ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 18304 189865 189377 2026-03-31T07:58:33Z Psubhashish 86 ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ + 189865 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱡᱩᱣᱟᱝ | nativename = ଜୁଆଙ୍ଗ | image = File:OpenSpeaks-Jun-Opino Gomango-Kshetrabasi Juanga-Short Introduction.webm | imagecaption = | imagealt = | states = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | coordinates = {{coord|20|9|0|N|85|30|0|E}} | ethnicity = [[ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱦᱚᱲ|ᱡᱩᱣᱟᱝ]] | speakers = ᱓᱐,᱓᱗᱘, ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱖᱕% (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ) | date = | ref = <ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2018-07-07}}</ref> | familycolor = Austroasiatic | fam1 = [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ]] | fam2 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]] | fam3 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ#ᱦᱟᱹᱯᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱠᱚᱸᱭᱮ]] | script = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱤᱠᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] | iso3 = jun | glotto = juan1238 | glottorefname = Juang }} [[File:OpenSpeaks-jun-Kshetrabasi Juanga-OG-State of Language Documentation.webm|thumb|ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱫᱟᱭ]] '''ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ({{Audio|OpenSpeaks-Jun-Kshetrabasi Juanga.wav|ᱩᱪᱟᱨᱳᱱ}}) ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ [[ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ᱾ ==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱷᱩᱣᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ (ᱯᱟᱴᱱᱟᱭᱮᱠ ᱒᱐᱐᱘:᱕᱐᱘)᱾ *'''ᱵᱩᱨᱩ ᱡᱩᱣᱟᱝ''': ᱜᱳᱱᱟᱥᱤᱠᱟ ᱵᱩᱨᱩ ([[ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱮᱭᱚᱱᱡᱷᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱞᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ *'''ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱡᱩᱣᱟᱝ''': ᱮᱛᱚᱢ [[ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱮᱭᱚᱱᱡᱷᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱔᱗ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱲ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ==ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ== ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱓᱐,᱘᱗᱕ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱮᱭᱚᱱᱡᱷᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱠᱚᱸᱭᱮ [[ᱚᱱᱩᱜᱩᱲ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱚᱱᱩᱜᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱲ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ᱾ (ᱯᱟᱴᱱᱟᱭᱮᱠ ᱒᱐᱐᱘:᱕᱐᱘) ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[:en:Endangered language|ᱟᱫᱚᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱚᱢᱡᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱮ (ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱝᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ)᱾ ᱱᱤᱛ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱒᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ== ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{Ethnologue18|code=jun}} * http://www.endangeredlanguages.com/lang/4341/samples/10020 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211113101757/http://www.endangeredlanguages.com/lang/4341/samples/10020 |date=2021-11-13 }} * http://www.endangeredlanguages.com/lang/4341 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211113101755/http://www.endangeredlanguages.com/lang/4341 |date=2021-11-13 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱤᱠᱤ]] qum269f6txx9gt7ui9t6dl3iefsr4i5 ᱡᱚᱭ ᱚᱞᱟᱰᱳᱠᱩᱱ 0 34858 189817 189018 2026-03-30T15:50:37Z Sunia Marndi 8165 189817 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=ᱡᱚᱭ ᱚᱞᱟᱰᱳᱠᱩᱱ|image=File:P20221213HF-0034 (52651400933) (cropped).jpg|caption=᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱤ ᱱᱤᱡᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱚᱞᱟᱰᱳᱠᱩᱱ|birth_name=Joy Oladokun|birth_date={{Birth date and age|1992|04|06}}|birth_place=ᱠᱟᱥᱟ ᱜᱨᱟᱱᱰᱮ, ᱟᱨᱤᱡᱳᱱᱟ, ᱭᱩ.ᱮᱥ.<ref>{{cite web|url=https://madison.com/entertainment/music/joy-oladokun-sings-about-the-rage-of-what-it-takes-to-just-be-awake/article_b9a123d2-3af0-544b-b7d3-93bbbe96bf5f.html|title=Joy Oladokun sings about 'the rage of what it takes to just be awake'|last=Derby|first=Samara Kalk|website=[[Wisconsin State Journal]]|date=April 22, 2022|access-date=April 4, 2023}}</ref>|occupation={{hlist|ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ}}|genre={{hlist|ᱯᱷᱳᱠ|ᱯᱚᱯ|ᱟᱨ.ᱮᱱᱰ.ᱵᱤ.}}<ref>{{cite web|url=https://www.thelineofbestfit.com/reviews/albums/joy-oladokun-in-defense-of-my-own-happiness-album-review|title=Joy Oladokun's eclectic pop reflections brim with judgement and aspiration|last=Hansen|first=Susan|website=The Line of Best Fit|date=August 7, 2020|accessdate=February 20, 2021}}</ref><ref name="Allaccess">{{cite web|url=https://music.allaccess.com/an-interview-with-joy-oladokun-on-her-debut-album-carry-her-favorite-artists-and-what-inspires-her-each-day/|title=An Interview With JOY OLADOKUN On Her Debut Album "Carry", Her Favorite Artists and What Inspires Her Each Day|website=All Access|date=May 5, 2016|accessdate=February 20, 2021|archive-date=January 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118144832/https://music.allaccess.com/an-interview-with-joy-oladokun-on-her-debut-album-carry-her-favorite-artists-and-what-inspires-her-each-day/|url-status=dead}}</ref>|instruments={{hlist|ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱜᱤᱴᱟᱨ|ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ}}|years_active=᱒᱐᱑᱕–ᱱᱤᱛ|label={{hlist|ᱟᱢᱤᱜᱚ|ᱵᱷᱟᱨᱵᱽ ᱯᱷᱚᱨᱠᱟᱥᱴ|ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/us/album/sorry-isnt-good-enough-single/1563329063|title=sorry isn't good enough - single by Joy Oladokun|website=Apple Music|access-date=April 30, 2021}}</ref>}}|website={{URL|joyoladokun.com}}}} '''ᱡᱚᱭ ᱚᱞᱟᱰᱳᱠᱩᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱒<ref>{{Cite web|last=Oladokun|first=Joy|date=September 15, 2021|title=How Singer-Songwriter Joy Oladokun Is Defending Her Own Happiness|url=https://wamu.org/story/21/09/15/how-singer-songwriter-joy-oladokun-is-defending-her-own-happiness/|access-date=2021-09-15|website=WAMU|language=en}}</ref>) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱯᱷᱳᱠ (folk), ᱯᱚᱯ (pop), ᱟᱨ ᱟᱨ.ᱮᱱᱰ.ᱵᱤ. (R&B) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱚᱞᱟᱰᱳᱠᱩᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱤᱡᱳᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱥᱟ ᱜᱨᱟᱱᱰᱮ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|last=Brow|first=Jason|date=June 1, 2020|title=Joy Oladokun Finds Herself Connecting With A Greater Purpose On The Inspirational 'Mercy'|url=https://hollywoodlife.com/2020/06/18/joy-oladokun-mercy-new-song/|access-date=July 24, 2020|website=Hollywood Life|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Joy Oladokun 2011 Women's Tennis Roster {{!}} Hope International University Athletics|url=http://www.hiuroyals.com/roster/8/8/148|access-date=2020-11-16|website=www.hiuroyals.com|language=en}}{{Dead link|date=December 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Hight|first=Jewly|date=December 4, 2019|title=Mercy Bell And Joy Oladokun On Finding Their Voices, And Common Ground, Through Folk|url=https://www.npr.org/sections/world-cafe/2019/12/04/784380232/mercy-bell-and-joy-oladokun-on-finding-their-voices-and-common-ground-through-fo|archive-url=|archive-date=|access-date=July 24, 2020|website=[[NPR]]|language=en}}</ref> ᱴᱨᱮᱥᱤ ᱪᱟᱯᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱥᱮᱬᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ == ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭ ᱚᱞᱟᱰᱳᱠᱩᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤ.ᱯᱤ, ''ᱠᱟᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞᱥ'' ᱱᱤᱡᱮ ᱛᱮᱭ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Allaccess"/> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ, ''ᱠᱮᱨᱤ'' ᱫᱚ [[:en:Kickstarter|ᱠᱤᱠᱥᱴᱟᱨᱴᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱣᱮᱞ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Allaccess"/><ref name=":1">{{Cite web|last=Commander|first=Lowndes|date=July 1, 2020|title=On Happiness and Humanness: A Conversation With Joy Oladokun|url=http://atwoodmagazine.com/jodh-joy-oladokun-interview-2020-defense-of-my-own-happiness-vol-1/|archive-url=|archive-date=|access-date=July 24, 2020|website=Atwood Magazine|language=en-US}}</ref> ᱚᱞᱟᱰᱳᱠᱩᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ "ᱥᱟᱱᱰᱮ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ 'Sunday' ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱡᱚᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱭᱩᱛᱷ ᱜᱽᱨᱩᱯ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱠᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱢ ᱠᱩᱭᱮᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱭᱮᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱾ ᱠᱩᱭᱮᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱱ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱪᱳ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref>{{Cite web|last=Ermac|first=Raffy|date=June 1, 2019|title=Joy Oladokun's New Track 'Sunday' Will Give You All the Feels|url=https://www.pride.com/music/2019/6/19/joy-oladokuns-new-track-sunday-will-give-you-all-feels|archive-url=|archive-date=|access-date=July 24, 2020|website=www.pride.com|language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ [[:en:LGBTQ_people|ᱮᱞᱡᱤᱵᱤᱴᱤᱠᱭᱩ]] ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱩᱭᱮᱨ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite magazine|last=Daw|first=Stephen|date=June 2, 2019|title=Joy Oladokun Celebrates Both the Joy and Fear Of Coming Out in 'Sunday' Video: Watch|url=http://www.billboard.com/articles/news/pride/8516826/joy-oladokun-sunday-video|archive-url=|archive-date=|access-date=July 24, 2020|magazine=Billboard}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, [[:en:Black_Lives_Matter|ᱵᱞᱟᱠ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽᱥ ᱢᱮᱴᱚᱨ]] ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱞᱟᱰᱳᱠᱩᱱ ᱫᱚ "ᱦᱩ ᱰᱩ ᱟᱭ ᱴᱚᱨᱱ ᱴᱩ ?" ᱥᱮᱨᱮᱧᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[:en:Natalie_Hemby|ᱱᱟᱴᱟᱞᱟᱭ ᱦᱮᱢᱵᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Mauch|first=Ally|date=June 5, 2020|title=Singer Joy Oladokun Releases Powerful Ballad 'Who Do I Turn To?' in Support of Black Lives Matter|url=https://people.com/music/singer-joy-oladokun-releases-powerful-ballad-amid-george-floyd-protests/|archive-url=|archive-date=|access-date=July 24, 2020|website=[[PEOPLE.com]]|language=EN}}</ref> ᱚᱞᱟᱰᱳᱠᱩᱱ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱢᱟᱨᱥᱤ" ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱛᱷᱤᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱩᱵᱷᱚᱵᱽ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱟᱨ "ᱟᱭ ᱥᱤ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ [[:en:Institutional_racism|ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱩᱣᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱮᱥᱤᱡᱚᱢ]]ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=|first=|date=June 2, 2020|title=A Look At Songs Inspired By The 2020 Protests For Racial Justice|url=https://www.npr.org/2020/06/27/884213562/a-look-at-songs-inspired-by-the-2020-protests-for-racial-justice|archive-url=|archive-date=|access-date=July 24, 2020|website=[[NPR]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Trageser|first=Stephen|date=2020-10-26|title=Joy Oladokun Issues a Firm, Gentle Call to Action in 'I See America'|url=https://www.nashvillescene.com/music/nashville-cream/article/21144121/joy-oladokun-issues-a-firm-gentle-call-to-action-in-i-see-america|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-10-29|website=Nashville Scene|language=en}}</ref> ᱮᱱᱯᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ "ᱟᱭ ᱥᱤ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ" ᱥᱮᱨᱮᱧᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=The 100 Best Songs Of 2020 (Nos. 80-61)|url=https://www.npr.org/2020/12/03/934634561/the-100-best-songs-of-2020-page-2|access-date=2020-12-04|website=NPR.org|date=December 3, 2020 |language=en}}</ref> ᱑᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱚᱞᱟᱰᱳᱠᱩᱱ ᱫᱚ ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ ᱵᱚᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ, ''ᱤᱱ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱚᱯ ᱢᱟᱭ ᱚᱱ ᱦᱮᱯᱤᱱᱮᱥ (ᱫᱟ ᱵᱤᱜᱤᱱᱤᱱᱥᱷ)'' ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":1" /><ref>{{Cite magazine|last=Daw|first=Stephen|date=2020-07-31|title=Joy Oladokun Found Happiness As a Queer Black Woman. Now It's Her 'Responsibility and Gift' To Share That Experience|url=http://www.billboard.com/articles/news/pride/9427848/joy-oladokun-artist-of-the-month-profile|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-08-01|magazine=Billboard}}</ref> ''ᱵᱤᱞᱵᱳᱨᱰ'' ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ "ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite magazine|last=Daw|first=Stephen|date=July 1, 2020|title=First Out: New Music From Troye Sivan, The Aces, Shamir & More|url=http://www.billboard.com/articles/news/pride/9420373/new-music-troye-sivan-aces-shamir|archive-url=|archive-date=|access-date=July 24, 2020|magazine=Billboard}}</ref> ᱮᱴᱣᱩᱰ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱪ ᱢᱳᱥᱠ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ "ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-12-21|title=Atwood Magazine's Top Artist Discoveries of 2020|url=http://atwoodmagazine.com/2020-artists-of-the-year/|access-date=2021-01-18|website=Atwood Magazine|language=en-US}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱳᱞᱟᱰᱳᱠᱩᱱ ᱫᱚ [[:en:YouTube|ᱭᱩ ᱴᱩᱵᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ "#YouTubeBlack Voices Fund" ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱽᱨᱟᱱᱴᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite magazine|last=Cirisano|first=Tatiana|date=2021-01-12|title=YouTube Launches Grant Program for Black Creators & Artists|url=https://www.billboard.com/articles/business/9509542/youtube-black-artists-creators-grant-program/|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-01-18|magazine=Billboard|language=en}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱢᱤᱜᱚ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ , [[:en:Verve_Forecast_Records|ᱵᱷᱟᱨᱵᱽ ᱯᱚᱨᱠᱟᱥᱴ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ]], ᱟᱨ [[:en:Republic_Records|ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ]] ᱥᱟᱶᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ, ''[[:en:In_Defense_of_My_Own_Happiness|ᱤᱱ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱚᱯ ᱢᱟᱭ ᱚᱱ ᱦᱮᱯᱤᱱᱮᱥ]]''ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱳᱞᱟᱰᱳᱠᱩᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ, ''[[:en:Proof_of_Life_(Joy_Oladokun_album)|ᱯᱨᱩᱯ ᱚᱯ ᱞᱟᱭᱤᱯ]]'' ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱪᱮᱧᱡᱮᱥ"ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱚᱞᱟᱰᱳᱠᱩᱱ ᱫᱚ [[:en:Noah_Kahan|ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱦᱟᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱣᱤᱭᱟᱨ ᱚᱞ ᱜᱚᱱᱱᱟ ᱰᱟᱭ" ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱨᱤᱠᱥ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱫᱚ ᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ, ᱳᱞᱟᱰᱳᱠᱩᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱩᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡ "ᱫᱟ ᱞᱤᱵᱷᱤᱝ ᱯᱨᱩᱯ ᱴᱩᱨ" ᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱩᱨ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ, ᱚᱞᱟᱰᱳᱠᱩᱱ ᱫᱚ ''ᱯᱨᱩᱯ ᱚᱯ ᱞᱟᱭᱯ'' ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ [[:en:Mt._Joy_(band)|ᱢᱤᱥᱴᱚᱨ ᱡᱚᱭ]] ("ᱯᱷᱨᱮᱸᱰᱥ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ), [[:en:Manchester_Orchestra|ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱟᱨ ᱚᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ]] ("ᱭᱩ ᱮᱴ ᱫᱤ ᱴᱮᱵᱩᱞ"), [[:en:Maxo_Kream|ᱢᱟᱠᱥ ᱠᱨᱮᱢ]] ("ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱ"), [[:en:Chris_Stapleton|ᱠᱨᱟᱭᱥ ᱥᱴᱟᱯᱞᱮᱴᱚᱱ]] ("ᱥᱩᱭᱤᱴ ᱥᱤᱢᱯᱷᱚᱱᱤ") ᱟᱨ ᱱᱚᱟᱜ ᱠᱟᱦᱟᱱ ("ᱭᱩᱣᱟᱨ ᱚᱞ ᱜᱚᱱᱱᱟ ᱰᱟᱭ") ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱚᱞᱟᱰᱳᱠᱩᱱ ᱫᱚ [[:en:Hozier|ᱦᱟᱡᱤᱨ]] ᱟᱜ [[:en:Unreal_Unearth|ᱟᱱᱨᱤᱭᱮᱞ ᱟᱱᱭᱟᱨᱛᱷ]] ᱴᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱸᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱥᱳ (show) ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱨ (opening act) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱚᱞᱟᱰᱳᱠᱩᱱ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱭᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |title=Get To Know: Joy Oladokun |url=https://stories.sweetjuly.com/editorial/get-to-know-joy-oladokun/ |access-date=2024-08-29 |website=Sweet July |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Nussbaum |first=Emily |date=2023-07-17 |title=Country Music's Culture Wars and the Remaking of Nashville |url=https://www.newyorker.com/magazine/2023/07/24/country-musics-culture-wars-and-the-remaking-of-nashville |access-date=2024-08-29 |magazine=The New Yorker |language=en-US |issn=0028-792X}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱡᱟᱹᱛᱤ, ᱟᱨ ᱩᱨᱩᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ == ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == * ''ᱠᱮᱨᱤ ᱢᱤ'' (᱒᱐᱑᱖) * ''ᱤᱱ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱚᱯ ᱢᱟᱭ ᱚᱱ ᱦᱮᱯᱤᱱᱮᱥ (ᱫᱟ ᱵᱤᱜᱤᱱᱤᱱᱥ)'' (᱒᱐᱒᱐) * ''ᱤᱱ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱚᱯ ᱢᱟᱭ ᱚᱱ ᱦᱮᱯᱤᱱᱮᱥ'' (᱒᱐᱒᱑) * ''ᱯᱨᱩᱯ ᱚᱯ ᱞᱟᱭᱯ'' (᱒᱐᱒᱓) == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} 2r8wbz128powmcja472syiuky5qw2s1 ᱢᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱳᱡᱽ 0 34860 189818 189672 2026-03-30T15:53:22Z Sunia Marndi 8165 /* ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ (Singles) */ 189818 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ᱢᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱳᱡᱽ | image = | caption = | background = solo_singer | birth_place = ᱥᱤᱱᱥᱤᱱᱟᱴᱤ, ᱳᱦᱟᱭᱳ, ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ | genre = ᱯᱚᱯ (pop) | occupation = ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱭᱤᱡ-ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱚᱞᱤᱡ | years_active = ᱒᱐᱑᱘–ᱱᱤᱛᱚᱜ | website = {{URL|iammadisonrose.com}} }} '''ᱢᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱳᱡᱽ''' ᱫᱚ ᱳᱦᱤᱭᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱥᱤᱱᱟᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Madison Rose on AllMusic |url=https://www.allmusic.com/artist/madison-rose-mn0003087986#biography |access-date=August 5, 2025 |website=[[AllMusic]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ " ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰ" <ref name=":0">{{Cite news |last=Daw |first=Stephen |date=April 9, 2018 |title=Meet Madison Rose, the Pop Newcomer Preaching Self-Love & Inclusivity in Her Debut Video 'DIAMONDS' |url=https://www.billboard.com/culture/pride/madison-rose-diamonds-video-8299813/ |url-status= |access-date=August 5, 2025 |work=[[Billboard (Magazine)|Billboard]]}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱰᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ "ᱠᱤᱯᱤᱝ ᱥᱤᱠᱨᱮᱴᱥ" <ref name=":1">{{Cite news |last=Daw |first=Stephen |date=April 26, 2019 |title=Kandy & Madison Rose Aren't Holding Anything Back on New Track 'Keeping Secrets': Listen |url=https://www.billboard.com/culture/pride/kandy-madison-rose-keeping-secrets-video-8508904/ |access-date=August 5, 2025 |work=[[Billboard (Magazine)|Billboard]]}}</ref> ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱱᱥ/ᱢᱤᱠᱥ ᱥᱳ ᱮᱭᱟᱨᱯᱞᱮ ᱪᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ <ref name=":4" /> ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱭᱤᱨ ᱰᱤᱥᱴᱚᱨᱵ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱩᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱞᱵᱚᱢ 'ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱚᱞᱚᱨ' ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ <ref name=":2" /> ᱨᱳᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱩᱯᱟᱩᱞᱥ<ref name=":7">{{Cite news |last=Grey |first=Charlie |date=May 27, 2022 |title=Madison Rose on her pop rise and bursting into 'Technicolor' |url=https://www.queerty.com/madison-rose-pop-rise-bursting-technicolor-20220527/ |access-date=August 5, 2025 |work=Queerty}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱳᱥᱴᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ <ref name=":3" /> ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱳᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ "ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱵᱳᱨᱰ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name=":0" />ᱵᱤᱞᱵᱳᱨᱰ ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱨᱳᱡᱽ ᱫᱚ ᱰᱚᱞᱤ ᱯᱟᱨᱴᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱭᱳᱱᱥᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ <ref name=":0" /> ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱨᱳᱡᱽ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱮ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱰᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ "ᱠᱤᱯᱤᱝ ᱥᱤᱠᱨᱮᱴᱥ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name=":1" />ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ <ref name=":3">{{Cite news |title=Meet the Boston Pride For The People 2023 headliner, Madison Rose! |url=https://www.bostonprideforthepeople.org/madison-rose |access-date=August 5, 2025 |work=Boston pride for The People}}</ref>ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱵᱳᱨᱰ ᱰᱟᱱᱥ/ᱢᱤᱠᱥ ᱥᱳ ᱮᱭᱟᱨᱯᱞᱮ ᱪᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱒᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name=":4">{{Cite web |date=June 22, 2019 |title=Madison Rose chart history |url=https://www.billboard.com/artist/madison-rose/chart-history/dnc/ |access-date=August 5, 2025 |website=[[Billboard (Magazine)|Billboard]]}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱨᱳᱡᱽ ᱫᱚ "ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱷᱚᱱ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱤᱠᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name=":5">{{Cite news |last=Tharp |first=Hayley |date=September 11, 2020 |title=Madison Rose releases colorful video for TikTok hit "rainbow phone." |url=https://earmilk.com/2020/09/11/madison-rose-releases-colorful-video-for-tiktok-hit-rainbow-phone-video/ |access-date=August 5, 2025 |work=EARMILK}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱥᱚᱱᱥᱟᱭᱤᱱ" ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱳᱞᱤᱝ ᱥᱴᱳᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ <ref name=":6">{{Cite magazine |last=Hissong |first=Samantha |date=August 19, 2021 |title=Song You Need to Know: Madison Rose, 'Sunshine' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/madison-rose-sunshine-song-review-1213940/ |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225110434/https://www.rollingstone.com/music/music-features/madison-rose-sunshine-song-review-1213940/ |archive-date=December 25, 2022 |access-date=August 5, 2025 |magazine=[[Rolling Stone]] }}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱞᱵᱚᱢ 'ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱚᱞᱚᱨ' ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name=":2">{{Cite news |last=Moran |first=Justin |date=November 11, 2022 |title=Madison Rose Wants More Black Queer Pop Stars to the Forefront |url=https://www.papermag.com/madison-rose-technicolor-interview#rebelltitem17 |access-date=August 5, 2025 |work=[[Paper Magazine|Paper]]}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱳᱥᱴᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref name=":3" /> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱥᱯᱳᱴᱤᱯᱷᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱱᱰᱤ ᱞᱳᱯᱟᱨᱟᱜ ᱗᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱴᱨᱩ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱵᱷᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name=":8">{{Cite news |last=Hopper |first=Alex |date=June 22, 2023 |title=Lennon Stella, Madison Rose Deliver Cyndi Lauper Covers in Honor of Icon's Birthday |url=https://americansongwriter.com/lennon-stella-madison-rose-deliver-cyndi-lauper-covers-in-honor-of-icons-birthday/ |access-date=August 5, 2025 |work=American Songwriter}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱨᱳᱡᱽ ᱫᱚ "ᱯᱟᱱᱟᱵᱷᱤᱡᱚᱱ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ "ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱠᱩᱭᱤᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ <ref name=":10">{{Cite news |last=Hess |first=Tobias |date=February 4, 2025 |title=Madison Rose Sees the World in 'Panavision' |url=https://www.papermag.com/madison-rose-panavision#rebelltitem1 |access-date=August 5, 2025 |work=[[Paper Magazine|Paper]]}}</ref> == ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚ === * ''ᱢᱚᱱᱚᱠᱨᱚᱢᱺ ᱫᱟ ᱦᱟᱣᱤᱴ ᱮᱞᱵᱚᱢ'' (᱒᱐᱒᱕ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ) * ''ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱚᱞᱚᱨ: ᱫᱟ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱯᱮᱠᱴᱨᱚᱢ'' (᱒᱐᱒᱒) * ''ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱚᱞᱚᱨ'' (᱒᱐᱒᱒) === ᱤᱯᱤ === * ''ᱦᱳᱥᱷ!'' (᱒᱐᱒᱔) === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ === ==== ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ==== * ᱒᱐᱒᱕: "DAYDREAMING", "SINNERS", "RED LIPSTICK", "SHE'S THE ONE" * ᱒᱐᱒᱔: "PANAVISION", "HAUS!", "FALLING OUTTA HEAVEN", "PARADISE" * ᱒᱐᱒᱓: "GIRLS GIRLS GIRLS", "True Colors", "IDOLIZE" * ᱒᱐᱒᱒: "Technicolor", "Better Off Alone" * ᱒᱐᱒᱑: "ICONIC!", "Lost My Mind (To The DJ)", "SUNSHINE" * ᱒᱐᱒᱐: "Saving grace", "Rainbow Phone" * ᱒᱐᱑᱙: "Keeping Secrets" * ᱒᱐᱑᱘: "DIAMONDS" == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} 4algkkqujsrthki4avydr7ijbeilob9 ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ 0 34883 189819 189029 2026-03-30T16:00:02Z Sunia Marndi 8165 189819 wikitext text/x-wiki {{Infobox movement | name = ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ | native_name = Paro Internacional de Mujeres | image = Nosotras paramos santafe 8M 29.jpg | caption = ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱯᱷᱮ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱫᱚ 'ᱯᱟᱨᱳ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮ ᱢᱩᱡᱮᱨᱮᱥ' (Paro Internacional de Mujeres) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ | context = | organizers = | date = ᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ - ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ | location = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ (᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ) | cause = [[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ]], [[ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]], [[ᱜᱚᱡ ᱜᱤᱰᱤ (Abortion)]] ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ }} '''ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱯᱟᱨᱳ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮ ᱢᱩᱡᱮᱨᱮᱥ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.womenstrikeus.org/|title=About the IWS – womenstrikeus.org|website=www.womenstrikeus.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20170321102506/https://www.womenstrikeus.org/about-the-iws/|archive-date=21 March 2017|access-date=20 March 2017}}</ref> [[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱫᱚ "ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ: ᱒᱐᱓᱐ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱕0-᱕0 ᱜᱽᱨᱚᱦᱚ" ᱛᱷᱤᱢ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱼᱮ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.unwomen.org/en/news/stories/2017/2/announcement-iwd-2017-theme|title=International Women's Day 2017|publisher=UN Women|access-date=22 March 2017}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ ᱫᱚ "ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web|last=Cooney|first=Samantha|date=2017|url=http://motto.time.com/4679261/international-womens-strike-organizers/|title=Meet the Organizers Behind the Upcoming Worldwide Women's Strike|website=Motto|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307131742/http://motto.time.com/4679261/international-womens-strike-organizers/|archive-date=7 March 2017|access-date=20 March 2017}}</ref> == ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, [[ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱜᱤᱰᱤ (abortion) ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱟᱹᱭᱥᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":3">{{Cite news|last=Davies|first=Christian|date=3 October 2016|url=https://www.theguardian.com/world/2016/oct/03/polish-women-strike-abortion-ban-protest|title=Women to go on strike in Poland in protest at planned abortion law|newspaper=The Guardian|issn=0261-3077|access-date=21 March 2017}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱳᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-37540139|title=Black Monday: Polish women strike against abortion ban|newspaper=BBC News|date=3 October 2016}}</ref> ᱑᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, [[ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱞᱩᱥᱤᱭᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡᱽ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱜᱤᱰᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ #NiUnaMenos ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱩᱫᱩᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":5">{{Cite web|last=Español|first=Por CNN|date=19 October 2016|url=http://cnnespanol.cnn.com/2016/10/19/niunamenos-el-brutal-asesinato-de-lucia-perez-en-argentina-moviliza-a-las-mujeres-del-mundo/|title=#NiUnaMenos: el brutal asesinato de Lucía Pérez en Argentina moviliza a las mujeres del mundo|language=es}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱴᱤᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱳ]], ᱮᱞ ᱥᱟᱞᱵᱷᱟᱰᱚᱨ, [[ᱪᱤᱞᱤ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱾<ref name=":6">{{Cite news|last=Goñi|first=Uki|date=19 October 2016|url=https://www.theguardian.com/world/2016/oct/19/argentina-women-strike-violence-lucia-perez|title=Argentina's women joined across South America in marches against violence|newspaper=The Guardian|issn=0261-3077|access-date=21 March 2017}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, [[ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ #NiUnaMenos ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":7">{{Cite web|last=Jensen|first=Emily|url=http://www.thebubble.com/ni-una-menos-reaches-rio-is-there-hope-to-end-gender-violence-in-brazil/|title=Ni Una Menos Reaches Rio: Is There Hope To End Gender Violence In Brazil? | The Bubble | Argentina News|website=www.thebubble.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180415053713/http://www.thebubble.com/ni-una-menos-reaches-rio-is-there-hope-to-end-gender-violence-in-brazil/|archive-date=15 April 2018|access-date=21 March 2017}}</ref> == ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ == ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":9">{{Cite news|last=York|first=Alexandra Topping Molly Redden in New|date=7 March 2017|url=https://www.theguardian.com/world/2017/mar/07/international-womens-day-strike-global-protest|title='We are international, we are everywhere': women unite in global strike|newspaper=The Guardian}}</ref> === ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ === ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ, "ᱥᱴᱨᱟᱭᱤᱠ ᱯᱚᱨ ᱨᱤᱯᱤᱞ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱤ ᱰᱟᱵᱽᱞᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":10">{{Cite news|last=Edwards|first=Elaine|last2=Flaherty|first2=Rachel|date=8 March 2017|url=http://www.irishtimes.com/news/social-affairs/thousands-march-against-eighth-amendment-in-dublin-1.3002243|title=Thousands march against Eighth Amendment in Dublin|newspaper=The Irish Times}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ === [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮ, ᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ '''ᱚᱣᱨᱚᱛ ᱢᱟᱨᱪ''' ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮ 'ᱦᱚᱢ ᱚᱣᱨᱚᱛᱮᱸ' (Hum Aurtein) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ === ᱥᱯᱮᱱ === ᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱥᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱞᱳᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ "ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱞᱮ ᱞᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ" (If we stop, the world stops) ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ === ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ === ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ "ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ" (A Day Without a Woman) ᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱠᱛᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":23">{{Cite news|last=Ashley Killough|first=Eric Bradner|date=8 March 2017|url=http://www.cnn.com/2017/03/08/politics/day-without-a-woman-capitol-hill/|title=Female lawmakers support 'Day Without Women'|newspaper=CNN}}</ref> === ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ === ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ 'Women's Strike Assembly' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ (External links) == {{Commons category|International Women's Strike}} * [https://www.womenstrikeus.org/ Official website Women's Strike US] * [http://globalwomenstrike.net/ Global Women's Strike] [[Category:Feminism]] [[Category:Women's rights]] [[Category:Strikes]] ov5trpkaslnkxlllobrxsukx6vjrl3t ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ 0 34884 189795 189025 2026-03-30T12:45:44Z Sunia Marndi 8165 189795 wikitext text/x-wiki {{Infobox martial artist | name = ᱨᱤᱛᱩ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | image = | caption = | birth_name = ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | birth_date = {{Birth date and age|1994|5|2|df=y}} | birth_place = [[ᱵᱟᱞᱟᱞᱤ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | other_names = ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱭᱜᱽᱨᱮᱥ (The Indian Tigress) | nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | height = 156 cm | weight = 52 kg | weight_class = Atomweight | style = ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ (Wrestling) | fighting_out_of = ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | team = Evolve MMA (2019–ᱱᱤᱛ) | trainer = Siyar Bahadurzada | years_active = 2019–ᱱᱤᱛ | occupation = ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ, ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ | spouse = ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ (Sachin Chhikara) (ᱵᱟᱯᱞᱟ. 2022) | relatives = ᱫᱚᱭᱟ ᱠᱳᱨ (ᱮᱸᱜᱟᱛ)<br>[[ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱟᱯᱟᱛ)<br>[[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ) | mma_res_link = #Mixed_martial_arts_record | medaltemplates = {{MedalSport | ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱷᱨᱤ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ}} {{MedalCountry | {{IND}}}} {{MedalCompetition | ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalGold | 2016 ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalBronze | 2017 ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱣᱟᱨᱞᱰ U23 ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalSilver | 2017 ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ | 48 kg}} }} '''ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ (mixed martial artist) ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ONE Championship ᱨᱮᱱᱟᱜ Atomweight ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱥᱨᱟ [[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱟᱨ ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱦᱚᱸ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱩᱠᱤᱞ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/sandeep-tomar-satyawart-kadian-ritu-phogat-bag-gold-at-commonwealth-wrestling-championships-3738927/|title=Sandeep Tomar, Satyawart Kadian, Ritu Phogat bag gold at Commonwealth Wrestling Championships|work=The Indian Express|date=5 November 2016|access-date=2 January 2017}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱳ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱞᱤᱜᱽ (Pro Wrestling League) ᱱᱤᱞᱟᱹᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱮᱥᱞᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱱᱤᱱᱡᱟᱥ ᱯᱷᱨᱟᱱᱪᱟᱭᱡᱤ ᱥᱟᱶ ₹᱓᱖ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/The-next-Phogat/article16970725.ece|last=Yadav|first=Sidharth|title=The next Phogat|work=The Hindu|date=31 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.espn.in/wrestling/story/_/id/18310065/bajrang-punia-ritu-phogat-top-indian-buys-pro-wrestling-league-auction|title=Bajrang Punia, Ritu Phogat top Indian buys at Pro Wrestling League auction|work=ESPN.in|date=19 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱣᱟᱨᱞᱰ U-23 ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/wrestling/dangal-2-another-phogat-sister-sets-the-mat-on-fire/articleshow/61803761.cms|title=Dangal 2: Another Phogat sister sets the mat on fire|work=The Times of India|date=26 November 2017|access-date=27 November 2017}}</ref> == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == === ONE Championship === ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ (MMA) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ONE Championship ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.mmamania.com/2019/2/27/18243171/indian-wrestler-ritu-phogat-signs-with-one-championship-mma|title=Indian wrestler Ritu Phogat signs with ONE Championship|last=James Goyder|date=27 February 2019|website=mmamania.com}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ONE Championship: Age Of Dragons ᱨᱮ ᱱᱟᱢ ᱦᱤ ᱠᱤᱢ (Nam Hee Kim) ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ MMA ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "MMA ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾"<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/mma/story/_/id/27986270/ritu-phogat-anxious-become-india-first-mma-world-champion|title=Ritu Phogat 'anxious' to become India's first MMA world champion|last=Selvaraj|first=Jonathan|date=5 November 2019|access-date=22 June 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ONE Championship: Inside the Matrix ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱳ ᱥᱨᱮᱭ ᱯᱳᱵᱷ (Nou Srey Pov) ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://asianpersuasionmma.com/2020/10/13/one-inside-the-matrix-full-lineup-revealed/|title=ONE: INSIDE THE MATRIX FULL LINEUP REVEALED|website=Asian Persuasion MMA|date=13 October 2020|access-date=23 October 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ TKO ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indias-ritu-phogat-defeats-nou-srey-pov-via-tko-to-earn-3rd-one-championship-win-6910606/|title=India's Ritu Phogat defeats Nou Srey Pov via TKO to earn 3rd ONE Championship win|last=Sadu|first=Rahel|date=30 October 2020|website=indianexpress.com|access-date=30 October 2021}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ONE Atomweight Grand Prix === ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ONE Championship: Dangal ᱨᱮ ᱵᱤ ᱱᱟᱜᱩᱭᱮᱱ (Bi Nguyen) ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱯᱞᱤᱴ ᱰᱮᱥᱤᱡᱚᱱ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱯᱨᱤᱠᱥ (Grand Prix) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱫᱽ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱤᱱ ᱦᱮᱠᱤᱱ (Lin Heqin) ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱲᱦᱚ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ === ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ === ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ Kumite 1 League ᱥᱟᱶ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱠᱞᱩᱥᱤᱵᱽ ᱰᱤᱞ (deal) ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ == === ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ === * '''ONE Championship''' ** ᱒᱐᱒᱑ ONE Women's Atomweight World Grand Prix Runner-Up == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ == {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! ᱚᱨᱡᱚ !! ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ !! ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ !! ᱛᱷᱚᱠ !! ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ !! ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ !! ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ !! ᱚᱠᱛᱚ !! ᱴᱷᱟᱶ !! ᱱᱳᱴᱥ |- | {{Loss}} || ᱗–᱔ || Ayaka Miura || Submission (kneebar) || ONE 171 || ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ || ᱑ || ᱒:᱒᱔ || Lusail, Qatar || |- | {{Loss}} || ᱗–᱓ || Tiffany Teo || Submission (rear-naked choke) || ONE 161 || ᱒᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ || ᱑ || ᱔:᱕᱒ || Kallang, Singapore || |- | {{Loss}} || ᱗–᱒ || Stamp Fairtex || Submission (armbar) || ONE: Winter Warriors || ᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱒ || ᱒:᱑᱔ || Kallang, Singapore || Grand Prix Final. |- | {{Win}} || ᱗–᱑ || Jenelyn Olsim || Decision (unanimous) || ONE: NextGen || ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || Kallang, Singapore || |- | {{Win}} || ᱖–᱑ || Meng Bo || Decision (unanimous) || ONE: Empower || ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || Kallang, Singapore || |} == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * List of female mixed martial artists == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://uww.org/athlete/phogat-ritu Profile at United World Wrestling]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Category:1994 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Indian female freestyle wrestlers]] [[Category:Indian female mixed martial artists]] [[Category:Wrestlers from Haryana]] h7pz2ga8uqd8hxggh41ys3vhs8mr2w2 189796 189795 2026-03-30T12:46:52Z Sunia Marndi 8165 189796 wikitext text/x-wiki {{Infobox martial artist | name = ᱨᱤᱛᱩ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | image = | caption = | birth_name = ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | birth_date = {{Birth date and age|1994|5|2|df=y}} | birth_place = [[ᱵᱟᱞᱟᱞᱤ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | other_names = ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱭᱜᱽᱨᱮᱥ (The Indian Tigress) | nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | height = 156 cm | weight = 52 kg | weight_class = Atomweight | style = ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ (Wrestling) | fighting_out_of = ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | team = Evolve MMA (2019–ᱱᱤᱛ) | trainer = Siyar Bahadurzada | years_active = 2019–ᱱᱤᱛ | occupation = ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ, ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ | spouse = ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ (Sachin Chhikara) (ᱵᱟᱯᱞᱟ. 2022) | relatives = ᱫᱚᱭᱟ ᱠᱳᱨ (ᱮᱸᱜᱟᱛ)<br>[[ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱟᱯᱟᱛ)<br>[[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ) | mma_res_link = #Mixed_martial_arts_record | medaltemplates = {{MedalSport | ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱷᱨᱤ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ}} {{MedalCountry | {{IND}}}} {{MedalCompetition | ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalGold | 2016 ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalBronze | 2017 ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱣᱟᱨᱞᱰ U23 ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalSilver | 2017 ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ | 48 kg}} }} '''ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ (mixed martial artist) ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ONE Championship ᱨᱮᱱᱟᱜ Atomweight ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱥᱨᱟ [[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱟᱨ ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱦᱚᱸ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱩᱠᱤᱞ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/sandeep-tomar-satyawart-kadian-ritu-phogat-bag-gold-at-commonwealth-wrestling-championships-3738927/|title=Sandeep Tomar, Satyawart Kadian, Ritu Phogat bag gold at Commonwealth Wrestling Championships|work=The Indian Express|date=5 November 2016|access-date=2 January 2017}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱳ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱞᱤᱜᱽ ᱱᱤᱞᱟᱹᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱮᱥᱞᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱱᱤᱱᱡᱟᱥ ᱯᱷᱨᱟᱱᱪᱟᱭᱡᱤ ᱥᱟᱶ ₹᱓᱖ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/The-next-Phogat/article16970725.ece|last=Yadav|first=Sidharth|title=The next Phogat|work=The Hindu|date=31 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.espn.in/wrestling/story/_/id/18310065/bajrang-punia-ritu-phogat-top-indian-buys-pro-wrestling-league-auction|title=Bajrang Punia, Ritu Phogat top Indian buys at Pro Wrestling League auction|work=ESPN.in|date=19 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱣᱟᱨᱞᱰ U-᱒᱓ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/wrestling/dangal-2-another-phogat-sister-sets-the-mat-on-fire/articleshow/61803761.cms|title=Dangal 2: Another Phogat sister sets the mat on fire|work=The Times of India|date=26 November 2017|access-date=27 November 2017}}</ref> == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == === ONE Championship === ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ (MMA) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ONE Championship ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.mmamania.com/2019/2/27/18243171/indian-wrestler-ritu-phogat-signs-with-one-championship-mma|title=Indian wrestler Ritu Phogat signs with ONE Championship|last=James Goyder|date=27 February 2019|website=mmamania.com}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ONE Championship: Age Of Dragons ᱨᱮ ᱱᱟᱢ ᱦᱤ ᱠᱤᱢ (Nam Hee Kim) ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ MMA ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "MMA ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾"<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/mma/story/_/id/27986270/ritu-phogat-anxious-become-india-first-mma-world-champion|title=Ritu Phogat 'anxious' to become India's first MMA world champion|last=Selvaraj|first=Jonathan|date=5 November 2019|access-date=22 June 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ONE Championship: Inside the Matrix ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱳ ᱥᱨᱮᱭ ᱯᱳᱵᱷ (Nou Srey Pov) ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://asianpersuasionmma.com/2020/10/13/one-inside-the-matrix-full-lineup-revealed/|title=ONE: INSIDE THE MATRIX FULL LINEUP REVEALED|website=Asian Persuasion MMA|date=13 October 2020|access-date=23 October 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ TKO ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indias-ritu-phogat-defeats-nou-srey-pov-via-tko-to-earn-3rd-one-championship-win-6910606/|title=India's Ritu Phogat defeats Nou Srey Pov via TKO to earn 3rd ONE Championship win|last=Sadu|first=Rahel|date=30 October 2020|website=indianexpress.com|access-date=30 October 2021}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ONE Atomweight Grand Prix === ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ONE Championship: Dangal ᱨᱮ ᱵᱤ ᱱᱟᱜᱩᱭᱮᱱ (Bi Nguyen) ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱯᱞᱤᱴ ᱰᱮᱥᱤᱡᱚᱱ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱯᱨᱤᱠᱥ (Grand Prix) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱫᱽ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱤᱱ ᱦᱮᱠᱤᱱ (Lin Heqin) ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱲᱦᱚ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ === ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ === ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ Kumite 1 League ᱥᱟᱶ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱠᱞᱩᱥᱤᱵᱽ ᱰᱤᱞ (deal) ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ == === ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ === * '''ONE Championship''' ** ᱒᱐᱒᱑ ONE Women's Atomweight World Grand Prix Runner-Up == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ == {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! ᱚᱨᱡᱚ !! ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ !! ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ !! ᱛᱷᱚᱠ !! ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ !! ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ !! ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ !! ᱚᱠᱛᱚ !! ᱴᱷᱟᱶ !! ᱱᱳᱴᱥ |- | {{Loss}} || ᱗–᱔ || Ayaka Miura || Submission (kneebar) || ONE 171 || ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ || ᱑ || ᱒:᱒᱔ || Lusail, Qatar || |- | {{Loss}} || ᱗–᱓ || Tiffany Teo || Submission (rear-naked choke) || ONE 161 || ᱒᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ || ᱑ || ᱔:᱕᱒ || Kallang, Singapore || |- | {{Loss}} || ᱗–᱒ || Stamp Fairtex || Submission (armbar) || ONE: Winter Warriors || ᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱒ || ᱒:᱑᱔ || Kallang, Singapore || Grand Prix Final. |- | {{Win}} || ᱗–᱑ || Jenelyn Olsim || Decision (unanimous) || ONE: NextGen || ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || Kallang, Singapore || |- | {{Win}} || ᱖–᱑ || Meng Bo || Decision (unanimous) || ONE: Empower || ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || Kallang, Singapore || |} == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * List of female mixed martial artists == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://uww.org/athlete/phogat-ritu Profile at United World Wrestling]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Category:1994 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Indian female freestyle wrestlers]] [[Category:Indian female mixed martial artists]] [[Category:Wrestlers from Haryana]] 79yoqtebiw0yb2mxi2s6mhvidj18tkd 189797 189796 2026-03-30T12:48:14Z Sunia Marndi 8165 189797 wikitext text/x-wiki {{Infobox martial artist | name = ᱨᱤᱛᱩ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | image = | caption = | birth_name = ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | birth_date = {{Birth date and age|1994|5|2|df=y}} | birth_place = [[ᱵᱟᱞᱟᱞᱤ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | other_names = ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱭᱜᱽᱨᱮᱥ (The Indian Tigress) | nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | height = 156 cm | weight = 52 kg | weight_class = Atomweight | style = ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ (Wrestling) | fighting_out_of = ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | team = Evolve MMA (2019–ᱱᱤᱛ) | trainer = Siyar Bahadurzada | years_active = 2019–ᱱᱤᱛ | occupation = ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ, ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ | spouse = ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ (Sachin Chhikara) (ᱵᱟᱯᱞᱟ. 2022) | relatives = ᱫᱚᱭᱟ ᱠᱳᱨ (ᱮᱸᱜᱟᱛ)<br>[[ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱟᱯᱟᱛ)<br>[[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ) | mma_res_link = #Mixed_martial_arts_record | medaltemplates = {{MedalSport | ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱷᱨᱤ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ}} {{MedalCountry | {{IND}}}} {{MedalCompetition | ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalGold | 2016 ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalBronze | 2017 ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱣᱟᱨᱞᱰ U23 ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalSilver | 2017 ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ | 48 kg}} }} '''ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ (mixed martial artist) ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ONE Championship ᱨᱮᱱᱟᱜ Atomweight ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱥᱨᱟ [[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱟᱨ ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱦᱚᱸ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱩᱠᱤᱞ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/sandeep-tomar-satyawart-kadian-ritu-phogat-bag-gold-at-commonwealth-wrestling-championships-3738927/|title=Sandeep Tomar, Satyawart Kadian, Ritu Phogat bag gold at Commonwealth Wrestling Championships|work=The Indian Express|date=5 November 2016|access-date=2 January 2017}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱳ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱞᱤᱜᱽ ᱱᱤᱞᱟᱹᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱮᱥᱞᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱱᱤᱱᱡᱟᱥ ᱯᱷᱨᱟᱱᱪᱟᱭᱡᱤ ᱥᱟᱶ ₹᱓᱖ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/The-next-Phogat/article16970725.ece|last=Yadav|first=Sidharth|title=The next Phogat|work=The Hindu|date=31 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.espn.in/wrestling/story/_/id/18310065/bajrang-punia-ritu-phogat-top-indian-buys-pro-wrestling-league-auction|title=Bajrang Punia, Ritu Phogat top Indian buys at Pro Wrestling League auction|work=ESPN.in|date=19 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱣᱟᱨᱞᱰ U-᱒᱓ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/wrestling/dangal-2-another-phogat-sister-sets-the-mat-on-fire/articleshow/61803761.cms|title=Dangal 2: Another Phogat sister sets the mat on fire|work=The Times of India|date=26 November 2017|access-date=27 November 2017}}</ref> == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == === ONE Championship === ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ (MMA) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ONE Championship ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.mmamania.com/2019/2/27/18243171/indian-wrestler-ritu-phogat-signs-with-one-championship-mma|title=Indian wrestler Ritu Phogat signs with ONE Championship|last=James Goyder|date=27 February 2019|website=mmamania.com}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ONE Championship: Age Of Dragons ᱨᱮ ᱱᱟᱢ ᱦᱤ ᱠᱤᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ MMA ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "MMA ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾"<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/mma/story/_/id/27986270/ritu-phogat-anxious-become-india-first-mma-world-champion|title=Ritu Phogat 'anxious' to become India's first MMA world champion|last=Selvaraj|first=Jonathan|date=5 November 2019|access-date=22 June 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ONE Championship: Inside the Matrix ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱳ ᱥᱨᱮᱭ ᱯᱳᱵᱷ ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://asianpersuasionmma.com/2020/10/13/one-inside-the-matrix-full-lineup-revealed/|title=ONE: INSIDE THE MATRIX FULL LINEUP REVEALED|website=Asian Persuasion MMA|date=13 October 2020|access-date=23 October 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ TKO ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indias-ritu-phogat-defeats-nou-srey-pov-via-tko-to-earn-3rd-one-championship-win-6910606/|title=India's Ritu Phogat defeats Nou Srey Pov via TKO to earn 3rd ONE Championship win|last=Sadu|first=Rahel|date=30 October 2020|website=indianexpress.com|access-date=30 October 2021}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ONE Atomweight Grand Prix === ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ONE Championship: Dangal ᱨᱮ ᱵᱤ ᱱᱟᱜᱩᱭᱮᱱ (Bi Nguyen) ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱯᱞᱤᱴ ᱰᱮᱥᱤᱡᱚᱱ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱯᱨᱤᱠᱥ (Grand Prix) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱫᱽ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱤᱱ ᱦᱮᱠᱤᱱ (Lin Heqin) ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱲᱦᱚ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ === ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ === ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ Kumite 1 League ᱥᱟᱶ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱠᱞᱩᱥᱤᱵᱽ ᱰᱤᱞ (deal) ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ == === ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ === * '''ONE Championship''' ** ᱒᱐᱒᱑ ONE Women's Atomweight World Grand Prix Runner-Up == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ == {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! ᱚᱨᱡᱚ !! ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ !! ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ !! ᱛᱷᱚᱠ !! ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ !! ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ !! ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ !! ᱚᱠᱛᱚ !! ᱴᱷᱟᱶ !! ᱱᱳᱴᱥ |- | {{Loss}} || ᱗–᱔ || Ayaka Miura || Submission (kneebar) || ONE 171 || ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ || ᱑ || ᱒:᱒᱔ || Lusail, Qatar || |- | {{Loss}} || ᱗–᱓ || Tiffany Teo || Submission (rear-naked choke) || ONE 161 || ᱒᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ || ᱑ || ᱔:᱕᱒ || Kallang, Singapore || |- | {{Loss}} || ᱗–᱒ || Stamp Fairtex || Submission (armbar) || ONE: Winter Warriors || ᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱒ || ᱒:᱑᱔ || Kallang, Singapore || Grand Prix Final. |- | {{Win}} || ᱗–᱑ || Jenelyn Olsim || Decision (unanimous) || ONE: NextGen || ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || Kallang, Singapore || |- | {{Win}} || ᱖–᱑ || Meng Bo || Decision (unanimous) || ONE: Empower || ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || Kallang, Singapore || |} == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * List of female mixed martial artists == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://uww.org/athlete/phogat-ritu Profile at United World Wrestling]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Category:1994 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Indian female freestyle wrestlers]] [[Category:Indian female mixed martial artists]] [[Category:Wrestlers from Haryana]] 1591k7i6z9r8o5i6wtm696585truyly 189798 189797 2026-03-30T12:51:08Z Sunia Marndi 8165 189798 wikitext text/x-wiki {{Infobox martial artist | name = ᱨᱤᱛᱩ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | image = | caption = | birth_name = ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | birth_date = {{Birth date and age|1994|5|2|df=y}} | birth_place = [[ᱵᱟᱞᱟᱞᱤ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | other_names = ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱭᱜᱽᱨᱮᱥ (The Indian Tigress) | nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | height = 156 cm | weight = 52 kg | weight_class = Atomweight | style = ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ (Wrestling) | fighting_out_of = ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | team = Evolve MMA (2019–ᱱᱤᱛ) | trainer = Siyar Bahadurzada | years_active = 2019–ᱱᱤᱛ | occupation = ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ, ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ | spouse = ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ (Sachin Chhikara) (ᱵᱟᱯᱞᱟ. 2022) | relatives = ᱫᱚᱭᱟ ᱠᱳᱨ (ᱮᱸᱜᱟᱛ)<br>[[ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱟᱯᱟᱛ)<br>[[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ) | mma_res_link = #Mixed_martial_arts_record | medaltemplates = {{MedalSport | ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱷᱨᱤ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ}} {{MedalCountry | {{IND}}}} {{MedalCompetition | ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalGold | 2016 ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalBronze | 2017 ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱣᱟᱨᱞᱰ U23 ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalSilver | 2017 ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ | 48 kg}} }} '''ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱴᱚᱢᱣᱮᱴ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱥᱨᱟ [[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱟᱨ ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱦᱚᱸ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱩᱠᱤᱞ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/sandeep-tomar-satyawart-kadian-ritu-phogat-bag-gold-at-commonwealth-wrestling-championships-3738927/|title=Sandeep Tomar, Satyawart Kadian, Ritu Phogat bag gold at Commonwealth Wrestling Championships|work=The Indian Express|date=5 November 2016|access-date=2 January 2017}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱳ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱞᱤᱜᱽ ᱱᱤᱞᱟᱹᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱮᱥᱞᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱱᱤᱱᱡᱟᱥ ᱯᱷᱨᱟᱱᱪᱟᱭᱡᱤ ᱥᱟᱶ ₹᱓᱖ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/The-next-Phogat/article16970725.ece|last=Yadav|first=Sidharth|title=The next Phogat|work=The Hindu|date=31 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.espn.in/wrestling/story/_/id/18310065/bajrang-punia-ritu-phogat-top-indian-buys-pro-wrestling-league-auction|title=Bajrang Punia, Ritu Phogat top Indian buys at Pro Wrestling League auction|work=ESPN.in|date=19 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱣᱟᱨᱞᱰ U-᱒᱓ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/wrestling/dangal-2-another-phogat-sister-sets-the-mat-on-fire/articleshow/61803761.cms|title=Dangal 2: Another Phogat sister sets the mat on fire|work=The Times of India|date=26 November 2017|access-date=27 November 2017}}</ref> == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == === ONE Championship === ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ (MMA) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ONE Championship ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.mmamania.com/2019/2/27/18243171/indian-wrestler-ritu-phogat-signs-with-one-championship-mma|title=Indian wrestler Ritu Phogat signs with ONE Championship|last=James Goyder|date=27 February 2019|website=mmamania.com}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ONE Championship: Age Of Dragons ᱨᱮ ᱱᱟᱢ ᱦᱤ ᱠᱤᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ MMA ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "MMA ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾"<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/mma/story/_/id/27986270/ritu-phogat-anxious-become-india-first-mma-world-champion|title=Ritu Phogat 'anxious' to become India's first MMA world champion|last=Selvaraj|first=Jonathan|date=5 November 2019|access-date=22 June 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ONE Championship: Inside the Matrix ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱳ ᱥᱨᱮᱭ ᱯᱳᱵᱷ ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://asianpersuasionmma.com/2020/10/13/one-inside-the-matrix-full-lineup-revealed/|title=ONE: INSIDE THE MATRIX FULL LINEUP REVEALED|website=Asian Persuasion MMA|date=13 October 2020|access-date=23 October 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ TKO ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indias-ritu-phogat-defeats-nou-srey-pov-via-tko-to-earn-3rd-one-championship-win-6910606/|title=India's Ritu Phogat defeats Nou Srey Pov via TKO to earn 3rd ONE Championship win|last=Sadu|first=Rahel|date=30 October 2020|website=indianexpress.com|access-date=30 October 2021}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ONE Atomweight Grand Prix === ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ONE Championship: Dangal ᱨᱮ ᱵᱤ ᱱᱟᱜᱩᱭᱮᱱ (Bi Nguyen) ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱯᱞᱤᱴ ᱰᱮᱥᱤᱡᱚᱱ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱯᱨᱤᱠᱥ (Grand Prix) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱫᱽ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱤᱱ ᱦᱮᱠᱤᱱ (Lin Heqin) ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱲᱦᱚ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ === ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ === ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ Kumite 1 League ᱥᱟᱶ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱠᱞᱩᱥᱤᱵᱽ ᱰᱤᱞ (deal) ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ == === ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ === * '''ONE Championship''' ** ᱒᱐᱒᱑ ONE Women's Atomweight World Grand Prix Runner-Up == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ == {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! ᱚᱨᱡᱚ !! ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ !! ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ !! ᱛᱷᱚᱠ !! ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ !! ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ !! ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ !! ᱚᱠᱛᱚ !! ᱴᱷᱟᱶ !! ᱱᱳᱴᱥ |- | {{Loss}} || ᱗–᱔ || Ayaka Miura || Submission (kneebar) || ONE 171 || ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ || ᱑ || ᱒:᱒᱔ || Lusail, Qatar || |- | {{Loss}} || ᱗–᱓ || Tiffany Teo || Submission (rear-naked choke) || ONE 161 || ᱒᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ || ᱑ || ᱔:᱕᱒ || Kallang, Singapore || |- | {{Loss}} || ᱗–᱒ || Stamp Fairtex || Submission (armbar) || ONE: Winter Warriors || ᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱒ || ᱒:᱑᱔ || Kallang, Singapore || Grand Prix Final. |- | {{Win}} || ᱗–᱑ || Jenelyn Olsim || Decision (unanimous) || ONE: NextGen || ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || Kallang, Singapore || |- | {{Win}} || ᱖–᱑ || Meng Bo || Decision (unanimous) || ONE: Empower || ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || Kallang, Singapore || |} == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * List of female mixed martial artists == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://uww.org/athlete/phogat-ritu Profile at United World Wrestling]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Category:1994 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Indian female freestyle wrestlers]] [[Category:Indian female mixed martial artists]] [[Category:Wrestlers from Haryana]] 2s1hyc6vvd35coqgg5kpyu0njzadxko 189799 189798 2026-03-30T12:55:15Z Sunia Marndi 8165 189799 wikitext text/x-wiki {{Infobox martial artist | name = ᱨᱤᱛᱩ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | image = | caption = | birth_name = ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | birth_date = {{Birth date and age|1994|5|2|df=y}} | birth_place = [[ᱵᱟᱞᱟᱞᱤ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | other_names = ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱭᱜᱽᱨᱮᱥ (The Indian Tigress) | nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | height = 156 cm | weight = 52 kg | weight_class = Atomweight | style = ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ (Wrestling) | fighting_out_of = ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | team = Evolve MMA (2019–ᱱᱤᱛ) | trainer = Siyar Bahadurzada | years_active = 2019–ᱱᱤᱛ | occupation = ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ, ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ | spouse = ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ (Sachin Chhikara) (ᱵᱟᱯᱞᱟ. 2022) | relatives = ᱫᱚᱭᱟ ᱠᱳᱨ (ᱮᱸᱜᱟᱛ)<br>[[ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱟᱯᱟᱛ)<br>[[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ) | mma_res_link = #Mixed_martial_arts_record | medaltemplates = {{MedalSport | ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱷᱨᱤ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ}} {{MedalCountry | {{IND}}}} {{MedalCompetition | ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalGold | 2016 ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalBronze | 2017 ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱣᱟᱨᱞᱰ U23 ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalSilver | 2017 ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ | 48 kg}} }} '''ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱴᱚᱢᱣᱮᱴ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱥᱨᱟ [[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱟᱨ ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱦᱚᱸ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱩᱠᱤᱞ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/sandeep-tomar-satyawart-kadian-ritu-phogat-bag-gold-at-commonwealth-wrestling-championships-3738927/|title=Sandeep Tomar, Satyawart Kadian, Ritu Phogat bag gold at Commonwealth Wrestling Championships|work=The Indian Express|date=5 November 2016|access-date=2 January 2017}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱳ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱞᱤᱜᱽ ᱱᱤᱞᱟᱹᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱮᱥᱞᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱱᱤᱱᱡᱟᱥ ᱯᱷᱨᱟᱱᱪᱟᱭᱡᱤ ᱥᱟᱶ ₹᱓᱖ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/The-next-Phogat/article16970725.ece|last=Yadav|first=Sidharth|title=The next Phogat|work=The Hindu|date=31 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.espn.in/wrestling/story/_/id/18310065/bajrang-punia-ritu-phogat-top-indian-buys-pro-wrestling-league-auction|title=Bajrang Punia, Ritu Phogat top Indian buys at Pro Wrestling League auction|work=ESPN.in|date=19 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱣᱟᱨᱞᱰ U-᱒᱓ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/wrestling/dangal-2-another-phogat-sister-sets-the-mat-on-fire/articleshow/61803761.cms|title=Dangal 2: Another Phogat sister sets the mat on fire|work=The Times of India|date=26 November 2017|access-date=27 November 2017}}</ref> == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == === ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ === ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ (MMA) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.mmamania.com/2019/2/27/18243171/indian-wrestler-ritu-phogat-signs-with-one-championship-mma|title=Indian wrestler Ritu Phogat signs with ONE Championship|last=James Goyder|date=27 February 2019|website=mmamania.com}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ: ᱮᱡᱽ ᱚᱯ ᱰᱨᱟᱜᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱢ ᱦᱤ ᱠᱤᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ MMA ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "MMA ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾"<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/mma/story/_/id/27986270/ritu-phogat-anxious-become-india-first-mma-world-champion|title=Ritu Phogat 'anxious' to become India's first MMA world champion|last=Selvaraj|first=Jonathan|date=5 November 2019|access-date=22 June 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ: ᱤᱱᱥᱟᱤᱰ ᱫᱟ ᱢᱟᱴᱨᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱳ ᱥᱨᱮᱭ ᱯᱳᱵᱷ ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://asianpersuasionmma.com/2020/10/13/one-inside-the-matrix-full-lineup-revealed/|title=ONE: INSIDE THE MATRIX FULL LINEUP REVEALED|website=Asian Persuasion MMA|date=13 October 2020|access-date=23 October 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ TKO ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indias-ritu-phogat-defeats-nou-srey-pov-via-tko-to-earn-3rd-one-championship-win-6910606/|title=India's Ritu Phogat defeats Nou Srey Pov via TKO to earn 3rd ONE Championship win|last=Sadu|first=Rahel|date=30 October 2020|website=indianexpress.com|access-date=30 October 2021}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ONE Atomweight Grand Prix === ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ONE Championship: Dangal ᱨᱮ ᱵᱤ ᱱᱟᱜᱩᱭᱮᱱ (Bi Nguyen) ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱯᱞᱤᱴ ᱰᱮᱥᱤᱡᱚᱱ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱯᱨᱤᱠᱥ (Grand Prix) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱫᱽ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱤᱱ ᱦᱮᱠᱤᱱ (Lin Heqin) ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱲᱦᱚ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ === ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ === ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ Kumite 1 League ᱥᱟᱶ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱠᱞᱩᱥᱤᱵᱽ ᱰᱤᱞ (deal) ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ == === ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ === * '''ONE Championship''' ** ᱒᱐᱒᱑ ONE Women's Atomweight World Grand Prix Runner-Up == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ == {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! ᱚᱨᱡᱚ !! ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ !! ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ !! ᱛᱷᱚᱠ !! ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ !! ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ !! ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ !! ᱚᱠᱛᱚ !! ᱴᱷᱟᱶ !! ᱱᱳᱴᱥ |- | {{Loss}} || ᱗–᱔ || Ayaka Miura || Submission (kneebar) || ONE 171 || ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ || ᱑ || ᱒:᱒᱔ || Lusail, Qatar || |- | {{Loss}} || ᱗–᱓ || Tiffany Teo || Submission (rear-naked choke) || ONE 161 || ᱒᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ || ᱑ || ᱔:᱕᱒ || Kallang, Singapore || |- | {{Loss}} || ᱗–᱒ || Stamp Fairtex || Submission (armbar) || ONE: Winter Warriors || ᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱒ || ᱒:᱑᱔ || Kallang, Singapore || Grand Prix Final. |- | {{Win}} || ᱗–᱑ || Jenelyn Olsim || Decision (unanimous) || ONE: NextGen || ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || Kallang, Singapore || |- | {{Win}} || ᱖–᱑ || Meng Bo || Decision (unanimous) || ONE: Empower || ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || Kallang, Singapore || |} == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * List of female mixed martial artists == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://uww.org/athlete/phogat-ritu Profile at United World Wrestling]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Category:1994 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Indian female freestyle wrestlers]] [[Category:Indian female mixed martial artists]] [[Category:Wrestlers from Haryana]] eyn4l5612grydct3l7dbp7426gxly6q 189800 189799 2026-03-30T12:57:52Z Sunia Marndi 8165 189800 wikitext text/x-wiki {{Infobox martial artist | name = ᱨᱤᱛᱩ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | image = | caption = | birth_name = ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | birth_date = {{Birth date and age|1994|5|2|df=y}} | birth_place = [[ᱵᱟᱞᱟᱞᱤ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | other_names = ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱭᱜᱽᱨᱮᱥ (The Indian Tigress) | nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | height = 156 cm | weight = 52 kg | weight_class = Atomweight | style = ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ (Wrestling) | fighting_out_of = ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | team = Evolve MMA (2019–ᱱᱤᱛ) | trainer = Siyar Bahadurzada | years_active = 2019–ᱱᱤᱛ | occupation = ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ, ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ | spouse = ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ (Sachin Chhikara) (ᱵᱟᱯᱞᱟ. 2022) | relatives = ᱫᱚᱭᱟ ᱠᱳᱨ (ᱮᱸᱜᱟᱛ)<br>[[ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱟᱯᱟᱛ)<br>[[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ) | mma_res_link = #Mixed_martial_arts_record | medaltemplates = {{MedalSport | ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱷᱨᱤ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ}} {{MedalCountry | {{IND}}}} {{MedalCompetition | ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalGold | 2016 ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalBronze | 2017 ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱣᱟᱨᱞᱰ U23 ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalSilver | 2017 ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ | 48 kg}} }} '''ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱴᱚᱢᱣᱮᱴ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱥᱨᱟ [[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱟᱨ ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱦᱚᱸ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱩᱠᱤᱞ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/sandeep-tomar-satyawart-kadian-ritu-phogat-bag-gold-at-commonwealth-wrestling-championships-3738927/|title=Sandeep Tomar, Satyawart Kadian, Ritu Phogat bag gold at Commonwealth Wrestling Championships|work=The Indian Express|date=5 November 2016|access-date=2 January 2017}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱳ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱞᱤᱜᱽ ᱱᱤᱞᱟᱹᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱮᱥᱞᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱱᱤᱱᱡᱟᱥ ᱯᱷᱨᱟᱱᱪᱟᱭᱡᱤ ᱥᱟᱶ ₹᱓᱖ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/The-next-Phogat/article16970725.ece|last=Yadav|first=Sidharth|title=The next Phogat|work=The Hindu|date=31 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.espn.in/wrestling/story/_/id/18310065/bajrang-punia-ritu-phogat-top-indian-buys-pro-wrestling-league-auction|title=Bajrang Punia, Ritu Phogat top Indian buys at Pro Wrestling League auction|work=ESPN.in|date=19 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱣᱟᱨᱞᱰ U-᱒᱓ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/wrestling/dangal-2-another-phogat-sister-sets-the-mat-on-fire/articleshow/61803761.cms|title=Dangal 2: Another Phogat sister sets the mat on fire|work=The Times of India|date=26 November 2017|access-date=27 November 2017}}</ref> == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == === ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ === ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ (MMA) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.mmamania.com/2019/2/27/18243171/indian-wrestler-ritu-phogat-signs-with-one-championship-mma|title=Indian wrestler Ritu Phogat signs with ONE Championship|last=James Goyder|date=27 February 2019|website=mmamania.com}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ: ᱮᱡᱽ ᱚᱯ ᱰᱨᱟᱜᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱢ ᱦᱤ ᱠᱤᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ MMA ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "MMA ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾"<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/mma/story/_/id/27986270/ritu-phogat-anxious-become-india-first-mma-world-champion|title=Ritu Phogat 'anxious' to become India's first MMA world champion|last=Selvaraj|first=Jonathan|date=5 November 2019|access-date=22 June 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ: ᱤᱱᱥᱟᱤᱰ ᱫᱟ ᱢᱟᱴᱨᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱳ ᱥᱨᱮᱭ ᱯᱳᱵᱷ ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://asianpersuasionmma.com/2020/10/13/one-inside-the-matrix-full-lineup-revealed/|title=ONE: INSIDE THE MATRIX FULL LINEUP REVEALED|website=Asian Persuasion MMA|date=13 October 2020|access-date=23 October 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ TKO ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indias-ritu-phogat-defeats-nou-srey-pov-via-tko-to-earn-3rd-one-championship-win-6910606/|title=India's Ritu Phogat defeats Nou Srey Pov via TKO to earn 3rd ONE Championship win|last=Sadu|first=Rahel|date=30 October 2020|website=indianexpress.com|access-date=30 October 2021}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ONE Atomweight Grand Prix === ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ: ᱫᱚᱣᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱤ ᱱᱟᱜᱩᱭᱮᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱯᱞᱤᱴ ᱰᱮᱥᱤᱡᱚᱱ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱯᱨᱤᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱫᱽ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱤᱱ ᱦᱮᱠᱤᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ === ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ === ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ Kumite 1 League ᱥᱟᱶ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱠᱞᱩᱥᱤᱵᱽ ᱰᱤᱞ (deal) ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ == === ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ === * '''ONE Championship''' ** ᱒᱐᱒᱑ ONE Women's Atomweight World Grand Prix Runner-Up == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ == {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! ᱚᱨᱡᱚ !! ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ !! ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ !! ᱛᱷᱚᱠ !! ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ !! ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ !! ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ !! ᱚᱠᱛᱚ !! ᱴᱷᱟᱶ !! ᱱᱳᱴᱥ |- | {{Loss}} || ᱗–᱔ || Ayaka Miura || Submission (kneebar) || ONE 171 || ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ || ᱑ || ᱒:᱒᱔ || Lusail, Qatar || |- | {{Loss}} || ᱗–᱓ || Tiffany Teo || Submission (rear-naked choke) || ONE 161 || ᱒᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ || ᱑ || ᱔:᱕᱒ || Kallang, Singapore || |- | {{Loss}} || ᱗–᱒ || Stamp Fairtex || Submission (armbar) || ONE: Winter Warriors || ᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱒ || ᱒:᱑᱔ || Kallang, Singapore || Grand Prix Final. |- | {{Win}} || ᱗–᱑ || Jenelyn Olsim || Decision (unanimous) || ONE: NextGen || ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || Kallang, Singapore || |- | {{Win}} || ᱖–᱑ || Meng Bo || Decision (unanimous) || ONE: Empower || ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || Kallang, Singapore || |} == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * List of female mixed martial artists == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://uww.org/athlete/phogat-ritu Profile at United World Wrestling]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Category:1994 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Indian female freestyle wrestlers]] [[Category:Indian female mixed martial artists]] [[Category:Wrestlers from Haryana]] tw34287azsqx28guu8w8fc187m1pnea 189801 189800 2026-03-30T12:58:18Z Sunia Marndi 8165 189801 wikitext text/x-wiki {{Infobox martial artist | name = ᱨᱤᱛᱩ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | image = | caption = | birth_name = ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | birth_date = {{Birth date and age|1994|5|2|df=y}} | birth_place = [[ᱵᱟᱞᱟᱞᱤ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | other_names = ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱭᱜᱽᱨᱮᱥ (The Indian Tigress) | nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | height = 156 cm | weight = 52 kg | weight_class = Atomweight | style = ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ (Wrestling) | fighting_out_of = ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | team = Evolve MMA (2019–ᱱᱤᱛ) | trainer = Siyar Bahadurzada | years_active = 2019–ᱱᱤᱛ | occupation = ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ, ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ | spouse = ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ (Sachin Chhikara) (ᱵᱟᱯᱞᱟ. 2022) | relatives = ᱫᱚᱭᱟ ᱠᱳᱨ (ᱮᱸᱜᱟᱛ)<br>[[ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱟᱯᱟᱛ)<br>[[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ) | mma_res_link = #Mixed_martial_arts_record | medaltemplates = {{MedalSport | ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱷᱨᱤ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ}} {{MedalCountry | {{IND}}}} {{MedalCompetition | ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalGold | 2016 ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalBronze | 2017 ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱣᱟᱨᱞᱰ U23 ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalSilver | 2017 ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ | 48 kg}} }} '''ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱴᱚᱢᱣᱮᱴ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱥᱨᱟ [[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱟᱨ ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱦᱚᱸ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱩᱠᱤᱞ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/sandeep-tomar-satyawart-kadian-ritu-phogat-bag-gold-at-commonwealth-wrestling-championships-3738927/|title=Sandeep Tomar, Satyawart Kadian, Ritu Phogat bag gold at Commonwealth Wrestling Championships|work=The Indian Express|date=5 November 2016|access-date=2 January 2017}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱳ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱞᱤᱜᱽ ᱱᱤᱞᱟᱹᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱮᱥᱞᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱱᱤᱱᱡᱟᱥ ᱯᱷᱨᱟᱱᱪᱟᱭᱡᱤ ᱥᱟᱶ ₹᱓᱖ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/The-next-Phogat/article16970725.ece|last=Yadav|first=Sidharth|title=The next Phogat|work=The Hindu|date=31 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.espn.in/wrestling/story/_/id/18310065/bajrang-punia-ritu-phogat-top-indian-buys-pro-wrestling-league-auction|title=Bajrang Punia, Ritu Phogat top Indian buys at Pro Wrestling League auction|work=ESPN.in|date=19 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱣᱟᱨᱞᱰ U-᱒᱓ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/wrestling/dangal-2-another-phogat-sister-sets-the-mat-on-fire/articleshow/61803761.cms|title=Dangal 2: Another Phogat sister sets the mat on fire|work=The Times of India|date=26 November 2017|access-date=27 November 2017}}</ref> == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == === ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ === ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ (MMA) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.mmamania.com/2019/2/27/18243171/indian-wrestler-ritu-phogat-signs-with-one-championship-mma|title=Indian wrestler Ritu Phogat signs with ONE Championship|last=James Goyder|date=27 February 2019|website=mmamania.com}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ: ᱮᱡᱽ ᱚᱯ ᱰᱨᱟᱜᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱢ ᱦᱤ ᱠᱤᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ MMA ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "MMA ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾"<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/mma/story/_/id/27986270/ritu-phogat-anxious-become-india-first-mma-world-champion|title=Ritu Phogat 'anxious' to become India's first MMA world champion|last=Selvaraj|first=Jonathan|date=5 November 2019|access-date=22 June 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ: ᱤᱱᱥᱟᱤᱰ ᱫᱟ ᱢᱟᱴᱨᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱳ ᱥᱨᱮᱭ ᱯᱳᱵᱷ ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://asianpersuasionmma.com/2020/10/13/one-inside-the-matrix-full-lineup-revealed/|title=ONE: INSIDE THE MATRIX FULL LINEUP REVEALED|website=Asian Persuasion MMA|date=13 October 2020|access-date=23 October 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ TKO ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indias-ritu-phogat-defeats-nou-srey-pov-via-tko-to-earn-3rd-one-championship-win-6910606/|title=India's Ritu Phogat defeats Nou Srey Pov via TKO to earn 3rd ONE Championship win|last=Sadu|first=Rahel|date=30 October 2020|website=indianexpress.com|access-date=30 October 2021}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ONE Atomweight Grand Prix === ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ: ᱫᱚᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱤ ᱱᱟᱜᱩᱭᱮᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱯᱞᱤᱴ ᱰᱮᱥᱤᱡᱚᱱ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱯᱨᱤᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱫᱽ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱤᱱ ᱦᱮᱠᱤᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ === ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ === ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ Kumite 1 League ᱥᱟᱶ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱠᱞᱩᱥᱤᱵᱽ ᱰᱤᱞ (deal) ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ == === ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ === * '''ONE Championship''' ** ᱒᱐᱒᱑ ONE Women's Atomweight World Grand Prix Runner-Up == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ == {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! ᱚᱨᱡᱚ !! ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ !! ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ !! ᱛᱷᱚᱠ !! ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ !! ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ !! ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ !! ᱚᱠᱛᱚ !! ᱴᱷᱟᱶ !! ᱱᱳᱴᱥ |- | {{Loss}} || ᱗–᱔ || Ayaka Miura || Submission (kneebar) || ONE 171 || ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ || ᱑ || ᱒:᱒᱔ || Lusail, Qatar || |- | {{Loss}} || ᱗–᱓ || Tiffany Teo || Submission (rear-naked choke) || ONE 161 || ᱒᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ || ᱑ || ᱔:᱕᱒ || Kallang, Singapore || |- | {{Loss}} || ᱗–᱒ || Stamp Fairtex || Submission (armbar) || ONE: Winter Warriors || ᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱒ || ᱒:᱑᱔ || Kallang, Singapore || Grand Prix Final. |- | {{Win}} || ᱗–᱑ || Jenelyn Olsim || Decision (unanimous) || ONE: NextGen || ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || Kallang, Singapore || |- | {{Win}} || ᱖–᱑ || Meng Bo || Decision (unanimous) || ONE: Empower || ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || Kallang, Singapore || |} == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * List of female mixed martial artists == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://uww.org/athlete/phogat-ritu Profile at United World Wrestling]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Category:1994 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Indian female freestyle wrestlers]] [[Category:Indian female mixed martial artists]] [[Category:Wrestlers from Haryana]] hgwpneus2rkqoc23th1zzbe03ovxddb 189802 189801 2026-03-30T12:59:00Z Sunia Marndi 8165 189802 wikitext text/x-wiki {{Infobox martial artist | name = ᱨᱤᱛᱩ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | image = | caption = | birth_name = ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | birth_date = {{Birth date and age|1994|5|2|df=y}} | birth_place = [[ᱵᱟᱞᱟᱞᱤ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | other_names = ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱭᱜᱽᱨᱮᱥ (The Indian Tigress) | nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | height = 156 cm | weight = 52 kg | weight_class = Atomweight | style = ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ (Wrestling) | fighting_out_of = ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | team = Evolve MMA (2019–ᱱᱤᱛ) | trainer = Siyar Bahadurzada | years_active = 2019–ᱱᱤᱛ | occupation = ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ, ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ | spouse = ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ (Sachin Chhikara) (ᱵᱟᱯᱞᱟ. 2022) | relatives = ᱫᱚᱭᱟ ᱠᱳᱨ (ᱮᱸᱜᱟᱛ)<br>[[ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱟᱯᱟᱛ)<br>[[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ) | mma_res_link = #Mixed_martial_arts_record | medaltemplates = {{MedalSport | ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱷᱨᱤ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ}} {{MedalCountry | {{IND}}}} {{MedalCompetition | ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalGold | 2016 ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalBronze | 2017 ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱣᱟᱨᱞᱰ U23 ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalSilver | 2017 ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ | 48 kg}} }} '''ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱴᱚᱢᱣᱮᱴ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱥᱨᱟ [[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱟᱨ ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱦᱚᱸ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱩᱠᱤᱞ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/sandeep-tomar-satyawart-kadian-ritu-phogat-bag-gold-at-commonwealth-wrestling-championships-3738927/|title=Sandeep Tomar, Satyawart Kadian, Ritu Phogat bag gold at Commonwealth Wrestling Championships|work=The Indian Express|date=5 November 2016|access-date=2 January 2017}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱳ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱞᱤᱜᱽ ᱱᱤᱞᱟᱹᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱮᱥᱞᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱱᱤᱱᱡᱟᱥ ᱯᱷᱨᱟᱱᱪᱟᱭᱡᱤ ᱥᱟᱶ ₹᱓᱖ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/The-next-Phogat/article16970725.ece|last=Yadav|first=Sidharth|title=The next Phogat|work=The Hindu|date=31 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.espn.in/wrestling/story/_/id/18310065/bajrang-punia-ritu-phogat-top-indian-buys-pro-wrestling-league-auction|title=Bajrang Punia, Ritu Phogat top Indian buys at Pro Wrestling League auction|work=ESPN.in|date=19 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱣᱟᱨᱞᱰ U-᱒᱓ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/wrestling/dangal-2-another-phogat-sister-sets-the-mat-on-fire/articleshow/61803761.cms|title=Dangal 2: Another Phogat sister sets the mat on fire|work=The Times of India|date=26 November 2017|access-date=27 November 2017}}</ref> == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == === ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ === ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ (MMA) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.mmamania.com/2019/2/27/18243171/indian-wrestler-ritu-phogat-signs-with-one-championship-mma|title=Indian wrestler Ritu Phogat signs with ONE Championship|last=James Goyder|date=27 February 2019|website=mmamania.com}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ: ᱮᱡᱽ ᱚᱯ ᱰᱨᱟᱜᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱢ ᱦᱤ ᱠᱤᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ MMA ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "MMA ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾"<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/mma/story/_/id/27986270/ritu-phogat-anxious-become-india-first-mma-world-champion|title=Ritu Phogat 'anxious' to become India's first MMA world champion|last=Selvaraj|first=Jonathan|date=5 November 2019|access-date=22 June 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ: ᱤᱱᱥᱟᱤᱰ ᱫᱟ ᱢᱟᱴᱨᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱳ ᱥᱨᱮᱭ ᱯᱳᱵᱷ ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://asianpersuasionmma.com/2020/10/13/one-inside-the-matrix-full-lineup-revealed/|title=ONE: INSIDE THE MATRIX FULL LINEUP REVEALED|website=Asian Persuasion MMA|date=13 October 2020|access-date=23 October 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ TKO ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indias-ritu-phogat-defeats-nou-srey-pov-via-tko-to-earn-3rd-one-championship-win-6910606/|title=India's Ritu Phogat defeats Nou Srey Pov via TKO to earn 3rd ONE Championship win|last=Sadu|first=Rahel|date=30 October 2020|website=indianexpress.com|access-date=30 October 2021}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ONE Atomweight Grand Prix === ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ: ᱫᱚᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱤ ᱱᱟᱜᱩᱭᱮᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱯᱞᱤᱴ ᱰᱮᱥᱤᱡᱚᱱ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱯᱨᱤᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱫᱽ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱤᱱ ᱦᱮᱠᱤᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ === ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ === ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ Kumite 1 League ᱥᱟᱶ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱠᱞᱩᱥᱤᱵᱽ ᱰᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ == === ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ === * '''ONE Championship''' ** ᱒᱐᱒᱑ ONE Women's Atomweight World Grand Prix Runner-Up == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ == {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! ᱚᱨᱡᱚ !! ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ !! ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ !! ᱛᱷᱚᱠ !! ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ !! ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ !! ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ !! ᱚᱠᱛᱚ !! ᱴᱷᱟᱶ !! ᱱᱳᱴᱥ |- | {{Loss}} || ᱗–᱔ || Ayaka Miura || Submission (kneebar) || ONE 171 || ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ || ᱑ || ᱒:᱒᱔ || Lusail, Qatar || |- | {{Loss}} || ᱗–᱓ || Tiffany Teo || Submission (rear-naked choke) || ONE 161 || ᱒᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ || ᱑ || ᱔:᱕᱒ || Kallang, Singapore || |- | {{Loss}} || ᱗–᱒ || Stamp Fairtex || Submission (armbar) || ONE: Winter Warriors || ᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱒ || ᱒:᱑᱔ || Kallang, Singapore || Grand Prix Final. |- | {{Win}} || ᱗–᱑ || Jenelyn Olsim || Decision (unanimous) || ONE: NextGen || ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || Kallang, Singapore || |- | {{Win}} || ᱖–᱑ || Meng Bo || Decision (unanimous) || ONE: Empower || ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || Kallang, Singapore || |} == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * List of female mixed martial artists == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://uww.org/athlete/phogat-ritu Profile at United World Wrestling]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Category:1994 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Indian female freestyle wrestlers]] [[Category:Indian female mixed martial artists]] [[Category:Wrestlers from Haryana]] rqccnvkne4ugzljqt1u92uiy1uf7zf9 189812 189802 2026-03-30T13:53:18Z Sunia Marndi 8165 189812 wikitext text/x-wiki {{Infobox martial artist | name = ᱨᱤᱛᱩ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | image = | caption = | birth_name = ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | birth_date = {{Birth date and age|1994|5|2|df=y}} | birth_place = [[ᱵᱟᱞᱟᱞᱤ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | other_names = ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱭᱜᱽᱨᱮᱥ | nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | height = 156 cm | weight = 52 kg | weight_class = Atomweight | style = ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ | fighting_out_of = ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | team = ᱤᱵᱷᱚᱞᱵᱽ ᱮᱢᱮᱢᱮ (᱒᱐᱑᱙–ᱱᱤᱛ) | trainer = ᱥᱤᱭᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨᱡᱟᱫᱟ | years_active = ᱒᱐᱑᱙–ᱱᱤᱛ | occupation = ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ, ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ | spouse = ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ (ᱵᱟᱯᱞᱟ. ᱒᱐᱒᱒) | relatives = ᱫᱚᱭᱟ ᱠᱳᱨ (ᱮᱸᱜᱟᱛ)<br>[[ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱟᱯᱟᱛ)<br>[[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ) | mma_res_link = #Mixed_martial_arts_record | medaltemplates = {{MedalSport | ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱷᱨᱤ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ}} {{MedalCountry | {{IND}}}} {{MedalCompetition | ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalGold | 2016 ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalBronze | 2017 ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱣᱟᱨᱞᱰ U23 ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalSilver | 2017 ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ | 48 kg}} }} '''ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱴᱚᱢᱣᱮᱴ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱥᱨᱟ [[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱟᱨ ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱦᱚᱸ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱩᱠᱤᱞ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/sandeep-tomar-satyawart-kadian-ritu-phogat-bag-gold-at-commonwealth-wrestling-championships-3738927/|title=Sandeep Tomar, Satyawart Kadian, Ritu Phogat bag gold at Commonwealth Wrestling Championships|work=The Indian Express|date=5 November 2016|access-date=2 January 2017}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱳ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱞᱤᱜᱽ ᱱᱤᱞᱟᱹᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱮᱥᱞᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱱᱤᱱᱡᱟᱥ ᱯᱷᱨᱟᱱᱪᱟᱭᱡᱤ ᱥᱟᱶ ₹᱓᱖ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/The-next-Phogat/article16970725.ece|last=Yadav|first=Sidharth|title=The next Phogat|work=The Hindu|date=31 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.espn.in/wrestling/story/_/id/18310065/bajrang-punia-ritu-phogat-top-indian-buys-pro-wrestling-league-auction|title=Bajrang Punia, Ritu Phogat top Indian buys at Pro Wrestling League auction|work=ESPN.in|date=19 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱣᱟᱨᱞᱰ U-᱒᱓ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/wrestling/dangal-2-another-phogat-sister-sets-the-mat-on-fire/articleshow/61803761.cms|title=Dangal 2: Another Phogat sister sets the mat on fire|work=The Times of India|date=26 November 2017|access-date=27 November 2017}}</ref> == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == === ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ === ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ (MMA) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.mmamania.com/2019/2/27/18243171/indian-wrestler-ritu-phogat-signs-with-one-championship-mma|title=Indian wrestler Ritu Phogat signs with ONE Championship|last=James Goyder|date=27 February 2019|website=mmamania.com}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ: ᱮᱡᱽ ᱚᱯ ᱰᱨᱟᱜᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱢ ᱦᱤ ᱠᱤᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ MMA ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "MMA ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾"<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/mma/story/_/id/27986270/ritu-phogat-anxious-become-india-first-mma-world-champion|title=Ritu Phogat 'anxious' to become India's first MMA world champion|last=Selvaraj|first=Jonathan|date=5 November 2019|access-date=22 June 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ: ᱤᱱᱥᱟᱤᱰ ᱫᱟ ᱢᱟᱴᱨᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱳ ᱥᱨᱮᱭ ᱯᱳᱵᱷ ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://asianpersuasionmma.com/2020/10/13/one-inside-the-matrix-full-lineup-revealed/|title=ONE: INSIDE THE MATRIX FULL LINEUP REVEALED|website=Asian Persuasion MMA|date=13 October 2020|access-date=23 October 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ TKO ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indias-ritu-phogat-defeats-nou-srey-pov-via-tko-to-earn-3rd-one-championship-win-6910606/|title=India's Ritu Phogat defeats Nou Srey Pov via TKO to earn 3rd ONE Championship win|last=Sadu|first=Rahel|date=30 October 2020|website=indianexpress.com|access-date=30 October 2021}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ONE Atomweight Grand Prix === ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ: ᱫᱚᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱤ ᱱᱟᱜᱩᱭᱮᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱯᱞᱤᱴ ᱰᱮᱥᱤᱡᱚᱱ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱯᱨᱤᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱫᱽ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱤᱱ ᱦᱮᱠᱤᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ === ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ === ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ Kumite 1 League ᱥᱟᱶ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱠᱞᱩᱥᱤᱵᱽ ᱰᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ == === ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ === * '''ONE Championship''' ** ᱒᱐᱒᱑ ONE Women's Atomweight World Grand Prix Runner-Up == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ == {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! ᱚᱨᱡᱚ !! ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ !! ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ !! ᱛᱷᱚᱠ !! ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ !! ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ !! ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ !! ᱚᱠᱛᱚ !! ᱴᱷᱟᱶ !! ᱱᱳᱴᱥ |- | {{Loss}} || ᱗–᱔ || Ayaka Miura || Submission (kneebar) || ONE 171 || ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ || ᱑ || ᱒:᱒᱔ || Lusail, Qatar || |- | {{Loss}} || ᱗–᱓ || Tiffany Teo || Submission (rear-naked choke) || ONE 161 || ᱒᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ || ᱑ || ᱔:᱕᱒ || Kallang, Singapore || |- | {{Loss}} || ᱗–᱒ || Stamp Fairtex || Submission (armbar) || ONE: Winter Warriors || ᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱒ || ᱒:᱑᱔ || Kallang, Singapore || Grand Prix Final. |- | {{Win}} || ᱗–᱑ || Jenelyn Olsim || Decision (unanimous) || ONE: NextGen || ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || Kallang, Singapore || |- | {{Win}} || ᱖–᱑ || Meng Bo || Decision (unanimous) || ONE: Empower || ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || Kallang, Singapore || |} == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * List of female mixed martial artists == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://uww.org/athlete/phogat-ritu Profile at United World Wrestling]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Category:1994 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Indian female freestyle wrestlers]] [[Category:Indian female mixed martial artists]] [[Category:Wrestlers from Haryana]] b6mlvafkeit8pkn1bt6x42afc01p9qj 189813 189812 2026-03-30T14:16:48Z Sunia Marndi 8165 189813 wikitext text/x-wiki {{Infobox martial artist | name = ᱨᱤᱛᱩ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | image = | caption = | birth_name = ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | birth_date = {{Birth date and age|1994|5|2|df=y}} | birth_place = [[ᱵᱟᱞᱟᱞᱤ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | other_names = ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱭᱜᱽᱨᱮᱥ | nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | height = 156 cm | weight = 52 kg | weight_class = Atomweight | style = ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ | fighting_out_of = ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | team = ᱤᱵᱷᱚᱞᱵᱽ ᱮᱢᱮᱢᱮ (᱒᱐᱑᱙–ᱱᱤᱛ) | trainer = ᱥᱤᱭᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨᱡᱟᱫᱟ | years_active = ᱒᱐᱑᱙–ᱱᱤᱛ | occupation = ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ, ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ | spouse = ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ (ᱵᱟᱯᱞᱟ. ᱒᱐᱒᱒) | relatives = ᱫᱚᱭᱟ ᱠᱳᱨ (ᱮᱸᱜᱟᱛ)<br>[[ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱟᱯᱟᱛ)<br>[[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br>[[ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ) | mma_res_link = #Mixed_martial_arts_record | medaltemplates = {{MedalSport | ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱷᱨᱤ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ}} {{MedalCountry | {{IND}}}} {{MedalCompetition | ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalGold | 2016 ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalBronze | 2017 ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ | 48 kg}} {{MedalCompetition | ᱣᱟᱨᱞᱰ U23 ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalSilver | 2017 ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ | 48 kg}} }} '''ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱴᱚᱢᱣᱮᱴ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱼᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱥᱨᱟ [[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱟᱨ ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱦᱚᱸ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱩᱠᱤᱞ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱪᱷᱤᱠᱟᱨᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/sandeep-tomar-satyawart-kadian-ritu-phogat-bag-gold-at-commonwealth-wrestling-championships-3738927/|title=Sandeep Tomar, Satyawart Kadian, Ritu Phogat bag gold at Commonwealth Wrestling Championships|work=The Indian Express|date=5 November 2016|access-date=2 January 2017}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱳ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱞᱤᱜᱽ ᱱᱤᱞᱟᱹᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱮᱥᱞᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱱᱤᱱᱡᱟᱥ ᱯᱷᱨᱟᱱᱪᱟᱭᱡᱤ ᱥᱟᱶ ₹᱓᱖ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/The-next-Phogat/article16970725.ece|last=Yadav|first=Sidharth|title=The next Phogat|work=The Hindu|date=31 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.espn.in/wrestling/story/_/id/18310065/bajrang-punia-ritu-phogat-top-indian-buys-pro-wrestling-league-auction|title=Bajrang Punia, Ritu Phogat top Indian buys at Pro Wrestling League auction|work=ESPN.in|date=19 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱰᱜᱳᱥᱠᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱣᱟᱨᱞᱰ U-᱒᱓ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/wrestling/dangal-2-another-phogat-sister-sets-the-mat-on-fire/articleshow/61803761.cms|title=Dangal 2: Another Phogat sister sets the mat on fire|work=The Times of India|date=26 November 2017|access-date=27 November 2017}}</ref> == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == === ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ === ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ (ᱮᱢᱮᱢᱮ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.mmamania.com/2019/2/27/18243171/indian-wrestler-ritu-phogat-signs-with-one-championship-mma|title=Indian wrestler Ritu Phogat signs with ONE Championship|last=James Goyder|date=27 February 2019|website=mmamania.com}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ: ᱮᱡᱽ ᱚᱯ ᱰᱨᱟᱜᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱢ ᱦᱤ ᱠᱤᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱢᱮᱢᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱮᱢᱮᱢᱮ ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾"<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/mma/story/_/id/27986270/ritu-phogat-anxious-become-india-first-mma-world-champion|title=Ritu Phogat 'anxious' to become India's first MMA world champion|last=Selvaraj|first=Jonathan|date=5 November 2019|access-date=22 June 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ: ᱤᱱᱥᱟᱤᱰ ᱫᱟ ᱢᱟᱴᱨᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱳ ᱥᱨᱮᱭ ᱯᱳᱵᱷ ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://asianpersuasionmma.com/2020/10/13/one-inside-the-matrix-full-lineup-revealed/|title=ONE: INSIDE THE MATRIX FULL LINEUP REVEALED|website=Asian Persuasion MMA|date=13 October 2020|access-date=23 October 2020}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤᱠᱮᱣᱚ (TKO) ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indias-ritu-phogat-defeats-nou-srey-pov-via-tko-to-earn-3rd-one-championship-win-6910606/|title=India's Ritu Phogat defeats Nou Srey Pov via TKO to earn 3rd ONE Championship win|last=Sadu|first=Rahel|date=30 October 2020|website=indianexpress.com|access-date=30 October 2021}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ᱣᱟᱱ ᱟᱴᱚᱢᱣᱮᱴ ᱜᱽᱨᱟᱸᱰ ᱯᱨᱤᱠᱥ === ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ: ᱫᱚᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱤ ᱱᱟᱜᱩᱭᱮᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱯᱞᱤᱴ ᱰᱮᱥᱤᱡᱚᱱ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱯᱨᱤᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱫᱽ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱤᱱ ᱦᱮᱠᱤᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ === ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ === ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱤᱴ ᱑ ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱟᱶ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱠᱞᱩᱥᱤᱵᱽ ᱰᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ == === ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ === * '''ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ''' ** ᱒᱐᱒᱑ ᱣᱟᱱ ᱣᱚᱢᱮᱱ'ᱥ ᱟᱴᱚᱢᱣᱮᱴ ᱣᱟᱞᱰ ᱜᱽᱨᱟᱸᱰ ᱯᱨᱤᱠᱥ ᱨᱟᱱᱟᱼᱟᱯ == ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ == {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! ᱚᱨᱡᱚ !! ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ !! ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ !! ᱛᱷᱚᱠ !! ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ !! ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ !! ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ !! ᱚᱠᱛᱚ !! ᱴᱷᱟᱶ !! ᱱᱳᱴᱥ |- | {{Loss}} || ᱗–᱔ || ᱟᱭᱟᱠᱟ ᱢᱤᱣᱩᱨᱟ || ᱥᱟᱢᱤᱥᱚᱱ (ᱱᱤᱵᱟᱨ) || ᱣᱟᱱ ᱑᱗᱑ || ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ || ᱑ || ᱒:᱒᱔ || ᱞᱩᱥᱟᱭᱤᱞ, [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| |- | {{Loss}} || ᱗–᱓ || ᱴᱟᱭᱯᱷᱟᱱᱤ ᱴᱮᱣ || ᱥᱟᱢᱤᱥᱚᱱ (ᱨᱮᱭᱟᱨ-ᱱᱮᱠᱰ ᱪᱚᱠ) || ᱣᱟᱱ ᱑᱖᱑ || ᱒᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ || ᱑ || ᱔:᱕᱒ || ᱠᱟᱞᱞᱟᱝ, [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]]|| |- | {{Loss}} || ᱗–᱒ || ᱥᱴᱟᱸᱯ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱠᱥ || ᱥᱟᱢᱤᱥᱚᱱ (ᱟᱨᱢᱵᱟᱨ) || ᱣᱟᱱ: ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱣᱟᱨᱤᱭᱚᱨᱥ || ᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱒ || ᱒:᱑᱔ || ᱠᱟᱞᱞᱟᱝ, [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]]|| ᱜᱽᱨᱟᱸᱰ ᱯᱨᱤᱠᱥ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ |- | {{Win}} || ᱗–᱑ || ᱡᱮᱱᱮᱞᱟᱭᱤᱱ ᱚᱞᱥᱤᱢ || ᱰᱤᱥᱤᱥᱚᱱ (ᱟᱱᱮᱱᱤᱢᱚᱥ) || ᱣᱟᱱ: ᱱᱮᱠᱥᱴᱡᱮᱱ || ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || ᱠᱟᱞᱞᱟᱝ, [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]]|| |- | {{Win}} || ᱖–᱑ || ᱢᱮᱸᱜᱽ ᱵᱚ || ᱰᱤᱥᱤᱥᱚᱱ (ᱟᱱᱮᱱᱤᱢᱚᱥ) || ᱣᱟᱱ: ᱮᱢᱯᱟᱣᱟᱨ || ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓ || ᱕:᱐᱐ || ᱠᱟᱞᱞᱟᱝ, [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]]|| |} == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * List of female mixed martial artists == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://uww.org/athlete/phogat-ritu Profile at United World Wrestling]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Category:1994 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Indian female freestyle wrestlers]] [[Category:Indian female mixed martial artists]] [[Category:Wrestlers from Haryana]] e5yzneificphh97jlxhvobrzp303e1g ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ 0 34891 189820 188340 2026-03-30T16:03:56Z Sunia Marndi 8165 /* ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ (᱒᱐᱒᱔) */ 189820 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | image = Vinesh Phogat.jpg | caption = ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1994|8|25|df=y}} | birth_place = ᱪᱚᱨᱠᱷᱤ ᱫᱟᱫᱽᱨᱤ, ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | education = ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ (B.A.) | alma_mater = ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱬ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱨᱚᱪᱟᱨ ᱥᱚᱵᱷᱟ | height = ᱑.᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ) | spouse = ᱥᱳᱢᱵᱤᱨ ᱨᱟᱴᱷᱤ (ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱒᱐᱑᱘) | relatives = [[ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱠᱚ]] | office = ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ | constituency = ᱡᱩᱞᱟᱱᱟ | party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ | sport = ᱠᱩᱥᱛᱤ (Wrestling) | event = ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ | medaltemplates = {{MedalSport | ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱩᱥᱛᱤ}} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition | [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ]]}} {{MedalBronze | ᱒᱐᱑᱙ ᱱᱩᱨ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ | ᱕᱓ ᱠᱤᱞᱳ}} {{MedalBronze | ᱒᱐ Kag ᱵᱮᱞᱜᱨᱮᱰ | ᱕᱓ ᱠᱤᱞᱳ}} {{MedalCompetition | [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]}} {{MedalGold | ᱒᱐᱑᱘ ᱡᱟᱠᱟᱨᱛᱟ | ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱳ}} {{MedalBronze | ᱒᱐᱑᱔ ᱤᱱᱪᱷᱳᱱ | ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ}} {{MedalCompetition | [[ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ]]}} {{MedalGold | ᱒᱐᱑᱔ ᱜᱞᱟᱥᱜᱳ | ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ}} {{MedalGold | ᱒᱐᱑᱘ ᱜᱳᱞᱰ ᱠᱳᱥᱴ | ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱳ}} {{MedalGold | ᱒᱐ Kag ᱵᱟᱨᱢᱤᱝᱦᱟᱢ | ᱕᱓ ᱠᱤᱞᱳ}} }} '''ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱱᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ. (MLA) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=2024-10-09 |title=Haryana results: Vinesh Phogat triumphs in political debut, wins Julana seat by over 6,000 votes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/haryana-results-vinesh-phogat-triumphs-in-political-debut-wins-julana-seat-by-over-6000-votes/articleshow/114060629.cms |access-date=2025-07-21 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ, ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ, ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱟᱨ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱚᱱᱟᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖, ᱒᱐᱒᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱠᱷᱤ ᱫᱟᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=2024-10-09 |title=Haryana results: Vinesh Phogat triumphs in political debut, wins Julana seat by over 6,000 votes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/haryana-results-vinesh-phogat-triumphs-in-political-debut-wins-julana-seat-by-over-6000-votes/articleshow/114060629.cms |access-date=2025-07-21 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱢᱞᱚᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|date=20 August 2018|title=Asian Games 2018: Who is Vinesh Phogat?|url=https://indianexpress.com/article/sports/asian-games/asian-games-2018-who-is-vinesh-phogat-5316237/|access-date=6 August 2024|newspaper=[[The Indian Express]]|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624070918/https://indianexpress.com/article/sports/asian-games/asian-games-2018-who-is-vinesh-phogat-5316237/|url-status=live }}</ref> ᱟᱡ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱟᱨ ᱠᱟᱠᱟ ᱵᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ, ᱨᱤᱛᱩ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱟᱨ ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite news|title=Vinesh wins gold, with help from his cousin|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/vinesh-wins-gold-with-help-from-her-cousin/|newspaper=[[The Indian Express]]|date=30 July 2014|access-date=30 July 2014|archive-date=9 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909001905/http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/vinesh-wins-gold-with-help-from-her-cousin/|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.femina.in/achievers/the-success-of-the-phogat-sisters-geeta-babita-and-vinesh-all-wrestling-champs-is-a-story-worth-emulating-7019.html|title=The Powerhouse Phogat Siblings and their Cousin - Deeta, Babita and Vinesh|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328120232/https://www.femina.in/achievers/the-success-of-the-phogat-sisters-geeta-babita-and-vinesh-all-wrestling-champs-is-a-story-worth-emulating-7019.html|archive-date=28 March 2019|work=[[Femina (India)|Femina]]|access-date=1 June 2020}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.in/2016/10/21/meet-mahavir-singh-phogat-the-fascinating-wrestler-who-inspired |title=Meet Mahavir Singh Phogat the fascinating wrestler who inspired| work=[[Huffington Post]]|date=21 October 2016|access-date=6 March 2017 |archive-date=8 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708083115/http://www.huffingtonpost.in/2016/10/21/meet-mahavir-singh-phogat-the-fascinating-wrestler-who-inspired/ |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱠᱟ ᱵᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|title=I Am A Girl, I Am A Wrestler|url=http://tadpoles.in/girl-wrestler/|website=Tadpoles|date=24 July 2014|access-date=2 November 2015|archive-date=23 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123191215/http://tadpoles.in/girl-wrestler/|url-status=dead }}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/paris-olympics-2024/indiaparis/how-vinesh-phogat-has-fought-with-adversities-and-family-tragedies-since-childhood/articleshow/112370966.cms|date=8 August 2024|title=How Vinesh Phogat has fought with adversities and family tragedies since childhood|access-date=1 June 2024|newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> ᱑᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱱᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱳᱢᱵᱤᱨ ᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/pre-wedding-festivities-begin-at-vinesh-s-village/696489.html|title=Pre-wedding festivities begin at Vinesh's village|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215224704/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/pre-wedding-festivities-begin-at-vinesh-s-village/696489.html|archive-date=15 December 2018|newspaper=[[The Tribune]]|access-date=1 June 2024}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/vinesh-phogat-to-marry-wrestler-somvir-rathee-on-december-13/story-Qw8FsuQSvr8jhSRk36Mb3M.html|title=Vinesh Phogat to marry wrestler Somvir Rathee on December 13|newspaper=[[The Hindustan Times]]|date=4 December 2018|access-date=1 June 2024|archive-date=7 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307221116/https://www.hindustantimes.com/other-sports/vinesh-phogat-to-marry-wrestler-somvir-rathee-on-december-13/story-Qw8FsuQSvr8jhSRk36Mb3M.html|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.bhaskar.com/haryana/hisar/news/phogat-sisters-vinesh-phogat-wedding-today-with-wrestler-somveer-01388905.html|title=Vinesh Phogat wedding today with wrestler Somveer|archive-url=https://web.archive.org/web/20181213184621/https://www.bhaskar.com/haryana/hisar/news/phogat-sisters-vinesh-phogat-wedding-today-with-wrestler-somveer-01388905.html|archive-date=13 December 2018|newspaper=[[Dainik Bhaskar]]|language=hi|date=14 December 2018|access-date=1 June 2024}}</ref> == ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == === ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ (᱒᱐᱑᱓–᱒᱐᱑᱖) === ᱒᱐᱑᱓ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱫᱚ ᱕᱑ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱱᱟᱢᱤ ᱤᱨᱤ ᱦᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=International Wrestling Database|url=https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbfoeldeak/daten.php?spid=11784BD021BC4D01964137C4C079A6A8&kaempfe=1&wkid=B62C2141215249AB9240F86AA07AD855&gkl=2&spid=11784BD021BC4D01964137C4C079A6A8|website=www.iat.uni-leipzig.de|access-date=2 November 2015|archive-date=25 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160225111122/https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbfoeldeak/daten.php?spid=11784BD021BC4D01964137C4C079A6A8&kaempfe=1&wkid=B62C2141215249AB9240F86AA07AD855&gkl=2&spid=11784BD021BC4D01964137C4C079A6A8|url-status=live }}</ref><ref>{{cite report|title=Results Book |url=http://www.fila-official.com/images/FILA/resultats/2013/results_04_newdelhi.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924013007/http://www.fila-official.com/images/FILA/resultats/2013/results_04_newdelhi.pdf |archive-date=24 September 2015 |access-date=18 August 2022 |work=[[United World Wrestling]]}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱳᱦᱟᱱᱥᱵᱚᱨᱜᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=International Wrestling Database|url=https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbfoeldeak/daten.php?wkid=02496A00E99C49BA9851C7C5378648F1&gkl=2|website=www.iat.uni-leipzig.de|access-date=2 November 2015|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305033209/https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbfoeldeak/daten.php?wkid=02496A00E99C49BA9851C7C5378648F1&gkl=2|url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ (ᱜᱞᱟᱥᱜᱳ) ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|title=Glasgow 2014 - Vinesh Profile|url=http://g2014results.thecgf.com/athlete/cycling_road/1022458/vinesh.html|website=g2014results.thecgf.com|access-date=2 November 2015|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306025215/http://g2014results.thecgf.com/athlete/cycling_road/1022458/vinesh.html|url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=Women's Freestyle 48 kg Final|url=http://results.glasgow2014.com/event/wrestling/wrw248101/womens_fs_48_kg_gold_medal_match.html|website=glasgow2014.com|date=30 July 2014|access-date=30 July 2014|archive-date=10 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810000836/http://results.glasgow2014.com/event/wrestling/wrw248101/womens_fs_48_kg_gold_medal_match.html|url-status=usurped }}</ref>ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱔ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ (ᱤᱱᱪᱷᱳᱱ) ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Wrestler Vinesh Phogat wins18th bronze for India in Asian Games 2014|url=http://www.india.com/asian-games-2014/wrestler-vinesh-phogat-wins18th-bronze-for-india-in-asian-games-2014-159463/|publisher=india.com|date=27 September 2014|access-date=27 September 2014|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034310/http://www.india.com/asian-games-2014/wrestler-vinesh-phogat-wins18th-bronze-for-india-in-asian-games-2014-159463/|url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=International Wrestling Database|url=https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbfoeldeak/daten.php?wkid=FA0A80E8602048F28FC5C47C9CA19CAE&gkl=1|website=www.iat.uni-leipzig.de|access-date=2 November 2015|archive-date=15 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160215013255/https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbfoeldeak/daten.php?wkid=FA0A80E8602048F28FC5C47C9CA19CAE&gkl=1|url-status=live }}</ref> === ᱡᱚᱠᱷᱚᱢ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ (᱒᱐᱑᱖–᱒᱐᱒᱐) === [[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Arjuna Award for the year-2016 to Ms. Vinesh for Wrestling, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on August 29, 2016.jpg|thumb|right|ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱟᱛᱟᱝᱮᱫᱼᱟ]] ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱤᱭᱳ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱸᱜᱟ (ACL) ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/after-vinesh-phogat-another-overweight-wrestler-disqualified-2787804/|title=After Vinesh Phogat, another overweight wrestler disqualified|date=6 May 2016|access-date=8 August 2024|newspaper=[[The Indian Express]]|quote= "Vinesh (women’s 48kg) was disqualified from the event for being overweight. However, Vinesh was let off with a warning"}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱵᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱑᱘ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|title=Vinesh Becomes First Indian Woman Wrestler To Win Gold In The Asian Games|url=https://headlinestoday.org/national/1765/vinesh-becomes-first-indian-woman-wrestler-to-win-gold-in-the-asian-games/|access-date=20 August 2018|newspaper=Headlines Today|archive-date=20 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820172623/https://headlinestoday.org/national/1765/vinesh-becomes-first-indian-woman-wrestler-to-win-gold-in-the-asian-games/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|date=15 April 2020|title=Mental toughness helped me handle weight transition: Vinesh Phogat|work=Olympic Channel|url=https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/indian-wrestler-vinesh-phogat-mental-53kg-tokyo-olympics/|access-date=18 May 2020|archive-date=2 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302175351/https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/indian-wrestler-vinesh-phogat-mental-53kg-tokyo-olympics/|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|date=20 August 2018|title=Vinesh Phogat 1st Indian woman wrestler to win Asian Games gold medal|url=https://www.indiatoday.in/sports/asian-games-2018/story/vinesh-phogat-1st-indian-woman-wrestler-to-win-asian-games-gold-medal-1319221-2018-08-20|access-date=6 August 2024|work=[[India Today]]|archive-date=11 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411203928/https://www.indiatoday.in/sports/asian-games-2018/story/vinesh-phogat-1st-indian-woman-wrestler-to-win-asian-games-gold-medal-1319221-2018-08-20|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://unitedworldwrestling.org/event/world-championships-36?tab=results&weight-category=271e00fd-d5f7-11e9-a9fd-080027548b1b|title=World Championships 2019|access-date=1 June 2020|work=[[United World Wrestling]]}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱳᱢ ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Tokyo">{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/why-vinesh-phogats-disqualification-from-olympics-isnt-the-first-setback-for-the-ace-indian-wrestler/articleshow/112339653.cms?from=mdr|title=Why Vinesh Phogat's disqualification isn't the first Olympics setback for the ace Indian wrestler|date=7 August 2024|access-date=7 August 2024|newspaper=[[The Economic Times]]|archive-date=7 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807152633/https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/why-vinesh-phogats-disqualification-from-olympics-isnt-the-first-setback-for-the-ace-indian-wrestler/articleshow/112339653.cms?from=mdr|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/vinesh-phogat-starts-2020-on-a-high-wins-gold-at-rome-ranking-series-event/story-c2QvykwYYR2ZsRQ2psYACJ.html|title=Vinesh Phogat starts 2020 on a high, wins gold at Rome Ranking Series event|date=18 January 2020|newspaper=[[The Hindustan Times]]|access-date=18 January 2020|archive-date=18 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200118093635/https://www.hindustantimes.com/other-sports/vinesh-phogat-starts-2020-on-a-high-wins-gold-at-rome-ranking-series-event/story-c2QvykwYYR2ZsRQ2psYACJ.html|url-status=live}}</ref> === ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ (᱒᱐᱒᱑–ᱱᱤᱛᱚᱜ) === ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/vinesh-phogat-beats-vanesa-kaladzinskaya-to-win-gold-in-ukraine-wrestling-event-1774028-2021-02-28|title=Vinesh Phogat beats Vanesa Kaladzinskaya to win gold in Ukraine wrestling event|date=28 February 2021|work=[[India Today]]|access-date=11 March 2021|archive-date=28 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228141050/https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/vinesh-phogat-beats-vanesa-kaladzinskaya-to-win-gold-in-ukraine-wrestling-event-1774028-2021-02-28|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/vinesh-phogat-wins-gold-reclaims-number-one-rank-7217805/|title=Vinesh Phogat wins gold, reclaims number one rank; Bajrang Punia reaches final|date=7 March 2021|work=[[India Today]]|access-date=11 March 2021|archive-date=7 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307051631/https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/vinesh-phogat-wins-gold-reclaims-number-one-rank-7217805/|url-status=live }}</ref><ref name="Tokyo"/> ᱒᱐᱒᱐ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Wrestling Results Book|url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/WRE/OG2020-_WRE_B99_WRE-------------------------------.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210807164330/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/WRE/OG2020-_WRE_B99_WRE-------------------------------.pdf|archive-date=7 August 2021|access-date=8 August 2021|work=[[Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games]]}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱚᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱔ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱭᱩᱭ ᱥᱩᱥᱟᱠᱤ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=How Vinesh Phogat wrestled with her 50 kg weight challenge |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/how-vinesh-phogat-wrestled-with-her-50-kg-weight-challenge/articleshow/112350748.cms |newspaper=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389 |date=8 August 2024 |access-date=9 August 2024}}</ref><ref>{{cite news|title=Wrestler Vinesh Phogat Qualifies for Paris Olympics in 50-kg Category|url=https://m.thewire.in/article/sport/wrestler-vinesh-phogat-qualifies-for-paris-olympics-in-50-kg-category|access-date=1 July 2024|work=[[The Wire (India)|The Wire]]|date=21 April 2024|archive-date=1 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701053619/https://m.thewire.in/article/sport/wrestler-vinesh-phogat-qualifies-for-paris-olympics-in-50-kg-category|url-status=live}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱦᱤᱞᱳᱜ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ (weight) ᱠᱚ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐ ᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱰᱤᱥᱠᱚᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭ (disqualified) ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="VP">{{cite news|url=https://www.espn.in/olympics/story/_/id/40758434/vinesh-phogat-disqualified-paris-olympics-2024-failing-weight-cut-lose-medal|title=Explained: Why was Vinesh Phogat disqualified from Paris Olympics? How does wrestling weigh-in work?|work=[[ESPN]]|date=7 August 2024|access-date=7 August 2024|archive-date=7 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807110815/https://www.espn.in/olympics/story/_/id/40758434/vinesh-phogat-disqualified-paris-olympics-2024-failing-weight-cut-lose-medal|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://sports.ndtv.com/olympics-2024/indian-wrestler-vinesh-phogat-disqualified-from-paris-olympics-medal-heartbreak-6282216|title=Wrestler Vinesh Phogat Out Of Paris Olympics Over Weight, India Files Appeal|work=[[NDTV]]|date=7 August 2024|access-date=7 August 2024|archive-date=7 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807070845/https://sports.ndtv.com/olympics-2024/indian-wrestler-vinesh-phogat-disqualified-from-paris-olympics-medal-heartbreak-6282216|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ (retirement) ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |last=Valecha |first=Muskaan |date=8 August 2024 |title=Vinesh Phogat Bids Adieu to Wrestling |url=https://www.thereelstars.com/sports/vinesh-phogat-bids-adieu-to-wrestling/ |access-date=21 August 2024 |website=The Reelstars |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/olympics/vinesh-phogat-announces-retirement-from-wrestling-day-after-olympic-disqualification/article68499709.ece|title=Vinesh Phogat announces retirement from wrestling day after Olympic disqualification|date=8 August 2024|access-date=8 August 2024|newspaper=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/sports/goodbye-wrestling-vinesh-phogat-announces-retirement-a-day-after-disqualification-3142000|title=Don't have strength for more: Vinesh Phogat announces retirement a day after Olympics disqualification|date=8 August 2024|access-date=8 August 2024|newspaper=[[Deccan Herald]]}}</ref>ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Vinesh Phogat returns to international wrestling nearly 18 months after Paris Olympics disqualification |url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/vinesh-phogat-returns-to-international-wrestling-paris-olympics-disqualification/article70387946.ece |website=The Hindu |date=12 December 2025 |access-date=12 December 2025}}</ref> == ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱒᱐᱒᱔ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Vinesh-Congress">{{cite web |date=6 September 2024 |title=Vinesh Phogat, Bajrang Punia join Congress ahead of Haryana 'dangal' |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/wrestlers-vinesh-phogat-bajrang-punia-join-congress-ahead-of-haryana-elections-rahul-gandhi-mallikarjun-kharge-101725614044132.html |access-date=6 September 2024 |newspaper=Hindustan Times}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱟᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱭᱳᱜᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="HT-Julana">{{cite web |date=6 September 2024 |title=Congress releases list of 31 candidates for Haryana elections; Vinesh Phogat fielded from Julana |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/congress-releases-list-of-31-candidates-for-haryana-elections-vinesh-phogat-fielded-from-julana-101725640766172.html |access-date=6 September 2024 |newspaper=Hindustan Times}}</ref><ref name="IE-Julana">{{cite web |date=6 September 2024 |title=Haryana polls: Congress's 1st list of 31 candidates out; Vinesh Phogat to contest from Julana |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/haryana-polls-congress-1st-list-of-vinesh-phogat-jhulana-9554285/ |access-date=6 September 2024 |newspaper=[[The Indian Express]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |date=8 November 2024 |title=Election Commission of India |url=https://results.eci.gov.in/AcResultGenOct2024/candidateswise-S0734.htm}}</ref> == ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ-ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ == === ᱒᱐᱒᱓ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ === ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱮᱥ, ᱥᱟᱠᱥᱤ ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱚᱡᱽᱨᱚᱝ ᱯᱩᱱᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ (WFI) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱥᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=25 May 2023|title=Indian Olympic wrestlers detained as latest protest escalates|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-65739465|access-date=31 May 2023|work=[[BBC News]]|archive-date=28 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528201245/https://www.bbc.com/news/world-asia-65739465|url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=18 January 2023|title=Vinesh Phogat accuses WFI president Brij Bhushan Sharan of sexual harassment; wrestlers protest at Jantar Mantar|newspaper=[[The Hindu]]|url=https://www.thehindu.com/sport/vinesh-phogat-accuses-wrestling-federation-of-india-president-brij-bhushan-sharan-singh-of-sexual-harassment-wrestlers-protest-at-jantar-mantar/article66396933.ece|access-date=28 December 2023|issn=0971-751X|archive-date=28 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230428141634/https://www.thehindu.com/sport/vinesh-phogat-accuses-wrestling-federation-of-india-president-brij-bhushan-sharan-singh-of-sexual-harassment-wrestlers-protest-at-jantar-mantar/article66396933.ece|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|title=After No Govt Action, Wrestlers to Lodge FIRs Against WFI Chief Over Alleged Sexual Harassment|url=https://thewire.in/rights/after-no-govt-action-wrestlers-to-lodge-firs-against-wfi-chief-over-alleged-sexual-harassment|access-date=28 December 2023|work=[[The Wire (magazine)|The Wire]]|archive-date=24 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230424205729/https://thewire.in/rights/after-no-govt-action-wrestlers-to-lodge-firs-against-wfi-chief-over-alleged-sexual-harassment|url-status=live}}</ref> === ᱒᱐᱒᱔ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ === ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱵᱷᱩ ᱵᱚᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name= "TH-Vinesh-Farmer">{{cite web|date=1 September 2024|title=At Shambhu, Vinesh Phogat takes up the cudgels on behalf of farmers|url=https://www.thehindu.com/news/national/olympian-wrestler-vinesh-phogat-joins-farmers-protest-says-governments-priority-should-be-to-resolve-their-problems/article68589167.ece|access-date=6 September 2024|newspaper=The Hindu }}</ref> <ref name="Vinesh-Farmer2">{{cite web |date=1 September 2024|title=Vinesh Phogat joins farmers' stir at Shambhu border |url=https://www.indiatoday.in/india/story/farmers-to-hold-massive-protest-at-shambhu-border-today-vinesh-phogat-to-join-2591253-2024-08-31 |access-date=6 September 2024|newspaper=India Today}}</ref> == ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ == ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: * ᱭᱩᱭ ᱥᱩᱥᱟᱠᱤ (ᱡᱟᱯᱟᱱ): ᱑ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ, ᱐ ᱦᱟᱹᱨ * ᱥᱟᱨᱟ ᱦᱤᱞᱰᱮᱵᱨᱟᱱᱰ (USA): ᱒ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ, ᱐ ᱦᱟᱹᱨ * ᱢᱟᱭᱩ ᱢᱩᱠᱟᱭᱤᱫᱟ (ᱡᱟᱯᱟᱱ): ᱐ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ, ᱓ ᱦᱟᱹᱨ == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == * ᱒᱐᱑᱖: ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{cite news|url=https://www.indiatimes.com/sports/rio-olympics/after-winning-the-arjuna-award-wrestler-vinesh-phogat-promises-nothing-less-than-gold-in-tokyo-2020_-261054.html|title=After Winning The Arjuna Award, Wrestler Vinesh Phogat Promises Nothing Less Than Gold In Tokyo 2020|work=India Times|date=September 2016|access-date=1 June 2017|archive-date=18 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118201050/http://www.indiatimes.com/sports/rio-olympics/after-winning-the-arjuna-award-wrestler-vinesh-phogat-promises-nothing-less-than-gold-in-tokyo-2020_-261054.html|url-status=live}}</ref> * ᱒᱐᱒᱐: ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱫᱷᱭᱟᱱ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/khel-ratna-2020-rohit-sharma-vinesh-phogat-rani-rampal-mariyappan-thangavelu-manika-batra-6564582/ |title=Rohit Sharma to Vinesh Phogat: Meet the five Khel Ratna recipients of 2020 |date=23 August 2020 |access-date=21 August 2020 |archive-date=23 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200823011331/https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/khel-ratna-2020-rohit-sharma-vinesh-phogat-rani-rampal-mariyappan-thangavelu-manika-batra-6564582/ |url-status=live }}</ref> * ᱒᱐᱒᱔: BBC ᱑᱐᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ<ref name=bbc>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/resources/idt-4f79d09b-655a-42f8-82b4-9b2ecebab611|title=BBC 100 Women 2024: Who is on the list this year?|publisher=BBC|date=3 December 2024|accessdate=3 December 2024 |language=}}</ref> == ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ (᱒᱐᱒᱔) == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ: ᱡᱩᱞᱟᱱᱟ |- ! ᱫᱚᱞ !! ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ !! ᱵᱷᱳᱴ !! % |- | [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]|| ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ || ᱖᱕,᱐᱘᱐ || ᱔᱖.᱘᱖% |- | [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ]]|| ᱭᱳᱜᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ || ᱕᱙,᱐᱖᱕ || ᱔᱒.᱕᱓% |- | ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ || || ᱖,᱐᱑᱕ || ᱔.᱓᱓% |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Vinesh_Phogat Vinesh Phogat on English Wikipedia] [[Category:᱑᱙᱙᱔ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[Category:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[Category:ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] qxoqiifnrkl343bqibq62tbnisdkytw ᱢᱤᱭᱮᱠᱳ ᱠᱟᱣᱟᱠᱟᱢᱤ 0 34923 189821 189444 2026-03-30T16:11:34Z Sunia Marndi 8165 /* ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ */ 189821 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=ᱢᱤᱭᱮᱠᱳ ᱠᱟᱣᱟᱠᱟᱢᱤ|native_name=川上未映子|birth_date={{Birth date and age|1976|8|29}}|birth_place=ᱳᱥᱟᱠᱟ, ᱡᱟᱯᱟᱱ|occupation=ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱦᱚᱬᱤᱭᱟᱹ|language=ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|genre=ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ, ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ, ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ|notableworks=ᱟᱭ ᱱᱚ ᱭᱩᱢᱤ ᱴᱚᱠᱟ, ᱦᱮᱵᱷᱮᱱ, ᱵᱽᱨᱮᱥᱴᱥ ᱮᱸᱰ ᱮᱜᱽᱥ|notableawards=ᱟᱠᱩᱴᱟᱜᱟᱣᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱴᱟᱱᱤᱡᱟᱠᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱢᱩᱨᱟᱥᱟᱠᱤ ᱥᱤᱠᱤᱵᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱪᱩᱭᱟ ᱱᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|website=[https://www.mieko.jp/ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]}} '''ᱢᱤᱭᱮᱠᱳ ᱠᱟᱣᱟᱠᱟᱢᱤ''' (川上未映子, Kawakami Mieko; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱙ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱖) ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱥᱟᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱦᱚᱬᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱳᱵᱷᱮᱞᱟ ᱪᱤᱪᱤ ''ᱴᱩ ᱨᱟᱱ'' (乳と卵) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱓᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱠᱩᱴᱟᱜᱟᱣᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱮ.ᱟᱭ ᱱᱚ ''ᱭᱩᱢ ᱴᱩ ᱠᱟ''(愛の夢とか) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱤᱡᱟᱠᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ ᱥᱮᱱᱴᱟᱱ ᱰᱮ'', ᱥᱚᱥᱩᱣᱟ ᱥᱟᱥᱟᱨᱮᱨᱩᱣᱟ ᱥᱳᱨᱟᱭᱣᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱟ ᱪᱩᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱱᱟᱴᱥᱩ ''ᱢᱳᱱᱳᱜᱚᱛᱟᱨᱤ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱤᱪᱤ ''ᱴᱩ ᱨᱟᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱵᱨᱮᱥᱴ ᱮᱱᱰ ''ᱮᱜᱥ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱣᱟᱠᱟᱢᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱟᱣᱟᱠᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱳᱥᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱒᱙ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="businessinsider">{{cite web|url=https://www.businessinsider.jp/post-196230|title=脅迫に屈しないとはどういうことか。作家・川上未映子さんが体験して考えた「わたしの戦い方」|publisher=BUSINESS INSIDER JAPAN|language=ja|access-date=December 28, 2023}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="newyorker">{{cite news|last=Emre|first=Merve|date=May 31, 2021|title=A Japanese Novelist's Tale of Bullying and Nietzsche|work=The New Yorker|access-date=December 30, 2023}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱟᱣᱟᱠᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱳᱥᱴᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="japantimes_blog">{{cite news|last=Kageyama|first=Yuri|date=March 25, 2008|title=Writer blogs her way to top literary prize|work=Japan Times|access-date=June 17, 2018}}</ref> ᱟᱡ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱛᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="straitstimes">{{cite news|last=Lee|first=Jian Xuan|date=November 22, 2015|title=J-pop singer turned writer|work=The Straits Times|access-date=June 17, 2018}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱦᱚᱬᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱳᱵᱷᱮᱞᱟ, ᱢᱟᱭ ''ᱤᱜᱚ, ᱢᱟᱭ ᱴᱤᱛᱷ, ᱮᱱᱰ ᱫᱟ ᱣᱟᱞᱰ'' ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱟᱠᱩᱴᱟᱜᱟᱣᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱠᱟᱣᱟᱠᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱞᱚᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="japantimes_blog" /> ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱽᱞᱚᱜᱽ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱒ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="independent">{{cite news|last=McNeill|first=David|title=Young commuter bloggers snatch Japan's literary laurels|work=The Independent|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/young-commuter-bloggers-snatch-japan-s-literary-laurels-803274.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514030138/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/young-commuter-bloggers-snatch-japan-s-literary-laurels-803274.html|archive-date=May 14, 2022|access-date=June 17, 2018}}</ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ᱦᱮᱭᱵᱮᱱ, ᱢᱩᱨᱟᱥᱟᱠᱤ ᱥᱤᱠᱤᱵᱩ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="uji_library">{{cite web|title=紫式部文学賞|publisher=宇治市図書館|language=ja|url=https://www.city.uji.kyoto.jp/site/library/|access-date=June 21, 2018}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱗ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱨᱩᱠᱤ ᱢᱩᱨᱟᱠᱟᱢᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱩᱞᱤᱼᱞᱟᱹᱱᱟᱹᱭ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱟᱠᱟᱢᱤ ᱟᱜ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱠᱩᱞᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Kashiwazaki|first=Kan|date=June 16, 2017|title=Haruki Murakami talks of how he goes with the flow|work=Asahi Shimbun|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616091231/http://www.asahi.com/ajw/articles/AJ201706160005.html|archive-date=June 16, 2017|access-date=June 17, 2018}}</ref> == ᱚᱞ ᱛᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱚᱲ == ᱠᱟᱣᱟᱠᱟᱢᱤ ᱟᱜ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱳᱥᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (Osaka dialect) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱞᱤᱰᱤᱭᱟ ᱰᱮᱵᱤᱥ ᱟᱨ ᱡᱮᱢᱥ ᱡᱚᱭᱮᱥ ᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="straitstimes" /> ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ, ᱟᱪᱟᱨᱼᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱞᱤ, ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱟᱣᱟᱠᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱭ ᱾<ref name="nytimes_profile">{{cite news|last=Hunt|first=Joshua|date=February 7, 2023|title='Breasts and Eggs' Made Her a Feminist Icon. She Has Other Ambitions|work=The New York Times|access-date=December 29, 2023}}</ref> ᱟᱡ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱡᱩᱥᱤᱜᱮ ᱟᱵᱮ (Kazushige Abe) ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Cook|first=Grace|date=April 22, 2022|title=Rooms of their own|work=Financial Times|access-date=December 29, 2023}}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱣᱟᱠᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ: * ᱒᱐᱐᱗: ᱥᱩᱵᱳᱣᱩᱪᱤ ᱥᱳᱭᱳ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ * ᱒᱐᱐᱘: ᱪᱩᱭᱟ ᱱᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ * ᱒᱐᱐᱘: ᱟᱠᱩᱴᱟᱜᱟᱣᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ * ᱒᱐᱑᱐: ᱢᱩᱨᱟᱥᱟᱠᱤ ᱥᱤᱠᱤᱵᱩ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ * ᱒᱐᱑᱓: ᱛᱟᱱᱤᱡᱟᱠᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ * ᱒᱐᱑᱖: ᱣᱟᱛᱟᱱᱟᱵᱮ ᱡᱩᱱᱤᱪᱤᱨᱳ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ * ᱒᱐᱑᱙: ᱢᱟᱭᱱᱤᱪᱤ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ == === ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ === * ''ᱣᱟᱴᱟᱠᱩᱥᱤ ᱨᱤᱴᱥᱩ ᱤᱱ ᱦᱟ,, ᱴᱟᱢᱟ ᱣᱟ ᱥᱮᱠᱟᱭ'' (わたくし率 イン 歯ー、または世界), ᱒᱐᱐᱗ * ''ᱪᱤᱪᱤ ᱴᱩ ᱨᱟᱱ'' (乳と卵), ᱒᱐᱐᱘ * ᱦᱮᱵᱷᱮᱱ (ヘヴン), ᱒᱐᱐᱙ * ''ᱥᱩᱵᱮᱴᱮ ᱢᱟᱭᱳᱱᱚᱠᱟ ᱱᱚ ᱠᱚᱭᱵᱤᱴᱚ ᱴᱟᱪᱤ'' (すべて真夜中の恋人たち), ᱒᱐᱑᱑ * ''ᱮ.ᱟᱭ ᱱᱚ ᱭᱩᱢ ᱴᱩ ᱠᱟ'' (愛の夢とか), ᱒᱐᱑᱓ * ''ᱱᱟᱴᱥᱩ ᱢᱳᱱᱳᱜᱚᱛᱟᱨᱤ'' (夏物語), ᱒᱐᱑᱙ === ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ (ᱤᱝᱞᱤᱥ) === * ''ᱮᱢᱮᱥ ᱟᱭᱥ ᱥᱮᱴᱰᱣᱤᱥ'', ᱒᱐᱑᱘ * ''ᱵᱨᱮᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱮᱜᱥ'', ᱒᱐᱐ * ᱦᱮᱵᱮᱱ, ᱒᱐᱒᱑ * ''ᱚᱞ ᱫᱟ ᱞᱚᱵᱷᱚᱨᱥ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱱᱟᱭᱤᱴ'', ᱒᱐᱒᱒ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://www.mieko.jp/ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] to5ha96qajjljtjetx61cesors3z0ym ᱵᱟᱱᱟᱱᱟ ᱭᱳᱥᱤᱢᱳᱛᱳ 0 34925 189822 188427 2026-03-30T16:14:08Z Sunia Marndi 8165 /* ᱚᱞ ᱛᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ */ 189822 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=ᱵᱟᱱᱟᱱᱟ ᱭᱳᱥᱤᱢᱳᱛᱳ|native_name=吉本 ばなな|native_name_lang=ja|image=Banana Yosimoto.jpg|caption=|birth_name=ᱢᱟᱦᱳᱠᱳ ᱭᱳᱥᱤᱢᱳᱛᱳ|birth_date={{Birth date and age|1964|7|24}}|birth_place=ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ, ᱡᱟᱯᱟᱱ|occupation=ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ|nationality=ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ|period=᱑᱙᱘᱗–ᱱᱤᱛᱚᱜ|genre=ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ (Fiction)|subject=|movement=|notableworks=''ᱠᱤᱪᱮᱱ'', ''ᱜᱩᱰᱵᱟᱭ ᱥᱩᱱᱟᱢᱤ''|spouse=ᱦᱤᱨᱳᱭᱳᱥᱤ ᱛᱟᱦᱟᱛᱟ|children=᱑|relatives=ᱛᱟᱠᱟᱠᱤ ᱭᱳᱥᱤᱢᱳᱛᱳ (ᱵᱟᱵᱟ), ᱦᱟᱨᱩᱱᱳ ᱭᱳᱭᱠᱳ (ᱫᱟᱹᱭ)|website={{URL|http://www.yoshimotobanana.com/}}}} '''ᱵᱟᱱᱟᱱᱟ ᱭᱳᱥᱤᱢᱳᱛᱳ''' (Banana Yoshimoto) (吉本 ばなな, Yoshimoto Banana; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙Images᱖᱔) ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ '''ᱢᱟᱦᱳᱠᱳ ᱭᱳᱥᱤᱢᱳᱛᱳ''' (吉本 真秀子, Yoshimoto Mahoko) ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ (pen name) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱤᱨᱟᱜᱟᱱᱟ (よしもと ばなな) ᱛᱮ ᱚᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ == ᱭᱳᱥᱤᱢᱳᱛᱳ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱖᱔ ᱨᱮ ᱴᱚᱠᱤᱭᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱟᱠᱟᱠᱤ ᱭᱳᱥᱤᱢᱳᱛᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ (critic) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱫᱟᱹᱭ ᱦᱟᱨᱩᱱᱳ ᱭᱳᱭᱠᱳ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱨᱴᱩᱱᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱭᱳᱥᱤᱢᱳᱛᱳ ᱫᱚ ᱱᱤᱦᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱵᱟᱱᱟᱱᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱵᱟᱦᱟ (banana flowers) ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱢᱚᱡᱽ" ᱟᱨ "ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱟᱱ" (androgynous) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Britannica">{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Banana-Yoshimoto|title=Banana Yoshimoto|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=2008-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090211110051/http://www.britannica.com/eb/article-9001372|archive-date=2009-02-11}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱠᱩ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱦᱤᱨᱳᱭᱳᱥᱤ ᱛᱟᱦᱟᱛᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱓) ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱮ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱳᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱟ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱾<ref name="Journal">{{cite web|url=http://www.yoshimotobanana.com/journal_english/|title=My Journal|author=Yoshimoto, Banana|archive-url=https://web.archive.org/web/20170317054818/http://www.yoshimotobanana.com/journal_english/|archive-date=2017-03-16|accessdate=2017-03-16}}</ref> == ᱚᱞ ᱛᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱭᱳᱥᱤᱢᱳᱛᱳ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱞᱯᱷ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱣᱮᱴᱨᱮᱥ (waitress) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ ᱛᱚᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱤᱪᱮᱱ (᱑᱙᱘᱘) ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱖᱐ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="KitchenFilm">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0118182/|title=Kitchen|publisher=IMDb|year=1997}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱳᱵᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱭᱮᱱ ᱱᱤᱣᱠᱚᱢᱟᱨ ᱣᱨᱟᱭᱴᱚᱨᱥ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱾ == ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱚ == ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱳᱵᱷᱮᱞ ᱟᱨ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱱᱚᱞ (essay) ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ, ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱜ ᱾<ref name="Copeland">{{cite book|last=Copeland|first=Rebecca L.|title=Woman Critiqued: Translated Essays on Japanese Women's Writing|publisher=University of Hawaii Press|year=2006|isbn=0-8248-2958-1|page=167}}</ref> == ᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱦᱚᱨ == ᱭᱳᱥᱤᱢᱳᱛᱳ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: "ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱸᱜᱟ" ᱟᱨ "ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱟ" ᱾<ref name="Young">{{cite web|url=http://www.theage.com.au/entertainment/books/banana-yoshimoto-and-the-young-20120326-1vtgy.html|title=Banana Yoshimoto and the young|date=March 26, 2012|accessdate=2013-11-03}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱠᱚ == * ᱑᱙᱘᱗: ᱠᱟᱭᱮᱱ ᱱᱤᱣᱠᱚᱢᱟᱨ ᱣᱨᱟᱭᱴᱚᱨᱥ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ (ᱠᱤᱪᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) * ᱑᱙᱘᱘: ᱤᱡᱩᱢᱤ ᱠᱭᱳᱠᱟ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱪᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ (ᱢᱩᱱ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱥᱭᱟᱰᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) * ᱑᱙᱙᱕: ᱢᱩᱨᱟᱥᱟᱠᱤ ᱥᱤᱠᱤᱵᱩ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ (ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) * ᱒᱐᱑᱑: ᱠᱟᱯᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ (ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮ) == ᱵᱤᱵᱽᱞᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == (ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ) {| class="wikitable" !ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ !ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ !ᱥᱮᱨᱢᱟ |- |ムーンライト・シャドウ |ᱢᱩᱱᱞᱟᱭᱤᱴ ᱥᱭᱟᱰᱚ |᱑᱙᱘᱖ |- |キッチン |ᱠᱤᱪᱮᱱ |᱑᱙᱘᱘ |- |TUGUMI |ᱜᱩᱰᱵᱟᱭ ᱥᱩᱜᱩᱢᱤ |᱑᱙᱘᱙ |- |アムリタ |ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ |᱑᱙᱙᱔ |- |みずうみ |ᱫᱟ ᱞᱮᱠ |᱒᱐᱐᱕ |- |もしもし下北沢 |ᱢᱚᱥᱤ ᱢᱚᱥᱤ |᱒᱐᱑᱐ |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.yoshimotobanana.com/ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] 04532kcj6adutmxnkc9xvyvnkgarpsr ᱦᱭᱚᱱ ᱥᱚᱝ ᱣᱳᱞ 0 34929 189860 189478 2026-03-31T07:07:53Z Sunia Marndi 8165 189860 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Hyon Song-wol | image = North Korea's Samjiyon Orchestra director Hyon Song-wol.jpg | caption = ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱥᱤᱣᱩᱞ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱭᱚᱱ ᱥᱚᱝ-ᱣᱳᱞ | native_name = 현송월 | native_name_lang = ko | birth_date = {{birth year and age|1977}} | birth_place = [[ᱠᱚᱭᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ]] | nationality = ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱱ | occupation = ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | organization = Moranbong Band, Samjiyon Orchestra | party = [[Workers' Party of Korea]] | education = Kim Won-gyun University of Music | module = {{Infobox military person|embed=yes | allegiance = {{flag|North Korea}} | branch = [[Korean People's Army]] | years_active = ᱑᱙᱙᱕–ᱱᱤᱛᱚᱜ | rank = Colonel }} }} '''ᱦᱭᱚᱱ ᱥᱚᱝᱼᱣᱳᱞ''' ({{lang-ko|현송월}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱗ <ref name="ChosunAge">{{cite news |last=Choi |first=Kyung-woon |date=31 January 2018 |title=NIS Pins Down Age of N.Korean Bandleader |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2018/01/31/2018013101375.html |work=NK Chosun |access-date=19 February 2018 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱮᱸᱰ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱨᱟᱱᱵᱳᱝ ᱵᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱡᱤᱭᱳᱱ ᱚᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱳᱪᱚᱱᱵᱳ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱳᱱᱤᱠ ᱮᱱᱥᱮᱢᱵᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, <ref name="IndependentJuly12">{{cite news |last=Popham |first=Peter |date=11 July 2012 |title=Is Kim Jong-un's mystery woman a long-lost love? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/is-kim-jonguns-mystery-woman-a-longlost-love-7930925.html |work=The Independent |access-date=11 July 2012}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱠᱟᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱦᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱣᱟᱝᱡᱮᱥᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱯᱳᱪᱚᱱᱵᱳ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱳᱱᱤᱠ ᱮᱱᱥᱮᱢᱵᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ "ᱮᱠᱥᱞᱮᱱᱴ ᱦᱚᱨᱥᱷ ᱞᱟᱭᱤᱠ ᱞᱮᱰᱤ" (ᱡᱩᱱᱢᱟ ᱪᱚᱱᱭᱚ), <ref group="lower-alpha">준마처녀; 駿馬處女; Chunma ch'ŏnyŏ</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱣᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="IndependentJuly12" /> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱯᱷᱩᱴᱥᱴᱮᱯ ᱚᱯ ᱥᱚᱞᱡᱟᱨᱥ ", "ᱟᱭ ᱞᱚᱵᱽ ᱯᱭᱚᱝᱭᱟᱝ", "ᱥᱤ ᱤᱡ ᱮ ᱰᱤᱥᱪᱟᱨᱡᱽᱰ ᱥᱚᱞᱡᱟᱨ " ᱟᱨ "ᱩᱭ ᱟᱨ ᱴᱨᱩᱯᱥ ᱚᱯ ᱫᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ" ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref name="NPRJuly12">{{cite news |title=Is Kim Jong Un's Mystery Woman The 'Excellent Horse-Like Lady'? |url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2012/07/10/156545025/is-kim-jong-uns-mystery-woman-the-excellent-horse-like-lady |work=NPR |date=10 July 2012 |access-date=11 July 2012}}</ref> == ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱢ ᱡᱚᱝᱼᱩᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱟᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟ ᱾ <ref name="NPRJuly12" /> ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱸᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱠᱤᱢ ᱡᱚᱝᱼᱤᱞ ᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱤᱢ ᱡᱚᱝᱼᱩᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱦᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱢ ᱡᱚᱝᱼᱩᱱ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱒᱐0᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="JoongAngJuly12">{{cite news |last=Lee |first=Young-jong |date=9 July 2012 |title=Is Hyon the new first lady of NK? |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2012/07/08/politics/Is-Hyon-the-new-first-lady-of-NK/2955799.html |work=Korea JoongAng Daily |access-date=14 June 2021}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ''ᱫᱟ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢ '' ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱴᱮᱞᱤᱡᱮᱱᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ (NIS) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱦᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱢ ᱡᱚᱝᱼᱩᱱ ᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news |title=North Korean leader's daughter known by wrong name: expert |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2023/11/103_363365.html |work=The Korea Times |date=16 November 2023 |access-date=16 November 2023}}</ref> == ᱜᱚᱡ ᱠᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱒᱙ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ''ᱫᱟ ᱪᱚᱥᱩᱱ ᱟᱭᱤᱱᱵᱚ '' ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱦᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱢ ᱡᱚᱝᱼᱩᱱ ᱟᱜ ᱟᱫᱮᱥ ᱛᱮ ᱑᱑ ᱡᱚᱱᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ <ref name="ChosunAug13">{{cite news |title=Kim Jong-un's Ex-Girlfriend 'Shot by Firing Squad' |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2013/08/29/2013082901412.html |work=The Chosun Ilbo |date=29 August 2013 |access-date=29 August 2013}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱴ ᱱᱤᱣᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱠᱮᱥᱤᱭᱮᱱᱮ (KCNA) ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚᱭ ᱮᱲᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱦᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱞᱟᱹᱠᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱥᱟᱵᱽ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ <ref name="GuardianMay14">{{cite news |agency=Agence France-Presse |date=14 May 2014 |title=North Korean singer rumoured to have been executed appears on TV |url=https://www.theguardian.com/world/2014/may/17/north-korean-singer-executed-appears-tv |work=The Guardian |access-date=26 March 2015}}</ref> == ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱦᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱳᱨᱟᱱᱵᱳᱝ ᱵᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱡᱤᱭᱳᱱ ᱚᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news |last=Qin |first=Amy |date=8 February 2018 |title=North Korean Orchestra Gives an Emotional Concert in the South |url=https://www.nytimes.com/2018/02/08/world/asia/north-korea-orchestra-pyeongchang-olympics.html |work=The New York Times |access-date=9 February 2018}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱠᱟᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ <ref name="YonhapOct17">{{cite news |title=Choe Ryong-hae elected to N.K. ruling party's central military commission |url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20171008001600315 |work=Yonhap News Agency |date=8 October 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱯᱭᱚᱝᱪᱟᱝ ᱣᱤᱱᱴᱚᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news |last=Shim |first=Elizabeth |date=14 September 2020 |title=North Korea musician Hyon Song Wol more visible amid typhoon, pandemic |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2020/09/14/North-Korea-musician-Hyon-Song-Wol-more-visible-amid-typhoon-pandemic/4441600100913/ |work=UPI }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ == ᱱᱳᱴᱥ == {{reflist|group="lower-alpha"}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [[wikinews:North_Korean_singer_thought_executed_appears_on_state_television|Wikinews ᱨᱮ Hyon Songᱼwol ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ]] [[Category:1977 births]] [[Category:Living people]] [[Category:North Korean female singers]] [[Category:North Korean politicians]] gkwqsmfcn1k5qm9h2r5u78khbuapa8v 189863 189860 2026-03-31T07:16:02Z Sunia Marndi 8165 189863 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱦᱭᱚᱱ ᱥᱚᱝᱼᱣᱳᱞ | image = North Korea's Samjiyon Orchestra director Hyon Song-wol.jpg | caption = ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱥᱤᱣᱩᱞ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱭᱚᱱ ᱥᱚᱝ-ᱣᱳᱞ | native_name = 현송월 | native_name_lang = ko | birth_date = {{birth year and age|1977}} | birth_place = [[ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ]] | nationality = ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱱ | occupation = ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | organization = Moranbong Band, Samjiyon Orchestra | party = [[Workers' Party of Korea]] | education = Kim Won-gyun University of Music | module = {{Infobox military person|embed=yes | allegiance = {{flag|North Korea}} | branch = [[Korean People's Army]] | years_active = ᱑᱙᱙᱕–ᱱᱤᱛᱚᱜ | rank = Colonel }} }} '''ᱦᱭᱚᱱ ᱥᱚᱝᱼᱣᱳᱞ''' ({{lang-ko|현송월}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱗ <ref name="ChosunAge">{{cite news |last=Choi |first=Kyung-woon |date=31 January 2018 |title=NIS Pins Down Age of N.Korean Bandleader |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2018/01/31/2018013101375.html |work=NK Chosun |access-date=19 February 2018 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱮᱸᱰ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱨᱟᱱᱵᱳᱝ ᱵᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱡᱤᱭᱳᱱ ᱚᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱳᱪᱚᱱᱵᱳ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱳᱱᱤᱠ ᱮᱱᱥᱮᱢᱵᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, <ref name="IndependentJuly12">{{cite news |last=Popham |first=Peter |date=11 July 2012 |title=Is Kim Jong-un's mystery woman a long-lost love? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/is-kim-jonguns-mystery-woman-a-longlost-love-7930925.html |work=The Independent |access-date=11 July 2012}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱠᱟᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱦᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱣᱟᱝᱡᱮᱥᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱯᱳᱪᱚᱱᱵᱳ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱳᱱᱤᱠ ᱮᱱᱥᱮᱢᱵᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ "ᱮᱠᱥᱞᱮᱱᱴ ᱦᱚᱨᱥᱷ ᱞᱟᱭᱤᱠ ᱞᱮᱰᱤ" (ᱡᱩᱱᱢᱟ ᱪᱚᱱᱭᱚ), <ref group="lower-alpha">준마처녀; 駿馬處女; Chunma ch'ŏnyŏ</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱣᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="IndependentJuly12" /> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱯᱷᱩᱴᱥᱴᱮᱯ ᱚᱯ ᱥᱚᱞᱡᱟᱨᱥ ", "ᱟᱭ ᱞᱚᱵᱽ ᱯᱭᱚᱝᱭᱟᱝ", "ᱥᱤ ᱤᱡ ᱮ ᱰᱤᱥᱪᱟᱨᱡᱽᱰ ᱥᱚᱞᱡᱟᱨ " ᱟᱨ "ᱩᱭ ᱟᱨ ᱴᱨᱩᱯᱥ ᱚᱯ ᱫᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ" ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref name="NPRJuly12">{{cite news |title=Is Kim Jong Un's Mystery Woman The 'Excellent Horse-Like Lady'? |url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2012/07/10/156545025/is-kim-jong-uns-mystery-woman-the-excellent-horse-like-lady |work=NPR |date=10 July 2012 |access-date=11 July 2012}}</ref> == ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱢ ᱡᱚᱝᱼᱩᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱟᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟ ᱾ <ref name="NPRJuly12" /> ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱸᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱠᱤᱢ ᱡᱚᱝᱼᱤᱞ ᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱤᱢ ᱡᱚᱝᱼᱩᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱦᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱢ ᱡᱚᱝᱼᱩᱱ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱒᱐0᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="JoongAngJuly12">{{cite news |last=Lee |first=Young-jong |date=9 July 2012 |title=Is Hyon the new first lady of NK? |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2012/07/08/politics/Is-Hyon-the-new-first-lady-of-NK/2955799.html |work=Korea JoongAng Daily |access-date=14 June 2021}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ''ᱫᱟ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢ '' ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱴᱮᱞᱤᱡᱮᱱᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ (NIS) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱦᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱢ ᱡᱚᱝᱼᱩᱱ ᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news |title=North Korean leader's daughter known by wrong name: expert |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2023/11/103_363365.html |work=The Korea Times |date=16 November 2023 |access-date=16 November 2023}}</ref> == ᱜᱚᱡ ᱠᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱒᱙ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ''ᱫᱟ ᱪᱚᱥᱩᱱ ᱟᱭᱤᱱᱵᱚ '' ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱦᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱢ ᱡᱚᱝᱼᱩᱱ ᱟᱜ ᱟᱫᱮᱥ ᱛᱮ ᱑᱑ ᱡᱚᱱᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ <ref name="ChosunAug13">{{cite news |title=Kim Jong-un's Ex-Girlfriend 'Shot by Firing Squad' |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2013/08/29/2013082901412.html |work=The Chosun Ilbo |date=29 August 2013 |access-date=29 August 2013}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱴ ᱱᱤᱣᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱠᱮᱥᱤᱭᱮᱱᱮ (KCNA) ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚᱭ ᱮᱲᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱦᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱞᱟᱹᱠᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱥᱟᱵᱽ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ <ref name="GuardianMay14">{{cite news |agency=Agence France-Presse |date=14 May 2014 |title=North Korean singer rumoured to have been executed appears on TV |url=https://www.theguardian.com/world/2014/may/17/north-korean-singer-executed-appears-tv |work=The Guardian |access-date=26 March 2015}}</ref> == ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱦᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱳᱨᱟᱱᱵᱳᱝ ᱵᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱡᱤᱭᱳᱱ ᱚᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news |last=Qin |first=Amy |date=8 February 2018 |title=North Korean Orchestra Gives an Emotional Concert in the South |url=https://www.nytimes.com/2018/02/08/world/asia/north-korea-orchestra-pyeongchang-olympics.html |work=The New York Times |access-date=9 February 2018}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱠᱟᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ <ref name="YonhapOct17">{{cite news |title=Choe Ryong-hae elected to N.K. ruling party's central military commission |url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20171008001600315 |work=Yonhap News Agency |date=8 October 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱯᱭᱚᱝᱪᱟᱝ ᱣᱤᱱᱴᱚᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news |last=Shim |first=Elizabeth |date=14 September 2020 |title=North Korea musician Hyon Song Wol more visible amid typhoon, pandemic |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2020/09/14/North-Korea-musician-Hyon-Song-Wol-more-visible-amid-typhoon-pandemic/4441600100913/ |work=UPI }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ == ᱱᱳᱴᱥ == {{reflist|group="lower-alpha"}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [[wikinews:North_Korean_singer_thought_executed_appears_on_state_television|Wikinews ᱨᱮ Hyon Songᱼwol ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ]] [[Category:1977 births]] [[Category:Living people]] [[Category:North Korean female singers]] [[Category:North Korean politicians]] ds4ls1bthzvscn76kfx2xmna01tjzs1 ᱥᱩᱥᱢᱟ ᱡᱚᱥᱤ 0 34932 189816 188468 2026-03-30T15:34:10Z Sunia Marndi 8165 189816 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ᱥᱩᱥᱢᱟ ᱡᱚᱥᱤ|image=Sushma Joshi.jpg|caption=|native_name=सुष्मा जोशी|native_name_lang=ne|birth_place=ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|occupation=ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ|alma_mater=ᱵᱽᱨᱟᱣᱩᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ<br>ᱱᱤᱣ ᱥᱠᱩᱞ ᱯᱷᱚᱨ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ (NY)|genre=ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ (Fiction) ᱟᱨ ᱱᱚᱱ-ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ (Non-fiction)|notable_works=ᱮᱸᱰ ᱚᱯ ᱫᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ|website=[http://sushmasfiction.blogspot.com sushmasfiction.blogspot.com]}} '''ᱥᱩᱥᱢᱟ ᱡᱚᱥᱤ''' (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ: सुष्मा जोशी) ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱚᱱᱼᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ, ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱤ (migration) ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱥᱯᱳᱨᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱮᱸᱰ ᱚᱯ ᱫᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ, ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱮᱸᱠ ᱳ'ᱠᱚᱱᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱚᱝᱼᱞᱤᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="frank">Frank O Connor International Short Story Award for 2009</ref> "ᱫᱟ ᱯᱨᱮᱰᱤᱠᱥᱚᱱ", ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱴ ''ᱢᱮᱴᱚᱨᱥ'', ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱯᱩᱛᱷᱤ, ᱫᱚ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱮᱥ ᱰᱮ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱚᱱᱼᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱟ ''ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱯᱚᱥᱴ'' , ᱫᱟ ᱱᱮᱥᱚᱱ ᱣᱤᱠᱞᱤ , ᱮᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ''(USA)'', ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ (Career) == ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱡᱚᱥᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ<ref name="harvard">Harvard School of Public Health</ref> ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱤᱵᱽ ᱦᱮᱞᱛ ᱯᱷᱚᱨᱳᱢ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ, ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱮᱴᱣᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱨᱤ''/ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱᱥ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱟᱞᱳᱜᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱥᱮᱱᱰᱤᱴᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (SNDT),<ref name="sndt">SNDT Women's University</ref> ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ ᱾ ''ᱵᱚᱞ!'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ, ᱡᱚᱥᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱱᱤᱣᱩᱡᱽ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟ ᱱᱮᱥᱚᱱ ᱣᱤᱠᱞᱤ <ref name="nation">Nation Weekly Magazine</ref> ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱮᱥ ᱚ ᱭᱩᱣᱮᱱᱰᱤᱯᱤᱭᱟᱜ ᱟᱠᱥᱮᱥ ᱴᱩ ᱡᱚᱥᱴᱤᱥ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱞᱟᱦᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱖ᱼᱦᱚᱲᱟᱱ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱩᱞᱚᱝᱜᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹᱣ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱟᱨᱛᱚᱨ ᱯᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱟᱨ ᱚᱞᱼᱛᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱞᱚᱥᱤᱯ<ref name="macarthur">MacArthur Foundation Report of Activities 2004</ref> ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱮᱰᱼᱞᱟᱭᱤᱴ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱤᱝ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱫᱟ ᱮᱥᱠᱮᱯ" ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱞᱤᱱᱟᱞᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱫᱚ ᱠᱮᱢᱚᱱᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱴᱨᱟᱸᱡᱤᱥᱚᱱ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱽ <ref name="nti">Nepal Transition Initiative</ref> ᱨᱮ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ (OHCHR) ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ<ref name="conflict">Nepal Conflict Report 2012</ref> ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱯᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱮᱞᱚᱥᱤᱯ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱤ ᱰᱟᱭᱥᱯᱳᱨᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ, ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤᱞᱟᱱᱥ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱦᱟᱣᱩᱥ "ᱥᱚᱸᱥᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ " ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ == ᱡᱚᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱮᱰᱽ ᱞᱚᱯ ᱨᱟᱭᱴᱟᱨ ᱠᱚᱱᱯᱮᱨᱮᱱᱥ ' ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱮᱞᱚᱥᱤᱯ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱢᱮᱠᱟᱨᱛᱚᱨ ᱯᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱯᱷᱮᱞᱚᱥᱤᱯ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱞᱟᱡᱤᱭᱚ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱡᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱚᱠᱤᱯᱤᱞᱟᱨ ᱯᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱯᱚᱱᱥᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱩᱵᱩᱫᱽ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ (Ubud Writers and Readers Festival) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱴᱚᱭᱚᱴᱟ ᱯᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱚᱰᱣᱤᱜ ᱵᱷᱚᱜᱮᱞᱥᱴᱮᱱ ᱯᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱯᱷᱮᱞᱚᱥᱤᱯ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱜᱟᱭᱟᱱ == ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱟᱭ ''ᱠᱤᱞᱰ ᱢᱟᱭ ᱵᱮᱥᱴ ᱯᱨᱮᱱᱰᱥ ᱯᱟᱫᱟᱨ'' , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱠᱚᱞᱟ ᱛᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤ ᱴᱚᱠᱵᱮᱠ ᱯᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ<ref name="kali">Kali TalkBack Festival</ref> ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱡᱽᱼᱨᱤᱰ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢ == * ''ᱥᱟᱣᱩᱱᱰ ᱚᱯ ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱥ (᱑᱙᱙᱗)'': ᱭᱟᱢᱟᱜᱟᱛᱟ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="yamagata">New Asian Currents Yamagata International Documentary Film Festival, 1997</ref> * ''"ᱣᱟᱴᱟᱨ" (᱒000)'':<ref name="water">Water on Youtube</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱮᱱᱮᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱭᱚᱴᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ (ᱭᱩᱣᱮᱱ ᱣᱟᱞᱰ ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱳᱢ) ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ''ᱫᱟ ᱮᱥᱠᱮᱯ (᱒00᱖)'': ᱵᱚᱨᱞᱤᱱᱟᱞᱮ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ<ref name="berlinale">"Berlinale Talents - Sushma Joshi".</ref> ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ''"ᱥᱟᱯᱚᱴᱤᱵᱽ ᱢᱮᱱ" (᱒0᱑᱔)'':<ref name="men">Supportive Men on Youtube</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱟᱨᱴ == * ''"ᱫᱟ ᱠᱩᱣᱮᱠ"'': ᱒᱐᱑᱕ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱚᱛ ᱞᱟᱲᱟᱣ (earthquake) ᱨᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ, ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱰᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="quake">The Quake</ref> * ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ, ᱡᱚᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱞᱚ ᱮᱠᱡᱤᱵᱤᱥᱚᱱ "ᱵᱞᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞ" ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ ᱱᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱚᱨᱥᱚᱝ == ᱡᱚᱥᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱳᱣᱦᱤᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱷ ᱵᱚᱱᱚᱥᱛᱷᱚᱞᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱟᱣᱩᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱤᱞᱮᱥᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱵᱤᱭᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱣ ᱥᱠᱩᱞ ᱯᱷᱚᱨ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱮᱢᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱢᱤᱰᱤᱞᱵᱚᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱵᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ (ᱮᱢᱮ) ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) == {{reflist}} 4aviy5gzk9hseof5au2zhe2eonuchf9 ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ 0 34948 189864 189451 2026-03-31T07:21:23Z Sunia Marndi 8165 189864 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ|image=Shanti Mishra graduation.jpg|caption=᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱨᱟ|birth_name=ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱥᱨᱮᱥᱴᱷᱚ|birth_date={{Birth date|1938|6|22}}|birth_place=ᱡᱷᱳᱪᱷᱮᱱ, ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|death_date={{Death date and age|2019|5|15|1938|6|22}}|death_place=ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱟᱯᱳᱞᱤᱥ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱟ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ|nationality=ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ|education=ᱮᱢ.ᱮ. (ᱱᱟᱜᱟᱢ), ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮᱥ. (ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ)|alma_mater=ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ<br>ᱵᱷᱮᱱᱰᱟᱨᱵᱤᱞᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|occupation=ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤᱭᱟᱱ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ|spouse=ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱤᱥᱨᱚ}} '''ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱢᱤᱥᱨᱟ''' (Shanti Mishra; ᱒᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱓᱘ – ᱑᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤᱭᱟᱱ (librarian), ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ (lecturer) ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ 'ᱯᱮᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ' ᱪᱮᱯᱴᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ == ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱓᱘ (᱗ ᱟᱥᱟᱲ ᱑᱙᱙᱕ BS) ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱳᱪᱷᱮᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱞᱟᱞ ᱥᱨᱮᱥᱴᱷᱚ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱨᱮᱥᱴᱷᱚ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭ.ᱮ. ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱮ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱪᱟᱨᱪ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱮ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱡᱳᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=Shanti Mishra|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Shanti_Mishra|website=Wikipedia|access-date=2024-03-12}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱓ (᱑᱘ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠᱷ ᱒᱐᱒᱐ BS) ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱫᱚ "ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ 'ᱯᱩᱥᱛᱚᱠᱟᱞᱚᱭ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱩᱯᱨᱮᱠᱷᱟ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑-᱑᱙᱘᱒ (᱒᱐᱓᱘ BS) ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ 'ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱩᱛᱷ: ᱫᱟ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱮᱥ ᱮᱱᱰ ᱥᱴᱨᱚᱜᱚᱞᱥ ᱚᱯᱷ ᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱣᱳᱢᱮᱱ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱣᱳᱢᱮᱱᱥ ᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ-ᱥᱚᱪᱤᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ 'ᱯᱮᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱯᱴᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web|last=Samaya|first=Nepal|title=२०७६ : नेपालले गुमाएका ख्यातिप्राप्त अनुहार|url=https://www.nepalsamaya.com/detail/24225|website=Nepal Samaya|language=ne|access-date=2022-03-28}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ᱚᱞ ᱵᱮᱞ ᱠᱚ == ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱺ * ''ᱯᱩᱥᱛᱚᱠᱟᱞᱚᱭ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱩᱯᱨᱮᱠᱷᱟ'' - ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱾ * ''ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱩᱛᱷ: ᱫᱟ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱮᱥ ᱮᱱᱰ ᱥᱴᱨᱚᱜᱚᱞᱥ ᱚᱯᱷ ᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱣᱳᱢᱮᱱ'' - ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱾ * ''Tri. Vi. Kendriya Pustakalaya ko Gaurabshali Kahani ra Hamro Sewa'' - ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱨ == ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱤᱥᱨᱟ (Narayan Prasad Mishra) ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱟᱯᱚᱞᱤᱥ (Indianapolis) ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ (cancer) ᱵᱮᱢᱟᱨ ᱛᱮ ᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web|title=A Woman With Courage|url=http://ecs.com.np/heritage-tale/a-woman-with-courage|website=ECS NEPAL|language=en|access-date=2022-04-13}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [[wikidata:Q94508889|ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ]] se5gdzgziwoue0i1apf52u8cvz7rvmy ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ 0 34959 189807 189409 2026-03-30T13:37:54Z Sunia Marndi 8165 189807 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ|image=Poet Geeta Tripathee.jpg|caption=ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ|birth_date={{Birth date and age|1972|6|28}}|birth_place=ᱠᱷᱟᱨᱤᱯᱟᱴᱤ, ᱵᱷᱚᱠᱛᱚᱯᱩᱨ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|occupation=ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢᱤᱭᱟᱹ|nationality=ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ|education=ᱯᱤ.ᱮᱭᱪ.ᱰᱤ. (PhD)|alma_mater=ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|period=᱑᱙᱙᱐-ᱱᱤᱛᱚᱜ|genre=ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ, ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱚᱱᱚᱞ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ|notable_works=''ᱱᱤᱥᱤᱫᱷ'', ''ᱛᱷᱟᱠᱞᱮᱠᱟ ᱟᱠᱷᱭᱟᱱ''|awards=ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱠᱚᱱᱭᱟ ᱜᱚᱞᱰ ᱢᱮᱰᱟᱞ (᱒᱐᱐᱐) <br />ᱵᱮᱥᱴ ᱞᱤᱨᱤᱥᱤᱥᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱐᱘)<ref name="jagadamba">{{citation|title=जगदम्बा नेपाली साहित्यको बृहत् इतिहास|trans-title=Jagadamba Comprehensive History of Nepali Literature|chapter=Geeta Tripathee|editor=Prof. Dr. Madhav Prasad Pokhrel|publisher=Madan Puraskar Trust|date=2018}}</ref><ref name="nayapatrika"/>|spouse=ᱡᱟᱫᱚᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ<ref name="nayapatrika">{{cite web|url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/6257/2019-02-16|title=कहाँ हुन्छ मिलन त्यसै भाग्यमै नलेखेपछि|first=सुनीता|last=खनाल|website=nayapatrikadaily.com|date=2019-02-16|access-date=2020-04-10|archive-date=2021-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202094650/https://nayapatrikadaily.com/news-details/6257/2019-02-16|url-status=dead}}</ref>|children=ᱥᱚᱢᱤᱯ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ<ref name="nayapatrika"/>|parent=ᱵᱮᱫᱽᱨᱟᱡᱽ ᱛᱷᱟᱯᱟᱞᱤᱭᱟ (ᱵᱟᱵᱟ) ᱨᱚᱢᱟᱫᱮᱵᱤ ᱛᱷᱟᱯᱟᱞᱤᱭᱟ (ᱟᱭᱳ) <ref name="samalochakkosh">{{citation|title=प्रज्ञा नेपाली समालोचक कोश|trans-title=Academy's Directory of Nepali Literary Critics|chapter=Geeta Tripathee|editor=Prof. Dr. Kumar Prasad Koirala|date=2010|pages=84|publisher=[[Nepal Academy]]|isbn=9789937723091}}</ref>}} '''ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ''' ({{lang-ne|गीता त्रिपाठी}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Pratishthan">{{Cite web|url=https://pustakalaya.org/en/authors/c2135f60-5f90-449e-88c9-04d49a4a7538/|title=Geeta Tripathee|website=Pustakalaya|access-date=2024-03-20}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ, ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱠᱚᱱᱭᱟ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[:en:Kharelthok|ᱠᱷᱚᱨᱮᱞᱛᱷᱳᱠ]], [[:en:Kavrepalanchok_District|ᱠᱟᱵᱷᱨᱮᱯᱟᱞᱟᱧᱪᱳᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱫᱽᱨᱟᱡᱽ ᱛᱷᱟᱯᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱟᱫᱮᱵᱤ ᱛᱷᱟᱯᱟᱞᱤᱭᱟ ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱨᱮᱞᱛᱷᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ [[:en:School_Leaving_Certificate_(Nepal)|ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ]] ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Padma_Kanya_Multiple_Campus|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱠᱚᱱᱭᱟ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱠᱚᱱᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[:en:Master's_degree|ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ]] ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱟᱹᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ [[:en:Purbanchal_University|ᱯᱩᱨᱵᱟᱧᱪᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱚᱞ ᱵᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[:en:Doctor_of_Philosophy|ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ.]] ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="samalochakkosh"/><ref name="nayapatrika"/><ref name="lila1"/> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ-ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ [[:en:Literary_criticism|ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱱᱟᱭᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="lila2">{{cite book|author=Lila Luitel|title=नेपाली महिला साहित्यकार|trans-title=Nepali Women Literati|chapter=Women Writers in Nepali Literary Criticism|location=Kathmandu|page=215|date=2012|publisher=Shabdartha Prakashan|isbn=978-9937248051}}</ref> ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱭᱟᱜ [[:en:Creative_work|ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ]] ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[:en:English_language|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], [[:en:Hindi|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[:en:Japanese_language|ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱟᱨ [[:en:Korean_language|ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱱ]] ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[:en:Literary_journal|ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]] ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[:en:Public_speaking|ᱨᱚᱲᱼᱞᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[:en:New_Delhi|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ [[:en:Foundation_of_SAARC_Writers_and_Literature|ᱯᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯ ᱥᱟᱨᱠ ᱨᱟᱭᱴᱟᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱪᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ [[:en:Nepali_literature|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱴ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="foswal1">{{cite web|url=http://www.foundationsaarcwriters.com/add_peot_table_des.php?table_id=8&poet_id=1&des_id=133|title=Geeta Tipathee|publisher=Foundation of SAARC Writers and Literature|access-date=2020-04-17|archive-date=2021-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129114116/http://www.foundationsaarcwriters.com/add_peot_table_des.php?table_id=8&poet_id=1&des_id=133|url-status=dead}}</ref><ref name="lifeandlegends1">{{cite web|url=http://lifeandlegends.com/geeta-tripathee-translated-by-mahesh-paudyal/|title=Geeta Tripathee: Translated by Mahesh Paudyal|first=Geeta|last=Tripathee|translator=Mahesh Poudyal|editor=Kalpna Singh-Chitnis|publisher=Life and Legends|access-date=2020-04-09}}</ref><ref>{{Citation|last=Tripathee|first=Geeta|title=Mid-Life Thoughts|translator=Bindesh Dhakal|journal=Snow Jowel|issue=6|page=13|publisher=Grey Sparrow Press|editor=Daine Smith|location=USA|date=1 March 2015|issn=2157-3646}}</ref><ref name="satchidanandna1">{{citation|title=The Songs We Share|editor=[[K. Satchidanandan]] & [[Ajeet Cour]]|publisher=Foundation of SAARC Writers and Literature|date=2011|pages=32, 216|isbn=978-8188703210}}</ref><ref>{{cite news|title=What Teacher Wants from Their Students|publisher=[[The Himalayan Times]]|first=Aparajita|last=Acharya|date=8 April 2015}}</ref><ref name="simal2">{{citation|title=Simalko Geet|chapter=The Road above Flowers (Preface)|first1=Geeta|last1=Tripathee|first2=Abhi|last2=Subedi|author-link2=Abhi Subedi|date=2015|pages=3|publisher=Sabdahaar Creations|isbn=9789937895828}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱱᱟᱭᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱭ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[:en:Laxmi_Prasad_Devkota|ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱫᱮᱵᱠᱚᱴᱟ]], [[:en:Shankar_Lamichhane|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱞᱚᱢᱤᱪᱷᱟᱱᱮ]], ᱟᱨ [[:en:Madhav_Prasad_Ghimire|ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱜᱷᱤᱢᱤᱨᱤ]], ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[:en:Suman_Pokhrel|ᱥᱩᱢᱚᱱ ᱯᱚᱠᱷᱨᱮᱞ]], [[:en:Sanu_Sharma|ᱥᱚᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ]] ᱟᱨ [[:en:Neelam_Karki_Niharika|ᱱᱤᱞᱟᱢ ᱠᱟᱨᱠᱤ ᱱᱤᱦᱟᱨᱤᱠᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱱᱟᱭᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱩᱠᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ (style) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾<ref name="J_Article09">{{Citation|last1=Tripathee|first1=Geeta|author-link1=Geeta Tripathee|title='बर्सात्‌मा बुद्धको मूर्ति सामु' कवितामा शिल्प र सौन्दर्य|language=ne|trans-title=Craft and Beauty in the Poem ''In front of Buddha's Statue in the Rain''|journal=Journal of Fine Arts Campus|volume=3|issue=1|pages=50–55|publisher=Fine Arts Campus|location=Kathmandu|date=December 2021|url=|issn=2795-1774|doi=10.3126/jfac.v3i1.42519|mr=|zbl=|doi-access=free}}</ref><ref name="kantipur11">{{cite web|url=https://ekantipur.com/koseli/2017/11/25/20171125091934.html|script-title=ne:नारी–पुरुष सम्बन्धबारे साहसिक दृष्टि|language=ne|trans-title=Courageous View Towards Male-Female Relationship|first=Geeta|last=Tripathee|author-link=Geeta Tripathee|date=25 November 2017|access-date=2024-10-13}}</ref> == ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ: === ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱢᱟᱞᱟ === * ''ᱛᱷᱟᱠᱞᱮᱠᱟ ᱟᱠᱷᱭᱟᱱ'' - ISBN 9789937552349 * ''ᱥᱤᱢᱟᱱᱛᱚ ᱨᱮᱠᱷᱟ'' * ''ᱱᱤᱥᱤᱫᱷ'') - ISBN 9789937924610 === ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ ᱜᱟᱞᱚᱪ === * ''ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱢᱩᱞᱭᱟᱝᱠᱚᱱ'' * ''ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱢᱟ ᱱᱟᱨᱤ ᱦᱚᱥᱛᱟᱠᱷᱭᱚᱨ'' == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == * ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱠᱚᱱᱭᱟ ᱥᱚᱱᱟᱛ ᱢᱟᱹᱱ * ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://pustakalaya.org/en/authors/c2135f60-5f90-449e-88c9-04d49a4a7538/ ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ - ᱯᱩᱥᱛᱚᱠᱟᱞᱚᱭᱟ ᱨᱮ]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} fsmv6oclw11s3a2agb1xui6xp86no3q 189808 189807 2026-03-30T13:38:47Z Sunia Marndi 8165 /* ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ */ 189808 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ|image=Poet Geeta Tripathee.jpg|caption=ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ|birth_date={{Birth date and age|1972|6|28}}|birth_place=ᱠᱷᱟᱨᱤᱯᱟᱴᱤ, ᱵᱷᱚᱠᱛᱚᱯᱩᱨ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|occupation=ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢᱤᱭᱟᱹ|nationality=ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ|education=ᱯᱤ.ᱮᱭᱪ.ᱰᱤ. (PhD)|alma_mater=ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|period=᱑᱙᱙᱐-ᱱᱤᱛᱚᱜ|genre=ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ, ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱚᱱᱚᱞ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ|notable_works=''ᱱᱤᱥᱤᱫᱷ'', ''ᱛᱷᱟᱠᱞᱮᱠᱟ ᱟᱠᱷᱭᱟᱱ''|awards=ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱠᱚᱱᱭᱟ ᱜᱚᱞᱰ ᱢᱮᱰᱟᱞ (᱒᱐᱐᱐) <br />ᱵᱮᱥᱴ ᱞᱤᱨᱤᱥᱤᱥᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱐᱘)<ref name="jagadamba">{{citation|title=जगदम्बा नेपाली साहित्यको बृहत् इतिहास|trans-title=Jagadamba Comprehensive History of Nepali Literature|chapter=Geeta Tripathee|editor=Prof. Dr. Madhav Prasad Pokhrel|publisher=Madan Puraskar Trust|date=2018}}</ref><ref name="nayapatrika"/>|spouse=ᱡᱟᱫᱚᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ<ref name="nayapatrika">{{cite web|url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/6257/2019-02-16|title=कहाँ हुन्छ मिलन त्यसै भाग्यमै नलेखेपछि|first=सुनीता|last=खनाल|website=nayapatrikadaily.com|date=2019-02-16|access-date=2020-04-10|archive-date=2021-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202094650/https://nayapatrikadaily.com/news-details/6257/2019-02-16|url-status=dead}}</ref>|children=ᱥᱚᱢᱤᱯ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ<ref name="nayapatrika"/>|parent=ᱵᱮᱫᱽᱨᱟᱡᱽ ᱛᱷᱟᱯᱟᱞᱤᱭᱟ (ᱵᱟᱵᱟ) ᱨᱚᱢᱟᱫᱮᱵᱤ ᱛᱷᱟᱯᱟᱞᱤᱭᱟ (ᱟᱭᱳ) <ref name="samalochakkosh">{{citation|title=प्रज्ञा नेपाली समालोचक कोश|trans-title=Academy's Directory of Nepali Literary Critics|chapter=Geeta Tripathee|editor=Prof. Dr. Kumar Prasad Koirala|date=2010|pages=84|publisher=[[Nepal Academy]]|isbn=9789937723091}}</ref>}} '''ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ''' ({{lang-ne|गीता त्रिपाठी}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Pratishthan">{{Cite web|url=https://pustakalaya.org/en/authors/c2135f60-5f90-449e-88c9-04d49a4a7538/|title=Geeta Tripathee|website=Pustakalaya|access-date=2024-03-20}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ, ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱠᱚᱱᱭᱟ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[:en:Kharelthok|ᱠᱷᱚᱨᱮᱞᱛᱷᱳᱠ]], [[:en:Kavrepalanchok_District|ᱠᱟᱵᱷᱨᱮᱯᱟᱞᱟᱧᱪᱳᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱫᱽᱨᱟᱡᱽ ᱛᱷᱟᱯᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱟᱫᱮᱵᱤ ᱛᱷᱟᱯᱟᱞᱤᱭᱟ ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱨᱮᱞᱛᱷᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ [[:en:School_Leaving_Certificate_(Nepal)|ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ]] ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Padma_Kanya_Multiple_Campus|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱠᱚᱱᱭᱟ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱠᱚᱱᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[:en:Master's_degree|ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ]] ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱟᱹᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ [[:en:Purbanchal_University|ᱯᱩᱨᱵᱟᱧᱪᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱚᱞ ᱵᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[:en:Doctor_of_Philosophy|ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ.]] ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="samalochakkosh"/><ref name="nayapatrika"/><ref name="lila1"/> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟᱼᱫᱷᱟᱨᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ [[:en:Literary_criticism|ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱱᱟᱭᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="lila2">{{cite book|author=Lila Luitel|title=नेपाली महिला साहित्यकार|trans-title=Nepali Women Literati|chapter=Women Writers in Nepali Literary Criticism|location=Kathmandu|page=215|date=2012|publisher=Shabdartha Prakashan|isbn=978-9937248051}}</ref> ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱭᱟᱜ [[:en:Creative_work|ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ]] ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[:en:English_language|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], [[:en:Hindi|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[:en:Japanese_language|ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱟᱨ [[:en:Korean_language|ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱱ]] ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[:en:Literary_journal|ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]] ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[:en:Public_speaking|ᱨᱚᱲᱼᱞᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[:en:New_Delhi|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ [[:en:Foundation_of_SAARC_Writers_and_Literature|ᱯᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯ ᱥᱟᱨᱠ ᱨᱟᱭᱴᱟᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱪᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ [[:en:Nepali_literature|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱴ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="foswal1">{{cite web|url=http://www.foundationsaarcwriters.com/add_peot_table_des.php?table_id=8&poet_id=1&des_id=133|title=Geeta Tipathee|publisher=Foundation of SAARC Writers and Literature|access-date=2020-04-17|archive-date=2021-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129114116/http://www.foundationsaarcwriters.com/add_peot_table_des.php?table_id=8&poet_id=1&des_id=133|url-status=dead}}</ref><ref name="lifeandlegends1">{{cite web|url=http://lifeandlegends.com/geeta-tripathee-translated-by-mahesh-paudyal/|title=Geeta Tripathee: Translated by Mahesh Paudyal|first=Geeta|last=Tripathee|translator=Mahesh Poudyal|editor=Kalpna Singh-Chitnis|publisher=Life and Legends|access-date=2020-04-09}}</ref><ref>{{Citation|last=Tripathee|first=Geeta|title=Mid-Life Thoughts|translator=Bindesh Dhakal|journal=Snow Jowel|issue=6|page=13|publisher=Grey Sparrow Press|editor=Daine Smith|location=USA|date=1 March 2015|issn=2157-3646}}</ref><ref name="satchidanandna1">{{citation|title=The Songs We Share|editor=[[K. Satchidanandan]] & [[Ajeet Cour]]|publisher=Foundation of SAARC Writers and Literature|date=2011|pages=32, 216|isbn=978-8188703210}}</ref><ref>{{cite news|title=What Teacher Wants from Their Students|publisher=[[The Himalayan Times]]|first=Aparajita|last=Acharya|date=8 April 2015}}</ref><ref name="simal2">{{citation|title=Simalko Geet|chapter=The Road above Flowers (Preface)|first1=Geeta|last1=Tripathee|first2=Abhi|last2=Subedi|author-link2=Abhi Subedi|date=2015|pages=3|publisher=Sabdahaar Creations|isbn=9789937895828}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱱᱟᱭᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱭ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[:en:Laxmi_Prasad_Devkota|ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱫᱮᱵᱠᱚᱴᱟ]], [[:en:Shankar_Lamichhane|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱞᱚᱢᱤᱪᱷᱟᱱᱮ]], ᱟᱨ [[:en:Madhav_Prasad_Ghimire|ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱜᱷᱤᱢᱤᱨᱤ]], ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[:en:Suman_Pokhrel|ᱥᱩᱢᱚᱱ ᱯᱚᱠᱷᱨᱮᱞ]], [[:en:Sanu_Sharma|ᱥᱚᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ]] ᱟᱨ [[:en:Neelam_Karki_Niharika|ᱱᱤᱞᱟᱢ ᱠᱟᱨᱠᱤ ᱱᱤᱦᱟᱨᱤᱠᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱱᱟᱭᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱩᱠᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ (style) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾<ref name="J_Article09">{{Citation|last1=Tripathee|first1=Geeta|author-link1=Geeta Tripathee|title='बर्सात्‌मा बुद्धको मूर्ति सामु' कवितामा शिल्प र सौन्दर्य|language=ne|trans-title=Craft and Beauty in the Poem ''In front of Buddha's Statue in the Rain''|journal=Journal of Fine Arts Campus|volume=3|issue=1|pages=50–55|publisher=Fine Arts Campus|location=Kathmandu|date=December 2021|url=|issn=2795-1774|doi=10.3126/jfac.v3i1.42519|mr=|zbl=|doi-access=free}}</ref><ref name="kantipur11">{{cite web|url=https://ekantipur.com/koseli/2017/11/25/20171125091934.html|script-title=ne:नारी–पुरुष सम्बन्धबारे साहसिक दृष्टि|language=ne|trans-title=Courageous View Towards Male-Female Relationship|first=Geeta|last=Tripathee|author-link=Geeta Tripathee|date=25 November 2017|access-date=2024-10-13}}</ref> == ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ: === ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱢᱟᱞᱟ === * ''ᱛᱷᱟᱠᱞᱮᱠᱟ ᱟᱠᱷᱭᱟᱱ'' ᱼ ISBN 9789937552349 * ''ᱥᱤᱢᱟᱱᱛᱚ ᱨᱮᱠᱷᱟ'' * ''ᱱᱤᱥᱤᱫᱷ'') ᱼ ISBN 9789937924610 === ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ ᱜᱟᱞᱚᱪ === * ''ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱢᱩᱞᱭᱟᱝᱠᱚᱱ'' * ''ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱢᱟ ᱱᱟᱨᱤ ᱦᱚᱥᱛᱟᱠᱷᱭᱚᱨ'' == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == * ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱠᱚᱱᱭᱟ ᱥᱚᱱᱟᱛ ᱢᱟᱹᱱ * ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://pustakalaya.org/en/authors/c2135f60-5f90-449e-88c9-04d49a4a7538/ ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱼ ᱯᱩᱥᱛᱚᱠᱟᱞᱚᱭᱟ ᱨᱮ]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 0488pn0kjlwkgn4d2a1kjlb2gq9bvj9 189809 189808 2026-03-30T13:39:25Z Sunia Marndi 8165 /* ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ */ 189809 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ|image=Poet Geeta Tripathee.jpg|caption=ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ|birth_date={{Birth date and age|1972|6|28}}|birth_place=ᱠᱷᱟᱨᱤᱯᱟᱴᱤ, ᱵᱷᱚᱠᱛᱚᱯᱩᱨ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|occupation=ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢᱤᱭᱟᱹ|nationality=ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ|education=ᱯᱤ.ᱮᱭᱪ.ᱰᱤ. (PhD)|alma_mater=ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|period=᱑᱙᱙᱐-ᱱᱤᱛᱚᱜ|genre=ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ, ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱚᱱᱚᱞ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ|notable_works=''ᱱᱤᱥᱤᱫᱷ'', ''ᱛᱷᱟᱠᱞᱮᱠᱟ ᱟᱠᱷᱭᱟᱱ''|awards=ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱠᱚᱱᱭᱟ ᱜᱚᱞᱰ ᱢᱮᱰᱟᱞ (᱒᱐᱐᱐) <br />ᱵᱮᱥᱴ ᱞᱤᱨᱤᱥᱤᱥᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱐᱘)<ref name="jagadamba">{{citation|title=जगदम्बा नेपाली साहित्यको बृहत् इतिहास|trans-title=Jagadamba Comprehensive History of Nepali Literature|chapter=Geeta Tripathee|editor=Prof. Dr. Madhav Prasad Pokhrel|publisher=Madan Puraskar Trust|date=2018}}</ref><ref name="nayapatrika"/>|spouse=ᱡᱟᱫᱚᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ<ref name="nayapatrika">{{cite web|url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/6257/2019-02-16|title=कहाँ हुन्छ मिलन त्यसै भाग्यमै नलेखेपछि|first=सुनीता|last=खनाल|website=nayapatrikadaily.com|date=2019-02-16|access-date=2020-04-10|archive-date=2021-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202094650/https://nayapatrikadaily.com/news-details/6257/2019-02-16|url-status=dead}}</ref>|children=ᱥᱚᱢᱤᱯ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ<ref name="nayapatrika"/>|parent=ᱵᱮᱫᱽᱨᱟᱡᱽ ᱛᱷᱟᱯᱟᱞᱤᱭᱟ (ᱵᱟᱵᱟ) ᱨᱚᱢᱟᱫᱮᱵᱤ ᱛᱷᱟᱯᱟᱞᱤᱭᱟ (ᱟᱭᱳ) <ref name="samalochakkosh">{{citation|title=प्रज्ञा नेपाली समालोचक कोश|trans-title=Academy's Directory of Nepali Literary Critics|chapter=Geeta Tripathee|editor=Prof. Dr. Kumar Prasad Koirala|date=2010|pages=84|publisher=[[Nepal Academy]]|isbn=9789937723091}}</ref>}} '''ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ''' ({{lang-ne|गीता त्रिपाठी}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Pratishthan">{{Cite web|url=https://pustakalaya.org/en/authors/c2135f60-5f90-449e-88c9-04d49a4a7538/|title=Geeta Tripathee|website=Pustakalaya|access-date=2024-03-20}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ, ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱠᱚᱱᱭᱟ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[:en:Kharelthok|ᱠᱷᱚᱨᱮᱞᱛᱷᱳᱠ]], [[:en:Kavrepalanchok_District|ᱠᱟᱵᱷᱨᱮᱯᱟᱞᱟᱧᱪᱳᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱫᱽᱨᱟᱡᱽ ᱛᱷᱟᱯᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱟᱫᱮᱵᱤ ᱛᱷᱟᱯᱟᱞᱤᱭᱟ ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱨᱮᱞᱛᱷᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ [[:en:School_Leaving_Certificate_(Nepal)|ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ]] ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Padma_Kanya_Multiple_Campus|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱠᱚᱱᱭᱟ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱠᱚᱱᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[:en:Master's_degree|ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ]] ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱟᱹᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ [[:en:Purbanchal_University|ᱯᱩᱨᱵᱟᱧᱪᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱚᱞ ᱵᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[:en:Doctor_of_Philosophy|ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ.]] ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="samalochakkosh"/><ref name="nayapatrika"/><ref name="lila1"/> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟᱼᱫᱷᱟᱨᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ [[:en:Literary_criticism|ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱱᱟᱭᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="lila2">{{cite book|author=Lila Luitel|title=नेपाली महिला साहित्यकार|trans-title=Nepali Women Literati|chapter=Women Writers in Nepali Literary Criticism|location=Kathmandu|page=215|date=2012|publisher=Shabdartha Prakashan|isbn=978-9937248051}}</ref> ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱭᱟᱜ [[:en:Creative_work|ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ]] ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[:en:English_language|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], [[:en:Hindi|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[:en:Japanese_language|ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱟᱨ [[:en:Korean_language|ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱱ]] ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[:en:Literary_journal|ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]] ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[:en:Public_speaking|ᱨᱚᱲᱼᱞᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[:en:New_Delhi|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ [[:en:Foundation_of_SAARC_Writers_and_Literature|ᱯᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯ ᱥᱟᱨᱠ ᱨᱟᱭᱴᱟᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱪᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ [[:en:Nepali_literature|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱴ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="foswal1">{{cite web|url=http://www.foundationsaarcwriters.com/add_peot_table_des.php?table_id=8&poet_id=1&des_id=133|title=Geeta Tipathee|publisher=Foundation of SAARC Writers and Literature|access-date=2020-04-17|archive-date=2021-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129114116/http://www.foundationsaarcwriters.com/add_peot_table_des.php?table_id=8&poet_id=1&des_id=133|url-status=dead}}</ref><ref name="lifeandlegends1">{{cite web|url=http://lifeandlegends.com/geeta-tripathee-translated-by-mahesh-paudyal/|title=Geeta Tripathee: Translated by Mahesh Paudyal|first=Geeta|last=Tripathee|translator=Mahesh Poudyal|editor=Kalpna Singh-Chitnis|publisher=Life and Legends|access-date=2020-04-09}}</ref><ref>{{Citation|last=Tripathee|first=Geeta|title=Mid-Life Thoughts|translator=Bindesh Dhakal|journal=Snow Jowel|issue=6|page=13|publisher=Grey Sparrow Press|editor=Daine Smith|location=USA|date=1 March 2015|issn=2157-3646}}</ref><ref name="satchidanandna1">{{citation|title=The Songs We Share|editor=[[K. Satchidanandan]] & [[Ajeet Cour]]|publisher=Foundation of SAARC Writers and Literature|date=2011|pages=32, 216|isbn=978-8188703210}}</ref><ref>{{cite news|title=What Teacher Wants from Their Students|publisher=[[The Himalayan Times]]|first=Aparajita|last=Acharya|date=8 April 2015}}</ref><ref name="simal2">{{citation|title=Simalko Geet|chapter=The Road above Flowers (Preface)|first1=Geeta|last1=Tripathee|first2=Abhi|last2=Subedi|author-link2=Abhi Subedi|date=2015|pages=3|publisher=Sabdahaar Creations|isbn=9789937895828}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱱᱟᱭᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱭ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[:en:Laxmi_Prasad_Devkota|ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱫᱮᱵᱠᱚᱴᱟ]], [[:en:Shankar_Lamichhane|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱞᱚᱢᱤᱪᱷᱟᱱᱮ]], ᱟᱨ [[:en:Madhav_Prasad_Ghimire|ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱜᱷᱤᱢᱤᱨᱤ]], ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[:en:Suman_Pokhrel|ᱥᱩᱢᱚᱱ ᱯᱚᱠᱷᱨᱮᱞ]], [[:en:Sanu_Sharma|ᱥᱚᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ]] ᱟᱨ [[:en:Neelam_Karki_Niharika|ᱱᱤᱞᱟᱢ ᱠᱟᱨᱠᱤ ᱱᱤᱦᱟᱨᱤᱠᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱱᱟᱭᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱᱮᱢᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱩᱠᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾<ref name="J_Article09">{{Citation|last1=Tripathee|first1=Geeta|author-link1=Geeta Tripathee|title='बर्सात्‌मा बुद्धको मूर्ति सामु' कवितामा शिल्प र सौन्दर्य|language=ne|trans-title=Craft and Beauty in the Poem ''In front of Buddha's Statue in the Rain''|journal=Journal of Fine Arts Campus|volume=3|issue=1|pages=50–55|publisher=Fine Arts Campus|location=Kathmandu|date=December 2021|url=|issn=2795-1774|doi=10.3126/jfac.v3i1.42519|mr=|zbl=|doi-access=free}}</ref><ref name="kantipur11">{{cite web|url=https://ekantipur.com/koseli/2017/11/25/20171125091934.html|script-title=ne:नारी–पुरुष सम्बन्धबारे साहसिक दृष्टि|language=ne|trans-title=Courageous View Towards Male-Female Relationship|first=Geeta|last=Tripathee|author-link=Geeta Tripathee|date=25 November 2017|access-date=2024-10-13}}</ref> == ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ: === ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱢᱟᱞᱟ === * ''ᱛᱷᱟᱠᱞᱮᱠᱟ ᱟᱠᱷᱭᱟᱱ'' ᱼ ISBN 9789937552349 * ''ᱥᱤᱢᱟᱱᱛᱚ ᱨᱮᱠᱷᱟ'' * ''ᱱᱤᱥᱤᱫᱷ'') ᱼ ISBN 9789937924610 === ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ ᱜᱟᱞᱚᱪ === * ''ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱢᱩᱞᱭᱟᱝᱠᱚᱱ'' * ''ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱢᱟ ᱱᱟᱨᱤ ᱦᱚᱥᱛᱟᱠᱷᱭᱚᱨ'' == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == * ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱠᱚᱱᱭᱟ ᱥᱚᱱᱟᱛ ᱢᱟᱹᱱ * ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://pustakalaya.org/en/authors/c2135f60-5f90-449e-88c9-04d49a4a7538/ ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱼ ᱯᱩᱥᱛᱚᱠᱟᱞᱚᱭᱟ ᱨᱮ]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} f46ewomwitct0tn8vsyepq5sppolqcd 189810 189809 2026-03-30T13:41:49Z Sunia Marndi 8165 189810 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ|image=Poet Geeta Tripathee.jpg|caption=ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ|birth_date={{Birth date and age|1972|6|28}}|birth_place=ᱠᱷᱟᱨᱤᱯᱟᱴᱤ, ᱵᱷᱚᱠᱛᱚᱯᱩᱨ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|occupation=ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢᱤᱭᱟᱹ|nationality=ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ|education=ᱯᱤ.ᱮᱭᱪ.ᱰᱤ. (PhD)|alma_mater=ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|period=᱑᱙᱙᱐-ᱱᱤᱛᱚᱜ|genre=ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ, ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱚᱱᱚᱞ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ|notable_works=''ᱱᱤᱥᱤᱫᱷ'', ''ᱛᱷᱟᱠᱞᱮᱠᱟ ᱟᱠᱷᱭᱟᱱ''|awards=ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱠᱚᱱᱭᱟ ᱜᱚᱞᱰ ᱢᱮᱰᱟᱞ (᱒᱐᱐᱐) <br />ᱵᱮᱥᱴ ᱞᱤᱨᱤᱥᱤᱥᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱐᱘)<ref name="jagadamba">{{citation|title=जगदम्बा नेपाली साहित्यको बृहत् इतिहास|trans-title=Jagadamba Comprehensive History of Nepali Literature|chapter=Geeta Tripathee|editor=Prof. Dr. Madhav Prasad Pokhrel|publisher=Madan Puraskar Trust|date=2018}}</ref><ref name="nayapatrika"/>|spouse=ᱡᱟᱫᱚᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ<ref name="nayapatrika">{{cite web|url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/6257/2019-02-16|title=कहाँ हुन्छ मिलन त्यसै भाग्यमै नलेखेपछि|first=सुनीता|last=खनाल|website=nayapatrikadaily.com|date=2019-02-16|access-date=2020-04-10|archive-date=2021-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202094650/https://nayapatrikadaily.com/news-details/6257/2019-02-16|url-status=dead}}</ref>|children=ᱥᱚᱢᱤᱯ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ<ref name="nayapatrika"/>|parent=ᱵᱮᱫᱽᱨᱟᱡᱽ ᱛᱷᱟᱯᱟᱞᱤᱭᱟ (ᱵᱟᱵᱟ) ᱨᱚᱢᱟᱫᱮᱵᱤ ᱛᱷᱟᱯᱟᱞᱤᱭᱟ (ᱟᱭᱳ) <ref name="samalochakkosh">{{citation|title=प्रज्ञा नेपाली समालोचक कोश|trans-title=Academy's Directory of Nepali Literary Critics|chapter=Geeta Tripathee|editor=Prof. Dr. Kumar Prasad Koirala|date=2010|pages=84|publisher=[[Nepal Academy]]|isbn=9789937723091}}</ref>}} '''ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ''' ({{lang-ne|गीता त्रिपाठी}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Pratishthan">{{Cite web|url=https://pustakalaya.org/en/authors/c2135f60-5f90-449e-88c9-04d49a4a7538/|title=Geeta Tripathee|website=Pustakalaya|access-date=2024-03-20}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ, ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱠᱚᱱᱭᱟ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[:en:Kharelthok|ᱠᱷᱚᱨᱮᱞᱛᱷᱳᱠ]], [[:en:Kavrepalanchok_District|ᱠᱟᱵᱷᱨᱮᱯᱟᱞᱟᱧᱪᱳᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱫᱽᱨᱟᱡᱽ ᱛᱷᱟᱯᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱟᱫᱮᱵᱤ ᱛᱷᱟᱯᱟᱞᱤᱭᱟ ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱨᱮᱞᱛᱷᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ [[:en:School_Leaving_Certificate_(Nepal)|ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ]] ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Padma_Kanya_Multiple_Campus|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱠᱚᱱᱭᱟ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱠᱚᱱᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[:en:Master's_degree|ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ]] ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱟᱹᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ [[:en:Purbanchal_University|ᱯᱩᱨᱵᱟᱧᱪᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱚᱞ ᱵᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[:en:Doctor_of_Philosophy|ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ.]] ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="samalochakkosh"/><ref name="nayapatrika"/><ref name="lila1">{{cite book |author=Lila Luitel|title=नेपाली महिला साहित्यकार|trans-title=Nepali Women Literati |chapter=Women Poets in Nepali Poetry|location= Kathmandu|page=215|date=2012|publisher=Shabdartha Prakashan|isbn=978-9937248051}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟᱼᱫᱷᱟᱨᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ [[:en:Literary_criticism|ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱱᱟᱭᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="lila2">{{cite book|author=Lila Luitel|title=नेपाली महिला साहित्यकार|trans-title=Nepali Women Literati|chapter=Women Writers in Nepali Literary Criticism|location=Kathmandu|page=215|date=2012|publisher=Shabdartha Prakashan|isbn=978-9937248051}}</ref> ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱭᱟᱜ [[:en:Creative_work|ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ]] ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[:en:English_language|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], [[:en:Hindi|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[:en:Japanese_language|ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱟᱨ [[:en:Korean_language|ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱱ]] ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[:en:Literary_journal|ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]] ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[:en:Public_speaking|ᱨᱚᱲᱼᱞᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[:en:New_Delhi|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ [[:en:Foundation_of_SAARC_Writers_and_Literature|ᱯᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯ ᱥᱟᱨᱠ ᱨᱟᱭᱴᱟᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱪᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ [[:en:Nepali_literature|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱴ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="foswal1">{{cite web|url=http://www.foundationsaarcwriters.com/add_peot_table_des.php?table_id=8&poet_id=1&des_id=133|title=Geeta Tipathee|publisher=Foundation of SAARC Writers and Literature|access-date=2020-04-17|archive-date=2021-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129114116/http://www.foundationsaarcwriters.com/add_peot_table_des.php?table_id=8&poet_id=1&des_id=133|url-status=dead}}</ref><ref name="lifeandlegends1">{{cite web|url=http://lifeandlegends.com/geeta-tripathee-translated-by-mahesh-paudyal/|title=Geeta Tripathee: Translated by Mahesh Paudyal|first=Geeta|last=Tripathee|translator=Mahesh Poudyal|editor=Kalpna Singh-Chitnis|publisher=Life and Legends|access-date=2020-04-09}}</ref><ref>{{Citation|last=Tripathee|first=Geeta|title=Mid-Life Thoughts|translator=Bindesh Dhakal|journal=Snow Jowel|issue=6|page=13|publisher=Grey Sparrow Press|editor=Daine Smith|location=USA|date=1 March 2015|issn=2157-3646}}</ref><ref name="satchidanandna1">{{citation|title=The Songs We Share|editor=[[K. Satchidanandan]] & [[Ajeet Cour]]|publisher=Foundation of SAARC Writers and Literature|date=2011|pages=32, 216|isbn=978-8188703210}}</ref><ref>{{cite news|title=What Teacher Wants from Their Students|publisher=[[The Himalayan Times]]|first=Aparajita|last=Acharya|date=8 April 2015}}</ref><ref name="simal2">{{citation|title=Simalko Geet|chapter=The Road above Flowers (Preface)|first1=Geeta|last1=Tripathee|first2=Abhi|last2=Subedi|author-link2=Abhi Subedi|date=2015|pages=3|publisher=Sabdahaar Creations|isbn=9789937895828}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱱᱟᱭᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱭ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[:en:Laxmi_Prasad_Devkota|ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱫᱮᱵᱠᱚᱴᱟ]], [[:en:Shankar_Lamichhane|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱞᱚᱢᱤᱪᱷᱟᱱᱮ]], ᱟᱨ [[:en:Madhav_Prasad_Ghimire|ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱜᱷᱤᱢᱤᱨᱤ]], ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[:en:Suman_Pokhrel|ᱥᱩᱢᱚᱱ ᱯᱚᱠᱷᱨᱮᱞ]], [[:en:Sanu_Sharma|ᱥᱚᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ]] ᱟᱨ [[:en:Neelam_Karki_Niharika|ᱱᱤᱞᱟᱢ ᱠᱟᱨᱠᱤ ᱱᱤᱦᱟᱨᱤᱠᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱱᱟᱭᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱᱮᱢᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱩᱠᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾<ref name="J_Article09">{{Citation|last1=Tripathee|first1=Geeta|author-link1=Geeta Tripathee|title='बर्सात्‌मा बुद्धको मूर्ति सामु' कवितामा शिल्प र सौन्दर्य|language=ne|trans-title=Craft and Beauty in the Poem ''In front of Buddha's Statue in the Rain''|journal=Journal of Fine Arts Campus|volume=3|issue=1|pages=50–55|publisher=Fine Arts Campus|location=Kathmandu|date=December 2021|url=|issn=2795-1774|doi=10.3126/jfac.v3i1.42519|mr=|zbl=|doi-access=free}}</ref><ref name="kantipur11">{{cite web|url=https://ekantipur.com/koseli/2017/11/25/20171125091934.html|script-title=ne:नारी–पुरुष सम्बन्धबारे साहसिक दृष्टि|language=ne|trans-title=Courageous View Towards Male-Female Relationship|first=Geeta|last=Tripathee|author-link=Geeta Tripathee|date=25 November 2017|access-date=2024-10-13}}</ref> == ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ: === ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱢᱟᱞᱟ === * ''ᱛᱷᱟᱠᱞᱮᱠᱟ ᱟᱠᱷᱭᱟᱱ'' ᱼ ISBN 9789937552349 * ''ᱥᱤᱢᱟᱱᱛᱚ ᱨᱮᱠᱷᱟ'' * ''ᱱᱤᱥᱤᱫᱷ'') ᱼ ISBN 9789937924610 === ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ ᱜᱟᱞᱚᱪ === * ''ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱢᱩᱞᱭᱟᱝᱠᱚᱱ'' * ''ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱢᱟ ᱱᱟᱨᱤ ᱦᱚᱥᱛᱟᱠᱷᱭᱚᱨ'' == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == * ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱠᱚᱱᱭᱟ ᱥᱚᱱᱟᱛ ᱢᱟᱹᱱ * ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://pustakalaya.org/en/authors/c2135f60-5f90-449e-88c9-04d49a4a7538/ ᱜᱤᱛᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱼ ᱯᱩᱥᱛᱚᱠᱟᱞᱚᱭᱟ ᱨᱮ]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 2p3xt5h2x7leu5tsuhp0rh2821c6ulm ᱥᱚᱢᱯᱚᱫᱟ ᱢᱚᱞᱞᱚ 0 35002 189806 188654 2026-03-30T13:30:50Z Sunia Marndi 8165 189806 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ᱥᱚᱢᱯᱚᱫᱟ ᱢᱚᱞᱞᱚ|image=|caption=|native_name=सम्पदा मल्ल|native_name_lang=ne|birth_place=ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|occupation=ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ|known_for=ᱵᱷᱤᱣᱚᱰᱚᱵᱞᱩ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱣᱩᱢᱮᱱ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱒᱐᱐᱗}} '''ᱥᱚᱢᱯᱚᱫᱟ ᱢᱚᱞᱞᱚ''' ({{lang-ne|सम्पदा मल्ल}}) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱜᱽᱨᱩᱯ "ᱥᱚᱨᱵᱚᱱᱟᱢ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱜᱽᱨᱩᱯ" ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱴᱨᱟᱵᱷᱮᱞ ᱣᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱹᱨ" ᱼ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱵᱳᱨᱰ, ᱒᱐᱐᱕ ᱟᱨ "ᱵᱷᱤᱣᱚᱰᱚᱵᱞᱩ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱣᱩᱢᱮᱱ ᱮᱣᱟᱨᱰ" ᱼ ᱵᱷᱤᱣᱚᱰᱚᱵᱞᱩ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ, ᱒᱐᱐᱗) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱱᱟᱥᱟ.ᱠᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱣᱮᱵᱽ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱥ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱞᱩᱢᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱚᱞᱞᱚ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ "ᱚᱱᱟᱭᱟᱥ ᱮᱠ ᱫᱤᱱ" ᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱛᱤᱯᱩᱨ ᱰᱮᱞᱤ, ᱚᱱᱱᱚᱯᱩᱨᱱᱟ ᱯᱳᱥᱴ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱨᱩᱵᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱜᱚᱣᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱰᱚ. ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱴᱴᱚᱨᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱠ ᱵᱷᱤᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ "ᱮᱥᱮᱮᱟᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ" (SAARC) ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱚᱞᱞᱚ ᱫᱚ 'ᱫᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ' ᱟᱨ 'ᱥᱮᱵᱷ ᱫᱟ ᱪᱤᱞᱰᱨᱮᱱ ᱱᱚᱨᱣᱮ' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱟᱜᱽᱣᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱵᱚᱱᱟᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱠ ᱟᱨᱴ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱚᱰᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱚᱢ, ᱟᱨᱴ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ, ᱠᱮᱯᱷᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱠᱥᱚᱯ ᱦᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱩᱢᱮᱱ ᱤᱱ ᱮᱱᱤᱢᱮᱥᱚᱱ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱪᱮᱯᱴᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱚᱢᱯᱚᱫᱟ ᱢᱚᱞᱞᱚ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱮᱥ ᱢᱚᱞᱞᱚ, ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱰᱨ. ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤ ᱢᱚᱞᱞᱚ ᱠᱟᱠᱥᱟᱯᱚᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱞᱞᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱟ ᱠᱷᱚᱜᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱟᱝᱜᱚ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱮᱠᱥᱤ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱞᱟᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱰᱵᱟᱨᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱽ ᱫᱟ ᱪᱤᱞᱰᱨᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱛᱤᱯᱩᱨ ᱰᱮᱞᱤ, ᱫᱟ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ, ᱫᱟ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱯᱚᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱚᱞᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱣᱮᱵᱽ, ᱤᱥᱤᱮᱥ, ᱥᱯᱮᱥᱮᱥ, ᱤᱱᱯᱚᱴᱤᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱵᱚᱨᱥᱚᱝᱥᱟᱨ.ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱷᱨᱤᱞᱟᱱᱥ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱞᱮ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ᱤᱭᱮ ᱨᱤᱥᱛᱟ ᱠᱭᱟ ᱠᱮᱦᱞᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱼ ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱞᱟᱥ, ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱤᱫᱷᱟᱛᱟ ᱼ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ, ᱥᱚᱥᱩᱨᱟᱞ ᱥᱤᱢᱚᱨ ᱠᱟ ᱼ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ, ᱥᱚᱣᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱛᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚ ᱼ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱳᱠᱮ), ᱱᱚᱵᱽᱭᱟ ᱼ ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱞᱟᱥ, ᱩᱛᱛᱚᱨᱚᱱ ᱼ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱣᱟᱨᱤᱥ ᱼ ᱥᱳᱱᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤ.ᱴᱤ.ᱵᱤ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱫᱟᱞᱛᱮ ᱨᱤᱥᱛᱮ, ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱠ ᱠᱟ ᱨᱚᱝ ᱥᱚᱯᱷᱮᱫᱽ ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱚᱝ ᱴᱤᱵᱷᱤ (ᱳᱰᱤᱥᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱠᱷᱚ ᱥᱤᱱᱫᱩᱨᱚ ᱨᱮ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱞᱮ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱚᱞᱞᱚ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ "ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱤᱢᱵᱚ" ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱥᱳᱠ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱭᱩᱮᱯᱮᱥ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ "ᱮᱠᱟ ᱫᱮᱥᱢᱟ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ" ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱣᱵᱟᱫᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱚᱞ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ "ᱠᱮᱨᱤ ᱚᱱ ᱠᱩᱛᱛᱚᱱ" ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱽ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ "ᱥᱤᱝᱦᱚ ᱫᱩᱨᱵᱟᱨ" ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ ᱯᱷᱳᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ "ᱫᱽᱨᱤᱥᱭᱟᱝᱥᱚ"ᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱽ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ "ᱠᱟᱴᱷᱟᱯᱩᱛᱟᱞᱤ" ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) == {{reflist|refs=<ref name="sarwanam">"Sampada Malla". sarwanam. Retrieved 19 April 2014.</ref> <ref name="kathmandupost">"Reporter | Sampada Malla | :: The Kathmandu Post ::". Ekantipur.com. 1 April 2001. Retrieved 19 April 2014.</ref> <ref name="ecsnepal">"Where Have All The Mallas Gone?: The Descendants of the Mallas | Features | ECSNEPAL – The Nepali Way". Ecs.com.np. 19 July 2010. Retrieved 19 April 2014.</ref> <ref name="spaces">"S P A C E S". Spacesnepal.com. Archived from the original on 28 May 2009. Retrieved 19 April 2014.</ref> <ref name="japantimes">Phuyal, Surendra (16 August 2011). "Katmandu: What's the best thing to do in Nepal?". The Japan Times. Retrieved 19 April 2014.</ref> <ref name="lebichson">"www.lebichson.org". www.lebichson.org. 10 September 2003. Retrieved 19 April 2014.</ref> <ref name="imdb">"Sampada Malla". IMDb. Retrieved 19 April 2014.</ref> <ref name="hotelparkside">"cheap accommodation Nepal... village tour, religious tour". Hotel Parkside. 27 September 2005. Retrieved 19 April 2014.</ref> <ref name="nepalitimes">"Nepali Times". Nepali Times. Retrieved 19 April 2014.</ref> <ref name="whats_nepali">"What's Nepali Now | Features | ECSNEPAL – The Nepali Way". Ecs.com.np. 7 January 2013. Retrieved 19 April 2014.</ref> <ref name="role_reversal">"Role reversal | Movies | Entertainment". 202.166.193.40. Retrieved 19 April 2014.</ref> <ref name="sisters_three">"Sisters three". Nepali Times. Retrieved 19 April 2014.</ref> <ref name="behind_scenes">"behind the scenes Nepalis in Indian cinema tv". ekantipur.com. Retrieved 19 April 2014.</ref> <ref name="issuu">"Y!13 by Y!". ISSUU. Retrieved 19 April 2014.</ref> <ref name="always_creating">"Always creating | Entertainment". www.ekantipur.com. Archived from the original on 20 May 2014.</ref> <ref name="dreams">"Stories in Motion : DREAMS Magazine". mydreamsmag.com. Archived from the original on 10 October 2016.</ref>}} ajsj15pxv47n3jgohh59iqmr1c7gg7p ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱚᱛᱨᱤ 0 35015 189805 189667 2026-03-30T13:10:06Z Sunia Marndi 8165 /* ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ */ 189805 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ|image=The Secretary, Ministry of Social Justice and Empowerment, Ms. Anita Agnihotri and the MD-NSKFDC (cropped).jpg|caption=᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ|birth_name=ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ|birth_date={{Birth date and age|1956|1|2|df=y}}|birth_place=ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ|occupation=ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱴ|nationality=ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ|education=ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ<br>ᱤᱥᱴ ᱮᱸᱜᱽᱞᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|genre=ᱜᱟᱢᱟᱢ, ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ, ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ|language=ᱵᱟᱝᱞᱟ|spouse=ᱥᱚᱛᱤᱥ ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ}} '''ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱚᱛᱨᱤ''' (Anita Agnihotri; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ, ᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱣᱟ (IAS) ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱚᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮ. ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ.ᱮ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱠᱮᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱣᱟ (IAS) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱴ ᱮᱸᱜᱽᱞᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="bio">{{cite web|url=https://www.anitaagnihotri.com/biography/|title=Biography|website=Anita Agnihotri|access-date=2024-05-22}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ᱠᱚᱛᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱚᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱓᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱰᱞᱟ ᱯᱚᱨᱴ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="pib">{{cite web|url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=130103|title=Anita Agnihotri takes over as Secretary, Social Justice and Empowerment|publisher=Press Information Bureau|date=2015-10-29}}</ref> == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱚᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱥᱚᱱᱫᱮᱥ' ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱞ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱞᱟ, ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱱᱟᱪᱟᱨ, ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ 'ᱢᱚᱦᱟᱫᱤ' ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱟᱢᱟᱢ 'ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱫᱤ' ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="outlook">{{cite news|last=Gupta|first=Shantanu|url=https://www.outlookindia.com/culture-society/the-unsparing-gaze-of-anita-agnihotri-news-197285|title=The Unsparing Gaze Of Anita Agnihotri|work=Outlook India|date=2022-05-18}}</ref> === ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ === '''ᱜᱟᱢᱟᱢ:''' * ''ᱢᱚᱦᱟᱫᱣᱤ'' * ''ᱚᱱᱮᱞᱟ ᱟᱠᱟᱥ'' * ''ᱚᱞᱚᱠᱷ ᱱᱚᱫᱤ'' * ''ᱠᱟᱸᱥᱟᱵᱚᱛᱤ'' * ''ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱫᱤ'' * ''ᱫᱮᱥᱮᱨ ᱵᱷᱤᱛᱚᱨ ᱫᱮᱥ'' '''ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟ:''' * ''ᱪᱚᱱᱫᱚᱱ ᱨᱮᱠᱷᱟ'' * ''ᱥᱮᱨᱟ ᱜᱚᱞᱯᱳ'' * ''ᱯᱚᱧᱪᱟᱥᱛᱤ ᱜᱚᱞᱯᱳ'' * ''ᱚᱛᱚᱞ ᱡᱚᱞᱮᱨ ᱢᱟᱱᱩᱥ'' '''ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ:''' * ''ᱪᱚᱱᱫᱚᱱ ᱨᱮᱠᱷᱟ'' * ''ᱵᱽᱨᱤᱥᱴᱤ ᱦᱚᱭᱮ ᱟᱥᱳ'' == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == * ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ * ᱥᱚᱨᱚᱛ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ * ᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱥᱩ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ * ᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤ ᱫᱟᱥᱤ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱼ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ * ᱯᱨᱚᱛᱤᱢᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{Official website|https://www.anitaagnihotri.com/}} * [https://www.goodreads.com/author/show/1360183.Anita_Agnihotri Goodreads ᱨᱮ ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ] 53a87x5o2ce6hcci88i8xpif4as2jp0 ᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱵᱳᱥ 0 35036 189803 189715 2026-03-30T13:00:05Z Sunia Marndi 8165 189803 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱵᱳᱥ|image=Shonali Bose 2.jpg|image_size=|caption=᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱵᱳᱥ|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|df=y|1965|06|03}}|birth_place=[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|relatives=[[ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱪᱤᱵᱽ]] (Malini Chib) (ᱪᱟᱪᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱩᱦᱤᱱ)|education=[[ᱫᱟ ᱞᱳᱨᱮᱱᱥ ᱥᱠᱩᱞ, ᱥᱟᱱᱟᱣᱟᱨ]] (The Lawrence School, Sanawar)|alma_mater={{Plainlist| * [[ᱢᱤᱨᱟᱱᱰᱟ ᱦᱟᱣᱩᱥ]] (Miranda House) * [[ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (Columbia University) }}|occupation=ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ|spouse={{marriage|[[ᱵᱮᱰᱨᱚᱛᱚ ᱯᱮᱭᱤᱱ]] (Bedabrata Pain)||reason=div}}|children=᱒|yearsactive=᱑᱙᱙᱒—ᱱᱤᱛᱚᱜ}} '''ᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱵᱳᱥ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱕) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱱᱮᱥᱵᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱵᱨᱤᱡᱽᱥᱴᱳᱱ ᱱᱮᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱰᱮᱱᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱢᱟᱦᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱢᱮᱠᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ , ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱰᱟᱨᱢᱟ ''ᱟᱢᱩ'' ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱞ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ''ᱪᱤᱴᱴᱟᱜᱚᱝ'' ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫᱼᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱳᱥ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱨᱜᱟᱨᱤᱴᱟ ᱣᱤᱛᱷ ᱮ ᱥᱴᱨᱚᱣ'' (᱒᱐᱑᱕) ᱟᱨ ''ᱫᱟ ᱥᱠᱟᱭ ᱤᱡᱽ ᱯᱤᱸᱠ'' (᱒᱐᱑᱙) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱠᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱠᱞᱟᱝ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱪᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱰᱮᱱᱥ ᱢᱟᱦᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱢᱮᱠᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱴᱯᱟᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱫᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ''ᱵᱮᱰᱟᱵᱽᱨᱚᱛᱚ ᱯᱮᱱ'' ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱨᱟᱱᱰᱟ ᱦᱟᱣᱩᱥ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱮ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩ.ᱥᱤ.ᱮᱞ.ᱮ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱮᱯᱷ.ᱮ. ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Education">{{cite news|last=Sangita|first=P.|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/shonali-bose-on-the-sky-is-pink/article29638360.ece|title=Directing from the heart|work=The Hindu|date=2019-10-10}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == === ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ''ᱟᱢᱩ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ (᱑᱙᱙᱙ᱼ᱒᱐᱑᱐) === ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱚᱭᱟᱨᱥ ᱜᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ]] ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ, ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱭᱩᱥᱤᱭᱮᱞᱮ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱢᱮᱯᱷᱮ (MFA) ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱤᱝ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ''ᱫᱟ ᱡᱮᱱᱰᱟᱨᱢ ᱤᱡᱽ ᱦᱮᱭᱟᱨ'' ᱟᱨ ''ᱟᱱᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱮᱰ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ, ᱟᱨ ''ᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ ᱫᱟ ᱵᱷᱮᱞ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱨᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ''ᱟᱢᱩ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢᱮ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ; ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=irr>{{cite web|title='Amu', a film by Shonali Bose|url=http://www.irr.org.uk/2009/november/ha000028.html|publisher=[[Institute of Race Relations (United Kingdom)|Institute of Race Relations]]|access-date=3 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091115061900/http://www.irr.org.uk/2009/november/ha000028.html|archive-date=15 November 2009}}</ref><ref name=amurls>{{cite web|title=Amu (2005) – Release Info|url=https://www.imdb.com/title/tt0414713/releaseinfo|publisher=IMDB|access-date=3 July 2011}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ''ᱟᱢᱩ'' ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱟᱨ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱯᱷᱟᱭᱤᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱥᱥᱤᱭᱟᱭᱤ (FIPRESCI) ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱟᱣᱟᱰ, ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱞᱞᱟᱯᱩᱰᱤ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="FIPRESCI">{{cite web|url=http://www.fipresci.org/awards/2005|title=FIPRESCI – festival awards 2005|last=|first=|date=|website=|publisher=FIPRESCI|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605190418/http://www.fipresci.org/awards/awards/awards_2005.htm|archive-date=5 June 2011|url-status=dead|access-date=3 July 2011}}</ref> ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ''ᱟᱢᱩ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|last=Bose|first=Shonali|title=Amu : a novel|year=2004|publisher=Penguin Books|location=New Delhi|isbn=0-14-303232-1}}</ref><ref name=iaac>{{cite web|title=Indo-American Arts council, Inc.|url=http://www.iaac.us/amu/amupress.htm|publisher=Indo-American Arts council|access-date=3 July 2011|archive-date=17 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110817231514/http://www.iaac.us/amu/amupress.htm|url-status=dead}}</ref> === ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ (᱒᱐᱑᱐ᱼᱱᱤᱛᱚᱜ) === ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱵᱮᱫᱚᱵᱽᱨᱚᱛᱚ ᱯᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ''ᱪᱤᱴᱴᱟᱜᱚᱝ'' ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫᱼᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱴᱴᱟᱜᱚᱝ ᱦᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱨ ᱥᱟᱲᱟ ᱠᱩᱸᱵᱽᱲᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱨᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://movies.ndtv.com/television/shonali-bose-will-direct-new-tv-series-based-on-novel-about-delhis-noveau-riche-1669308|title=Shonali Bose Will Direct New TV Series Based On Novel About Delhi's {{sic|Nov|eau|nolink=y}} Riche - NDTV Movies|date=14 March 2017|work=NDTVMovies.com|access-date=19 March 2018|language=en}}</ref><ref name=chittagong>{{cite web|last=Roy|first=Sandip|title=Real life RDB: the Chittagong story|url=http://www.telegraphindia.com/1070826/asp/7days/story_8238080.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213085956/http://www.telegraphindia.com/1070826/asp/7days/story_8238080.asp|url-status=dead|archive-date=13 December 2010|publisher=Telegraph Kolkata|access-date=3 July 2011}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ , ''ᱢᱟᱨᱜᱟᱨᱤᱴᱟ ᱣᱤᱛᱷ ᱮ ᱥᱴᱨᱚ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱤ ᱠᱚᱪᱞᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱵᱽᱨᱟᱞ ᱯᱟᱞᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱴᱯᱟᱠ (NETPAC) ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.tiff.net/festivals/thefestival/programmes/contemporary-world-cinema/margarita-with-a-straw|title=Margarita, with a Straw|work=TIFF|archive-url=https://web.archive.org/web/20140830043401/http://www.tiff.net/festivals/thefestival/programmes/contemporary-world-cinema/margarita-with-a-straw|archive-date=30 August 2014|url-status=dead|access-date=4 September 2014}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱞᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ; ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱱᱰᱮᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱰᱮᱱᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱢᱟᱦᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱜᱽᱞᱚᱵᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱢᱮᱠᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱩᱵᱷᱚᱵᱽ, ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱠᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱪᱤᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱠᱩᱣᱮᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱯᱤᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱᱡᱟᱱᱟᱝᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱠᱟᱣᱫᱟᱨᱟᱢ ᱚᱪᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ''ᱫᱟ ᱥᱠᱟᱭ ᱤᱡᱽ ᱯᱤᱸᱠ'' ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱲᱟᱝᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱤᱥᱟ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱪᱚᱯᱨᱟ|ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱪᱚᱯᱲᱟ]], ᱯᱷᱚᱨᱦᱟᱱ ᱟᱠᱷᱛᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱭᱨᱟ ᱣᱟᱥᱤᱢ]] ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.news18.com/news/movies/the-sky-is-pink-movie-review-priyanka-chopra-farhan-akhtar-film-is-all-shades-of-life-2340281.html |title=The Sky Is Pink Movie Review: Priyanka Chopra-Farhan Akhtar Film is All Shades of Life |last=Sinha Jha |first=Priyanka |date=10 October 2019 |work=CNN-News18 |access-date=10 October 2019}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/entertainment/the-sky-is-pink-movie-review-priyanka-chopra-lends-this-unmissable-film-a-starry-edge-3-5-stars-out-2114432 |title=The Sky Is Pink Movie Review: Priyanka Chopra Lends This Unmissable Film A Starry Edge |last=Chatterjee |first=Saibal |date=10 October 2019 |website=NDTV |access-date=10 October 2019}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱛᱷᱚᱞᱚᱡᱤ ''ᱢᱚᱰᱮᱱ ᱞᱚᱵᱽ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱨᱟᱛ ᱨᱟᱹᱱᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱚᱛᱤᱢᱟ ᱥᱟᱱᱟ ᱥᱮᱠᱷ]]ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=18 May 2022 |title=Fatima Sana Shaikh on Modern Love Mumbai: 'The connection I share with director Shonali Bose reflects in my performance' |url=https://www.firstpost.com/entertainment/fatima-sana-shaikh-on-modern-love-mumbai-the-connection-i-share-with-director-shonali-bose-reflects-in-my-performance-10686891.html |access-date=13 June 2022 |website=Firstpost |language=en}}</ref> ==== ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ==== ᱵᱳᱥ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱠᱥᱟ ᱵᱟᱥᱩ]]ᱟᱜ ᱯᱩᱛᱷᱤ ''ᱫᱟ ᱣᱤᱱᱰᱯᱷᱚᱞ'' ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱼᱮ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ, ''ᱫᱟ ᱱᱚᱴᱚᱨᱤᱭᱚᱥ ᱜᱟᱞᱥ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱨᱟᱱᱰᱟ ᱦᱟᱣᱩᱥ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱛᱤᱥ ᱱᱟᱱᱰᱤ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.filmcompanion.in/news/simran-revathi-and-nandita-das-to-star-in-new-series-notorious-girls | title=Simran, Revathi and Nandita das to star in new series Notorious Girls | date=24 July 2023 }}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱵᱮᱰᱚᱵᱽᱨᱚᱛᱚ ᱯᱮᱱ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱤᱥᱟᱱ ᱵᱳᱥᱼᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱤ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱟᱭᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Personal Life">{{cite interview|last=Bose|first=Shonali|title=Shonali Bose on her sexuality|url=https://www.idiva.com/entertainment/bollywood/shonali-bose-talks-about-her-son-and-her-sexuality/15050843|access-date=2024-05-20}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ !ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ !ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ !ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ !ᱱᱳᱴᱥ |- |᱒᱐᱐᱕ |''ᱟᱢᱩ'' |ᱦᱚᱭ |ᱦᱚᱭ |ᱦᱚᱭ | |- |᱒᱐᱑᱒ |''ᱪᱤᱴᱴᱟᱜᱚᱝ'' |ᱵᱟᱝ |ᱦᱚᱭ |ᱦᱚᱭ | |- |᱒᱐᱑᱔ |''ᱢᱟᱨᱜᱟᱨᱤᱴᱟ ᱣᱤᱛᱷ ᱮ ᱥᱴᱨᱚ'' |ᱦᱚᱭ |ᱦᱚᱭ |ᱦᱚᱭ | |- |᱒᱐᱑᱙ |''ᱫᱟ ᱥᱠᱟᱭ ᱤᱡᱽ ᱯᱤᱸᱠ'' |ᱦᱚᱭ |ᱦᱚᱭ |ᱵᱟᱝ | |- |᱒᱐᱒᱒ |''ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱞᱚᱵᱽ: ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ'' |ᱦᱚᱭ |ᱦᱚᱭ |ᱵᱟᱝ |"ᱨᱟᱛ ᱨᱟᱱᱤ" ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ |} == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ == * ᱒᱐᱐᱕: ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱼ ''ᱟᱢᱩ'' ᱾ * ᱒᱐᱑᱔: ᱴᱳᱨᱚᱱᱴᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱼ ''ᱢᱟᱨᱜᱟᱨᱤᱴᱟ ᱣᱤᱛᱷ ᱮ ᱥᱴᱨᱚ'' ᱾<ref name="Awards">{{cite web|url=https://www.tiff.net/films/margarita-with-a-straw/|title=Margarita, with a Straw - Awards|website=TIFF|access-date=2024-05-20}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://www.shonalibose.com ᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱵᱳᱥ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{IMDb name|1668817|ᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱵᱳᱥ}} o0sv1vjob2uvlyablk1s9y5tnfc3o5t 189804 189803 2026-03-30T13:04:34Z Sunia Marndi 8165 189804 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱵᱳᱥ|image=Shonali Bose 2.jpg|image_size=|caption=᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱵᱳᱥ|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|df=y|1965|06|03}}|birth_place=[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|relatives=ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱪᱤᱵᱽ (ᱠᱟᱠᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱩᱦᱤᱱ)|education=ᱫᱟ ᱞᱳᱨᱮᱱᱥ ᱥᱠᱩᱞ, ᱥᱟᱱᱟᱣᱟᱨ|alma_mater={{Plainlist| * ᱢᱤᱨᱟᱱᱰᱟ ᱦᱟᱣᱩᱥ * ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ }}|occupation=ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ|spouse={{marriage|ᱵᱮᱰᱚᱵᱽᱨᱚᱛᱚ ᱯᱮᱱ||reason=div}}|children=᱒|yearsactive=᱑᱙᱙᱒—ᱱᱤᱛᱚᱜ}} '''ᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱵᱳᱥ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱕) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱱᱮᱥᱵᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱵᱨᱤᱡᱽᱥᱴᱳᱱ ᱱᱮᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱰᱮᱱᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱢᱟᱦᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱢᱮᱠᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ , ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱰᱟᱨᱢᱟ ''ᱟᱢᱩ'' ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱞ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ''ᱪᱤᱴᱴᱟᱜᱚᱝ'' ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫᱼᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱳᱥ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱨᱜᱟᱨᱤᱴᱟ ᱣᱤᱛᱷ ᱮ ᱥᱴᱨᱚᱣ'' (᱒᱐᱑᱕) ᱟᱨ ''ᱫᱟ ᱥᱠᱟᱭ ᱤᱡᱽ ᱯᱤᱸᱠ'' (᱒᱐᱑᱙) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱠᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱠᱞᱟᱝ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱪᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱰᱮᱱᱥ ᱢᱟᱦᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱢᱮᱠᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱴᱯᱟᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱫᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ''ᱵᱮᱰᱟᱵᱽᱨᱚᱛᱚ ᱯᱮᱱ'' ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱨᱟᱱᱰᱟ ᱦᱟᱣᱩᱥ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱮ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩ.ᱥᱤ.ᱮᱞ.ᱮ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱮᱯᱷ.ᱮ. ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Education">{{cite news|last=Sangita|first=P.|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/shonali-bose-on-the-sky-is-pink/article29638360.ece|title=Directing from the heart|work=The Hindu|date=2019-10-10}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == === ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ''ᱟᱢᱩ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ (᱑᱙᱙᱙ᱼ᱒᱐᱑᱐) === ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱚᱭᱟᱨᱥ ᱜᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ]] ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ, ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱭᱩᱥᱤᱭᱮᱞᱮ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱢᱮᱯᱷᱮ (MFA) ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱤᱝ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ''ᱫᱟ ᱡᱮᱱᱰᱟᱨᱢ ᱤᱡᱽ ᱦᱮᱭᱟᱨ'' ᱟᱨ ''ᱟᱱᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱮᱰ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ, ᱟᱨ ''ᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ ᱫᱟ ᱵᱷᱮᱞ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱨᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ''ᱟᱢᱩ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢᱮ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ; ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=irr>{{cite web|title='Amu', a film by Shonali Bose|url=http://www.irr.org.uk/2009/november/ha000028.html|publisher=[[Institute of Race Relations (United Kingdom)|Institute of Race Relations]]|access-date=3 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091115061900/http://www.irr.org.uk/2009/november/ha000028.html|archive-date=15 November 2009}}</ref><ref name=amurls>{{cite web|title=Amu (2005) – Release Info|url=https://www.imdb.com/title/tt0414713/releaseinfo|publisher=IMDB|access-date=3 July 2011}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ''ᱟᱢᱩ'' ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱟᱨ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱯᱷᱟᱭᱤᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱥᱥᱤᱭᱟᱭᱤ (FIPRESCI) ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱟᱣᱟᱰ, ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱞᱞᱟᱯᱩᱰᱤ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="FIPRESCI">{{cite web|url=http://www.fipresci.org/awards/2005|title=FIPRESCI – festival awards 2005|last=|first=|date=|website=|publisher=FIPRESCI|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605190418/http://www.fipresci.org/awards/awards/awards_2005.htm|archive-date=5 June 2011|url-status=dead|access-date=3 July 2011}}</ref> ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ''ᱟᱢᱩ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|last=Bose|first=Shonali|title=Amu : a novel|year=2004|publisher=Penguin Books|location=New Delhi|isbn=0-14-303232-1}}</ref><ref name=iaac>{{cite web|title=Indo-American Arts council, Inc.|url=http://www.iaac.us/amu/amupress.htm|publisher=Indo-American Arts council|access-date=3 July 2011|archive-date=17 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110817231514/http://www.iaac.us/amu/amupress.htm|url-status=dead}}</ref> === ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ (᱒᱐᱑᱐ᱼᱱᱤᱛᱚᱜ) === ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱵᱮᱫᱚᱵᱽᱨᱚᱛᱚ ᱯᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ''ᱪᱤᱴᱴᱟᱜᱚᱝ'' ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫᱼᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱴᱴᱟᱜᱚᱝ ᱦᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱨ ᱥᱟᱲᱟ ᱠᱩᱸᱵᱽᱲᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱨᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://movies.ndtv.com/television/shonali-bose-will-direct-new-tv-series-based-on-novel-about-delhis-noveau-riche-1669308|title=Shonali Bose Will Direct New TV Series Based On Novel About Delhi's {{sic|Nov|eau|nolink=y}} Riche - NDTV Movies|date=14 March 2017|work=NDTVMovies.com|access-date=19 March 2018|language=en}}</ref><ref name=chittagong>{{cite web|last=Roy|first=Sandip|title=Real life RDB: the Chittagong story|url=http://www.telegraphindia.com/1070826/asp/7days/story_8238080.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213085956/http://www.telegraphindia.com/1070826/asp/7days/story_8238080.asp|url-status=dead|archive-date=13 December 2010|publisher=Telegraph Kolkata|access-date=3 July 2011}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ , ''ᱢᱟᱨᱜᱟᱨᱤᱴᱟ ᱣᱤᱛᱷ ᱮ ᱥᱴᱨᱚ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱤ ᱠᱚᱪᱞᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱵᱽᱨᱟᱞ ᱯᱟᱞᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱴᱯᱟᱠ (NETPAC) ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.tiff.net/festivals/thefestival/programmes/contemporary-world-cinema/margarita-with-a-straw|title=Margarita, with a Straw|work=TIFF|archive-url=https://web.archive.org/web/20140830043401/http://www.tiff.net/festivals/thefestival/programmes/contemporary-world-cinema/margarita-with-a-straw|archive-date=30 August 2014|url-status=dead|access-date=4 September 2014}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱞᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ; ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱱᱰᱮᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱰᱮᱱᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱢᱟᱦᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱜᱽᱞᱚᱵᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱢᱮᱠᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱩᱵᱷᱚᱵᱽ, ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱠᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱪᱤᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱠᱩᱣᱮᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱯᱤᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱᱡᱟᱱᱟᱝᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱠᱟᱣᱫᱟᱨᱟᱢ ᱚᱪᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ''ᱫᱟ ᱥᱠᱟᱭ ᱤᱡᱽ ᱯᱤᱸᱠ'' ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱲᱟᱝᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱤᱥᱟ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱪᱚᱯᱨᱟ|ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱪᱚᱯᱲᱟ]], ᱯᱷᱚᱨᱦᱟᱱ ᱟᱠᱷᱛᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱭᱨᱟ ᱣᱟᱥᱤᱢ]] ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.news18.com/news/movies/the-sky-is-pink-movie-review-priyanka-chopra-farhan-akhtar-film-is-all-shades-of-life-2340281.html |title=The Sky Is Pink Movie Review: Priyanka Chopra-Farhan Akhtar Film is All Shades of Life |last=Sinha Jha |first=Priyanka |date=10 October 2019 |work=CNN-News18 |access-date=10 October 2019}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/entertainment/the-sky-is-pink-movie-review-priyanka-chopra-lends-this-unmissable-film-a-starry-edge-3-5-stars-out-2114432 |title=The Sky Is Pink Movie Review: Priyanka Chopra Lends This Unmissable Film A Starry Edge |last=Chatterjee |first=Saibal |date=10 October 2019 |website=NDTV |access-date=10 October 2019}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱛᱷᱚᱞᱚᱡᱤ ''ᱢᱚᱰᱮᱱ ᱞᱚᱵᱽ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱨᱟᱛ ᱨᱟᱹᱱᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱚᱛᱤᱢᱟ ᱥᱟᱱᱟ ᱥᱮᱠᱷ]]ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=18 May 2022 |title=Fatima Sana Shaikh on Modern Love Mumbai: 'The connection I share with director Shonali Bose reflects in my performance' |url=https://www.firstpost.com/entertainment/fatima-sana-shaikh-on-modern-love-mumbai-the-connection-i-share-with-director-shonali-bose-reflects-in-my-performance-10686891.html |access-date=13 June 2022 |website=Firstpost |language=en}}</ref> ==== ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ==== ᱵᱳᱥ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱠᱥᱟ ᱵᱟᱥᱩ]]ᱟᱜ ᱯᱩᱛᱷᱤ ''ᱫᱟ ᱣᱤᱱᱰᱯᱷᱚᱞ'' ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱼᱮ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ, ''ᱫᱟ ᱱᱚᱴᱚᱨᱤᱭᱚᱥ ᱜᱟᱞᱥ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱨᱟᱱᱰᱟ ᱦᱟᱣᱩᱥ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱛᱤᱥ ᱱᱟᱱᱰᱤ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.filmcompanion.in/news/simran-revathi-and-nandita-das-to-star-in-new-series-notorious-girls | title=Simran, Revathi and Nandita das to star in new series Notorious Girls | date=24 July 2023 }}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱵᱮᱰᱚᱵᱽᱨᱚᱛᱚ ᱯᱮᱱ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱤᱥᱟᱱ ᱵᱳᱥᱼᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱤ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱟᱭᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Personal Life">{{cite interview|last=Bose|first=Shonali|title=Shonali Bose on her sexuality|url=https://www.idiva.com/entertainment/bollywood/shonali-bose-talks-about-her-son-and-her-sexuality/15050843|access-date=2024-05-20}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ !ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ !ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ !ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ !ᱱᱳᱴᱥ |- |᱒᱐᱐᱕ |''ᱟᱢᱩ'' |ᱦᱚᱭ |ᱦᱚᱭ |ᱦᱚᱭ | |- |᱒᱐᱑᱒ |''ᱪᱤᱴᱴᱟᱜᱚᱝ'' |ᱵᱟᱝ |ᱦᱚᱭ |ᱦᱚᱭ | |- |᱒᱐᱑᱔ |''ᱢᱟᱨᱜᱟᱨᱤᱴᱟ ᱣᱤᱛᱷ ᱮ ᱥᱴᱨᱚ'' |ᱦᱚᱭ |ᱦᱚᱭ |ᱦᱚᱭ | |- |᱒᱐᱑᱙ |''ᱫᱟ ᱥᱠᱟᱭ ᱤᱡᱽ ᱯᱤᱸᱠ'' |ᱦᱚᱭ |ᱦᱚᱭ |ᱵᱟᱝ | |- |᱒᱐᱒᱒ |''ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱞᱚᱵᱽ: ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ'' |ᱦᱚᱭ |ᱦᱚᱭ |ᱵᱟᱝ |"ᱨᱟᱛ ᱨᱟᱱᱤ" ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ |} == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ == * ᱒᱐᱐᱕: ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱼ ''ᱟᱢᱩ'' ᱾ * ᱒᱐᱑᱔: ᱴᱳᱨᱚᱱᱴᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱼ ''ᱢᱟᱨᱜᱟᱨᱤᱴᱟ ᱣᱤᱛᱷ ᱮ ᱥᱴᱨᱚ'' ᱾<ref name="Awards">{{cite web|url=https://www.tiff.net/films/margarita-with-a-straw/|title=Margarita, with a Straw - Awards|website=TIFF|access-date=2024-05-20}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://www.shonalibose.com ᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱵᱳᱥ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{IMDb name|1668817|ᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱵᱳᱥ}} lxr2ibdt9huybaihkyfxvve96swf5f2 ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱦᱚᱲ 0 35056 189871 188853 2026-03-31T08:22:25Z Psubhashish 86 ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ + 189871 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱜᱟᱫᱮᱞ}} {{Infobox ethnic group | group = ᱡᱩᱣᱟᱝ (Juang) | image = OpenSpeaks-Jun-Opino Gomango-Kshetrabasi Juanga-Short Introduction.webm | image_caption = ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱮᱫᱼᱟ | image_alt = ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱮᱫᱼᱟ | population = ᱔᱗,᱐᱙᱕ (᱒᱐᱑᱑) | total_ref = <ref name="census">{{cite web|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|website=www.censusindia.gov.in|publisher=Government of India|access-date=23 October 2017}}</ref> | total_source = | popplace = ᱥᱤᱧᱚᱛ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | languages = [[ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱩᱣᱟᱝ]], [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] | religions = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] • [[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] | related = [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]] • [[ᱦᱳ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱦᱳ]] • [[ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] • [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱚᱱ-ᱠᱷᱚᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ]] }} ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳ-ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱱᱟᱥᱤᱠᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱵᱷᱩᱭᱭᱟᱸ ᱦᱩᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱚᱥᱤ [[ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱲ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="census"/> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == [[File:Juang.jpg|thumb|᱑᱘᱗᱒ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱜᱳᱱᱟᱥᱤᱠᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱭᱛᱚᱨᱚᱬᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>[https://www.panoramio.com/photo/39117421 Gonasika Hill, near Keonjhar, origin of River Baitarani]</ref> ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱚ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱵᱤᱨ (reserve forests) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱥᱩᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱪᱞᱟᱹᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱪᱞᱟᱹᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱩᱞᱩᱝ, ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>{{Cite book|title=Forest tribes of Orissa : lifestyle and social conditions of selected Orissan tribes|last1=Naveen|first1=Patnaik|last2=Choudhury|first2=B.P.|last3=Seeland|first3=K.|last4=Rath|first4=A.|last5=Biswal|first5=A.K.|last6=Giri|first6=D.B.|publisher=D.K. Printworld|year=2007|isbn=9788124604151|location=New Delhi|oclc=49332310}}</ref> == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == [[File:OpenSpeaks-jun-Kshetrabasi Juanga-OG-State of Language Documentation.webm|thumb|ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱫᱟᱭ]] ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱪᱮᱬᱮ ᱪᱩᱯᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱳᱨ ᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite encyclopedia|url=http://global.britannica.com/EBchecked/topic/307013/Juang|title=Juang {{!}} people|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=2017-10-23|language=en}}</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱥ ᱯᱩᱨᱩᱱᱤᱢᱟ, ᱟᱢᱵᱟ ᱱᱩᱣᱟᱠᱷᱤᱭᱟ, ᱯᱤᱲᱦᱟ ᱯᱩᱡᱟ, ᱚᱠᱷᱚᱭ ᱛᱨᱩᱛᱤᱭᱟ, ᱟᱥᱟᱲᱤ, ᱜᱟᱢᱦᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.scstrti.in/index.php/communities/tribes/91-tribes/171-juang|title=Juang|publisher=[[Scheduled Castes and Scheduled Tribes Research and Training Institute|SCSTRTI]]|access-date=22 October 2022}}</ref> ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱩᱣᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱚ"᱾ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱨᱰᱮᱞ (girdles) ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref>[https://web.archive.org/web/20140421064530/http://www.swan.ac.uk/visualanthropology/projects/003_Dalton/images/photo_33.jpg Colonel Edward Tuite Dalton - Lithographs & Plates - Juang girls]</ref> ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱞᱚᱭᱤᱱ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ (loincloth) ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ === ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ === {{Pie chart |label1= [[ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱩᱣᱟᱝ]] |value1= 63.17 |label2=[[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] |value2=35.45 |label3=[[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value3=0.89 |other=yes |caption=ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ)}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ== *{{Cite book |last1=Acharya |first1=Sabita |url=https://books.google.com/books?id=YFVutAEACAAJ |title=Ethnography of Juang Tribe Odisha |last2=Mohanty |first2=S. K. |date=2015 |publisher=Gyanajuga Publication |isbn=978-93-85798-44-3 |language=en}} *{{Cite book |last=Dāśa |first=Rabinārāẏaṇa |url=https://books.google.com/books?id=94DWAAAAMAAJ |title=Art and Culture of the Juang |date=1992 |publisher=Orissa Lalit Kala Akademi |language=en}} *{{Cite book |last=Patnaik |first=N. |url=https://books.google.com/books?id=SQM9AAAAMAAJ |title=The Juang |date=1989 |publisher=Tribal and Harijan Research-cum-Training Institute, H. & T.W. Department |language=en}} *{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o6gpzwEACAAJ |title=Forest Tribes of Orissa: The Juang |date=2002 |publisher=D.K. Printworld |language=en}} *{{Cite book |last1=Sahoo |first1=Madhusmita |url=https://books.google.com/books?id=1Z-ToAEACAAJ|title=A Heritage of Tribes in India: Ethnic Diversity of the Juang Tribes |last2=Naidu |first2=T. Subramanyam |date=2017 |publisher=SSDN Publishers & Distributors |isbn=978-93-83575-07-7 |language=en}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱯᱥᱤᱞᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱯᱥᱤᱞᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱧ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ]] mtyvcqr0oksk5a65qqwifttcs4sefz9 ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ 0 35139 189791 189508 2026-03-30T12:27:53Z Sunia Marndi 8165 189791 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ}}{{Infobox ethnic group|group=ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝ (Yakthung)|image=Hongkong limbu chasok.jpg|image_caption=ᱪᱟᱥᱳᱠ ᱛᱟᱝᱱᱟᱢ (chasok tangnam) ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|population={{flag|Nepal}} {{flag|India}} {{flag|Bhutan}} {{flag|UK}}|region1={{flag|Nepal}}: ᱔,᱑᱔,᱗᱐᱔ (᱒᱐᱒᱑) [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱠᱳᱥᱤ]]: ᱓,᱘᱗,᱕᱑᱕ [[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ]]: ᱕᱒᱘ [[ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ]]: ᱒᱓,᱘᱙᱓ [[ᱜᱚᱱᱰᱚᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱜᱚᱱᱰᱚᱠᱤ]]: ᱑,᱔᱙᱓ [[ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ]]: ᱖᱔᱒ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ]]: ᱒᱒᱑ [[ᱥᱩᱫᱩᱨᱯᱟᱥᱪᱷᱤᱢ]]: ᱔᱑᱒ {{flag|Bhutan}}: ᱑,᱘᱐᱐|pop1={{flag|India}}: ᱑,᱖᱓,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱑᱑) [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]]: ᱖᱐,᱐᱐᱐ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]: ᱕᱖,᱐᱐᱐ [[ᱟᱥᱟᱢ]]: ᱓᱗,᱐᱐᱐ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]: ᱑,᱘᱐᱐ [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]]: ᱑,᱒᱐᱐ [[ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ]]: ᱑,᱑᱐᱐ [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ]]: ᱑᱐᱐᱐ {{flag|UK}}: ᱑᱕,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱑᱕)|native_name=ᤕᤠᤰᤌᤢᤱ|native_name_lang=lif|languages=[[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]|religions='''ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ''': [[Kirat Mundhum|ᱠᱤᱨᱟᱛ ᱢᱩᱱᱫᱷᱩᱢ]] ᱘᱑%<br/>'''ᱠᱚᱢ''': [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱑᱔%, [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱕%|related_groups={{hlist|[[Yakkha people|ᱭᱟᱠᱠᱷᱟ]]|[[Rai people|ᱨᱟᱭ]]|[[Lepcha people|ᱞᱮᱯᱪᱟ]]|[[Dhimal|ᱫᱷᱤᱢᱟᱞ]]|ᱮᱴᱟᱜ [[Sino-Tibetan languages|ᱪᱤᱱ-ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]}}}} {{IPA notice}} '''ᱞᱤᱢᱵᱩ''' ([[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱤᱢᱵᱩ]]: {{lang|lif|ᤕᤠᤰᤌᤢᤱ}}) ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]], ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱪᱤᱱᱼᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>State government and politics, Sikkim By Nirmalananda Sengupta Sterling, 1985</ref><ref>Evaluation Of Man And The Modern Society In Sikkim By Jash Raj Subba, 2008</ref><ref>P.6 History, Culture and Customs of Sikkim, J. R. Subba, 2008</ref> '''ᱥᱩᱵᱵᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱦ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱷᱟᱞᱤ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱟᱹᱫᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Democracy, pluralism, and change: an inquiry in the Nepalese context By Sanjaya Serchan Chhye Pahuppe, 2001</ref> ᱥᱩᱵᱵᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ (ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱵᱟ) ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ ᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱮ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱫᱚ 'ᱥᱩᱵᱵᱟ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ 'ᱵᱚᱝᱥᱚᱣᱚᱞᱤ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱵᱚᱝᱥᱟᱣᱚᱞᱤ' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Linguistic Survey of India, Volume 3, Part 1 By Office of the superintendent of government printing, 1909</ref> ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱨᱩᱢ ᱥᱮ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱓᱐᱘ ᱮᱹᱰᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱯᱳ''ᱼᱳᱣᱼᱣᱮᱳᱼᱡᱤᱝ'' ᱨᱮ 'ᱭᱤᱼᱛᱤᱼᱥᱟᱭ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱹᱨᱵᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ), ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>Saklani, Dinesh Prasad ''Ancient communities of the Himalaya'' Indus Publishing Company, India (1 Mar 2002) {{ISBN|978-81-7387-090-3}} p. 36</ref><ref>[[Sylvain Levi|Levi, Sylvain]] ''Le Nepal'' Asian Educational Services, India; Facsimile edition (20 Dec 2007){{ISBN|978-81-206-0580-0}} p. 78</ref> ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite book|title=The Limbus: A South Eastern Himalayan indigenous kirat People|year=1979|last=Sanyal|first=Dr. Chanru Chandra|publisher=Dipti Printing|page=7}}</ref><ref>{{Cite book|title=Navigating Social Exclusion and Inclusion in Contemporary India and Beyond: Structures, Agents, Practices (Anthem South Asian Studies)|year=2014|last=Skoda|first=Uwe|publisher=Anthem Press|isbn=978-1783083404|page=137}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ''ᱥᱩ,''ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱱᱟᱶᱟ", ᱟᱨ ''ᱠᱷᱤᱢ,'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ" ᱥᱮ "ᱚᱲᱟᱜ" ᱾<ref>Ethnic Groups of South Asia and the Pacific: An Encyclopedia By James Minahan, 2012</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ == [[ᱨᱮᱫ:Ancient_map_of_Limbu.jpg|thumb|ᱚᱨᱩᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱾]] ᱒᱐᱒᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ 'ᱵᱩᱨᱩ/ᱵᱩᱨᱩ ᱡᱚᱱᱚᱡᱟᱛᱤ' ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱔,᱑᱔,᱗᱐᱔ ᱦᱚᱲ (ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑.᱔᱓%) ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: * [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱘.᱐᱑%) * [[ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱕%) * [[ᱜᱚᱱᱰᱚᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱒%) * [[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱑%) * [[ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱑%) * [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱐᱒%) * ᱥᱩᱫᱩᱨᱯᱟᱥᱪᱷᱤᱢ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ (᱐.᱐᱓%) ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱛᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖,᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱦᱨᱟᱛᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱫᱷᱚᱱᱠᱩᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱛᱟᱯᱞᱮᱡᱩᱝ, ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱩᱱᱥᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱟᱸᱪᱛᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱤᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱵᱷᱨᱮᱡᱽ (᱑.᱐%) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱥᱮ "ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ" ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱯᱟᱸᱪᱛᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱔᱓.᱔%) * ᱛᱟᱯᱞᱮᱡᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱔᱒.᱖%) * ᱛᱮᱦᱨᱟᱛᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱓᱖.᱔%) * ᱤᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱑᱖.᱘%) * ᱫᱷᱚᱱᱠᱩᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱑᱓.᱙%) * ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱗.᱗%) * ᱥᱚᱝᱠᱷᱩᱣᱟᱥᱚᱵᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱕.᱗%) * ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱔.᱓%) * ᱥᱩᱱᱥᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱓.᱖%) * ᱛᱟᱯᱞᱮᱡᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱕.᱑%) * [[ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ]] (᱑.᱓%) '''ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ''' ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]], ᱟᱨ [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ, [[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ]], ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == '''ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱸᱡᱟ''' '''ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱡᱩᱜᱽ:''' * ᱵᱮᱫᱽ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ: ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱱᱰᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱮᱫᱽ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱤᱱ, ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱭᱮᱰ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱠᱤᱨᱟᱛ ᱨᱟᱡᱽ (ᱟᱭᱛᱟᱨ ᱘᱐᱐ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱤ ᱼ ᱓᱐᱐ ᱥᱤ.ᱤ): ** ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱤᱨᱟᱛ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱵᱮᱰᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ** ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱬ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱨᱟᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ '''ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱥᱚᱱ:''' * ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ (᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ): ** ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ** ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ 'ᱥᱩᱵᱵᱟ' ᱥᱮ 'ᱦᱟᱝ' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ** ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱱᱟᱹᱨᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ** ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱢᱤᱫᱩᱱ (᱑᱗᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ):''' * ᱑᱗᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱰ ᱥᱟᱦ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * "ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱᱼᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱪᱩᱠᱛᱤ" (ᱟᱭᱛᱟᱨ ᱑᱗᱗᱔) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ: ** ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ (ᱠᱤᱯᱟᱴ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ) ᱾ ** ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱾ * ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱚᱞᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ, ᱦᱤᱱᱫᱩᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱤᱫᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ '''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ''' * ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱡ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ: ** ᱑᱙᱖0 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ 'ᱠᱤᱯᱟᱴ' ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱞ: ** ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ (ᱦᱚᱲ ᱦᱩᱞ ᱑᱙᱙᱖ᱼ᱒᱐᱐᱖) ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ** ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱨᱤᱡᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱭ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ * ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱪᱤᱠᱤ ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ: ** ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ == {{Main|ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}}'''ᱞᱤᱢᱵᱩ''' (Limbu: ᤕᤠᤰᤌᤢᤱ ᤐᤠᤴ, ''yakthuṅ pan'') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱼᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]) ᱨᱤᱱ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱫᱚ ''ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝ'' ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ''ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝᱯᱟᱱ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱯᱷᱮᱫᱟᱯᱮ, ᱪᱷᱚᱛᱷᱟᱨᱮ, ᱛᱟᱢᱵᱚᱨᱠᱷᱳᱞᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱮ ᱾ '''ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ''' ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱪᱩᱞᱟᱪᱩᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱢᱚᱝᱥᱮᱵᱩᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱚᱱᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ''ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱦᱮᱨᱟᱞᱰ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ '''ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱥᱮ ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝ/ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱪᱤᱠᱤ''' [[ᱨᱮᱫ:Limbu_script.png|right|thumb|275x275px|[[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱾ ᱜᱽᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]] [[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱪᱤᱠᱤ]] (ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ) ᱫᱚ ᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱦᱟᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱼᱳᱝᱥᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱥᱤᱱ ᱛᱷᱮᱵᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱮᱼᱳᱝᱥᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱥᱤᱱ ᱛᱷᱮᱵᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱤᱠᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱟᱜ ᱫᱚᱲᱦᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾ == ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ == {{Main|ᱢᱩᱱᱫᱷᱩᱢ}}ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱱᱫᱷᱩᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱪᱟᱼᱛᱮᱭᱟᱜ 'ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ' ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>Ancestral Voices: Oral Ritual Texts and Their Social Contexts Among the Mewahang Rai of East Nepal By Martin Gaenszle Lit, 2002</ref> ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ 'ᱭᱩᱢᱟ ᱥᱟᱢᱭᱳ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱜᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱭᱩᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱜᱩᱨᱩ ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱚᱱᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱥᱚᱛᱭᱚᱦᱟᱝ' ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>P.141 Migration and Religion in Europe: Comparative Perspectives on South Asian Experiences By Ester Gallo, 22 Apr 2016</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} ro987n88h5ludhk1cqgc5or2c7n2ppe 189792 189791 2026-03-30T12:39:59Z Sunia Marndi 8165 189792 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ}}{{Infobox ethnic group|group=ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝ (Yakthung)|image=Hongkong limbu chasok.jpg|image_caption=ᱪᱟᱥᱳᱠ ᱛᱟᱝᱱᱟᱢ (chasok tangnam) ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|population={{flag|Nepal}} {{flag|India}} {{flag|Bhutan}} {{flag|UK}}|region1={{flag|Nepal}}: ᱔,᱑᱔,᱗᱐᱔ (᱒᱐᱒᱑) [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱠᱳᱥᱤ]]: ᱓,᱘᱗,᱕᱑᱕ [[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ]]: ᱕᱒᱘ [[ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ]]: ᱒᱓,᱘᱙᱓ [[ᱜᱚᱱᱰᱚᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱜᱚᱱᱰᱚᱠᱤ]]: ᱑,᱔᱙᱓ [[ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ]]: ᱖᱔᱒ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ]]: ᱒᱒᱑ [[ᱥᱩᱫᱩᱨᱯᱟᱥᱪᱷᱤᱢ]]: ᱔᱑᱒ {{flag|Bhutan}}: ᱑,᱘᱐᱐|pop1={{flag|India}}: ᱑,᱖᱓,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱑᱑) [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]]: ᱖᱐,᱐᱐᱐ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]: ᱕᱖,᱐᱐᱐ [[ᱟᱥᱟᱢ]]: ᱓᱗,᱐᱐᱐ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]: ᱑,᱘᱐᱐ [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]]: ᱑,᱒᱐᱐ [[ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ]]: ᱑,᱑᱐᱐ [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ]]: ᱑᱐᱐᱐ {{flag|UK}}: ᱑᱕,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱑᱕)|native_name=ᤕᤠᤰᤌᤢᤱ|native_name_lang=lif|languages=[[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]|religions='''ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ''': [[Kirat Mundhum|ᱠᱤᱨᱟᱛ ᱢᱩᱱᱫᱷᱩᱢ]] ᱘᱑%<br/>'''ᱠᱚᱢ''': [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱑᱔%, [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱕%|related_groups={{hlist|[[Yakkha people|ᱭᱟᱠᱠᱷᱟ]]|[[Rai people|ᱨᱟᱭ]]|[[Lepcha people|ᱞᱮᱯᱪᱟ]]|[[Dhimal|ᱫᱷᱤᱢᱟᱞ]]|ᱮᱴᱟᱜ [[Sino-Tibetan languages|ᱪᱤᱱ-ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]}}}} {{IPA notice}} '''ᱞᱤᱢᱵᱩ''' ([[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱤᱢᱵᱩ]]: {{lang|lif|ᤕᤠᤰᤌᤢᤱ}}) ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]], ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱪᱤᱱᱼᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>State government and politics, Sikkim By Nirmalananda Sengupta Sterling, 1985</ref><ref>Evaluation Of Man And The Modern Society In Sikkim By Jash Raj Subba, 2008</ref><ref>P.6 History, Culture and Customs of Sikkim, J. R. Subba, 2008</ref> '''ᱥᱩᱵᱵᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱦ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱷᱟᱞᱤ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱟᱹᱫᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Democracy, pluralism, and change: an inquiry in the Nepalese context By Sanjaya Serchan Chhye Pahuppe, 2001</ref> ᱥᱩᱵᱵᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ (ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱵᱟ) ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ ᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱮ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱫᱚ 'ᱥᱩᱵᱵᱟ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ 'ᱵᱚᱝᱥᱚᱣᱚᱞᱤ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱵᱚᱝᱥᱟᱣᱚᱞᱤ' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Linguistic Survey of India, Volume 3, Part 1 By Office of the superintendent of government printing, 1909</ref> ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱨᱩᱢ ᱥᱮ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱓᱐᱘ ᱮᱹᱰᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱯᱳ''ᱼᱳᱣᱼᱣᱮᱳᱼᱡᱤᱝ'' ᱨᱮ 'ᱭᱤᱼᱛᱤᱼᱥᱟᱭ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱹᱨᱵᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ), ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>Saklani, Dinesh Prasad ''Ancient communities of the Himalaya'' Indus Publishing Company, India (1 Mar 2002) {{ISBN|978-81-7387-090-3}} p. 36</ref><ref>[[Sylvain Levi|Levi, Sylvain]] ''Le Nepal'' Asian Educational Services, India; Facsimile edition (20 Dec 2007){{ISBN|978-81-206-0580-0}} p. 78</ref> ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite book|title=The Limbus: A South Eastern Himalayan indigenous kirat People|year=1979|last=Sanyal|first=Dr. Chanru Chandra|publisher=Dipti Printing|page=7}}</ref><ref>{{Cite book|title=Navigating Social Exclusion and Inclusion in Contemporary India and Beyond: Structures, Agents, Practices (Anthem South Asian Studies)|year=2014|last=Skoda|first=Uwe|publisher=Anthem Press|isbn=978-1783083404|page=137}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ''ᱥᱩ,''ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱱᱟᱶᱟ", ᱟᱨ ''ᱠᱷᱤᱢ,'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ" ᱥᱮ "ᱚᱲᱟᱜ" ᱾<ref>Ethnic Groups of South Asia and the Pacific: An Encyclopedia By James Minahan, 2012</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ == [[ᱨᱮᱫ:Ancient_map_of_Limbu.jpg|thumb|ᱚᱨᱩᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱾]] ᱒᱐᱒᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ 'ᱵᱩᱨᱩ/ᱵᱩᱨᱩ ᱡᱚᱱᱚᱡᱟᱛᱤ' ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱔,᱑᱔,᱗᱐᱔ ᱦᱚᱲ (ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑.᱔᱓%) ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: * [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱘.᱐᱑%) * [[ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱕%) * [[ᱜᱚᱱᱰᱚᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱒%) * [[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱑%) * [[ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱑%) * [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱐᱒%) * ᱥᱩᱫᱩᱨᱯᱟᱥᱪᱷᱤᱢ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ (᱐.᱐᱓%) ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱛᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖,᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱦᱨᱟᱛᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱫᱷᱚᱱᱠᱩᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱛᱟᱯᱞᱮᱡᱩᱝ, ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱩᱱᱥᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱟᱸᱪᱛᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱤᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱵᱷᱨᱮᱡᱽ (᱑.᱐%) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱥᱮ "ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ" ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱯᱟᱸᱪᱛᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱔᱓.᱔%) * ᱛᱟᱯᱞᱮᱡᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱔᱒.᱖%) * ᱛᱮᱦᱨᱟᱛᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱓᱖.᱔%) * ᱤᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱑᱖.᱘%) * ᱫᱷᱚᱱᱠᱩᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱑᱓.᱙%) * ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱗.᱗%) * ᱥᱚᱝᱠᱷᱩᱣᱟᱥᱚᱵᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱕.᱗%) * ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱔.᱓%) * ᱥᱩᱱᱥᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱓.᱖%) * ᱛᱟᱯᱞᱮᱡᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱕.᱑%) * [[ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ]] (᱑.᱓%) '''ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ''' ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]], ᱟᱨ [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ, [[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ]], ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == '''ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱸᱡᱟ''' '''ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱡᱩᱜᱽ:''' * ᱵᱮᱫᱽ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ: ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱱᱰᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱮᱫᱽ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱤᱱ, ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱭᱮᱰ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱠᱤᱨᱟᱛ ᱨᱟᱡᱽ (ᱟᱭᱛᱟᱨ ᱘᱐᱐ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱤ ᱼ ᱓᱐᱐ ᱥᱤ.ᱤ): ** ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱤᱨᱟᱛ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱵᱮᱰᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ** ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱬ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱨᱟᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ '''ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱥᱚᱱ:''' * ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ (᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ): ** ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ** ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ 'ᱥᱩᱵᱵᱟ' ᱥᱮ 'ᱦᱟᱝ' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ** ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱱᱟᱹᱨᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ** ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱢᱤᱫᱩᱱ (᱑᱗᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ):''' * ᱑᱗᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱰ ᱥᱟᱦ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * "ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱᱼᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱪᱩᱠᱛᱤ" (ᱟᱭᱛᱟᱨ ᱑᱗᱗᱔) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ: ** ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ (ᱠᱤᱯᱟᱴ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ) ᱾ ** ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱾ * ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱚᱞᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ, ᱦᱤᱱᱫᱩᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱤᱫᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ '''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ''' * ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱡ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ: ** ᱑᱙᱖0 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ 'ᱠᱤᱯᱟᱴ' ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱞ: ** ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ (ᱦᱚᱲ ᱦᱩᱞ ᱑᱙᱙᱖ᱼ᱒᱐᱐᱖) ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ** ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱨᱤᱡᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱭ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ * ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱪᱤᱠᱤ ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ: ** ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ == '''ᱞᱤᱢᱵᱩ''' (Limbu: ᤕᤠᤰᤌᤢᤱ ᤐᤠᤴ, ''yakthuṅ pan'') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱼᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]) ᱨᱤᱱ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱫᱚ ''ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝ'' ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ''ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝᱯᱟᱱ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱯᱷᱮᱫᱟᱯᱮ, ᱪᱷᱚᱛᱷᱟᱨᱮ, ᱛᱟᱢᱵᱚᱨᱠᱷᱳᱞᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱮ ᱾ '''ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ''' ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱪᱩᱞᱟᱪᱩᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱢᱚᱝᱥᱮᱵᱩᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱚᱱᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ''ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱦᱮᱨᱟᱞᱰ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ '''ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱥᱮ ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝ/ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱪᱤᱠᱤ''' [[ᱨᱮᱫ:Limbu_script.png|right|thumb|275x275px|[[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱾ ᱜᱽᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]] [[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱪᱤᱠᱤ]] (ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ) ᱫᱚ ᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱦᱟᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱼᱳᱝᱥᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱥᱤᱱ ᱛᱷᱮᱵᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱮᱼᱳᱝᱥᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱥᱤᱱ ᱛᱷᱮᱵᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱤᱠᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱟᱜ ᱫᱚᱲᱦᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾ == ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ == {{Main|ᱢᱩᱱᱫᱷᱩᱢ}}ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱱᱫᱷᱩᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱪᱟᱼᱛᱮᱭᱟᱜ 'ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ' ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>Ancestral Voices: Oral Ritual Texts and Their Social Contexts Among the Mewahang Rai of East Nepal By Martin Gaenszle Lit, 2002</ref> ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ 'ᱭᱩᱢᱟ ᱥᱟᱢᱭᱳ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱜᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱭᱩᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱜᱩᱨᱩ ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱚᱱᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱥᱚᱛᱭᱚᱦᱟᱝ' ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>P.141 Migration and Religion in Europe: Comparative Perspectives on South Asian Experiences By Ester Gallo, 22 Apr 2016</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} q7a8f2dap6mfl27isl896bw2wq0t4zj 189793 189792 2026-03-30T12:40:39Z Sunia Marndi 8165 189793 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ}}{{Infobox ethnic group|group=ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝ (Yakthung)|image=Hongkong limbu chasok.jpg|image_caption=ᱪᱟᱥᱳᱠ ᱛᱟᱝᱱᱟᱢ (chasok tangnam) ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|population={{flag|Nepal}} {{flag|India}} {{flag|Bhutan}} {{flag|UK}}|region1={{flag|Nepal}}: ᱔,᱑᱔,᱗᱐᱔ (᱒᱐᱒᱑) [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱠᱳᱥᱤ]]: ᱓,᱘᱗,᱕᱑᱕ [[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ]]: ᱕᱒᱘ [[ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ]]: ᱒᱓,᱘᱙᱓ [[ᱜᱚᱱᱰᱚᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱜᱚᱱᱰᱚᱠᱤ]]: ᱑,᱔᱙᱓ [[ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ]]: ᱖᱔᱒ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ]]: ᱒᱒᱑ [[ᱥᱩᱫᱩᱨᱯᱟᱥᱪᱷᱤᱢ]]: ᱔᱑᱒ {{flag|Bhutan}}: ᱑,᱘᱐᱐|pop1={{flag|India}}: ᱑,᱖᱓,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱑᱑) [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]]: ᱖᱐,᱐᱐᱐ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]: ᱕᱖,᱐᱐᱐ [[ᱟᱥᱟᱢ]]: ᱓᱗,᱐᱐᱐ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]: ᱑,᱘᱐᱐ [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]]: ᱑,᱒᱐᱐ [[ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ]]: ᱑,᱑᱐᱐ [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ]]: ᱑᱐᱐᱐ {{flag|UK}}: ᱑᱕,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱑᱕)|native_name=ᤕᤠᤰᤌᤢᤱ|native_name_lang=lif|languages=[[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]|religions='''ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ''': [[Kirat Mundhum|ᱠᱤᱨᱟᱛ ᱢᱩᱱᱫᱷᱩᱢ]] ᱘᱑%<br/>'''ᱠᱚᱢ''': [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱑᱔%, [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱕%|related_groups={{hlist|[[Yakkha people|ᱭᱟᱠᱠᱷᱟ]]|[[Rai people|ᱨᱟᱭ]]|[[Lepcha people|ᱞᱮᱯᱪᱟ]]|[[Dhimal|ᱫᱷᱤᱢᱟᱞ]]|ᱮᱴᱟᱜ [[Sino-Tibetan languages|ᱪᱤᱱ-ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]}}}} {{IPA notice}} '''ᱞᱤᱢᱵᱩ''' ([[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱤᱢᱵᱩ]]: {{lang|lif|ᤕᤠᤰᤌᤢᤱ}}) ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]], ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱪᱤᱱᱼᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>State government and politics, Sikkim By Nirmalananda Sengupta Sterling, 1985</ref><ref>Evaluation Of Man And The Modern Society In Sikkim By Jash Raj Subba, 2008</ref><ref>P.6 History, Culture and Customs of Sikkim, J. R. Subba, 2008</ref> '''ᱥᱩᱵᱵᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱦ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱷᱟᱞᱤ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱟᱹᱫᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Democracy, pluralism, and change: an inquiry in the Nepalese context By Sanjaya Serchan Chhye Pahuppe, 2001</ref> ᱥᱩᱵᱵᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ (ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱵᱟ) ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ ᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱮ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱫᱚ 'ᱥᱩᱵᱵᱟ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ 'ᱵᱚᱝᱥᱚᱣᱚᱞᱤ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱵᱚᱝᱥᱟᱣᱚᱞᱤ' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Linguistic Survey of India, Volume 3, Part 1 By Office of the superintendent of government printing, 1909</ref> ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱨᱩᱢ ᱥᱮ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱓᱐᱘ ᱮᱹᱰᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱯᱳ''ᱼᱳᱣᱼᱣᱮᱳᱼᱡᱤᱝ'' ᱨᱮ 'ᱭᱤᱼᱛᱤᱼᱥᱟᱭ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱹᱨᱵᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ), ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>Saklani, Dinesh Prasad ''Ancient communities of the Himalaya'' Indus Publishing Company, India (1 Mar 2002) {{ISBN|978-81-7387-090-3}} p. 36</ref><ref>[[Sylvain Levi|Levi, Sylvain]] ''Le Nepal'' Asian Educational Services, India; Facsimile edition (20 Dec 2007){{ISBN|978-81-206-0580-0}} p. 78</ref> ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite book|title=The Limbus: A South Eastern Himalayan indigenous kirat People|year=1979|last=Sanyal|first=Dr. Chanru Chandra|publisher=Dipti Printing|page=7}}</ref><ref>{{Cite book|title=Navigating Social Exclusion and Inclusion in Contemporary India and Beyond: Structures, Agents, Practices (Anthem South Asian Studies)|year=2014|last=Skoda|first=Uwe|publisher=Anthem Press|isbn=978-1783083404|page=137}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ''ᱥᱩ,''ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱱᱟᱶᱟ", ᱟᱨ ''ᱠᱷᱤᱢ,'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ" ᱥᱮ "ᱚᱲᱟᱜ" ᱾<ref>Ethnic Groups of South Asia and the Pacific: An Encyclopedia By James Minahan, 2012</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ == [[ᱨᱮᱫ:Ancient_map_of_Limbu.jpg|thumb|ᱚᱨᱩᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱾]] ᱒᱐᱒᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ 'ᱵᱩᱨᱩ/ᱵᱩᱨᱩ ᱡᱚᱱᱚᱡᱟᱛᱤ' ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱔,᱑᱔,᱗᱐᱔ ᱦᱚᱲ (ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑.᱔᱓%) ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: * [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱘.᱐᱑%) * [[ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱕%) * [[ᱜᱚᱱᱰᱚᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱒%) * [[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱑%) * [[ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱑%) * [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱐᱒%) * ᱥᱩᱫᱩᱨᱯᱟᱥᱪᱷᱤᱢ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ (᱐.᱐᱓%) ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱛᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖,᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱦᱨᱟᱛᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱫᱷᱚᱱᱠᱩᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱛᱟᱯᱞᱮᱡᱩᱝ, ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱩᱱᱥᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱟᱸᱪᱛᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱤᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱵᱷᱨᱮᱡᱽ (᱑.᱐%) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱥᱮ "ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ" ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱯᱟᱸᱪᱛᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱔᱓.᱔%) * ᱛᱟᱯᱞᱮᱡᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱔᱒.᱖%) * ᱛᱮᱦᱨᱟᱛᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱓᱖.᱔%) * ᱤᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱑᱖.᱘%) * ᱫᱷᱚᱱᱠᱩᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱑᱓.᱙%) * ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱗.᱗%) * ᱥᱚᱝᱠᱷᱩᱣᱟᱥᱚᱵᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱕.᱗%) * ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱔.᱓%) * ᱥᱩᱱᱥᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱓.᱖%) * ᱛᱟᱯᱞᱮᱡᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱕.᱑%) * [[ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ]] (᱑.᱓%) '''ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ''' ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]], ᱟᱨ [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ, [[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ]], ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == '''ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱸᱡᱟ''' '''ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱡᱩᱜᱽ:''' * ᱵᱮᱫᱽ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ: ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱱᱰᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱮᱫᱽ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱤᱱ, ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱭᱮᱰ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱠᱤᱨᱟᱛ ᱨᱟᱡᱽ (ᱟᱭᱛᱟᱨ ᱘᱐᱐ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱤ ᱼ ᱓᱐᱐ ᱥᱤ.ᱤ): ** ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱤᱨᱟᱛ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱵᱮᱰᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ** ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱬ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱨᱟᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ '''ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱥᱚᱱ:''' * ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ (᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ): ** ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ** ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ 'ᱥᱩᱵᱵᱟ' ᱥᱮ 'ᱦᱟᱝ' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ** ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱱᱟᱹᱨᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ** ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱢᱤᱫᱩᱱ (᱑᱗᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ):''' * ᱑᱗᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱰ ᱥᱟᱦ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * "ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱᱼᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱪᱩᱠᱛᱤ" (ᱟᱭᱛᱟᱨ ᱑᱗᱗᱔) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ: ** ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ (ᱠᱤᱯᱟᱴ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ) ᱾ ** ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱾ * ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱚᱞᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ, ᱦᱤᱱᱫᱩᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱤᱫᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ '''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ''' * ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱡ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ: ** ᱑᱙᱖0 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ 'ᱠᱤᱯᱟᱴ' ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱞ: ** ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ (ᱦᱚᱲ ᱦᱩᱞ ᱑᱙᱙᱖ᱼ᱒᱐᱐᱖) ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ** ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱨᱤᱡᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱭ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ * ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱪᱤᱠᱤ ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ: ** ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ == '''ᱞᱤᱢᱵᱩ''' (Limbu: ᤕᤠᤰᤌᤢᤱ ᤐᤠᤴ, ''yakthuṅ pan'') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱼᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]) ᱨᱤᱱ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱫᱚ ''ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝ'' ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ''ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝᱯᱟᱱ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱯᱷᱮᱫᱟᱯᱮ, ᱪᱷᱚᱛᱷᱟᱨᱮ, ᱛᱟᱢᱵᱚᱨᱠᱷᱳᱞᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱮ ᱾ '''ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ''' ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱪᱩᱞᱟᱪᱩᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱢᱚᱝᱥᱮᱵᱩᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱚᱱᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ''ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱦᱮᱨᱟᱞᱰ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ '''ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱥᱮ ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝ/ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱪᱤᱠᱤ''' [[ᱨᱮᱫ:Limbu_script.png|right|thumb|275x275px|[[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱾ ᱜᱽᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]] [[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱪᱤᱠᱤ]] (ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ) ᱫᱚ ᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱦᱟᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱼᱳᱝᱥᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱥᱤᱱ ᱛᱷᱮᱵᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱮᱼᱳᱝᱥᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱥᱤᱱ ᱛᱷᱮᱵᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱤᱠᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱟᱜ ᱫᱚᱲᱦᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾ == ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ == ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱱᱫᱷᱩᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱪᱟᱼᱛᱮᱭᱟᱜ 'ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ' ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>Ancestral Voices: Oral Ritual Texts and Their Social Contexts Among the Mewahang Rai of East Nepal By Martin Gaenszle Lit, 2002</ref> ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ 'ᱭᱩᱢᱟ ᱥᱟᱢᱭᱳ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱜᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱭᱩᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱜᱩᱨᱩ ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱚᱱᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱥᱚᱛᱭᱚᱦᱟᱝ' ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>P.141 Migration and Religion in Europe: Comparative Perspectives on South Asian Experiences By Ester Gallo, 22 Apr 2016</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} dninyqbdu19rxeagr5eksgu6drq8xvu 189794 189793 2026-03-30T12:43:31Z Sunia Marndi 8165 189794 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ}}{{Infobox ethnic group|group=ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝ (Yakthung)|image=Hongkong limbu chasok.jpg|image_caption=ᱪᱟᱥᱳᱠ ᱛᱟᱝᱱᱟᱢ (chasok tangnam) ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|population={{flag|Nepal}} {{flag|India}} {{flag|Bhutan}} {{flag|UK}}|region1={{flag|Nepal}}: ᱔,᱑᱔,᱗᱐᱔ (᱒᱐᱒᱑) [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱠᱳᱥᱤ]]: ᱓,᱘᱗,᱕᱑᱕ [[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ]]: ᱕᱒᱘ [[ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ]]: ᱒᱓,᱘᱙᱓ [[ᱜᱚᱱᱰᱚᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱜᱚᱱᱰᱚᱠᱤ]]: ᱑,᱔᱙᱓ [[ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ]]: ᱖᱔᱒ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ]]: ᱒᱒᱑ [[ᱥᱩᱫᱩᱨᱯᱟᱥᱪᱷᱤᱢ]]: ᱔᱑᱒ {{flag|Bhutan}}: ᱑,᱘᱐᱐|pop1={{flag|India}}: ᱑,᱖᱓,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱑᱑) [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]]: ᱖᱐,᱐᱐᱐ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]: ᱕᱖,᱐᱐᱐ [[ᱟᱥᱟᱢ]]: ᱓᱗,᱐᱐᱐ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]: ᱑,᱘᱐᱐ [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]]: ᱑,᱒᱐᱐ [[ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ]]: ᱑,᱑᱐᱐ [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ]]: ᱑᱐᱐᱐ {{flag|UK}}: ᱑᱕,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱑᱕)|native_name=ᤕᤠᤰᤌᤢᤱ|native_name_lang=lif|languages=[[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]|religions='''ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ''': [[Kirat Mundhum|ᱠᱤᱨᱟᱛ ᱢᱩᱱᱫᱷᱩᱢ]] ᱘᱑%<br/>'''ᱠᱚᱢ''': [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱑᱔%, [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱕%|related_groups={{hlist|[[Yakkha people|ᱭᱟᱠᱠᱷᱟ]]|[[Rai people|ᱨᱟᱭ]]|[[Lepcha people|ᱞᱮᱯᱪᱟ]]|[[Dhimal|ᱫᱷᱤᱢᱟᱞ]]|ᱮᱴᱟᱜ [[Sino-Tibetan languages|ᱪᱤᱱ-ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]}}}} '''ᱞᱤᱢᱵᱩ''' ([[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱤᱢᱵᱩ]]: {{lang|lif|ᤕᤠᤰᤌᤢᤱ}}) ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]], ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱪᱤᱱᱼᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>State government and politics, Sikkim By Nirmalananda Sengupta Sterling, 1985</ref><ref>Evaluation Of Man And The Modern Society In Sikkim By Jash Raj Subba, 2008</ref><ref>P.6 History, Culture and Customs of Sikkim, J. R. Subba, 2008</ref> '''ᱥᱩᱵᱵᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱦ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱷᱟᱞᱤ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱟᱹᱫᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Democracy, pluralism, and change: an inquiry in the Nepalese context By Sanjaya Serchan Chhye Pahuppe, 2001</ref> ᱥᱩᱵᱵᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ (ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱵᱟ) ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ ᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱮ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱫᱚ 'ᱥᱩᱵᱵᱟ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ 'ᱵᱚᱝᱥᱚᱣᱚᱞᱤ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱵᱚᱝᱥᱟᱣᱚᱞᱤ' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Linguistic Survey of India, Volume 3, Part 1 By Office of the superintendent of government printing, 1909</ref> ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱨᱩᱢ ᱥᱮ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱓᱐᱘ ᱮᱹᱰᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱯᱳ''ᱼᱳᱣᱼᱣᱮᱳᱼᱡᱤᱝ'' ᱨᱮ 'ᱭᱤᱼᱛᱤᱼᱥᱟᱭ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱹᱨᱵᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ), ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>Saklani, Dinesh Prasad ''Ancient communities of the Himalaya'' Indus Publishing Company, India (1 Mar 2002) {{ISBN|978-81-7387-090-3}} p. 36</ref><ref>[[Sylvain Levi|Levi, Sylvain]] ''Le Nepal'' Asian Educational Services, India; Facsimile edition (20 Dec 2007){{ISBN|978-81-206-0580-0}} p. 78</ref> ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite book|title=The Limbus: A South Eastern Himalayan indigenous kirat People|year=1979|last=Sanyal|first=Dr. Chanru Chandra|publisher=Dipti Printing|page=7}}</ref><ref>{{Cite book|title=Navigating Social Exclusion and Inclusion in Contemporary India and Beyond: Structures, Agents, Practices (Anthem South Asian Studies)|year=2014|last=Skoda|first=Uwe|publisher=Anthem Press|isbn=978-1783083404|page=137}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ''ᱥᱩ,''ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱱᱟᱶᱟ", ᱟᱨ ''ᱠᱷᱤᱢ,'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ" ᱥᱮ "ᱚᱲᱟᱜ" ᱾<ref>Ethnic Groups of South Asia and the Pacific: An Encyclopedia By James Minahan, 2012</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ == [[ᱨᱮᱫ:Ancient_map_of_Limbu.jpg|thumb|ᱚᱨᱩᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱾]] ᱒᱐᱒᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ 'ᱵᱩᱨᱩ/ᱵᱩᱨᱩ ᱡᱚᱱᱚᱡᱟᱛᱤ' ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱔,᱑᱔,᱗᱐᱔ ᱦᱚᱲ (ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑.᱔᱓%) ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: * [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱘.᱐᱑%) * [[ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱕%) * [[ᱜᱚᱱᱰᱚᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱒%) * [[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱑%) * [[ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱑%) * [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (᱐.᱐᱒%) * ᱥᱩᱫᱩᱨᱯᱟᱥᱪᱷᱤᱢ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ (᱐.᱐᱓%) ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱛᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖,᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱦᱨᱟᱛᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱫᱷᱚᱱᱠᱩᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱛᱟᱯᱞᱮᱡᱩᱝ, ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱩᱱᱥᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱟᱸᱪᱛᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱤᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱵᱷᱨᱮᱡᱽ (᱑.᱐%) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱥᱮ "ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ" ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱯᱟᱸᱪᱛᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱔᱓.᱔%) * ᱛᱟᱯᱞᱮᱡᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱔᱒.᱖%) * ᱛᱮᱦᱨᱟᱛᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱓᱖.᱔%) * ᱤᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱑᱖.᱘%) * ᱫᱷᱚᱱᱠᱩᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱑᱓.᱙%) * ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱗.᱗%) * ᱥᱚᱝᱠᱷᱩᱣᱟᱥᱚᱵᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱕.᱗%) * ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱔.᱓%) * ᱥᱩᱱᱥᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱓.᱖%) * ᱛᱟᱯᱞᱮᱡᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱕.᱑%) * [[ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ]] (᱑.᱓%) '''ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ''' ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]], ᱟᱨ [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ, [[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ]], ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == '''ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱸᱡᱟ''' '''ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱡᱩᱜᱽ:''' * ᱵᱮᱫᱽ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ: ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱱᱰᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱮᱫᱽ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱤᱱ, ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱭᱮᱰ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱠᱤᱨᱟᱛ ᱨᱟᱡᱽ (ᱟᱭᱛᱟᱨ ᱘᱐᱐ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱤ ᱼ ᱓᱐᱐ ᱥᱤ.ᱤ): ** ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱤᱨᱟᱛ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱵᱮᱰᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ** ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱬ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱨᱟᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ '''ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱥᱚᱱ:''' * ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ (᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ): ** ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ** ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ 'ᱥᱩᱵᱵᱟ' ᱥᱮ 'ᱦᱟᱝ' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ** ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱱᱟᱹᱨᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ** ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱢᱤᱫᱩᱱ (᱑᱗᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ):''' * ᱑᱗᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱰ ᱥᱟᱦ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * "ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱᱼᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱪᱩᱠᱛᱤ" (ᱟᱭᱛᱟᱨ ᱑᱗᱗᱔) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ: ** ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ (ᱠᱤᱯᱟᱴ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ) ᱾ ** ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱾ * ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱚᱞᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ, ᱦᱤᱱᱫᱩᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱤᱫᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ '''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ''' * ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱡ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ: ** ᱑᱙᱖0 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ 'ᱠᱤᱯᱟᱴ' ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱞ: ** ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ (ᱦᱚᱲ ᱦᱩᱞ ᱑᱙᱙᱖ᱼ᱒᱐᱐᱖) ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ** ᱞᱤᱢᱵᱩᱣᱟᱱ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱨᱤᱡᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱭ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ * ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱪᱤᱠᱤ ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ: ** ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ == '''ᱞᱤᱢᱵᱩ''' (Limbu: ᤕᤠᤰᤌᤢᤱ ᤐᤠᤴ, ''yakthuṅ pan'') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱼᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]) ᱨᱤᱱ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱫᱚ ''ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝ'' ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ''ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝᱯᱟᱱ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱯᱷᱮᱫᱟᱯᱮ, ᱪᱷᱚᱛᱷᱟᱨᱮ, ᱛᱟᱢᱵᱚᱨᱠᱷᱳᱞᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱮ ᱾ '''ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ''' ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱪᱩᱞᱟᱪᱩᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱢᱚᱝᱥᱮᱵᱩᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱚᱱᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ''ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱦᱮᱨᱟᱞᱰ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ '''ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱥᱮ ᱭᱟᱠᱛᱷᱩᱝ/ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱪᱤᱠᱤ''' [[ᱨᱮᱫ:Limbu_script.png|right|thumb|275x275px|[[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱾ ᱜᱽᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]] [[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱪᱤᱠᱤ]] (ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ) ᱫᱚ ᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱦᱟᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱼᱳᱝᱥᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱥᱤᱱ ᱛᱷᱮᱵᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱮᱼᱳᱝᱥᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱥᱤᱱ ᱛᱷᱮᱵᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱤᱠᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱝᱜᱟ ᱟᱜ ᱫᱚᱲᱦᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾ == ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ == ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱱᱫᱷᱩᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱪᱟᱼᱛᱮᱭᱟᱜ 'ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ' ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>Ancestral Voices: Oral Ritual Texts and Their Social Contexts Among the Mewahang Rai of East Nepal By Martin Gaenszle Lit, 2002</ref> ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ 'ᱭᱩᱢᱟ ᱥᱟᱢᱭᱳ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱜᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱭᱩᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱜᱩᱨᱩ ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱚᱱᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱥᱚᱛᱭᱚᱦᱟᱝ' ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>P.141 Migration and Religion in Europe: Comparative Perspectives on South Asian Experiences By Ester Gallo, 22 Apr 2016</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} 421xx6kd7jrvpg0cdupd79s6epvo923 ᱢᱳᱰᱩᱞ:Person date 828 35274 189811 2026-03-30T13:49:30Z Sunia Marndi 8165 "require("strict") local p = {} local TEMPLATES = { birth_date = "Birth date", birth_date_and_age = "Birth date and age", birth_year = "Birth year", birth_year_and_age = "Birth year and age", death_date = "Death date", death_date_text = "Death date text", death_date_and_age = "Death date and age", death_year = "Death year", death_year_and_age = "Death year and age", } local invalid_date_category = '' local tracking_c..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 189811 Scribunto text/plain require("strict") local p = {} local TEMPLATES = { birth_date = "Birth date", birth_date_and_age = "Birth date and age", birth_year = "Birth year", birth_year_and_age = "Birth year and age", death_date = "Death date", death_date_text = "Death date text", death_date_and_age = "Death date and age", death_year = "Death year", death_year_and_age = "Death year and age", } local invalid_date_category = '' local tracking_category = '' local Date = require('Module:Date')._Date local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs if mw.title.getCurrentTitle():inNamespaces(0, 828, 829) then -- Category only in namespaces: 0=article, 828=module & 829=module talk (last 2 needed for testcases) tracking_category = '[[Category:Pages where birth or death is being automatically determined]]' invalid_date_category = '[[Category:Pages with invalid birth or death dates]]' end local function check_for_invalid_date(str) return mw.ustring.match(str, '^%?') or mw.ustring.match(str, '^%d%d%?') or mw.ustring.match(str, '^[Uu]nk') end local function expand_template(template, args) return mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = template, args = args} end local function parse_date(str) local date = Date(str) if date then return tostring(date.year), tostring(date.month), tostring(date.day) end -- TODO: Date has not been parsed. Need to work out what to do. For now, throw an error. -- Example where this can occur: "birth_date = 22 December 1946" at [[Maurice Pasternak]]. -- There was a nonbreaking space after "22" whidh Date does not accept. error('Module:Person_date parse_date invalid date: "' .. tostring(str) .. '"') end local function date_format(str) if mw.ustring.match (str, '^%d+%s*%a+[%.]*%s*%d%d%d%d$') then return 'df' elseif mw.ustring.match(str, '^%a+[%.]*%s+%d+,%s*%d%d%d%d$') then return 'mf' else return 'ERROR' end end local function is_valid_month (str) str = string.upper(mw.ustring.sub(str,1,1))..string.lower(mw.ustring.sub(str,2)) local months = {'Jan','Jan.','January','Feb','Feb.','February','Mar','March','Apr','Apr.','April','May','Jun','Jun.','June','Jul','Jul.','July','Aug','Aug.','August','Sep','Sept','Sep.','Sept.','September','Oct','Oct.','October','Nov','Nov','November','Dec','Dec.','December'} for index, value in ipairs(months) do if value == str then return true end end return false end local function is_month_year_only(str) local month = mw.ustring.match(str, '^(%a+)[%.]*%s+%d%d%d%d$') if month == nil then return false else return is_valid_month(month) end end local function is_valid_date(str) local month = mw.ustring.match (str, '^%d+%s*(%a+)[%.]*%s*%d%d%d%d$') or mw.ustring.match(str, '^(%a+)[%.]*%s+%d+,%s*%d%d%d%d$') if month == nil then return false else return is_valid_month(month) end end local function is_year_only(str) return mw.ustring.match(str, '^%d%d%d%d$') end local function already_has_template(str) str = mw.ustring.gsub(str, '&[Nn][Bb][Ss][Pp];', ' ') return mw.ustring.match(str, '<span') or mw.ustring.match(str, '<time') or mw.ustring.match(str,'%(aged%s*%d+') or mw.ustring.match(str,'%(age%s*%d+') end local function sanatize_date(str) -- Sanatize leading & trailing whitespace (this caused an issue before it was implemented) str = mw.ustring.gsub(str,'^%s*','') str = mw.ustring.gsub(str,'%s*$','') -- Sanatize ordinals str = mw.ustring.gsub(str, '(%d+)st([,%s])', '%1%2') str = mw.ustring.gsub(str, '(%d+)rd([,%s])', '%1%2') str = mw.ustring.gsub(str, '(%d+)th([,%s])', '%1%2') str = mw.ustring.gsub(str, '(%d+)nd([,%s])', '%1%2') return str end local function parse_birth(args) local birth_date = args['birth_date'] or '' local death_date = args['death_date'] or '' local disap_date = args['disappeared_date'] or '' local original = birth_date birth_date = sanatize_date(birth_date) death_date = sanatize_date(death_date) disap_date = sanatize_date(disap_date) -- Check for bad inputs. This used to be covered by a switch statement in infoboxes if check_for_invalid_date(birth_date) then return original..invalid_date_category end if already_has_template(birth_date) then return original end if is_valid_date(birth_date) then local location = mw.ustring.find(birth_date, '%d%d%d%d') local extra = mw.ustring.sub(birth_date, location+4) .. tracking_category local date = mw.ustring.sub(birth_date, 1,location+3) local year, month, day = parse_date(date) local format = date_format(date) if death_date == '' and disap_date == '' then return expand_template(TEMPLATES.birth_date_and_age, {year, month, day, [format] = 'yes'}) .. extra elseif is_year_only(death_date) or is_valid_date(death_date) or is_month_year_only(death_date) then return expand_template(TEMPLATES.birth_date, {year, month, day, [format] = 'yes'}) .. extra else -- death_date is not a valid string (example: 'unknown') return original end end if is_month_year_only(birth_date) then local year = Date('1 '..birth_date):text('%Y') local month = Date('1 '..birth_date):text('%-m') local location = mw.ustring.find(birth_date, '%d%d%d%d') local date = mw.ustring.sub(birth_date, 1,location+3) local extra = mw.ustring.sub(birth_date, location+4) .. tracking_category if death_date == '' and disap_date == '' then return expand_template(TEMPLATES.birth_year_and_age, {year, month}) .. extra elseif is_year_only(death_date) or is_valid_date(death_date) or is_month_year_only(death_date) then return expand_template(TEMPLATES.birth_year, {date}) .. extra else -- death_date is not a valid string (example: 'unknown') return original end end if is_year_only(birth_date) then local date = mw.ustring.sub(birth_date, 1, 5) local extra = mw.ustring.sub(birth_date, 5) .. tracking_category if death_date == '' and disap_date == '' then return expand_template(TEMPLATES.birth_year_and_age, {date}) .. extra elseif is_year_only(death_date) or is_valid_date(death_date) then return expand_template(TEMPLATES.birth_year, {date}) .. extra else -- death_date is not a valid string (example: 'unknown') return original end end return original end local function parse_death(args) local birth_date = args['birth_date'] or '' local death_date = args['death_date'] or '' local original = death_date birth_date = sanatize_date(birth_date) death_date = sanatize_date(death_date) -- Check for bad inputs. This used to be covered by a switch statement in infoboxes if check_for_invalid_date(death_date) then return original..invalid_date_category end if already_has_template(death_date) then return original end if is_valid_date(death_date) or is_month_year_only(death_date) then local location = mw.ustring.find(death_date, '%d%d%d%d') local date = mw.ustring.sub(death_date, 1,location+3) local extra = mw.ustring.sub(death_date, location+4) .. tracking_category local format = date_format(date) if birth_date == '' then if is_month_year_only(death_date) then return expand_template(TEMPLATES.death_date_text, {date}) .. extra end local year, month, day = parse_date(date) return expand_template(TEMPLATES.death_date, {year, month, day, [format] = 'yes'}) .. extra else if is_year_only(birth_date) then location = mw.ustring.find(birth_date, '%d%d%d%d') local bd = mw.ustring.sub(birth_date, 1,location+3) if is_month_year_only(death_date) then return expand_template(TEMPLATES.death_date_and_age, {date, bd}) .. extra end return expand_template(TEMPLATES.death_date_and_age, {date, bd, [format] = 'yes'}) .. extra elseif is_valid_date(birth_date) or is_month_year_only(birth_date) then location = mw.ustring.find(birth_date, '%d%d%d%d') local bd = mw.ustring.sub(birth_date, 1,location+3) if (is_month_year_only(death_date)) then return expand_template(TEMPLATES.death_date_and_age, {date, bd}) .. extra end return expand_template(TEMPLATES.death_date_and_age, {date, bd, [format] = 'yes'}) .. extra end end end if is_year_only(death_date) then if birth_date == '' then return expand_template(TEMPLATES.death_year, {mw.ustring.sub(death_date, 1, 5)}) .. mw.ustring.sub(death_date, 5) .. tracking_category else if is_year_only(birth_date) then return expand_template(TEMPLATES.death_year_and_age, {mw.ustring.sub(death_date, 1, 5), mw.ustring.sub(birth_date, 1, 5)}) .. mw.ustring.sub(death_date, 5) .. tracking_category else if is_valid_date(birth_date) then local location = mw.ustring.find(death_date, '%d%d%d%d') local date = mw.ustring.sub(death_date, 1,location+3) local extra = mw.ustring.sub(death_date, location+4) .. tracking_category location = mw.ustring.find(birth_date, '%d%d%d%d') local bd = mw.ustring.sub(birth_date, 1,location+3) return expand_template(TEMPLATES.death_date_and_age, {date, bd}) .. extra end end end end return original end function p.birth(frame) return parse_birth(getArgs(frame, {parentFirst = true})) end function p.death(frame) return parse_death(getArgs(frame, {parentFirst = true})) end return p qm4tcdz8g5vkfc018ay0tu8zlfditks ᱪᱷᱟᱸᱪ:Win 10 35275 189814 2026-03-30T14:23:37Z Sunia Marndi 8165 Redirected page to [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:Won]] 189814 wikitext text/x-wiki #redirect [[Template:Won]] ksmnxaju19p6yh4oxhjbophb5b0u3hq ᱪᱷᱟᱸᱪ:Loss 10 35276 189815 2026-03-30T15:24:05Z Sunia Marndi 8165 Redirected page to [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:Lost]] 189815 wikitext text/x-wiki #redirect [[Template:Lost]] p7r4yw04msimdy9gb3h1h5no048zavc ᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱥᱚᱢᱱᱟᱛᱷ 0 35277 189823 2026-03-30T18:42:16Z Ramjit Tudu 52 +ᱤᱱᱯᱷᱚᱵᱚᱠᱥ 189823 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ | image = Swathi Somnath in October 2020 2.png | caption = ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱥᱣᱟᱛᱤ | birth_name = ᱫᱩᱥᱤ ᱥᱣᱟᱛᱤ | birth_place = [[ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ), ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | education = {{ubl | ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ([[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]) | [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ]] }} | occupation = ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ | known_for = [[ᱠᱟᱢᱥᱩᱛᱨᱚ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱞᱮ (Ballet) | awards = [[ᱠᱟᱞᱟ ᱨᱚᱛᱱᱚ]] }} 3a8irpt0y12x9pel9hzu24fovdmsh8b 189824 189823 2026-03-30T18:44:11Z Ramjit Tudu 52 189824 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ | image = Swathi Somnath in October 2020 2.png | caption = ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱥᱣᱟᱛᱤ | birth_name = ᱫᱩᱥᱤ ᱥᱣᱟᱛᱤ | birth_place = [[ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ), ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | education = {{ubl | ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ([[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]) | [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ]] }} | occupation = ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ | known_for = [[ᱠᱟᱢᱥᱩᱛᱨᱚ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱞᱮ (Ballet) | awards = [[ᱠᱟᱞᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ]] }} '''ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱫᱩᱥᱤ ᱥᱣᱟᱛᱤ''')<ref name=":4">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=PAUGtBC0Hl0 |title=శ్రీకాకుళంలో ఆ 12 ఎకరాలు ఎలా వచ్చాయి?-Classical Dancer Swathi Somanath {{!}}{{!}} A Candid Conversation |date=25 September 2022 |last=Swapna |type=Videotape |language=te |publisher=iDream Telugu Movies |trans-title=How did those 12 acres come in Srikakulam?-Classical Dancer Swathi Somanath {{!}}{{!}} A Candid Conversation |access-date=14 December 2022}}</ref> ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ]] ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱢᱥᱩᱛᱨᱚ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱟᱞᱮᱴ (dance ballet) ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ]] ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ "ᱱᱨᱤᱛᱭᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ" ᱟᱨ [[ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ "ᱥᱟᱢᱯᱨᱟᱫᱟᱭᱚᱢ ᱰᱮᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ" ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ cftnpgi1hyfpc6t3p6qmq38geanl6qp 189825 189824 2026-03-30T18:46:12Z Ramjit Tudu 52 189825 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ | image = Swathi Somnath in October 2020 2.png | caption = ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱥᱣᱟᱛᱤ | birth_name = ᱫᱩᱥᱤ ᱥᱣᱟᱛᱤ | birth_place = [[ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ), ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | education = {{ubl | ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ([[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]) | [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ]] }} | occupation = ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ | known_for = [[ᱠᱟᱢᱥᱩᱛᱨᱚ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱞᱮ (Ballet) | awards = [[ᱠᱟᱞᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ]] }} '''ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱫᱩᱥᱤ ᱥᱣᱟᱛᱤ''')<ref name=":4">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=PAUGtBC0Hl0 |title=శ్రీకాకుళంలో ఆ 12 ఎకరాలు ఎలా వచ్చాయి?-Classical Dancer Swathi Somanath {{!}}{{!}} A Candid Conversation |date=25 September 2022 |last=Swapna |type=Videotape |language=te |publisher=iDream Telugu Movies |trans-title=How did those 12 acres come in Srikakulam?-Classical Dancer Swathi Somanath {{!}}{{!}} A Candid Conversation |access-date=14 December 2022}}</ref> ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ]] ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱢᱥᱩᱛᱨᱚ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱟᱞᱮᱴ (dance ballet) ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ]] ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ "ᱱᱨᱤᱛᱭᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ" ᱟᱨ [[ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ "ᱥᱟᱢᱯᱨᱟᱫᱟᱭᱚᱢ ᱰᱮᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ" ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱮᱞᱳᱭᱮ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]], ᱵᱤᱦᱟᱨ (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] [[ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ]]<ref name=":7">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=y0705iSe9vo&t=153 |title=Kuchipudi Dancer Swathi Somnath {{!}}{{!}} Open Heart With RK {{!}}{{!}} Season:1-Episode:17 {{!}}{{!}} 07.02.2010 {{!}}{{!}} #OHRK |date=5 April 2021 |last=Vemuri |first=Radhakrishna |type=Videotape |language=te |publisher=[[ABN Andhra Jyothi]] |author-link=Vemuri Radhakrishna}}</ref> ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾{{Efn|''[[The Hindu]]'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱥᱤ ᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱵᱤᱱᱤᱢ (Bnim) ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" />}}<ref name=":1">{{Cite web |last=Bnim |author-link=Bnim |date=23 October 2014 |title="స్వాతి సోమనాథ్" – శింజారవం |trans-title=Swathi Somnath |url=https://www.acchamgatelugu.com/2014/10/swathi-somanath-shinjaravam.html |access-date=13 December 2022 |website=acchamgatelugu.com}}</ref><ref name=":3">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=crGfdeuCxac |title=Vijetha {{!}}{{!}} Swathi Somanath |date=28 October 2020 |type=Videotape |language=te |publisher=[[DD Yadagiri]] |access-date=14 December 2022}}</ref> ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱫᱩᱥᱤ ᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱨᱟᱢ, [[ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name=":1" /> ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱮᱞᱳᱭᱮ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ ᱾ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱵᱮᱸᱜᱚᱞ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":7" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ]] ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Narayana |date=11 January 2014 |title=Representing The Art of Perfection |url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2014/jan/11/Representing-The-Art-of-Perfection-563032.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210153401/https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2014/jan/11/Representing-The-Art-of-Perfection-563032.html |url-status=dead |archive-date=10 December 2022 |access-date=12 December 2022 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref> ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱳᱥᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ Ph.D ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":3" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱪᱮᱵᱮᱞᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":7" /> kkucg2ieeq3848zxo3bwh8t3svuig82 189826 189825 2026-03-30T18:51:00Z Ramjit Tudu 52 /* ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ */ 189826 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ | image = Swathi Somnath in October 2020 2.png | caption = ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱥᱣᱟᱛᱤ | birth_name = ᱫᱩᱥᱤ ᱥᱣᱟᱛᱤ | birth_place = [[ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ), ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | education = {{ubl | ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ([[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]) | [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ]] }} | occupation = ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ | known_for = [[ᱠᱟᱢᱥᱩᱛᱨᱚ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱞᱮ (Ballet) | awards = [[ᱠᱟᱞᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ]] }} '''ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱫᱩᱥᱤ ᱥᱣᱟᱛᱤ''')<ref name=":4">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=PAUGtBC0Hl0 |title=శ్రీకాకుళంలో ఆ 12 ఎకరాలు ఎలా వచ్చాయి?-Classical Dancer Swathi Somanath {{!}}{{!}} A Candid Conversation |date=25 September 2022 |last=Swapna |type=Videotape |language=te |publisher=iDream Telugu Movies |trans-title=How did those 12 acres come in Srikakulam?-Classical Dancer Swathi Somanath {{!}}{{!}} A Candid Conversation |access-date=14 December 2022}}</ref> ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ]] ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱢᱥᱩᱛᱨᱚ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱟᱞᱮᱴ (dance ballet) ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ]] ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ "ᱱᱨᱤᱛᱭᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ" ᱟᱨ [[ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ "ᱥᱟᱢᱯᱨᱟᱫᱟᱭᱚᱢ ᱰᱮᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ" ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱮᱞᱳᱭᱮ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]], ᱵᱤᱦᱟᱨ (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] [[ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ]]<ref name=":7">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=y0705iSe9vo&t=153 |title=Kuchipudi Dancer Swathi Somnath {{!}}{{!}} Open Heart With RK {{!}}{{!}} Season:1-Episode:17 {{!}}{{!}} 07.02.2010 {{!}}{{!}} #OHRK |date=5 April 2021 |last=Vemuri |first=Radhakrishna |type=Videotape |language=te |publisher=[[ABN Andhra Jyothi]] |author-link=Vemuri Radhakrishna}}</ref> ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾{{Efn|''[[The Hindu]]'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱥᱤ ᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱵᱤᱱᱤᱢ (Bnim) ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" />}}<ref name=":1">{{Cite web |last=Bnim |author-link=Bnim |date=23 October 2014 |title="స్వాతి సోమనాథ్" – శింజారవం |trans-title=Swathi Somnath |url=https://www.acchamgatelugu.com/2014/10/swathi-somanath-shinjaravam.html |access-date=13 December 2022 |website=acchamgatelugu.com}}</ref><ref name=":3">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=crGfdeuCxac |title=Vijetha {{!}}{{!}} Swathi Somanath |date=28 October 2020 |type=Videotape |language=te |publisher=[[DD Yadagiri]] |access-date=14 December 2022}}</ref> ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱫᱩᱥᱤ ᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱨᱟᱢ, [[ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name=":1" /> ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱮᱞᱳᱭᱮ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ ᱾ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱵᱮᱸᱜᱚᱞ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":7" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ]] ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Narayana |date=11 January 2014 |title=Representing The Art of Perfection |url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2014/jan/11/Representing-The-Art-of-Perfection-563032.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210153401/https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2014/jan/11/Representing-The-Art-of-Perfection-563032.html |url-status=dead |archive-date=10 December 2022 |access-date=12 December 2022 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref> ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱳᱥᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ Ph.D ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":3" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱪᱮᱵᱮᱞᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":7" /> == ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱮᱱᱮᱡ == ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱚᱞᱚᱜ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ [[ᱵᱚᱧᱡᱟᱨᱟ|ᱞᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱮᱱᱮᱡ]] (Lambadi dance) ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":3" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ<ref name=":4" /> ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱩᱢᱚᱛᱤ ᱠᱚᱣᱥᱚᱞ (Sumathi Kaushal) ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ]] ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱮᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /><ref name=":3" /> ᱑᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ,<ref name=":3" /> ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱡᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":3" /> ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ (orchestra) ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ" ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":7" /> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱞᱮ ''ᱵᱟᱛᱥᱚᱭᱚᱱᱤ ᱠᱟᱢᱥᱩᱛᱨᱚ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱛᱥᱚᱭᱚᱱ]] ᱟᱜ [[ᱠᱟᱢᱥᱩᱛᱨᱚ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱨᱚᱥᱤᱠᱟ]] (rasikas) ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱱᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱴᱤᱵᱷ ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |last=Vishwanath |first=Narayana |date=25 November 2013 |title=Saving the sanctity of Kuchipudi |url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2013/nov/25/saving-the-sanctity-of-kuchipudi-541190.html |access-date=13 December 2022 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref><ref name=":1" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱱᱤᱢ]] (Bnim) ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Ramakrishna |first=Lakshmi |date=22 March 2019 |title=Artist- writer Bnim: Canvas that's vast and wide |language=en-IN |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/the-hindu-friday-review-hyderabad-tirupati-visakhapatnam-vijayawada-ongole/article26607292.ece |access-date=13 December 2022 |issn=0971-751X}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ "ᱱᱨᱤᱛᱭᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ" ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":2" /><ref name=":1" /> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱠᱟᱞᱞᱮᱯᱟᱞᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ {{Convert|12-16|acre|m2}} ᱦᱟᱥᱟ ᱮᱢ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾{{Efn|''The Hindu'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{convert|16|acre|m2}},<ref name=":6" /> ''[[Sakshi (newspaper)|ᱥᱟᱠᱥᱤ]]'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{convert|13|acre|m2}} ᱾<ref name=":5" /> ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ {{convert|12|acre|m2}} ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":4" />}} ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱱᱟᱴᱭᱚᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |date=29 January 2016 |title=Cultural centre to come up at Kallepalli |language=en-IN |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/Cultural-centre-to-come-up-at-Kallepalli/article14028240.ece |access-date=12 December 2022 |issn=0971-751X}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=27 September 2015 |title=ఎందుకంత ప్రేమ |trans-title=Why so much love |url=https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/swati-somnath-great-international-ballerina-279445 |access-date=13 December 2022 |website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]] |language=te}}</ref><ref name=":6">{{Cite news |date=4 July 2015 |title=Allocation of land to Kuchipudi dancer opposed |language=en-IN |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/allocation-of-land-to-kuchipudi-dancer-opposed/article7387730.ece |access-date=13 December 2022 |issn=0971-751X}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱥᱟᱢᱯᱨᱟᱫᱟᱭᱚᱢ ᱰᱮᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ" ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠᱚᱴᱮᱥᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱟᱛᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=:4 /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ''ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ'', ''ᱦᱤᱱᱫᱩᱛᱣᱚ'', ᱟᱨ [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱽ]] ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱥᱚᱣᱱᱫᱚᱨᱭᱚ ᱫᱚᱨᱥᱚᱱᱚ'' ᱾<ref name=":2" /><ref name=":1" /> ᱰᱤᱹᱰᱤᱹ ᱭᱟᱫᱟᱜᱤᱨᱤ (DD Yadagiri) ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱤ]] ᱮᱱᱮᱡ ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":3" /> gvg0vi7g0luo2ripchvhu16i5vnv1bx 189827 189826 2026-03-30T18:52:58Z Ramjit Tudu 52 /* ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱮᱱᱮᱡ */ 189827 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ | image = Swathi Somnath in October 2020 2.png | caption = ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱥᱣᱟᱛᱤ | birth_name = ᱫᱩᱥᱤ ᱥᱣᱟᱛᱤ | birth_place = [[ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ), ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | education = {{ubl | ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ([[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]) | [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ]] }} | occupation = ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ | known_for = [[ᱠᱟᱢᱥᱩᱛᱨᱚ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱞᱮ (Ballet) | awards = [[ᱠᱟᱞᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ]] }} '''ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱫᱩᱥᱤ ᱥᱣᱟᱛᱤ''')<ref name=":4">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=PAUGtBC0Hl0 |title=శ్రీకాకుళంలో ఆ 12 ఎకరాలు ఎలా వచ్చాయి?-Classical Dancer Swathi Somanath {{!}}{{!}} A Candid Conversation |date=25 September 2022 |last=Swapna |type=Videotape |language=te |publisher=iDream Telugu Movies |trans-title=How did those 12 acres come in Srikakulam?-Classical Dancer Swathi Somanath {{!}}{{!}} A Candid Conversation |access-date=14 December 2022}}</ref> ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ]] ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱢᱥᱩᱛᱨᱚ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱟᱞᱮᱴ (dance ballet) ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ]] ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ "ᱱᱨᱤᱛᱭᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ" ᱟᱨ [[ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ "ᱥᱟᱢᱯᱨᱟᱫᱟᱭᱚᱢ ᱰᱮᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ" ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱮᱞᱳᱭᱮ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]], ᱵᱤᱦᱟᱨ (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] [[ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ]]<ref name=":7">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=y0705iSe9vo&t=153 |title=Kuchipudi Dancer Swathi Somnath {{!}}{{!}} Open Heart With RK {{!}}{{!}} Season:1-Episode:17 {{!}}{{!}} 07.02.2010 {{!}}{{!}} #OHRK |date=5 April 2021 |last=Vemuri |first=Radhakrishna |type=Videotape |language=te |publisher=[[ABN Andhra Jyothi]] |author-link=Vemuri Radhakrishna}}</ref> ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾{{Efn|''[[The Hindu]]'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱥᱤ ᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱵᱤᱱᱤᱢ (Bnim) ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" />}}<ref name=":1">{{Cite web |last=Bnim |author-link=Bnim |date=23 October 2014 |title="స్వాతి సోమనాథ్" – శింజారవం |trans-title=Swathi Somnath |url=https://www.acchamgatelugu.com/2014/10/swathi-somanath-shinjaravam.html |access-date=13 December 2022 |website=acchamgatelugu.com}}</ref><ref name=":3">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=crGfdeuCxac |title=Vijetha {{!}}{{!}} Swathi Somanath |date=28 October 2020 |type=Videotape |language=te |publisher=[[DD Yadagiri]] |access-date=14 December 2022}}</ref> ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱫᱩᱥᱤ ᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱨᱟᱢ, [[ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name=":1" /> ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱮᱞᱳᱭᱮ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ ᱾ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱵᱮᱸᱜᱚᱞ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":7" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ]] ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Narayana |date=11 January 2014 |title=Representing The Art of Perfection |url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2014/jan/11/Representing-The-Art-of-Perfection-563032.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210153401/https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2014/jan/11/Representing-The-Art-of-Perfection-563032.html |url-status=dead |archive-date=10 December 2022 |access-date=12 December 2022 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref> ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱳᱥᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ Ph.D ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":3" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱪᱮᱵᱮᱞᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":7" /> == ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱮᱱᱮᱡ == ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱚᱞᱚᱜ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ [[ᱵᱚᱧᱡᱟᱨᱟ|ᱞᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱮᱱᱮᱡ]] (Lambadi dance) ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":3" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ<ref name=":4" /> ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱩᱢᱚᱛᱤ ᱠᱚᱣᱥᱚᱞ (Sumathi Kaushal) ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ]] ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱮᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /><ref name=":3" /> ᱑᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ,<ref name=":3" /> ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱡᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":3" /> ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ (orchestra) ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ" ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":7" /> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱞᱮ ''ᱵᱟᱛᱥᱚᱭᱚᱱᱤ ᱠᱟᱢᱥᱩᱛᱨᱚ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱛᱥᱚᱭᱚᱱ]] ᱟᱜ [[ᱠᱟᱢᱥᱩᱛᱨᱚ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱨᱚᱥᱤᱠᱟ]] (rasikas) ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱱᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱴᱤᱵᱷ ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |last=Vishwanath |first=Narayana |date=25 November 2013 |title=Saving the sanctity of Kuchipudi |url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2013/nov/25/saving-the-sanctity-of-kuchipudi-541190.html |access-date=13 December 2022 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref><ref name=":1" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱱᱤᱢ]] (Bnim) ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Ramakrishna |first=Lakshmi |date=22 March 2019 |title=Artist- writer Bnim: Canvas that's vast and wide |language=en-IN |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/the-hindu-friday-review-hyderabad-tirupati-visakhapatnam-vijayawada-ongole/article26607292.ece |access-date=13 December 2022 |issn=0971-751X}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ "ᱱᱨᱤᱛᱭᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ" ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":2" /><ref name=":1" /> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱠᱟᱞᱞᱮᱯᱟᱞᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ {{Convert|12-16|acre|m2}} ᱦᱟᱥᱟ ᱮᱢ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾{{Efn|''The Hindu'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{convert|16|acre|m2}},<ref name=":6" /> ''[[Sakshi (newspaper)|ᱥᱟᱠᱥᱤ]]'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{convert|13|acre|m2}} ᱾<ref name=":5" /> ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ {{convert|12|acre|m2}} ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":4" />}} ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱱᱟᱴᱭᱚᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |date=29 January 2016 |title=Cultural centre to come up at Kallepalli |language=en-IN |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/Cultural-centre-to-come-up-at-Kallepalli/article14028240.ece |access-date=12 December 2022 |issn=0971-751X}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=27 September 2015 |title=ఎందుకంత ప్రేమ |trans-title=Why so much love |url=https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/swati-somnath-great-international-ballerina-279445 |access-date=13 December 2022 |website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]] |language=te}}</ref><ref name=":6">{{Cite news |date=4 July 2015 |title=Allocation of land to Kuchipudi dancer opposed |language=en-IN |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/allocation-of-land-to-kuchipudi-dancer-opposed/article7387730.ece |access-date=13 December 2022 |issn=0971-751X}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱥᱟᱢᱯᱨᱟᱫᱟᱭᱚᱢ ᱰᱮᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ" ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠᱚᱴᱮᱥᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱟᱛᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=:4 /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ''ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ'', ''ᱦᱤᱱᱫᱩᱛᱣᱚ'', ᱟᱨ [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱽ]] ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱥᱚᱣᱱᱫᱚᱨᱭᱚ ᱫᱚᱨᱥᱚᱱᱚ'' ᱾<ref name=":2" /><ref name=":1" /> ᱰᱤᱹᱰᱤᱹ ᱭᱟᱫᱟᱜᱤᱨᱤ (DD Yadagiri) ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱤ]] ᱮᱱᱮᱡ ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":3" /> == ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱱᱰ ᱰᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref name=":2" /> == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ]] ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=15 August 2006 |title=Hamsa awards are now Kalaratna |language=en-IN |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh//article58041585.ece |access-date=12 December 2022 |issn=0971-751X}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references /> owub6l9f4orpnsci943eov09y4cxpkp ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱥᱚᱢᱱᱟᱛᱷ 1 35278 189828 2026-03-30T18:58:39Z Ramjit Tudu 52 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189828 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ 0 35279 189829 2026-03-30T19:28:18Z Ramjit Tudu 52 "'''ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Kalamandalam Sugandhi) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[Kerala|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ [[Mohiniyattam|ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱪᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 189829 wikitext text/x-wiki '''ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Kalamandalam Sugandhi) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[Kerala|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ [[Mohiniyattam|ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱪᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱳᱝᱠᱚᱬᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ bkfjdr5fpg4qyeisf5eaett9oxu8dpn 189830 189829 2026-03-30T19:32:49Z Ramjit Tudu 52 189830 wikitext text/x-wiki '''ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Kalamandalam Sugandhi) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[Kerala|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ [[Mohiniyattam|ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱪᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱳᱝᱠᱚᱬᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱷᱩᱨᱟᱵᱷᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱵᱷᱟᱞᱟᱢᱜᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱝᱠᱚᱬᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱡᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱠᱟᱢᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱟᱱᱚᱱᱫᱤ ᱠᱟᱢᱚᱛ ᱾<ref name="Mathrubhumi">{{Cite web|last=മധുസൂധനൻ|first=ഗായത്രി|title=തേങ്ങിക്കരഞ്ഞുകൊണ്ടാണ് അന്ന് പദുക്കയെ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചത്|url=https://www.mathrubhumi.com/women/interview/dr-kalamandalam-sugandhi-kerala-kalamandalam-mohiniyattom-bharatanatyam-1.6210721|access-date=2022-02-03|website=Mathrubhumi|language=ml|archive-date=3 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203021723/https://www.mathrubhumi.com/women/interview/dr-kalamandalam-sugandhi-kerala-kalamandalam-mohiniyattom-bharatanatyam-1.6210721|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱛᱷᱤᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[Bharathanatyam|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ]] ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu">{{Cite news|last=Kaladharan|first=V.|date=2012-07-05|title=Redefining Mohiniyattom|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/redefining-mohiniyattom/article3606397.ece|access-date=2022-02-03|issn=0971-751X}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱞᱩᱨᱩᱛᱷᱤ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu" /> ᱠᱮ. ᱮᱱ. ᱯᱤᱥᱟᱨᱳᱰᱤ, ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱯᱟᱱᱤᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱟᱞᱟᱦ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ [[Kerala Kalamandalam|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/><ref name="Hindu"/> ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[:en:Kalamandalam Satyabhama|ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱚᱛᱭᱚᱵᱷᱟᱢᱟ]], ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱮ. ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Akademi">{{cite web |title=Kalamandalam Sugandhi |url=https://sangeetnatak.gov.in/public/uploads/awardees/docs/Kalamandalam_Sugandhi.pdf |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]]}}</ref> ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/> ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ FACT ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/><ref name="IAR">{{cite web |title=Kalamandalam Sugandhi: Versatile Mohiniyattam Guru |url=https://indiaartreview.com/stories/kalamandalam-sugandhi-mohiniyattam/ |date=2 December 2020}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱳᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ (B.A.) ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱛᱮ M.A. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱛᱚᱧᱡᱟᱵᱷᱩᱨ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (PhD) ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱰᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Kalamandalam Sugandhi- Speaker in Kerala literature Festival KLF –2022{{!}} Keralaliteraturefestival.com |url=https://www.keralaliteraturefestival.com/speakers_more.aspx?id=MTg3Mw== |website=www.keralaliteraturefestival.com}}</ref> q3ollqdgdvn0mi0izd39o55s3epho2c 189831 189830 2026-03-30T19:34:00Z Ramjit Tudu 52 189831 wikitext text/x-wiki '''ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Kalamandalam Sugandhi) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[Kerala|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ [[Mohiniyattam|ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱪᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱳᱝᱠᱚᱬᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱷᱩᱨᱟᱵᱷᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱵᱷᱟᱞᱟᱢᱜᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱝᱠᱚᱬᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱡᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱠᱟᱢᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱟᱱᱚᱱᱫᱤ ᱠᱟᱢᱚᱛ ᱾<ref name="Mathrubhumi">{{Cite web|last=മധുസൂധനൻ|first=ഗായത്രി|title=തേങ്ങിക്കരഞ്ഞുകൊണ്ടാണ് അന്ന് പദുക്കയെ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചത്|url=https://www.mathrubhumi.com/women/interview/dr-kalamandalam-sugandhi-kerala-kalamandalam-mohiniyattom-bharatanatyam-1.6210721|access-date=2022-02-03|website=Mathrubhumi|language=ml|archive-date=3 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203021723/https://www.mathrubhumi.com/women/interview/dr-kalamandalam-sugandhi-kerala-kalamandalam-mohiniyattom-bharatanatyam-1.6210721|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱛᱷᱤᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[Bharathanatyam|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ]] ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu">{{Cite news|last=Kaladharan|first=V.|date=2012-07-05|title=Redefining Mohiniyattom|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/redefining-mohiniyattom/article3606397.ece|access-date=2022-02-03|issn=0971-751X}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱞᱩᱨᱩᱛᱷᱤ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu" /> ᱠᱮ. ᱮᱱ. ᱯᱤᱥᱟᱨᱳᱰᱤ, ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱯᱟᱱᱤᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱟᱞᱟᱦ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ [[Kerala Kalamandalam|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/><ref name="Hindu"/> ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[:en:Kalamandalam Satyabhama|ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱚᱛᱭᱚᱵᱷᱟᱢᱟ]], ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱮ. ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Akademi">{{cite web |title=Kalamandalam Sugandhi |url=https://sangeetnatak.gov.in/public/uploads/awardees/docs/Kalamandalam_Sugandhi.pdf |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]]}}</ref> ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/> ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ FACT ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/><ref name="IAR">{{cite web |title=Kalamandalam Sugandhi: Versatile Mohiniyattam Guru |url=https://indiaartreview.com/stories/kalamandalam-sugandhi-mohiniyattam/ |date=2 December 2020}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱳᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ (B.A.) ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱛᱮ M.A. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱛᱚᱧᱡᱟᱵᱷᱩᱨ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (PhD) ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱰᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Kalamandalam Sugandhi- Speaker in Kerala literature Festival KLF –2022{{!}} Keralaliteraturefestival.com |url=https://www.keralaliteraturefestival.com/speakers_more.aspx?id=MTg3Mw== |website=www.keralaliteraturefestival.com}}</ref> === ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ === ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱱᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱟᱨ ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱰᱤ. ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱾<ref name="narthaki">{{cite web |title=Profile - Kalamandalam Sugandhi - Venugopal SK |url=https://narthaki.com/info/profiles/profl237.html |website=narthaki.com}}</ref> ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ [[Ernakulam district|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="narthaki"/> blpxqdkmsgzec92o3m814hc91izqvj2 189832 189831 2026-03-30T19:37:13Z Ramjit Tudu 52 189832 wikitext text/x-wiki '''ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Kalamandalam Sugandhi) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[Kerala|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ [[Mohiniyattam|ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱪᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱳᱝᱠᱚᱬᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱷᱩᱨᱟᱵᱷᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱵᱷᱟᱞᱟᱢᱜᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱝᱠᱚᱬᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱡᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱠᱟᱢᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱟᱱᱚᱱᱫᱤ ᱠᱟᱢᱚᱛ ᱾<ref name="Mathrubhumi">{{Cite web|last=മധുസൂധനൻ|first=ഗായത്രി|title=തേങ്ങിക്കരഞ്ഞുകൊണ്ടാണ് അന്ന് പദുക്കയെ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചത്|url=https://www.mathrubhumi.com/women/interview/dr-kalamandalam-sugandhi-kerala-kalamandalam-mohiniyattom-bharatanatyam-1.6210721|access-date=2022-02-03|website=Mathrubhumi|language=ml|archive-date=3 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203021723/https://www.mathrubhumi.com/women/interview/dr-kalamandalam-sugandhi-kerala-kalamandalam-mohiniyattom-bharatanatyam-1.6210721|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱛᱷᱤᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[Bharathanatyam|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ]] ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu">{{Cite news|last=Kaladharan|first=V.|date=2012-07-05|title=Redefining Mohiniyattom|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/redefining-mohiniyattom/article3606397.ece|access-date=2022-02-03|issn=0971-751X}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱞᱩᱨᱩᱛᱷᱤ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu" /> ᱠᱮ. ᱮᱱ. ᱯᱤᱥᱟᱨᱳᱰᱤ, ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱯᱟᱱᱤᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱟᱞᱟᱦ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ [[Kerala Kalamandalam|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/><ref name="Hindu"/> ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[:en:Kalamandalam Satyabhama|ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱚᱛᱭᱚᱵᱷᱟᱢᱟ]], ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱮ. ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Akademi">{{cite web |title=Kalamandalam Sugandhi |url=https://sangeetnatak.gov.in/public/uploads/awardees/docs/Kalamandalam_Sugandhi.pdf |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]]}}</ref> ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/> ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ FACT ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/><ref name="IAR">{{cite web |title=Kalamandalam Sugandhi: Versatile Mohiniyattam Guru |url=https://indiaartreview.com/stories/kalamandalam-sugandhi-mohiniyattam/ |date=2 December 2020}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱳᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ (B.A.) ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱛᱮ M.A. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱛᱚᱧᱡᱟᱵᱷᱩᱨ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (PhD) ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱰᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Kalamandalam Sugandhi- Speaker in Kerala literature Festival KLF –2022{{!}} Keralaliteraturefestival.com |url=https://www.keralaliteraturefestival.com/speakers_more.aspx?id=MTg3Mw== |website=www.keralaliteraturefestival.com}}</ref> === ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ === ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱱᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱟᱨ ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱰᱤ. ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱾<ref name="narthaki">{{cite web |title=Profile - Kalamandalam Sugandhi - Venugopal SK |url=https://narthaki.com/info/profiles/profl237.html |website=narthaki.com}}</ref> ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ [[Ernakulam district|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="narthaki"/> == ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ == * ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱚᱞᱟ ᱞᱚᱠᱥᱚᱬᱚᱢ (Bharata Kala Lakshanam) (ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ)<ref name="narthaki"/> * ᱱᱟᱴᱭᱚᱵᱮᱫᱩ ᱯᱟᱧᱪᱣᱚ ᱵᱮᱫᱩ (Natyavedu-Panchovo Vedu) (ᱠᱳᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ)<ref name="narthaki"/> * ᱦᱟᱥᱛᱟ ᱨᱚᱛᱱᱚᱠᱚᱨᱚᱢ (Hasta Ratnakaram) (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱞ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤ ᱦᱤᱞᱟᱹᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ)<ref name="Mathrubhumi"/> == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ == * ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ (᱑᱙᱘᱕)<ref name="narthaki"/> * ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ (᱑᱙᱙᱙)<ref name="narthaki"/> * ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ (᱒᱐᱐᱔)<ref name="narthaki"/> * ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ (᱒᱐᱑᱑)<ref>{{cite web |title=Dance, Fellowship List, Kerala Sangeetha Nataka Akademi |url=http://www.keralaculture.org/dance-ksna/458 |website=www.keralaculture.org |language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references /> 1s1q7046ujh3eutbd6dtdqef20md37t 189833 189832 2026-03-30T19:41:40Z Ramjit Tudu 52 189833 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ | birth_name = ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ | alias = ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1950|12|2}} | birth_place = [[Thuravoor, Cherthala|ᱛᱷᱩᱨᱟᱵᱷᱩᱨ]], [[Alappuzha district|ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]], [[Kerala|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | parents = ᱡᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱠᱟᱢᱚᱛ ᱟᱱᱚᱱᱫᱤ ᱠᱟᱢᱚᱛ | spouse = ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ | children = ᱒, ᱱᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱟᱨ ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱰᱤ. ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ | death_date = | death_place = | occupation = ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱪᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ, ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ | known for = [[Indian Classical Dance]]/ [[Mohiniyattam]] | awards = [[Sangeet Natak Akademi Award]] [[Kerala Sangeetha Nataka Akademi Fellowship]] [[Kerala Sangeetha Nataka Akademi Award]] Kerala Konkani Sahitya Academy Award Kerala Kalamandalam Award }}'''ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Kalamandalam Sugandhi) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[Kerala|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ [[Mohiniyattam|ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱪᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱳᱝᱠᱚᱬᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱷᱩᱨᱟᱵᱷᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱵᱷᱟᱞᱟᱢᱜᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱝᱠᱚᱬᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱡᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱠᱟᱢᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱟᱱᱚᱱᱫᱤ ᱠᱟᱢᱚᱛ ᱾<ref name="Mathrubhumi">{{Cite web|last=മധുസൂധനൻ|first=ഗായത്രി|title=തേങ്ങിക്കരഞ്ഞുകൊണ്ടാണ് അന്ന് പദുക്കയെ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചത്|url=https://www.mathrubhumi.com/women/interview/dr-kalamandalam-sugandhi-kerala-kalamandalam-mohiniyattom-bharatanatyam-1.6210721|access-date=2022-02-03|website=Mathrubhumi|language=ml|archive-date=3 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203021723/https://www.mathrubhumi.com/women/interview/dr-kalamandalam-sugandhi-kerala-kalamandalam-mohiniyattom-bharatanatyam-1.6210721|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱛᱷᱤᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[Bharathanatyam|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ]] ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu">{{Cite news|last=Kaladharan|first=V.|date=2012-07-05|title=Redefining Mohiniyattom|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/redefining-mohiniyattom/article3606397.ece|access-date=2022-02-03|issn=0971-751X}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱞᱩᱨᱩᱛᱷᱤ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu" /> ᱠᱮ. ᱮᱱ. ᱯᱤᱥᱟᱨᱳᱰᱤ, ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱯᱟᱱᱤᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱟᱞᱟᱦ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ [[Kerala Kalamandalam|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/><ref name="Hindu"/> ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[:en:Kalamandalam Satyabhama|ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱚᱛᱭᱚᱵᱷᱟᱢᱟ]], ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱮ. ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Akademi">{{cite web |title=Kalamandalam Sugandhi |url=https://sangeetnatak.gov.in/public/uploads/awardees/docs/Kalamandalam_Sugandhi.pdf |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]]}}</ref> ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/> ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ FACT ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/><ref name="IAR">{{cite web |title=Kalamandalam Sugandhi: Versatile Mohiniyattam Guru |url=https://indiaartreview.com/stories/kalamandalam-sugandhi-mohiniyattam/ |date=2 December 2020}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱳᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ (B.A.) ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱛᱮ M.A. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱛᱚᱧᱡᱟᱵᱷᱩᱨ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (PhD) ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱰᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Kalamandalam Sugandhi- Speaker in Kerala literature Festival KLF –2022{{!}} Keralaliteraturefestival.com |url=https://www.keralaliteraturefestival.com/speakers_more.aspx?id=MTg3Mw== |website=www.keralaliteraturefestival.com}}</ref> === ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ === ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱱᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱟᱨ ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱰᱤ. ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱾<ref name="narthaki">{{cite web |title=Profile - Kalamandalam Sugandhi - Venugopal SK |url=https://narthaki.com/info/profiles/profl237.html |website=narthaki.com}}</ref> ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="narthaki"/> == ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ == * ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱚᱞᱟ ᱞᱚᱠᱥᱚᱬᱚᱢ (Bharata Kala Lakshanam) (ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ)<ref name="narthaki"/> * ᱱᱟᱴᱭᱚᱵᱮᱫᱩ ᱯᱟᱧᱪᱣᱚ ᱵᱮᱫᱩ (Natyavedu-Panchovo Vedu) (ᱠᱳᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ)<ref name="narthaki"/> * ᱦᱟᱥᱛᱟ ᱨᱚᱛᱱᱚᱠᱚᱨᱚᱢ (Hasta Ratnakaram) (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱞ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤ ᱦᱤᱞᱟᱹᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ)<ref name="Mathrubhumi"/> == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ == * ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ (᱑᱙᱘᱕)<ref name="narthaki"/> * ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ (᱑᱙᱙᱙)<ref name="narthaki"/> * ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ (᱒᱐᱐᱔)<ref name="narthaki"/> * ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ (᱒᱐᱑᱑)<ref>{{cite web |title=Dance, Fellowship List, Kerala Sangeetha Nataka Akademi |url=http://www.keralaculture.org/dance-ksna/458 |website=www.keralaculture.org |language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references /> ofowyys2kd803veii1eqp081trg9wii 189834 189833 2026-03-30T19:44:50Z Ramjit Tudu 52 /* ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ */ 189834 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ | birth_name = ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ | alias = ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1950|12|2}} | birth_place = [[Thuravoor, Cherthala|ᱛᱷᱩᱨᱟᱵᱷᱩᱨ]], [[Alappuzha district|ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]], [[Kerala|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | parents = ᱡᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱠᱟᱢᱚᱛ ᱟᱱᱚᱱᱫᱤ ᱠᱟᱢᱚᱛ | spouse = ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ | children = ᱒, ᱱᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱟᱨ ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱰᱤ. ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ | death_date = | death_place = | occupation = ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱪᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ, ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ | known for = [[Indian Classical Dance]]/ [[Mohiniyattam]] | awards = [[Sangeet Natak Akademi Award]] [[Kerala Sangeetha Nataka Akademi Fellowship]] [[Kerala Sangeetha Nataka Akademi Award]] Kerala Konkani Sahitya Academy Award Kerala Kalamandalam Award }}'''ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Kalamandalam Sugandhi) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[Kerala|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ [[Mohiniyattam|ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱪᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱳᱝᱠᱚᱬᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱷᱩᱨᱟᱵᱷᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱵᱷᱟᱞᱟᱢᱜᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱝᱠᱚᱬᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱡᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱠᱟᱢᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱟᱱᱚᱱᱫᱤ ᱠᱟᱢᱚᱛ ᱾<ref name="Mathrubhumi">{{Cite web|last=മധുസൂധനൻ|first=ഗായത്രി|title=തേങ്ങിക്കരഞ്ഞുകൊണ്ടാണ് അന്ന് പദുക്കയെ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചത്|url=https://www.mathrubhumi.com/women/interview/dr-kalamandalam-sugandhi-kerala-kalamandalam-mohiniyattom-bharatanatyam-1.6210721|access-date=2022-02-03|website=Mathrubhumi|language=ml|archive-date=3 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203021723/https://www.mathrubhumi.com/women/interview/dr-kalamandalam-sugandhi-kerala-kalamandalam-mohiniyattom-bharatanatyam-1.6210721|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱛᱷᱤᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[Bharathanatyam|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ]] ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu">{{Cite news|last=Kaladharan|first=V.|date=2012-07-05|title=Redefining Mohiniyattom|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/redefining-mohiniyattom/article3606397.ece|access-date=2022-02-03|issn=0971-751X}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱞᱩᱨᱩᱛᱷᱤ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu" /> ᱠᱮ. ᱮᱱ. ᱯᱤᱥᱟᱨᱳᱰᱤ, ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱯᱟᱱᱤᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱟᱞᱟᱦ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ [[Kerala Kalamandalam|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/><ref name="Hindu"/> ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[:en:Kalamandalam Satyabhama|ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱚᱛᱭᱚᱵᱷᱟᱢᱟ]], ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱮ. ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Akademi">{{cite web |title=Kalamandalam Sugandhi |url=https://sangeetnatak.gov.in/public/uploads/awardees/docs/Kalamandalam_Sugandhi.pdf |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]]}}</ref> ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/> ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ FACT ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/><ref name="IAR">{{cite web |title=Kalamandalam Sugandhi: Versatile Mohiniyattam Guru |url=https://indiaartreview.com/stories/kalamandalam-sugandhi-mohiniyattam/ |date=2 December 2020}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱳᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ (B.A.) ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱛᱮ M.A. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱛᱚᱧᱡᱟᱵᱷᱩᱨ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (PhD) ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱰᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Kalamandalam Sugandhi- Speaker in Kerala literature Festival KLF –2022{{!}} Keralaliteraturefestival.com |url=https://www.keralaliteraturefestival.com/speakers_more.aspx?id=MTg3Mw== |website=www.keralaliteraturefestival.com}}</ref> === ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ === ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱱᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱟᱨ ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱰᱤ. ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱾<ref name="narthaki">{{cite web |title=Profile - Kalamandalam Sugandhi - Venugopal SK |url=https://narthaki.com/info/profiles/profl237.html |website=narthaki.com}}</ref> ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="narthaki"/> == ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ == * ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱚᱞᱟ ᱞᱚᱠᱥᱚᱬᱚᱢ (Bharata Kala Lakshanam) (ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ)<ref name="narthaki"/> * ᱱᱟᱴᱭᱚᱵᱮᱫᱩ ᱯᱟᱧᱪᱣᱚ ᱵᱮᱫᱩ (Natyavedu-Panchovo Vedu) (ᱠᱳᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ)<ref name="narthaki"/> * ᱦᱟᱥᱛᱟ ᱨᱚᱛᱱᱚᱠᱚᱨᱚᱢ (Hasta Ratnakaram) (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱞ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤ ᱦᱤᱞᱟᱹᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ)<ref name="Mathrubhumi"/> == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ == ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱺ * ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ (᱑᱙᱘᱕)<ref name="narthaki"/> * ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱲᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ (᱑᱙᱙᱙)<ref name="narthaki"/> * ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ (᱒᱐᱐᱔)<ref name="narthaki"/> * ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ (᱒᱐᱑᱑)<ref>{{cite web |title=Dance, Fellowship List, Kerala Sangeetha Nataka Akademi |url=http://www.keralaculture.org/dance-ksna/458 |website=www.keralaculture.org |language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references /> 6wge56faozf6cvwl8n0r6q95dvwcs5e ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱤ 1 35280 189835 2026-03-30T19:45:42Z Ramjit Tudu 52 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189835 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ 0 35281 189836 2026-03-30T20:00:46Z Ramjit Tudu 52 "{{Infobox person |name = ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ |image = File:Geetanjali Lal.jpg |birth_name = ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭ (Geetanjali Desai) |birth_date = {{birth date and age| 5 Nov 1948|df=y}} |birth_place = [[Baroda]], [[Gujarat]], [[India]] |known_for = ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ |spouse = ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱫ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 189836 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ |image = File:Geetanjali Lal.jpg |birth_name = ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭ (Geetanjali Desai) |birth_date = {{birth date and age| 5 Nov 1948|df=y}} |birth_place = [[Baroda]], [[Gujarat]], [[India]] |known_for = ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ |spouse = ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱫᱮᱵᱽ ᱞᱟᱞ |children = ᱚᱵᱷᱤᱢᱚᱱᱭᱩ ᱞᱟᱞ |occupation = Artistic Director, Devi-Durga Kathak Sansthan<ref>{{cite web |url=https://www.classicalclaps.com/devi-durga-kathak-sansthan-presented-two-day-aavaratan-dance-festival/ |website=classicalclaps|title=Devi Durga Kathak Sansthan presented two day Aavaratan Dance Festival|date=10 September 2020 }}</ref> |website = http://kathakresonance.com/ }} '''ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭ'''; ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ bkb7ejrbn9lu8bwpev2ih3ayzqilr0l 189837 189836 2026-03-30T20:01:39Z Ramjit Tudu 52 189837 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ |image = File:Geetanjali Lal.jpg |birth_name = ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭ (Geetanjali Desai) |birth_date = {{birth date and age| 5 Nov 1948|df=y}} |birth_place = [[Baroda]], [[Gujarat]], [[India]] |known_for = ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ |spouse = ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱫᱮᱵᱽ ᱞᱟᱞ |children = ᱚᱵᱷᱤᱢᱚᱱᱭᱩ ᱞᱟᱞ |occupation = Artistic Director, Devi-Durga Kathak Sansthan<ref>{{cite web |url=https://www.classicalclaps.com/devi-durga-kathak-sansthan-presented-two-day-aavaratan-dance-festival/ |website=classicalclaps|title=Devi Durga Kathak Sansthan presented two day Aavaratan Dance Festival|date=10 September 2020 }}</ref> |website = http://kathakresonance.com/ }} '''ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭ'''; ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱚᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱱᱛ ᱫᱮᱥᱟᱭ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱭᱟᱡᱽ ᱠᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="mid-day"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ [[Roshan Kumari|ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="where-words-fall-short">{{cite news |title=Where words fall short |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/lifestyle/where-words-fall-short-56699 |work=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=TV channels reluctant to promote Kathak, say artists |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/jalandhar/add-covid-2-58750 |work=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref> ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ — [[Gopi Krishna (dancer)|ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱜᱳᱯᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ]],<ref>{{cite news |last1=Sahai |first1=Shrinkhla |title=How gharanas shaped modern Kathak |url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/how-gharanas-shaped-modern-kathak/article65277766.ece |work=The Hindu |date=31 March 2022 |language=en-IN}}</ref> [[Mohanrao Kallianpurkar|ᱥᱨᱤ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱨᱟᱣ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬᱯᱩᱨᱠᱚᱨ]] ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱫᱮᱵᱤ ᱞᱟᱞ ᱾<ref>{{cite news |title=Children must be aware of classical art forms: Kathak dancer Geetanjali Lal - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/children-must-be-aware-of-classical-art-forms-kathak-dancer-geetanjali-lal/articleshow/78062296.cms |work=The Times of India}}</ref><ref name="mid-day">{{cite news |title=India is immensely rich in heritage classical art forms: Kathak dancer Geetanjali Lal |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/culture/article/india-is-immensely-rich-in-heritage-classical-art-forms--kathak-dancer-geetanjali-lal-22984206 |work=www.mid-day.com |date=11 September 2020 |language=en}}</ref> bauqnho87x2au4wvbg590kkqzrmdbhk 189838 189837 2026-03-30T20:02:51Z Ramjit Tudu 52 189838 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ |image = File:Geetanjali Lal.jpg |birth_name = ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭ (Geetanjali Desai) |birth_date = {{birth date and age| 5 Nov 1948|df=y}} |birth_place = [[Baroda]], [[Gujarat]], [[India]] |known_for = ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ |spouse = ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱫᱮᱵᱽ ᱞᱟᱞ |children = ᱚᱵᱷᱤᱢᱚᱱᱭᱩ ᱞᱟᱞ |occupation = Artistic Director, Devi-Durga Kathak Sansthan<ref>{{cite web |url=https://www.classicalclaps.com/devi-durga-kathak-sansthan-presented-two-day-aavaratan-dance-festival/ |website=classicalclaps|title=Devi Durga Kathak Sansthan presented two day Aavaratan Dance Festival|date=10 September 2020 }}</ref> |website = http://kathakresonance.com/ }} '''ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭ'''; ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱚᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱱᱛ ᱫᱮᱥᱟᱭ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱭᱟᱡᱽ ᱠᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="mid-day"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ [[ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="where-words-fall-short">{{cite news |title=Where words fall short |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/lifestyle/where-words-fall-short-56699 |work=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=TV channels reluctant to promote Kathak, say artists |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/jalandhar/add-covid-2-58750 |work=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref> ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ — [[Gopi Krishna (dancer)|ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱜᱳᱯᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ]],<ref>{{cite news |last1=Sahai |first1=Shrinkhla |title=How gharanas shaped modern Kathak |url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/how-gharanas-shaped-modern-kathak/article65277766.ece |work=The Hindu |date=31 March 2022 |language=en-IN}}</ref> ᱥᱨᱤ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱨᱟᱣ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬᱯᱩᱨᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱫᱮᱵᱤ ᱞᱟᱞ ᱾<ref>{{cite news |title=Children must be aware of classical art forms: Kathak dancer Geetanjali Lal - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/children-must-be-aware-of-classical-art-forms-kathak-dancer-geetanjali-lal/articleshow/78062296.cms |work=The Times of India}}</ref><ref name="mid-day">{{cite news |title=India is immensely rich in heritage classical art forms: Kathak dancer Geetanjali Lal |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/culture/article/india-is-immensely-rich-in-heritage-classical-art-forms--kathak-dancer-geetanjali-lal-22984206 |work=www.mid-day.com |date=11 September 2020 |language=en}}</ref> 3977ai2ic8hltqcpfv5xsvca0cejhu7 189839 189838 2026-03-30T20:03:17Z Ramjit Tudu 52 189839 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ |image = File:Geetanjali Lal.jpg |birth_name = ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭ (Geetanjali Desai) |birth_date = {{birth date and age| 5 Nov 1948|df=y}} |birth_place = [[Baroda]], [[Gujarat]], [[India]] |known_for = ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ |spouse = ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱫᱮᱵᱽ ᱞᱟᱞ |children = ᱚᱵᱷᱤᱢᱚᱱᱭᱩ ᱞᱟᱞ |occupation = Artistic Director, Devi-Durga Kathak Sansthan<ref>{{cite web |url=https://www.classicalclaps.com/devi-durga-kathak-sansthan-presented-two-day-aavaratan-dance-festival/ |website=classicalclaps|title=Devi Durga Kathak Sansthan presented two day Aavaratan Dance Festival|date=10 September 2020 }}</ref> |website = http://kathakresonance.com/ }} '''ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭ'''; ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱚᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱱᱛ ᱫᱮᱥᱟᱭ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱭᱟᱡᱽ ᱠᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="mid-day"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ [[ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="where-words-fall-short">{{cite news |title=Where words fall short |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/lifestyle/where-words-fall-short-56699 |work=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=TV channels reluctant to promote Kathak, say artists |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/jalandhar/add-covid-2-58750 |work=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref> ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ — ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱜᱳᱯᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ,<ref>{{cite news |last1=Sahai |first1=Shrinkhla |title=How gharanas shaped modern Kathak |url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/how-gharanas-shaped-modern-kathak/article65277766.ece |work=The Hindu |date=31 March 2022 |language=en-IN}}</ref> ᱥᱨᱤ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱨᱟᱣ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬᱯᱩᱨᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱫᱮᱵᱤ ᱞᱟᱞ ᱾<ref>{{cite news |title=Children must be aware of classical art forms: Kathak dancer Geetanjali Lal - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/children-must-be-aware-of-classical-art-forms-kathak-dancer-geetanjali-lal/articleshow/78062296.cms |work=The Times of India}}</ref><ref name="mid-day">{{cite news |title=India is immensely rich in heritage classical art forms: Kathak dancer Geetanjali Lal |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/culture/article/india-is-immensely-rich-in-heritage-classical-art-forms--kathak-dancer-geetanjali-lal-22984206 |work=www.mid-day.com |date=11 September 2020 |language=en}}</ref> 7mnbru3zobati3zw3uzm2ocajkres5i 189840 189839 2026-03-30T20:06:50Z Ramjit Tudu 52 189840 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ |image = File:Geetanjali Lal.jpg |birth_name = ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭ (Geetanjali Desai) |birth_date = {{birth date and age| 5 Nov 1948|df=y}} |birth_place = [[Baroda]], [[Gujarat]], [[India]] |known_for = ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ |spouse = ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱫᱮᱵᱽ ᱞᱟᱞ |children = ᱚᱵᱷᱤᱢᱚᱱᱭᱩ ᱞᱟᱞ |occupation = Artistic Director, Devi-Durga Kathak Sansthan<ref>{{cite web |url=https://www.classicalclaps.com/devi-durga-kathak-sansthan-presented-two-day-aavaratan-dance-festival/ |website=classicalclaps|title=Devi Durga Kathak Sansthan presented two day Aavaratan Dance Festival|date=10 September 2020 }}</ref> |website = http://kathakresonance.com/ }} '''ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭ'''; ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱚᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱱᱛ ᱫᱮᱥᱟᱭ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱭᱟᱡᱽ ᱠᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="mid-day"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ [[ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="where-words-fall-short">{{cite news |title=Where words fall short |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/lifestyle/where-words-fall-short-56699 |work=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=TV channels reluctant to promote Kathak, say artists |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/jalandhar/add-covid-2-58750 |work=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref> ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ — ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱜᱳᱯᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ,<ref>{{cite news |last1=Sahai |first1=Shrinkhla |title=How gharanas shaped modern Kathak |url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/how-gharanas-shaped-modern-kathak/article65277766.ece |work=The Hindu |date=31 March 2022 |language=en-IN}}</ref> ᱥᱨᱤ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱨᱟᱣ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬᱯᱩᱨᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱫᱮᱵᱤ ᱞᱟᱞ ᱾<ref>{{cite news |title=Children must be aware of classical art forms: Kathak dancer Geetanjali Lal - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/children-must-be-aware-of-classical-art-forms-kathak-dancer-geetanjali-lal/articleshow/78062296.cms |work=The Times of India}}</ref><ref name="mid-day">{{cite news |title=India is immensely rich in heritage classical art forms: Kathak dancer Geetanjali Lal |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/culture/article/india-is-immensely-rich-in-heritage-classical-art-forms--kathak-dancer-geetanjali-lal-22984206 |work=www.mid-day.com |date=11 September 2020 |language=en}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙-᱒᱐᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[National Institute of Kathak Dance|ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱨᱮᱯᱟᱨᱴᱚᱨᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ (Chief of Repertory)<ref name="hcicolombo">{{cite web |title=Welcome to High Commission of India, Colombo, Sri Lanka |url=https://hcicolombo.gov.in/press?id=eyJpdiI6Im82RUVWd0JXSzMxZUpDSDJSZmVvSUE9PSIsInZhbHVlIjoiVW9RYkwzanA5akJuSGNGZDA0NTZNdz09IiwibWFjIjoiNGMwNGUwNWEwNGUwNDFhY2VhZDgyYjU2ZDQ0NjM2MGFmOTQ0NDIxYjYxM2RiMTFjZTQ4NzE2NThkNTdlNjBlYyJ9 |website=hcicolombo.gov.in}}</ref> ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ ᱾<ref name="spicmacay">{{cite web |title=Kathak Guru Vidushi Smt. Geetanjali Lal - Apni Maati: Personality |url=http://spicmacay.apnimaati.com/2013/07/kathak-guru-vidushi-smt-geetanjali-lal.html |website=spicmacay.apnimaati.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Doordarshan|ᱫᱩᱨᱫᱚᱨᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Indian Council for Cultural Relations|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱨᱤᱞᱮᱥᱚᱱᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱞᱟᱠᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="spicmacay"/> ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ 'ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ' (abhinaya) ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱞᱚᱭᱠᱟᱨᱤ (laykaari) ᱟᱨ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱩᱱᱟᱱ ᱛᱟᱹᱞ (rhythmic patterns) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱛᱮ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱪᱪᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱞᱟᱲᱟᱣ]], ᱱᱤᱣ ᱭᱳᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱨᱮᱰ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱨᱮ [[᱑᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱟᱢᱞᱟ]], ᱟᱨ [[ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ]] ᱟᱜ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱠᱩᱭᱤᱡᱽ ᱥᱳ 'ᱠᱚᱣᱩᱱ ᱵᱟᱱᱮᱜᱟ ᱠᱳᱨᱳᱨᱯᱚᱛᱤ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱚᱞᱚᱠ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="hcicolombo" /> ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ — ᱥᱟᱭᱚᱨ-ᱮ-ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱢᱚᱦᱡᱩᱨ (᱑᱙᱗᱒) — ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱞᱨᱟᱡᱽ ᱥᱟᱦᱱᱤ]], [[ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱤᱛ ᱥᱟᱦᱱᱤ]] ᱟᱨ [[:en:Pran (actor)|ᱯᱨᱟᱱ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱞᱟᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="mahjoor1">{{cite web |title=Shair-E-Kashmir Mahjoor (1972) Cast - Actor, Actress, Director, Producer, Music Director |url=https://www.cinestaan.com/movies/shair-e-kashmir-mahjoor-4038/cast-crew |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218081501/https://www.cinestaan.com/movies/shair-e-kashmir-mahjoor-4038/cast-crew |url-status=live |archive-date=18 December 2021 |website=Cinestaan}}</ref><ref name="mahjoor2">{{cite web |last1=Naidu |first1=Jaywant |title=Dance helps the mind and body |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Hans/2017-03-12/Dance-helps-the-mind-and-body/286246 |website=www.thehansindia.com |language=en |date=12 March 2017}}</ref> natxuydvxbc5pdffjvly2zv0d3gen27 189841 189840 2026-03-30T20:08:08Z Ramjit Tudu 52 189841 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ |image = File:Geetanjali Lal.jpg |birth_name = ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭ (Geetanjali Desai) |birth_date = {{birth date and age| 5 Nov 1948|df=y}} |birth_place = [[Baroda]], [[Gujarat]], [[India]] |known_for = ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ |spouse = ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱫᱮᱵᱽ ᱞᱟᱞ |children = ᱚᱵᱷᱤᱢᱚᱱᱭᱩ ᱞᱟᱞ |occupation = Artistic Director, Devi-Durga Kathak Sansthan<ref>{{cite web |url=https://www.classicalclaps.com/devi-durga-kathak-sansthan-presented-two-day-aavaratan-dance-festival/ |website=classicalclaps|title=Devi Durga Kathak Sansthan presented two day Aavaratan Dance Festival|date=10 September 2020 }}</ref> |website = http://kathakresonance.com/ }} '''ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭ'''; ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱚᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱱᱛ ᱫᱮᱥᱟᱭ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱭᱟᱡᱽ ᱠᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="mid-day"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ [[ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="where-words-fall-short">{{cite news |title=Where words fall short |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/lifestyle/where-words-fall-short-56699 |work=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=TV channels reluctant to promote Kathak, say artists |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/jalandhar/add-covid-2-58750 |work=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref> ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ — ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱜᱳᱯᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ,<ref>{{cite news |last1=Sahai |first1=Shrinkhla |title=How gharanas shaped modern Kathak |url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/how-gharanas-shaped-modern-kathak/article65277766.ece |work=The Hindu |date=31 March 2022 |language=en-IN}}</ref> ᱥᱨᱤ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱨᱟᱣ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬᱯᱩᱨᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱫᱮᱵᱤ ᱞᱟᱞ ᱾<ref>{{cite news |title=Children must be aware of classical art forms: Kathak dancer Geetanjali Lal - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/children-must-be-aware-of-classical-art-forms-kathak-dancer-geetanjali-lal/articleshow/78062296.cms |work=The Times of India}}</ref><ref name="mid-day">{{cite news |title=India is immensely rich in heritage classical art forms: Kathak dancer Geetanjali Lal |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/culture/article/india-is-immensely-rich-in-heritage-classical-art-forms--kathak-dancer-geetanjali-lal-22984206 |work=www.mid-day.com |date=11 September 2020 |language=en}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙-᱒᱐᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[National Institute of Kathak Dance|ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱨᱮᱯᱟᱨᱴᱚᱨᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ (Chief of Repertory)<ref name="hcicolombo">{{cite web |title=Welcome to High Commission of India, Colombo, Sri Lanka |url=https://hcicolombo.gov.in/press?id=eyJpdiI6Im82RUVWd0JXSzMxZUpDSDJSZmVvSUE9PSIsInZhbHVlIjoiVW9RYkwzanA5akJuSGNGZDA0NTZNdz09IiwibWFjIjoiNGMwNGUwNWEwNGUwNDFhY2VhZDgyYjU2ZDQ0NjM2MGFmOTQ0NDIxYjYxM2RiMTFjZTQ4NzE2NThkNTdlNjBlYyJ9 |website=hcicolombo.gov.in}}</ref> ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ ᱾<ref name="spicmacay">{{cite web |title=Kathak Guru Vidushi Smt. Geetanjali Lal - Apni Maati: Personality |url=http://spicmacay.apnimaati.com/2013/07/kathak-guru-vidushi-smt-geetanjali-lal.html |website=spicmacay.apnimaati.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Doordarshan|ᱫᱩᱨᱫᱚᱨᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Indian Council for Cultural Relations|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱨᱤᱞᱮᱥᱚᱱᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱞᱟᱠᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="spicmacay"/> ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ 'ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ' (abhinaya) ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱞᱚᱭᱠᱟᱨᱤ (laykaari) ᱟᱨ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱩᱱᱟᱱ ᱛᱟᱹᱞ (rhythmic patterns) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱛᱮ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱪᱪᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱞᱟᱲᱟᱣ]], ᱱᱤᱣ ᱭᱳᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱨᱮᱰ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱨᱮ [[᱑᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱟᱢᱞᱟ]], ᱟᱨ [[ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ]] ᱟᱜ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱠᱩᱭᱤᱡᱽ ᱥᱳ 'ᱠᱚᱣᱩᱱ ᱵᱟᱱᱮᱜᱟ ᱠᱳᱨᱳᱨᱯᱚᱛᱤ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱚᱞᱚᱠ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="hcicolombo" /> ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ — ᱥᱟᱭᱚᱨ-ᱮ-ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱢᱚᱦᱡᱩᱨ (᱑᱙᱗᱒) — ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱞᱨᱟᱡᱽ ᱥᱟᱦᱱᱤ]], [[ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱤᱛ ᱥᱟᱦᱱᱤ]] ᱟᱨ [[:en:Pran (actor)|ᱯᱨᱟᱱ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱞᱟᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="mahjoor1">{{cite web |title=Shair-E-Kashmir Mahjoor (1972) Cast - Actor, Actress, Director, Producer, Music Director |url=https://www.cinestaan.com/movies/shair-e-kashmir-mahjoor-4038/cast-crew |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218081501/https://www.cinestaan.com/movies/shair-e-kashmir-mahjoor-4038/cast-crew |url-status=live |archive-date=18 December 2021 |website=Cinestaan}}</ref><ref name="mahjoor2">{{cite web |last1=Naidu |first1=Jaywant |title=Dance helps the mind and body |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Hans/2017-03-12/Dance-helps-the-mind-and-body/286246 |website=www.thehansindia.com |language=en |date=12 March 2017}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱫᱮᱵᱽ ᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="where-words-fall-short"/><ref name="mid-day"/> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ [[ᱚᱵᱷᱤᱢᱚᱱᱭᱩ ᱞᱟᱞ]] (ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ), ᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱪᱮᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="ab-vi-1">{{cite news |title=Each other's shadow |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/each-other-s-shadow-659633 |work=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref><ref name="ab-vi-2">{{cite news |title='We complement each other' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/%E2%80%98We-complement-each-other%E2%80%99/article17127484.ece |work=The Hindu |date=2 February 2017 |language=en-IN}}</ref><ref name="tribune">{{cite web |title=Dance bonds this saas, bahu |url=https://www.tribuneindia.com/2014/20140515/ldh1.htm#6 |website=www.tribuneindia.com |publisher=The Tribune, Chandigarh, India - Ludhiana Stories}}</ref> 1sjpnvbn6lomr3z5h8tvq9rpahs16t0 189842 189841 2026-03-30T20:09:58Z Ramjit Tudu 52 189842 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ |image = File:Geetanjali Lal.jpg |birth_name = ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭ (Geetanjali Desai) |birth_date = {{birth date and age| 5 Nov 1948|df=y}} |birth_place = [[Baroda]], [[Gujarat]], [[India]] |known_for = ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ |spouse = ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱫᱮᱵᱽ ᱞᱟᱞ |children = ᱚᱵᱷᱤᱢᱚᱱᱭᱩ ᱞᱟᱞ |occupation = Artistic Director, Devi-Durga Kathak Sansthan<ref>{{cite web |url=https://www.classicalclaps.com/devi-durga-kathak-sansthan-presented-two-day-aavaratan-dance-festival/ |website=classicalclaps|title=Devi Durga Kathak Sansthan presented two day Aavaratan Dance Festival|date=10 September 2020 }}</ref> |website = http://kathakresonance.com/ }} '''ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭ'''; ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱚᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱱᱛ ᱫᱮᱥᱟᱭ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱭᱟᱡᱽ ᱠᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="mid-day"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ [[ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="where-words-fall-short">{{cite news |title=Where words fall short |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/lifestyle/where-words-fall-short-56699 |work=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=TV channels reluctant to promote Kathak, say artists |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/jalandhar/add-covid-2-58750 |work=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref> ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ — ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱜᱳᱯᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ,<ref>{{cite news |last1=Sahai |first1=Shrinkhla |title=How gharanas shaped modern Kathak |url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/how-gharanas-shaped-modern-kathak/article65277766.ece |work=The Hindu |date=31 March 2022 |language=en-IN}}</ref> ᱥᱨᱤ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱨᱟᱣ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬᱯᱩᱨᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱫᱮᱵᱤ ᱞᱟᱞ ᱾<ref>{{cite news |title=Children must be aware of classical art forms: Kathak dancer Geetanjali Lal - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/children-must-be-aware-of-classical-art-forms-kathak-dancer-geetanjali-lal/articleshow/78062296.cms |work=The Times of India}}</ref><ref name="mid-day">{{cite news |title=India is immensely rich in heritage classical art forms: Kathak dancer Geetanjali Lal |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/culture/article/india-is-immensely-rich-in-heritage-classical-art-forms--kathak-dancer-geetanjali-lal-22984206 |work=www.mid-day.com |date=11 September 2020 |language=en}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙-᱒᱐᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[National Institute of Kathak Dance|ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱨᱮᱯᱟᱨᱴᱚᱨᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ (Chief of Repertory)<ref name="hcicolombo">{{cite web |title=Welcome to High Commission of India, Colombo, Sri Lanka |url=https://hcicolombo.gov.in/press?id=eyJpdiI6Im82RUVWd0JXSzMxZUpDSDJSZmVvSUE9PSIsInZhbHVlIjoiVW9RYkwzanA5akJuSGNGZDA0NTZNdz09IiwibWFjIjoiNGMwNGUwNWEwNGUwNDFhY2VhZDgyYjU2ZDQ0NjM2MGFmOTQ0NDIxYjYxM2RiMTFjZTQ4NzE2NThkNTdlNjBlYyJ9 |website=hcicolombo.gov.in}}</ref> ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ ᱾<ref name="spicmacay">{{cite web |title=Kathak Guru Vidushi Smt. Geetanjali Lal - Apni Maati: Personality |url=http://spicmacay.apnimaati.com/2013/07/kathak-guru-vidushi-smt-geetanjali-lal.html |website=spicmacay.apnimaati.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Doordarshan|ᱫᱩᱨᱫᱚᱨᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Indian Council for Cultural Relations|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱨᱤᱞᱮᱥᱚᱱᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱞᱟᱠᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="spicmacay"/> ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ 'ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ' (abhinaya) ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱞᱚᱭᱠᱟᱨᱤ (laykaari) ᱟᱨ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱩᱱᱟᱱ ᱛᱟᱹᱞ (rhythmic patterns) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱛᱮ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱪᱪᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱞᱟᱲᱟᱣ]], ᱱᱤᱣ ᱭᱳᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱨᱮᱰ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱨᱮ [[᱑᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱟᱢᱞᱟ]], ᱟᱨ [[ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ]] ᱟᱜ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱠᱩᱭᱤᱡᱽ ᱥᱳ 'ᱠᱚᱣᱩᱱ ᱵᱟᱱᱮᱜᱟ ᱠᱳᱨᱳᱨᱯᱚᱛᱤ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱚᱞᱚᱠ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="hcicolombo" /> ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ — ᱥᱟᱭᱚᱨ-ᱮ-ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱢᱚᱦᱡᱩᱨ (᱑᱙᱗᱒) — ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱞᱨᱟᱡᱽ ᱥᱟᱦᱱᱤ]], [[ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱤᱛ ᱥᱟᱦᱱᱤ]] ᱟᱨ [[:en:Pran (actor)|ᱯᱨᱟᱱ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱞᱟᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="mahjoor1">{{cite web |title=Shair-E-Kashmir Mahjoor (1972) Cast - Actor, Actress, Director, Producer, Music Director |url=https://www.cinestaan.com/movies/shair-e-kashmir-mahjoor-4038/cast-crew |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218081501/https://www.cinestaan.com/movies/shair-e-kashmir-mahjoor-4038/cast-crew |url-status=live |archive-date=18 December 2021 |website=Cinestaan}}</ref><ref name="mahjoor2">{{cite web |last1=Naidu |first1=Jaywant |title=Dance helps the mind and body |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Hans/2017-03-12/Dance-helps-the-mind-and-body/286246 |website=www.thehansindia.com |language=en |date=12 March 2017}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱫᱮᱵᱽ ᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="where-words-fall-short"/><ref name="mid-day"/> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ [[ᱚᱵᱷᱤᱢᱚᱱᱭᱩ ᱞᱟᱞ]] (ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ), ᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱪᱮᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="ab-vi-1">{{cite news |title=Each other's shadow |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/each-other-s-shadow-659633 |work=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref><ref name="ab-vi-2">{{cite news |title='We complement each other' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/%E2%80%98We-complement-each-other%E2%80%99/article17127484.ece |work=The Hindu |date=2 February 2017 |language=en-IN}}</ref><ref name="tribune">{{cite web |title=Dance bonds this saas, bahu |url=https://www.tribuneindia.com/2014/20140515/ldh1.htm#6 |website=www.tribuneindia.com |publisher=The Tribune, Chandigarh, India - Ludhiana Stories}}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱾<ref>{{cite news |title=President presents Akademi awards to 34 artists |url=https://www.indiatoday.in/latest-headlines/story/president-presents-akademi-awards-to-34-artists-23162-2008-02-26 |work=India Today |language=en}}</ref><ref name="spicmacay" /><ref name="mid-day" /><ref name="tribune" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ “ᱱᱨᱤᱛᱭᱚ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ” (Nritya Sharada), "ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱠᱚᱞᱟ ᱥᱨᱤ" (Natya Kala Shree), “ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱜᱚᱣᱨᱚᱵᱽ” (Bharat Gaurav), “ᱠᱚᱞᱟ ᱥᱤᱨᱳᱢᱚᱬᱤ” (Kala Shiromani), "ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ" (Indira Gandhi Priyadarshini award), “ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱪᱟᱣᱞᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ” (Kalpana chawala award), "ᱡᱤᱡᱟᱵᱟᱭ ᱣᱳᱢᱮᱱ ᱮᱪᱤᱵᱷᱚᱨᱥ ᱮᱣᱟᱨᱰ" (Jijabai Women Achivers Award) ᱟᱨ "ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱠᱚᱞᱟ ᱵᱤᱯᱚᱱᱪᱤ" (Acharya Kala Vipanchee) ᱢᱟᱹᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="spicmacay" /><ref name="tribune" /> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} qwrgpj0by820gcr8lrzxnkollxld6si ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ 1 35282 189843 2026-03-30T20:10:30Z Ramjit Tudu 52 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189843 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱠᱟᱢᱟᱠᱠᱷᱤ ᱥᱤᱵᱽᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ 1 35283 189844 2026-03-31T05:14:44Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189844 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱮᱛᱷᱮᱱᱟ 1 35284 189845 2026-03-31T05:15:57Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189845 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱦᱮᱥᱴᱤᱭᱟ 1 35285 189846 2026-03-31T05:17:52Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189846 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱟᱠᱠᱟ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱤ 1 35286 189847 2026-03-31T05:20:07Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189847 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱤᱨᱟ ᱱᱚᱱᱫᱟ 1 35287 189848 2026-03-31T05:20:55Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189848 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱤᱱᱟ ᱫᱷᱟᱱᱰᱟ 1 35288 189849 2026-03-31T05:21:45Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189849 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱡᱚᱭᱥᱨᱤ ᱳᱰᱤᱱ 1 35289 189850 2026-03-31T05:22:30Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189850 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱜᱮᱵᱽᱨᱤᱭᱮᱞ ᱰᱤᱴᱨᱤᱪ 1 35290 189851 2026-03-31T05:23:23Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189851 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱫᱣᱤᱵᱮᱫᱤ 1 35291 189852 2026-03-31T05:24:16Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189852 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱞᱚᱠᱷᱥᱢᱤ ᱜᱚᱣᱛᱚᱢ 1 35292 189853 2026-03-31T05:25:30Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189853 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱡᱚᱭᱥᱨᱤ ᱛᱚᱞᱣᱚᱞᱠᱚᱨ 1 35293 189854 2026-03-31T05:26:16Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189854 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱜᱷᱳᱥᱟ 1 35294 189855 2026-03-31T05:26:48Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189855 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱠᱷᱚᱱᱟ 1 35295 189856 2026-03-31T05:27:20Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189856 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱞᱳᱯᱟᱢᱩᱫᱽᱨᱟ 1 35296 189857 2026-03-31T05:27:56Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189857 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱜᱚᱣᱨᱤ ᱢᱟ 1 35297 189858 2026-03-31T05:28:34Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189858 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱳᱯᱷᱤᱭᱟ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ 1 35298 189859 2026-03-31T05:29:30Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189859 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱪᱷᱟᱸᱪ:Country data North Korea 10 35299 189861 2026-03-31T07:11:52Z ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ 1102 "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱤᱭᱟ | flag alias = Flag of North Korea.svg | flag alias-1948 = Flag of North Korea (1948–1992).svg | flag alias-naval = Naval Ensign of North Korea.svg | link alias-naval = Korean People's Navy | flag alias-army = Flag of the Korean People's Army Ground Force (2023-).svg | link alias-army = Korean People's Army Ground Force | flag alias-..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 189861 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱤᱭᱟ | flag alias = Flag of North Korea.svg | flag alias-1948 = Flag of North Korea (1948–1992).svg | flag alias-naval = Naval Ensign of North Korea.svg | link alias-naval = Korean People's Navy | flag alias-army = Flag of the Korean People's Army Ground Force (2023-).svg | link alias-army = Korean People's Army Ground Force | flag alias-navy = Flag of the Korean People's Army Navy (Obverse).svg | link alias-navy = Korean People's Navy | flag alias-military = Flag of the General Staff of the Korean People's Army (Normal).svg | link alias-military = Korean People's Army | flag alias-air force = Flag of the Korean People's Army Air and Anti-Air Force (Obverse).svg | link alias-air force = Korean People's Army Air Force | flag alias-strategic force = Flag of the Korean People's Army Strategic Force.svg | link alias-strategic force = Korean People's Army Strategic Force | flag alias-special forces = Flag of the Korean People's Army Special Operation Force.svg | link alias-special forces = Korean People's Army Special Operation Force | flag alias-special bureau = Flag of the Missile General Bureau (North Korea).svg | link alias-special bureau = Missile General Bureau | size = {{{size|}}} | name = {{#ifeq:{{{name|}}}|Democratic People's Republic of Korea|North Korea|{{{name|}}}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1948 | var2 = strategic force | var3 = special forces | var4 = special bureau | redir1 = PRK | redir2 = Democratic People's Republic of Korea | redir3 = Korea, North | related1 = First Republic of Korea | related2 = Second Republic of Korea | related3 = Supreme Council for National Reconstruction | related4 = Third Republic of Korea | related5 = Fourth Republic of Korea | related6 = Fifth Republic of Korea | related7 = Korean Empire | related8 = Korea | related9 = Joseon | related10 = South Korea | related11 = Korea under Japanese rule </noinclude> }} m44pxyzhfz4hd3g8nso6m3rvsz19g50 189862 189861 2026-03-31T07:14:17Z ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ 1102 189862 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ | flag alias = Flag of North Korea.svg | flag alias-1948 = Flag of North Korea (1948–1992).svg | flag alias-naval = Naval Ensign of North Korea.svg | link alias-naval = Korean People's Navy | flag alias-army = Flag of the Korean People's Army Ground Force (2023-).svg | link alias-army = Korean People's Army Ground Force | flag alias-navy = Flag of the Korean People's Army Navy (Obverse).svg | link alias-navy = Korean People's Navy | flag alias-military = Flag of the General Staff of the Korean People's Army (Normal).svg | link alias-military = Korean People's Army | flag alias-air force = Flag of the Korean People's Army Air and Anti-Air Force (Obverse).svg | link alias-air force = Korean People's Army Air Force | flag alias-strategic force = Flag of the Korean People's Army Strategic Force.svg | link alias-strategic force = Korean People's Army Strategic Force | flag alias-special forces = Flag of the Korean People's Army Special Operation Force.svg | link alias-special forces = Korean People's Army Special Operation Force | flag alias-special bureau = Flag of the Missile General Bureau (North Korea).svg | link alias-special bureau = Missile General Bureau | size = {{{size|}}} | name = {{#ifeq:{{{name|}}}|Democratic People's Republic of Korea|North Korea|{{{name|}}}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1948 | var2 = strategic force | var3 = special forces | var4 = special bureau | redir1 = PRK | redir2 = Democratic People's Republic of Korea | redir3 = Korea, North | related1 = First Republic of Korea | related2 = Second Republic of Korea | related3 = Supreme Council for National Reconstruction | related4 = Third Republic of Korea | related5 = Fourth Republic of Korea | related6 = Fifth Republic of Korea | related7 = Korean Empire | related8 = Korea | related9 = Joseon | related10 = South Korea | related11 = Korea under Japanese rule </noinclude> }} 2s31227dhisg2bybh2z83qqzqetwxwa ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱥᱮᱠᱷ 0 35300 189866 2026-03-31T08:03:04Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox person | name = ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱥᱮᱠᱷ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1981|11|18|df=yes}} | birth_place = [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ]], ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | other_names = | occupation = ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 189866 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱥᱮᱠᱷ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1981|11|18|df=yes}} | birth_place = [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ]], ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | other_names = | occupation = ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ | years_active = ᱒᱐᱐᱐ – ᱱᱤᱛᱚᱜ | known_for = ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ (VAWG) ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱫᱟᱨᱟᱢ / ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤ, ᱥᱟᱯᱷᱟ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ, ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱭᱤᱴ ᱴᱩ ᱯᱤ (Right to Pee) ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱑᱐᱐᱐᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱓᱐᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱤᱞᱟ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ | notable_works = }} '''ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱥᱮᱠᱷ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱑) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ [[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ]] ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱷᱚᱞ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ''[[᱑᱐᱐ ᱣᱳᱢᱮᱱ (BBC)|᱑᱐᱐ ᱣᱳᱢᱮᱱ]]'' ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱥᱮᱠᱷ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱵᱩ ᱵᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱛᱮᱭ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱢᱚᱫᱤᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱛᱮᱭ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱨᱚᱯᱷᱤᱠ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱥᱟᱵᱽ-ᱚᱨᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱮᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱥᱤ ᱱᱟᱠᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Sangameshwaran|2016}} ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱮᱠᱷ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{sfn|Sirohi|2015}} ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱫᱟᱫᱟ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱡᱚᱦᱚᱜ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱯᱷᱤᱠ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Sangameshwaran|2016}} ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱛᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱮᱠᱷ ᱫᱚ ᱙ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱥᱲᱟᱭ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱡᱚᱦᱚᱜ ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟᱭ ᱴᱷᱤᱠ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|Sirohi|2015}}{{sfn|''The Hindu''|2015}} ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱟᱨᱟᱯ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱮᱠᱷ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (CORO) ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱠᱩ ᱩᱠᱩ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱚᱞᱩᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱚᱲᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|Sirohi|2015}} == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ CORO ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱨ ᱴᱤᱢ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱤᱰᱚᱨᱥ ᱠᱣᱮᱥᱴ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|Sirohi|2015}}{{sfn|''The Hindu''|2015}} ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ CORO ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ CORO ᱢᱚᱦᱤᱞᱟ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱣᱴᱤᱵᱽ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Pinto|2014}}{{sfn|''The Hindu''|2015}} CORO ᱟᱜ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱥᱟᱯᱷᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱛᱨᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱭ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|''The Hindu''|2015}} ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱩᱯᱟᱭ ᱢᱮᱱᱥ ᱴᱚᱭᱞᱮᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱠᱟᱛᱮ, ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ|ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ]] ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱨᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱱ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|Andhale|2013}} ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱤᱴ ᱴᱩ ᱯᱤ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱚᱲᱼᱤᱡ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱠᱩ ᱴᱟᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱕,᱙᱙᱓ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱒,᱔᱖᱖ ᱭᱩᱨᱤᱱᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱓,᱕᱓᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Yardley|2012}} ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱭᱩᱨᱤᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Pinto|2014}} ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱭᱩᱨᱤᱱᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱴᱟᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱟᱪᱟ ᱡᱚᱝ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱧᱩᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{sfn|Yardley|2012}} ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱞᱚᱠ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|Sirohi|2015}} ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱯ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱢᱥᱤᱡᱤᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱙᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|Shaikh|2015}} ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱚᱢᱛᱟ ᱢᱚᱧᱪ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ {{sfn|Sirohi|2015}} ᱟᱨ ᱒0᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ]] (BBC) ᱨᱮᱱᱟᱜ [[᱑᱐᱐ ᱣᱳᱢᱮᱱ (BBC)|᱑᱐᱐ ᱣᱳᱢᱮᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Shaikh|2015}} ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱥᱟᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱛᱚᱨ ᱟᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱝᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱫᱚᱨᱵᱷᱚ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{sfn|Andhale|2015}} ᱟᱡᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱱᱰᱚᱨᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|''The Hindu''|2015}} ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱮᱠᱷ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|''The Hindustan Times''|2016}}{{sfn|Purandare|2016}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|Andhale|2016}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == ===ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ=== {{Reflist|30em}} ===ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ=== {{refbegin}} *{{cite news|last1=Andhale|first1=Santosh|title=BBC recognition for the cause, not for me, says 'Right to Pee' activist|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/interview-bbc-recognition-for-the-cause-not-for-me-says-right-to-pee-activist-2146985|access-date=7 December 2016|newspaper=[[Daily News and Analysis]]|date=20 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125093443/http://www.dnaindia.com/mumbai/interview-bbc-recognition-for-the-cause-not-for-me-says-right-to-pee-activist-2146985|archive-date=25 January 2016|location=Mambai, India}} *{{cite news|last1=Andhale|first1=Santosh|title=Right to Pee activists plan to extend campaign across state|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-right-to-pee-activists-plan-to-extend-campaign-across-state-2198714|access-date=7 December 2016|newspaper=[[Daily News and Analysis]]|date=6 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161020170404/http://www.dnaindia.com/mumbai/report-right-to-pee-activists-plan-to-extend-campaign-across-state-2198714|archive-date=20 October 2016|location=Mambai, India}} *{{cite news|last1=Andhale|first1=Santosh|title=Right-to-pee activists to follow China model, Occupy Men's Toilet|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-right-to-pee-activists-to-follow-china-model-occupy-men-s-toilet-1836225|access-date=7 December 2016|newspaper=[[Daily News and Analysis]]|date=18 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161207190651/http://www.dnaindia.com/mumbai/report-right-to-pee-activists-to-follow-china-model-occupy-men-s-toilet-1836225|archive-date=7 December 2016|location=Mambai, India}} *{{cite news|last1=Pinto|first1=Richa|title=Railways have bad track record of dirty toilets at stations|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Railways-have-bad-track-record-of-dirty-toilets-at-stations/articleshow/40349407.cms|access-date=7 December 2016|newspaper=[[The Times of India]]|date=17 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140821184624/http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Railways-have-bad-track-record-of-dirty-toilets-at-stations/articleshow/40349407.cms|archive-date=21 August 2014|location=Mumbai, India}} *{{cite news|last1=Purandare|first1=Vrushali|title=Women in queues bemoan lack of loos|url=http://www.asianage.com/metros/mumbai/221116/women-in-queues-bemoan-lack-of-loos.html|access-date=7 December 2016|newspaper=[[The Asian Age]]|date=22 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161207210157/http://www.asianage.com/metros/mumbai/221116/women-in-queues-bemoan-lack-of-loos.html|archive-date=7 December 2016|location=Delhi, India}} *{{cite news|last1=Sangameshwaran|first1=Prasad|title=A sibling reunion story 29 years in the making|url=http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/news/a-sibling-reunion-story-29-years-in-the-making/article8474062.ece|access-date=7 December 2016|newspaper=[[The Hindu]]|date=14 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161207175731/http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/news/a-sibling-reunion-story-29-years-in-the-making/article8474062.ece|archive-date=7 December 2016|location=Chennai, India}} *{{cite web|last1=Shaikh|first1=Zeeshan|title="Right to Pee" activist Mumtaz Shaikh makes it to BBC's 100 most inspirational women|url=http://www.india.com/news/india/right-to-pee-activist-mumtaz-shaikh-makes-it-to-bbcs-100-most-inspirational-women-725102/|access-date=7 December 2016|website=India.com|publisher=[[Essel Group]]|date=21 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804185812/http://www.india.com/news/india/right-to-pee-activist-mumtaz-shaikh-makes-it-to-bbcs-100-most-inspirational-women-725102/|archive-date=4 August 2016|location=Mumbai, India}} *{{cite web|last1=Sirohi|first1=Ashita|title=Once Beaten and Abused, Today This 'Daughter of Maharashtra' is Fighting for Women's Right to Pee|url=http://www.thebetterindia.com/32491/mumtaz-fighting-for-woman-empowerment-mumbai/|website=The Better India|access-date=7 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160508020017/http://www.thebetterindia.com/32491/mumtaz-fighting-for-woman-empowerment-mumbai/|archive-date=8 May 2016|location=Bangalore, India|date=4 September 2015}} *{{cite news|last1=Yardley|first1=Jim|title=In Mumbai, a Campaign Against Restroom Injustice|url=https://www.nytimes.com/2012/06/15/world/asia/in-mumbai-a-campaign-against-restroom-injustice.html|access-date=7 December 2016|newspaper=[[The New York Times]]|date=14 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804185804/http://www.nytimes.com/2012/06/15/world/asia/in-mumbai-a-campaign-against-restroom-injustice.html|archive-date=4 August 2016|location=New York City, New York}} *{{cite news|ref={{harvid|''The Hindu''|2015}}|author=|title=Addressing an urgent call|url=http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/mumtaz-shaikh-addressing-an-urgent-call/article7930544.ece|access-date=7 December 2016|newspaper=[[The Hindu]]|date=30 November 2015|location=Chennai, India}} *{{cite news|ref={{harvid|''The Hindustan Times''|2016}}|author=|title=Richest civic body, but a poor spender|url=http://www.hindustantimes.com/mumbai/richest-civic-body-but-a-poor-spender/story-xBpLwRq5umjK1qAca5df1L.html|access-date=7 December 2016|newspaper=[[The Hindustan Times]]|date=2 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204152935/http://www.hindustantimes.com/mumbai/richest-civic-body-but-a-poor-spender/story-xBpLwRq5umjK1qAca5df1L.html|archive-date=4 February 2016|location=New Delhi, India}} {{refend}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Shaikh, Mumtaz}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]] n59gmh3hqsfl9eo2a38n0329ocnhxbu 189867 189866 2026-03-31T08:04:35Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 /* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */ 189867 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱥᱮᱠᱷ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1981|11|18|df=yes}} | birth_place = [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ]], ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | other_names = | occupation = ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ | years_active = ᱒᱐᱐᱐ – ᱱᱤᱛᱚᱜ | known_for = ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ (VAWG) ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱫᱟᱨᱟᱢ / ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤ, ᱥᱟᱯᱷᱟ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ, ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱭᱤᱴ ᱴᱩ ᱯᱤ (Right to Pee) ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱑᱐᱐᱐᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱓᱐᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱤᱞᱟ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ | notable_works = }} '''ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱥᱮᱠᱷ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱑) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ [[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ]] ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱷᱚᱞ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ''[[᱑᱐᱐ ᱣᱳᱢᱮᱱ (BBC)|᱑᱐᱐ ᱣᱳᱢᱮᱱ]]'' ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱥᱮᱠᱷ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱵᱩ ᱵᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱛᱮᱭ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱢᱚᱫᱤᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱛᱮᱭ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱨᱚᱯᱷᱤᱠ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱥᱟᱵᱽ-ᱚᱨᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱮᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱥᱤ ᱱᱟᱠᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Sangameshwaran|2016}} ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱮᱠᱷ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{sfn|Sirohi|2015}} ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱫᱟᱫᱟ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱡᱚᱦᱚᱜ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱯᱷᱤᱠ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Sangameshwaran|2016}} ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱛᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱮᱠᱷ ᱫᱚ ᱙ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱥᱲᱟᱭ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱡᱚᱦᱚᱜ ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟᱭ ᱴᱷᱤᱠ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|Sirohi|2015}}{{sfn|''The Hindu''|2015}} ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱟᱨᱟᱯ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱮᱠᱷ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (CORO) ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱠᱩ ᱩᱠᱩ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱚᱞᱩᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱚᱲᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|Sirohi|2015}} == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ CORO ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱨ ᱴᱤᱢ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱤᱰᱚᱨᱥ ᱠᱣᱮᱥᱴ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|Sirohi|2015}}{{sfn|''The Hindu''|2015}} ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ CORO ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ CORO ᱢᱚᱦᱤᱞᱟ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱣᱴᱤᱵᱽ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Pinto|2014}}{{sfn|''The Hindu''|2015}} CORO ᱟᱜ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱥᱟᱯᱷᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱛᱨᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱭ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|''The Hindu''|2015}} ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱩᱯᱟᱭ ᱢᱮᱱᱥ ᱴᱚᱭᱞᱮᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱠᱟᱛᱮ, ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ|ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ]] ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱨᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱱ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|Andhale|2013}} ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱤᱴ ᱴᱩ ᱯᱤ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱚᱲᱼᱤᱡ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱠᱩ ᱴᱟᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱕,᱙᱙᱓ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱒,᱔᱖᱖ ᱭᱩᱨᱤᱱᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱓,᱕᱓᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Yardley|2012}} ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱭᱩᱨᱤᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Pinto|2014}} ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱭᱩᱨᱤᱱᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱴᱟᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱟᱪᱟ ᱡᱚᱝ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱧᱩᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{sfn|Yardley|2012}} ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱞᱚᱠ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|Sirohi|2015}} ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱯ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱢᱥᱤᱡᱤᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱙᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|Shaikh|2015}} ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱚᱢᱛᱟ ᱢᱚᱧᱪ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ {{sfn|Sirohi|2015}} ᱟᱨ ᱒0᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ]] (BBC) ᱨᱮᱱᱟᱜ [[᱑᱐᱐ ᱣᱳᱢᱮᱱ (BBC)|᱑᱐᱐ ᱣᱳᱢᱮᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Shaikh|2015}} ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱥᱟᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱛᱚᱨ ᱟᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱝᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱫᱚᱨᱵᱷᱚ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{sfn|Andhale|2015}} ᱟᱡᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱱᱰᱚᱨᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|''The Hindu''|2015}} ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱮᱠᱷ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|''The Hindustan Times''|2016}}{{sfn|Purandare|2016}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|Andhale|2016}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == ===ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ=== {{Reflist|30em}} ===ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ=== {{refbegin}} *{{cite news|last1=Andhale|first1=Santosh|title=BBC recognition for the cause, not for me, says 'Right to Pee' activist|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/interview-bbc-recognition-for-the-cause-not-for-me-says-right-to-pee-activist-2146985|access-date=7 December 2016|newspaper=[[Daily News and Analysis]]|date=20 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125093443/http://www.dnaindia.com/mumbai/interview-bbc-recognition-for-the-cause-not-for-me-says-right-to-pee-activist-2146985|archive-date=25 January 2016|location=Mambai, India}} *{{cite news|last1=Andhale|first1=Santosh|title=Right to Pee activists plan to extend campaign across state|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-right-to-pee-activists-plan-to-extend-campaign-across-state-2198714|access-date=7 December 2016|newspaper=[[Daily News and Analysis]]|date=6 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161020170404/http://www.dnaindia.com/mumbai/report-right-to-pee-activists-plan-to-extend-campaign-across-state-2198714|archive-date=20 October 2016|location=Mambai, India}} *{{cite news|last1=Andhale|first1=Santosh|title=Right-to-pee activists to follow China model, Occupy Men's Toilet|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-right-to-pee-activists-to-follow-china-model-occupy-men-s-toilet-1836225|access-date=7 December 2016|newspaper=[[Daily News and Analysis]]|date=18 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161207190651/http://www.dnaindia.com/mumbai/report-right-to-pee-activists-to-follow-china-model-occupy-men-s-toilet-1836225|archive-date=7 December 2016|location=Mambai, India}} *{{cite news|last1=Pinto|first1=Richa|title=Railways have bad track record of dirty toilets at stations|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Railways-have-bad-track-record-of-dirty-toilets-at-stations/articleshow/40349407.cms|access-date=7 December 2016|newspaper=[[The Times of India]]|date=17 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140821184624/http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Railways-have-bad-track-record-of-dirty-toilets-at-stations/articleshow/40349407.cms|archive-date=21 August 2014|location=Mumbai, India}} *{{cite news|last1=Purandare|first1=Vrushali|title=Women in queues bemoan lack of loos|url=http://www.asianage.com/metros/mumbai/221116/women-in-queues-bemoan-lack-of-loos.html|access-date=7 December 2016|newspaper=[[The Asian Age]]|date=22 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161207210157/http://www.asianage.com/metros/mumbai/221116/women-in-queues-bemoan-lack-of-loos.html|archive-date=7 December 2016|location=Delhi, India}} *{{cite news|last1=Sangameshwaran|first1=Prasad|title=A sibling reunion story 29 years in the making|url=http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/news/a-sibling-reunion-story-29-years-in-the-making/article8474062.ece|access-date=7 December 2016|newspaper=[[The Hindu]]|date=14 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161207175731/http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/news/a-sibling-reunion-story-29-years-in-the-making/article8474062.ece|archive-date=7 December 2016|location=Chennai, India}} *{{cite web|last1=Shaikh|first1=Zeeshan|title="Right to Pee" activist Mumtaz Shaikh makes it to BBC's 100 most inspirational women|url=http://www.india.com/news/india/right-to-pee-activist-mumtaz-shaikh-makes-it-to-bbcs-100-most-inspirational-women-725102/|access-date=7 December 2016|website=India.com|publisher=[[Essel Group]]|date=21 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804185812/http://www.india.com/news/india/right-to-pee-activist-mumtaz-shaikh-makes-it-to-bbcs-100-most-inspirational-women-725102/|archive-date=4 August 2016|location=Mumbai, India}} *{{cite web|last1=Sirohi|first1=Ashita|title=Once Beaten and Abused, Today This 'Daughter of Maharashtra' is Fighting for Women's Right to Pee|url=http://www.thebetterindia.com/32491/mumtaz-fighting-for-woman-empowerment-mumbai/|website=The Better India|access-date=7 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160508020017/http://www.thebetterindia.com/32491/mumtaz-fighting-for-woman-empowerment-mumbai/|archive-date=8 May 2016|location=Bangalore, India|date=4 September 2015}} *{{cite news|last1=Yardley|first1=Jim|title=In Mumbai, a Campaign Against Restroom Injustice|url=https://www.nytimes.com/2012/06/15/world/asia/in-mumbai-a-campaign-against-restroom-injustice.html|access-date=7 December 2016|newspaper=[[The New York Times]]|date=14 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804185804/http://www.nytimes.com/2012/06/15/world/asia/in-mumbai-a-campaign-against-restroom-injustice.html|archive-date=4 August 2016|location=New York City, New York}} *{{cite news|ref={{harvid|''The Hindu''|2015}}|author=|title=Addressing an urgent call|url=http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/mumtaz-shaikh-addressing-an-urgent-call/article7930544.ece|access-date=7 December 2016|newspaper=[[The Hindu]]|date=30 November 2015|location=Chennai, India}} *{{cite news|ref={{harvid|''The Hindustan Times''|2016}}|author=|title=Richest civic body, but a poor spender|url=http://www.hindustantimes.com/mumbai/richest-civic-body-but-a-poor-spender/story-xBpLwRq5umjK1qAca5df1L.html|access-date=7 December 2016|newspaper=[[The Hindustan Times]]|date=2 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204152935/http://www.hindustantimes.com/mumbai/richest-civic-body-but-a-poor-spender/story-xBpLwRq5umjK1qAca5df1L.html|archive-date=4 February 2016|location=New Delhi, India}} {{refend}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]] fq8xyng35kga8yiycax265388sl2jx7 ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱥᱟᱦᱤᱱ 0 35301 189868 2026-03-31T08:10:22Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox pageant titleholder |name=ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱥᱟᱦᱤᱱ | image = File:'Antharam' location still - Negha Shahin, Feb 2021.jpg | caption = ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱱᱮᱜᱷᱟ |birth_date={{birth year and age|1993}} |birth_place=[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] |occupation={{hlist|[[ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]]| [[ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] | [[ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ|ᱵᱷᱤ.ᱡᱮ. (VJ)]]|..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 189868 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder |name=ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱥᱟᱦᱤᱱ | image = File:'Antharam' location still - Negha Shahin, Feb 2021.jpg | caption = ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱱᱮᱜᱷᱟ |birth_date={{birth year and age|1993}} |birth_place=[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] |occupation={{hlist|[[ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]]| [[ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] | [[ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ|ᱵᱷᱤ.ᱡᱮ. (VJ)]]| [[ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ]]| ᱠᱩᱭᱮᱨ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨᱴᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱢ }} }} '''ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱥᱟᱦᱤᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱙᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱥᱟᱦᱤᱱ ᱫᱚ [[᱕᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |title=Meet Negha S, winner of Kerala State film award for women and trans persons |url=https://www.thenewsminute.com/article/meet-negha-s-winner-kerala-state-film-award-women-and-trans-persons-165184 |access-date=2023-09-04 |website=The News Minute|date=22 June 2022 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-06-25 |title=Pride Month {{!}} Two queer actors on the need for more LGBTQIA+ voices in the Indian film industry |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/entertainment/pride-month-two-queer-actors-on-the-need-for-more-lgbtqia-voices-in-the-indian-film-industry-10853601.html |access-date=2023-09-11 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱡᱚᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=2022-06-22 |title=Meet Negha S, winner of Kerala State film award for women and trans persons |url=https://www.thenewsminute.com/article/meet-negha-s-winner-kerala-state-film-award-women-and-trans-persons-165184 |access-date=2022-08-29 |website=The News Minute |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱷᱳᱡᱷᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱦᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱮᱱᱰ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱟᱨᱴᱥ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱤᱞᱟᱵᱚᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>[https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2025/Jul/08/a-place-in-the-history-pages]</ref><ref>[https://www.mallurelease.com/2025/06/negha-and-antharam-in-textbook.html]</ref> ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱭᱮᱨ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ QC ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱠᱩᱭᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱮ-ᱱᱟᱯᱷᱟ (nonprofit) ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= Fathima |first=Azeefa |date=2024-06-12 |title=Chennai Pride Palooza event to be held on June 16: Everything to know|url= https://www.thenewsminute.com/tamil-nadu/chennai-pride-palooza-event-to-be-held-on-june-16-everything-to-know |access-date=2024-08-03 |website=The New Minute |language=en-IN}}</ref><ref name="maalaimalar.com">{{Cite web |date=2023-09-26 |title= சினிமா வாய்ப்புக்கு ஏங்கும் திருநங்கைகள்: 'வாய்ப்பு கிடைத்தால் கலக்குவோம்' என்கிறார்கள் |url=https://www.maalaimalar.com/news/state/tamil-news-antharam-movie-actress-rekha-interview-667508 |access-date=2024-07-08 |website=Malai Malar|language=Tamil}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ram |first=Anjali |date=2022-02-14 |title=FII Interviews: Negha Shahin Talks About Trans Feminism And Mental Health|url=https://feminisminindia.com/2022/12/15/fii-interviews-negha-shahin-talks-about-trans-feminism-and-mental-health/ |access-date=2024-08-03 |website=feminisminindia |language=en}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱡᱚᱦᱚᱜ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱤᱱ ᱫᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱱ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱞᱚᱥ ᱴᱩ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱥᱟᱶ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2022-05-30 |title='Award a recognition for transgender community' |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/award-a-recognition-for-transgender-community/article65476261.ece |access-date=2022-08-29 |issn=0971-751X}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱮᱞᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱷᱳᱡᱷᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ|ᱮᱱ.ᱡᱤ.ᱳ.]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱧᱪᱷᱚᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |title=Negha Shahin- Fighting against the odds |url=https://bhoomika.eastern.in/negha-shahin-fighting-against-the-odds/ |access-date=2022-08-29 |language=en-US |archive-date=2022-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829133038/https://bhoomika.eastern.in/negha-shahin-fighting-against-the-odds/ |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱚᱰᱮᱞ (ᱦᱚᱲ)|ᱢᱚᱰᱮᱞ]] ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱸᱠᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱵᱷᱤᱠᱟᱴᱚᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ [[ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱵᱷ ᱤᱡᱽ ᱞᱚᱵᱷ (Love Is Love) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ<ref name="Fathima">{{Cite web |last= Fathima |first=Azeefa |date=2024-06-12 |title=Chennai Pride Palooza event to be held on June 16: Everything to know|url= https://www.thehindu.com/entertainment/pride-month-2024-queer-artistes-on-the-stories-they-want-to-see-on-screen/article68326960.ece |access-date=2024-08-03 |website=The Hindu |language=en-IN}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱫᱚᱠᱟᱨᱚᱝᱜᱟ (Sandakaranga) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-03-31 |title=Unveiled: theatre of the trans community |url=https://ruralindiaonline.org/en/articles/unveiled-theatre-of-the-trans-community/ |access-date=2023-09-11 |website=People's Archive of Rural India |language=en}}</ref> ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ (Rural India Online) ᱨᱮ ᱱᱮᱜᱷᱟᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, "ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾" ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''[[ᱚᱱᱛᱷᱚᱨᱚᱢ]]'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[᱕᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-05-28 |title=Negha S on winning first Kerala State Film Award for a trans artiste: 'Torch that'll show more of us the way' |url=https://www.news9live.com/art-culture/cinema/negha-s-on-winning-first-kerala-state-film-award-for-a-trans-artiste-torch-thatll-show-more-of-us-the-way-174693 |access-date=2022-08-29 |website=New nine |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ram |first=Anjali |date=2022-12-14 |title=FII Interviews: Negha Shahin Talks About Trans Feminism And Mental Health |url=https://feminisminindia.com/2022/12/15/fii-interviews-negha-shahin-talks-about-trans-feminism-and-mental-health/ |access-date=2024-07-25 |website=Feminism in India |language=en-GB}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱚᱵᱷᱤ, ᱢᱚᱱᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱫᱤ ᱨᱳᱰ (᱒᱐᱒᱓ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱤ ᱨᱳᱰ]]'' (᱒᱐᱒᱓) ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱛᱨᱤᱥᱟ (ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ)|ᱛᱨᱤᱥᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱤᱭᱟ ᱡᱚᱨᱡᱽ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> == ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ == ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱩᱭᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ QC ᱣᱟᱨᱠᱥᱚᱯ ᱥᱟᱯᱷᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱢᱤᱥᱠᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱮᱢ. ᱥᱚᱥᱤᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱥᱚᱥᱤᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="maalaimalar.com"/><ref name="Fathima"/> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ ᱪᱟᱸᱫᱚ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱠᱩᱭᱮᱨ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ "ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ ᱯᱟᱞᱩᱡᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱠᱚᱲᱟ]] ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱰᱤᱥᱠᱚᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱳᱴ (keynote) ᱟᱨ [[ᱮ. ᱨᱮᱵᱚᱛᱤ]] ᱟᱜ ᱜᱟᱭᱟᱱ "ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭ ᱢᱳᱡᱷᱤ" (Vellai Mozhi) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ, ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Fathima"/><ref>{{Cite web |last= Chandar|first=Bhuvanesh|date=2024-06-25 |title=Queer artistes on the stories they want to see on-screen |url= https://www.thehindu.com/entertainment/pride-month-2024-queer-artistes-on-the-stories-they-want-to-see-on-screen/article68326960.ece |access-date=2024-08-03 |website=The Hindu|language=en-IN}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable sortable" |+ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" | ᱧᱩᱛᱩᱢ ! scope="col" | ᱨᱳᱞ ! scope="col" | ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ! scope="col" class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ ! scope="col" class="unsortable" | {{Refh}} |- | rowspan="2"|᱒᱐᱒᱓ || ''[[ᱚᱱᱛᱷᱚᱨᱚᱢ]]'' || ᱚᱧᱡᱚᱞᱤ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || {{Won|align=left}}—[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ/ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱜᱮ]] || <ref>{{cite web |title=Publishing House for Queer Community Writers in India Makes its Debut |url=https://www.frontlist.in/publishing-house-for-queer-community-writers-in-india-makes-its-debut |access-date=4 September 2023 |publisher=Cinema Express}}</ref><ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/meet-negha-s-and-alina-khan-two-trans-actors-from-india-and-pakistan-narrative-8101188/|title=Meet Negha S and Alina Khan, two trans actors, from India and Pakistan, who are changing the narrative|publisher=Indian Express |access-date=20 September 2022 |date=21 August 2022}}</ref> |- | ''[[ᱫᱤ ᱨᱳᱰ (᱒᱐᱒᱓ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱤ ᱨᱳᱰ]]'' || ᱠᱟᱴᱩᱨᱳᱥᱟ || [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] || ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ||<ref>{{Cite web |date=2022-06-22 |title=Meet Negha S, winner of Kerala State film award for women and trans persons |url=https://www.thenewsminute.com/article/meet-negha-s-winner-kerala-state-film-award-women-and-trans-persons-165184 |access-date=2022-08-29 |website=The News Minute }}</ref> |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ LGBTQ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑៩᱙᱓ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ LGBTQ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] 9mvs8e3kfdj535nokvhpubvczb9v6hb 189869 189868 2026-03-31T08:11:35Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 189869 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder |name=ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱥᱟᱦᱤᱱ | image = File:'Antharam' location still - Negha Shahin, Feb 2021.jpg | caption = ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱱᱮᱜᱷᱟ |birth_date={{birth year and age|1993}} |birth_place=[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] |occupation={{hlist|[[ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]]| [[ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] | [[ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ|ᱵᱷᱤ.ᱡᱮ.]]| [[ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ]]| ᱠᱩᱭᱮᱨ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨᱴᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱢ }} }} '''ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱥᱟᱦᱤᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱙᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱥᱟᱦᱤᱱ ᱫᱚ [[᱕᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |title=Meet Negha S, winner of Kerala State film award for women and trans persons |url=https://www.thenewsminute.com/article/meet-negha-s-winner-kerala-state-film-award-women-and-trans-persons-165184 |access-date=2023-09-04 |website=The News Minute|date=22 June 2022 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-06-25 |title=Pride Month {{!}} Two queer actors on the need for more LGBTQIA+ voices in the Indian film industry |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/entertainment/pride-month-two-queer-actors-on-the-need-for-more-lgbtqia-voices-in-the-indian-film-industry-10853601.html |access-date=2023-09-11 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱡᱚᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=2022-06-22 |title=Meet Negha S, winner of Kerala State film award for women and trans persons |url=https://www.thenewsminute.com/article/meet-negha-s-winner-kerala-state-film-award-women-and-trans-persons-165184 |access-date=2022-08-29 |website=The News Minute |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱷᱳᱡᱷᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱦᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱮᱱᱰ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱟᱨᱴᱥ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱤᱞᱟᱵᱚᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>[https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2025/Jul/08/a-place-in-the-history-pages]</ref><ref>[https://www.mallurelease.com/2025/06/negha-and-antharam-in-textbook.html]</ref> ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱭᱮᱨ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ QC ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱠᱩᱭᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱮ-ᱱᱟᱯᱷᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= Fathima |first=Azeefa |date=2024-06-12 |title=Chennai Pride Palooza event to be held on June 16: Everything to know|url= https://www.thenewsminute.com/tamil-nadu/chennai-pride-palooza-event-to-be-held-on-june-16-everything-to-know |access-date=2024-08-03 |website=The New Minute |language=en-IN}}</ref><ref name="maalaimalar.com">{{Cite web |date=2023-09-26 |title= சினிமா வாய்ப்புக்கு ஏங்கும் திருநங்கைகள்: 'வாய்ப்பு கிடைத்தால் கலக்குவோம்' என்கிறார்கள் |url=https://www.maalaimalar.com/news/state/tamil-news-antharam-movie-actress-rekha-interview-667508 |access-date=2024-07-08 |website=Malai Malar|language=Tamil}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ram |first=Anjali |date=2022-02-14 |title=FII Interviews: Negha Shahin Talks About Trans Feminism And Mental Health|url=https://feminisminindia.com/2022/12/15/fii-interviews-negha-shahin-talks-about-trans-feminism-and-mental-health/ |access-date=2024-08-03 |website=feminisminindia |language=en}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱡᱚᱦᱚᱜ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱤᱱ ᱫᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱱ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱞᱚᱥ ᱴᱩ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱥᱟᱶ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2022-05-30 |title='Award a recognition for transgender community' |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/award-a-recognition-for-transgender-community/article65476261.ece |access-date=2022-08-29 |issn=0971-751X}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱮᱞᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱷᱳᱡᱷᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ|ᱮᱱ.ᱡᱤ.ᱳ.]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱧᱪᱷᱚᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |title=Negha Shahin- Fighting against the odds |url=https://bhoomika.eastern.in/negha-shahin-fighting-against-the-odds/ |access-date=2022-08-29 |language=en-US |archive-date=2022-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829133038/https://bhoomika.eastern.in/negha-shahin-fighting-against-the-odds/ |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱚᱰᱮᱞ (ᱦᱚᱲ)|ᱢᱚᱰᱮᱞ]] ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱸᱠᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱵᱷᱤᱠᱟᱴᱚᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ [[ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱜᱷᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱵᱷ ᱤᱡᱽ ᱞᱚᱵᱷ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ<ref name="Fathima">{{Cite web |last= Fathima |first=Azeefa |date=2024-06-12 |title=Chennai Pride Palooza event to be held on June 16: Everything to know|url= https://www.thehindu.com/entertainment/pride-month-2024-queer-artistes-on-the-stories-they-want-to-see-on-screen/article68326960.ece |access-date=2024-08-03 |website=The Hindu |language=en-IN}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱫᱚᱠᱟᱨᱚᱝᱜᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-03-31 |title=Unveiled: theatre of the trans community |url=https://ruralindiaonline.org/en/articles/unveiled-theatre-of-the-trans-community/ |access-date=2023-09-11 |website=People's Archive of Rural India |language=en}}</ref> ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱮᱜᱷᱟᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, "ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾" ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''[[ᱚᱱᱛᱷᱚᱨᱚᱢ]]'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[᱕᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-05-28 |title=Negha S on winning first Kerala State Film Award for a trans artiste: 'Torch that'll show more of us the way' |url=https://www.news9live.com/art-culture/cinema/negha-s-on-winning-first-kerala-state-film-award-for-a-trans-artiste-torch-thatll-show-more-of-us-the-way-174693 |access-date=2022-08-29 |website=New nine |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ram |first=Anjali |date=2022-12-14 |title=FII Interviews: Negha Shahin Talks About Trans Feminism And Mental Health |url=https://feminisminindia.com/2022/12/15/fii-interviews-negha-shahin-talks-about-trans-feminism-and-mental-health/ |access-date=2024-07-25 |website=Feminism in India |language=en-GB}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱚᱵᱷᱤ, ᱢᱚᱱᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱫᱤ ᱨᱳᱰ (᱒᱐᱒᱓ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱤ ᱨᱳᱰ]]'' (᱒᱐᱒᱓) ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱛᱨᱤᱥᱟ (ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ)|ᱛᱨᱤᱥᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱤᱭᱟ ᱡᱚᱨᱡᱽ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> == ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ == ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱩᱭᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ QC ᱣᱟᱨᱠᱥᱚᱯ ᱥᱟᱯᱷᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱢᱤᱥᱠᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱮᱢ. ᱥᱚᱥᱤᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱥᱚᱥᱤᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="maalaimalar.com"/><ref name="Fathima"/> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ ᱪᱟᱸᱫᱚ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱠᱩᱭᱮᱨ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ "ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ ᱯᱟᱞᱩᱡᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱠᱚᱲᱟ]] ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱰᱤᱥᱠᱚᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱳᱴ ᱟᱨ [[ᱮ. ᱨᱮᱵᱚᱛᱤ]] ᱟᱜ ᱜᱟᱭᱟᱱ "ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭ ᱢᱳᱡᱷᱤ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑0᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ, ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Fathima"/><ref>{{Cite web |last= Chandar|first=Bhuvanesh|date=2024-06-25 |title=Queer artistes on the stories they want to see on-screen |url= https://www.thehindu.com/entertainment/pride-month-2024-queer-artistes-on-the-stories-they-want-to-see-on-screen/article68326960.ece |access-date=2024-08-03 |website=The Hindu|language=en-IN}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable sortable" |+ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" | ᱧᱩᱛᱩᱢ ! scope="col" | ᱨᱳᱞ ! scope="col" | ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ! scope="col" class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ ! scope="col" class="unsortable" | {{Refh}} |- | rowspan="2"|᱒᱐᱒᱓ || ''[[ᱚᱱᱛᱷᱚᱨᱚᱢ]]'' || ᱚᱧᱡᱚᱞᱤ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || {{Won|align=left}}—[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ/ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱜᱮ]] || <ref>{{cite web |title=Publishing House for Queer Community Writers in India Makes its Debut |url=https://www.frontlist.in/publishing-house-for-queer-community-writers-in-india-makes-its-debut |access-date=4 September 2023 |publisher=Cinema Express}}</ref><ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/meet-negha-s-and-alina-khan-two-trans-actors-from-india-and-pakistan-narrative-8101188/|title=Meet Negha S and Alina Khan, two trans actors, from India and Pakistan, who are changing the narrative|publisher=Indian Express |access-date=20 September 2022 |date=21 August 2022}}</ref> |- | ''[[ᱫᱤ ᱨᱳᱰ (᱒᱐᱒᱓ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱤ ᱨᱳᱰ]]'' || ᱠᱟᱴᱩᱨᱳᱥᱟ || [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] || ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ||<ref>{{Cite web |date=2022-06-22 |title=Meet Negha S, winner of Kerala State film award for women and trans persons |url=https://www.thenewsminute.com/article/meet-negha-s-winner-kerala-state-film-award-women-and-trans-persons-165184 |access-date=2022-08-29 |website=The News Minute }}</ref> |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ LGBTQ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱓ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ LGBTQ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] 3ve1obdtsa5eer6nfj6l5unkd3fbp4g ᱦᱮᱭᱰᱤ ᱥᱟᱫᱤᱭᱟ 0 35302 189870 2026-03-31T08:18:10Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox person | name = ᱦᱮᱭᱰᱤ ᱥᱟᱫᱤᱭᱟ | honorific_suffix = | image = | caption = | birthname = | birth_place = [[ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ]], [[ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | education = ᱯᱨᱮᱥ ᱠᱞᱚᱵᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ#ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱡᱚᱨ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 189870 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱦᱮᱭᱰᱤ ᱥᱟᱫᱤᱭᱟ | honorific_suffix = | image = | caption = | birthname = | birth_place = [[ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ]], [[ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | education = [[ᱯᱨᱮᱥ ᱠᱞᱚᱵᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ#ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱡᱚᱢ|ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱡᱚᱢ]] | alma_mater = | occupation = ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢᱤᱭᱟᱹ | credits = [[ᱠᱟᱭᱨᱟᱞᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ]] | title = }} '''ᱦᱮᱭᱰᱤ ᱥᱟᱫᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢᱤᱭᱟᱹ, [[ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱨ ᱢᱤᱫ [[ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱚᱨ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |date=Aug 9, 2022|title=2016ലാണ് ഞാന്‍ സര്‍ജറി ചെയ്തതെന്ന് ഹെയ്ദി സാദിയ! അന്നത്തേക്കാളും അഡ്വാന്‍സായിട്ടുള്ള സൗകര്യങ്ങള്‍ ഇന്നുണ്ട്! എല്ലാം തുറന്നുപറഞ്ഞതിന് നിങ്ങളോട് ബഹുമാനം തോന്നുന്നുവെന്ന കമന്റ്! വീഡിയോ വൈറല്‍|url=https://malayalam.samayam.com/tv/celebrity-news/heidi-saadiya-shared-a-new-video-about-transition-journey-of-transwomen/articleshow/93456336.cms|work= Samayam News|language=ml|access-date=11 August 2022}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱭᱨᱟᱞᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ]] ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽᱨᱤᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |author=Press Trust of India |date=3 September 2019|title=Kerala gets its first transperson broadcast journalist |url=https://www.deccanherald.com/amp/national/south/kerala-gets-its-first-transperson-broadcast-journalist-758803.html |work= [[Deccan Herald]]|location= |access-date=8 August 2022}}</ref><ref name = IndianExpress>{{cite news|author=MS Vidyanandan |date=26 July 2019|title=Heidi Saadiya is born to win |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2018/jul/26/heidi-saadiya-is-born-to-win-1849063.html|work= [[New Indian Express]]|location=Thiruvananthapuram |access-date=8 August 2022}}</ref><ref>{{cite news |author=Vishnu Varma|date=September 3, 2019|title=Meet Heidi Saadiya, Kerala's first transwoman TV journalist|url=https://indianexpress.com/article/india/meet-heidi-saadiya-keralas-first-transwoman-tv-journalist-5963010/|work= [[New Indian Express]]|location=Tiruvananthapuram|access-date=8 August 2022}}</ref> ᱥᱟᱫᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]] ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |author=TNN|date=Jul 26, 2018|title=They welcomed her with open arms|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/they-welcomed-her-with-open-arms/articleshow/65155572.cms|work= [[Times of India]]|location=Tiruvananthapuram|access-date=11 August 2022}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱟᱫᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱨᱛᱷᱚᱰᱚᱠᱥ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]] ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name = IndianExpress/> ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱤ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱢᱤᱱᱤᱴ]] ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ "''ᱤᱧᱟᱜ ᱫᱚ [[ᱜᱟᱭᱱᱮᱠᱚᱢᱟᱥᱴᱤᱭᱟ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ''" ᱾ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱧᱤᱨ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite news|author=Shiba Kurian|date=September 2, 2019|title=Trans woman journalist Heidi Saadiya makes debut as TV news reporter in Kerala|url=https://www.thenewsminute.com/node/108257|work=[[The News Minute]]|access-date=9 August 2022|archive-date=23 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123170218/https://www.thenewsminute.com/node/108257|url-status=dead}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱟᱫᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟᱞᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱᱤ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴ ᱫᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱭᱟᱱ-᱒ ᱢᱩᱱ ᱞᱮᱱᱰᱚᱨ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Meet Heidi Saadiya, Kerala's first transwoman journalist|url=https://www.femina.in/trending/achievers/meet-heidi-saadiya-keralas-first-transwoman-journalist-133888.html|work= [[Femina (India)|Femina]]|access-date=11 August 2022}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱟᱫᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱛᱷᱚᱨᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":1">{{cite news |author=Unnikrishnan S|date=23 August 2019 |title=Wedding bells ring for Kerala transgender pair|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/aug/23/wedding-bells-ring-for-kerala-transgender-pair-2022904.html|work= [[New Indian Express]]|location=Tiruvananthapuram|access-date=8 August 2022}}</ref> ᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱥᱟᱫᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱢᱟᱦᱟᱸ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱢᱟᱦᱟᱸ]] ᱨᱮ [[ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱨᱮᱡᱽ ᱮᱠᱴ, ᱑᱙᱕᱔|ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱨᱮᱡᱽ ᱮᱠᱴ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ TDM ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱚᱛᱷᱚᱨᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱛᱭᱚ ᱥᱟᱭᱤ ᱚᱨᱯᱷᱟᱱᱮᱡᱽ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱟᱨ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ NSS ᱠᱚᱨᱚᱭᱳᱜᱚᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |author=ANI|date=26 January 2020|title=Kerala Transgender Journalist Marries In Ernakulum On Republic Day|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-transgender-journalist-heidi-saadia-marries-in-ernakulum-on-republic-day-2170042|work= [[New Indian Express]]|location=Ernakulum|access-date=8 August 2022}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱥᱟᱫᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱥᱮᱫ ᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱤᱱ ᱚᱲᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |author=Aswini P|date=Jul 27, 2022|title=അതെ ഞങ്ങള്‍ കുറച്ച് കാലങ്ങളായി വേര്‍പിരിഞ്ഞാണ് താമസിയ്ക്കുന്നത്, പക്ഷെ വിവാഹ മോചിതരായിട്ടില്ല എന്ന് ഹെയ്ദി സാദിയ, വേര്‍പിരിയാനുണ്ടായ കാരണം എന്താണെന്ന് ചോദിച്ചപ്പോള്‍ ഹെയ്ദിയുടെ മറുപടി?|language =ml|url=https://malayalam.samayam.com/tv/celebrity-news/heidi-saadiya-about-her-separation-from-atharv/articleshow/93155330.cms|work= Samayam News|location=Ernakulum|access-date=8 August 2022}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ LGBTQ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ LGBTQ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:LGBTQ ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱚᱨ ᱠᱚ]] c1sn9zu17ignp4ntczovczg6tc5gyex ᱥᱩᱢᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟᱭ 0 35303 189872 2026-03-31T08:24:30Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox person | name = ᱥᱩᱢᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟᱭ | image = | alt = | caption = | birth_date = | birth_place = | citizenship = ᱥᱤᱧᱚᱛ | education = [[ᱯᱤᱮᱪ.ᱰᱤ.]], ᱑᱙᱗᱕ | alma_mater =[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱥ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ]] | occupation = ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ | years_active = | employ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 189872 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱩᱢᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟᱭ | image = | alt = | caption = | birth_date = | birth_place = | citizenship = ᱥᱤᱧᱚᱛ | education = [[ᱯᱤᱮᱪ.ᱰᱤ.]], ᱑᱙᱗᱕ | alma_mater =[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱥ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ]] | occupation = ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ | years_active = | employer = | organization = [[ᱡᱤᱱ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ]] | known_for = | awards = [[ᱚᱨᱰᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱟᱨᱠ]], [[ᱵᱳᱨᱞᱳᱜᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]], [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] | website = }} '''ᱥᱩᱢᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟᱭ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱤᱱ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱥ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ<ref name="intoday1">{{cite news |url=https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20100510-how-i-made-it-suman-sahai-742784-2010-04-28 |title=How I made it: Suman Sahai : Aspire |work=[[India Today]] |date=2010-04-29 |access-date=2013-03-29}}</ref> ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱤᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱟᱞᱵᱚᱨᱴᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱪᱤᱠᱟᱜᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱰᱮᱞᱵᱚᱨᱜᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱮᱵᱤᱞᱤᱴᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.worldacademy.org/view/nomination/3916 |title=Dr Suman Sahai: Curriculum vitae |publisher=[[World Academy of Art and Science]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412160910/http://www.worldacademy.org/view/nomination/3916 |archive-date=12 April 2013 |access-date=2013-04-12 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> ᱣᱮᱵᱽ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ ᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱱᱚᱞ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱢᱚᱰᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱰ ᱚᱨᱜᱟᱱᱤᱡᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱪ-ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref>[[ᱣᱮᱵᱽ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ]], ᱮᱠᱥᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱒᱐᱒᱑-᱐᱔-᱑᱖ ᱾</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱ.ᱡᱤ.ᱳ., ᱡᱤᱱ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite journal |doi=10.1038/nj7215-1002a |title=Making a difference |year=2008 |last1=Basu |first1=Paroma |last2=Qiu |first2=Jane|author2-link=Jane Qiu|last3=Powell |first3=Kendall |journal=Nature |volume=455 |issue=7215 |pages=1002–3 |pmid=18938259}}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1038/nbt1102-1069 |title=Poor crop management plagues Bt cotton experiment in India |year=2002 |last1=Jayaraman |first1=K.S. |journal=Nature Biotechnology |volume=20 |issue=11 |pages=1069 |pmid=12410241|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1038/361291a0 |title=Indians protest against US-led gene bank |year=1993 |journal=Nature |volume=361 |issue=6410 |pages=291 |pmid=| bibcode = 1993Natur.361..291J |last1=Jayaraman |first1=K.S. |doi-access=free }}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ == * ᱚᱨᱰᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱟᱨᱠ, ᱒᱐᱐᱑<ref name="intoday1"/> * ᱵᱳᱨᱞᱳᱜᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱒᱐᱐᱔<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2004/01/31/stories/2004013106441200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040507031931/http://www.hindu.com/2004/01/31/stories/2004013106441200.htm |url-status=dead |archive-date=2004-05-07 |title=Subba Rao, Suman Sahai get Borlaug award |work=[[The Hindu]] |date=2004-01-31 |access-date=2013-03-29}}</ref> * ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ, ᱒᱐᱑᱑<ref>{{cite web |url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364 |title=Press Information Bureau English Releases: Padma Awards Announced |publisher=Government of India |access-date=2013-03-29}}</ref> == ᱯᱞᱮᱜᱤᱭᱟᱨᱤᱡᱚᱢ == ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱮᱵᱤᱞᱤᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱮᱥᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱜᱤᱭᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ,<ref name=LJ>{{cite journal |last=Köppelle |first=Winfried |title=Heidelberger Habilitations-Humbug |journal=Laborjournal |date=2013-04-09 |issue=4 |pages=14–17 |language=de |issn=1612-8354 |oclc=85726582 |url=http://www.biotech-europe.de/editorials/726.lasso |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510010709/http://www.biotech-europe.de/editorials/726.lasso |archive-date=10 May 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }} [http://www.ask-force.org/web/India/Koeppelle-Heidelberg-Habilitation-Humbug-english-20130418.pdf ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ]</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱰᱮᱞᱵᱚᱨᱜᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱡᱚᱢᱟ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book |url=http://katalog.ub.uni-heidelberg.de/titel/2547898 |author=Suman Sahai |title=Elucidation of the role of neurotransmitter glutamate in normal and abnormal mental function |publisher=University Library Heidelberg |via=HEIDI |year=1986 |access-date=2013-04-12}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=LJ /> ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱦᱟᱭᱰᱮᱞᱵᱚᱨᱜᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱱᱚᱶᱟᱭ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱯᱞᱮᱜᱤᱭᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱦᱟᱭ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱡᱛᱮ ᱦᱟᱭᱰᱮᱞᱵᱚᱨᱜᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱢᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ''ᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰᱤ'' ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=LJ /><ref>{{cite web |url=http://www.klinikum.uni-heidelberg.de/ShowSingleNews.176.0.html?&no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=6772&cHash=493fc2a4bdbf14a5532b76df14417abd |title=Stellungnahme der Medizinischen Fakultät der Universität Heidelberg |archive-date=24 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424120242/http://www.klinikum.uni-heidelberg.de/ShowSingleNews.176.0.html?&no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=6772&cHash=493fc2a4bdbf14a5532b76df14417abd |publisher=UniversitätsKlinikum Heidelberg |access-date=2013-04-29 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> {{As of|2023}} ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱟᱭ ᱟᱜ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ, ᱦᱟᱭᱰᱮᱞᱵᱚᱨᱜᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Suman Sahai |url=https://members.worldacademy.org/author/SSahai/ |website=Member Directory |publisher=World Academy of Art and Science |access-date=2025-08-22}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist|30em}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱭᱳᱞᱳᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱢᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱭᱳᱞᱳᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱢᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] alxxzqdw68u9fvw84mssqanmeyzbjxf ᱪᱩᱱᱤ ᱠᱳᱴᱟᱞ 0 35304 189873 2026-03-31T08:45:53Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox person|name=ᱪᱩᱱᱤ ᱠᱳᱴᱟᱞ|image=|alt=|caption=|birth_name=|birth_date=᱑᱙᱖᱕|birth_place=ᱜᱳᱦᱟᱞᱰᱤᱦᱤ, [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]|death_date={{death date and age|1992|8|16|1965|mf=yes}}|death_place=[[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱯᱚᱪᱷ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 189873 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ᱪᱩᱱᱤ ᱠᱳᱴᱟᱞ|image=|alt=|caption=|birth_name=|birth_date=᱑᱙᱖᱕|birth_place=ᱜᱳᱦᱟᱞᱰᱤᱦᱤ, [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]|death_date={{death date and age|1992|8|16|1965|mf=yes}}|death_place=[[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]|death_cause=[[ᱟᱯᱚᱱ ᱜᱩᱨ]]|other_names=|education=[[ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ|ᱵᱤ.ᱮ.]])|spouse={{marriage|ᱢᱚᱱᱢᱚᱛᱷᱚ ᱥᱚᱵᱚᱨ|1990}}|occupation=|years_active=|known_for=[[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ]]|notable_works=}} '''ᱪᱩᱱᱤ ᱠᱳᱴᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱞᱳᱫᱷᱟ ᱦᱚᱲ|ᱞᱳᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱱᱮᱨ (graduate) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱪᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ (PVTG) ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱳᱦᱟᱞᱰᱤᱦᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱞᱳᱫᱷᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱓ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱴᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱴ ᱢᱮᱨᱮᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱚᱱᱢᱚᱛᱷᱚ ᱥᱚᱵᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜᱤᱡ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱚᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱵᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱣᱟᱨᱠᱥᱚᱯ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="change">''The Changing Status of Women in West Bengal, 1970-2000: The Challenge Ahead'', by Jasodhara Bagchi, Sarmistha Dutta Gupta. Published by SAGE, 2005. {{ISBN|0-7619-3242-9}}. ''Tribal Women - Page 141''.</ref><ref name="epw1991">''Economic and Political Weekly'', Published by Sameeksha Trust., 29 August 1992. Page 1836.</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱳᱴᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱰᱤ.ᱯᱤ. (ITDP) ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱳᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱞᱳᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ — ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ (criminal) ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>''Economic and Political Weekly'', she was the first lodha graduate women. Published by Sameeksha Trust., 1985. ''Page 1467''</ref><ref>''Dust on the Road: The Activist Writings of Mahasweta Devi'', by Mahasveta Devi, Maitreya Ghatak. Published by Seagull Books, 1997. {{ISBN|81-7046-143-X}}. ''The Story of Chuni Kotal - Page 136''.</ref> ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱥᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ 'ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱥᱤᱨᱳᱢᱚᱬᱤ [[SC ᱟᱨ ST]] ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ' ᱨᱮ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱧᱪᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="change" /> [[ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ([[ᱮᱢ.ᱮᱥ.ᱥᱤ.]]) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱵᱽ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱥ ᱜᱨᱮᱰ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱨᱟᱭᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ "ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ", ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱱᱚᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱰ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ "ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ" ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱫᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>[https://books.google.com/books?id=Yib9wsfFMdQC&dq=Chuni+Kotal&pg=PA18 Introduction] ''Contested Belonging: An Indigenous People's Struggle for Forest and Identity in Sub-Himalayan Bengal'', by B. G. Karlsson, Published by Routledge, 2000. {{ISBN|0-7007-1179-1}}. ''Page 18-19''.</ref> ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱮᱯᱷᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱷᱟᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱫᱟᱨᱚᱛ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱚᱨᱡᱚ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="change" /> == ᱜᱩᱨ == ᱑᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ, ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱵᱟᱹᱫᱤ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱤᱥᱴ (racist) ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱢᱚᱱᱢᱚᱛᱷᱚ ᱥᱚᱵᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱣᱟᱨᱠᱥᱚᱯ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱑᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱒᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱛᱮ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="change" /><ref name="epw1991" /> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ, ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱴᱩᱰᱟᱹᱜ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱬ-ᱵᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>''Human Rights: Theory and Practice'', by Debi Chatterjee, Sucheta Ghosh, Sumita Sen, [[Jadavpur University]] Dept. of International Relations. Published by South Asian Publishers, 2002. {{ISBN|81-7003-247-4}}. ''Page 128''.</ref><ref>''Environment and Women Development: Lessons from Third World'', by G. K. Ghosh. Published by Ashish Publishing House, 1995. {{ISBN|81-7024-674-1}}. ''Page 270''.</ref><ref>[http://asnic.utexas.edu/asnic/sagar/fall.1994/dec.94.fn.html "Chuni Kotaler Attohota" (The Suicide of Chuni Kotal)] {{webarchive|url=https://archive.today/19980201081830/http://asnic.utexas.edu/asnic/sagar/fall.1994/dec.94.fn.html|date=1 February 1998}} [[Anandabazar Patrika]], 20 August 1992."Debashish Bhottacharjo, "Amader Progotir Mukhosh Khule Dilen Chuni Kotal, Tanr Jibon Diye" (By Losing Her Life, Chuni Kotal Has Taken Away Our Progressive Mask)"</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱚᱝᱥᱛᱷᱟ, [[ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ]], ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱳᱬ, ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.dalitmirror.com/topic1.html Why Dalits in West Bengal are on Protest] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080827150943/http://www.dalitmirror.com/topic1.html|date=27 August 2008}} ''dalitmirror''.</ref> == ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ == ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ [[ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱩᱱᱤ ᱠᱳᱴᱟᱞ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱪᱚᱨ (Chuni Kotal Memorial Lecture) ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>[https://nandigramunited.blogspot.com/2008/01/home-about-us-contact-us-community.html 13th Chuni Kotal Memorial Lecture]</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱤᱵᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ (motivational) ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://education.nic.in/cd50years/12/8I/74/8I740902.htm Media and Communication Supports] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410155941/http://education.nic.in/cd50years/12/8I/74/8I740902.htm|date=10 April 2009}} Department of Education, Ministry of Human Resource Development, ''[[Govt. of India]]'' .</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛাঙ্গᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱚᱦᱟᱥᱣᱮᱛᱟ ᱫᱮᱵᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱵᱭᱟᱫᱷᱠᱷᱚᱱᱰᱚ (᱑᱙᱙᱔) (ᱫᱤ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱦᱚᱱᱴᱚᱨ (᱒᱐᱐᱒)) ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{usurped|[https://web.archive.org/web/20081201143111/http://www.hinduonnet.com/thehindu/lr/2002/07/07/stories/2002070700220500.htm Forgotten tales]}} [[The Hindu]], 7 July 2002.</ref> ᱦᱟᱨ ᱱᱟ ᱢᱟᱱᱟ ᱦᱟᱨ (᱒᱐᱒᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱚᱵᱨᱚᱛᱚ ᱵᱚᱥᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist|30em}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{usurped|[https://web.archive.org/web/20081201143111/http://www.hinduonnet.com/thehindu/lr/2002/07/07/stories/2002070700220500.htm Forgotten Tales]}} ᱩᱢᱟ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱱ-ᱫᱟᱥᱜᱩᱯᱛᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''[[ᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ]]'' ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱥᱣᱮᱛᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ''ᱫᱤ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱦᱚᱱᱴᱚᱨ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱾ ᱒᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ {{authority control}} ahbkewr3e07y4t9z19gzonbjcvqvn2b 189874 189873 2026-03-31T08:49:39Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 189874 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱪᱩᱱᱤ ᱠᱳᱴᱟᱞ | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = ᱑᱙᱖᱕ | birth_place = ᱜᱳᱦᱟᱞᱰᱤᱦᱤ, [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | death_date = {{death date and age|1992|8|16|1965|mf=yes}} | death_place = [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | death_cause = [[ᱟᱯᱚᱱ ᱜᱩᱨ]] | other_names = |education = [[ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ|ᱵᱤ.ᱮ.]]) | spouse ={{marriage|ᱢᱚᱱᱢᱚᱛᱷᱚ ᱥᱚᱵᱚᱨ|1990}} | occupation = | years_active = | known_for = [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ]] | notable_works = }} '''ᱪᱩᱱᱤ ᱠᱳᱴᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱞᱳᱫᱷᱟ ᱦᱚᱲ|ᱞᱳᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱪᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱳᱦᱟᱞᱰᱤᱦᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱞᱳᱫᱷᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱓ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱴᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱴ ᱢᱮᱨᱮᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱚᱱᱢᱚᱛᱷᱚ ᱥᱚᱵᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜᱤᱡ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱚᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱵᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱣᱟᱨᱠᱥᱚᱯ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=change/><ref name=epw1991/> == ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱳᱴᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱰᱤ.ᱯᱤ. ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱳᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱞᱳᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ — ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>''Economic and Political Weekly'', she was the first lodha graduate women. Published by Sameeksha Trust., 1985. ''Page 1467''</ref><ref>''Dust on the Road: The Activist Writings of Mahasweta Devi'', by Mahasveta Devi, Maitreya Ghatak. Published by Seagull Books, 1997. {{ISBN|81-7046-143-X}}. ''The Story of Chuni Kotal - Page 136''.</ref> ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱥᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ 'ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱥᱤᱨᱳᱢᱚᱬᱤ [[ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱟᱨ ᱮᱥ.ᱴᱤ.]] ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ' ᱨᱮ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱧᱪᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=change/> [[ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ([[ᱮᱢ.ᱮᱥ.ᱥᱤ.]]) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱵᱽ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱥ ᱜᱨᱮᱰ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱨᱟᱭᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟ খন ᱡᱮ "ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ", ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱱᱚᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱰ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ "ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ" ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱫᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>[https://books.google.com/books?id=Yib9wsfFMdQC&dq=Chuni+Kotal&pg=PA18 Introduction] ''Contested Belonging: An Indigenous People's Struggle for Forest and Identity in Sub-Himalayan Bengal'', by B. G. Karlsson, Published by Routledge, 2000. {{ISBN|0-7007-1179-1}}. ''Page 18-19''.</ref> ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱮᱯᱷᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱷᱟᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱫᱟᱨᱚᱛ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱚᱨᱡᱚ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=change/> == ᱜᱩᱨ == ᱑᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ, ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱵᱟᱹᱫᱤ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱤᱥᱴ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱢᱚᱱᱢᱚᱛᱷᱚ ᱥᱚᱵᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱣᱟᱨᱠᱥᱚᱯ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱑᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱒᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱛᱮ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=change>''The Changing Status of Women in West Bengal, 1970-2000: The Challenge Ahead'', by Jasodhara Bagchi, Sarmistha Dutta Gupta. Published by SAGE, 2005. {{ISBN|0-7619-3242-9}}. ''Tribal Women - Page 141''.</ref><ref name=epw1991>''Economic and Political Weekly'', Published by Sameeksha Trust., 29 August 1992. Page 1836.</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ, ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱴᱩᱰᱟᱹᱜ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱬ-ᱵᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>''Human Rights: Theory and Practice'', by Debi Chatterjee, Sucheta Ghosh, Sumita Sen, [[Jadavpur University]] Dept. of International Relations. Published by South Asian Publishers, 2002. {{ISBN|81-7003-247-4}}. ''Page 128''.</ref><ref>''Environment and Women Development: Lessons from Third World'', by G. K. Ghosh. Published by Ashish Publishing House, 1995. {{ISBN|81-7024-674-1}}. ''Page 270''.</ref><ref>[http://asnic.utexas.edu/asnic/sagar/fall.1994/dec.94.fn.html "Chuni Kotaler Attohota" ] {{webarchive|url=https://archive.today/19980201081830/http://asnic.utexas.edu/asnic/sagar/fall.1994/dec.94.fn.html |date=1 February 1998 }} [[Anandabazar Patrika]], 20 August 1992."Debashish Bhottacharjo, "Amader Progotir Mukhosh Khule Dilen Chuni Kotal, Tanr Jibon Diye" "</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱚᱝᱥᱛᱷᱟ, [[ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ]], ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱳᱬ, ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.dalitmirror.com/topic1.html Why Dalits in West Bengal are on Protest] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080827150943/http://www.dalitmirror.com/topic1.html |date=27 August 2008 }} ''dalitmirror''.</ref> == ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ == ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ [[ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱩᱱᱤ ᱠᱳᱴᱟᱞ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱪᱚᱨ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>[https://nandigramunited.blogspot.com/2008/01/home-about-us-contact-us-community.html 13th Chuni Kotal Memorial Lecture]</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱤᱵᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://education.nic.in/cd50years/12/8I/74/8I740902.htm Media and Communication Supports] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090410155941/http://education.nic.in/cd50years/12/8I/74/8I740902.htm |date=10 April 2009 }} Department of Education, Ministry of Human Resource Development, '' [[Govt. of India]] ''.</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱚᱦᱟᱥᱣᱮᱛᱟ ᱫᱮᱵᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱵᱭᱟᱫᱷᱠᱷᱚᱱᱰᱚ (᱑᱙᱙᱔) ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{usurped|[https://web.archive.org/web/20081201143111/http://www.hinduonnet.com/thehindu/lr/2002/07/07/stories/2002070700220500.htm Forgotten tales]}} [[The Hindu]], 7 July 2002.</ref> ᱦᱟᱨ ᱱᱟ ᱢᱟᱱᱟ ᱦᱟᱨ (᱒᱐᱒᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱚᱵᱨᱚᱛᱚ ᱵᱚᱥᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist|30em}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == *{{usurped|[https://web.archive.org/web/20081201143111/http://www.hinduonnet.com/thehindu/lr/2002/07/07/stories/2002070700220500.htm Forgotten Tales]}} ᱩᱢᱟ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱱ-ᱫᱟᱥᱜᱩᱯᱛᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''[[ᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ]]'' ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱥᱣᱮᱛᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ''ᱫᱤ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱦᱚᱱᱴᱚᱨ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱾ ᱒᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐৭ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Kotal, Chuni}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱚᱞᱚᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱵᱟᱹᱫᱽ-ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱯᱚᱱ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱕ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱒ ᱜᱩᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱵᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱚᱞᱚᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 5lwb7af6e0x7laizumrft8vsbz3l1vn 189875 189874 2026-03-31T08:50:35Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 /* ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ */ + 189875 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱪᱩᱱᱤ ᱠᱳᱴᱟᱞ | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = ᱑᱙᱖᱕ | birth_place = ᱜᱳᱦᱟᱞᱰᱤᱦᱤ, [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | death_date = {{death date and age|1992|8|16|1965|mf=yes}} | death_place = [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | death_cause = [[ᱟᱯᱚᱱ ᱜᱩᱨ]] | other_names = |education = [[ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ|ᱵᱤ.ᱮ.]]) | spouse ={{marriage|ᱢᱚᱱᱢᱚᱛᱷᱚ ᱥᱚᱵᱚᱨ|1990}} | occupation = | years_active = | known_for = [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ]] | notable_works = }} '''ᱪᱩᱱᱤ ᱠᱳᱴᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱞᱳᱫᱷᱟ ᱦᱚᱲ|ᱞᱳᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱪᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱳᱦᱟᱞᱰᱤᱦᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱞᱳᱫᱷᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱓ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱴᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱴ ᱢᱮᱨᱮᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱚᱱᱢᱚᱛᱷᱚ ᱥᱚᱵᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜᱤᱡ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱚᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱵᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱣᱟᱨᱠᱥᱚᱯ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=change/><ref name=epw1991/> == ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱳᱴᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱰᱤ.ᱯᱤ. ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱳᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱞᱳᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>''Economic and Political Weekly'', she was the first lodha graduate women. Published by Sameeksha Trust., 1985. ''Page 1467''</ref><ref>''Dust on the Road: The Activist Writings of Mahasweta Devi'', by Mahasveta Devi, Maitreya Ghatak. Published by Seagull Books, 1997. {{ISBN|81-7046-143-X}}. ''The Story of Chuni Kotal - Page 136''.</ref> ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱥᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ 'ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱥᱤᱨᱳᱢᱚᱬᱤ [[ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱟᱨ ᱮᱥ.ᱴᱤ.]] ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ' ᱨᱮ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱧᱪᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=change/> [[ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ([[ᱮᱢ.ᱮᱥ.ᱥᱤ.]]) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱵᱽ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱥ ᱜᱨᱮᱰ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱨᱟᱭᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱡᱮ "ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ", ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱱᱚᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱰ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ "ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ" ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱫᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>[https://books.google.com/books?id=Yib9wsfFMdQC&dq=Chuni+Kotal&pg=PA18 Introduction] ''Contested Belonging: An Indigenous People's Struggle for Forest and Identity in Sub-Himalayan Bengal'', by B. G. Karlsson, Published by Routledge, 2000. {{ISBN|0-7007-1179-1}}. ''Page 18-19''.</ref> ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱮᱯᱷᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱷᱟᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱫᱟᱨᱚᱛ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱚᱨᱡᱚ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=change/> == ᱜᱩᱨ == ᱑᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ, ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱵᱟᱹᱫᱤ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱤᱥᱴ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱢᱚᱱᱢᱚᱛᱷᱚ ᱥᱚᱵᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱣᱟᱨᱠᱥᱚᱯ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱑᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱒᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱛᱮ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=change>''The Changing Status of Women in West Bengal, 1970-2000: The Challenge Ahead'', by Jasodhara Bagchi, Sarmistha Dutta Gupta. Published by SAGE, 2005. {{ISBN|0-7619-3242-9}}. ''Tribal Women - Page 141''.</ref><ref name=epw1991>''Economic and Political Weekly'', Published by Sameeksha Trust., 29 August 1992. Page 1836.</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ, ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱴᱩᱰᱟᱹᱜ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱬ-ᱵᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>''Human Rights: Theory and Practice'', by Debi Chatterjee, Sucheta Ghosh, Sumita Sen, [[Jadavpur University]] Dept. of International Relations. Published by South Asian Publishers, 2002. {{ISBN|81-7003-247-4}}. ''Page 128''.</ref><ref>''Environment and Women Development: Lessons from Third World'', by G. K. Ghosh. Published by Ashish Publishing House, 1995. {{ISBN|81-7024-674-1}}. ''Page 270''.</ref><ref>[http://asnic.utexas.edu/asnic/sagar/fall.1994/dec.94.fn.html "Chuni Kotaler Attohota" ] {{webarchive|url=https://archive.today/19980201081830/http://asnic.utexas.edu/asnic/sagar/fall.1994/dec.94.fn.html |date=1 February 1998 }} [[Anandabazar Patrika]], 20 August 1992."Debashish Bhottacharjo, "Amader Progotir Mukhosh Khule Dilen Chuni Kotal, Tanr Jibon Diye" "</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱚᱝᱥᱛᱷᱟ, [[ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ]], ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱳᱬ, ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.dalitmirror.com/topic1.html Why Dalits in West Bengal are on Protest] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080827150943/http://www.dalitmirror.com/topic1.html |date=27 August 2008 }} ''dalitmirror''.</ref> == ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ == ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ [[ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱩᱱᱤ ᱠᱳᱴᱟᱞ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱪᱚᱨ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>[https://nandigramunited.blogspot.com/2008/01/home-about-us-contact-us-community.html 13th Chuni Kotal Memorial Lecture]</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱤᱵᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://education.nic.in/cd50years/12/8I/74/8I740902.htm Media and Communication Supports] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090410155941/http://education.nic.in/cd50years/12/8I/74/8I740902.htm |date=10 April 2009 }} Department of Education, Ministry of Human Resource Development, '' [[Govt. of India]] ''.</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱚᱦᱟᱥᱣᱮᱛᱟ ᱫᱮᱵᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱵᱭᱟᱫᱷᱠᱷᱚᱱᱰᱚ (᱑᱙᱙᱔) ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{usurped|[https://web.archive.org/web/20081201143111/http://www.hinduonnet.com/thehindu/lr/2002/07/07/stories/2002070700220500.htm Forgotten tales]}} [[The Hindu]], 7 July 2002.</ref> ᱦᱟᱨ ᱱᱟ ᱢᱟᱱᱟ ᱦᱟᱨ (᱒᱐᱒᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱚᱵᱨᱚᱛᱚ ᱵᱚᱥᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist|30em}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == *{{usurped|[https://web.archive.org/web/20081201143111/http://www.hinduonnet.com/thehindu/lr/2002/07/07/stories/2002070700220500.htm Forgotten Tales]}} ᱩᱢᱟ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱱ-ᱫᱟᱥᱜᱩᱯᱛᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''[[ᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ]]'' ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱥᱣᱮᱛᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ''ᱫᱤ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱦᱚᱱᱴᱚᱨ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱾ ᱒᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐৭ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Kotal, Chuni}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱚᱞᱚᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱵᱟᱹᱫᱽ-ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱯᱚᱱ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱕ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱒ ᱜᱩᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱵᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱚᱞᱚᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] kvk2t17260bzphbebaxnkssm9gxcgjq ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ 0 35305 189876 2026-03-31T10:04:27Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 "{{Short description|ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ}} {{Infobox person | honorific_prefix = ᱵᱤᱫᱩᱥᱤ | name = ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ | native_name = उभय भारती | native_name_lang = sa | birth_place = ᱵᱷᱟᱴᱯᱩᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ, [[ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | alma_mater =..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 189876 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ}} {{Infobox person | honorific_prefix = ᱵᱤᱫᱩᱥᱤ | name = ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ | native_name = उभय भारती | native_name_lang = sa | birth_place = ᱵᱷᱟᱴᱯᱩᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ, [[ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | alma_mater = [[ᱯᱨᱟᱪᱤᱱ ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | era = ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ CE | known_for = * ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱰᱚᱱ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱠᱚ-ᱡᱩᱠᱛᱤ (debate) ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ (Umpire) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ * ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟᱭ᱾ | spouse = [[ᱢᱚᱱᱰᱚᱱ ᱢᱤᱥᱨᱚ]] }} '''ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ''' ᱫᱚ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱟᱨ ᱧᱮᱱᱮᱞᱤᱭᱟᱹ (philosopher) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite book |last=Denton |first=Lynn Teskey |url=[suspicious link removed] |title=Female Ascetics in Hinduism |date=2012-02-01 |publisher=State University of New York Press |doi=10.2307/jj.18253062 |isbn=978-0-7914-8462-3 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Conference |first=International Society for Metaphysics International |url=https://books.google.com/books?id=FJoUHNb93w8C&q=ubhay+bharti |title=Person and Nature |date=1988 |publisher=CRVP |isbn=978-0-8191-7025-5 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱤᱢᱟᱝᱥᱟ]] ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ [[ᱢᱚᱱᱰᱚᱱ ᱢᱤᱥᱨᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱢᱚᱱᱰᱚᱱ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱟᱨ [[ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ]] ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱜ ᱧᱮᱱᱮᱞ (philosophical) ᱛᱚᱨᱠᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2024-09-25 |title=Ubhaya Bharati: Significance and symbolism |url=https://www.wisdomlib.org/concept/ubhaya-bharati |access-date=2024-11-08 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=2019-01-25 |title=शास्त्रार्थ में शंकराचार्य को मंडन मिश्र की पत्नी भारती ने किया था पराजित, जानिए कौन थीं ये |url=https://www.jansatta.com/religion/shankaracharya-had-defeated-by-wife-of-mandan-mishra-bharti-in-scholarship-know-who-was-she/891911/ |access-date=2024-11-08 |website=Jansatta |language=hi}}</ref> == ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱵᱷᱟᱴᱯᱩᱨᱟ' ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ 'ᱡᱽᱭᱳᱛᱤᱥᱟᱪᱟᱨᱭᱚ' (Jyotishacharya) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":1">{{Cite web |date=2024-07-10 |title=विद्वान पति को हारता देख पत्नी ने शंकराचार्य को किया था पराजित, 21 दिन होते रहे सवाल-जवाब, ऐसे बनीं भारती से विदुषी भारती |url=https://hindi.news18.com/news/knowledge/mandan-mishra-wife-ubhaya-bharati-role-in-debate-amidst-adi-shankaracharya-8477131.html#goog_rewarded |access-date=2024-11-08 |website=News18 हिंदी |language=hi}}</ref> ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ|ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾<ref>{{Cite book |last=Bhattacharya |first=Vivek Ranjan |url=https://books.google.com/books?id=dKnXAAAAMAAJ |title=Famous Indian Sages, Their Immortal Messages |date=1982 |publisher=Sagar Publications |pages=115 |language=en}}</ref> 'ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱤᱜᱽᱵᱤᱡᱚᱭ' (Śaṅkaradigvijaya) ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱮ, ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱚᱭᱫᱤᱠ ᱢᱩᱱᱤ [[ᱫᱩᱨᱵᱟᱥᱟ]] ᱫᱚ 'ᱵᱮᱫᱽ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚ' ᱠᱚ ᱡᱚᱯ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱚᱲ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱞᱟᱝ ᱠᱟᱹᱡ ᱞᱟᱹᱴᱷᱮ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱸᱫᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱫᱩᱨᱵᱟᱥᱟ ᱢᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱹᱯ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{Cite book |last=Mādhava |url=https://books.google.com/books?id=RIUIAAAAQAAJ&q=%E0%A4%89%E0%A4%AD%E0%A4%AF+%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%Acontent%E0%A5%80+%E0%A4%94%E0%A4%B0+%E0%A4%A6%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE+%E0%A4%8B%E0%A4%B7%E0%A4%BF |title=Śaṅkaradigvijaya: prasiddha Mādhavī Śaṅkara digvijaya |date=1865 |publisher=Muṃśī Navalakiśora |language=hi}}</ref> == ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱤᱞ ᱵᱷᱚᱴᱴᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ 'ᱵᱷᱚᱜᱤᱱᱤ' (ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱦᱚᱢᱚᱱ ᱠᱩᱲᱤ) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱱᱰᱚᱱ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤᱞ ᱵᱷᱚᱴᱴᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱢᱟᱝᱥᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱥᱮᱬᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ 'ᱵᱷᱟᱴᱯᱩᱨᱟ' ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱴᱯᱩᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱤᱞ ᱵᱷᱚᱴᱴᱚ ᱰᱤᱦ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱰᱚᱱ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤᱞ ᱵᱷᱚᱴᱴᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱤᱞ ᱵᱷᱚᱴᱴᱚ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱪᱮᱞᱟ ᱢᱚᱱᱰᱚᱱ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱷᱚᱜᱤᱱᱤ ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱤᱥᱤ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱱᱰᱚᱱ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=9I9GkOT3FsoC |title=Calcutta Geographical Review |date=1997 |publisher=Geographical Society of India. |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=HV-Q6NqpFykC |title=Bhāratī-Maṇḍana Smr̥ti Mahāsamr̄oha, Mahishī, Saharshā (Bihāra): smārikā, 25 Mārca, 1970 ī |date=1970 |language=hi}}</ref> == ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱰᱚᱱ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱨᱟᱨᱛᱷᱚ == ᱠᱩᱢᱟᱨᱤᱞ ᱵᱷᱚᱴᱴᱚ ᱫᱚ ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱢᱚᱱᱰᱚᱱ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱣᱟᱜ ᱰᱮᱨᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱛᱚᱨᱠᱚ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱚᱫᱽᱵᱮᱭᱛᱚ ᱵᱮᱫᱟᱱᱛᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ ᱮ ᱥᱟᱵᱽᱭᱚᱥᱛᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱤᱥᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱰᱚᱱ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱰᱚᱱ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱟᱨ ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱫᱷᱟᱢ]] ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱰᱚᱱ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱥᱟᱥᱛᱨᱟᱨᱛᱷᱚ (ᱛᱚᱨᱠᱚ-ᱡᱩᱠᱛᱤ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref name=":0" /> ᱛᱚᱨᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱜᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ (Umpire) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱚᱨᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱰᱚᱱ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱫᱚ ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ == ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱨᱟᱨᱛᱷᱚ == ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱢᱚᱱᱰᱚᱱ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱧᱮᱞᱛᱮ, ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱮᱨᱟ ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱛᱚᱨᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ (challenged)᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱥᱛᱨᱟᱨᱛᱷᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱚᱨᱠᱚ ᱨᱮ ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱫᱚ 'ᱠᱟᱢᱥᱟᱥᱛᱨᱚ' ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱭᱟᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱚᱪᱟᱨᱭᱚ ᱭ ᱯᱟᱞᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱵᱤᱫᱩᱥᱤ' ᱢᱟᱹᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref name=":1" /> ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚᱭ ᱠᱚᱭ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱢᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱚᱨᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱮᱱᱟᱠᱚ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱳᱜᱽ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱟᱜ ᱟᱛᱢᱟ ᱫᱚ ᱚᱢᱚᱨᱩᱠᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱣᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱢᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱭᱫᱟ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱭ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱭ ᱛᱚᱨᱠᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref name=":2">{{Cite book |last=Conference |first=International Society for Metaphysics International |url=https://books.google.com/books?id=FJoUHNb93w8C&q=Ubhay+Bharati |title=Person and Nature |date=1988 |publisher=CRVP |isbn=978-0-8191-7025-5 |language=en}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚᱭ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ '[[ᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱚᱞᱳᱠ]]' ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱢᱚᱱᱰᱚᱱ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱫᱚ ᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱞᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱨᱮᱥᱣᱚᱨ]] ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ (Southern India) ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱰᱚᱱ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱮᱥᱣᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ᱾<ref name=":2" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} [[Category:ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱵᱮᱫᱽ ᱥᱮᱪᱮᱫ]] [[Category:ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ]] [[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱚᱠᱤᱫᱟᱹᱨ (Feminism)]] [[Category:᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱧᱮᱱᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] [[Category:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] a6o389kqwdqe6dq24539n7rh5hl5we5 ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱩᱵᱷᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ 1 35306 189877 2026-03-31T10:07:05Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189877 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱟᱱᱰᱟᱞ 0 35307 189878 2026-03-31T10:15:55Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 "{{Short description|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ}} {{Infobox Hindu leader | name = ᱟᱱᱰᱟᱞ | image = Andal-painting.jpg | religion = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] | birth_date = ᱗᱘᱕ CE | birth_place = [[ᱥᱨᱤᱵᱤᱞᱞᱤᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱱᱰᱭᱚ ᱨᱟᱡᱽ]], ᱛᱟᱢᱤᱞᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 189878 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ}} {{Infobox Hindu leader | name = ᱟᱱᱰᱟᱞ | image = Andal-painting.jpg | religion = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] | birth_date = ᱗᱘᱕ CE | birth_place = [[ᱥᱨᱤᱵᱤᱞᱞᱤᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱱᱰᱭᱚ ᱨᱟᱡᱽ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱟᱠᱟᱢ]] | birth_name = ᱠᱳᱛᱷᱟᱭ | denomination = [[ᱥᱨᱤ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] | philosophy = ᱥᱨᱤ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | movement = [[ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ|ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ]] | works = {{hlist|[[ᱛᱤᱨᱩᱯᱯᱟᱵᱷᱟᱭ]]|[[ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱢᱳᱞᱤ]]}} | reincarnation_of = [[ᱵᱷᱩᱢᱤ]] | spouse = [[ᱨᱚᱝᱜᱚᱱᱟᱛᱷᱚ]] | caption = ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ | parents = [[ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞᱵᱷᱟᱨ]] (ᱦᱟᱨᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱵᱟᱵᱟ) | temple = [[ᱥᱨᱤᱵᱤᱞᱞᱤᱯᱩᱛᱷᱩᱨ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] }} '''ᱟᱱᱰᱟᱞ''' (Āṇṭāḷ), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱠᱳᱛᱷᱟᱭ''' ᱟᱨ '''ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱟᱞᱵᱷᱟᱨ]] ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱞᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Flood |first=Gavin D. |url=https://books.google.com/books?id=KpIWhKnYmF0C |title=An Introduction to Hinduism |date=13 July 1996 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-43878-0 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱞᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/Encyclopedia_of_Women_in_World_Religions/HxjOEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22female+alvar%22&pg=PA367&printsec=frontcover |title=Encyclopedia of Women in World Religions: Faith and Culture Across History|editor=Susan de-Gaia|publisher=[[ABC-CLIO]]|year=2018|page=367}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱮᱵᱤ [[ᱵᱷᱩᱢᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱤ [[ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ [[ᱵᱤᱥᱱᱩ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Andal / Bhudevi Jayanthi – India Cultural Center and Temple |url=https://icctmemphis.org/all-events/yearly-events/andal-bhudevi-jayanthi/ |access-date=15 January 2025}}</ref> ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱨᱤᱵᱤᱞᱞᱤᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]] ᱨᱮ [[ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞᱵᱷᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Andal |url=https://www.ramanuja.org/sv/alvars/andal/ |access-date=15 January 2025 |work=Ramanuja.org}}</ref> ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ '[[ᱛᱤᱨᱩᱯᱯᱟᱵᱷᱟᱭ]]' ᱟᱨ '[[ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱢᱳᱞᱤ]]' ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱜᱟᱡᱷᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱟ ᱾ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞᱵᱷᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱨᱤᱵᱤᱞᱞᱤᱯᱩᱛᱷᱩᱨ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱛᱩᱞᱥᱤ]] ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ (ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ) ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱳᱛᱷᱟᱭ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱣᱟᱜ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱳᱛᱷᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱞᱟ ᱟᱡ ᱮ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞᱵᱷᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟ ᱜᱮᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱟᱱᱰᱟᱞ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ" ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱫᱚ [[ᱥᱨᱤᱨᱚᱝᱜᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱨᱚᱝᱜᱚᱱᱟᱛᱷᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ == ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ (Iconography) == ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ-ᱵᱟᱱᱫᱮ ᱟᱨ ᱩᱵ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱨᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱵ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱥᱨᱤᱵᱤᱞᱞᱤᱯᱩᱛᱷᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱣᱟᱹ (parrot) ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱳᱜ ᱠᱟᱹᱪ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱩᱣᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱟᱜ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ: === ᱛᱤᱨᱩᱯᱯᱟᱵᱷᱟᱭ === ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱳᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱣᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱚ ᱡᱮ ᱛᱤᱨᱩᱯᱯᱟᱵᱷᱟᱭ ᱫᱚ ᱵᱮᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱢᱳᱞᱤ === ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ "ᱛᱤᱨᱩᱢᱳᱞᱤ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ" ᱟᱨ "ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱮᱵᱤ" ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱟᱜ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱟᱸᱥ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛ == ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱵᱚᱨᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱫᱮᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱭᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱜᱟᱡᱷᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ (ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ-ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ) ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱯᱯᱟᱵᱷᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱥᱨᱤᱵᱤᱞᱞᱤᱯᱩᱛᱷᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ "ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱩᱨᱚᱢ" ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱤ ᱵᱮᱸᱠᱚᱴᱮᱥᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} [[Category:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ]] [[Category:ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] [[Category:᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱨᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] asgqfkk63sotrm4d5bfmrfm72ufd3bb 189879 189878 2026-03-31T10:16:35Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 /* ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ (Iconography) */ 189879 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ}} {{Infobox Hindu leader | name = ᱟᱱᱰᱟᱞ | image = Andal-painting.jpg | religion = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] | birth_date = ᱗᱘᱕ CE | birth_place = [[ᱥᱨᱤᱵᱤᱞᱞᱤᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱱᱰᱭᱚ ᱨᱟᱡᱽ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱟᱠᱟᱢ]] | birth_name = ᱠᱳᱛᱷᱟᱭ | denomination = [[ᱥᱨᱤ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] | philosophy = ᱥᱨᱤ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | movement = [[ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ|ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ]] | works = {{hlist|[[ᱛᱤᱨᱩᱯᱯᱟᱵᱷᱟᱭ]]|[[ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱢᱳᱞᱤ]]}} | reincarnation_of = [[ᱵᱷᱩᱢᱤ]] | spouse = [[ᱨᱚᱝᱜᱚᱱᱟᱛᱷᱚ]] | caption = ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ | parents = [[ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞᱵᱷᱟᱨ]] (ᱦᱟᱨᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱵᱟᱵᱟ) | temple = [[ᱥᱨᱤᱵᱤᱞᱞᱤᱯᱩᱛᱷᱩᱨ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] }} '''ᱟᱱᱰᱟᱞ''' (Āṇṭāḷ), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱠᱳᱛᱷᱟᱭ''' ᱟᱨ '''ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱟᱞᱵᱷᱟᱨ]] ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱞᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Flood |first=Gavin D. |url=https://books.google.com/books?id=KpIWhKnYmF0C |title=An Introduction to Hinduism |date=13 July 1996 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-43878-0 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱞᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/Encyclopedia_of_Women_in_World_Religions/HxjOEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22female+alvar%22&pg=PA367&printsec=frontcover |title=Encyclopedia of Women in World Religions: Faith and Culture Across History|editor=Susan de-Gaia|publisher=[[ABC-CLIO]]|year=2018|page=367}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱮᱵᱤ [[ᱵᱷᱩᱢᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱤ [[ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ [[ᱵᱤᱥᱱᱩ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Andal / Bhudevi Jayanthi – India Cultural Center and Temple |url=https://icctmemphis.org/all-events/yearly-events/andal-bhudevi-jayanthi/ |access-date=15 January 2025}}</ref> ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱨᱤᱵᱤᱞᱞᱤᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]] ᱨᱮ [[ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞᱵᱷᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Andal |url=https://www.ramanuja.org/sv/alvars/andal/ |access-date=15 January 2025 |work=Ramanuja.org}}</ref> ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ '[[ᱛᱤᱨᱩᱯᱯᱟᱵᱷᱟᱭ]]' ᱟᱨ '[[ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱢᱳᱞᱤ]]' ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱜᱟᱡᱷᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱟ ᱾ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞᱵᱷᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱨᱤᱵᱤᱞᱞᱤᱯᱩᱛᱷᱩᱨ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱛᱩᱞᱥᱤ]] ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ (ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ) ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱳᱛᱷᱟᱭ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱣᱟᱜ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱳᱛᱷᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱞᱟ ᱟᱡ ᱮ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞᱵᱷᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟ ᱜᱮᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱟᱱᱰᱟᱞ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ" ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱫᱚ [[ᱥᱨᱤᱨᱚᱝᱜᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱨᱚᱝᱜᱚᱱᱟᱛᱷᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ == ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ == ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ-ᱵᱟᱱᱫᱮ ᱟᱨ ᱩᱵ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱨᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱵ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱥᱨᱤᱵᱤᱞᱞᱤᱯᱩᱛᱷᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱣᱟᱹ (parrot) ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱳᱜ ᱠᱟᱹᱪ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱩᱣᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱟᱜ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ: === ᱛᱤᱨᱩᱯᱯᱟᱵᱷᱟᱭ === ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱳᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱣᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱚ ᱡᱮ ᱛᱤᱨᱩᱯᱯᱟᱵᱷᱟᱭ ᱫᱚ ᱵᱮᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱢᱳᱞᱤ === ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ "ᱛᱤᱨᱩᱢᱳᱞᱤ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ" ᱟᱨ "ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱮᱵᱤ" ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱟᱜ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱟᱸᱥ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛ == ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱵᱚᱨᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱫᱮᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱭᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱜᱟᱡᱷᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ (ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ-ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ) ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱯᱯᱟᱵᱷᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱥᱨᱤᱵᱤᱞᱞᱤᱯᱩᱛᱷᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ "ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱩᱨᱚᱢ" ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱤ ᱵᱮᱸᱠᱚᱴᱮᱥᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} [[Category:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ]] [[Category:ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] [[Category:᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱨᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 7ilw08e3rbw0u6oqke4nmk5fhb8thqf ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱟᱱᱰᱟᱞ 1 35308 189880 2026-03-31T10:18:35Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189880 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱢᱟᱭᱛᱨᱮᱭᱤ ᱨᱟᱢᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ 0 35309 189881 2026-03-31T10:25:54Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 "{{Short description|ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱑)}} {{Infobox person | name = ᱢᱟᱭᱛᱨᱮᱭᱤ ᱨᱟᱢᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ | image = Maitreyi Ramakrishnan in 2023 - iHeartRadioCA.png | alt = | caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|2001|12..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 189881 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱑)}} {{Infobox person | name = ᱢᱟᱭᱛᱨᱮᱭᱤ ᱨᱟᱢᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ | image = Maitreyi Ramakrishnan in 2023 - iHeartRadioCA.png | alt = | caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|2001|12|28}} | birth_place = [[ᱢᱤᱥᱤᱥᱟᱜᱟ]], ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ | education = [[ᱭᱚᱨᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (BA) | occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ | years_active = ᱒᱐᱑᱙–ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ }} '''ᱢᱟᱭᱛᱨᱮᱭᱤ ᱨᱟᱢᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ''' ({{IPAc-en|m|aɪ|ˈ|t|r|eɪ|i|_|ˌ|r|ɑː|m|ə|ˈ|k|r|ɪ|ʃ|n|ə|n}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ (actress) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ]] (Netflix) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱱ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ''[[Never Have I Ever (TV series)|Never Have I Ever]]'' (᱒᱐᱒᱐–᱒᱐᱒᱓) ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱨᱟᱠᱴᱚᱨ 'ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱥᱣᱚᱠᱩᱢᱟᱨ' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱤᱢᱮᱴᱮᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[Turning Red]]'' (᱒᱐᱒᱒) ᱟᱨ ''[[The Twits (film)|The Twits]]'' ᱨᱮ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱱᱤᱢᱮᱴᱮᱰ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ''[[My Little Pony: Make Your Mark]]'' (᱒᱐ profesional᱒–᱒᱐᱒᱓) ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱟᱭᱛᱨᱮᱭᱤ ᱨᱟᱢᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱤᱥᱤᱥᱟᱜᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱳᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱥᱩᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ]] ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱩᱨᱩᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱤᱥᱜᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱳᱵᱷᱮᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱟᱡᱩᱣᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱭᱚᱨᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱯᱨᱳᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == === ᱒᱐᱑᱙–᱒᱐᱒᱑: ''Never Have I Ever'' ᱥᱟᱶ ᱧᱩᱛᱩᱢ === ᱨᱟᱢᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''Never Have I Ever'' ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ 'ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱥᱣᱚᱠᱩᱢᱟᱨ' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, [[ᱢᱤᱱᱰᱤ ᱠᱟᱞᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱑᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱰᱤᱥᱚᱱ ᱴᱮᱯ (audition tape) ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱠᱮᱢᱮᱨᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ (critics) ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ''ᱴᱟᱭᱤᱢ'' (Time) ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱥᱮᱨᱟᱱ (influential) ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱨᱮ "Next 100" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ === ᱒᱐᱒᱒–ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ === ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱤᱠᱥᱟᱨ (Pixar) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱤᱢᱮᱴᱮᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''Turning Red'' ᱨᱮ 'ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱨᱟᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''My Little Pony'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ 'ᱡᱤᱯ ᱡᱮᱯᱷᱟᱨ' (Zipp Storm) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ-ᱟᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} [[Category:᱒᱐᱐᱑ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[Category:ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]] [[Category:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ]] [[Category:ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]] t2omfjcee2dtxeh8whuttqbet54xemp ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱟᱭᱛᱨᱮᱭᱤ ᱨᱟᱢᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ 1 35310 189882 2026-03-31T10:29:49Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189882 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ 0 35311 189883 2026-03-31T10:37:08Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 "{{Short description|4th-century Alexandrian astronomer and mathematician}} {{other uses}} {{good article}} {{Infobox philosopher | image = | nocat_wdimage = yes | caption = | name = Hypatia (ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ) | birth_date = {{circa}} 350–370 AD | birth_place = [[Alexandria]], Province of Egypt, Roman Empire | death_date = March 415 AD (aged 45–65)<ref name="MacTutorMath"/> | death_place = Alexandria, Province of..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 189883 wikitext text/x-wiki {{Short description|4th-century Alexandrian astronomer and mathematician}} {{other uses}} {{good article}} {{Infobox philosopher | image = | nocat_wdimage = yes | caption = | name = Hypatia (ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ) | birth_date = {{circa}} 350–370 AD | birth_place = [[Alexandria]], Province of Egypt, Roman Empire | death_date = March 415 AD (aged 45–65)<ref name="MacTutorMath"/> | death_place = Alexandria, Province of Egypt, Eastern Roman Empire | region = [[Western philosophy]] | era = [[Ancient philosophy]] | school_tradition = [[Neoplatonism]] | main_interests = {{hlist |[[Mathematics]] |[[Astronomy]]}} | notable_ideas = }} '''ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ(Hypatia)''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: {{circa}} 350–370 – ᱜᱩᱨ: March 415 AD) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ [[Neoplatonist]] ᱫᱟᱨᱥᱚᱱᱤᱠ (philosopher), ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ (astronomer), ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ (mathematician) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Alexandria]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ [[Egypt (Roman province)|Roman province of Egypt]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹᱦᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[Philosophy]] ᱟᱨ [[Astronomy]] ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱦᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[female mathematician]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱹᱦᱤᱡ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Diophantus]] ᱟᱜ ᱜᱮᱞ-ᱯᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''[[Arithmetica]]'' ᱟᱨ [[Apollonius of Perga]] ᱟᱜ [[conic sections]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱟᱹ (commentary) ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱱᱰᱤᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Ptolemy]] ᱟᱜ ''[[Almagest]]'' ᱚᱞ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ (Life) == === ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ (Upbringing) === ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ [[Theon of Alexandria]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ "Mouseion" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ [[Euclid]] ᱟᱜ ''Elements'' ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱨᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱓᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱗᱐ AD ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ === ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱥᱱᱤ (Career) === ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ Neoplatonist ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Plato]] ᱟᱨ [[Aristotle]] ᱟᱜ ᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱟᱬᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱥᱚᱬ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱜᱟᱱ (pagan) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱤᱥᱟᱹᱭ (Christian) ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ [[Synesius of Cyrene]] ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱤᱥᱚᱯ (bishop) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱜᱩᱨ (Death) == === ᱯᱮᱪᱷᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ (Background) === ᱓᱘᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱑᱒ AD ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱥᱚᱯ ᱫᱚ [[Theophilus I of Alexandria|Theophilus]] ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱳᱯᱷᱤᱞᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱵᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱔᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱭᱳᱯᱷᱤᱞᱚᱥ ᱮ ᱜᱩᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[Cyril of Alexandria|Cyril]] ᱵᱤᱥᱚᱯ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱨᱤᱞ ᱟᱨ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱴ (Roman prefect) [[Orestes (prefect)|Orestes]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱳᱨᱮᱥᱴᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱦᱠᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱩᱞᱟᱹᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱜᱮ ᱳᱨᱮᱥᱴᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱵᱟᱭ ᱮᱢᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱔᱑᱕ AD ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱵᱷᱤᱲ (mob) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) == {{reflist|refs= <ref name="MacTutorMath">{{MacTutor|id=Hypatia|title=Hypatia of Alexandria}}</ref> }} {{sfn|Deakin|2012}} {{sfn|Theodore|2016|pages=182–183}} {{sfn|Watts|2008|pages=191–192}} {{sfn|Dzielska|1996|pages=66–70}} 1k7m4maa0lsfkbvewpe8x2a9g5l6jeo 189884 189883 2026-03-31T10:38:43Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 189884 wikitext text/x-wiki {{Short description|4th-century Alexandrian astronomer and mathematician}} {{Infobox philosopher | image = | nocat_wdimage = yes | caption = | name = Hypatia (ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ) | birth_date = {{circa}} 350–370 AD | birth_place = [[Alexandria]], Province of Egypt, Roman Empire | death_date = March 415 AD (aged 45–65)<ref name="MacTutorMath"/> | death_place = Alexandria, Province of Egypt, Eastern Roman Empire | region = [[Western philosophy]] | era = [[Ancient philosophy]] | school_tradition = [[Neoplatonism]] | main_interests = {{hlist |[[Mathematics]] |[[Astronomy]]}} | notable_ideas = }} '''ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ(Hypatia)''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: {{circa}} 350–370 – ᱜᱩᱨ: March 415 AD) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ [[Neoplatonist]] ᱫᱟᱨᱥᱚᱱᱤᱠ (philosopher), ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ (astronomer), ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ (mathematician) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Alexandria]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ [[Egypt (Roman province)|Roman province of Egypt]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹᱦᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[Philosophy]] ᱟᱨ [[Astronomy]] ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱦᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[female mathematician]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱹᱦᱤᱡ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Diophantus]] ᱟᱜ ᱜᱮᱞ-ᱯᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''[[Arithmetica]]'' ᱟᱨ [[Apollonius of Perga]] ᱟᱜ [[conic sections]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱟᱹ (commentary) ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱱᱰᱤᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Ptolemy]] ᱟᱜ ''[[Almagest]]'' ᱚᱞ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ (Life) == === ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ (Upbringing) === ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ [[Theon of Alexandria]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ "Mouseion" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ [[Euclid]] ᱟᱜ ''Elements'' ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱨᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱓᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱗᱐ AD ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ === ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱥᱱᱤ (Career) === ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ Neoplatonist ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Plato]] ᱟᱨ [[Aristotle]] ᱟᱜ ᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱟᱬᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱥᱚᱬ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱜᱟᱱ (pagan) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱤᱥᱟᱹᱭ (Christian) ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ [[Synesius of Cyrene]] ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱤᱥᱚᱯ (bishop) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱜᱩᱨ (Death) == === ᱯᱮᱪᱷᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ (Background) === ᱓᱘᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱑᱒ AD ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱥᱚᱯ ᱫᱚ [[Theophilus I of Alexandria|Theophilus]] ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱳᱯᱷᱤᱞᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱵᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱔᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱭᱳᱯᱷᱤᱞᱚᱥ ᱮ ᱜᱩᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[Cyril of Alexandria|Cyril]] ᱵᱤᱥᱚᱯ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱨᱤᱞ ᱟᱨ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱴ (Roman prefect) [[Orestes (prefect)|Orestes]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱳᱨᱮᱥᱴᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱦᱠᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱩᱞᱟᱹᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱜᱮ ᱳᱨᱮᱥᱴᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱵᱟᱭ ᱮᱢᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱔᱑᱕ AD ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱵᱷᱤᱲ (mob) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) == {{reflist|refs= <ref name="MacTutorMath">{{MacTutor|id=Hypatia|title=Hypatia of Alexandria}}</ref> }} {{sfn|Deakin|2012}} {{sfn|Theodore|2016|pages=182–183}} {{sfn|Watts|2008|pages=191–192}} {{sfn|Dzielska|1996|pages=66–70}} d8ad8j9o6wumsthwfreqvki5xbo49ni 189885 189884 2026-03-31T10:39:19Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 189885 wikitext text/x-wiki {{Short description|4th-century Alexandrian astronomer and mathematician}} {{Infobox philosopher | image =-- Do not add Hipatia67.jpg without gaining consensus on talk page; See talk page --> | nocat_wdimage = yes | nocat_wdimage = yes | caption = | name = Hypatia (ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ) | birth_date = {{circa}} 350–370 AD | birth_place = [[Alexandria]], Province of Egypt, Roman Empire | death_date = March 415 AD (aged 45–65)<ref name="MacTutorMath"/> | death_place = Alexandria, Province of Egypt, Eastern Roman Empire | region = [[Western philosophy]] | era = [[Ancient philosophy]] | school_tradition = [[Neoplatonism]] | main_interests = {{hlist |[[Mathematics]] |[[Astronomy]]}} | notable_ideas = }} '''ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ(Hypatia)''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: {{circa}} 350–370 – ᱜᱩᱨ: March 415 AD) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ [[Neoplatonist]] ᱫᱟᱨᱥᱚᱱᱤᱠ (philosopher), ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ (astronomer), ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ (mathematician) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Alexandria]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ [[Egypt (Roman province)|Roman province of Egypt]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹᱦᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[Philosophy]] ᱟᱨ [[Astronomy]] ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱦᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[female mathematician]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱹᱦᱤᱡ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Diophantus]] ᱟᱜ ᱜᱮᱞ-ᱯᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''[[Arithmetica]]'' ᱟᱨ [[Apollonius of Perga]] ᱟᱜ [[conic sections]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱟᱹ (commentary) ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱱᱰᱤᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Ptolemy]] ᱟᱜ ''[[Almagest]]'' ᱚᱞ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ (Life) == === ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ (Upbringing) === ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ [[Theon of Alexandria]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ "Mouseion" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ [[Euclid]] ᱟᱜ ''Elements'' ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱨᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱓᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱗᱐ AD ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ === ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱥᱱᱤ (Career) === ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ Neoplatonist ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Plato]] ᱟᱨ [[Aristotle]] ᱟᱜ ᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱟᱬᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱥᱚᱬ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱜᱟᱱ (pagan) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱤᱥᱟᱹᱭ (Christian) ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ [[Synesius of Cyrene]] ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱤᱥᱚᱯ (bishop) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱜᱩᱨ (Death) == === ᱯᱮᱪᱷᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ (Background) === ᱓᱘᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱑᱒ AD ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱥᱚᱯ ᱫᱚ [[Theophilus I of Alexandria|Theophilus]] ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱳᱯᱷᱤᱞᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱵᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱔᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱭᱳᱯᱷᱤᱞᱚᱥ ᱮ ᱜᱩᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[Cyril of Alexandria|Cyril]] ᱵᱤᱥᱚᱯ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱨᱤᱞ ᱟᱨ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱴ (Roman prefect) [[Orestes (prefect)|Orestes]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱳᱨᱮᱥᱴᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱦᱠᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱩᱞᱟᱹᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱜᱮ ᱳᱨᱮᱥᱴᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱵᱟᱭ ᱮᱢᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱔᱑᱕ AD ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱵᱷᱤᱲ (mob) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) == {{reflist|refs= <ref name="MacTutorMath">{{MacTutor|id=Hypatia|title=Hypatia of Alexandria}}</ref> }} {{sfn|Deakin|2012}} {{sfn|Theodore|2016|pages=182–183}} {{sfn|Watts|2008|pages=191–192}} {{sfn|Dzielska|1996|pages=66–70}} e6f7t50h2ezntddimzshibdw1n5fsg9 189886 189885 2026-03-31T10:40:52Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 189886 wikitext text/x-wiki {{Short description|4th-century Alexandrian astronomer and mathematician}} {{Infobox philosopher | image = | caption = | name = Hypatia (ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ) | birth_date = {{circa}} 350–370 AD | birth_place = [[Alexandria]], Province of Egypt, Roman Empire | death_date = March 415 AD (aged 45–65)<ref name="MacTutorMath"/> | death_place = Alexandria, Province of Egypt, Eastern Roman Empire | region = [[Western philosophy]] | era = [[Ancient philosophy]] | school_tradition = [[Neoplatonism]] | main_interests = {{hlist |[[Mathematics]] |[[Astronomy]]}} | notable_ideas = }} '''ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ(Hypatia)''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: {{circa}} 350–370 – ᱜᱩᱨ: March 415 AD) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ [[Neoplatonist]] ᱫᱟᱨᱥᱚᱱᱤᱠ (philosopher), ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ (astronomer), ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ (mathematician) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Alexandria]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ [[Egypt (Roman province)|Roman province of Egypt]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹᱦᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[Philosophy]] ᱟᱨ [[Astronomy]] ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱦᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[female mathematician]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱹᱦᱤᱡ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Diophantus]] ᱟᱜ ᱜᱮᱞ-ᱯᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''[[Arithmetica]]'' ᱟᱨ [[Apollonius of Perga]] ᱟᱜ [[conic sections]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱟᱹ (commentary) ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱱᱰᱤᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Ptolemy]] ᱟᱜ ''[[Almagest]]'' ᱚᱞ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ (Life) == === ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ (Upbringing) === ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ [[Theon of Alexandria]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ "Mouseion" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ [[Euclid]] ᱟᱜ ''Elements'' ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱨᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱓᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱗᱐ AD ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ === ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱥᱱᱤ (Career) === ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ Neoplatonist ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Plato]] ᱟᱨ [[Aristotle]] ᱟᱜ ᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱟᱬᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱥᱚᱬ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱜᱟᱱ (pagan) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱤᱥᱟᱹᱭ (Christian) ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ [[Synesius of Cyrene]] ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱤᱥᱚᱯ (bishop) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱜᱩᱨ (Death) == === ᱯᱮᱪᱷᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ (Background) === ᱓᱘᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱑᱒ AD ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱥᱚᱯ ᱫᱚ [[Theophilus I of Alexandria|Theophilus]] ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱳᱯᱷᱤᱞᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱵᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱔᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱭᱳᱯᱷᱤᱞᱚᱥ ᱮ ᱜᱩᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[Cyril of Alexandria|Cyril]] ᱵᱤᱥᱚᱯ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱨᱤᱞ ᱟᱨ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱴ (Roman prefect) [[Orestes (prefect)|Orestes]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱳᱨᱮᱥᱴᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱦᱠᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱩᱞᱟᱹᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱜᱮ ᱳᱨᱮᱥᱴᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱵᱟᱭ ᱮᱢᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱔᱑᱕ AD ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱵᱷᱤᱲ (mob) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) == {{reflist|refs= <ref name="MacTutorMath">{{MacTutor|id=Hypatia|title=Hypatia of Alexandria}}</ref> }} {{sfn|Deakin|2012}} {{sfn|Theodore|2016|pages=182–183}} {{sfn|Watts|2008|pages=191–192}} {{sfn|Dzielska|1996|pages=66–70}} 9fadke3mvhu3e4k4bttzdgt8dpqco8y ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱦᱟᱭᱯᱮᱥᱤᱭᱟ 1 35312 189887 2026-03-31T10:41:25Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189887 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ 0 35313 189888 2026-03-31T10:59:10Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 "{{Infobox royalty | image = A Sketch of Sardarni Sada Kaur.jpg | title = [[Sikh Empire|Sarkar-e-Khalsa]] ᱨᱮᱱ [[Rani]] ᱠᱟᱱᱦᱟᱭᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ | caption = ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤ ᱠᱮᱦᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱟᱜ ᱢ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 189888 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = A Sketch of Sardarni Sada Kaur.jpg | title = [[Sikh Empire|Sarkar-e-Khalsa]] ᱨᱮᱱ [[Rani]] ᱠᱟᱱᱦᱟᱭᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ | caption = ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤ ᱠᱮᱦᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ | father = ᱫᱚᱥᱣᱚᱱᱫᱷᱟ ᱥᱤᱝ ᱫᱷᱟᱞᱤᱣᱟᱞ | spouse = [[Gurbaksh Singh Kanhaiya]] (ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱑᱗᱖᱘ - ᱑᱗᱘᱕ ᱜᱩᱨ) | issue = [[Mehtab Kaur]] | birth_date = {{circa}} ᱑᱗᱖᱒ | birth_place = [[Rauke Kalan]], [[Dallewalia Misl]], [[Sikh Confederacy]] {{small|(ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[Punjab, India|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]], [[India|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]])}} | death_date = {{death year and age|᱑᱘᱓᱒|᱑᱗᱖᱒}} | death_place = [[Lahore|ᱞᱟᱦᱚᱨ]], [[Punjab]], [[Sikh Empire]] {{small|(ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[Punjab, Pakistan|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]], [[Pakistan|ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]])}} | dynasty = [[Dhaliwal (surname)|ᱫᱷᱟᱞᱤᱣᱟᱞ]] [[Jat]] (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱮ) [[Kanhaiya Misl]] (ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱮ) | religion = [[Sikhism|ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] }} '''ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ''' ([[Punjabi language|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]]: ਸਦਾ ਕੌਰ; {{circa}} ᱑᱗᱖᱒ – ᱑᱘᱓᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱷ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱗᱘᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱒᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[Kanhaiya Misl|ᱠᱟᱱᱦᱟᱭᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ [[Gurbaksh Singh Kanhaiya]] ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱭᱤᱛᱚ ᱫᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭ ᱥᱤᱝ ᱠᱟᱱᱦᱟᱭᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ '''ᱥᱚᱨᱫᱟᱨᱱᱤ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name=Singha>{{cite book|last1=Singha|first1=H.S.|title=The encyclopedia of Sikhism (over 1000 entries)|date=2000|publisher=Hemkunt Publishers|location=New Delhi|isbn=9788170103011|page=137}}</ref> ᱵᱩᱫᱷᱤᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱣᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱮ ᱛᱮ [[Sikh Empire|ᱥᱤᱠᱷ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱟᱲᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Singh|first=Ranveer|title=Warrior Queen Rani Sada Kaur|publisher=Khalis House Publishing|year=2021|isbn=978-1838143725|location=United Kingdom}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ == ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱑᱗᱖᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[Dhaliwal (surname)|ᱫᱷᱟᱞᱤᱣᱟᱞ]] ᱡᱟᱴ ᱥᱤᱠᱷ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱫᱚᱥᱣᱚᱱᱫᱷᱟ ᱥᱤᱝ ᱫᱷᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Springer">{{cite book|last1=Chilana|first1=Rajwant Singh|title=International bibliography of Sikh studies|date=2005|publisher=Springer|location=Dordrecht|isbn=9781402030444|page=408}}</ref> ᱑᱗᱖᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱵᱚᱠᱥ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱨᱵᱚᱠᱥ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱦᱟᱭᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱭ ᱥᱤᱝ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[Mehtab Kaur|ᱢᱮᱦᱛᱟᱵᱽ ᱠᱳᱣᱨ]] (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱗᱘᱒) ᱾<ref name="KakshiPathak2007">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K_FRF3a5y2EC|title=Punjab Through the Ages|last1=Kakshi|first1=S.R.|last2=Pathak|first2=Rashmi|last3=Pathak|first3=S.R.Bakshi R.|date=1 January 2007|publisher=Sarup & Sons|isbn=978-81-7625-738-1|pages=272–274|accessdate=12 June 2010}}</ref> == ᱠᱟᱱᱦᱟᱭᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ == [[File:Portrait of Sada Kaur.jpg|thumb|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ, ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾]] ᱵᱟᱴᱟᱞᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱵᱚᱠᱥ ᱥᱤᱝ ᱫᱚᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱮᱨᱪᱟᱠᱤᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ, ᱨᱟᱢᱜᱚᱲᱤᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱝᱥᱟᱨ ᱪᱚᱸᱫᱽ ᱠᱟᱴᱳᱪ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱗᱘᱕ ᱨᱮ, ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱭ ᱥᱤᱝ ᱠᱟᱱᱦᱟᱭᱭᱟ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱮᱦᱛᱟᱵᱽ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱮᱨᱪᱟᱠᱤᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ [[Ranjit Singh|ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱗᱘᱖ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="GriffinMassy1890"/> ᱑᱗᱘᱙ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱧᱦᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱡᱟᱭ ᱥᱤᱝ ᱮ ᱜᱩᱨ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ, ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱦᱟᱭᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱘,᱐᱐᱐ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱗᱙᱒ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱱ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱮᱨᱪᱟᱠᱤᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱤᱡᱮᱱᱴ (Regent) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱝᱜᱤ ᱢᱤᱥᱞ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱞᱟᱸᱜᱟ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱟᱨ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱡᱮ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱠᱤᱱ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱢᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ "ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱮ ᱥᱟᱵ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟ" ᱾ ᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱗᱙᱙ ᱨᱮ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱠᱤᱱ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱤᱡᱮ ᱛᱮ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱐᱑ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ, ᱪᱤᱱᱤᱭᱳᱴ, ᱠᱟᱥᱩᱨ, ᱟᱴᱳᱠ ᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱗᱙᱘ ᱨᱮ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱘᱒᱑ ᱨᱮ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱮ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱘᱓᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ == * ᱨᱚᱱᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱢᱟᱢ ''Warrior Queen Rani Sada Kaur (2021)'' ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * [[DD National]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ''Maharaja Ranjit Singh'' ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱟ ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱨᱩᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ * [[Life OK]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ''Sher-e-Punjab: Maharaja Ranjit Singh'' ᱨᱮ [[Sonia Singh|ᱥᱳᱱᱤᱭᱟ ᱥᱤᱝ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱨᱩᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.sikhphilosophy.net/history-of-sikhism/1327-sikh-women-sardarni-sada-kaur.html ᱥᱤᱠᱷ ᱢᱟᱭᱡᱤᱣ ᱠᱚ: ᱥᱚᱨᱫᱟᱨᱱᱤ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ] * [http://www.sikh-heritage.co.uk/warriors/sadakaur/Sada%20kaur.htm ᱥᱚᱨᱫᱟᱨᱱᱤ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ – ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ] {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Kaur, Sada}} [[Category:1762 births]] [[Category:1832 deaths]] [[Category:18th-century women monarchs]] [[Category:19th-century women monarchs]] [[Category:Female Sikh warriors]] [[Category:Indian female royalty]] [[Category:Indian women in war]] [[Category:Women from the Sikh Empire]] <small>Small text</small> d73gfy47jx189dh6ycnu72rjfxxrps3 189889 189888 2026-03-31T10:59:49Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 189889 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = A Sketch of Sardarni Sada Kaur.jpg | title = [[Sikh Empire|Sarkar-e-Khalsa]] ᱨᱮᱱ [[Rani]] ᱠᱟᱱᱦᱟᱭᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ | caption = ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤ ᱠᱮᱦᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ | father = ᱫᱚᱥᱣᱚᱱᱫᱷᱟ ᱥᱤᱝ ᱫᱷᱟᱞᱤᱣᱟᱞ | spouse = [[Gurbaksh Singh Kanhaiya]] (ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱑᱗᱖᱘ - ᱑᱗᱘᱕ ᱜᱩᱨ) | issue = [[Mehtab Kaur]] | birth_date = {{circa}} ᱑᱗᱖᱒ | birth_place = [[Rauke Kalan]], [[Dallewalia Misl]], [[Sikh Confederacy]] {{small|(ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[Punjab, India|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]], [[India|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]])}} | death_date = {{death year and age|᱑᱘᱓᱒|᱑᱗᱖᱒}} | death_place = [[Lahore|ᱞᱟᱦᱚᱨ]], [[Punjab]], [[Sikh Empire]] {{small|(ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[Punjab, Pakistan|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]], [[Pakistan|ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]])}} | dynasty = [[Dhaliwal (surname)|ᱫᱷᱟᱞᱤᱣᱟᱞ]] [[Jat]] (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱮ) [[Kanhaiya Misl]] (ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱮ) | religion = [[Sikhism|ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] }} '''ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ''' ([[Punjabi language|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]]: ਸਦਾ ਕੌਰ; {{circa}} ᱑᱗᱖᱒ – ᱑᱘᱓᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱷ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱗᱘᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱒᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[Kanhaiya Misl|ᱠᱟᱱᱦᱟᱭᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ [[Gurbaksh Singh Kanhaiya]] ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱭᱤᱛᱚ ᱫᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭ ᱥᱤᱝ ᱠᱟᱱᱦᱟᱭᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ '''ᱥᱚᱨᱫᱟᱨᱱᱤ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name=Singha>{{cite book|last1=Singha|first1=H.S.|title=The encyclopedia of Sikhism (over 1000 entries)|date=2000|publisher=Hemkunt Publishers|location=New Delhi|isbn=9788170103011|page=137}}</ref> ᱵᱩᱫᱷᱤᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱣᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱮ ᱛᱮ [[Sikh Empire|ᱥᱤᱠᱷ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱟᱲᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Singh|first=Ranveer|title=Warrior Queen Rani Sada Kaur|publisher=Khalis House Publishing|year=2021|isbn=978-1838143725|location=United Kingdom}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ == ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱑᱗᱖᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[Dhaliwal (surname)|ᱫᱷᱟᱞᱤᱣᱟᱞ]] ᱡᱟᱴ ᱥᱤᱠᱷ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱫᱚᱥᱣᱚᱱᱫᱷᱟ ᱥᱤᱝ ᱫᱷᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Springer">{{cite book|last1=Chilana|first1=Rajwant Singh|title=International bibliography of Sikh studies|date=2005|publisher=Springer|location=Dordrecht|isbn=9781402030444|page=408}}</ref> ᱑᱗᱖᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱵᱚᱠᱥ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱨᱵᱚᱠᱥ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱦᱟᱭᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱭ ᱥᱤᱝ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[Mehtab Kaur|ᱢᱮᱦᱛᱟᱵᱽ ᱠᱳᱣᱨ]] (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱗᱘᱒) ᱾<ref name="KakshiPathak2007">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K_FRF3a5y2EC|title=Punjab Through the Ages|last1=Kakshi|first1=S.R.|last2=Pathak|first2=Rashmi|last3=Pathak|first3=S.R.Bakshi R.|date=1 January 2007|publisher=Sarup & Sons|isbn=978-81-7625-738-1|pages=272–274|accessdate=12 June 2010}}</ref> == ᱠᱟᱱᱦᱟᱭᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ == [[File:Portrait of Sada Kaur.jpg|thumb|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ, ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾]] ᱵᱟᱴᱟᱞᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱵᱚᱠᱥ ᱥᱤᱝ ᱫᱚᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱮᱨᱪᱟᱠᱤᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ, ᱨᱟᱢᱜᱚᱲᱤᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱝᱥᱟᱨ ᱪᱚᱸᱫᱽ ᱠᱟᱴᱳᱪ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱗᱘᱕ ᱨᱮ, ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱭ ᱥᱤᱝ ᱠᱟᱱᱦᱟᱭᱭᱟ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱮᱦᱛᱟᱵᱽ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱮᱨᱪᱟᱠᱤᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ [[Ranjit Singh|ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱗᱘᱖ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="GriffinMassy1890"/> ᱑᱗᱘᱙ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱧᱦᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱡᱟᱭ ᱥᱤᱝ ᱮ ᱜᱩᱨ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ, ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱦᱟᱭᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱘,᱐᱐᱐ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱗᱙᱒ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱱ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱮᱨᱪᱟᱠᱤᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱤᱡᱮᱱᱴ (Regent) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱝᱜᱤ ᱢᱤᱥᱞ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱞᱟᱸᱜᱟ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱟᱨ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱡᱮ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱠᱤᱱ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱢᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ "ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱮ ᱥᱟᱵ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟ" ᱾ ᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱗᱙᱙ ᱨᱮ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱠᱤᱱ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱤᱡᱮ ᱛᱮ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱐᱑ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ, ᱪᱤᱱᱤᱭᱳᱴ, ᱠᱟᱥᱩᱨ, ᱟᱴᱳᱠ ᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱗᱙᱘ ᱨᱮ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱘᱒᱑ ᱨᱮ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱮ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱘᱓᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ == * ᱨᱚᱱᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱢᱟᱢ ''Warrior Queen Rani Sada Kaur (2021)'' ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * [[DD National]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ''Maharaja Ranjit Singh'' ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱟ ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱨᱩᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ * [[Life OK]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ''Sher-e-Punjab: Maharaja Ranjit Singh'' ᱨᱮ [[Sonia Singh|ᱥᱳᱱᱤᱭᱟ ᱥᱤᱝ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱨᱩᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.sikhphilosophy.net/history-of-sikhism/1327-sikh-women-sardarni-sada-kaur.html ᱥᱤᱠᱷ ᱢᱟᱭᱡᱤᱣ ᱠᱚ: ᱥᱚᱨᱫᱟᱨᱱᱤ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ] * [http://www.sikh-heritage.co.uk/warriors/sadakaur/Sada%20kaur.htm ᱥᱚᱨᱫᱟᱨᱱᱤ ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ – ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ] {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Kaur, Sada}} [[Category:1762 births]] [[Category:1832 deaths]] [[Category:18th-century women monarchs]] [[Category:19th-century women monarchs]] [[Category:Female Sikh warriors]] [[Category:Indian female royalty]] [[Category:Indian women in war]] [[Category:Women from the Sikh Empire]] 3lb91m39qtk1307m2kiao6yucpyx99a ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱫᱟ ᱠᱳᱣᱨ 1 35314 189890 2026-03-31T11:00:25Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189890 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ 0 35315 189891 2026-03-31T11:07:44Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 " {{Infobox royalty | name = ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ | title = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱱᱤ<br />[[ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨᱤ | image = Velu Nachchiyar 2008 stamp of India.jpg | caption = ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱠ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 189891 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ | title = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱱᱤ<br />[[ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨᱤ | image = Velu Nachchiyar 2008 stamp of India.jpg | caption = ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱠ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ | succession = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱮᱥᱴᱮᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱠ | reign = ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱑᱗᱘᱐-᱑᱗᱙᱐<ref name=r2>K. R. Venkatarama Ayyar (1938) ''A Manual of the Pudukkóttai State''. Sri Brihadamba State Press. p.720</ref> | coronation = ᱑᱗᱘᱐ | full name = | dynasty = ᱥᱮᱛᱷᱩᱯᱚᱛᱤ | predecessor = [[ᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱷᱟᱰᱩᱜᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱵᱷᱩᱫᱚᱭᱟ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ]] (᱑᱗᱗᱒ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ) | successor = [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱪᱤ]]<ref name=r2/> | father = ᱪᱮᱞᱞᱟᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱤᱡᱚᱭᱨᱟᱜᱩᱱᱟᱛᱷᱟ ᱥᱮᱛᱷᱩᱯᱚᱛᱤ | mother = ᱢᱩᱛᱷᱟᱛᱷᱟᱞ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ | birth_date = ᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱗᱓᱐ | birth_place = [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱮᱥᱴᱮᱴ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]) | death_date = {{death date and age text|25 December 1796|3 January 1730}} | death_place = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ]], [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱮᱥᱴᱮᱴ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) | burial_date = ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱗᱙᱖ | burial_place = ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | spouse = [[ᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱷᱟᱰᱩᱜᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱵᱷᱩᱫᱚᱭᱟ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ]] }} '''"ᱵᱤᱨᱢᱟᱝᱜᱟᱭ" ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ''' (᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱗᱓᱐ – ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱗᱙᱖) ᱫᱚ ᱑᱗᱘᱐–᱑᱗᱙᱐ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱮᱥᱴᱮᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ]] (EIC) ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>Rohini Ramakrishnan (10 August 2010) [https://web.archive.org/web/20110629040635/http://www.hindu.com/yw/2010/08/10/stories/2010081050290300.htm Women who made a difference]. ''The Hindu''.</ref><ref name=r1>[http://www.thenewsminute.com/article/remembering-queen-velu-nachiyar-sivagangai-first-queen-fight-british-55163 Remembering Queen Velu Nachiyar of Sivagangai, the first queen to fight the British]. ''The News Minute''. 3 January 2017</ref> [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱨᱚᱵᱽ ᱛᱮ ''ᱵᱤᱨᱢᱟᱝᱜᱟᱭ'' ("ᱵᱤᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ") ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Veeramangai Velu Nachiyar|url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/veeramangai-velu-nachiyar/article26016399.ece|newspaper=The Hindu Business Line|date=18 January 2019|location=Chennai, India}}</ref><ref name="Journeys English Course Book 6">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=WgxL4eT2ayYC&dq=Velu+Nachiyar&pg=PA78 |title= Journeys English Course Book 6|page= 78 |date= 2007 |publisher= Pearson Education India|isbn= 978-81-317-0337-3}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱗᱓᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite book |last=Mosse |first=Kate |url=https://books.google.co.uk/books?id=Tv4eEQAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Feminist+history+for+every+day+of+the+year&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Feminist%20history%20for%20every%20day%20of%20the%20year&f=false |title=Feminist History for Every Day of the Year: 366 incredible women, from Boudica to Taylor Swift |date=2025-09-18 |publisher=Pan Macmillan |isbn=978-1-5290-6623-4 |pages=16 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱪᱮᱞᱞᱟᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱤᱡᱚᱭᱨᱟᱜᱩᱱᱟᱛᱷᱟ ᱥᱮᱛᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱠᱟᱱᱫᱷᱤᱢᱩᱛᱷᱟᱛᱷᱟᱞ ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ, [[ᱵᱷᱟᱞᱟᱨᱤ]], [[ᱥᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱟᱨ ᱟᱜ-ᱥᱟᱨ ᱛᱩᱧ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=r1/> ᱑᱗᱔᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱷᱟᱰᱩᱜᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱵᱷᱩᱫᱚᱭᱟ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="indianexpress.com"/> ᱑᱗᱗᱒ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱞᱟᱭᱭᱟᱨ ᱠᱚᱵᱷᱤᱞ]] ᱨᱮ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ|EIC]] ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱤᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱭᱫᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ — ᱢᱟᱨᱩᱫᱷᱩ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ — ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Journeys English Course Book 6"/><ref name="Reminiscing Herstories"/><ref name="Soma Basu">{{cite news |author=Soma Basu |date=24 December 2007 |title=Uphill, for history's sake |url=http://www.hindu.com/mp/2007/12/24/stories/2007122450130300.htm |newspaper=[[The Hindu]] |location=India}}</ref> ᱑᱗᱗᱒ ᱨᱮ, ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱟᱭᱫᱚᱨ ᱟᱞᱤ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ: {{Blockquote|text=ᱟᱨᱠᱚᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱮ ᱠᱚᱵᱽᱡᱟ ᱭᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱤᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ (ᱡᱟᱹᱛᱤ)|ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ]] ᱱᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱤᱧ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾... ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱹᱵᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱪᱟᱹᱞᱩᱭᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱯᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮᱧ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾}} ᱑᱗᱘᱐ ᱨᱮ, ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱗᱙᱖ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>Rohini Ramakrishnan (14 August 2010) [https://web.archive.org/web/20110629132608/http://www.thehindu.com/life-and-style/kids/article560774.ece Women who made a difference]. ''The Hindu''.</ref> ᱑᱗᱙᱐ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱴᱤ [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱪᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=r2/> ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱗᱙᱖ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sivaganga.tn.nic.in/history.htm|title=History-Sivaganga district|publisher=Sivaganga dist. – Tamil Nadu govt., India}}</ref> {{clear left}} == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ == * ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱱᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱰᱟᱠ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.indiapost.gov.in/Stamps2008.html|title=India Post – Stamps 2008|publisher=Postal department, Government of India }}</ref> * ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ OVM ᱰᱟᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ "VELU NACHIYAR" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱱᱥ ᱵᱮᱞᱮ (Dance Ballet) ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ * ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ A.L.I., ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ [[ᱦᱤᱯ-ᱦᱚᱯ]] ᱠᱟᱹᱞᱟᱹᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ''Tamilmatic'' ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ "Our Queen" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://professorali.com/2016/03/07/international-womens-day |title=International Women's Day Dedication to Queen Velu Nachiyar |work=Professor A.L.I. |date=7 March 2016 }}</ref> == ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] * [[ᱠᱩᱭᱤᱞᱤ]] * [[ᱯᱩᱞᱤ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category-inline}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Nachiyar, Velu}} [[Category:᱑᱗᱓᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[Category:᱑᱗᱙᱖ ᱜᱩᱨ]] [[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] [[Category:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[Category:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱟᱥᱚᱠ ᱠᱚ]] [[Category:᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱠ ᱠᱚ]] fpmjdq32k6fadruxalkk9o4p1ybdrzy 189893 189891 2026-03-31T11:24:40Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 189893 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ | title = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱱᱤ<br />[[ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨᱤ | image = Velu Nachchiyar 2008 stamp of India.jpg | caption = ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱠ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ | succession = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱮᱥᱴᱮᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱠ | reign = ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱑᱗᱘᱐-᱑᱗᱙᱐<ref name=r2>K. R. Venkatarama Ayyar (1938) ''A Manual of the Pudukkóttai State''. Sri Brihadamba State Press. p.720</ref> | coronation = ᱑᱗᱘᱐ | full name = | dynasty = ᱥᱮᱛᱷᱩᱯᱚᱛᱤ | predecessor = [[ᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱷᱟᱰᱩᱜᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱵᱷᱩᱫᱚᱭᱟ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ]] (᱑᱗᱗᱒ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ) | successor = [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱪᱤ]]<ref name=r2/> | father = ᱪᱮᱞᱞᱟᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱤᱡᱚᱭᱨᱟᱜᱩᱱᱟᱛᱷᱟ ᱥᱮᱛᱷᱩᱯᱚᱛᱤ | mother = ᱢᱩᱛᱷᱟᱛᱷᱟᱞ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ | birth_date = ᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱗᱓᱐ | birth_place = [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱮᱥᱴᱮᱴ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]) | death_date = {{25 December 1796|3 January 1730}} | death_place = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ]], [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱮᱥᱴᱮᱴ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) | burial_date = ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱗᱙᱖ | burial_place = ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | spouse = [[ᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱷᱟᱰᱩᱜᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱵᱷᱩᱫᱚᱭᱟ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ]] }} '''"ᱵᱤᱨᱢᱟᱝᱜᱟᱭ" ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ''' (᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱗᱓᱐ – ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱗᱙᱖) ᱫᱚ ᱑᱗᱘᱐–᱑᱗᱙᱐ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱮᱥᱴᱮᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ]] (EIC) ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>Rohini Ramakrishnan (10 August 2010) [https://web.archive.org/web/20110629040635/http://www.hindu.com/yw/2010/08/10/stories/2010081050290300.htm Women who made a difference]. ''The Hindu''.</ref><ref name=r1>[http://www.thenewsminute.com/article/remembering-queen-velu-nachiyar-sivagangai-first-queen-fight-british-55163 Remembering Queen Velu Nachiyar of Sivagangai, the first queen to fight the British]. ''The News Minute''. 3 January 2017</ref> [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱨᱚᱵᱽ ᱛᱮ ''ᱵᱤᱨᱢᱟᱝᱜᱟᱭ'' ("ᱵᱤᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ") ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Veeramangai Velu Nachiyar|url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/veeramangai-velu-nachiyar/article26016399.ece|newspaper=The Hindu Business Line|date=18 January 2019|location=Chennai, India}}</ref><ref name="Journeys English Course Book 6">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=WgxL4eT2ayYC&dq=Velu+Nachiyar&pg=PA78 |title= Journeys English Course Book 6|page= 78 |date= 2007 |publisher= Pearson Education India|isbn= 978-81-317-0337-3}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱗᱓᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite book |last=Mosse |first=Kate |url=https://books.google.co.uk/books?id=Tv4eEQAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Feminist+history+for+every+day+of+the+year&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Feminist%20history%20for%20every%20day%20of%20the%20year&f=false |title=Feminist History for Every Day of the Year: 366 incredible women, from Boudica to Taylor Swift |date=2025-09-18 |publisher=Pan Macmillan |isbn=978-1-5290-6623-4 |pages=16 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱪᱮᱞᱞᱟᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱤᱡᱚᱭᱨᱟᱜᱩᱱᱟᱛᱷᱟ ᱥᱮᱛᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱠᱟᱱᱫᱷᱤᱢᱩᱛᱷᱟᱛᱷᱟᱞ ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ, [[ᱵᱷᱟᱞᱟᱨᱤ]], [[ᱥᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱟᱨ ᱟᱜ-ᱥᱟᱨ ᱛᱩᱧ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=r1/> ᱑᱗᱔᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱷᱟᱰᱩᱜᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱵᱷᱩᱫᱚᱭᱟ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="indianexpress.com"/> ᱑᱗᱗᱒ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱞᱟᱭᱭᱟᱨ ᱠᱚᱵᱷᱤᱞ]] ᱨᱮ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ|EIC]] ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱤᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱭᱫᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ — ᱢᱟᱨᱩᱫᱷᱩ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ — ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Journeys English Course Book 6"/><ref name="Reminiscing Herstories"/><ref name="Soma Basu">{{cite news |author=Soma Basu |date=24 December 2007 |title=Uphill, for history's sake |url=http://www.hindu.com/mp/2007/12/24/stories/2007122450130300.htm |newspaper=[[The Hindu]] |location=India}}</ref> ᱑᱗᱗᱒ ᱨᱮ, ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱟᱭᱫᱚᱨ ᱟᱞᱤ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ: {{Blockquote|text=ᱟᱨᱠᱚᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱮ ᱠᱚᱵᱽᱡᱟ ᱭᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱤᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ (ᱡᱟᱹᱛᱤ)|ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ]] ᱱᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱤᱧ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾... ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱹᱵᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱪᱟᱹᱞᱩᱭᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱯᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮᱧ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾}} ᱑᱗᱘᱐ ᱨᱮ, ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱗᱙᱖ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>Rohini Ramakrishnan (14 August 2010) [https://web.archive.org/web/20110629132608/http://www.thehindu.com/life-and-style/kids/article560774.ece Women who made a difference]. ''The Hindu''.</ref> ᱑᱗᱙᱐ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱴᱤ [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱪᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=r2/> ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱗᱙᱖ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sivaganga.tn.nic.in/history.htm|title=History-Sivaganga district|publisher=Sivaganga dist. – Tamil Nadu govt., India}}</ref> {{clear left}} == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ == * ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱱᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱰᱟᱠ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.indiapost.gov.in/Stamps2008.html|title=India Post – Stamps 2008|publisher=Postal department, Government of India }}</ref> * ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ OVM ᱰᱟᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ "VELU NACHIYAR" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱱᱥ ᱵᱮᱞᱮ (Dance Ballet) ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ * ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ A.L.I., ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ [[ᱦᱤᱯ-ᱦᱚᱯ]] ᱠᱟᱹᱞᱟᱹᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ''Tamilmatic'' ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ "Our Queen" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://professorali.com/2016/03/07/international-womens-day |title=International Women's Day Dedication to Queen Velu Nachiyar |work=Professor A.L.I. |date=7 March 2016 }}</ref> == ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] * [[ᱠᱩᱭᱤᱞᱤ]] * [[ᱯᱩᱞᱤ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category-inline}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Nachiyar, Velu}} [[Category:᱑᱗᱓᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[Category:᱑᱗᱙᱖ ᱜᱩᱨ]] [[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] [[Category:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[Category:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱟᱥᱚᱠ ᱠᱚ]] [[Category:᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱠ ᱠᱚ]] nouaid496568mb9xpo50zqqhjxmqhze 189894 189893 2026-03-31T11:28:04Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 189894 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ | title = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱱᱤ<br />[[ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨᱤ | image = Velu Nachchiyar 2008 stamp of India.jpg | caption = ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱠ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ | succession = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱮᱥᱴᱮᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱠ | reign = ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱑᱗᱘᱐-᱑᱗᱙᱐<ref name=r2>K. R. Venkatarama Ayyar (1938) ''A Manual of the Pudukkóttai State''. Sri Brihadamba State Press. p.720</ref> | coronation = ᱑᱗᱘᱐ | full name = | dynasty = ᱥᱮᱛᱷᱩᱯᱚᱛᱤ | predecessor = [[ᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱷᱟᱰᱩᱜᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱵᱷᱩᱫᱚᱭᱟ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ]] (᱑᱗᱗᱒ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ) | successor = [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱪᱤ]]<ref name=r2/> | father = ᱪᱮᱞᱞᱟᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱤᱡᱚᱭᱨᱟᱜᱩᱱᱟᱛᱷᱟ ᱥᱮᱛᱷᱩᱯᱚᱛᱤ | mother = ᱢᱩᱛᱷᱟᱛᱷᱟᱞ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ | birth_date = ᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱗᱓᱐ | birth_place = [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱮᱥᱴᱮᱴ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]) | death_date = | death_place = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ]], [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱮᱥᱴᱮᱴ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) | burial_date = ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱗᱙᱖ | burial_place = ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | spouse = [[ᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱷᱟᱰᱩᱜᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱵᱷᱩᱫᱚᱭᱟ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ]] }} '''"ᱵᱤᱨᱢᱟᱝᱜᱟᱭ" ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ''' (᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱗᱓᱐ – ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱗᱙᱖) ᱫᱚ ᱑᱗᱘᱐–᱑᱗᱙᱐ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱮᱥᱴᱮᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ]] (EIC) ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>Rohini Ramakrishnan (10 August 2010) [https://web.archive.org/web/20110629040635/http://www.hindu.com/yw/2010/08/10/stories/2010081050290300.htm Women who made a difference]. ''The Hindu''.</ref><ref name=r1>[http://www.thenewsminute.com/article/remembering-queen-velu-nachiyar-sivagangai-first-queen-fight-british-55163 Remembering Queen Velu Nachiyar of Sivagangai, the first queen to fight the British]. ''The News Minute''. 3 January 2017</ref> [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱨᱚᱵᱽ ᱛᱮ ''ᱵᱤᱨᱢᱟᱝᱜᱟᱭ'' ("ᱵᱤᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ") ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Veeramangai Velu Nachiyar|url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/veeramangai-velu-nachiyar/article26016399.ece|newspaper=The Hindu Business Line|date=18 January 2019|location=Chennai, India}}</ref><ref name="Journeys English Course Book 6">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=WgxL4eT2ayYC&dq=Velu+Nachiyar&pg=PA78 |title= Journeys English Course Book 6|page= 78 |date= 2007 |publisher= Pearson Education India|isbn= 978-81-317-0337-3}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱗᱓᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite book |last=Mosse |first=Kate |url=https://books.google.co.uk/books?id=Tv4eEQAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Feminist+history+for+every+day+of+the+year&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Feminist%20history%20for%20every%20day%20of%20the%20year&f=false |title=Feminist History for Every Day of the Year: 366 incredible women, from Boudica to Taylor Swift |date=2025-09-18 |publisher=Pan Macmillan |isbn=978-1-5290-6623-4 |pages=16 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱪᱮᱞᱞᱟᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱤᱡᱚᱭᱨᱟᱜᱩᱱᱟᱛᱷᱟ ᱥᱮᱛᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱠᱟᱱᱫᱷᱤᱢᱩᱛᱷᱟᱛᱷᱟᱞ ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ, [[ᱵᱷᱟᱞᱟᱨᱤ]], [[ᱥᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱟᱨ ᱟᱜ-ᱥᱟᱨ ᱛᱩᱧ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=r1/> ᱑᱗᱔᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱷᱟᱰᱩᱜᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱵᱷᱩᱫᱚᱭᱟ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="indianexpress.com"/> ᱑᱗᱗᱒ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱞᱟᱭᱭᱟᱨ ᱠᱚᱵᱷᱤᱞ]] ᱨᱮ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ|EIC]] ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱤᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱭᱫᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ — ᱢᱟᱨᱩᱫᱷᱩ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ — ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Journeys English Course Book 6"/><ref name="Reminiscing Herstories"/><ref name="Soma Basu">{{cite news |author=Soma Basu |date=24 December 2007 |title=Uphill, for history's sake |url=http://www.hindu.com/mp/2007/12/24/stories/2007122450130300.htm |newspaper=[[The Hindu]] |location=India}}</ref> ᱑᱗᱗᱒ ᱨᱮ, ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱟᱭᱫᱚᱨ ᱟᱞᱤ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ: {{Blockquote|text=ᱟᱨᱠᱚᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱮ ᱠᱚᱵᱽᱡᱟ ᱭᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱤᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ (ᱡᱟᱹᱛᱤ)|ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ]] ᱱᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱤᱧ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾... ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱹᱵᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱪᱟᱹᱞᱩᱭᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱯᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮᱧ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾}} ᱑᱗᱘᱐ ᱨᱮ, ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱗᱙᱖ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>Rohini Ramakrishnan (14 August 2010) [https://web.archive.org/web/20110629132608/http://www.thehindu.com/life-and-style/kids/article560774.ece Women who made a difference]. ''The Hindu''.</ref> ᱑᱗᱙᱐ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱴᱤ [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱪᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=r2/> ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱗᱙᱖ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sivaganga.tn.nic.in/history.htm|title=History-Sivaganga district|publisher=Sivaganga dist. – Tamil Nadu govt., India}}</ref> {{clear left}} == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ == * ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱱᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱰᱟᱠ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.indiapost.gov.in/Stamps2008.html|title=India Post – Stamps 2008|publisher=Postal department, Government of India }}</ref> * ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ OVM ᱰᱟᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ "VELU NACHIYAR" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱱᱥ ᱵᱮᱞᱮ (Dance Ballet) ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ * ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ A.L.I., ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ [[ᱦᱤᱯ-ᱦᱚᱯ]] ᱠᱟᱹᱞᱟᱹᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ''Tamilmatic'' ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ "Our Queen" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://professorali.com/2016/03/07/international-womens-day |title=International Women's Day Dedication to Queen Velu Nachiyar |work=Professor A.L.I. |date=7 March 2016 }}</ref> == ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] * [[ᱠᱩᱭᱤᱞᱤ]] * [[ᱯᱩᱞᱤ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category-inline}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Nachiyar, Velu}} [[Category:᱑᱗᱓᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[Category:᱑᱗᱙᱖ ᱜᱩᱨ]] [[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] [[Category:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[Category:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱟᱥᱚᱠ ᱠᱚ]] [[Category:᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱠ ᱠᱚ]] 27s5y3la2lguhyzrmhypuqes427jtdf 189895 189894 2026-03-31T11:29:11Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 189895 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ | title = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱱᱤ<br />[[ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨᱤ | image = Velu Nachchiyar 2008 stamp of India.jpg | caption = ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱠ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ | succession = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱮᱥᱴᱮᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱠ | reign = ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱑᱗᱘᱐-᱑᱗᱙᱐<ref name=r2>K. R. Venkatarama Ayyar (1938) ''A Manual of the Pudukkóttai State''. Sri Brihadamba State Press. p.720</ref> | coronation = ᱑᱗᱘᱐ | full name = | dynasty = ᱥᱮᱛᱷᱩᱯᱚᱛᱤ | predecessor = [[ᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱷᱟᱰᱩᱜᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱵᱷᱩᱫᱚᱭᱟ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ]] (᱑᱗᱗᱒ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ) | successor = [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱪᱤ]]<ref name=r2/> | father = ᱪᱮᱞᱞᱟᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱤᱡᱚᱭᱨᱟᱜᱩᱱᱟᱛᱷᱟ ᱥᱮᱛᱷᱩᱯᱚᱛᱤ | mother = ᱢᱩᱛᱷᱟᱛᱷᱟᱞ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ | birth_date = ᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱗᱓᱐ | birth_place = [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱮᱥᱴᱮᱴ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]) | death_place = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ]], [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱮᱥᱴᱮᱴ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) | burial_date = ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱗᱙᱖ | burial_place = ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | spouse = [[ᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱷᱟᱰᱩᱜᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱵᱷᱩᱫᱚᱭᱟ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ]] }} '''"ᱵᱤᱨᱢᱟᱝᱜᱟᱭ" ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ''' (᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱗᱓᱐ – ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱗᱙᱖) ᱫᱚ ᱑᱗᱘᱐–᱑᱗᱙᱐ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱮᱥᱴᱮᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ]] (EIC) ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>Rohini Ramakrishnan (10 August 2010) [https://web.archive.org/web/20110629040635/http://www.hindu.com/yw/2010/08/10/stories/2010081050290300.htm Women who made a difference]. ''The Hindu''.</ref><ref name=r1>[http://www.thenewsminute.com/article/remembering-queen-velu-nachiyar-sivagangai-first-queen-fight-british-55163 Remembering Queen Velu Nachiyar of Sivagangai, the first queen to fight the British]. ''The News Minute''. 3 January 2017</ref> [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱨᱚᱵᱽ ᱛᱮ ''ᱵᱤᱨᱢᱟᱝᱜᱟᱭ'' ("ᱵᱤᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ") ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Veeramangai Velu Nachiyar|url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/veeramangai-velu-nachiyar/article26016399.ece|newspaper=The Hindu Business Line|date=18 January 2019|location=Chennai, India}}</ref><ref name="Journeys English Course Book 6">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=WgxL4eT2ayYC&dq=Velu+Nachiyar&pg=PA78 |title= Journeys English Course Book 6|page= 78 |date= 2007 |publisher= Pearson Education India|isbn= 978-81-317-0337-3}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱗᱓᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite book |last=Mosse |first=Kate |url=https://books.google.co.uk/books?id=Tv4eEQAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Feminist+history+for+every+day+of+the+year&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Feminist%20history%20for%20every%20day%20of%20the%20year&f=false |title=Feminist History for Every Day of the Year: 366 incredible women, from Boudica to Taylor Swift |date=2025-09-18 |publisher=Pan Macmillan |isbn=978-1-5290-6623-4 |pages=16 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱪᱮᱞᱞᱟᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱤᱡᱚᱭᱨᱟᱜᱩᱱᱟᱛᱷᱟ ᱥᱮᱛᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱠᱟᱱᱫᱷᱤᱢᱩᱛᱷᱟᱛᱷᱟᱞ ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ, [[ᱵᱷᱟᱞᱟᱨᱤ]], [[ᱥᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱟᱨ ᱟᱜ-ᱥᱟᱨ ᱛᱩᱧ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=r1/> ᱑᱗᱔᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱛᱷᱩ ᱵᱷᱟᱰᱩᱜᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱵᱷᱩᱫᱚᱭᱟ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="indianexpress.com"/> ᱑᱗᱗᱒ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱞᱟᱭᱭᱟᱨ ᱠᱚᱵᱷᱤᱞ]] ᱨᱮ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ|EIC]] ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱤᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱭᱫᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ — ᱢᱟᱨᱩᱫᱷᱩ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ — ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Journeys English Course Book 6"/><ref name="Reminiscing Herstories"/><ref name="Soma Basu">{{cite news |author=Soma Basu |date=24 December 2007 |title=Uphill, for history's sake |url=http://www.hindu.com/mp/2007/12/24/stories/2007122450130300.htm |newspaper=[[The Hindu]] |location=India}}</ref> ᱑᱗᱗᱒ ᱨᱮ, ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱟᱭᱫᱚᱨ ᱟᱞᱤ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ: {{Blockquote|text=ᱟᱨᱠᱚᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱮ ᱠᱚᱵᱽᱡᱟ ᱭᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱤᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ (ᱡᱟᱹᱛᱤ)|ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ]] ᱱᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱤᱧ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾... ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱹᱵᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱪᱟᱹᱞᱩᱭᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱯᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮᱧ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾}} ᱑᱗᱘᱐ ᱨᱮ, ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱗᱙᱖ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>Rohini Ramakrishnan (14 August 2010) [https://web.archive.org/web/20110629132608/http://www.thehindu.com/life-and-style/kids/article560774.ece Women who made a difference]. ''The Hindu''.</ref> ᱑᱗᱙᱐ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱴᱤ [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱪᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=r2/> ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱗᱙᱖ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sivaganga.tn.nic.in/history.htm|title=History-Sivaganga district|publisher=Sivaganga dist. – Tamil Nadu govt., India}}</ref> {{clear left}} == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ == * ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱱᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱰᱟᱠ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.indiapost.gov.in/Stamps2008.html|title=India Post – Stamps 2008|publisher=Postal department, Government of India }}</ref> * ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ OVM ᱰᱟᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ "VELU NACHIYAR" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱱᱥ ᱵᱮᱞᱮ (Dance Ballet) ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ * ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ A.L.I., ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ [[ᱦᱤᱯ-ᱦᱚᱯ]] ᱠᱟᱹᱞᱟᱹᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ''Tamilmatic'' ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ "Our Queen" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://professorali.com/2016/03/07/international-womens-day |title=International Women's Day Dedication to Queen Velu Nachiyar |work=Professor A.L.I. |date=7 March 2016 }}</ref> == ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] * [[ᱠᱩᱭᱤᱞᱤ]] * [[ᱯᱩᱞᱤ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category-inline}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Nachiyar, Velu}} [[Category:᱑᱗᱓᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[Category:᱑᱗᱙᱖ ᱜᱩᱨ]] [[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] [[Category:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[Category:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱟᱥᱚᱠ ᱠᱚ]] [[Category:᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱠ ᱠᱚ]] lvvofsmmypi53y07qturkc0vpred3wh ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱱᱟᱪᱤᱭᱟᱨ 1 35316 189892 2026-03-31T11:08:34Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 https://fountain.toolforge.org/editathons/feminism-and-folklore-2026-santali 189892 wikitext text/x-wiki {{ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱽᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱖}} r8zwgx1lagynrz0pl4ft214m21ak0ta