱨᱮᱭᱚ (ᱞᱚᱴᱚᱥᱟᱛᱷᱤ) | image = Vishnu Raj Atreya.jpg | imagesize = | caption = ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱟᱛᱨᱮᱭᱚ | native_name_lang = np | birth_date = {{birth date text|10 November 1944}} | birth_place = [[ᱠᱟᱯᱤᱞᱵᱟᱥᱴᱩ ᱡᱤᱞᱟ|ᱠᱟᱯᱤᱞᱵᱟᱥᱴᱩ]], ᱱᱮᱯᱟᱞ | death_date = {{death-date and age|18 July 2020|10 November 1944}} | education = ᱱᱟᱵᱷᱭᱟ ᱵᱭᱟᱠᱟᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. <br /> ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱮᱢ. ᱮ. <br /> ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱛᱮ ᱮᱢ. ᱮ. <br /> ᱱᱟᱵᱷᱭᱟ ᱵᱭᱟᱠᱟᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱪᱟᱨᱭᱟ | alma_mater = [[ᱥᱟᱢᱯᱩᱨᱱᱟᱱᱰ ᱥᱟᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱵᱤᱥᱣᱟᱵᱤᱰᱭᱟᱞᱟᱭ]] <br />[[ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱣᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | occupation = [[ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱨ [[ᱥᱠᱚᱞᱟᱨ]] | spouse = ᱟᱨᱭᱟ ᱟᱛᱨᱮᱭᱚ | nickname = ᱞᱚᱴᱚᱥᱟᱛᱷᱤ }} '''ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱛᱨᱮᱭᱚ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: विष्णुराज आत्रेय; ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱔ - ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]], [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱨ [[ᱟᱹᱣᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.dainikpatra.com/2020/07/21703/ |title=मैले बुुझेका विष्णुराज आत्रेय ‘लाटोसाथी’ |publisher=Dainik Patra |access-date=2020-07-09 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809200738/https://www.dainikpatra.com/2020/07/21703/ |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱚᱴᱚᱥᱟᱛᱷᱤ (Latosathi) ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: लाटोसाथी) (meaning: mute friend) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ।<ref name="chalise">{{cite book |last= Chalise |first= Shivaram |date= 2006 |title= हास्यव्यंगकार लाटो साथी [Thesis: Hasyabyangakar Latosathi] |publisher= Tribhuvan University |page= <!-- or pages= --> }}</ref><ref>{{cite book |last= Bhattrai |first= Ghataraj |title= नेपाली लेखक कोश [Nepali writers Encyclopedia] |url=http://www.madanpuraskar.org/search/monographsview.php?start=16319 |publisher= Laxmi Prashad Devkota Prakashan |page= 577 <!-- or pages= --> }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱦᱟᱭᱠᱩ ᱚᱞ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="jetha2">{{cite magazine |last = Palpali |first = B. K. |title = डा. आत्रेय : संस्कृत हाइकुका प्रथम स्रष्टा |trans-title = Dr. Atreya : The first author of Sanskrit haiku |url = http://202.70.82.238/cgi-bin/koha/opac-ISBDdetail.pl?biblionumber=52547 |language = ne |magazine = डा. विष्णु राज आत्रेय : स्रष्टा र सिर्जनाका विविध आयाम [Dr. Vishnu Raj Atreya; Srasta ra Srijanaka Vividh Ayam] |publisher = Kathmandu Nepal Perol Sahitya Samaj |access-date = 2024-11-06 |archive-date = 2014-02-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140219105621/http://202.70.82.238/cgi-bin/koha/opac-ISBDdetail.pl?biblionumber=52547 |url-status = dead }}</ref> ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱽ ᱡᱤᱭᱚᱱ=== ᱟᱛᱨᱮᱭᱚ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱔ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱽ ᱨᱟᱡᱽ ᱩᱯᱟᱫᱷᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱥᱢᱤᱱᱟᱞᱭᱟ, ᱠᱚᱯᱤᱞᱵᱟᱥᱴᱩ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱮᱵᱽ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱥᱢᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱣᱞᱮᱥᱣᱚᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱥᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱥᱢᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱦᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱷᱤᱰᱤᱢ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱟᱱᱟᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱱᱟᱨᱮᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ-ᱭᱚᱜᱟ-ᱯᱩᱨᱚᱱ-ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱯᱩᱨᱱᱚᱱᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱵᱟᱨᱟᱱᱟᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱵᱽᱡᱤ ᱵᱷᱭᱟᱠᱟᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱛᱤᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱱᱟᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱩᱨᱱᱚᱱᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱵᱽᱡᱤᱭᱟ ᱵᱷᱭᱟᱠᱟᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. (Ph.D.) ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱱᱟᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱨᱮᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱢᱯᱩᱨᱱᱚᱱᱫᱽ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ===ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ=== ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱚᱱᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱭᱟ ᱟᱛᱨᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ) ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ===ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱦᱟᱹᱥᱩ=== ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱛᱨᱤᱭᱚ ᱫᱚ ᱜᱚᱞᱵᱞᱮᱰᱚᱨ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱱ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱟᱱᱮᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ 'ᱵᱟᱨᱟᱨᱩᱪᱤ ᱠᱟᱴᱤᱭᱟᱱ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱚᱞ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ===ᱜᱩᱨ=== ᱟᱛᱨᱮᱭᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱗᱕ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱞ ᱵᱞᱮᱰᱚᱨ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://thehimalayantimes.com/kathmandu/litterateur-lato-sathi-passes-away-at-74/ Litterateur ‘Lato Sathi’ passes away at 74]</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == ftcxalcvjd0ne5t1yz17xw676p9g28c ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱡᱚᱱ ᱠᱟᱨᱛᱷᱚᱠ 0 29126 189746 172978 2026-03-29T14:21:55Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189746 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱡᱚᱱ ᱠᱟᱨᱛᱷᱚᱠ | image = Peter J Karthak.jpg | native_name = पिटर जे. कार्थक | native_name_lang = ne | birth_name = ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱡᱚᱱ ᱠᱟᱨᱛᱷᱚᱠ | birth_date = {{Birth date|1943|12|12|df=y}} | birth_place = [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]<br>{{small|(present-day [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ)}} | death_date = {{Death date and age|2020|04|16|1943|12|12|df=y}} | death_place = [[ᱞᱟᱹᱛᱤᱯᱩᱨ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] | nationality = ᱱᱮᱯᱟᱞᱩ | education = MA (English) | alma_mater = [[ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱣᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱡᱟᱨᱤᱡ, ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ | notable_works = ''[[ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ᱛᱷᱟᱣ: ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ᱢᱟᱱᱪᱮ]]'' | spouse = ᱨᱟᱡᱟᱱᱟ ᱯᱨᱟᱡᱟᱯᱟᱛᱤ | children = ᱒ | awards = [[ᱥᱟᱡᱷᱟ ᱯᱩᱨᱩᱥᱠᱟᱨ]], ᱑᱙᱗᱘ }} '''ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱡᱚᱱ ᱠᱟᱨᱛᱷᱚᱠ''' (᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱓ ᱑᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]], ᱟᱨ ᱡᱚᱨᱱᱚᱞᱤᱥᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|last=Republica|title=Peter J Karthak, author of Pratyek Thhaun: Pratyek Manchhe, passes away at 77|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/92994/|access-date=9 November 2024|website=My Republica|language=en|archive-date=10 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810033422/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/92994/|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱰᱤᱴ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ''ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ᱛᱷᱟᱣ: ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ᱢᱟᱱᱪᱮ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱡᱷᱟ ᱯᱩᱨᱩᱥᱠᱟᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱞᱚᱝ]] (ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱞᱮᱯᱪᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱛᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱪᱷᱳᱠ ᱴᱤ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱ ᱱᱚᱨ ᱵᱩᱥᱴᱤ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱚᱨᱱᱵᱤᱞ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱯᱚᱭᱤᱸᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ।<ref>{{Cite web|date=2011-03-21|title=A Lepcha in your own land|url=https://www.himalmag.com/a-lepcha-in-your-own-land/|access-date=7 November 2024|website=Himal Southasian|language=en-GB}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱮ. ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ [[ᱮᱢᱵᱚᱨ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱡᱤᱭᱚᱱ== [[File:THE HILLIANS.jpg|alt=The Hillians - (from left) - K. K. Gurung, Peter Karthak, Mark Karthak, Phurba Tshering and Ranjit Gazmer|thumb|''ᱫᱟ ᱦᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ'' - (ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ) - ᱠᱮ. ᱠᱮ. ᱜᱩᱨᱩᱝ, ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱠᱟᱨᱛᱷᱚᱠ, ᱢᱟᱨᱠ ᱠᱟᱨᱛᱷᱚᱠ, ᱯᱷᱩᱨᱵᱟ ᱛᱥᱟᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱨᱚᱧᱡᱤᱛ ᱜᱟᱡᱽᱢᱟᱨ᱾]] ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱦᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱜᱤᱴᱟᱨᱤᱥᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱪᱳᱰᱮᱱ ᱛᱥᱟᱨᱤᱝ ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱪᱳᱜᱤᱭᱟᱞ (ᱨᱟᱡᱟ) ᱯᱟᱞᱰᱮᱱ ᱛᱷᱳᱱᱰᱩᱯ ᱱᱟᱢᱜᱤᱭᱟᱞ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ "ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱴᱞᱥ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Founder of first hill band dies |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/founder-of-first-hill-band-dies/cid/1767304 |access-date=9 November 2024 |website=www.telegraphindia.com}}</ref>''ᱫᱟ ᱦᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ'' ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖/᱑᱙᱖᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱭᱳᱱᱡᱚᱱ, ᱛᱟᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=कार्थक : कोलाहलमा एक्लो मान्छे |url=https://ekagaj.com/article/weekend/443/?v=1 |access-date=9 November 2024 |website=ekagaj |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109054245/https://ekagaj.com/article/weekend/443/?v=1 |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ== ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ''ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ᱛᱷᱟᱣ: ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ᱢᱟᱱᱪᱮ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱥᱟᱡᱷᱟ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=रहेनन् पिटर जे कार्थक|url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/41906/2020-04-23|access-date=9 November 2024|website=Naya Patrika|language=en}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱐ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱕:᱓᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱗᱗ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱯᱚᱥᱩᱯᱚᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=कार्थक : कोलाहलमा एक्लो मान्छे|url=https://ekagaj.com/article/weekend/443/?v=1|access-date=2021-11-27|website=ekagaj|archive-date=2021-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127092720/https://ekagaj.com/article/weekend/443/?v=1|url-status=dead}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ, ᱨᱚᱧᱡᱚᱱᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Pradhan|first=Sarad|title=Peter Karthak : The Making of a Writer – Publiknama|url=https://publiknama.com/2020/10/03/peter-karthak-the-making-of-a-writer/|access-date=2022-02-07|language=en-US|archive-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207043814/https://publiknama.com/2020/10/03/peter-karthak-the-making-of-a-writer/|url-status=dead}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱚᱝ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱡᱷᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 5ul7j5fg5ko3f6tge7sgi9gvba45ynj ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ 0 29342 189757 161291 2026-03-29T15:39:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189757 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ - ᱜᱩᱨᱩ ᱱᱟᱱᱚᱠ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ | name = ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | native_name = {{Nastaliq|ننکاݨا صاحب}} <br /> {{Nastaliq|ننكانہ صاحِب}} | image_skyline = The Entrance of Janam Asthan-2.jpg | imagesize = 240px | image_alt = | image_caption = | motto = | image_map = | mapsize = 150 px | map_alt = | map_caption = | coordinates = {{Coord|31|27|0|N|73|42|24|E|type:city_region:PK|display=inline,title}} | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = left<!-- left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{PAK}} | subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | subdivision_name1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] | subdivision_type2 = [ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = [[ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱞᱟᱦᱚᱨ]] | subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name3 = [[ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ]] | population_total = ᱑᱓᱐,᱐᱔᱑ | total_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | population_as_of = ᱒᱐᱒᱓ | population_est = | pop_est_as_of = | population_footnotes = | leader_party = The Saathy Party | leader_name = Shahzaib Raffique | area_total_km2 = | elevation_m = 187 | population_density_km2 = | blank_name_sec1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ | blank_info_sec1 = ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ | website = }} '''ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ''' ([[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]: {{nq|ننکانہ صاحب}} [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]]: {{Nastaliq|ننکاݨا صاحب}}) ᱫᱚ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ [[ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱩᱨᱩ, ᱜᱩᱨᱩ ᱱᱟᱱᱚᱠ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Iqbal 2015">{{cite web | last=Iqbal | first=Amjad | title=Over 2,500 Indian Sikhs attend annual pilgrimage | website=DAWN.COM | date=22 November 2015 | url=http://www.dawn.com/news/1221378 | access-date=20 April 2016}}</ref><ref>[http://www.sgpc.net/historical-gurdwaras/gurdwaras_in_pakistan.asp Historical Gurudwaras:Nankana Sahib] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110914043347/http://www.sgpc.net/historical-gurdwaras/gurdwaras_in_pakistan.asp |date=2011-09-14 }}. Sgpc.net. Retrieved on 2011-11-15.</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱞᱟᱦᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱗ ᱢᱤᱞ) ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ [[ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱗ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.nha.gov.pk/index.php?option=com_content&view=article&id=403%3Anankana-sahib&catid=62%3Atourism&Itemid=82&showall=1 Nankana Sahib] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111222015620/http://nha.gov.pk/index.php?option=com_content&view=article&id=403%3Anankana-sahib&catid=62%3Atourism&Itemid=82&showall=1 |date=2011-12-22 }}. Nha.gov.pk. Retrieved on 2011-11-15.</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱑᱐,᱑᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.politicpk.com/nankana-sahib-district-population-of-cities-towns-and-villages-2017-2018/|title=Nankana Sahib District Population of Cities, Towns and Villages 2017-2018|date=23 May 2018|access-date=22 December 2024|archive-date=21 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721181355/https://www.politicpk.com/nankana-sahib-district-population-of-cities-towns-and-villages-2017-2018/|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱮᱠᱷᱩᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱟᱨᱟᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱩᱥᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱟᱭ ᱵᱷᱳᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱛ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱴᱤ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱤᱡ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱭ-ᱵᱷᱳᱭᱤ-ᱫᱤ-ᱛᱟᱞᱣᱟᱸᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=April 2016}} ᱜᱩᱨᱩᱫᱣᱟᱨᱟ ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷ ᱠᱚ ᱑᱖᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱑᱘᱑᱙-᱒᱐ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱭᱟᱱ-ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱨᱚᱬᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ CE ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ, ᱯᱮᱥᱚᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷ ᱥᱚᱢᱢᱮᱞᱟᱱ, ᱠᱟᱝᱜᱽᱲᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨᱟ ᱾{{citation needed|date=April 2016}} ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱥᱤᱠᱷᱩᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.dawn.com/2005/05/10/nat43.htm Nankana becomes a district]. Dawn.com. Retrieved on 2011-11-15.</ref> ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ, ᱥᱟᱦ ᱠᱳᱴ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱽᱞᱟ ᱦᱤᱞ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱷᱫᱟᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱭ ᱵᱩᱞᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱟᱯᱟᱱ ᱟᱹᱯᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱐᱐ ᱮᱠᱚᱲ (᱔᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ) ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | title = Nankana Sahib in Pak to be a recreational village | date = Sep 27, 2003| url = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-09-27/chandigarh/27206273_1_nankana-sahib-sikhs-harpal-singh-bhullar | archive-url = https://archive.today/20120726094132/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-09-27/chandigarh/27206273_1_nankana-sahib-sikhs-harpal-singh-bhullar | url-status = dead | archive-date = July 26, 2012 | work = [[The Times of India]] | access-date = 2011-10-23}}</ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱩ ᱱᱟᱱᱚᱠ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱵᱷᱮᱠᱭᱩ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤ ᱵᱳᱨᱰ (ᱮᱴᱤᱯᱤᱵᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ (ᱟᱨ) ᱡᱩᱞᱯᱷᱤᱠᱟᱨ ᱚᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ "ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱱᱟᱱᱚᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ, ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾"<ref>{{cite news | title = Pak govt plans university at Nankana Sahib | date = Apr 17, 2007 | url = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-04-17/pakistan/27871427_1_nankana-sahib-sikh-pilgrims-etpb | archive-url = https://archive.today/20120707214446/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-04-17/pakistan/27871427_1_nankana-sahib-sikh-pilgrims-etpb | url-status = dead | archive-date = July 7, 2012 | work = [[The Times of India]] | access-date = 2011-10-23 }}</ref> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== {{Pie chart|thumb=right|value2=1.44|value4=0.32|value3=1.33|value1=96.91|color1=darkGreen|color2=Yellow|color3=dodgerblue|color4=darkorchid|label1=[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|label2=[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|label3=[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|label4=ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ|caption=ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱒᱓)<ref>{{cite web|title=7th Population and Housing Census - Detailed Results|url=https://www.pbs.gov.pk/digital-census/detailed-results}}</ref>}} ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷ ᱠᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱩᱞᱴᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱙᱗% ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱ ᱥᱤᱠᱷ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱨᱤᱱ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱱᱟᱱᱚᱠ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱓᱐,᱐᱔᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑,᱘᱗᱕ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑.᱕% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑,᱗᱓᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑.᱓% ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=TABLE 9 : POPULATION BY SEX, RELIGION AND RURAL/URBAN, CENSUS - 2023 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_9.pdf |access-date=8 December 2024}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Wikivoyage|ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ (ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ) ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱨᱩ ᱱᱟᱱᱚᱠ ᱫᱮᱣ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] qrfy5wvgnglvlo5c92zcb7va8btyd6v ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱢ 0 29491 189747 162394 2026-03-29T14:27:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189747 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱢ | image = | caption = | birth_date = | birth_place = | residence = [[ᱵᱟᱞᱩᱢᱟᱛᱷ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱞᱩᱢᱟᱛᱷ]] | death_date = | death_place = | office1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ | termstart1 = ᱒᱐᱐᱕ | termend1= ᱒᱐᱐᱙ | successor1 = [[ᱵᱟᱭᱫᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱢ]] | termstart2 = ᱒᱐᱑᱔ | termend2 = ᱒᱐᱑᱙ | predecessor2 = [[ᱵᱟᱭᱫᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱢ]] | constituency2 = [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ]] | office3= | term_start3 = ᱒᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ | term_end3 = | majority3 = | predecessor3 = | successor3 = | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ | religion = | spouse = | children = | website = | footnotes = | date = ᱒᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ | | year = ᱒᱐᱑᱙ | }} '''ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.brandbharat.com/english/jharkhand/districts/Latehar/mla.html |title=MLA of Latehar List of the MLA of Latehar District |publisher=Brandbharat.com |date= |access-date=2019-11-21}}</ref><ref>{{cite web|url=http://myneta.info/jharkhand2014/candidate.php?candidate_id=19 |title=Prakash Ram(JVM(P)):Constituency- LATEHAR (SC)(LATEHAR ) - Affidavit Information of Candidate |publisher=Myneta.info |date= |access-date=2019-11-21}}</ref> ==᱒᱐᱐᱕ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ== ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ==᱒᱐᱐᱙ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ== ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱠᱚᱸᱰᱤᱰᱮᱴ ᱵᱚᱭᱫᱷᱭᱟᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱕᱐᱐ ᱵᱷᱳᱴ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.elections.in/jharkhand/assembly-constituencies/latehar.html |title=Latehar Election and Results 2018, Candidate list, Winner, Runner-up, Current MLA and Previous MLAs |publisher=Elections.in |date= |access-date=2019-11-21}}</ref> ==᱒᱐᱑᱔ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ== ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱵᱷᱚᱥ ᱢᱳᱨᱪᱟ (ᱨᱮᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ) ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱱᱰᱮᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱨᱚᱥ ᱵᱷᱳᱴᱤᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱵᱟᱹᱵᱩᱞᱟᱞ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/mar/23/rajya-sabha-polls-jharkhand-vikas-morcha-prajatantrik-suspends-legislator-prakash-ram-over-cross-vo-1791473.html|title=Rajya Sabha polls: Jharkhand Vikas Morcha-Prajatantrik suspends legislator Prakash Ram over cross-voting|website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindi.news18.com/news/jharkhand/ranchi-prakash-ram-is-suspended-from-jvm-for-cross-voting-1314286.html|title=Rajya Sabha Election 2018: क्रॉस वोटिंग पर प्रकाश राम जेवीएम से निलंबित|date=23 March 2018|website=News18 India}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱢᱳᱨᱪᱟ (ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱤᱠ) ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/jharkhand/ranchi/news/latehar-news-jvm-mla-prakash-ram-joined-bjp-01658079.html|title=भाजपा में शामिल हुए झाविमो विधायक प्रकाश राम, सीएम की उपस्थिति में ग्रहण की सदस्‍यता|date=5 October 2019|website=Dainik Bhaskar}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://up.punjabkesari.in/jharkhand/news/jawimo-president-babulal-marandi-got-a-big-shock-mla-prakash-ram-joined-bjp-1064323|title=झाविमो अध्यक्ष बाबूलाल मरांडी को बड़ा झटका, विधायक प्रकाश राम भाजपा में हुए शामिल|date=5 October 2019|website=punjabkesari}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱨᱟᱢ, ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] owcw58tp5p3vdifo6ux8dy0mymzisgf ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟ 0 30267 189776 167083 2026-03-29T18:59:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189776 wikitext text/x-wiki '''ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱡᱩᱵᱮᱫᱟ ᱩᱞ ᱦᱟᱠ; ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱖ – ᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱑᱙᱔᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱧᱡᱟᱭ ᱞᱤᱞᱟ ᱵᱷᱟᱱᱥᱟᱞᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱣᱟᱨᱤᱭᱟ (᱒᱐᱐᱗) ᱨᱮ ᱥᱳᱱᱟᱢ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱳᱞ ᱥᱟᱶ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://tribune.com.pk/story/896339/5-noted-personalities-that-left-pakistan-for-india/ |title=5 noted personalities who left Pakistan for India|date=2 June 2015 }}</ref><ref>{{cite web |title=Ms Oomph: V Gangadhar meets Begum Para, the original pin-up girl. |url=http://www.rediff.com/movies/nov/29para.htm |date=29 November 1997 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱑᱙᱕᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱽᱞᱟᱢᱟᱨ ᱜᱟᱨᱞ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱮ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨ ᱥᱮᱱᱥᱩᱣᱟᱥ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.oldindianphotos.in/2011/04/sensuous-photographs-of-hindi-movie.html |title=Sensuous Photographs of Hindi Movie Star Begum Para by ''Life'' Magazine Photographer James Burke - 1951 |first=Old Indian |last=Photos }}</ref><ref name="thefridaytimes.com">{{cite web |url=https://www.thefridaytimes.com/tft/begum-para-the-last-glamour-girl/ |title=Begum Para: the Last Glamour Girl |first=Khalid |last=Hasan |date=2 August 2015 |website=The Friday Times |access-date=15 February 2025 |archive-date=6 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606010256/http://www.thefridaytimes.com/tft/begum-para-the-last-glamour-girl/ |url-status=dead }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟ ᱡᱩᱵᱮᱫᱟ ᱩᱞ ᱦᱟᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱬ ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱟᱸᱡᱟᱵ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ)᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱢᱤᱭᱟᱱ ᱮᱦᱥᱟᱱ-ᱩᱞ-ᱦᱟᱠ, ᱡᱟᱞᱟᱸᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱡᱽ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱰᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮᱱ ᱪᱤᱯᱷ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱞᱤᱵᱨᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Ishtiaq |title=Shyama's Arain roots in Lahore BY Ishtiaq Ahmed |url=https://apnaorg.com/prose-content/english-articles/page-83/article-10/index.html |website=apnaorg.com}}</ref><ref name="thefridaytimes.com"/><ref>{{Cite web |title=BEGUM PARA BY JAMES BURKE FOR LIFE MAGAZINE – 1951 |url=https://www.bollywoodirect.com/begum-para-by-james-burke-for-life-magazine-1951/ |website=www.bollywoodirect.com|date=10 December 2015 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Ahmed |first=Ishtiaq |title=Pre-Partition Punjab's Contribution to Indian Cinema |publisher=Taylor & Francis}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱟᱥᱨᱩᱨᱩᱞ ᱦᱟᱠ, ᱑᱙᱓᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱯᱨᱚᱛᱤᱢᱟ ᱫᱟᱥᱜᱩᱯᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱱᱮᱦ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="para">{{cite web |url=http://cineplot.com/begum-para-memories-2/ |title=Begum Para – Memories – Cineplot.com }}</ref><ref name="thefridaytimes.com"/> ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱮᱨᱟ ᱣᱟᱜ ᱜᱽᱞᱤᱴᱡᱤ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱮ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱮᱴ-ᱴᱩᱜᱮᱫᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱲ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱤᱢᱯᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱚᱯᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱥᱟᱥᱦᱚᱫᱷᱟᱨ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱟᱨ ᱫᱮᱣᱤᱠᱟ ᱨᱟᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱱᱟᱥᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/mag/2006/09/17/stories/2006091700120500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071112124228/http://www.hindu.com/mag/2006/09/17/stories/2006091700120500.htm |url-status=dead |archive-date=12 November 2007 |title=The return of Begum Para |first=V. |last=Gangadhar |work=[[The Hindu]] |date=17 September 2006}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱩᱵᱽᱱᱟ, ᱱᱟᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱭᱩᱵᱽ ᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱤᱪᱩ ᱫᱟᱱᱫᱤᱭᱟ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱮᱞᱟᱨᱤ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ, ᱛᱟᱦᱩᱨᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱳᱦᱨᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?203606 |title=Begum Para &#124; Begum Para |publisher=Outlookindia.com |date=28 May 1997 |access-date=22 February 2014}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱔ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱗᱕ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱲᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://tribune.com.pk/story/896339/5-noted-personalities-that-left-pakistan-for-india/ |title=5 noted personalities who left Pakistan for India |date=2 June 2015 |website=The Express Tribune}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category-inline}} * {{IMDb name|id=0660788|name=Begum Para}} 51mqquvqf0n9ioy9suys6ue2qhpk1r1 ᱱᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱮᱞ 0 30633 189756 168529 2026-03-29T15:36:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189756 wikitext text/x-wiki '''ᱱᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱮᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱗)<ref name=":0">{{Cite web |title=Nareshbhai Maganbhai Patel(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- GANDEVI (ST)(NAVSARI) - Affidavit Information of Candidate: |url=https://www.myneta.info/Gujarat2022/candidate.php?candidate_id=4948 |access-date=2025-01-16 |website=www.myneta.info}}</ref> ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱵᱷᱥᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-12-07 |title=Gandevi Election Result 2022 LIVE: BJP's Nareshbhai Patel wrests seat second time by wide margin - CNBC TV18 |url=https://www.cnbctv18.com/politics/gandevi-election-result-2022-live-check-winner-losers-vote-margin-news-updates-15342711.htm |access-date=2025-01-16 |website=CNBCTV18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-08 |title=Gandevi Assembly Seat Result: बीजेपी के नरेश पटेल जीते, कांग्रेस-आप प्रत्‍याशी में महज 454 वोटों का अंतर |url=https://hindi.news18.com/news/nation/gandevi-vidhansabha-seat-result-live-update-gujarat-election-result-nareshbhai-maganbhai-patel-ashok-patel-pankaj-l-patel-bjp-aap-congress-looser-winner-5001819.html |access-date=2025-01-16 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-date=2022-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221215151841/https://hindi.news18.com/news/nation/gandevi-vidhansabha-seat-result-live-update-gujarat-election-result-nareshbhai-maganbhai-patel-ashok-patel-pankaj-l-patel-bjp-aap-congress-looser-winner-5001819.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Gujarat Election Result 2022: Constituency Wise Winning Candidates List |url=https://www.indiatoday.in/elections/gujarat-election-results-2022-constituency-wise-winning-candidates-list |access-date=2025-01-16 |website=India Today |language=en}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱵᱷᱥᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱟᱱᱫᱮᱵᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱜᱚᱱᱵᱟᱭ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱵᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ ᱮᱢ. ᱫᱮᱥᱟᱭ ᱟᱜᱟᱥᱤᱣᱟᱞᱟ ᱮᱪ.ᱮᱥ. ᱟᱥᱲᱟ, ᱟᱜᱟᱥᱤ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚᱭ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱱᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱓,᱑᱑᱖ ᱵᱷᱚᱴ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱥᱚᱠ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱙,᱓᱑᱖ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Live |first=A. B. P. |date=2022-12-08 |title=Gandevi Election 2022 Final Results LIVE: BJP Candidate NARESHBHAI MAGANBHAI PATEL wins from Gandevi , Details Inside |url=https://news.abplive.com/elections/gandevi-election-result-2022-live-updates-constituency-vote-counting-result-winner-loser-tally-bjp-congress-aap-gujarat-assembly-election-result-news-1568341 |access-date=2025-01-16 |website=news.abplive.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-12-09 |title=Gujarat Election Results 2022: Full list of winners & constituencies |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/gujarat-election-results-2022-full-list-of-winners-constituencies/articleshow/96105904.cms |access-date=2025-01-16 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>https://results.eci.gov.in/ResultAcGenDec2022/ConstituencywiseS0639.htm?ac=39</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱕᱗,᱒᱖᱑ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Gandevi Election Result 2022 LIVE Updates: Nareshbhai Maganbhai Patel Of BJP Wins |url=https://www.news18.com/news/elections/gandevi-election-result-2022-live-updates-winner-loser-leading-trailing-mla-margin-6563515.html |access-date=2025-01-16 |website=News18 |language=en}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱯᱟᱴᱮᱞ, ᱱᱚᱨᱮᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱗–᱒᱐᱒᱒]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱒–᱒᱐᱒᱗]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱵᱷᱥᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] 9nww76i73zfswd6ahn9ini2kmiisyae ᱯᱨᱮᱢ ᱞᱚᱛᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ 0 31205 189750 189514 2026-03-29T14:37:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189750 wikitext text/x-wiki '''ᱯᱨᱮᱢ ᱞᱚᱛᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ''' (᱑᱐ ᱢᱮ ᱑᱙᱒᱗ – ᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱯᱨᱮᱢ ᱞᱚᱛᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱮ ᱑᱙᱒᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱞᱟᱱᱫᱷᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱟᱯᱟᱛ, ᱯᱚᱸᱰᱤᱛᱟ ᱞᱟᱞᱪᱟᱸᱫᱽ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱢᱟᱛᱤ ᱢᱟᱭᱟᱫᱮᱵᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱜᱳᱣᱲᱤᱭᱚ ᱵᱟᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱨᱮᱢᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ მშვიდი ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱦᱚᱭᱦᱩᱫᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱚᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱤᱫ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱨᱚᱥᱛᱷᱟ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱔᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱣᱲᱤᱭᱚ ᱵᱟᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱤᱥᱛᱤᱯᱷᱟ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱚᱱ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱯᱷᱩᱨᱥᱟᱹᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱵᱨᱚᱡᱽ ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱫᱚ ᱜᱳᱣᱲᱤᱭᱚ ᱵᱟᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱢᱞᱚᱛᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ – ᱵᱨᱚᱡᱽ ᱵᱷᱟᱥᱟ, ᱟᱣᱟᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮᱭ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱠᱟᱞ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱥ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ, ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱚᱸᱰᱤᱛᱟ ᱞᱟᱞᱪᱟᱸᱫᱽ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚᱭ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱵᱤ.ᱮᱪ.ᱭᱩ.) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱙᱔᱙-᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛᱟ ᱳᱝᱠᱟᱨᱱᱟᱛᱷ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱯᱨᱮᱢᱞᱚᱛᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱮᱪ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛᱟ ᱳᱝᱠᱟᱨᱱᱟᱛᱷ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛᱟ ᱞᱟᱞᱪᱟᱸᱫᱽ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱟᱡᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱨᱟᱝ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱡᱩᱣᱟᱞ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢ.ᱮ. ᱠᱞᱟᱥ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱤᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱨᱥ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱟᱵᱽᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱮ. ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱮ. ᱠᱞᱟᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱡᱩᱣᱟᱞ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱮ. (ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱮᱪ.ᱭᱩ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚᱨᱤᱱ ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟᱹ ᱰᱨ. ᱯᱤ.ᱮᱞ. ᱵᱟᱭᱫᱽᱭᱚ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: ᱨᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱟᱨ ᱜᱳᱣᱲᱤᱭᱚ ᱵᱟᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ᱾ "ᱥᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱨᱚᱥ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱤᱥᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱛᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ; ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱠᱟᱞ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱟᱞᱚᱝᱠᱟᱨ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== # {{cite book |author=Prem Lata Sharma |title=Indian Aesthetics and Musicology: The Art and Science of Indian Music |volume=1, Compiled articles of Prof. (Miss) Premlata Sharma |editor=Km. Urmila Sharma |publisher=Āmnāya-Prakāśana |location=Varanasi |year=2000 |url=http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/3305 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} # {{cite book |author=Prem Lata Sharma |title=Prēma-Rasāyana ēveṃ Saṅgīta-Mīmāmsā - The Alchemy of Love & Wisdom' Expressed through the Holistic Life and Works of Prof. Prem Lata Sharma |editor=Urmila Sharma |publisher=Radha Publications |location=New Delhi |year=2002 |url=http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/3304 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * http://journals.cambridge.org/production/action/cjoGetFulltext?fulltextid=3963852 * [https://web.archive.org/web/20020222043742/http://thehindu.com/thehindu/br/2001/12/11/stories/2001121100130400.htm Legendary savant in music] 7ewdbxgi99qnstlgnu7y1ejgt3rz0s8 ᱵᱷᱤᱢᱟᱰᱳᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 31317 189780 170737 2026-03-29T20:11:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189780 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱵᱷᱤᱢᱟᱰᱳᱞᱩ | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ | image = Bhimadole railway station name board.jpg | image_caption = ᱵᱷᱤᱢᱟᱰᱳᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱳᱨᱰ | address = ᱵᱷᱤᱢᱟᱰᱳᱞᱩ, ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | map_type = India | map_caption = ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|16.8083|81.2607|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|22|m|ft|0|abbr=on}} | line = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ-ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] | other = | structure = ᱢᱟᱱᱚᱠ (ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) | platform = ᱓ | tracks = ᱕ {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ | parking = ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱘᱙᱓–᱙᱖ | closed = | rebuilt = | electrified = ᱑᱙᱙᱕–᱙᱖ | accessible = | code = {{Indian railway code | code = BMD | zone = ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ | division = ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mapframe = ᱦᱚᱭ | mapframe-caption = Interactive map | mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=rail}} | map_state = collapsed }} '''ᱵᱷᱤᱢᱟᱰᱳᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ:BMD<ref>{{cite web |title=Distances in kilometers between stations on the Nuzvid – Navabpalem section |url=http://rbs.indianrail.gov.in/ShortPath/Rbs_pdf/LdtPart-i/ldtpart-i_scr.pdf |website=Indian Railways |access-date=30 April 2019 |page=44 |format=PDF |date=12 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414150809/http://rbs.indianrail.gov.in/ShortPath/Rbs_pdf/LdtPart-i/ldtpart-i_scr.pdf |archive-date=14 April 2017 |url-status=dead }}</ref>), [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱮᱞᱩᱨᱩ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ-ᱱᱤᱫᱟᱫᱟᱵᱳᱞᱩ ᱞᱩᱯ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://m.indiarailinfo.com/departures/bhimadolu-bmd/2509|title=Bhimadole Railway Station – Train Departure Timings|work=India Rail Info}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱘᱙᱓ ᱟᱨ ᱑᱘᱙᱖ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ {{stnlnk|ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱠᱚᱴᱚᱠ}} ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱴ ᱠᱚᱥᱴ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑,᱒᱘᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱐᱐ ᱢᱤᱞ) ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1 |title=Major Events in the Formation of S.E. Railway |publisher=South Eastern Railway |access-date=2013-01-25 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130401151628/http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0%2C1 |archive-date= 1 April 2013 |df=dmy }}</ref> ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱤᱥᱴ ᱠᱳᱥᱴ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ (ᱣᱟᱞᱴᱮᱭᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ) ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web| url =http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html |title = IR History: Part III (1900–1947)| publisher= IRFCA| access-date = 2013-01-19}}</ref> ===ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ=== ᱑᱙᱙᱕-᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱛᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱜᱚᱱᱱᱟᱵᱚᱨᱚᱢ-ᱱᱩᱡᱽᱣᱤᱰ-ᱵᱷᱤᱢᱟᱰᱳᱞᱩ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://irfca.org/docs/electrification-history.html|title = History of Electrification| publisher= IRFCA| access-date = 12 July 2013}}</ref> ==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ, ᱮᱞᱩᱨᱩ ᱫᱚ ''ᱵᱟᱝ-ᱩᱯᱱᱚᱜᱽᱨᱤ ᱜᱨᱮᱰ ᱓ (NSG-3)'' ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="station_categories">{{cite web |title=Stations – Category-wise (NEW) |url=https://scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,291,358,748,2213 |website=Portal of Indian Railways |access-date=23 April 2019}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.scr.indianrailways.gov.in/ ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱑᱘᱙᱓ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] cstw4jqsuxt4j8tu7fbysfwduxy7b2d ᱯᱨᱮᱢᱟ ᱥᱟᱦ 0 31663 189751 174993 2026-03-29T14:43:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189751 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nepali writer and poet (1945–2017)}} {{Infobox person | name = ᱯᱨᱮᱢᱟ ᱥᱟᱦ | image = Prema Shah.jpeg | native_name = प्रेमा शाह | native_name_lang = ne | birth_name = Girija Rajya Laxmi Shah | birth_date = {{Birth date|1945|06|29|df=y}} | birth_place = Shreepur, [[Birgunj]], [[Nepal]] | death_date = {{Death date and age|2017|12|20|1945|06|29|df=y}} | death_place = [[Intermountain Healthcare]], [[Salt Lake City]], [[Utah]], United States | nationality = Nepalese | alma_mater = [[Tribhuvan University]] | occupation = Writer, poet, lecturer | notable_works = {{Plainlist| * ''Pahenlo Gulaph'' * ''Vishayantara'' }} | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|JP Shahi||end=divorced}} * {{Marriage|RM Karmacharya||end=divorced}} }} | children = [[Jal Shah]] }} '''ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱨᱟᱡᱭᱟ ᱞᱟᱪᱷᱢᱤ ᱥᱟᱦ''' (᱒᱙ ᱡᱩᱱ 1945 – ᱒᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗), ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱯᱨᱮᱢᱟ ᱥᱟᱦ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟᱭ<ref>{{Cite web |title=Himalayan Voices |url=https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft729007x1&chunk.id=d0e14501&toc.depth=1&toc.id=d0e14501&brand=ucpress |access-date=2022-04-23 |website=publishing.cdlib.org}}</ref>᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Prema Shah's swan song |url=https://kathmandupost.com/opinion/2018/01/07/prema-shahs-swan-song |access-date=2022-04-23 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱔᱕ (᱑᱖ ᱟᱥᱟᱲ ᱒᱐᱐᱒ ᱵᱤ ᱮᱥ) ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱨᱤᱯᱩᱨ, ᱵᱤᱨᱜᱟᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱩᱨᱱᱮᱫᱽᱨᱟ ᱵᱤᱠᱨᱟᱢ ᱥᱟᱦ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱟᱨᱩᱱᱟ ᱥᱟᱦ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱠᱤᱱᱟ<ref>{{Cite web |last=Karki |first=Binita |date=2017-12-24 |title=पहेँलो गुलाफकी श्रष्टा प्रेमा शाहको अमेरिकामा निधन |url=http://suvadin.com/news/people-community-and-responsiblity/prema-shah |access-date=2022-04-23 |website=Suvadin |language=ne}}</ref>᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱯᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ, ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱥᱮᱨ ᱡᱮ.ᱵᱤ.ᱟᱨ. ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱮᱱᱟᱨᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱨᱮᱢᱟ ᱥᱟᱦ ᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱢᱮᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱨᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱢᱟᱢᱟ ᱟᱭᱳ ᱛᱩᱞᱥᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱩᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱠᱚᱭᱨᱟᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=2018-11-22 |title=साहित्यकार प्रेमा शाहको जीवनी |url=https://muktikhabar.com/biography/29173.html |access-date=2022-04-23 |website=muktikhabar |language=ne}}</ref> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱟᱴᱟᱱ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱚ ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱤᱱᱟ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤ-ᱯᱟᱫᱢᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱫᱟᱨᱥ ᱠᱟᱱᱭᱟ ᱱᱤᱠᱮᱛᱟᱱ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱥ ᱮᱞ ᱥᱤ ᱒᱐᱑᱖ ᱵᱤ ᱮᱥ (᱑᱙᱕᱙-᱑᱙᱖᱐) ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱴᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱮᱱᱥᱤ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱣᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱪᱞᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱴᱤᱠ ᱯᱮᱱᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱮᱢᱤᱠ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref name=":0" /> == ᱱᱳᱴᱮᱵᱟᱞ ᱣᱟᱨᱠᱥ == ᱯᱨᱮᱢᱟ ᱥᱟᱦ ᱟᱜ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱛᱟ.ᱞᱠᱟ.:<ref>{{Cite web |title=एउटी विद्रोही प्राज्ञ : प्रेमा शाह–२ |url=https://www.newsabhiyan.com.np/news-details.php?nid=113363 |access-date=2022-04-23 |website=News Abhiyan |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ᱥᱚᱨᱴ ᱥᱴᱚᱨᱤ ᱠᱟᱞᱮᱠᱥᱟᱱ === * ''Pahenlo Gulaph'' (Yellow Rose, 1966) * ''Vishayantara'' (Digressions, 1971) === ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱠᱚ === * ᱟᱠᱟᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱡᱤᱛ ᱪᱷᱟ (Co-writer) * ''ᱢᱟᱢᱢᱤ'' === ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ === ==== ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ==== * ''Jinki ra Joker'' * ''Mantu Bajaiko Kathako Patero'' * ''Indra Dhanush'' * ''Rangi Changi Kathaharu'' * ''Ramro Kaam'' * ''Reka Kehi Katha'' ==== ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱢᱟᱢ ==== * ''Rameko Katha'' * ''Anandako Aavishkar'' * ''Manu ra Bhangera'' === ᱤᱰᱤᱴᱤᱧ === * ''Ujyalo'' (Children's magazine) == ᱯᱨᱟᱥᱱᱟᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱚᱡᱚᱜ == == ᱵᱟᱭᱚᱯᱤᱠ == == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ == * [[Banira Giri]] * [[Parijat (writer)|Parijat]] * [[Dev Kumari Thapa]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}}{{Nepali literature}}{{Nepalese writers}}{{Nepalese Women Writers}}{{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Shah, Prema}} [[Category:1945 births]] [[Category:People from Birgunj]] [[Category:2017 deaths]] [[Category:20th-century Nepalese women writers]] [[Category:20th-century Nepalese poets]] [[Category:Nepali-language poets]] [[Category:Nepali-language writers from Nepal]] [[Category:Nepalese short story writers]] [[Category:Nepalese children's writers]] [[Category:Nepalese novelists]] [[Category:Nepalese women poets]] ce5f4wj7qd7m1u9q6jjsk4rjk6wq0lo ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ 0 33029 189754 181057 2026-03-29T15:18:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189754 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱰᱟᱠᱨᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India3 | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.6618|N|85.0168|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱩᱴᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ]]) | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱙᱒᱑᱐ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱓᱐ | registration_plate = JH 01 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1= | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱠᱮ]] | website = {{URL|ranchi.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱰᱟᱠᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=450| height=350| zoom=9 | coord={{coord|23|23|0|N|85|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, D: ᱰᱮᱢ<br/>ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|24|26|N|85|29|6|E}} | label-pos1=right|label1= ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|32|53|N|84|55|25|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱟᱞᱥᱚᱠᱨᱟ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱵᱟᱞᱥᱚᱠᱨᱟ]] (R) |mark-coord3={{coord|23|18|5|N|85|0|56|E}} | label-pos3=right|label3= ᱵᱮᱲᱳ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱵᱮᱲᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord4={{coord|23|34|28|N|85|7|53|E}} | label-pos4=right|label4= ᱵᱩᱲᱢᱩ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱵᱩᱲᱢᱩ]] (R) |mark-coord5={{coord|23|30|44|N|84|58|35|E}} | label-pos5=right|label5= ᱪᱟᱱᱦᱳ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱪᱟᱱᱦᱳ]] (R) |mark-coord6={{coord|23|34|43|N|85|31|2|E}} | label-pos6=left|label6= ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ]] (R) |mark-coord7={{coord|23|40|5|N|85|1|20|E}} | label-pos7=right|label7= ᱰᱟᱠᱨᱟ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord8={{coord|23|21|24|N|85|7|21|E}} | label-pos8=top|label8= ᱤᱴᱠᱤ| numbered8=R| mark-title8=[[ᱤᱴᱠᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord9={{coord|23|6|45|N|84|56|32|E}} | label-pos9=right|label9= ᱞᱟᱯᱩᱝ| numbered9=R| mark-title9=[[ᱞᱟᱯᱩᱝ]] (R) |mark-coord10={{coord|23|27|47|N|85|5|29|E}} | label-pos10=left|label10= ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ| numbered10=R| mark-title10=[[ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord11={{coord|23|26|5|N|85|24|44|E}} | label-pos11=right|label11= ᱢᱮᱨᱥᱟ| numbered11=R| mark-title11=[[ᱢᱮᱨᱥᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord12={{coord|23|19|20|N|85|11|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ| numbered12=R| mark-title12=[[ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R) |mark-coord13={{coord|23|29|30|N|85|29|0|E}} | label-pos13=left|label13= ᱚᱨᱢᱟᱡᱷᱤ| numbered13=R| mark-title13=[[ᱚᱨᱢᱟᱡᱷᱤ]] (R) |mark-coord14={{coord|23|15|55|N|85|38|40|E}} | label-pos14=top|label14= ᱨᱟᱦᱮ| numbered14=R| mark-title14=[[ᱨᱟᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R) |mark-coord15={{coord|23|21|1|N|85|51|4|E}} | label-pos15=left|label15= ᱥᱤᱞᱞᱤ| numbered15=R| mark-title15=[[ᱥᱤᱞᱞᱤ]] (R) |mark-coord16={{coord|23|12|13|N|85|42|26|E}} | label-pos16=right|label16= ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ| numbered16=R| mark-title16=[[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] (R) |mark-coord17={{coord|23|3|15|N|85|39|19|E}} | label-pos17=right|label17= ᱛᱟᱢᱟᱲ| numbered17=R| mark-title17=[[ᱛᱟᱢᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord18={{coord|23|16|40|N|85|18|30|E}} | label-pos18=right|label18= ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ| numbered18=R| mark-title18=[[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]] (R) |mark-coord19={{coord|23|21|6|N|85|19|12|E}} | label-pos19=left|label19=ᱨᱟᱺᱪᱤ| numbered19=M| mark-title19= [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (M) |label-size19=12 |label-color19=#800000 |mark-coord20={{coord|23|10|12|N|85|34|48|E}} | label-pos20=top|label20=ᱵᱩᱱᱰᱩ| numbered20=M| mark-title20= [[ᱵᱩᱱᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (M) |label-color20=#800000 |mark-coord21={{coord|23|21|25|N|85|24|15|E}} | label-pos21=right|label21= ᱟᱨᱟ | numbered21=CT| mark-title21=[[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color21= #A40000 |mark-coord22={{coord|23|25|50|N|85|20|40|E}} | label-pos22=top|label22= ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ | numbered22=CT| mark-title22=[[ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ]] (CT) |shape-color22= #A40000 |mark-coord23={{coord|23|18|20|N|85|22|11|E}} | label-pos23=right|label23= ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱣᱟ | numbered23=CT| mark-title23=[[ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱣᱟ]] (CT) |shape-color23= #A40000 |mark-coord24={{coord|23|39|40|N|85|0|16|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color24= #A40000 |mark-coord25={{coord|23|41|55|N|85|1|11|E}} | label-pos25=left|label25= ᱪᱩᱨᱤ | numbered25=CT| mark-title25=[[ᱪᱩᱨᱤ]] (CT) |shape-color25= #A40000 |mark-coord26={{coord|23|27|46|N|85|26|32|E}} | label-pos26=right|label26= ᱤᱨᱵᱟ | numbered26=CT| mark-title26=[[ᱤᱨᱵᱟ]] (CT) |shape-color26= #A40000 |mark-coord27={{coord|23|26|8|N|85|18|20|E}} | label-pos27=bottom|label27= ᱠᱟᱸᱠᱮ | numbered27=CT| mark-title27=[[ᱠᱟᱸᱠᱮ]] (CT) |shape-color27= #A40000 |mark-coord28={{coord|23|38|10|N|84|59|0|E}} | label-pos28=bottom|label28= ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ | numbered28=CT| mark-title28=[[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]] (CT) |shape-color28= #A40000 |mark-coord29={{coord|23|23|44|N|85|51|41|E}} | label-pos29=left|label29= ᱢᱩᱨᱤ | numbered29=CT| mark-title29=[[ᱢᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color29= #A40000 |mark-coord30={{coord|23|19|50|N|85|22|36|E}} | label-pos30=right|label30= ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ | numbered30=N| mark-title30=[[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (N) |shape-color30=#C42222 |mark-coord31={{coord|23|25|13|N|85|13|14|E}} | label-pos31=top|label31= ᱨᱟᱛᱩ | numbered31=CT| mark-title31= [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color31= #A40000 |mark-coord32={{coord|23|42|36|N|85|3|12|E}} | label-pos32=right|label32= ᱨᱟᱭ | numbered32=CT| mark-title32=[[ᱨᱟᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color32= #A40000 |mark-coord33={{coord|23|22|57|N|85|25|44|E}} | label-pos33=right|label33= ᱴᱟᱴᱤ | numbered33=CT| mark-title33=[[ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color33= #A40000 |mark-coord34={{coord|23|19|20|N|85|14|10|E}} | label-pos34=bottom|label34= ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ | numbered34=CT| mark-title34=[[ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ]] (CT) |shape-color34= #A40000 |mark-coord35={{coord|23|27|4|N|85|41|36|E}} | label-pos35= bottom|label35=ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ |labela35= ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered35=T| mark-title35= [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color35= #74C365 |mark-coord36={{coord|23|20|30|N|85|36|30|E}} | label-pos36=right|label36=ᱡᱳᱱᱦᱟ| numbered36=T| mark-title36= [[ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color36= #74C365 |mark-coord37={{coord|23|8|46|N|85|28|2|E}} | label-pos37=left|label37=ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered37=T| mark-title37= [[ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color37= #74C365 |mark-coord38={{coord|23|27|34|N|85|32|40|E}}| label38= ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ |labela38= ᱰᱮᱢ| label-color38 = #C42222 | label-angle38=0| label-pos38=right| label-size38=11| mark-size38=12| numbered38=D|mark-title38 =[[ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ ᱰᱮᱢ]]| shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23|28|0|N|85|48|0|E}} |label39= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela39= ᱜᱟᱰᱟ |label-color39 = #77A1CB| label-angle39= 5| label-pos39=top| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23|16|0|N|85|46|0|E}} |label40= ᱨᱟᱲᱩ |labela40= ᱜᱟᱰᱟ |label-color40 = #77A1CB| label-angle40= 10| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23|5|20|N|85|43|0|E}} |label41= ᱠᱟᱸᱪᱤ |labela41= ᱜᱟᱰᱟ |label-color41 = #77A1CB| label-angle41= -25| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |mark-coord42={{coord|22|58|0|N|85|48|0|E}} |label42= ᱠᱟᱨᱠᱟᱨᱤ |labela42= ᱜᱟᱰᱟ |label-color42 = #77A1CB| label-angle42= 5| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none |mark-coord43={{coord|23|29|40|N|85|37|0|E}} |label43= ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱵᱤ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ |label-color43 = #77A1CB| label-angle43= -10| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none |mark-coord44={{coord|23|42|20|N|85|9|0|E}} |label44= ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ |label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 0| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none |mark-coord45={{coord|23|24|0|N|84|55|0|E}} |label45= ᱠᱩᱭᱞᱤ |labela45= ᱜᱟᱰᱟ |label-color45 = #77A1CB| label-angle45= 0| label-pos45=top| label-size45=10| mark-size45=0| mark-title45 =none |mark-coord46={{coord|23|38|20|N|85|1|20|E}} | label-pos46=right|label46=CCL North|labela46= ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered46=0 | mark-title46=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | label-size46=12| shape-color46=#AA6666 |mark-coord47={{coord|23|23|18|N|84|57|45|E}} | label-pos47=left|label47= ᱱᱟᱨᱠᱚᱯᱤ| numbered47=R| mark-title47=[[ᱱᱟᱨᱠᱚᱯᱤ]] (R) |mark-coord48={{coord|23|31|17|N|85|17|29|E}} | label-pos48=left|label48= ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱤᱭᱟ| numbered48=R| mark-title48=ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱤᱭᱟ (R)|shape-color48=black| label-size48=13|label-color48=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord49={{coord|23|29|6|N|85|36|33|E}} | label-pos49=right|label49= ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ| numbered49=R| mark-title49=[[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]] (R) |mark-coord50={{coord|23|19|37|N|84|55|28|E}} | label-pos50=top|label50= ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ| numbered50=H| mark-title50=[[ᱡᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ]] (H) |arc-coordA={{coord|23|12|10|N|85|57|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-95| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.6618|N|85.0168|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱪᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱢᱮᱯᱥ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱑᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱤᱥ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱤᱥ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱦᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱦᱮ]], [[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]], ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱟᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱢᱟᱲ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]], [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱨᱟᱛᱩ]] ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱢᱩᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱯᱟᱨᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/pprwr.php| title= Central Coalfields Limited| work= Areas – Piparwar |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref> ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Page 14: Industry |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘.᱘᱓% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ - ᱕᱖.᱙% ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱔᱓.᱑% ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> <small>ᱱᱳᱴᱥ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱟᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱪᱩᱨᱤ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ, ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱵᱩᱠᱵᱩᱠᱟ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱠᱮ.ᱰᱤ.ᱮᱪ. ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱠᱟᱨᱠᱟᱴᱴᱟ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱯᱩᱨᱱᱟᱰᱤᱦ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ ᱾ ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱨᱮ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 27 December 2020}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱥᱨᱟᱢᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱭᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱥ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.uksmdakra.org/ | title = Uttari Karnpura Shramik Mahavidyalaya | publisher = UKSM | access-date = 7 September 2021 | archive-date = 9 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210909135008/http://www.uksmdakra.org/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.shiksha.com/college/uttri-karanpura-sharamik-mahavidyalay-ranchi-104859| title = Uttar Karanpur Shramik Mahavidyalaya| publisher = Shiksha| access-date = 7 September 2021}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | title = Affiliated Colleges | publisher = Ranchi University | access-date = 9 September 2021 | archive-date = 9 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210909014606/https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱱᱨᱟᱞ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱯᱮᱥᱤᱞᱤᱥᱴ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱠᱥ-ᱨᱮ, ᱤ.ᱥᱤ.ᱡᱤ., ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱳ ᱮᱱᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱚᱨ, ᱢᱚᱱᱤᱴᱚᱨ ᱰᱤᱯᱷᱟᱭᱵᱨᱤᱞᱮᱴᱚᱨ, ᱰᱮᱱᱴᱟᱞ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱢᱵᱩᱞᱟᱱᱥ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="hospital">{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/sutbs/pdf/12_06_2018_annexure_A_hospital.pdf |title = Status report of existing patient care facility in CCL |publisher= CCL| accessdate = 18 September 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] qnxosqrvuo7xytiha9nhdngoi32ps2m ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ 0 33030 189773 181058 2026-03-29T18:30:57Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189773 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India3 | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.6771|N|85.0043|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 5.79 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 4487 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱩᱴᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ]]) | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱙᱒᱑᱐ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱓᱐ | registration_plate = JH 01 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱗᱕.᱙᱗% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] constituency | blank3_info_sec1 = [[ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱠᱮ]] | website = {{URL|ranchi.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=450| height=350| zoom=9 | coord={{coord|23|23|0|N|85|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, D: ᱰᱮᱢ<br/>ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|24|26|N|85|29|6|E}} | label-pos1=right|label1= ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|32|53|N|84|55|25|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱟᱞᱥᱚᱠᱨᱟ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱵᱟᱞᱥᱚᱠᱨᱟ]] (R) |mark-coord3={{coord|23|18|5|N|85|0|56|E}} | label-pos3=right|label3= ᱵᱮᱲᱳ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱵᱮᱲᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord4={{coord|23|34|28|N|85|7|53|E}} | label-pos4=right|label4= ᱵᱩᱲᱢᱩ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱵᱩᱲᱢᱩ]] (R) |mark-coord5={{coord|23|30|44|N|84|58|35|E}} | label-pos5=right|label5= ᱪᱟᱱᱦᱳ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱪᱟᱱᱦᱳ]] (R) |mark-coord6={{coord|23|34|43|N|85|31|2|E}} | label-pos6=left|label6= ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ]] (R) |mark-coord7={{coord|23|40|5|N|85|1|20|E}} | label-pos7=right|label7= ᱰᱟᱠᱨᱟ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord8={{coord|23|21|24|N|85|7|21|E}} | label-pos8=top|label8= ᱤᱴᱠᱤ| numbered8=R| mark-title8=[[ᱤᱴᱠᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord9={{coord|23|6|45|N|84|56|32|E}} | label-pos9=right|label9= ᱞᱟᱯᱩᱝ| numbered9=R| mark-title9=[[ᱞᱟᱯᱩᱝ]] (R) |mark-coord10={{coord|23|27|47|N|85|5|29|E}} | label-pos10=left|label10= ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ| numbered10=R| mark-title10=[[ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord11={{coord|23|26|5|N|85|24|44|E}} | label-pos11=right|label11= ᱢᱮᱨᱥᱟ| numbered11=R| mark-title11=[[ᱢᱮᱨᱥᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord12={{coord|23|19|20|N|85|11|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ| numbered12=R| mark-title12=[[ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R) |mark-coord13={{coord|23|29|30|N|85|29|0|E}} | label-pos13=left|label13= ᱚᱨᱢᱟᱡᱷᱤ| numbered13=R| mark-title13=[[ᱚᱨᱢᱟᱡᱷᱤ]] (R) |mark-coord14={{coord|23|15|55|N|85|38|40|E}} | label-pos14=top|label14= ᱨᱟᱦᱮ| numbered14=R| mark-title14=[[ᱨᱟᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R) |mark-coord15={{coord|23|21|1|N|85|51|4|E}} | label-pos15=left|label15= ᱥᱤᱞᱞᱤ| numbered15=R| mark-title15=[[ᱥᱤᱞᱞᱤ]] (R) |mark-coord16={{coord|23|12|13|N|85|42|26|E}} | label-pos16=right|label16= ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ| numbered16=R| mark-title16=[[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] (R) |mark-coord17={{coord|23|3|15|N|85|39|19|E}} | label-pos17=right|label17= ᱛᱟᱢᱟᱲ| numbered17=R| mark-title17=[[ᱛᱟᱢᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord18={{coord|23|16|40|N|85|18|30|E}} | label-pos18=right|label18= ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ| numbered18=R| mark-title18=[[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]] (R) |mark-coord19={{coord|23|21|6|N|85|19|12|E}} | label-pos19=left|label19=ᱨᱟᱺᱪᱤ| numbered19=M| mark-title19= [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (M) |label-size19=12 |label-color19=#800000 |mark-coord20={{coord|23|10|12|N|85|34|48|E}} | label-pos20=top|label20=ᱵᱩᱱᱰᱩ| numbered20=M| mark-title20= [[ᱵᱩᱱᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (M) |label-color20=#800000 |mark-coord21={{coord|23|21|25|N|85|24|15|E}} | label-pos21=right|label21= ᱟᱨᱟ | numbered21=CT| mark-title21=[[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color21= #A40000 |mark-coord22={{coord|23|25|50|N|85|20|40|E}} | label-pos22=top|label22= ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ | numbered22=CT| mark-title22=[[ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ]] (CT) |shape-color22= #A40000 |mark-coord23={{coord|23|18|20|N|85|22|11|E}} | label-pos23=right|label23= ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱣᱟ | numbered23=CT| mark-title23=[[ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱣᱟ]] (CT) |shape-color23= #A40000 |mark-coord24={{coord|23|39|40|N|85|0|16|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color24= #A40000 |mark-coord25={{coord|23|41|55|N|85|1|11|E}} | label-pos25=left|label25= ᱪᱩᱨᱤ | numbered25=CT| mark-title25=[[ᱪᱩᱨᱤ]] (CT) |shape-color25= #A40000 |mark-coord26={{coord|23|27|46|N|85|26|32|E}} | label-pos26=right|label26= ᱤᱨᱵᱟ | numbered26=CT| mark-title26=[[ᱤᱨᱵᱟ]] (CT) |shape-color26= #A40000 |mark-coord27={{coord|23|26|8|N|85|18|20|E}} | label-pos27=bottom|label27= ᱠᱟᱸᱠᱮ | numbered27=CT| mark-title27=[[ᱠᱟᱸᱠᱮ]] (CT) |shape-color27= #A40000 |mark-coord28={{coord|23|38|10|N|84|59|0|E}} | label-pos28=bottom|label28= ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ | numbered28=CT| mark-title28=[[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]] (CT) |shape-color28= #A40000 |mark-coord29={{coord|23|23|44|N|85|51|41|E}} | label-pos29=left|label29= ᱢᱩᱨᱤ | numbered29=CT| mark-title29=[[ᱢᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color29= #A40000 |mark-coord30={{coord|23|19|50|N|85|22|36|E}} | label-pos30=right|label30= ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ | numbered30=N| mark-title30=[[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (N) |shape-color30=#C42222 |mark-coord31={{coord|23|25|13|N|85|13|14|E}} | label-pos31=top|label31= ᱨᱟᱛᱩ | numbered31=CT| mark-title31= [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color31= #A40000 |mark-coord32={{coord|23|42|36|N|85|3|12|E}} | label-pos32=right|label32= ᱨᱟᱭ | numbered32=CT| mark-title32=[[ᱨᱟᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color32= #A40000 |mark-coord33={{coord|23|22|57|N|85|25|44|E}} | label-pos33=right|label33= ᱴᱟᱴᱤ | numbered33=CT| mark-title33=[[ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color33= #A40000 |mark-coord34={{coord|23|19|20|N|85|14|10|E}} | label-pos34=bottom|label34= ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ | numbered34=CT| mark-title34=[[ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ]] (CT) |shape-color34= #A40000 |mark-coord35={{coord|23|27|4|N|85|41|36|E}} | label-pos35= bottom|label35=ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ |labela35= ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered35=T| mark-title35= [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color35= #74C365 |mark-coord36={{coord|23|20|30|N|85|36|30|E}} | label-pos36=right|label36=ᱡᱳᱱᱦᱟ| numbered36=T| mark-title36= [[ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color36= #74C365 |mark-coord37={{coord|23|8|46|N|85|28|2|E}} | label-pos37=left|label37=ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered37=T| mark-title37= [[ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color37= #74C365 |mark-coord38={{coord|23|27|34|N|85|32|40|E}}| label38= ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ |labela38= ᱰᱮᱢ| label-color38 = #C42222 | label-angle38=0| label-pos38=right| label-size38=11| mark-size38=12| numbered38=D|mark-title38 =[[ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ ᱰᱮᱢ]]| shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23|28|0|N|85|48|0|E}} |label39= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela39= ᱜᱟᱰᱟ |label-color39 = #77A1CB| label-angle39= 5| label-pos39=top| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23|16|0|N|85|46|0|E}} |label40= ᱨᱟᱲᱩ |labela40= ᱜᱟᱰᱟ |label-color40 = #77A1CB| label-angle40= 10| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23|5|20|N|85|43|0|E}} |label41= ᱠᱟᱸᱪᱤ |labela41= ᱜᱟᱰᱟ |label-color41 = #77A1CB| label-angle41= -25| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |mark-coord42={{coord|22|58|0|N|85|48|0|E}} |label42= ᱠᱟᱨᱠᱟᱨᱤ |labela42= ᱜᱟᱰᱟ |label-color42 = #77A1CB| label-angle42= 5| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none |mark-coord43={{coord|23|29|40|N|85|37|0|E}} |label43= ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱵᱤ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ |label-color43 = #77A1CB| label-angle43= -10| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none |mark-coord44={{coord|23|42|20|N|85|9|0|E}} |label44= ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ |label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 0| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none |mark-coord45={{coord|23|24|0|N|84|55|0|E}} |label45= ᱠᱩᱭᱞᱤ |labela45= ᱜᱟᱰᱟ |label-color45 = #77A1CB| label-angle45= 0| label-pos45=top| label-size45=10| mark-size45=0| mark-title45 =none |mark-coord46={{coord|23|38|20|N|85|1|20|E}} | label-pos46=right|label46=CCL North|labela46= ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered46=0 | mark-title46=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | label-size46=12| shape-color46=#AA6666 |mark-coord47={{coord|23|23|18|N|84|57|45|E}} | label-pos47=left|label47= ᱱᱚᱨᱠᱳᱯᱤ| numbered47=R| mark-title47=[[ᱱᱚᱨᱠᱳᱯᱤ]] (R) |mark-coord48={{coord|23|31|17|N|85|17|29|E}} | label-pos48=left|label48= ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱤᱭᱟ| numbered48=R| mark-title48=ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱤᱭᱟ (R)|shape-color48=black| label-size48=13|label-color48=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord49={{coord|23|29|6|N|85|36|33|E}} | label-pos49=right|label49= ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ| numbered49=R| mark-title49=[[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]] (R) |mark-coord50={{coord|23|19|37|N|84|55|28|E}} | label-pos50=top|label50= ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ| numbered50=H| mark-title50=[[ᱡᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ]] (H) |arc-coordA={{coord|23|12|10|N|85|57|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-95| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|23.6771|N|85.0043|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱑᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱤᱥ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱤᱥ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱦᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱦᱮ]], [[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]], ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱟᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱢᱟᱲ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]], [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱨᱟᱛᱩ]] ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱢᱩᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱯᱟᱨᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/pprwr.php| title= Central Coalfields Limited| work= Areas – Piparwar |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref> ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Page 14: Industry |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘.᱘᱓% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ - ᱕᱖.᱙% ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱔᱓.᱑% ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> <small>ᱱᱳᱴᱥ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small> ==ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔,᱔᱘᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒,᱓᱒᱑ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱑᱖᱖ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱖᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱙᱐᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱕.᱙᱗%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2019_PART_B_DCHB_RANCHI.pdf |title = District Census Handbook, Ranchi , Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 373458, page 28-29|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 11 September 2021}}</ref> ==ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ== ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱒᱐᱑᱑, ᱨᱟᱸᱪᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱕.᱗᱙ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱱᱟᱞᱟ, ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱠᱩᱞ ᱥᱟᱶ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ, ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱞ ᱫᱟᱜ, ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱗᱗᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱮᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱨᱤ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱮᱭᱟ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱱ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱮᱞᱮᱢᱮᱱᱴᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱵᱩᱠᱵᱩᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱪᱩᱨᱤ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ, ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱵᱩᱠᱵᱩᱠᱟ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱠᱮ.ᱰᱤ.ᱮᱪ. ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱠᱟᱨᱠᱟᱴᱴᱟ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱯᱩᱨᱱᱟᱰᱤᱦ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 27 December 2020}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱩᱛᱛᱟᱨᱤ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱥᱨᱟᱢᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱭᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.uksmdakra.org/ | title = Uttari Karnpura Shramik Mahavidyalaya | publisher = UKSM | access-date = 7 September 2021 | archive-date = 9 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210909135008/http://www.uksmdakra.org/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.shiksha.com/college/uttri-karanpura-sharamik-mahavidyalay-ranchi-104859| title = Uttar Karanpur Shramik Mahavidyalaya| publisher = Shiksha| access-date = 7 September 2021}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | title = Affiliated Colleges | publisher = Ranchi University | access-date = 9 September 2021 | archive-date = 9 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210909014606/https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 6qz7ri0ybxcuqegq7a9j9esc1wwxs03 ᱪᱩᱨᱤ 0 33031 189735 181045 2026-03-29T12:16:57Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189735 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱩᱨᱤ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India3 | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.68211|N|85.01981|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 16.78 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 24876 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱩᱴᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ]]) | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱙᱒᱑᱐ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱓᱐ | registration_plate = JH 01 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱘᱐.᱒᱑% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱠᱮ]] | website = {{URL|ranchi.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱪᱩᱨᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=450| height=350| zoom=9 | coord={{coord|23|23|0|N|85|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, D: ᱰᱮᱢ<br/>ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|24|26|N|85|29|6|E}} | label-pos1=right|label1= ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|32|53|N|84|55|25|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱟᱞᱥᱚᱠᱨᱟ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱵᱟᱞᱥᱚᱠᱨᱟ]] (R) |mark-coord3={{coord|23|18|5|N|85|0|56|E}} | label-pos3=right|label3= ᱵᱮᱲᱳ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱵᱮᱲᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord4={{coord|23|34|28|N|85|7|53|E}} | label-pos4=right|label4= ᱵᱩᱲᱢᱩ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱵᱩᱲᱢᱩ]] (R) |mark-coord5={{coord|23|30|44|N|84|58|35|E}} | label-pos5=right|label5= ᱪᱟᱱᱦᱳ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱪᱟᱱᱦᱳ]] (R) |mark-coord6={{coord|23|34|43|N|85|31|2|E}} | label-pos6=left|label6= ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ]] (R) |mark-coord7={{coord|23|40|5|N|85|1|20|E}} | label-pos7=right|label7= ᱰᱟᱠᱨᱟ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord8={{coord|23|21|24|N|85|7|21|E}} | label-pos8=top|label8= ᱤᱴᱠᱤ| numbered8=R| mark-title8=[[ᱤᱴᱠᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord9={{coord|23|6|45|N|84|56|32|E}} | label-pos9=right|label9= ᱞᱟᱯᱩᱝ| numbered9=R| mark-title9=[[ᱞᱟᱯᱩᱝ]] (R) |mark-coord10={{coord|23|27|47|N|85|5|29|E}} | label-pos10=left|label10= ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ| numbered10=R| mark-title10=[[ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord11={{coord|23|26|5|N|85|24|44|E}} | label-pos11=right|label11= ᱢᱮᱨᱥᱟ| numbered11=R| mark-title11=[[ᱢᱮᱨᱥᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord12={{coord|23|19|20|N|85|11|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ| numbered12=R| mark-title12=[[ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R) |mark-coord13={{coord|23|29|30|N|85|29|0|E}} | label-pos13=left|label13= ᱚᱨᱢᱟᱡᱷᱤ| numbered13=R| mark-title13=[[ᱚᱨᱢᱟᱡᱷᱤ]] (R) |mark-coord14={{coord|23|15|55|N|85|38|40|E}} | label-pos14=top|label14= ᱨᱟᱦᱮ| numbered14=R| mark-title14=[[ᱨᱟᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R) |mark-coord15={{coord|23|21|1|N|85|51|4|E}} | label-pos15=left|label15= ᱥᱤᱞᱞᱤ| numbered15=R| mark-title15=[[ᱥᱤᱞᱞᱤ]] (R) |mark-coord16={{coord|23|12|13|N|85|42|26|E}} | label-pos16=right|label16= ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ| numbered16=R| mark-title16=[[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] (R) |mark-coord17={{coord|23|3|15|N|85|39|19|E}} | label-pos17=right|label17= ᱛᱟᱢᱟᱲ| numbered17=R| mark-title17=[[ᱛᱟᱢᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord18={{coord|23|16|40|N|85|18|30|E}} | label-pos18=right|label18= ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ| numbered18=R| mark-title18=[[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]] (R) |mark-coord19={{coord|23|21|6|N|85|19|12|E}} | label-pos19=left|label19=ᱨᱟᱺᱪᱤ| numbered19=M| mark-title19= [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (M) |label-size19=12 |label-color19=#800000 |mark-coord20={{coord|23|10|12|N|85|34|48|E}} | label-pos20=top|label20=ᱵᱩᱱᱰᱩ| numbered20=M| mark-title20= [[ᱵᱩᱱᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (M) |label-color20=#800000 |mark-coord21={{coord|23|21|25|N|85|24|15|E}} | label-pos21=right|label21= ᱟᱨᱟ | numbered21=CT| mark-title21=[[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color21= #A40000 |mark-coord22={{coord|23|25|50|N|85|20|40|E}} | label-pos22=top|label22= ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ | numbered22=CT| mark-title22=[[ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ]] (CT) |shape-color22= #A40000 |mark-coord23={{coord|23|18|20|N|85|22|11|E}} | label-pos23=right|label23= ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱣᱟ | numbered23=CT| mark-title23=[[ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱣᱟ]] (CT) |shape-color23= #A40000 |mark-coord24={{coord|23|39|40|N|85|0|16|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color24= #A40000 |mark-coord25={{coord|23|41|55|N|85|1|11|E}} | label-pos25=left|label25= ᱪᱩᱨᱤ | numbered25=CT| mark-title25=[[ᱪᱩᱨᱤ]] (CT) |shape-color25= #A40000 |mark-coord26={{coord|23|27|46|N|85|26|32|E}} | label-pos26=right|label26= ᱤᱨᱵᱟ | numbered26=CT| mark-title26=[[ᱤᱨᱵᱟ]] (CT) |shape-color26= #A40000 |mark-coord27={{coord|23|26|8|N|85|18|20|E}} | label-pos27=bottom|label27= ᱠᱟᱸᱠᱮ | numbered27=CT| mark-title27=[[ᱠᱟᱸᱠᱮ]] (CT) |shape-color27= #A40000 |mark-coord28={{coord|23|38|10|N|84|59|0|E}} | label-pos28=bottom|label28= ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ | numbered28=CT| mark-title28=[[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]] (CT) |shape-color28= #A40000 |mark-coord29={{coord|23|23|44|N|85|51|41|E}} | label-pos29=left|label29= ᱢᱩᱨᱤ | numbered29=CT| mark-title29=[[ᱢᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color29= #A40000 |mark-coord30={{coord|23|19|50|N|85|22|36|E}} | label-pos30=right|label30= ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ | numbered30=N| mark-title30=[[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (N) |shape-color30=#C42222 |mark-coord31={{coord|23|25|13|N|85|13|14|E}} | label-pos31=top|label31= ᱨᱟᱛᱩ | numbered31=CT| mark-title31= [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color31= #A40000 |mark-coord32={{coord|23|42|36|N|85|3|12|E}} | label-pos32=right|label32= ᱨᱟᱭ | numbered32=CT| mark-title32=[[ᱨᱟᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color32= #A40000 |mark-coord33={{coord|23|22|57|N|85|25|44|E}} | label-pos33=right|label33= ᱴᱟᱴᱤ | numbered33=CT| mark-title33=[[ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color33= #A40000 |mark-coord34={{coord|23|19|20|N|85|14|10|E}} | label-pos34=bottom|label34= ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ | numbered34=CT| mark-title34=[[ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ]] (CT) |shape-color34= #A40000 |mark-coord35={{coord|23|27|4|N|85|41|36|E}} | label-pos35= bottom|label35=ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ |labela35= ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered35=T| mark-title35= [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color35= #74C365 |mark-coord36={{coord|23|20|30|N|85|36|30|E}} | label-pos36=right|label36=ᱡᱳᱱᱦᱟ| numbered36=T| mark-title36= [[ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color36= #74C365 |mark-coord37={{coord|23|8|46|N|85|28|2|E}} | label-pos37=left|label37=ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered37=T| mark-title37= [[ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color37= #74C365 |mark-coord38={{coord|23|27|34|N|85|32|40|E}}| label38= ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ |labela38= ᱰᱮᱢ| label-color38 = #C42222 | label-angle38=0| label-pos38=right| label-size38=11| mark-size38=12| numbered38=D|mark-title38 =[[ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ ᱰᱮᱢ]]| shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23|28|0|N|85|48|0|E}} |label39= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela39= ᱜᱟᱰᱟ |label-color39 = #77A1CB| label-angle39= 5| label-pos39=top| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23|16|0|N|85|46|0|E}} |label40= ᱨᱟᱲᱩ |labela40= ᱜᱟᱰᱟ |label-color40 = #77A1CB| label-angle40= 10| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23|5|20|N|85|43|0|E}} |label41= ᱠᱟᱸᱪᱤ |labela41= ᱜᱟᱰᱟ |label-color41 = #77A1CB| label-angle41= -25| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |mark-coord42={{coord|22|58|0|N|85|48|0|E}} |label42= ᱠᱟᱨᱠᱟᱨᱤ |labela42= ᱜᱟᱰᱟ |label-color42 = #77A1CB| label-angle42= 5| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none |mark-coord43={{coord|23|29|40|N|85|37|0|E}} |label43= ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱵᱤ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ |label-color43 = #77A1CB| label-angle43= -10| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none |mark-coord44={{coord|23|42|20|N|85|9|0|E}} |label44= ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ |label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 0| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none |mark-coord45={{coord|23|24|0|N|84|55|0|E}} |label45= ᱠᱩᱭᱞᱤ |labela45= ᱜᱟᱰᱟ |label-color45 = #77A1CB| label-angle45= 0| label-pos45=top| label-size45=10| mark-size45=0| mark-title45 =none |mark-coord46={{coord|23|38|20|N|85|1|20|E}} | label-pos46=right|label46=CCL North|labela46= ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered46=0 | mark-title46=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | label-size46=12| shape-color46=#AA6666 |mark-coord47={{coord|23|23|18|N|84|57|45|E}} | label-pos47=left|label47= ᱱᱟᱨᱠᱚᱯᱤ| numbered47=R| mark-title47=[[ᱱᱟᱨᱠᱚᱯᱤ]] (R) |mark-coord48={{coord|23|31|17|N|85|17|29|E}} | label-pos48=left|label48= ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱤᱭᱟ| numbered48=R| mark-title48=ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱤᱭᱟ (R)|shape-color48=black| label-size48=13|label-color48=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord49={{coord|23|29|6|N|85|36|33|E}} | label-pos49=right|label49= ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ| numbered49=R| mark-title49=[[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]] (R) |mark-coord50={{coord|23|19|37|N|84|55|28|E}} | label-pos50=top|label50= ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ| numbered50=H| mark-title50=[[ᱡᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ]] (H) |arc-coordA={{coord|23|12|10|N|85|57|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-95| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱪᱩᱨᱤ ᱫᱚ {{coord|23.68211|N|85.01981|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱑᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱤᱥ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱤᱥ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱦᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱦᱮ]], [[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]], ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱟᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱢᱟᱲ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]], [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱨᱟᱛᱩ]] ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱢᱩᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱯᱟᱨᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/pprwr.php| title= Central Coalfields Limited| work= Areas – Piparwar |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref> ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Page 14: Industry |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘.᱘᱓% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ - ᱕᱖.᱙% ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱔᱓.᱑% ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> <small>ᱱᱳᱴᱥ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small> ==ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱩᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱔,᱘᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱒,᱙᱙᱕ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱑,᱘᱘᱑ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓,᱒᱓᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱗᱓᱕᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱘᱐.᱒᱑%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2019_PART_B_DCHB_RANCHI.pdf |title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 373459, page 28-29|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 11 September 2021}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱪᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱕,᱐᱗᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱕% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱕% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱪᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱖% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱕᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱑᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ== ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱒᱐᱑᱑, ᱨᱟᱸᱪᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱖.᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱞᱤ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱞ ᱫᱟᱜ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱱᱟᱞᱤ ᱫᱟᱜ, ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱠᱩᱧ, ᱚᱵᱷᱚᱨ ᱦᱮᱰ ᱴᱮᱱᱠ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱔,᱘᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱑᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ, ᱔᱕ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟᱱᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱟᱨᱵᱷᱟ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf | title = District Census Handbook Ranchi, Census of India 2011, Series 21, Part XII A | work= Pages 675-681| publisher = Directorate of census Operations, Jharkhand |access-date = 10 September 2021}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱪᱩᱨᱤ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ, ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱵᱩᱠᱵᱩᱠᱟ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱠᱮ.ᱰᱤ.ᱮᱪ. ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱠᱟᱨᱠᱟᱴᱴᱟ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱯᱩᱨᱱᱟᱰᱤᱦ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 27 December 2020}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱭ (᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ), ᱠᱷᱟᱞᱟᱨᱤ (᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱟᱨ ᱢᱚᱠᱞᱩᱥᱠᱤᱜᱚᱸᱡᱽ (᱑᱖.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ (᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱟᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ (᱔᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱩᱛᱛᱟᱨᱤ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱥᱨᱟᱢᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱭᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱰᱟᱠᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.uksmdakra.org/ | title = Uttari Karnpura Shramik Mahavidyalaya | publisher = UKSM | access-date = 7 September 2021 | archive-date = 9 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210909135008/http://www.uksmdakra.org/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.shiksha.com/college/uttri-karanpura-sharamik-mahavidyalay-ranchi-104859| title = Uttar Karanpur Shramik Mahavidyalaya| publisher = Shiksha| access-date = 7 September 2021}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | title = Affiliated Colleges | publisher = Ranchi University | access-date = 9 September 2021 | archive-date = 9 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210909014606/https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | url-status = dead }}</ref> ᱵᱤᱫᱭᱟ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/ranchi/20142400314/vidya-vikas-kendra-high-school-dakra-unaided.html | title = Vidya Vikas Kendra High School Dakra | publisher = Schools.org | access-date = 11 September 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] hbm2btr98rxxf79u81fxbx96x3yajhn ᱯᱩᱨᱱᱟ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱠᱷᱟᱰᱠᱟ 0 33423 189753 184623 2026-03-29T14:53:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189753 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox officeholder | name = ᱯᱩᱨᱱᱟ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱠᱷᱟᱰᱠᱟ | native_name = {{nobold|पूर्ण बहादुर खड्का}} | office2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ | alongside2 = [[ᱫᱷᱟᱱᱨᱟᱡᱽ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] | termstart2 = ᱑᱖ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ | president2 = [[ᱥᱮᱨ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱫᱮᱣᱩᱵᱟ]] | predecessor2 = [[ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ]] | office3 = [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ]] | term_start3 = ᱒᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ | term_end3 = ᱑᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ | constituency3 = ᱥᱩᱨᱠᱷᱮᱛ ᱑ | party = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] | nationality = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]ᱤ | otherparty = | native_name_lang = ne | honorific_prefix = ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ | honorific_suffix = ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ | birth_date = {{birth date and age|1956|02|29|df=y}} | father = ᱯᱨᱮᱢ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱠᱷᱟᱰᱠᱟ | mother = | spouse = ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱠᱷᱟᱰᱠᱟ | children = | education = [[ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | office = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | alongside = [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱠᱟᱡᱤ ᱥᱨᱮᱥᱴᱷᱟ]] | predecessor = [[ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱯᱚᱣᱰᱮᱞ]] | president = [[ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱯᱚᱣᱰᱮᱞ]] | primeminister = [[ᱯᱩᱥᱯᱟ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚᱞ]] | termstart = ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ | termend = ᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ | vicepresident = [[ᱨᱟᱢ ᱥᱟᱦᱟᱭᱟ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] | office1 = ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | president1 = [[ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱯᱚᱣᱰᱮᱞ]] | primeminister1 = [[ᱯᱩᱥᱯᱟ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚᱞ]] | vicepresident1 = [[ᱨᱟᱢ ᱥᱟᱦᱟᱭᱟ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] | termstart1 = ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ | termend1 = ᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ | predecessor1 = [[ᱯᱩᱥᱯᱟ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚᱞ]] | image = Purna Bahadur Khadka पूर्णबहादुर खड्का Member of Parliament, Pratinidhi Sabha (cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱰᱠᱟ }} '''ᱯᱩᱨᱱᱟ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱠᱷᱟᱰᱠᱟ''' ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱯ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="KPostCabinet">{{cite news |last=Giri |first=Anil |author2=Binod Ghimire |title=Prime Minister Dahal expands Cabinet |url=https://kathmandupost.com/national/2023/03/31/prime-minister-dahal-expands-cabinet |work=The Kathmandu Post |date=31 March 2023 |access-date=16 August 2025}}</ref><ref name="RepublicaPortfolios">{{cite news |title=Here are the portfolios of newly appointed ministers |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/portfolios-of-newly-appointed-ministers |work=MyRepublica |date=31 March 2023 |access-date=16 August 2025}}</ref> ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱷᱟᱰᱠᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Deuba assigns Khadka as acting Nepali Congress president |url=https://kathmandupost.com/national/2025/10/14/deuba-assigns-khadka-as-acting-nepali-congress-president |access-date=2025-10-15 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref><ref>{{Cite web |title=Deuba assigns Khadka as acting Nepali Congress president |url=https://annapurna-express.prixa.net/story/59276/ |access-date=2025-10-15 |website=The Annapurna Express |language=Nepali}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱠᱷᱮᱛ ᱑ (ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web| title = Election Commission Nepal| accessdate = 2022-12-20| url = https://election.gov.np/admin/public//storage/HoR/Result/1_HOR_CANDIDATE_Final.xlsx}}</ref><ref>{{cite news |title=Newly appointed ministers |url=https://mypeoplesreview.com/2023/03/31/newly-appointed-ministers/ |work=People’s Review |date=31 March 2023 |access-date=16 August 2025}}</ref> ᱑᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱢᱢᱮᱞᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="KPostVP">{{cite news |title=Khadka and Gurung elected Congress vice presidents |url=https://kathmandupost.com/politics/2021/12/16/khadka-and-gurung-elected-congress-vice-presidents |work=The Kathmandu Post |date=16 December 2021 |access-date=16 August 2025}}</ref><ref name="RepublicaVP">{{cite news |title=Purna Bahadur Khadka and Dhan Raj Gurung elected vice presidents of Nepali Congress |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/purna-bahadur-khadka-and-dhan-raj-gurung-elected-vice-presidents-of-nepali-congress |work=MyRepublica |date=16 December 2021 |access-date=16 August 2025}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: (ᱠ) ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ, (ᱵ) ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱞᱳᱠᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱜᱟᱱᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱷᱟᱰᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱠᱷᱮᱛ-᱑ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱱ-ᱭᱩ.ᱮᱢ.ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱫᱷᱨᱩᱵᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱑,᱖᱑᱙ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="KPostWin">{{cite news |date=24 November 2022 |title=Purna Bahadur Khadka emerges victorious in Surkhet-1 |url=https://kathmandupost.com/karnali-province/2022/11/24/purna-bahadur-khadka-emerges-victorious-in-surkhet-1 |access-date=16 August 2025 |work=The Kathmandu Post}}</ref> ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱰᱠᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱦᱤᱞᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱹᱴᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Defence ministry bears significance: DPM Khadka |url=https://www.newsabhiyan.com/news-details.php?nid=292424 |work=News Abhiyan |date=1 April 2023 |access-date=16 August 2025 |archive-date=31 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331183617/https://www.newsabhiyan.com/news-details.php?nid=292424 |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱥᱴ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Here are the portfolios of newly appointed ministers |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/portfolios-of-newly-appointed-ministers |work=MyRepublica |date=31 March 2023 |access-date=16 August 2025}}</ref> ==ᱫᱚᱞ ᱟᱹᱭᱩᱨ== ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱫᱷᱤᱵᱷᱚᱥᱚᱱ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱰᱠᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="KPostVP" /><ref name="RepublicaVP" /> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱ.ᱥᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Deal close, coalition partners gear up for Cabinet expansion |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/03/30/deal-close-coalition-partners-gear-up-for-cabinet-expansion |work=The Kathmandu Post |date=30 March 2023 |access-date=16 August 2025}}</ref> ==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ== === [[᱒᱐᱒᱒ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |ᱫᱚᱞ !ᱥᱚᱦᱮᱛ !ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱚ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] |ᱯᱩᱨᱱᱟ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱠᱷᱟᱰᱠᱟ |᱔᱒,᱖᱐᱗ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[:en:Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)|ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱭᱩᱮᱢᱮᱞ)]] |[[ᱫᱷᱩᱨᱵᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤ]] |᱓᱐,᱙᱘᱘ |- | | colspan="2" |ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |᱒,᱐᱒᱐ |- ! colspan="2" |ᱚᱨᱡᱚ ! colspan="2" |[[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ |- | colspan="4" |ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ:<ref name="2022el">{{Cite web|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा उम्मेदवारहरुको सुची|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|website=Election Commission of Nepal|access-date=2025-11-08|archive-date=2022-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|url-status=dead}}</ref> |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{DEFAULTSORT:ᱠᱷᱟᱰᱠᱟ, ᱯᱩᱨᱱᱟ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱒–᱒᱐᱒᱕]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱫᱩᱨᱯᱚᱥᱪᱷᱤᱢ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱑–᱑᱙᱙᱔]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱔–᱑᱙᱙᱙]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱙–᱒᱐᱐᱒]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] chrctbxt1rfvmyt586ici1erza4z2a6 ᱳᱢ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱟᱨᱭᱟᱞ 0 33466 189764 183763 2026-03-29T16:23:50Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189764 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ | name = ᱳᱢ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱟᱨᱭᱟᱞ | honorific_suffix = | native_name = {{nobold|ओम प्रकाश आर्यल}} | image = Om Prakash Aryal.png | caption = ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱟᱨᱭᱚᱞ | office = ᱚᱲᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | termstart = ᱑᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ | president = [[ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱯᱚᱣᱰᱮᱞ]] | primeminister = [[ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱠᱟᱨᱠᱤ]] | predecessor = [[ᱨᱟᱢᱮᱥ ᱞᱮᱠᱷᱟᱠ]] | nationality = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] | profession = ᱮᱰᱵᱷᱚᱠᱮᱴ<br>ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | citizenship = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] | birth_date = {{birth date and age|1976|01|01}} | birth_place = ᱚᱢᱚᱨᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ, [[ᱜᱩᱞᱢᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ | children = }} '''ᱳᱢ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱟᱨᱭᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱩᱠᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱮᱰᱵᱷᱚᱠᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="auto">{{Cite web |last=Thapa |first=Kokil |title=Advocate Mr. Om Prakash Aryal |url=https://www.nepallawyer.com/lawyer/om-prakash-aryal-1 |access-date=2025-09-15 |website=Nepal Lawyer |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Aryal |first=Mina |date=2025-09-15 |title=PM Finalizes 3 Ministers Rameshore Khanal, Om Prakash Aryal |url=https://ictframe.com/pm-finalizes-3-ministers/ |access-date=2025-09-15 |language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=म मन्त्री बन्ने निचोडमा पुगिसकेको छैन : अधिवक्ता ओमप्रकाश अर्याल |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/177737/2025-09-14 |access-date=2025-09-15 |website=Naya Patrika |language=en |archive-date=2025-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920075630/https://nayapatrikadaily.com/news-details/177737/2025-09-14 |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱠᱟᱨᱠᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=गृह र कानुनमन्त्रीमा अधिवक्ता ओमप्रकाश अर्याल |url=https://ekantipur.com/politics/2025/09/14/202509141757866641.html |access-date=2025-09-15 |website=ekantipur |language=ne}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱳᱢ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱟᱨᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱡ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱞᱢᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱨᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨᱭᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱩᱠᱤᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨᱭᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱨᱤᱥᱚᱨᱥ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱨᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱨᱟᱛᱱᱟ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱥ ᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]] ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱬᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱚ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱭᱚᱞ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱸᱰᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2025-09-14 |title=Om Prakash Aryal Biography: Nepal's Relentless Advocate for Justice and Human Rights |url=https://frikbaze.com.ng/om-prakash-aryal-biography/,%20https://frikbaze.com.ng/om-prakash-aryal-biography/ |access-date=2025-09-15 |language=en-US}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ===ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱚᱨᱴ=== ᱜᱨᱟᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱨᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱠᱤᱞᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱣᱳᱣᱟᱫᱤ ᱦᱩᱞ (᱑᱙᱙᱖-᱒᱐᱐᱖) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱨᱚᱦ ᱠᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱨᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱮᱵᱤᱭᱟᱥ ᱠᱚᱨᱯᱚᱥ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱠᱚ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱠᱟᱥᱴᱚᱰᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱡᱽᱦᱟᱝ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱛᱚᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱠᱚᱨᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱦᱚᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱱᱴ-᱒ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ (NHRC) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ [[ᱞᱳᱠᱢᱟᱱ ᱥᱤᱝ ᱠᱟᱨᱠᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="auto"/> ===ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ=== ᱟᱨᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱠᱟᱨᱠᱤ ᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱚ, ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱟᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Three newly appointed ministers sworn in |url=[https://kathmandupost.com/national/2025/09/15/three-newly-appointed-ministers-sworn-in](https://kathmandupost.com/national/2025/09/15/three-newly-appointed-ministers-sworn-in) |website=Kathmandu Post |access-date=2025-10-19}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nepal cabinet expansion: Three ministers sworn in amid Gen Z protests |url=[https://www.indiatoday.in/world/story/nepal-cabinet-expansion-three-ministers-sworn-in-interim-prime-minister-sushila-karki-gen-z-protests-2787536-2025-09-15](https://www.indiatoday.in/world/story/nepal-cabinet-expansion-three-ministers-sworn-in-interim-prime-minister-sushila-karki-gen-z-protests-2787536-2025-09-15) |website=India Today |access-date=2025-10-19 }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱞᱟᱦᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱞᱤᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Om Prakash Aryal, rights lawyer who challenged Lokman, takes charge as Home Minister |url=[https://kathmandupost.com/national/2025/09/15/om-prakash-aryal-rights-lawyer-who-challenged-lokman-takes-charge-as-home-minister](https://kathmandupost.com/national/2025/09/15/om-prakash-aryal-rights-lawyer-who-challenged-lokman-takes-charge-as-home-minister) |website=Kathmandu Post |access-date=2025-10-19}}</ref> ====ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱟᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞ==== ᱑᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱟᱨ ᱞᱚ, ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟᱺ *ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱭᱩᱨᱳᱠᱨᱮᱴᱥ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱛᱮ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱩᱠᱨᱤᱴᱤ ᱮᱥᱠᱳᱨᱴ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱵᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Home Minister Aryal withdraws excess police escorts from politicians and officials |url=[https://english.nepalnews.com/s/security/home-minister-aryal-withdraws-excess-police-escorts-from-politicians-and-officials](https://english.nepalnews.com/s/security/home-minister-aryal-withdraws-excess-police-escorts-from-politicians-and-officials) |website=Nepal News |access-date=2025-10-19 }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ “ᱡᱮᱱ ᱡᱮᱰ” ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱫᱚᱨᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱸᱪ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱹᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱹᱣ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭᱛᱮᱫ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Aryal orders probe into protester deaths |url=[https://bcanp.com/om-prakash-aryal-day-3-2025-09-17](https://bcanp.com/om-prakash-aryal-day-3-2025-09-17) |website=BCANP |access-date=2025-10-19 }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱡᱚᱨ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ, ᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞᱤᱡᱽ, ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱦᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Home Minister Aryal calls for modernization of Nepal Police |url=[https://english.nepalnews.com/s/security/home-minister-aryal-calls-for-modernization-of-nepal-police](https://english.nepalnews.com/s/security/home-minister-aryal-calls-for-modernization-of-nepal-police) |website=Nepal News |access-date=2025-10-19 }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] samls9g1vwj4bepfagsqw6kt55cvrzk ᱯᱩᱛᱞᱤᱵᱟᱡᱟᱨ 0 33660 189752 183168 2026-03-29T14:45:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189752 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info --> |official_name = ᱯᱩᱛᱞᱤᱵᱟᱡᱟᱨ |other_name = |native_name = पुतलीबजार |nickname = |settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ |motto = <!-- images and maps --> |image_skyline = A view of Syangja.jpg |image_caption = ᱯᱩᱛᱞᱤᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱥᱭᱟᱝᱡᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞ |imagesize = 300px |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = Putalibazar#Syangja#Nepal Gandaki Province#Nepal |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- Location --> |subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ |subdivision_name = {{flag|ᱱᱮᱯᱟᱞ}} |subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ |subdivision_name1 = [[ᱜᱟᱱᱰᱟᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |subdivision_type2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |subdivision_name2 = [[ᱥᱭᱟᱝᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] <!-- Politics --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ |leader_name = ᱥᱤᱢᱟ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ ([[Nepal Communist Party|NCP]]) |leader_title1 = ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ ᱢᱮᱭᱚᱨ |leader_name1 = ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱯᱩᱨᱤ ([[Nepal Communist Party|NCP]]) |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- Area --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 146.21<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- Population --> |population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ |population_footnotes = |population_note = |population_total = 44876 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = Ethnicities |population_blank2_title = <!-- General information --> |timezone = [[Nepal Standard Time|NST]] |utc_offset = +᱐᱕:᱔᱕ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|28|06|00|N|83|52|15|E|region:NP_type:city|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = [[Postal code]] |postal_code = |area_code = ᱐᱖᱓ |blank_name = |blank_info = |website= [http://putalibazaar.municipality.gov.np/ Official Website] |footnotes = }} [[File:Putalibazar View from Hunikot.jpg|alt=Hunikot Syangja Putalibazar|thumb|ᱦᱩᱱᱤᱠᱚᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱭᱟᱝᱡᱟ ᱯᱩᱛᱞᱤᱵᱟᱡᱟᱨ ᱾]] '''ᱯᱩᱛᱞᱤᱵᱟᱡᱟᱨ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: पुतलीबजार) ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱸᱰᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱭᱟᱝᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱥᱭᱟᱝᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱯᱩᱛᱞᱤᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱭᱟᱝᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱓᱐,᱗᱐᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Syangja VDC Level Report">{{cite web|title=Syangja VDC Level Report |url=http://cbs.gov.np/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/39%20Syangja_VDCLevelReport.pdf |website=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)|Central Bureau of Statistics]] |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141026134818/http://cbs.gov.np/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/39%20Syangja_VDCLevelReport.pdf|archive-date=2014-10-26 }}</ref> ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱨᱟᱢ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱩᱢᱩᱴ (ᱵᱤᱰᱤᱥᱤ) ᱥᱟᱶ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱭᱟᱝᱡᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱣᱟᱞᱤᱝ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱭᱟᱝᱡᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱛᱞᱤᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱱ. ᱭᱩ.ᱮᱢ.ᱮᱞ. ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱗᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=PM Dahal inaugurates operation of 744 local levels|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/pm-pushpa-kamal-dahal-inaugurates-operation-of-744-local-levels/|publisher=[[The Himalayan Times]]|access-date=14 March 2017|ref=}}</ref><ref>{{cite news|title=744 new local units come into effect|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-03-15/744-new-local-units-come-into-effect.html|access-date=15 March 2017|publisher=[[The Kathmandu Post]]|ref=}}</ref> ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱮ, ᱵᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=New civic set-up comes into effect|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/new-local-bodies-set-comes-effect/|publisher=[[The Himalayan Times]]|access-date=11 March 2017|ref=}}</ref> ᱯᱩᱛᱞᱤᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱗᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="744 local units">{{cite news|title=Which local units are you in?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|access-date=16 March 2017|publisher=Seto Pati|ref=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=12 March 2017|url-status=dead}}</ref> ᱯᱩᱛᱞᱤᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱴᱚᱠᱥᱚᱨ, ᱯᱚᱣᱵᱮᱜᱚᱰᱮ, ᱛᱩᱞᱟᱫᱤᱦᱤ, ᱵᱟᱦᱟᱠᱳᱴ, ᱠᱚᱞᱢᱟ ᱵᱚᱨᱦᱟᱪᱳᱨ, ᱨᱚᱝᱵᱷᱟᱝ (᱑.᱓.᱙) ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱯᱮᱞᱠᱟᱪᱳᱨ (᱑.᱒.᱔.᱘) ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Which local unit do you belong to?|url=http://www.myrepublica.com/news/16268/|access-date=11 March 2017|publisher=[[MyRepublica]]}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ== ᱯᱩᱛᱞᱤᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱡ ᱠᱟᱥᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱰᱤᱠᱷᱳᱞᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱡ ᱠᱟᱥᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱟᱦᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱡ ᱟᱸᱫᱷᱤᱠᱷᱳᱞᱟ, ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱠᱚᱴ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱡ ᱵᱤᱨᱩᱣᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱠᱚᱴ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨᱜᱷᱟ ᱟᱨᱪᱞᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="744 local units" /> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱯᱩᱛᱞᱤᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱠᱥᱚᱨ, ᱯᱟᱣᱵᱮᱜᱚᱰᱮ, ᱛᱷᱩᱞᱟᱰᱤᱦᱤ, ᱵᱟᱦᱟᱠᱳᱴ, ᱠᱚᱞᱢᱟ ᱵᱟᱨᱦᱟᱪᱳᱨ, ᱨᱚᱝᱵᱷᱟᱝ (᱑.᱓.᱙) ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱯᱮᱞᱠᱟᱪᱳᱨ (᱑.᱒.᱔.᱘) ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱛᱞᱤᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱔᱔,᱘᱗᱖,᱑᱔᱖.᱒᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱹᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="Syangja VDC Level Report" /> ==ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ== {{Weather box|width=auto |metric first=y |single line=y |collapsed = Y |location = ᱯᱩᱛᱞᱤᱵᱟᱡᱟᱨ (ᱥᱭᱟᱝᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ), ᱩᱥᱩᱞ ᱘᱗᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒,᱘᱕᱘ ᱯᱷᱩᱴ), (᱑᱙᱙᱑-᱒᱐᱒᱐ ᱱᱚᱨᱢᱟᱞ) |Jan high C = 20.1 |Feb high C = 22.9 |Mar high C = 27.2 |Apr high C = 29.8 |May high C = 30.2 |Jun high C = 31.3 |Jul high C = 31.0 |Aug high C = 31.1 |Sep high C = 30.5 |Oct high C = 28.5 |Nov high C = 24.7 |Dec high C = 21.0 | year high C = |Jan mean C = 13.1 |Feb mean C = 15.7 |Mar mean C = 19.2 |Apr mean C = 22.3 |May mean C = 24.1 |Jun mean C = 26.1 |Jul mean C = 26.6 |Aug mean C = 26.6 |Sep mean C = 25.8 |Oct mean C = 22.5 |Nov mean C = 18.4 |Dec mean C = 14.3 | year mean C = |Jan low C = 6.1 |Feb low C = 8.4 |Mar low C = 11.1 |Apr low C = 14.8 |May low C = 17.9 |Jun low C = 20.8 |Jul low C = 22.1 |Aug low C = 22.0 |Sep low C = 21.0 |Oct low C = 16.4 |Nov low C = 12.1 |Dec low C = 7.5 | year low C = |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 25.5 |Feb precipitation mm = 31.5 |Mar precipitation mm = 39.8 |Apr precipitation mm = 101.8 |May precipitation mm = 273.6 |Jun precipitation mm = 544.9 |Jul precipitation mm = 754.0 |Aug precipitation mm = 620.8 |Sep precipitation mm = 355.6 |Oct precipitation mm = 90.8 |Nov precipitation mm = 10.9 |Dec precipitation mm = 19.3 | year precipitation mm = 2879.2 |source 1 = Department of Hydrology and Meteorology<ref name = DHM>{{cite web | url = https://www.dhm.gov.np/climate-services/climate%20reports/monthly-reports | title = Climate Division (Climate Analysis Section) | publisher=Department of Hydrology and Meteorology | access-date = 10 February 2025}}</ref> |source 2 = Agricultural Extension in South Asia (precipitation 1976–2005)<ref name = AESA>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20231013221356/https://www.aesanetwork.org/wp-content/uploads/2018/02/888-Temporal-and-Spatial-Variability-of-Climate-Change-Over-Nepal-1976-2005.pdf | archive-date = 13 October 2023 | url = https://www.aesanetwork.org/wp-content/uploads/2018/02/888-Temporal-and-Spatial-Variability-of-Climate-Change-Over-Nepal-1976-2005.pdf | title = TEMPORAL AND SPATIAL VARIABILITY OF CLIMATE CHANGE OVER NEPAL (1976-2005) | publisher=Agricultural Extension in South Asia | access-date = 14 October 2023}}</ref> }} ==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ== ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟ. ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱯᱩᱛᱞᱤᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ FM ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱥᱭᱟᱝᱡᱟ FM 89.6 ᱢᱮᱜᱷᱟᱦᱟᱨᱴᱡᱽ<ref>{{cite web|title=Community Radio Syangja FM 89.6 MHz|url=http://radiosyangja.org/|access-date=2025-11-28|archive-date=2025-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20251006010933/https://radiosyangja.org/|url-status=dead}}</ref> ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱭᱟᱝᱡᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱰᱤᱭᱳ-ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ (ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱟᱡᱽ ᱞᱟᱢᱥᱟᱞ) ᱾ <br /> [[File:Chandithaan Devi temple In syangja.jpg|alt=Satau ChandiDevi|thumb|ᱥᱭᱟᱝᱡᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱫᱤᱛᱷᱟᱱ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] {{sister project links}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱭᱟᱝᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱭᱟᱝᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱭᱟᱝᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱱᱰᱟᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ]] o8542545ywwlfcbr7ayi5nxkm1qz3x4 ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ 0 34033 189778 185289 2026-03-29T19:24:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189778 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ | native_name = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kolkata#India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22|37|25|N|88|19|14|E}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] | subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name3 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]] | subdivision_type4 = ᱥᱚᱦᱚᱨ | subdivision_name4 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ]] | subdivision_type5 = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱮᱴᱨᱚ|ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] | subdivision_name5 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]] (ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ) | established_title = | founder = | named_for = | government_type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱚ|ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] | governing_body = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱑᱓ | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|IST]] | utc_offset1 = ᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = ᱗᱑᱑᱒᱐᱓ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = +᱙᱑/᱐᱓᱓ | registration_plate = WB | blank1_name_sec1 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ|HMC]] ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚ | blank1_info_sec1 = ᱖᱓, ᱖᱔ | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ)|ᱦᱟᱣᱲᱟ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱵᱟᱹᱞᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ)|ᱵᱟᱹᱞᱤ]], ᱰᱚᱢᱡᱩᱲ }} '''ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] (KMDA) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url =http://www.cmdaonline.com/kma.html| title =Base Map of Kolkata Metropolitan area| access-date =2007-09-03| publisher =Kolkata Metropolitan Development Authority| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20070928000049/http://www.cmdaonline.com/kma.html| archive-date =2007-09-28}}</ref> ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱞᱩᱣᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=Liluah PS : Under HCP|url=https://howrahcitypolice.in/liluah-ps.html|access-date=2021-03-07|website=howrahcitypolice.in|archive-date=2021-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210117182047/https://howrahcitypolice.in/liluah-ps.html|url-status=dead}}</ref> == ᱴᱷᱟᱶ == ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱞᱤᱞᱩᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱩᱞᱠᱟᱢᱤᱱᱤ ᱵᱤᱫᱭᱟᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱰᱚᱱ ᱵᱚᱥᱠᱚ ᱥᱮᱞᱯᱷ ᱮᱢᱯᱞᱚᱭᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ == ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱠᱚ-ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ [[ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]᱾ == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱩᱡᱟ]]ᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ᱾ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱑᱙᱕᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱞᱤ ᱯᱩᱡᱟᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱚᱨᱵᱤᱱᱫᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚ, ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ ᱠᱞᱚᱵᱽ, ᱥᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱩᱡᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱥᱚᱱᱛᱤ ᱯᱩᱡᱟ ᱢᱮᱞᱟ᱾ ᱢᱤᱥ ᱤᱢᱚᱱ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ (ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ), ᱢᱤᱥ ᱤᱥᱟ ᱥᱟᱦᱟ (ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ), ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱨᱤᱵᱚᱛᱥ ᱜᱚᱥᱣᱟᱢᱤ (ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ == === ᱵᱟᱥ === ᱓᱙ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ - [[ᱮᱥᱯᱞᱮᱱᱮᱰ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱮᱥᱯᱞᱮᱱᱮᱰ]] === ᱴᱨᱮᱱ === [[ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|date=18 February 2021|title=New Train Stoppage|url=https://st2.indiarailinfo.com/kjfdsuiemjvcya4/0/3/4/5/4810345/0/20201212090505351443.jpg}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ [[ᱞᱤᱞᱩᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱮᱡᱚᱜᱼᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] q821mqvzkc23c7r27siqhv3guyve7c1 ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱱ 0 34235 189775 187077 2026-03-29T18:51:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 189775 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱱ<br/>Binoy Kumar Saren | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1965|2|4}} | birth_place = ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱮᱞᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | alma_mater = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱪᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (BCKV) | occupation = ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ, ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ | employer = ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | title = ᱠᱟᱹᱢᱤᱪᱟᱞᱟᱣ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱩᱞᱯᱚᱛᱤ (Interim VC) }} '''ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱱ''' (ᱰᱨ. ᱵᱤ. ᱠᱮ. ᱥᱚᱨᱮᱱ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ (Agronomist), ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱩᱞᱯᱚᱛᱤ (Interim Vice-Chancellor) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="IE">"[https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/professor-binoy-kumar-saren-appointed-interim-vc-of-visva-bharati-university-9543260/ Professor Binoy Kumar Saren appointed interim VC of Visva-Bharati University]," Indian Express, ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ) ᱩᱯ-ᱠᱩᱞᱯᱚᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="ABP">"[https://www.anandabazar.com/west-bengal/purulia-birbhum-bankura/new-interim-vc-of-visva-bharati-university-is-binoy-kumar-soren-dgtld/cid/1542366 ᱵᱤᱥᱣᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱪᱟᱞᱟᱣ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱩᱞᱯᱚᱛᱤ ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱱ]," Anandabazar Patrika, ᱓᱑ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ (Research) ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱡᱷᱤᱞᱤᱢᱤᱞᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱪᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (BCKV), ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ B.Sc. (Ag.) Hons., M.Sc. (Ag.) ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱬᱮᱥ (Agronomy) ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (Ph.D.) ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Bio">"[https://www.visvabharati.ac.in/home/wp-content/uploads/2025/08/BIODATA-B-K-SAREN_2025.pdf BIODATA - B K SAREN]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}," Visva-Bharati Official Website, ᱒᱐᱒᱕.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ICAR Junior Research Fellowship ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ "ᱫᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ" (Water Management) ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱰᱨ. ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ (Agricultural Development Officer - ADO) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱣᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱘᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱚᱱᱚᱞ (Research Articles) ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱭ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱓᱗ ᱡᱚᱱᱟ M.Sc. ᱟᱨ ᱘ ᱡᱚᱱᱟ Ph.D. ᱥᱠᱚᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ICAR, ICARDA ᱟᱨ IFAD ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ == ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ '''"ᱩᱢᱩᱞ"''' (Umul) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ (Editor) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ * ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ (AIR) ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱠᱚᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ * ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱢᱚᱱ" (Bhitri Mon) ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ == ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱨ. ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ: * '''ᱰᱨ. ᱫᱷᱤᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱵᱟᱥᱠᱮ ᱟᱣᱟᱨᱰ''' (᱒᱐᱒᱓) * '''Fellow of the Academy for Advancement of Agricultural Sciences''' (᱒᱐᱒᱔) * '''ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ''' (᱒᱐ Nora) * ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ "Best Poster Presentation" ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱥᱣᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱦᱚᱲ]] 3cp4jgw9bmxn53p6toprux1uh5w4478 ᱒᱐᱒᱖ ᱤᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ 0 35271 189744 2026-03-29T14:02:31Z R Ashwani Banjan Murmu 53 "{{Infobox military conflict | conflict = ᱒᱐᱒᱖ ᱤᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ | partof = | image = | caption = | date = ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ – ᱱᱤᱛᱚᱜ | place = ᱤᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ (Iran and Middle East) | status = ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ (Ongoing) | combatant1 = * {{flag|United States}} * {{fl..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 189744 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ᱒᱐᱒᱖ ᱤᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ | partof = | image = | caption = | date = ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ – ᱱᱤᱛᱚᱜ | place = ᱤᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ (Iran and Middle East) | status = ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ (Ongoing) | combatant1 = * {{flag|United States}} * {{flag|Israel}} | combatant2 = * {{flag|Iran}} | commander1 = * ᱰᱚᱱᱟᱞᱰ ᱴᱨᱚᱢᱯ (Donald Trump) * ᱵᱮᱱᱡᱟᱢᱤᱱ ᱱᱮᱛᱟᱱᱤᱭᱟᱦᱩ (Benjamin Netanyahu) | commander2 = * ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱮᱭᱤ (Ali Khamenei) † }} '''᱒᱐᱒᱖ ᱤᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: 2026 Iran war) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱤᱨᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |title=2026 Iran war |url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Iran_war}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱮᱭᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Timeline of the 2026 Iran war |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_2026_Iran_war}}</ref> == ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ (Background) == ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ (protests) ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱤᱨᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱫᱟᱵᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱰᱚᱱᱟᱞᱰ ᱴᱨᱚᱢᱯ ᱤᱨᱟᱱ ᱮ ᱪᱮᱛᱟᱣᱱᱤ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱭ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Prelude to the 2026 Iran war |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Prelude_to_the_2026_Iran_war}}</ref> ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱡᱟᱢᱤᱱ ᱱᱮᱛᱟᱱᱤᱭᱟᱦᱩ ᱦᱚᱸ ᱤᱨᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ == ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ (Timeline) == * '''᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖''': ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱚᱢ ᱠᱚ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱮᱭᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ᱾ * '''ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖''': ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱨ, ᱦᱚᱨᱢᱩᱡᱽ ᱥᱴᱨᱮᱴ (Strait of Hormuz), ᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱮᱫᱟ᱾ == ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ (Economic Impact) == ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱢᱩᱡᱽ ᱥᱴᱨᱮᱴ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ (oil) ᱟᱨ ᱜᱮᱥ (gas) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Economic impact of the 2026 Iran war |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Economic_impact_of_the_2026_Iran_war}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ (stock markets) ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱪᱮᱱ (supply chain) ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) == <references /> [[Category:᱒᱐᱒᱖ ᱤᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] [[Category:ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ]] [[Category:᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ]] dfu23qvrbye01saupwmh4wz3deqdov5 189783 189744 2026-03-30T02:14:44Z R Ashwani Banjan Murmu 53 189783 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ᱒᱐᱒᱖ ᱤᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ | partof = | image = | caption = | date = ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ – ᱱᱤᱛᱚᱜ | place = ᱤᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ (Iran and Middle East) | status = ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ (Ongoing) | combatant1 = * {{flag|United States}} * {{flag|Israel}} | combatant2 = * {{flag|Iran}} | commander1 = * ᱰᱚᱱᱟᱞᱰ ᱴᱨᱚᱢᱯ (Donald Trump) * ᱵᱮᱱᱡᱟᱢᱤᱱ ᱱᱮᱛᱟᱱᱤᱭᱟᱦᱩ (Benjamin Netanyahu) | commander2 = * ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱮᱭᱤ (Ali Khamenei) † }} '''᱒᱐᱒᱖ ᱤᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: 2026 Iran war) ᱫᱚ ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱳᱯᱷ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱤᱨᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |title=2026 Iran war |url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Iran_war}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱮᱭᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Timeline of the 2026 Iran war |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_2026_Iran_war}}</ref> == ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ (protests) ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱤᱨᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱫᱟᱵᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱰᱚᱱᱟᱞᱰ ᱴᱨᱚᱢᱯ ᱤᱨᱟᱱ ᱮ ᱪᱮᱛᱟᱣᱱᱤ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱭ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Prelude to the 2026 Iran war |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Prelude_to_the_2026_Iran_war}}</ref> ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱡᱟᱢᱤᱱ ᱱᱮᱛᱟᱱᱤᱭᱟᱦᱩ ᱦᱚᱸ ᱤᱨᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ == ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ (Timeline) == * '''᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖''': ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱚᱢ ᱠᱚ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱮᱭᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ᱾ * '''ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖''': ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱨ, ᱦᱚᱨᱢᱩᱡᱽ ᱥᱴᱨᱮᱴ (Strait of Hormuz), ᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱮᱫᱟ᱾ == ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ (Economic Impact) == ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱢᱩᱡᱽ ᱥᱴᱨᱮᱴ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ (oil) ᱟᱨ ᱜᱮᱥ (gas) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Economic impact of the 2026 Iran war |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Economic_impact_of_the_2026_Iran_war}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ (stock markets) ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱪᱮᱱ (supply chain) ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) == <references /> [[Category:᱒᱐᱒᱖ ᱤᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] [[Category:ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ]] [[Category:᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ]] n3sxlbgefx3p98ksb6m1gk98juf1wrx 189784 189783 2026-03-30T02:16:58Z R Ashwani Banjan Murmu 53 /* ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ (Timeline) */ 189784 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ᱒᱐᱒᱖ ᱤᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ | partof = | image = | caption = | date = ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ – ᱱᱤᱛᱚᱜ | place = ᱤᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ (Iran and Middle East) | status = ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ (Ongoing) | combatant1 = * {{flag|United States}} * {{flag|Israel}} | combatant2 = * {{flag|Iran}} | commander1 = * ᱰᱚᱱᱟᱞᱰ ᱴᱨᱚᱢᱯ (Donald Trump) * ᱵᱮᱱᱡᱟᱢᱤᱱ ᱱᱮᱛᱟᱱᱤᱭᱟᱦᱩ (Benjamin Netanyahu) | commander2 = * ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱮᱭᱤ (Ali Khamenei) † }} '''᱒᱐᱒᱖ ᱤᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: 2026 Iran war) ᱫᱚ ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱳᱯᱷ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱤᱨᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |title=2026 Iran war |url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Iran_war}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱮᱭᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Timeline of the 2026 Iran war |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_2026_Iran_war}}</ref> == ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ (protests) ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱤᱨᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱫᱟᱵᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱰᱚᱱᱟᱞᱰ ᱴᱨᱚᱢᱯ ᱤᱨᱟᱱ ᱮ ᱪᱮᱛᱟᱣᱱᱤ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱭ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Prelude to the 2026 Iran war |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Prelude_to_the_2026_Iran_war}}</ref> ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱡᱟᱢᱤᱱ ᱱᱮᱛᱟᱱᱤᱭᱟᱦᱩ ᱦᱚᱸ ᱤᱨᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ == ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ == * '''᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖''': ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱚᱢ ᱠᱚ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱮᱭᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ᱾ * '''ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖''': ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱨ, ᱦᱚᱨᱢᱩᱡᱽ ᱥᱴᱨᱮᱴ (Strait of Hormuz), ᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱮᱫᱟ᱾ == ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ (Economic Impact) == ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱢᱩᱡᱽ ᱥᱴᱨᱮᱴ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ (oil) ᱟᱨ ᱜᱮᱥ (gas) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Economic impact of the 2026 Iran war |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Economic_impact_of_the_2026_Iran_war}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ (stock markets) ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱪᱮᱱ (supply chain) ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) == <references /> [[Category:᱒᱐᱒᱖ ᱤᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] [[Category:ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ]] [[Category:᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ]] h9km1n3zho55ikze04nhjokbd8kz9x6 189785 189784 2026-03-30T02:18:13Z R Ashwani Banjan Murmu 53 /* ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ (Economic Impact) */ 189785 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ᱒᱐᱒᱖ ᱤᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ | partof = | image = | caption = | date = ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ – ᱱᱤᱛᱚᱜ | place = ᱤᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ (Iran and Middle East) | status = ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ (Ongoing) | combatant1 = * {{flag|United States}} * {{flag|Israel}} | combatant2 = * {{flag|Iran}} | commander1 = * ᱰᱚᱱᱟᱞᱰ ᱴᱨᱚᱢᱯ (Donald Trump) * ᱵᱮᱱᱡᱟᱢᱤᱱ ᱱᱮᱛᱟᱱᱤᱭᱟᱦᱩ (Benjamin Netanyahu) | commander2 = * ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱮᱭᱤ (Ali Khamenei) † }} '''᱒᱐᱒᱖ ᱤᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: 2026 Iran war) ᱫᱚ ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱳᱯᱷ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱤᱨᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |title=2026 Iran war |url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Iran_war}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱮᱭᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Timeline of the 2026 Iran war |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_2026_Iran_war}}</ref> == ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ (protests) ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱤᱨᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱫᱟᱵᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱰᱚᱱᱟᱞᱰ ᱴᱨᱚᱢᱯ ᱤᱨᱟᱱ ᱮ ᱪᱮᱛᱟᱣᱱᱤ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱭ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Prelude to the 2026 Iran war |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Prelude_to_the_2026_Iran_war}}</ref> ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱡᱟᱢᱤᱱ ᱱᱮᱛᱟᱱᱤᱭᱟᱦᱩ ᱦᱚᱸ ᱤᱨᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ == ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ == * '''᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖''': ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱚᱢ ᱠᱚ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱮᱭᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ᱾ * '''ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖''': ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱨ, ᱦᱚᱨᱢᱩᱡᱽ ᱥᱴᱨᱮᱴ (Strait of Hormuz), ᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱮᱫᱟ᱾ == ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ == ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱢᱩᱡᱽ ᱥᱴᱨᱮᱴ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ (oil) ᱟᱨ ᱜᱮᱥ (gas) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Economic impact of the 2026 Iran war |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Economic_impact_of_the_2026_Iran_war}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ (stock markets) ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱪᱮᱱ (supply chain) ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) == <references /> [[Category:᱒᱐᱒᱖ ᱤᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] [[Category:ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ]] [[Category:᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ]] l6ef5mmn76pmb7u7ptjkh3zn03fn9y6 ᱒᱐᱒᱖ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ 0 35272 189786 2026-03-30T02:27:11Z R Ashwani Banjan Murmu 53 "{{Infobox cricket tournament | name = ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ | image = | caption = ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ | administrator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞ ᱵᱳᱨᱰ]] (BCCI) | cricket_format = [[ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ-᱒᱐]] | tournament_format =..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 189786 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ | image = | caption = ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ | administrator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞ ᱵᱳᱨᱰ]] (BCCI) | cricket_format = [[ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ-᱒᱐]] | tournament_format = ᱜᱩᱴ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱯᱞᱮ-ᱚᱯᱷ | host = {{flagicon|IND}} [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | participants = ᱑᱐ | matches = ᱗᱔ | dates = ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ – ᱓᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ | website = [https://www.iplt20.com iplt20.com] | previous_tournament = [[᱒᱐᱒᱕ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ|᱒᱐ zal᱕]] | next_tournament = [[᱒᱐᱒᱗ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ|᱒᱐᱒᱗]] }} '''᱒᱐᱒᱖ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''IPL 19''' ᱟᱨ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''TATA IPL 2026''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱥᱟᱫᱟᱨ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ-᱒᱐ (T20) ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱤᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱗᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱪ ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱟᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ == ᱛᱷᱟᱱ (Venues) == ᱞᱮᱜᱽ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * [[ᱮᱢ. ᱪᱤᱱᱱᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]], ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ * [[ᱣᱟᱱᱠᱷᱮᱰᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]], ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ * [[ᱮᱢ. ᱮ. ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱚᱨᱚᱢ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]], ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ * [[ᱮᱰᱮᱱ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱥ]], ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ * [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]], ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ * [[ᱚᱨᱩᱱ ᱡᱮᱴᱞᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]], ᱫᱤᱞᱞᱤ == ᱴᱤᱢ ᱠᱚ == ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ: {| class="wikitable" ! ᱜᱩᱴ !! ᱴᱤᱢ !! ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ !! ᱦᱮᱰ ᱠᱳᱪ |- | rowspan="5" | '''Group A''' || [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱠᱤᱝᱥ]] || ᱨᱩᱛᱩᱨᱟᱡᱽ ᱜᱟᱭᱮᱠᱣᱟᱰ || ᱥᱴᱤᱯᱷᱮᱱ ᱯᱷᱞᱮᱢᱤᱝ |- | [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱨᱟᱭᱰᱟᱨᱥ]] || ᱚᱡᱤᱝᱠᱟ ᱨᱟᱦᱟᱱᱮ || ᱚᱵᱷᱤᱥᱮᱠ ᱱᱟᱭᱟᱨ |- | [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱠᱤᱝᱥ]] || ᱥᱨᱮᱭᱟᱥ ᱟᱭᱭᱟᱨ || ᱨᱤᱠᱤ ᱯᱚᱱᱴᱤᱝ |- | [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞᱥ]] || ᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱚᱨᱟᱜᱽ || ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱟᱠᱟᱨᱟ |- | [[ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱟᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] || ᱨᱚᱡᱚᱛ ᱯᱟᱴᱤᱫᱟᱨ || ᱮᱱᱰᱤ ᱯᱷᱞᱟᱣᱟᱨ |- | rowspan="5" | '''Group B''' || [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱥ]] || ᱚᱠᱥᱚᱨ ᱯᱟᱴᱮᱞ || ᱦᱮᱢᱟᱝ ᱵᱟᱫᱟᱱᱤ |- | [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱴᱟᱭᱴᱚᱱᱥ]] || ᱥᱩᱵᱷᱢᱚᱱ ᱜᱤᱞ || ᱟᱥᱤᱥ ᱱᱮᱦᱨᱟ |- | [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱡᱟᱭᱮᱱᱴᱥ]] || ᱨᱤᱥᱚᱵᱷ ᱯᱚᱱᱛ || ᱡᱟᱥᱴᱤᱱ ᱞᱮᱝᱜᱟᱨ |- | [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱥ]] || ᱦᱟᱨᱫᱤᱠ ᱯᱟᱱᱰᱤᱭᱟ || ᱢᱟᱦᱮᱞᱟ ᱡᱚᱭᱚᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱᱮ |- | [[ᱥᱟᱱᱨᱟᱭᱡᱟᱨᱥ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] || ᱯᱮᱴ ᱠᱟᱢᱤᱱᱥ || ᱰᱮᱱᱤᱭᱮᱞ ᱵᱷᱮᱴᱳᱨᱤ |} == ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱴᱮᱵᱟᱞ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ᱴᱷᱟᱶ !! ᱴᱤᱢ !! ᱠᱷᱮᱞ !! ᱡᱤᱛ !! ᱦᱟᱨ !! ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ !! NRR |- style="background:#cfc;" | ᱑ || ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱟᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ || ᱑ || ᱑ || ᱐ || ᱒ || +᱒.᱙᱐᱗ |- style="background:#cfc;" | ᱒ || ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱥ || ᱑ || ᱑ || ᱐ || ᱒ || +᱐.᱖᱘᱗ |- | ᱓ || ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱠᱤᱝᱥ || ᱐ || ᱐ || ᱐ || ᱐ || — |- | ᱔ || ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱥ || ᱐ || ᱐ || ᱐ || ᱐ || — |- | ᱕ || ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱴᱟᱭᱴᱚᱱᱥ || ᱐ || ᱐ || ᱐ || ᱐ || — |} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://www.iplt20.com ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] [[Category:᱒᱐᱒᱖ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ]] [[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ]] jtshtsj7a3m8uo5l3e05xvj7xipb3rj 189787 189786 2026-03-30T02:29:22Z R Ashwani Banjan Murmu 53 /* ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱴᱮᱵᱟᱞ */ 189787 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ | image = | caption = ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ | administrator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞ ᱵᱳᱨᱰ]] (BCCI) | cricket_format = [[ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ-᱒᱐]] | tournament_format = ᱜᱩᱴ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱯᱞᱮ-ᱚᱯᱷ | host = {{flagicon|IND}} [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | participants = ᱑᱐ | matches = ᱗᱔ | dates = ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ – ᱓᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ | website = [https://www.iplt20.com iplt20.com] | previous_tournament = [[᱒᱐᱒᱕ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ|᱒᱐ zal᱕]] | next_tournament = [[᱒᱐᱒᱗ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ|᱒᱐᱒᱗]] }} '''᱒᱐᱒᱖ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''IPL 19''' ᱟᱨ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''TATA IPL 2026''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱥᱟᱫᱟᱨ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ-᱒᱐ (T20) ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱤᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱗᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱪ ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱟᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ == ᱛᱷᱟᱱ (Venues) == ᱞᱮᱜᱽ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * [[ᱮᱢ. ᱪᱤᱱᱱᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]], ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ * [[ᱣᱟᱱᱠᱷᱮᱰᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]], ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ * [[ᱮᱢ. ᱮ. ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱚᱨᱚᱢ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]], ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ * [[ᱮᱰᱮᱱ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱥ]], ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ * [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]], ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ * [[ᱚᱨᱩᱱ ᱡᱮᱴᱞᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]], ᱫᱤᱞᱞᱤ == ᱴᱤᱢ ᱠᱚ == ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ: {| class="wikitable" ! ᱜᱩᱴ !! ᱴᱤᱢ !! ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ !! ᱦᱮᱰ ᱠᱳᱪ |- | rowspan="5" | '''Group A''' || [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱠᱤᱝᱥ]] || ᱨᱩᱛᱩᱨᱟᱡᱽ ᱜᱟᱭᱮᱠᱣᱟᱰ || ᱥᱴᱤᱯᱷᱮᱱ ᱯᱷᱞᱮᱢᱤᱝ |- | [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱨᱟᱭᱰᱟᱨᱥ]] || ᱚᱡᱤᱝᱠᱟ ᱨᱟᱦᱟᱱᱮ || ᱚᱵᱷᱤᱥᱮᱠ ᱱᱟᱭᱟᱨ |- | [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱠᱤᱝᱥ]] || ᱥᱨᱮᱭᱟᱥ ᱟᱭᱭᱟᱨ || ᱨᱤᱠᱤ ᱯᱚᱱᱴᱤᱝ |- | [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞᱥ]] || ᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱚᱨᱟᱜᱽ || ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱟᱠᱟᱨᱟ |- | [[ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱟᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] || ᱨᱚᱡᱚᱛ ᱯᱟᱴᱤᱫᱟᱨ || ᱮᱱᱰᱤ ᱯᱷᱞᱟᱣᱟᱨ |- | rowspan="5" | '''Group B''' || [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱥ]] || ᱚᱠᱥᱚᱨ ᱯᱟᱴᱮᱞ || ᱦᱮᱢᱟᱝ ᱵᱟᱫᱟᱱᱤ |- | [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱴᱟᱭᱴᱚᱱᱥ]] || ᱥᱩᱵᱷᱢᱚᱱ ᱜᱤᱞ || ᱟᱥᱤᱥ ᱱᱮᱦᱨᱟ |- | [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱡᱟᱭᱮᱱᱴᱥ]] || ᱨᱤᱥᱚᱵᱷ ᱯᱚᱱᱛ || ᱡᱟᱥᱴᱤᱱ ᱞᱮᱝᱜᱟᱨ |- | [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱥ]] || ᱦᱟᱨᱫᱤᱠ ᱯᱟᱱᱰᱤᱭᱟ || ᱢᱟᱦᱮᱞᱟ ᱡᱚᱭᱚᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱᱮ |- | [[ᱥᱟᱱᱨᱟᱭᱡᱟᱨᱥ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] || ᱯᱮᱴ ᱠᱟᱢᱤᱱᱥ || ᱰᱮᱱᱤᱭᱮᱞ ᱵᱷᱮᱴᱳᱨᱤ |} == ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱴᱮᱵᱟᱞ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ᱴᱷᱟᱶ !! ᱴᱤᱢ !! ᱠᱷᱮᱞ !! ᱡᱤᱛ !! ᱦᱟᱨ !! ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ !! NRR |- style="background:#cfc;" | ᱑ || ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱟᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ || ᱑ || ᱑ || ᱐ || ᱒ || +᱒.᱙᱐᱗ |- style="background:#cfc;" | ᱒ || ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱥ || ᱑ || ᱑ || ᱐ || ᱒ || +᱐.᱖᱘᱗ |- | ᱓ || ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱠᱤᱝᱥ || ᱐ || ᱐ || ᱐ || ᱐ || — |- | ᱔ || ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱥ || ᱐ || ᱐ || ᱐ || ᱐ || — |- | ᱕ || ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱴᱟᱭᱴᱚᱱᱥ || ᱐ || ᱐ || ᱐ || ᱐ || — |} == ᱠᱷᱮᱞ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱚ == ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱗᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱪ ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱮᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ: {| class="wikitable" style="width:100%; font-size:95%;" |- style="background:#efefef;" ! ᱢᱮᱪ !! ᱛᱟᱹᱨᱤᱠ !! ᱚᱠᱛᱚ (IST) !! ᱦᱳᱢ ᱴᱤᱢ !! ᱮᱣᱮ ᱴᱤᱢ (Away) !! ᱴᱷᱟᱶ (Venue) !! ᱚᱨᱡᱚ (Result) |- | ᱑ || ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ || ᱗:᱓᱐ PM || [[ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱟᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] || [[ᱥᱟᱱᱨᱟᱭᱡᱟᱨᱥ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] || ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ || RCB ᱖ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ |- | ᱒ || ᱒᱙ ᱢᱟᱨᱪ || ᱗:᱓᱐ PM || [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱥ]] || [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱨᱟᱭᱰᱟᱨᱥ]] || ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ || MI ᱖ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ |- | ᱓ || ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ || ᱗:᱓᱐ PM || [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞᱥ]] || [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱠᱤᱝᱥ]] || ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ || ''ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ'' |- | ᱔ || ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ || ᱗:᱓᱐ PM || [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱠᱤᱝᱥ]] || [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱴᱟᱭᱴᱚᱱᱥ]] || ᱱᱤᱣ ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ || — |- | ᱕ || ᱐᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ || ᱗:᱓᱐ PM || [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱡᱟᱭᱮᱱᱴᱥ]] || [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱥ]] || ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ || — |- | ᱖ || ᱐᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ || ᱗:᱓᱐ PM || [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱨᱟᱭᱰᱟᱨᱥ]] || [[ᱥᱟᱱᱨᱟᱭᱡᱟᱨᱥ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] || ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ || — |- | ᱗ || ᱐᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ || ᱗:᱓᱐ PM || [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱠᱤᱝᱥ]] || [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱠᱤᱝᱥ]] || ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ || — |- | ᱘ || ᱐᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ || ᱓:᱓᱐ PM || [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱥ]] || [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱥ]] || ᱫᱤᱞᱞᱤ || — |- | ᱙ || ᱐᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ || ᱗:᱓᱐ PM || [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱴᱟᱭᱴᱚᱱᱥ]] || [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞᱥ]] || ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ || — |- | ᱑᱐ || ᱐᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ || ᱓:᱓᱐ PM || [[ᱥᱟᱱᱨᱟᱭᱡᱟᱨᱥ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] || [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱡᱟᱭᱮᱱᱴᱥ]] || ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ || — |} > '''ᱱᱳᱴ:''' ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱢᱮᱪ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱞᱮ-ᱚᱯᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱭ (BCCI) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://www.iplt20.com ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] [[Category:᱒᱐᱒᱖ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ]] [[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ]] i50jm545gcktg2nxpad2geduh5mg2fn ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱠᱟᱨᱠᱤ 0 35273 189790 2026-03-30T09:24:03Z MT731 2184 "{{Short description|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox officeholder | name = ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱠᱟᱨᱠᱤ | native_name_lang = ne | native_name = ज्ञानेन्द्र बहादुर कार्की | image = Nepali Minister Gyanendra Bahadur Karki - 2017 (37086219821) (cropped).jpg | caption..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 189790 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox officeholder | name = ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱠᱟᱨᱠᱤ | native_name_lang = ne | native_name = ज्ञानेन्द्र बहादुर कार्की | image = Nepali Minister Gyanendra Bahadur Karki - 2017 (37086219821) (cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱰᱤ.ᱥᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱠᱤ | office1 = [[ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱱᱮᱯᱟᱞ)|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | term_start1 = ᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ | term_end1 = ᱑᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱘<ref name="thehimalayantimes">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/prime-minister-sher-bahadur-deuba-sworns-in/|publisher=thehimalayantimes.com|title=Sher Bahadur Deuba sworn in as Prime Minister|access-date=2017-06-11}}</ref> | president1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱷᱟᱱᱫᱟᱨᱤ]] | primeminister1 = [[ᱥᱮᱨ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱫᱮᱣᱵᱟ]] | predecessor1 = [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟ]] | successor1 = [[ᱭᱩᱵᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱷᱟᱛᱤᱣᱟᱰᱟ]] | office2 = [[ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱜᱟᱡᱩᱜᱽ ᱢᱟᱱᱛᱨᱟᱞᱟᱭ (ᱱᱮᱯᱟᱞ)|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱟᱡᱩᱜᱽ<br/>ᱟᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | term_start2 = ᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ | term_end2 = ᱒᱖ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ | president2 = [[ᱵᱤᱫᱷᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱷᱟᱱᱫᱟᱨᱤ]] | primeminister2 = [[ᱥᱮᱨ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱫᱮᱣᱵᱟ]] | predecessor2 = [[ᱞᱤᱞᱟ ᱱᱟᱛᱷ ᱥᱨᱮᱥᱛᱷᱟ]] | successor2 = [[ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱨᱢᱟ]] | office3 = [[ᱟᱹᱭᱤᱱ, ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱸᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱱᱮᱯᱟᱞ)|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱤᱱ, ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱨ<br/>ᱥᱟᱸᱫᱷᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | term_start3 = ᱑᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ | term_end3 = ᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ | president3 = [[ᱵᱤᱫᱷᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱷᱟᱱᱫᱟᱨᱤ]] | primeminister3 = [[ᱥᱮᱨ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱫᱮᱣᱵᱟ]] | predecessor3 = [[ᱞᱤᱞᱟᱱᱟᱛᱷ ᱥᱨᱮᱥᱛᱷᱟ]] | successor3 = [[ᱫᱤᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱟᱫᱩ]] | office5 = [[ᱯᱨᱟᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ, ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱛᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] | term_start5 = ᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ | term_end5 = | predecessor5 = [[ᱥᱤᱛᱟᱹᱨᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱛᱚ]] | successor5 = | constituency5 = [[ᱥᱩᱱᱥᱟᱨᱤ ᱔ (ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱥᱩᱱᱥᱟᱨᱤ ᱔]] | office6 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱫᱚᱞ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ<br/>ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] | term_start6 = ᱒᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔ | term_end6 = ᱑᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ | party = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] | otherparty = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ (ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱴᱤᱠ)]] | spouse = ᱱᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱱᱟ ᱠᱟᱨᱠᱤ <ref>[https://thehimalayantimes.com/kathmandu/nepali-congress-leader-gyanedra-bahadur-karki-bereaved-of-wife/ The Himalayan Times]</ref> | birth_date = {{birth date and age|1957|2|22|df=y}}{{fact|date=June 2022}} | honorific_prefix = Honourable | honorific_suffix = MP }} '''ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱠᱟᱨᱠᱤ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]:ज्ञानेन्द्र बहादुर कार्की) ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱜᱟᱡᱩᱜᱽ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱮᱣᱵᱟ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="ekantipur">{{cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-06-07/president-bhandari-administers-oath-of-office-secrecy-to-deuba.html|publisher=kathmandupost.ekantipur.com|title=Deuba sworn in as 40th PM, forms Cabinet by inducting 7 ministers – National – The Kathmandu Post|access-date=2017-06-11}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱥᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱛᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>[https://thehimalayantimes.com/nepal/finance-minister-gyanendra-bahadur-karki-elected-sunsari-4/ The Himalayan Times]</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=2021-07-14|title=देउवा सरकारको ४ मन्त्रीहरुको बायोडाटा|url=https://www.news24nepal.tv/2021/07/14/795909|access-date=2021-07-14|website=News24 : Premium News Channel|language=en|archive-date=2021-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210714095936/https://www.news24nepal.tv/2021/07/14/795909|url-status=dead}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱑᱙᱕᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱨᱠᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱟᱨᱠᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱓᱙ ᱵᱤᱮᱥ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱱᱥᱤᱞ [[ᱵᱤᱢᱟᱞᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱤᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱠᱤ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱨᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱟᱨᱠᱤ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱴᱯᱷᱚᱞᱤᱭᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱱ, ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ, ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱞᱟᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱴᱯᱷᱚᱞᱤᱭᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /> ==ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱠᱟᱨᱠᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱥᱟᱨᱤ-᱔ ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨ-᱑ ​​ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱵᱷᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ ᱛᱮ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱠᱤ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱮᱢᱯᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ===᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚ=== ==== [[᱒᱐᱑᱗ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱗ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |[[ᱥᱩᱱᱥᱟᱨᱤ ᱔ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱥᱩᱱᱥᱟᱨᱤ-᱔]] |- ! colspan="2" |ᱫᱚᱞ !ᱥᱚᱦᱮᱫ !ᱵᱷᱚᱴ ᱠᱚ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] |ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱠᱟᱨᱠᱤ |᱓᱒,᱓᱔᱗ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱡᱩᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱤᱥᱴ)|ᱥᱤ ᱯᱤ ᱮᱱ (ᱡᱩᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱤᱥᱴ)]] |ᱨᱟᱢᱮᱥ ᱥᱨᱮᱥᱛᱷᱟ |᱒᱕,᱗᱕᱐ |- | style="background-color:#ffb300" | |[[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱱᱮᱯᱟᱞ]] |ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ |᱕,᱐᱒᱐ |- | style="background-color:#c21e56" | |[[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] |ᱥᱤᱛᱟᱹᱨᱟᱢ ᱯᱚᱫᱟᱨ |᱑,᱐᱘᱙ |- | style="background-color:indianred" | |[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱤᱥᱴ) (᱒᱐᱐᱒)|ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱤᱥᱴ)]] |ᱥᱟᱱᱛᱚᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱟᱦᱟᱞ |᱑,᱐᱓᱗ |- | | colspan="2" |ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ |᱓,᱐᱗᱓ |- | colspan="3" |ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱵᱷᱚᱴ ᱠᱚ |᱗,᱐᱖᱒ |- ! colspan="2" |ᱚᱨᱡᱚ ! colspan="2" |ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱢᱮ |- | colspan="4" |ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ] |} ===᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚ=== ==== [[᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ|᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |[[ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱑ (ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨ-᱑]] |- ! colspan="2" |ᱫᱚᱞ !ᱥᱚᱦᱮᱫ !ᱵᱷᱚᱴ ᱠᱚ |- | style="background-color:darkred" | |[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱟᱳᱭᱤᱥᱴ ᱛᱟᱞᱢᱟ)|ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱢᱟᱳᱭᱤᱥᱴ)]] |ᱯᱟᱰᱟᱢ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱨᱟᱭ |᱑᱕,᱗᱙᱖ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] |ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱠᱟᱨᱠᱤ |᱑᱓,᱕᱘᱒ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[ᱥᱤ ᱯᱤ ᱮᱱ (ᱭᱩᱮᱢᱮᱞ)|ᱥᱤ ᱯᱤ ᱮᱱ (ᱡᱩᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱤᱥᱴ)]] |ᱡᱚᱭᱚᱸᱛ ᱨᱟᱭ |᱗,᱕᱑᱕ |- | |ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ | |᱒,᱒᱔᱑ |- | colspan="3" |ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱵᱷᱚᱴ ᱠᱚ |᱒,᱕᱓᱗ |- ! colspan="2" |ᱚᱨᱡᱚ ! colspan="2" |ᱢᱟᱣᱤᱥᱴ ᱞᱟᱵᱷ |- | colspan="4" |ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ: ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ<ref>{{Cite web|date=2009-10-03|title=Ca Election report|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03|access-date=2020-11-15}}</ref> |} ===᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚ=== ==== [[᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱑᱙᱙᱙ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |[[ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱑ (ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨ-᱑]] |- ! colspan="2" |ᱫᱚᱞ !ᱥᱚᱦᱮᱫ !ᱵᱷᱚᱴ ᱠᱚ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[ᱥᱤ ᱯᱤ ᱮᱱ (ᱭᱩ ᱮᱢ ᱮᱞ)|ᱥᱤ ᱯᱤ ᱮᱱ (ᱡᱩᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱤᱥᱴ)]] |ᱜᱷᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱟᱥᱱᱮᱛ |᱑᱕,᱔᱔᱓ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] |ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱠᱟᱨᱠᱤ |᱑᱔,᱖᱐᱕ |- | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ]] |ᱢᱩᱠᱩᱸᱫᱽ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱵᱟᱥᱱᱮᱛ |᱕,᱕᱘᱖ |- | style="background-color:indianred" | |[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱤᱥᱴ) (᱑᱙᱙᱘)|ᱥᱤ ᱯᱤ ᱮᱱ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱤᱥᱴ)]] |ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱟᱥᱱᱮᱛ |᱔,᱐᱔᱘ |- | |[[ᱡᱟᱱᱟᱢᱩᱠᱛᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱱᱮᱯᱟᱞ]] |ᱡᱟᱜᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱨᱟᱭ |᱑,᱖᱑᱕ |- | | colspan="2" |ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ |᱑,᱑᱓᱓ |- | colspan="3" |ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱵᱷᱚᱴ ᱠᱚ |᱑,᱐᱕᱘ |- ! colspan="2" |ᱚᱨᱡᱚ ! colspan="2" |ᱥᱤ ᱯᱤ ᱮᱱ (ᱭᱩ ᱮᱢ ᱮᱞ) ᱦᱚᱞᱰ |- | colspan="4" |ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ: ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ<ref name="archive">{{Cite web|date=2008-01-24|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24|access-date=2020-11-15}}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Results'99|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|access-date=2020-11-15|website=nepalresearch.org}}</ref> |} ==== [[᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱑᱙᱙᱔ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |[[ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱑ (ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨ-᱑]] |- ! colspan="2" |ᱫᱚᱞ !ᱥᱚᱦᱮᱫ !ᱵᱷᱚᱴ ᱠᱚ |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[ᱥᱤ ᱯᱤ ᱮᱱ (ᱭᱩ ᱮᱢ ᱮᱞ)|ᱥᱤ ᱯᱤ ᱮᱱ (ᱡᱩᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱤᱥᱴ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱤᱥᱴ)]] |ᱦᱮᱢ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱟᱭ |15,974 |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] |ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱠᱟᱨᱠᱤ |᱑᱕,᱙᱔᱘ |- | style="background-color:gold" | |[[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] |ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱨᱟᱢ ᱵᱟᱥᱱᱮᱛ |᱓,᱔᱙᱖ |- | | colspan="2" |ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ |᱑,᱖᱕᱔ |- ! colspan="2" |ᱚᱨᱡᱚ ! colspan="2" |ᱥᱤ ᱯᱤ ᱮᱱ (ᱭᱩ ᱮᱢ ᱮᱞ) ᱦᱚᱞᱰ |- | colspan="4" |ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ: ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ<ref name="archive" /> |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱠᱟᱨᱠᱤ, ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱥᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱸᱥ ᱨᱤᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱰᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱰᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱒᱒]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ (ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ) ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ]] s2l5835nie9yzspias53st1hqxee6yg