ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.46.0-wmf.23
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
24945
190253
131170
2026-04-09T11:18:40Z
Psubhashish
86
ᱩᱪᱨᱟᱹᱱ
190253
wikitext
text/x-wiki
'''ᱛᱷᱟᱨᱩ''' ([[ᱛᱷᱟᱨᱩ]]: थारु, {{Audio|OpenSpeaks-thq-Saptariya-Tharu-Sanjib Chaudhary-Pronunciation Tharu.wav|ᱩᱪᱨᱟᱹᱱ}}, [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]]: थरुवा) ᱥᱮ ᱛᱟᱨᱩᱦᱟᱴ (Nepali: थरुहट) ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ''' ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ '''ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾
{{Short description|Indo-Aryan language group of Nepal and India}}
{{Infobox language
| name = ᱛᱷᱟᱨᱩ
| pronunciation = {{Audio|OpenSpeaks-thq-Saptariya-Tharu-Sanjib Chaudhary-Pronunciation Tharu.wav|ᱩᱪᱨᱟᱹᱱ}}
| nativename = थारु, थरुवा, थरुहट
| states = [[Nepal]], [[India]]
| ethnicity = [[Tharu people|Tharu]] (incl. [[Buksa people|Bhoksa]])
| speakers = 1.53 million in Nepal
| date = 2011 census
| speakers2 = {{sigfig|367,000|1}} or more in India (1997–2007)<ref name=e18/>
| ref = e18
| nation =
| familycolor = Indo-European
| fam2 = [[Indo-Iranian languages|Indo-Iranian]]
| fam3 = [[Indo-Aryan languages|Indo-Aryan]]
| fam4 = [[Eastern Indo-Aryan languages|Eastern]]
| fam5 = [[Bihari languages|Bihari]]
| script = [[Devanagari]]
| lc1 = thl
| ld1 = Dangaura Tharu
| lc2 = tkt
| ld2 = Kathoriya Tharu
| lc3 = thr
| ld3 = Rana Tharu
| lc5 = thq
| ld5 = [[Kochila Tharu]]
| lc4 = the
| ld4 = Chitwania Tharu
| lc6 = tkb
| ld6 = [[Buksa language|Buksa Tharu]]
| lc7 = soi
| ld7 = Sonha
| glotto = thar1284
| glottorefname = Tharuic
| image = Tharu Area.jpg
| imagecaption = Regions in Nepal and India with significant Tharu population
}}
'''ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ''' ᱫᱚ '''ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱜᱟᱶᱛᱟ''' ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
'''ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ '''ᱠᱩᱢᱳᱱᱤ''', '''ᱚᱣᱟᱫᱷᱤ''', '''ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ''', '''ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ''', '''ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ''' ᱟᱨ '''ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ''' ᱾ ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ, 'ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ' ᱥᱟᱵᱽᱥᱴᱨᱚᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱳ-ᱛᱤᱵᱵᱵᱚᱛᱤ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱪᱤᱛᱣᱟᱱᱤᱭᱟ ᱛᱟᱨᱩ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱫᱟᱠᱤ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱣᱟᱱ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱣᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱣᱟᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱪᱤᱛᱣᱟᱱᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱪᱤᱱᱼᱛᱤᱵᱵᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱢᱟᱱᱪᱟᱰ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
gggsxco6l7bnu8oj2m9zct2c7jjv4a4
190254
190253
2026-04-09T11:19:10Z
Psubhashish
86
ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ +
190254
wikitext
text/x-wiki
[[File:OpenSpeaks-thq-Eastern Tharu-Achhai Chaudhary-SC-Medicinal Plants 01.webm|thumb|ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱣᱟᱭᱰᱭᱟ ᱥᱟᱯᱛᱟᱨᱤᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱩ (ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ) ᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱮᱫᱟᱭ]]
'''ᱛᱷᱟᱨᱩ''' ([[ᱛᱷᱟᱨᱩ]]: थारु, {{Audio|OpenSpeaks-thq-Saptariya-Tharu-Sanjib Chaudhary-Pronunciation Tharu.wav|ᱩᱪᱨᱟᱹᱱ}}, [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]]: थरुवा) ᱥᱮ ᱛᱟᱨᱩᱦᱟᱴ (Nepali: थरुहट) ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ''' ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ '''ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾
{{Short description|Indo-Aryan language group of Nepal and India}}
{{Infobox language
| name = ᱛᱷᱟᱨᱩ
| pronunciation = {{Audio|OpenSpeaks-thq-Saptariya-Tharu-Sanjib Chaudhary-Pronunciation Tharu.wav|ᱩᱪᱨᱟᱹᱱ}}
| nativename = थारु, थरुवा, थरुहट
| states = [[Nepal]], [[India]]
| ethnicity = [[Tharu people|Tharu]] (incl. [[Buksa people|Bhoksa]])
| speakers = 1.53 million in Nepal
| date = 2011 census
| speakers2 = {{sigfig|367,000|1}} or more in India (1997–2007)<ref name=e18/>
| ref = e18
| nation =
| familycolor = Indo-European
| fam2 = [[Indo-Iranian languages|Indo-Iranian]]
| fam3 = [[Indo-Aryan languages|Indo-Aryan]]
| fam4 = [[Eastern Indo-Aryan languages|Eastern]]
| fam5 = [[Bihari languages|Bihari]]
| script = [[Devanagari]]
| lc1 = thl
| ld1 = Dangaura Tharu
| lc2 = tkt
| ld2 = Kathoriya Tharu
| lc3 = thr
| ld3 = Rana Tharu
| lc5 = thq
| ld5 = [[Kochila Tharu]]
| lc4 = the
| ld4 = Chitwania Tharu
| lc6 = tkb
| ld6 = [[Buksa language|Buksa Tharu]]
| lc7 = soi
| ld7 = Sonha
| glotto = thar1284
| glottorefname = Tharuic
| image = Tharu Area.jpg
| imagecaption = Regions in Nepal and India with significant Tharu population
}}
'''ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ''' ᱫᱚ '''ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱜᱟᱶᱛᱟ''' ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
'''ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ '''ᱠᱩᱢᱳᱱᱤ''', '''ᱚᱣᱟᱫᱷᱤ''', '''ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ''', '''ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ''', '''ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ''' ᱟᱨ '''ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ''' ᱾ ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ, 'ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ' ᱥᱟᱵᱽᱥᱴᱨᱚᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱳ-ᱛᱤᱵᱵᱵᱚᱛᱤ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱪᱤᱛᱣᱟᱱᱤᱭᱟ ᱛᱟᱨᱩ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱫᱟᱠᱤ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱣᱟᱱ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱣᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱣᱟᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱪᱤᱛᱣᱟᱱᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱪᱤᱱᱼᱛᱤᱵᱵᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱢᱟᱱᱪᱟᱰ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
cs2ju8qoii6ioqrq23wt91h75fhmkxk
ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
35425
190237
2026-04-09T02:16:26Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Infobox ethnic group | group = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ | population = {{circa|᱒᱕᱓}} | total_ref = <ref name="nphc" /> | total_year = ᱒᱐᱒᱑ | image = Gyani Maiya Sen Kusunda-"Gyani Maiya" (2019 documentary).jpg | caption = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱵᱩᱰᱷᱤ [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]] (᱑᱙᱓᱗–᱒᱐᱒᱐), ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ | popplace = {{flag|..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
190237
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ
| population = {{circa|᱒᱕᱓}}
| total_ref = <ref name="nphc" />
| total_year = ᱒᱐᱒᱑
| image = Gyani Maiya Sen Kusunda-"Gyani Maiya" (2019 documentary).jpg
| caption = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱵᱩᱰᱷᱤ [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]] (᱑᱙᱓᱗–᱒᱐᱒᱐), ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ
| popplace = {{flag|Nepal}}
| languages = [[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
| religions =
| related =
| footnotes =
| native_name =
| native_name_lang =
| flag =
}}
[[File:OpenSpeaks-Kgg-Gejmehac Gipan-Gyani Maiya Sen Kusunda-Uday Raj Aaley-Kusunda language endangerment.webm|thumb|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱰᱷᱤ [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]] ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ''Gyani Maiya'' ᱨᱮ [[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾]]
'''ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ''' ({{langx|ne|कुसुन्डा जाति}}) ᱥᱮ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱟ ("ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ"), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ '''ᱢᱤᱦᱟᱠ''' ᱥᱮ '''ᱢᱭᱟᱦᱟᱠ''' ᱥᱮ '''ᱢᱭᱟᱦᱟᱠ''' ('''Mihaq''' ᱥᱮ '''Myahq''' ᱥᱮ '''Myahak''') ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ,<ref>[http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/kusunda.htm B. K. Rana (Linguistic Society of Nepal), "New Materials on Kusunda Language"] (Presented to the Fourth Round Table International Conference on Ethnogenesis of South and Central Asia, Harvard University, Cambridge MA, USA. May 11–13, 2002)</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫᱽᱨᱟ-ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱡᱳᱦᱟᱱ ᱨᱮᱭᱱᱦᱟᱨᱰ (Johan Reinhard) ᱛᱟᱞᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱝ (Dang) ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱠᱷᱮᱛ (Surkhet) ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ, ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱨᱮ, ᱨᱮᱱᱮ ᱱᱮᱵᱮᱥᱠᱤ-ᱣᱳᱡᱳᱠᱳᱣᱤᱴᱡᱽ (René Nebesky-Wojkowitz) ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ "ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ" (silent trade) ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱤᱞ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>Nebesky-Wojkowitz, René. 1959. Kusunda and Chepang: Notes on Two Little-Known Tribes of Nepal. Bulletin of the International Committee on Urgent Anthropological and Ethnological Research 2: 77-84.</ref>
ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ (᱑᱖᱐ ᱥᱮᱢᱤ ᱜᱟᱱ) ᱥᱟᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱝ ᱢᱚᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱤᱨ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱮ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ (animism) ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱩᱴ ᱒᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="nphc">{{Cite web |date=2022-01-27 |title=National Population and Housing Census 2011 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity?type=report}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱔ ᱦᱚᱲ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ "ᱵᱤᱨ ᱦᱚᱲ" ᱥᱮ "ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ" (savage) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱯᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
m3fhohgu4ko1yozsnnqt5cvm0v2pysc
190238
190237
2026-04-09T02:20:57Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
190238
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ
| population = {{circa|᱒᱕᱓}}
| total_ref = <ref name="nphc" />
| total_year = ᱒᱐᱒᱑
| image = Gyani Maiya Sen Kusunda-"Gyani Maiya" (2019 documentary).jpg
| caption = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱵᱩᱰᱷᱤ [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]] (᱑᱙᱓᱗–᱒᱐᱒᱐), ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ
| popplace = {{flag|Nepal}}
| languages = [[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
| religions =
| related =
| footnotes =
| native_name =
| native_name_lang =
| flag =
}}
[[File:OpenSpeaks-Kgg-Gejmehac Gipan-Gyani Maiya Sen Kusunda-Uday Raj Aaley-Kusunda language endangerment.webm|thumb|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱰᱷᱤ [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]] ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ''Gyani Maiya'' ᱨᱮ [[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾]]
'''ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: कुसुन्डा जाति) ᱥᱮ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱟ ("ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ"), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ '''ᱢᱤᱦᱟᱠ''' ᱥᱮ '''ᱢᱭᱟᱦᱟᱠ''' ᱥᱮ '''ᱢᱭᱟᱦᱟᱠ''' ('''Mihaq''' ᱥᱮ '''Myahq''' ᱥᱮ '''Myahak''') ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ,<ref>[http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/kusunda.htm B. K. Rana (Linguistic Society of Nepal), "New Materials on Kusunda Language"] (Presented to the Fourth Round Table International Conference on Ethnogenesis of South and Central Asia, Harvard University, Cambridge MA, USA. May 11–13, 2002)</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ-ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱡᱳᱦᱟᱱ ᱨᱮᱭᱱᱦᱟᱨᱰ (Johan Reinhard) ᱛᱟᱞᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱠᱷᱮᱛ ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱮᱞᱮᱢ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ, ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱨᱮ, ᱨᱮᱱᱮ ᱱᱮᱵᱮᱥᱠᱤ-ᱣᱳᱡᱳᱠᱳᱣᱤᱴᱡᱽ (René Nebesky-Wojkowitz) ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ "ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ" (silent trade) ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱤᱞ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>Nebesky-Wojkowitz, René. 1959. Kusunda and Chepang: Notes on Two Little-Known Tribes of Nepal. Bulletin of the International Committee on Urgent Anthropological and Ethnological Research 2: 77-84.</ref>
ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ (᱑᱖᱐ ᱥᱮᱢᱤ ᱜᱟᱱ) ᱥᱟᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱝ ᱢᱚᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱤᱨ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱮ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱩᱴ ᱒᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="nphc">{{Cite web |date=2022-01-27 |title=National Population and Housing Census 2011 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity?type=report}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱔ ᱦᱚᱲ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ "ᱵᱤᱨ ᱦᱚᱲ" ᱥᱮ "ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱯᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
shuc4ed6layppukqzu9h5dz03dn127b
190239
190238
2026-04-09T02:21:40Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
190239
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ
| population = {{circa|᱒᱕᱓}}
| total_ref = <ref name="nphc" />
| total_year = ᱒᱐᱒᱑
| image = Gyani Maiya Sen Kusunda-"Gyani Maiya" (2019 documentary).jpg
| caption = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱵᱩᱰᱷᱤ [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]] (᱑᱙᱓᱗–᱒᱐᱒᱐), ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ
| popplace = {{flag|Nepal}}
| languages = [[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
| religions =
| related =
| footnotes =
| native_name =
| native_name_lang =
| flag =
}}
[[File:OpenSpeaks-Kgg-Gejmehac Gipan-Gyani Maiya Sen Kusunda-Uday Raj Aaley-Kusunda language endangerment.webm|thumb|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱰᱷᱤ [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]] ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ''Gyani Maiya'' ᱨᱮ [[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾]]
'''ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: कुसुन्डा जाति) ᱥᱮ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱟ ("ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ"), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ '''ᱢᱤᱦᱟᱠ''' ᱥᱮ '''ᱢᱭᱟᱦᱟᱠ''' ᱥᱮ '''ᱢᱭᱟᱦᱟᱠ''' ('''Mihaq''' ᱥᱮ '''Myahq''' ᱥᱮ '''Myahak''') ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ,<ref>[http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/kusunda.htm B. K. Rana (Linguistic Society of Nepal), "New Materials on Kusunda Language"] (Presented to the Fourth Round Table International Conference on Ethnogenesis of South and Central Asia, Harvard University, Cambridge MA, USA. May 11–13, 2002)</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ-ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱡᱳᱦᱟᱱ ᱨᱮᱭᱱᱦᱟᱨᱰ (Johan Reinhard) ᱛᱟᱞᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱠᱷᱮᱛ ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱮᱞᱮᱢ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ, ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱨᱮ, ᱨᱮᱱᱮ ᱱᱮᱵᱮᱥᱠᱤ-ᱣᱳᱡᱳᱠᱳᱣᱤᱴᱡᱽ (René Nebesky-Wojkowitz) ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ "ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ" (silent trade) ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱤᱞ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>Nebesky-Wojkowitz, René. 1959. Kusunda and Chepang: Notes on Two Little-Known Tribes of Nepal. Bulletin of the International Committee on Urgent Anthropological and Ethnological Research 2: 77-84.</ref>
ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ (᱑᱖᱐ ᱥᱮᱢᱤ ᱜᱟᱱ) ᱥᱟᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱝ ᱢᱚᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱤᱨ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱮ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱩᱴ ᱒᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="nphc">{{Cite web |date=2022-01-27 |title=National Population and Housing Census 2011 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity?type=report}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱔ ᱦᱚᱲ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ "ᱵᱤᱨ ᱦᱚᱲ" ᱥᱮ "ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱯᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
p28s0kcsed8d8bhvus7a234cgjf5e1u
190240
190239
2026-04-09T02:23:36Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
190240
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ
| population = {{circa|᱒᱕᱓}}
| total_ref = <ref name="nphc" />
| total_year = ᱒᱐᱒᱑
| image = Gyani Maiya Sen Kusunda-"Gyani Maiya" (2019 documentary).jpg
| caption = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱵᱩᱰᱷᱤ [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]] (᱑᱙᱓᱗–᱒᱐᱒᱐), ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ
| popplace = {{flag|Nepal}}
| languages = [[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
| religions =
| related =
| footnotes =
| native_name =
| native_name_lang =
| flag =
}}
[[File:OpenSpeaks-Kgg-Gejmehac Gipan-Gyani Maiya Sen Kusunda-Uday Raj Aaley-Kusunda language endangerment.webm|thumb|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱰᱷᱤ [[ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱢᱟᱭᱭᱟ ᱥᱮᱹᱱ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ]] ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ''ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱢᱟᱭᱭᱟ'' ᱨᱮ [[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾]]
'''ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: कुसुन्डा जाति) ᱥᱮ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱟ ("ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ"), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ '''ᱢᱤᱦᱟᱠ''' ᱥᱮ '''ᱢᱭᱟᱦᱟᱠ''' ᱥᱮ '''ᱢᱭᱟᱦᱟᱠ''' ('''Mihaq''' ᱥᱮ '''Myahq''' ᱥᱮ '''Myahak''') ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ,<ref>[http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/kusunda.htm B. K. Rana (Linguistic Society of Nepal), "New Materials on Kusunda Language"] (Presented to the Fourth Round Table International Conference on Ethnogenesis of South and Central Asia, Harvard University, Cambridge MA, USA. May 11–13, 2002)</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ-ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱡᱳᱦᱟᱱ ᱨᱮᱭᱱᱦᱟᱨᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱠᱷᱮᱛ ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱮᱞᱮᱢ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ, ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱨᱮ, ᱨᱮᱱᱮ ᱱᱮᱵᱮᱥᱠᱤ-ᱣᱳᱡᱳᱠᱳᱣᱤᱴᱡᱽ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ "ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ" ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱤᱞ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>Nebesky-Wojkowitz, René. 1959. Kusunda and Chepang: Notes on Two Little-Known Tribes of Nepal. Bulletin of the International Committee on Urgent Anthropological and Ethnological Research 2: 77-84.</ref>
ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ (᱑᱖᱐ ᱥᱮᱢᱤ ᱜᱟᱱ) ᱥᱟᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱝ ᱢᱚᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱤᱨ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱮ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱩᱴ ᱒᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="nphc">{{Cite web |date=2022-01-27 |title=National Population and Housing Census 2011 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity?type=report}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱔ ᱦᱚᱲ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ "ᱵᱤᱨ ᱦᱚᱲ" ᱥᱮ "ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱯᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
2i81otbkxnxbnbenyfg7dh7nqrhagkp
190241
190240
2026-04-09T02:24:48Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
190241
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ
| population = {{circa|᱒᱕᱓}}
| total_ref = <ref name="nphc" />
| total_year = ᱒᱐᱒᱑
| image = Gyani Maiya Sen Kusunda-"Gyani Maiya" (2019 documentary).jpg
| caption = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱵᱩᱰᱷᱤ [[ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱢᱟᱭᱭᱟ ᱥᱮᱹᱱ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ]] (᱑᱙᱓᱗–᱒᱐᱒᱐), ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ
| popplace = {{flag|Nepal}}
| languages = [[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
| religions =
| related =
| footnotes =
| native_name =
| native_name_lang =
| flag =
}}
[[File:OpenSpeaks-Kgg-Gejmehac Gipan-Gyani Maiya Sen Kusunda-Uday Raj Aaley-Kusunda language endangerment.webm|thumb|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱰᱷᱤ [[ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱢᱟᱭᱭᱟ ᱥᱮᱹᱱ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ]] ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ''ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱢᱟᱭᱭᱟ'' ᱨᱮ [[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾]]
'''ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: कुसुन्डा जाति) ᱥᱮ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱟ ("ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ"), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ '''ᱢᱤᱦᱟᱠ''' ᱥᱮ '''ᱢᱭᱟᱦᱟᱠ''' ᱥᱮ '''ᱢᱭᱟᱦᱟᱠ''' ('''Mihaq''' ᱥᱮ '''Myahq''' ᱥᱮ '''Myahak''') ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ,<ref>[http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/kusunda.htm B. K. Rana (Linguistic Society of Nepal), "New Materials on Kusunda Language"] (Presented to the Fourth Round Table International Conference on Ethnogenesis of South and Central Asia, Harvard University, Cambridge MA, USA. May 11–13, 2002)</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ-ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱡᱳᱦᱟᱱ ᱨᱮᱭᱱᱦᱟᱨᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱠᱷᱮᱛ ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱮᱞᱮᱢ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ, ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱨᱮ, ᱨᱮᱱᱮ ᱱᱮᱵᱮᱥᱠᱤ-ᱣᱳᱡᱳᱠᱳᱣᱤᱴᱡᱽ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ "ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ" ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱤᱞ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>Nebesky-Wojkowitz, René. 1959. Kusunda and Chepang: Notes on Two Little-Known Tribes of Nepal. Bulletin of the International Committee on Urgent Anthropological and Ethnological Research 2: 77-84.</ref>
ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ (᱑᱖᱐ ᱥᱮᱢᱤ ᱜᱟᱱ) ᱥᱟᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱝ ᱢᱚᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱤᱨ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱮ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱩᱴ ᱒᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="nphc">{{Cite web |date=2022-01-27 |title=National Population and Housing Census 2011 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity?type=report}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱔ ᱦᱚᱲ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ "ᱵᱤᱨ ᱦᱚᱲ" ᱥᱮ "ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱯᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
ieh0b71hkrl93kjkvd4805eox7g3omv
190242
190241
2026-04-09T02:25:42Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
190242
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ
| population = {{circa|᱒᱕᱓}}
| total_ref = <ref name="nphc" />
| total_year = ᱒᱐᱒᱑
| image = Gyani Maiya Sen Kusunda-"Gyani Maiya" (2019 documentary).jpg
| caption = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱵᱩᱰᱷᱤ [[ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱢᱟᱭᱭᱟ ᱥᱮᱹᱱ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ]] (᱑᱙᱓᱗–᱒᱐᱒᱐), ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ
| popplace = {{flag|Nepal}}
| languages = [[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
| religions =
| related =
| footnotes =
| native_name =
| native_name_lang =
| flag =
}}
[[File:OpenSpeaks-Kgg-Gejmehac Gipan-Gyani Maiya Sen Kusunda-Uday Raj Aaley-Kusunda language endangerment.webm|thumb|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱰᱷᱤ [[ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱢᱟᱭᱭᱟ ᱥᱮᱹᱱ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ]] ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ''ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱢᱟᱭᱭᱟ'' ᱨᱮ [[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾]]
'''ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: कुसुन्डा जाति) ᱥᱮ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱟ ("ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ"), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ '''ᱢᱤᱦᱟᱠ''' ᱥᱮ '''ᱢᱭᱟᱦᱟᱠ''' ᱥᱮ '''ᱢᱭᱟᱦᱟᱠ''' ('''Mihaq''' ᱥᱮ '''Myahq''' ᱥᱮ '''Myahak''') ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ,<ref>[http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/kusunda.htm B. K. Rana (Linguistic Society of Nepal), "New Materials on Kusunda Language"] (Presented to the Fourth Round Table International Conference on Ethnogenesis of South and Central Asia, Harvard University, Cambridge MA, USA. May 11–13, 2002)</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ-ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱡᱳᱦᱟᱱ ᱨᱮᱭᱱᱦᱟᱨᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱠᱷᱮᱛ ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱮᱞᱮᱢ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ, ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱨᱮ, ᱨᱮᱱᱮ ᱱᱮᱵᱮᱥᱠᱤ-ᱣᱳᱡᱳᱠᱳᱣᱤᱴᱡᱽ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ "ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ" ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱤᱞ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>Nebesky-Wojkowitz, René. 1959. Kusunda and Chepang: Notes on Two Little-Known Tribes of Nepal. Bulletin of the International Committee on Urgent Anthropological and Ethnological Research 2: 77-84.</ref>
ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ (᱑᱖᱐ ᱥᱮᱢᱤ ᱜᱟᱱ) ᱥᱟᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱝ ᱢᱚᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱤᱨ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱮ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱩᱴ ᱒᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="nphc">{{Cite web |date=2022-01-27 |title=National Population and Housing Census 2011 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity?type=report}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱔ ᱦᱚᱲ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ "ᱵᱤᱨ ᱦᱚᱲ" ᱥᱮ "ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱯᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
sdq0m6a9uhj4h46rayd0y7ma8mgo7a8
190244
190242
2026-04-09T02:35:08Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
190244
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}}
{{Infobox language
| name = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ
| nativename = {{lang|kgg|Gemehaq gipan}}<ref name="Watters"/>
| pronunciation = {{IPA|kgg|gemʰjaχ gipən||Miɦjɑːk_(Mihaq)_-_01.ogg}}
| states = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
| region = [[ᱜᱚᱱᱰᱚᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| ethnicity = ᱒᱕᱓ [[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ|ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ]] (᱒᱐᱒᱑ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ)
| speakers = ᱑
| date = ᱒᱐᱒᱓
| extinct =
| script = [[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]]
| familycolor = Isolate
| family = [[Language isolate|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱠᱞᱟ]]
| iso3 = kgg
| glotto = kusu1250
| glottorefname = Kusunda
| map = Kusunda_language.png
| mapcaption = ᱮᱛᱷᱱᱚᱞᱚᱜᱽ ᱴᱷᱟᱶ: (ᱯᱟᱪᱮ) [[ᱫᱟᱝ ᱡᱤᱞᱞᱟ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱫᱟᱝ]] ᱟᱨ [[ᱯᱤᱣᱴᱷᱟᱱ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] (ᱜᱷᱟᱸᱴ ᱟᱥᱟᱲᱮ) [[ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ; (ᱛᱟᱞᱟ) [[ᱛᱟᱱᱟᱦᱩᱱ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] [[ᱜᱚᱱᱰᱚᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ
}}
'''ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ''' ᱥᱮ '''ᱠᱩᱥᱟᱱᱰᱟ''' (ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ {{Lang|kgg|Gemehaq gipan}} <ref name="Watters"/>) ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[Language isolate|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱠᱞᱟ]] (language isolate) ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱥᱮᱱ-ᱠᱷᱚᱛᱨᱤ]],<ref>{{Cite web |last=Bhattarai |first=Sewa |date=2023-05-13 |title=The last of the Kusunda |url=https://nepalitimes.com/multimedia/the-last-of-the-kusunda |website=nepalitimes.com}}</ref> ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=McDougall |first=Eileen |title=The language that doesn't use 'no' |url=https://www.bbc.com/future/article/20220804-kusunda-the-language-isolate-with-no-word-for-no |website=www.bbc.com}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=caste-ethnicity-report |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity?type=data |website=censusnepal.cbs.gov.np}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
[[File:OpenSpeaks-Kgg-Gejmehac Gipan-Gyani Maiya Sen Kusunda-Uday Raj Aaley-Kusunda language endangerment.webm|thumb|[[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ|ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ]] ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱩᱰᱷᱤ [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]] ᱫᱚ [[ᱩᱫᱚᱭ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱞᱮ]] ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''Gyani Maiya'' ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾]]
ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱞᱟ (isolate) ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Tibeto-Burman languages|ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ-ᱵᱚᱨᱢᱟᱱ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ— ᱜᱭᱟᱱᱤ ᱢᱟᱭᱟ ᱥᱮᱱ, ᱯᱨᱮᱢ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱦᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱥᱤᱝ— ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ [[Tribhuvan University]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱗ ᱥᱮ ᱘ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Watters"/> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱡᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (moribund), ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟᱢᱟᱢᱟ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-04-19/rajamama-lone-kusunda-language-speaker-dies.html|title=Rajamama, lone Kusunda language speaker, dies}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱜᱭᱟᱱᱤ ᱢᱟᱭᱟ ᱥᱮᱱ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱥᱮᱱ-ᱠᱷᱚᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱴᱟ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite report|doi = 10.17613/1zy2-k376|year = 2019|last1 = Aaley|first1 = Uday Raj|title = New data on Kusunda}}</ref> ᱩᱫᱚᱭ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱞᱮ ᱫᱚ 'Kusunda Tribe and Dictionary' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2017/08/01/book-that-traces-kusunda-tribes-history-hits-shelves|title=Book that traces Kusunda tribe's history hits shelves}}</ref>
== ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ==
David E. Watters ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱠᱞᱟ (language isolate) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱱᱰᱟ (Munda) ᱥᱮ ᱫᱽᱨᱟᱵᱤᱰᱤᱭᱟᱱ (Dravidian) ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[Burushaski|ᱵᱩᱨᱩᱥᱟᱥᱠᱤ]], [[Nihali language|ᱱᱤᱦᱟᱞᱤ]] ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱰᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱲᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ==
=== ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ===
ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱠ (harmonic) ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ:
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|+ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ
! ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ
! [[Front vowel|ᱞᱟᱦᱟ]]
! [[Central vowel|ᱛᱟᱞᱟ]]
! [[Back vowel|ᱛᱟᱭᱚᱢ]]
|-
! [[Close vowel|ᱵᱚᱱᱫᱚ]]
| bgcolor="#ffcccc" | ''{{IPAlink|i}}''|| || bgcolor="#ffcccc"|''{{IPAlink|u}}''
|-
! [[Mid vowel|ᱛᱟᱞᱟᱱᱟ]]
| bgcolor="#ccffcc"| {{IPAlink|e}} || bgcolor="#ffcccc"|''{{IPAlink|ə}}''|| bgcolor="#ccffcc" |{{IPAlink|o}}
|-
! [[Open vowel|ᱡᱷᱤᱡ]]
| || bgcolor="#ccffcc"| {{IPAlink|a}} ||
|}
=== ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ ===
ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱭᱩᱵᱷᱩᱞᱟᱨ (uvular) ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾
== ᱟᱲᱟᱝ ==
ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱨᱚᱠ (cases) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴᱤᱵᱷ (nominative), ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱵᱷ (genitive) ᱟᱨ ᱮᱠᱭᱩᱡᱮᱴᱤᱵᱷ (accusative) ᱾
{| class="wikitable"
! ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ
! ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴᱤᱵᱷ
! ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱵᱷ
! ᱮᱠᱭᱩᱡᱮᱴᱤᱵᱷ
|-
! ᱑ ᱞᱟᱹᱭᱤᱡ, ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱱ
| tsi || tsi, tsi-yi || tən-da
|-
! ᱑ ᱞᱟᱹᱭᱤᱡ, ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱜᱚᱴᱟᱱ
| tok || tig-i || (toʔ-da)
|-
! ᱒ ᱞᱟᱹᱭᱤᱡ, ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱱ
| nu || nu, ni-yi || nən-da
|-
! ᱒ ᱞᱟᱹᱭᱤᱡ, ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱜᱚᱴᱟᱱ
| nok || nig-i || (noʔ-da)
|}
== ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ (Negation) ==
ᱰᱳᱱᱳᱦᱩᱣᱮ, ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱳᱠᱷᱨᱮᱞ (᱒᱐᱑᱔) ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱱᱠᱨᱤᱴ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ "-u" ᱥᱟᱯᱷᱤᱠᱥ (suffix) ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ (irrealis mood) ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ==
ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ (Proto-Kusunda) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ:
* ᱦᱟᱨᱟᱝ (Bone): *g-u-hu
* ᱢᱮᱫ (Eye): *i-niN
* ᱡᱤᱞᱟᱹᱝ (Tongue): *u-dziŋ
* ᱰᱟᱴᱟ (Tooth): *u-hu
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱥᱮᱱ-ᱠᱷᱚᱛᱨᱤ]]
* [[ᱩᱫᱚᱭ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱞᱮ]]
* [[ᱱᱤᱦᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* Watters, David E. (2005): ''Kusunda: a typological isolate in South Asia''.
* Donohue, Mark & Raj Gautam, Bhoj (2013): ''Evidence and stance in Kusunda''.
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-17537845 "Nepal's mystery language on the verge of extinction"], BBC.
* [https://www.archivenepal.org/kusundacourse Learn Kusunda Language]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱠᱞᱟ ᱠᱚ]]
2vebq3rzdfl7c2dniqfrkxupvwuf8o1
190245
190244
2026-04-09T02:40:52Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
190245
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}}
{{Infobox language
| name = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ
| nativename = {{lang|kgg|Gemehaq gipan}}<ref name="Watters"/>
| pronunciation = {{IPA|kgg|gemʰjaχ gipən||Miɦjɑːk_(Mihaq)_-_01.ogg}}
| states = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
| region = [[ᱜᱚᱱᱰᱚᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| ethnicity = ᱒᱕᱓ [[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ|ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ]] (᱒᱐᱒᱑ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ)
| speakers = ᱑
| date = ᱒᱐᱒᱓
| extinct =
| script = [[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]]
| familycolor = Isolate
| family = [[Language isolate|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱠᱞᱟ]]
| iso3 = kgg
| glotto = kusu1250
| glottorefname = Kusunda
| map = Kusunda_language.png
| mapcaption = ᱮᱛᱷᱱᱚᱞᱚᱜᱽ ᱴᱷᱟᱶ: (ᱯᱟᱪᱮ) [[ᱫᱟᱝ ᱡᱤᱞᱞᱟ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱫᱟᱝ]] ᱟᱨ [[ᱯᱤᱣᱴᱷᱟᱱ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] (ᱜᱷᱟᱸᱴ ᱟᱥᱟᱲᱮ) [[ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ; (ᱛᱟᱞᱟ) [[ᱛᱟᱱᱟᱦᱩᱱ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] [[ᱜᱚᱱᱰᱚᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ
}}
'''ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ''' ᱥᱮ '''ᱠᱩᱥᱟᱱᱰᱟ''' (ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ {{Lang|kgg|Gemehaq gipan}} <ref name="Watters"/>) ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[Language isolate|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱠᱞᱟ]] (language isolate) ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱥᱮᱱ-ᱠᱷᱚᱛᱨᱤ]],<ref>{{Cite web |last=Bhattarai |first=Sewa |date=2023-05-13 |title=The last of the Kusunda |url=https://nepalitimes.com/multimedia/the-last-of-the-kusunda |website=nepalitimes.com}}</ref> ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=McDougall |first=Eileen |title=The language that doesn't use 'no' |url=https://www.bbc.com/future/article/20220804-kusunda-the-language-isolate-with-no-word-for-no |website=www.bbc.com}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=caste-ethnicity-report |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity?type=data |website=censusnepal.cbs.gov.np}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
[[File:OpenSpeaks-Kgg-Gejmehac Gipan-Gyani Maiya Sen Kusunda-Uday Raj Aaley-Kusunda language endangerment.webm|thumb|[[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ|ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ]] ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱩᱰᱷᱤ [[ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱢᱟᱭᱭᱟ ᱥᱮᱹᱱ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ]] ᱫᱚ [[ᱩᱫᱚᱭ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱞᱮ]] ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱢᱟᱭᱭᱟ'' ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾]]
ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱞᱟ (isolate) ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ-ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ— ᱜᱭᱟᱱᱤ ᱢᱟᱭᱟ ᱥᱮᱱ, ᱯᱨᱮᱢ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱦᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱥᱤᱝ— ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱗ ᱥᱮ ᱘ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Watters"/> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱡᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (moribund), ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟᱢᱟᱢᱟ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-04-19/rajamama-lone-kusunda-language-speaker-dies.html|title=Rajamama, lone Kusunda language speaker, dies}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱜᱭᱟᱱᱤ ᱢᱟᱭᱟ ᱥᱮᱱ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱥᱮᱱ-ᱠᱷᱚᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱴᱟ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{Cite report|doi = 10.17613/1zy2-k376|year = 2019|last1 = Aaley|first1 = Uday Raj|title = New data on Kusunda}}</ref> ᱩᱫᱚᱭ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱞᱮ ᱫᱚ 'Kusunda Tribe and Dictionary' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2017/08/01/book-that-traces-kusunda-tribes-history-hits-shelves|title=Book that traces Kusunda tribe's history hits shelves}}</ref>
== ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ==
ᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱤ. ᱣᱟᱴᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱠᱞᱟ (language isolate) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱮ ᱫᱽᱨᱟᱵᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩᱥᱟᱥᱠᱤ, [[ᱱᱤᱦᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱤᱦᱟᱞᱤ]] ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱰᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱥᱟᱲᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ==
=== ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ===
ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱠ (harmonic) ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ:
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|+ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ
! ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ
! [[Front vowel|ᱞᱟᱦᱟ]]
! [[Central vowel|ᱛᱟᱞᱟ]]
! [[Back vowel|ᱛᱟᱭᱚᱢ]]
|-
! [[Close vowel|ᱵᱚᱱᱫᱚ]]
| bgcolor="#ffcccc" | ''{{IPAlink|i}}''|| || bgcolor="#ffcccc"|''{{IPAlink|u}}''
|-
! [[Mid vowel|ᱛᱟᱞᱟᱱᱟ]]
| bgcolor="#ccffcc"| {{IPAlink|e}} || bgcolor="#ffcccc"|''{{IPAlink|ə}}''|| bgcolor="#ccffcc" |{{IPAlink|o}}
|-
! [[Open vowel|ᱡᱷᱤᱡ]]
| || bgcolor="#ccffcc"| {{IPAlink|a}} ||
|}
=== ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ ===
ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱭᱩᱵᱷᱩᱞᱟᱨ (uvular) ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾
== ᱟᱲᱟᱝ ==
ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱨᱚᱠ (cases) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴᱤᱵᱷ (nominative), ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱵᱷ (genitive) ᱟᱨ ᱮᱠᱭᱩᱡᱮᱴᱤᱵᱷ (accusative)᱾
{| class="wikitable"
! ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ
! ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴᱤᱵᱷ
! ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱵᱷ
! ᱮᱠᱭᱩᱡᱮᱴᱤᱵᱷ
|-
! ᱑ ᱞᱟᱹᱭᱤᱡ, ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱱ
| tsi || tsi, tsi-yi || tən-da
|-
! ᱑ ᱞᱟᱹᱭᱤᱡ, ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱜᱚᱴᱟᱱ
| tok || tig-i || (toʔ-da)
|-
! ᱒ ᱞᱟᱹᱭᱤᱡ, ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱱ
| nu || nu, ni-yi || nən-da
|-
! ᱒ ᱞᱟᱹᱭᱤᱡ, ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱜᱚᱴᱟᱱ
| nok || nig-i || (noʔ-da)
|}
== ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ (Negation) ==
ᱰᱳᱱᱳᱦᱩᱣᱮ, ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱳᱠᱷᱨᱮᱞ (᱒᱐᱑᱔) ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱱᱠᱨᱤᱴ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ "-u" ᱥᱟᱯᱷᱤᱠᱥ (suffix) ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ (irrealis mood) ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾
== ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ==
ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ (Proto-Kusunda) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ:
* ᱦᱟᱨᱟᱝ (Bone): *g-u-hu
* ᱢᱮᱫ (Eye): *i-niN
* ᱡᱤᱞᱟᱹᱝ (Tongue): *u-dziŋ
* ᱰᱟᱴᱟ (Tooth): *u-hu
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱥᱮᱱ-ᱠᱷᱚᱛᱨᱤ]]
* [[ᱩᱫᱚᱭ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱞᱮ]]
* [[ᱱᱤᱦᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* Watters, David E. (2005): ''Kusunda: a typological isolate in South Asia''.
* Donohue, Mark & Raj Gautam, Bhoj (2013): ''Evidence and stance in Kusunda''.
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-17537845 "Nepal's mystery language on the verge of extinction"], BBC.
* [https://www.archivenepal.org/kusundacourse Learn Kusunda Language]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱠᱞᱟ ᱠᱚ]]
0eub6sdipcaegk18njaoyym01slbd18
ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ
0
35426
190243
2026-04-09T02:26:40Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Infobox ethnic group | group = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ | population = {{circa|᱒᱕᱓}} | total_ref = <ref name="nphc" /> | total_year = ᱒᱐᱒᱑ | image = Gyani Maiya Sen Kusunda-"Gyani Maiya" (2019 documentary).jpg | caption = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱵᱩᱰᱷᱤ [[ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱢᱟᱭᱭᱟ ᱥᱮᱹᱱ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ]] (᱑᱙᱓᱗–᱒᱐᱒᱐),..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
190243
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ
| population = {{circa|᱒᱕᱓}}
| total_ref = <ref name="nphc" />
| total_year = ᱒᱐᱒᱑
| image = Gyani Maiya Sen Kusunda-"Gyani Maiya" (2019 documentary).jpg
| caption = ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱵᱩᱰᱷᱤ [[ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱢᱟᱭᱭᱟ ᱥᱮᱹᱱ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ]] (᱑᱙᱓᱗–᱒᱐᱒᱐), ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ
| popplace = {{flag|Nepal}}
| languages = [[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
| religions =
| related =
| footnotes =
| native_name =
| native_name_lang =
| flag =
}}
[[File:OpenSpeaks-Kgg-Gejmehac Gipan-Gyani Maiya Sen Kusunda-Uday Raj Aaley-Kusunda language endangerment.webm|thumb|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱰᱷᱤ [[ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱢᱟᱭᱭᱟ ᱥᱮᱹᱱ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ]] ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ''ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱢᱟᱭᱭᱟ'' ᱨᱮ [[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾]]
'''ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: कुसुन्डा जाति) ᱥᱮ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱟ ("ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ"), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ '''ᱢᱤᱦᱟᱠ''' ᱥᱮ '''ᱢᱭᱟᱦᱟᱠ''' ᱥᱮ '''ᱢᱭᱟᱦᱟᱠ''' ('''Mihaq''' ᱥᱮ '''Myahq''' ᱥᱮ '''Myahak''') ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ,<ref>[http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/kusunda.htm B. K. Rana (Linguistic Society of Nepal), "New Materials on Kusunda Language"] (Presented to the Fourth Round Table International Conference on Ethnogenesis of South and Central Asia, Harvard University, Cambridge MA, USA. May 11–13, 2002)</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ-ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱡᱳᱦᱟᱱ ᱨᱮᱭᱱᱦᱟᱨᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱠᱷᱮᱛ ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱮᱞᱮᱢ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ, ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱨᱮ, ᱨᱮᱱᱮ ᱱᱮᱵᱮᱥᱠᱤ-ᱣᱳᱡᱳᱠᱳᱣᱤᱴᱡᱽ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ "ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ" ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱤᱞ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>Nebesky-Wojkowitz, René. 1959. Kusunda and Chepang: Notes on Two Little-Known Tribes of Nepal. Bulletin of the International Committee on Urgent Anthropological and Ethnological Research 2: 77-84.</ref>
ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ (᱑᱖᱐ ᱥᱮᱢᱤ ᱜᱟᱱ) ᱥᱟᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱝ ᱢᱚᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱤᱨ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱮ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱩᱴ ᱒᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="nphc">{{Cite web |date=2022-01-27 |title=National Population and Housing Census 2011 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity?type=report}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱔ ᱦᱚᱲ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ "ᱵᱤᱨ ᱦᱚᱲ" ᱥᱮ "ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱯᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾
alboj81jffch4r77snekhelvd26ymnr
ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛᱷ ᱱᱟᱭᱟᱨ
0
35427
190246
2026-04-09T04:54:19Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱖)}} {{confuse|Prashant Nair|Prashanth Nair}} {{Infobox astronaut | name = ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛᱷ ᱱᱟᱭᱟᱨ | honorific_suffix = {{Post-nominals|country=IND|size=90%|KC}} | image = Group Captain Prasanth Balakrishnan Nair.jpg | caption = ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱟᱨ | type = ᱥᱤᱧᱚᱛ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
190246
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱖)}}
{{confuse|Prashant Nair|Prashanth Nair}}
{{Infobox astronaut
| name = ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛᱷ ᱱᱟᱭᱟᱨ
| honorific_suffix = {{Post-nominals|country=IND|size=90%|KC}}
| image = Group Captain Prasanth Balakrishnan Nair.jpg
| caption = ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱟᱨ
| type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ|ISRO ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ]]
| selection = [[List of astronauts by year of selection#2019|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱚᱜᱚᱱᱭᱟᱛᱨᱤ ᱜᱽᱨᱩᱯ (᱒᱐᱑᱙)]]
| missions = | insignia =
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| birth_date = {{Birth date and age|26 August 1976}}
| birth_place = [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = {{hlist|[[ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ]]|[[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ]]|[[ᱴᱮᱥᱴ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ]]}}
| module = {{Infobox military person| embed = yes
| allegiance = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| branch = {{air force|India}}
| rank = [[File:Indian IAF OF-6.svg|20px]] [[Indian Air Force ranks and insignia|ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱢᱳᱰᱳᱨ]]
| serviceyears = ᱑᱙᱙᱘–ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ<ref>{{cite web|url=https://www.bharat-rakshak.com/indianairforce/database/25284|title=Service Record for Group Captain Prashanth Balakrishnan Nair |work=[[Bharat Rakshak]] |access-date=1 June 2025}}</ref>
| servicenumber = ᱒᱕᱒᱘᱔
| spouse= {{marriage|[[Lenaa]]|᱒᱐᱒᱔}}
| children=
| awards = [[File:Kirti Chakra ribbon.svg|30px]] [[ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚ]]
}}
| alma_mater = {{ubl
| [[ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[Bachelor of Science|B.S.]])
| [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]]
| [[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]]
| [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟᱱ]] ([[M.S.]])
| [[ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮᱥ ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
| [[ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱴᱚᱨ ᱟᱥᱲᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱴᱚᱨ ᱟᱥᱲᱟ]]
}}
}}
'''ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛᱷ ᱵᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ''' [[ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚ|KC]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱢᱳᱰᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱯᱮᱥ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ]] (ISRO) ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ|ᱜᱚᱜᱚᱱᱭᱟᱛᱨᱤ]] (ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ISRO ᱨᱮᱱᱟᱜ ''[[ᱜᱚᱜᱚᱱᱭᱟᱱ]]'' ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱯᱮᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱯᱮᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱯᱮᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ''[[Axiom Mission 4]]'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱱᱥᱩ ᱥᱩᱠᱞᱟ]] ᱤᱡ ᱵᱮᱠ-ᱟᱯ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛᱷ ᱵᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ, ᱱᱮᱢᱢᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱟᱢᱵᱤᱞ ᱵᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |date=27 February 2024 |title=Astronaut pick from Kerala's Palakkad is son of engineer; Malayalam actress Lena says they married earlier this month |url=https://indianexpress.com/article/india/prasanth-balakrishnan-nair-astronaut-from-kerala-gaganyaan-9184037/ |access-date=19 April 2024 |work=[[The Indian Express]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Naha |first=Abdul Latheef |date=27 February 2024 |title=Astronaut-designate Prashant Nair brings cheer to his native Nenmara |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/astronaut-prashant-nair-brings-cheer-to-his-native-nenmara/article67892549.ece |access-date=19 April 2024 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ [[ᱤᱨᱟᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱤᱱᱢᱚᱭᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱟᱹᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ NSS ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱨ ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱵᱤᱱᱤᱰ]] ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Prasanth Balakrishnan Nair: From Nenmara school's Wall of Excellence to the captain of Gaganyaan Mission |url=https://www.onmanorama.com/career-and-campus/top-news/2024/02/28/prasanth-b-nair-malayali-astronaut-gaganyaan-school-topper.html |access-date=19 April 2024 |work=[[Onmanorama]]}}</ref>
ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ [[Lenaa]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lenaa-kumars-marriage-proposal-with-gaganyaan-astronaut-prasanth-nair/articleshow/108094770.cms|title=Here's how Lenaa received her marriage proposal with Gaganyaan astronaut Prashant Nair|work=[[The Times of India]]|date=29 February 2024|access-date=31 July 2024|archive-date=31 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731081358/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lenaa-kumars-marriage-proposal-with-gaganyaan-astronaut-prasanth-nair/articleshow/108094770.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/gaganyaan-astronaut-prasanth-nair-my-husband-malayalam-actor-lena-2507867-2024-02-27|title=Malayalam actor Lena announces she is married to Gaganyaan astronaut Prasanth Nair|work=[[India Today]]|date=28 February 2024|accessdate=31 July 2024|archive-date=20 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240320041258/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/gaganyaan-astronaut-prasanth-nair-my-husband-malayalam-actor-lena-2507867-2024-02-27|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱩᱯ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱢᱳᱰᱳᱨ ᱨᱮᱸᱠ ᱛᱮ ᱯᱨᱳᱢᱳᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Tripathi |first=Sibu |date=2026-04-07 |title=Astronaut P Balakrishnan Nair promoted to the rank of Air Commodore |url=https://www.indiatoday.in/science/story/astronaut-p-balakrishnan-promoted-isro-rank-air-commodore-india-todya-exclusive-2892613-2026-04-07 |access-date=2026-04-07 |website=India Today |language=en}}</ref>
== ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱮᱰᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ 'ᱥᱣᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱚᱱᱚᱨ' (Sword of Honour) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] (IAF) ᱨᱮ [[ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱓,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ (experience) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[Antonov An-32]], [[Dornier Do 228]], [[Mikoyan-Gurevich MiG-21]], [[Mikoyan MiG-29]], ᱟᱨ [[Sukhoi Su-30 MKI]] ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/all-you-need-to-know-about-the-4-gaganyaan-astronauts-5136912|title=All you need to know about the Gaganyaan astronauts|work=[[NDTV]]|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Who is Prashanth Nair, the Kerala test pilot on Gaganyaan mission? |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/02/27/prashanth-nair-test-pilot-gaganyaan-isro-atronaut-space-mission-narendra-modi.html |access-date=19 April 2024 |work=[[Onmanorama]] |archive-date=5 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240305025338/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/02/27/prashanth-nair-test-pilot-gaganyaan-isro-atronaut-space-mission-narendra-modi.html |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ IAF ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱰ [[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮᱥ ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱴᱚᱨ ᱟᱥᱲᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱴᱚᱨ ᱟᱥᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Meet ISRO's 'Gaganyaan' Astronauts: From President's Gold Medalist To IAF Fighter Leader |url=https://www.freepressjournal.in/india/meet-isros-gaganyaan-astronauts-from-presidents-gold-medalist-to-iaf-fighter-leader |access-date=19 April 2024 |work=Free Press Journal}}</ref>
== ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
[[File:Gaganyaan crew at Russia.jpg|thumb|left|ᱱᱟᱭᱟᱨ (ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ) [[Yuri Gagarin Cosmonaut Training Center]] ᱨᱮ]]
᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱯᱮᱥ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ]] (ISRO) ᱨᱮᱱᱟᱜ ''[[ᱜᱚᱜᱚᱱᱭᱟᱱ]]'' ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱭᱨᱳᱥᱯᱮᱥ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱯᱮᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Pandey |first=Geeta |date=27 February 2024 |title=Gaganyaan: India names astronauts for maiden space flight |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-68411095 |access-date=27 February 2024 |work=[[BBC News]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱩᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Yuri Gagarin Cosmonaut Training Center]] ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=14 March 2021 |title=ISRO's astronaut trainees return after completing training in Russia |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/isro-astronauts-complete-russia-training-101613658020316.html |work=[[The Hindustan Times]] |access-date=1 June 2025}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱨᱮ ISRO ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱯᱷᱮᱥᱤᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱚᱱ-ᱥᱯᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱮᱭᱨᱳᱥᱯᱮᱥ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ]] ᱨᱮ [[Master of Engineering]] ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Kumar |first=Chethan |title=Nair, Prathap, Krishnan and Chauhan listed for Gaganyaan mission |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/nair-prathap-krishnan-and-chauhan-listed-for-gaganyaan-mission/articleshow/108022351.cms |access-date=27 February 2024 |work=[[The Times of India]] }}</ref> ᱒᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ISRO ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ''[[Gaganyaan-4]]'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ ᱴᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱨᱩᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱯᱮᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=27 February 2024 |title=Kerala celebrates as local son Prasanth Balakrishnan Nair gears up for Gaganyaan space mission |url=https://www.telegraphindia.com/india/kerala-celebrates-as-local-son-prasanth-balakrishnan-nair-gears-up-for-gaganyaan-space-mission/cid/2003321 |access-date=27 February 2024 |work=[[The Telegraph (India)|The Telegraph]] }}</ref> ᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ISRO ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱯᱮᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (ISS) ᱨᱮᱱᱟᱜ ''[[Axiom Mission 4]]'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱱᱥᱩ ᱥᱩᱠᱞᱟ]] ᱤᱡ ᱵᱮᱠ-ᱟᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱠᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱤᱣᱥᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[NASA]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Johnson Space Center]] ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://spacenews.com/indian-astronauts-to-start-training-for-iss-mission/|title=Indian astronauts to start training for ISS mission|date=2 August 2024|access-date=2 August 2024|work=[[SpaceNews]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Foust |first=Jeff |date=5 August 2024 |title=Hungary and Poland to join India on Ax-4 |url=https://spacenews.com/hungary-and-poland-to-join-india-on-ax-4/ |access-date=9 August 2024 |work=[[SpaceNews]]}}</ref><ref>{{cite web |date=3 August 2024 |title=Who is Group Captain Shubhanshu Shukla, the 'prime astronaut' for Indo-US mission to space? |url=https://indianexpress.com/article/technology/science/who-is-shubhanshu-shukla-indo-us-space-mission-9492109/ |access-date=3 August 2024|work=[[The Indian Express]] |archive-date=3 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803030456/https://indianexpress.com/article/technology/science/who-is-shubhanshu-shukla-indo-us-space-mission-9492109/ |url-status=live }}</ref>
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱰᱮ ᱯᱮᱨᱮᱰ|ᱜᱚᱱᱚᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱸ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ '''[[ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚ]]''' ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite press release |date=25 January 2026 |title=77th Republic Day: President approves Gallantry awards to 70 Armed Forces personnel, including six posthumous, also clears military decorations to 301 personnel |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218540®=3&lang=1|work=[[Press Information Bureau]], [[Government of India]] |access-date=25 January 2026}}</ref>
{| class="wikitable" style="margin:1em auto;"
|+
| colspan="4" |[[File:IAF Pilot bagde.png|center|300x300px]]
|-
| colspan="4" |[[File:Kirti Chakra ribbon.svg|center|150x150px]]
|-
| colspan="2" |[[File:IND Samanya Seva medal.svg|center|105x105px]]
| colspan="2" |[[File:IND Special Service Medal Ribbon.svg|center|105x105px]]
|-
|[[File:IND_Operation_Vijay_medal.svg|center|105x105px]]
| colspan="2" |[[File:IND Operation Parakram medal.svg|center|105x105px]]
|[[File:IND_Sainya_Seva_Medal_Ribbon.svg|center|105x105px]]
|-
|[[File:IND High Altitude Medal Ribbon.svg|center|105x105px]]
|[[File:75yearmedal.svg|center|105x105px]]
|[[File:IND_20YearsServiceMedalRibbon.svg|center|105x105px]]
|[[File:IND_9YearsServiceMedalRibbon.svg|center|105x105px]]
|-
| colspan="4" |[[File:COAS Commendation (India).png|center|150x150px]]
|}
{| class="wikitable" style="margin:1em auto;"
|+
| colspan="5" |{{center| [[ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚ]]}}
|-
| colspan="2" |{{center|[[ᱥᱟᱢᱟᱱᱭᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ]]}}
| colspan="3" |[[ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]]
|-
| {{center|[[Operation Vijay Medal]]}}
| colspan="2" |{{center|[[Operation Parakram Medal]]}}
| colspan="2" |[[ᱥᱟᱭᱱᱭᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ]]
|-
|{{center|[[High Altitude Medal]]}}
|{{center|[[75th Independence Anniversary Medal]]}}
|colspan="2" |{{center|[[20 Years Long Service Medal]]}}
|{{center|[[9 Years Long Service Medal]]}}
|-
| colspan="5" |{{center|[[Commendation Card (Indian Army)|Commedation Card]]}}
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{commons category}}
[[Category:᱑᱙᱗᱖ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[Category:᱒᱑ ᱟᱱ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ]]
[[Category:ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮᱥ ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱟᱵᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱥᱴ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱠᱚ]]
[[Category:ISRO ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ]]
[[Category:ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚ ᱧᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
4nbiwmm22881is24nt4nbdbbjlec3ky
190247
190246
2026-04-09T04:55:28Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
190247
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox astronaut
| name = ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛᱷ ᱱᱟᱭᱟᱨ
| honorific_suffix = {{Post-nominals|country=IND|size=90%|KC}}
| image = Group Captain Prasanth Balakrishnan Nair.jpg
| caption = ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱟᱨ
| type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ|ISRO ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ]]
| selection = [[List of astronauts by year of selection#2019|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱚᱜᱚᱱᱭᱟᱛᱨᱤ ᱜᱽᱨᱩᱯ (᱒᱐᱑᱙)]]
| missions = | insignia =
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| birth_date = {{Birth date and age|26 August 1976}}
| birth_place = [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = {{hlist|[[ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ]]|[[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ]]|[[ᱴᱮᱥᱴ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ]]}}
| module = {{Infobox military person| embed = yes
| allegiance = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| branch = {{air force|India}}
| rank = [[File:Indian IAF OF-6.svg|20px]] [[Indian Air Force ranks and insignia|ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱢᱳᱰᱳᱨ]]
| serviceyears = ᱑᱙᱙᱘–ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ<ref>{{cite web|url=https://www.bharat-rakshak.com/indianairforce/database/25284|title=Service Record for Group Captain Prashanth Balakrishnan Nair |work=[[Bharat Rakshak]] |access-date=1 June 2025}}</ref>
| servicenumber = ᱒᱕᱒᱘᱔
| spouse= {{marriage|[[Lenaa]]|᱒᱐᱒᱔}}
| children=
| awards = [[File:Kirti Chakra ribbon.svg|30px]] [[ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚ]]
}}
| alma_mater = {{ubl
| [[ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[Bachelor of Science|B.S.]])
| [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]]
| [[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]]
| [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟᱱ]] ([[M.S.]])
| [[ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮᱥ ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
| [[ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱴᱚᱨ ᱟᱥᱲᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱴᱚᱨ ᱟᱥᱲᱟ]]
}}
}}
'''ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛᱷ ᱵᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ''' [[ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚ|KC]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱢᱳᱰᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱯᱮᱥ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ]] (ISRO) ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ|ᱜᱚᱜᱚᱱᱭᱟᱛᱨᱤ]] (ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ISRO ᱨᱮᱱᱟᱜ ''[[ᱜᱚᱜᱚᱱᱭᱟᱱ]]'' ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱯᱮᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱯᱮᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱯᱮᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ''[[Axiom Mission 4]]'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱱᱥᱩ ᱥᱩᱠᱞᱟ]] ᱤᱡ ᱵᱮᱠ-ᱟᱯ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛᱷ ᱵᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ, ᱱᱮᱢᱢᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱟᱢᱵᱤᱞ ᱵᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |date=27 February 2024 |title=Astronaut pick from Kerala's Palakkad is son of engineer; Malayalam actress Lena says they married earlier this month |url=https://indianexpress.com/article/india/prasanth-balakrishnan-nair-astronaut-from-kerala-gaganyaan-9184037/ |access-date=19 April 2024 |work=[[The Indian Express]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Naha |first=Abdul Latheef |date=27 February 2024 |title=Astronaut-designate Prashant Nair brings cheer to his native Nenmara |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/astronaut-prashant-nair-brings-cheer-to-his-native-nenmara/article67892549.ece |access-date=19 April 2024 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ [[ᱤᱨᱟᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱤᱱᱢᱚᱭᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱟᱹᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ NSS ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱨ ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱵᱤᱱᱤᱰ]] ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Prasanth Balakrishnan Nair: From Nenmara school's Wall of Excellence to the captain of Gaganyaan Mission |url=https://www.onmanorama.com/career-and-campus/top-news/2024/02/28/prasanth-b-nair-malayali-astronaut-gaganyaan-school-topper.html |access-date=19 April 2024 |work=[[Onmanorama]]}}</ref>
ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ [[Lenaa]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lenaa-kumars-marriage-proposal-with-gaganyaan-astronaut-prasanth-nair/articleshow/108094770.cms|title=Here's how Lenaa received her marriage proposal with Gaganyaan astronaut Prashant Nair|work=[[The Times of India]]|date=29 February 2024|access-date=31 July 2024|archive-date=31 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731081358/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lenaa-kumars-marriage-proposal-with-gaganyaan-astronaut-prasanth-nair/articleshow/108094770.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/gaganyaan-astronaut-prasanth-nair-my-husband-malayalam-actor-lena-2507867-2024-02-27|title=Malayalam actor Lena announces she is married to Gaganyaan astronaut Prasanth Nair|work=[[India Today]]|date=28 February 2024|accessdate=31 July 2024|archive-date=20 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240320041258/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/gaganyaan-astronaut-prasanth-nair-my-husband-malayalam-actor-lena-2507867-2024-02-27|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱩᱯ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱢᱳᱰᱳᱨ ᱨᱮᱸᱠ ᱛᱮ ᱯᱨᱳᱢᱳᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Tripathi |first=Sibu |date=2026-04-07 |title=Astronaut P Balakrishnan Nair promoted to the rank of Air Commodore |url=https://www.indiatoday.in/science/story/astronaut-p-balakrishnan-promoted-isro-rank-air-commodore-india-todya-exclusive-2892613-2026-04-07 |access-date=2026-04-07 |website=India Today |language=en}}</ref>
== ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱮᱰᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ 'ᱥᱣᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱚᱱᱚᱨ' (Sword of Honour) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] (IAF) ᱨᱮ [[ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱓,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ (experience) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[Antonov An-32]], [[Dornier Do 228]], [[Mikoyan-Gurevich MiG-21]], [[Mikoyan MiG-29]], ᱟᱨ [[Sukhoi Su-30 MKI]] ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/all-you-need-to-know-about-the-4-gaganyaan-astronauts-5136912|title=All you need to know about the Gaganyaan astronauts|work=[[NDTV]]|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Who is Prashanth Nair, the Kerala test pilot on Gaganyaan mission? |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/02/27/prashanth-nair-test-pilot-gaganyaan-isro-atronaut-space-mission-narendra-modi.html |access-date=19 April 2024 |work=[[Onmanorama]] |archive-date=5 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240305025338/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/02/27/prashanth-nair-test-pilot-gaganyaan-isro-atronaut-space-mission-narendra-modi.html |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ IAF ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱰ [[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮᱥ ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱴᱚᱨ ᱟᱥᱲᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱴᱚᱨ ᱟᱥᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Meet ISRO's 'Gaganyaan' Astronauts: From President's Gold Medalist To IAF Fighter Leader |url=https://www.freepressjournal.in/india/meet-isros-gaganyaan-astronauts-from-presidents-gold-medalist-to-iaf-fighter-leader |access-date=19 April 2024 |work=Free Press Journal}}</ref>
== ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
[[File:Gaganyaan crew at Russia.jpg|thumb|left|ᱱᱟᱭᱟᱨ (ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ) [[Yuri Gagarin Cosmonaut Training Center]] ᱨᱮ]]
᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱯᱮᱥ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ]] (ISRO) ᱨᱮᱱᱟᱜ ''[[ᱜᱚᱜᱚᱱᱭᱟᱱ]]'' ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱭᱨᱳᱥᱯᱮᱥ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱯᱮᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Pandey |first=Geeta |date=27 February 2024 |title=Gaganyaan: India names astronauts for maiden space flight |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-68411095 |access-date=27 February 2024 |work=[[BBC News]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱩᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Yuri Gagarin Cosmonaut Training Center]] ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=14 March 2021 |title=ISRO's astronaut trainees return after completing training in Russia |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/isro-astronauts-complete-russia-training-101613658020316.html |work=[[The Hindustan Times]] |access-date=1 June 2025}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱨᱮ ISRO ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱯᱷᱮᱥᱤᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱚᱱ-ᱥᱯᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱮᱭᱨᱳᱥᱯᱮᱥ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ]] ᱨᱮ [[Master of Engineering]] ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Kumar |first=Chethan |title=Nair, Prathap, Krishnan and Chauhan listed for Gaganyaan mission |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/nair-prathap-krishnan-and-chauhan-listed-for-gaganyaan-mission/articleshow/108022351.cms |access-date=27 February 2024 |work=[[The Times of India]] }}</ref> ᱒᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ISRO ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ''[[Gaganyaan-4]]'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ ᱴᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱨᱩᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱯᱮᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=27 February 2024 |title=Kerala celebrates as local son Prasanth Balakrishnan Nair gears up for Gaganyaan space mission |url=https://www.telegraphindia.com/india/kerala-celebrates-as-local-son-prasanth-balakrishnan-nair-gears-up-for-gaganyaan-space-mission/cid/2003321 |access-date=27 February 2024 |work=[[The Telegraph (India)|The Telegraph]] }}</ref> ᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ISRO ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱯᱮᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (ISS) ᱨᱮᱱᱟᱜ ''[[Axiom Mission 4]]'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱱᱥᱩ ᱥᱩᱠᱞᱟ]] ᱤᱡ ᱵᱮᱠ-ᱟᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱠᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱤᱣᱥᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[NASA]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Johnson Space Center]] ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://spacenews.com/indian-astronauts-to-start-training-for-iss-mission/|title=Indian astronauts to start training for ISS mission|date=2 August 2024|access-date=2 August 2024|work=[[SpaceNews]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Foust |first=Jeff |date=5 August 2024 |title=Hungary and Poland to join India on Ax-4 |url=https://spacenews.com/hungary-and-poland-to-join-india-on-ax-4/ |access-date=9 August 2024 |work=[[SpaceNews]]}}</ref><ref>{{cite web |date=3 August 2024 |title=Who is Group Captain Shubhanshu Shukla, the 'prime astronaut' for Indo-US mission to space? |url=https://indianexpress.com/article/technology/science/who-is-shubhanshu-shukla-indo-us-space-mission-9492109/ |access-date=3 August 2024|work=[[The Indian Express]] |archive-date=3 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803030456/https://indianexpress.com/article/technology/science/who-is-shubhanshu-shukla-indo-us-space-mission-9492109/ |url-status=live }}</ref>
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱰᱮ ᱯᱮᱨᱮᱰ|ᱜᱚᱱᱚᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱸ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ '''[[ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚ]]''' ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite press release |date=25 January 2026 |title=77th Republic Day: President approves Gallantry awards to 70 Armed Forces personnel, including six posthumous, also clears military decorations to 301 personnel |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218540®=3&lang=1|work=[[Press Information Bureau]], [[Government of India]] |access-date=25 January 2026}}</ref>
{| class="wikitable" style="margin:1em auto;"
|+
| colspan="4" |[[File:IAF Pilot bagde.png|center|300x300px]]
|-
| colspan="4" |[[File:Kirti Chakra ribbon.svg|center|150x150px]]
|-
| colspan="2" |[[File:IND Samanya Seva medal.svg|center|105x105px]]
| colspan="2" |[[File:IND Special Service Medal Ribbon.svg|center|105x105px]]
|-
|[[File:IND_Operation_Vijay_medal.svg|center|105x105px]]
| colspan="2" |[[File:IND Operation Parakram medal.svg|center|105x105px]]
|[[File:IND_Sainya_Seva_Medal_Ribbon.svg|center|105x105px]]
|-
|[[File:IND High Altitude Medal Ribbon.svg|center|105x105px]]
|[[File:75yearmedal.svg|center|105x105px]]
|[[File:IND_20YearsServiceMedalRibbon.svg|center|105x105px]]
|[[File:IND_9YearsServiceMedalRibbon.svg|center|105x105px]]
|-
| colspan="4" |[[File:COAS Commendation (India).png|center|150x150px]]
|}
{| class="wikitable" style="margin:1em auto;"
|+
| colspan="5" |{{center| [[ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚ]]}}
|-
| colspan="2" |{{center|[[ᱥᱟᱢᱟᱱᱭᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ]]}}
| colspan="3" |[[ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]]
|-
| {{center|[[Operation Vijay Medal]]}}
| colspan="2" |{{center|[[Operation Parakram Medal]]}}
| colspan="2" |[[ᱥᱟᱭᱱᱭᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ]]
|-
|{{center|[[High Altitude Medal]]}}
|{{center|[[75th Independence Anniversary Medal]]}}
|colspan="2" |{{center|[[20 Years Long Service Medal]]}}
|{{center|[[9 Years Long Service Medal]]}}
|-
| colspan="5" |{{center|[[Commendation Card (Indian Army)|Commedation Card]]}}
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{commons category}}
[[Category:᱑᱙᱗᱖ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[Category:᱒᱑ ᱟᱱ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ]]
[[Category:ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮᱥ ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱟᱵᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱥᱴ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱠᱚ]]
[[Category:ISRO ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ]]
[[Category:ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚ ᱧᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
496ql97g0vpur1utlaet94rva8a52gi
ᱟᱝᱜᱚᱫᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ
0
35428
190248
2026-04-09T05:05:55Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"{{Infobox astronaut | name = ᱟᱝᱜᱚᱫᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ | image = Group Captain Angad Pratap.jpg | caption = ᱒᱐y᱒᱔ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ | type = ᱥᱤᱧᱚ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
190248
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox astronaut
| name = ᱟᱝᱜᱚᱫᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ
| image = Group Captain Angad Pratap.jpg
| caption = ᱒᱐y᱒᱔ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ
| type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ|ISRO ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ]]
| birth_date = {{Birth date and age|1982|7|17|df=yes}}
| birth_place = [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ]], ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| alma_mater = {{Unbulleted indent list
| [[ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[Bachelor of Science|B.S.]])
| [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]]
| [[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]]
| [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟᱱ]] ([[Master of Engineering|M.Tech.]])
}}
| occupation = {{hlist|[[ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ]]|[[ᱴᱮᱥᱴ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ]]}}
| selection = [[List of astronauts by year of selection#2019|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱚᱜᱚᱱᱭᱟᱛᱨᱤ ᱜᱽᱨᱩᱯ (᱒᱐᱑᱙)]]
| module = {{Infobox military person
| embed = yes
| allegiance = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| branch = {{air force|India}}
| rank = [[Group captain (India)|ᱜᱽᱨᱩᱯ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ]]
| serviceyears = ᱒᱐᱐᱔–ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
}}
}}
'''ᱟᱝᱜᱚᱫᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱒) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ [[Group captain (India)|ᱜᱽᱨᱩᱯ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ]] ᱟᱨ [[ᱴᱮᱥᱴ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱯᱮᱥ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ]] (ISRO) ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ|ᱜᱚᱜᱚᱱᱭᱟᱛᱨᱤ]] (ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ISRO ᱨᱮᱱᱟᱜ ''[[ᱜᱚᱜᱚᱱᱭᱟᱱ]]'' ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱯᱮᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Prayagraj Boy To IAF Pilot: Meet Group Captain Angad Prathap|url=https://www.timesnownews.com/india/who-is-group-captain-angadh-prathap-one-of-the-astronauts-of-gaganyaan-mission-article-108051317|date=27 February 2024|work=[[Times Now]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱯᱨᱤᱝᱰᱮᱞᱥ ᱥᱠᱩᱞ (Springdales School) ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Brit">{{cite encyclopedia|title=Angad Pratap – Biography|url=https://www.britannica.com/biography/Angad-Pratap|encyclopedia=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref>
== ᱰᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[fighter aircraft|ᱯᱷᱟᱭᱴᱚᱨ]] ᱥᱴᱨᱤᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ, ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ [[Group captain (India)|ᱜᱽᱨᱩᱯ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ]] ᱨᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱒,᱙᱐᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ (experience) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[Antonov An-32]], [[Dornier Do 228]], [[Mikoyan-Gurevich MiG-21]], [[Mikoyan MiG-29]], ᱟᱨ [[Sukhoi Su-30 MKI]] ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱴᱮᱥᱴ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱤᱯᱷᱟᱭ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ [[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Brit"/><ref name="NDTV">{{cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/all-you-need-to-know-about-the-4-gaganyaan-astronauts-5136912|title=All you need to know about the Gaganyaan astronauts|work=[[NDTV]]|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|title=Gaganyaan astronaut completes mountaineering course|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/gaganyaan-astronaut-completes-56-day-mountaineering-course-in-just-10-days/articleshow/115363174.cms|date=16 November 2024|work=[[The Times of India]]}}</ref> ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱯᱮᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱨ [[ᱴᱮᱥᱴ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title=Who Are The Four Astronauts Selected For India's Crewed Space Mission Gaganyaan?|url=https://www.news18.com/india/who-are-the-four-astronauts-selected-for-indias-crewed-space-mission-gaganyaan-details-here-8794550.html|work=[[News18]]|access-date=1 June 2025}}</ref>
== ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
[[File:Gaganyaan crew at Russia.jpg|thumb|left|ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ (ᱡᱚᱡᱚᱢ) [[Yuri Gagarin Cosmonaut Training Center]] ᱨᱮ]]
᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱯᱮᱥ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ]] (ISRO) ᱨᱮᱱᱟᱜ ''[[ᱜᱚᱜᱚᱱᱭᱟᱱ]]'' ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱭᱨᱳᱥᱯᱮᱥ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱯᱮᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Pandey |first=Geeta |date=27 February 2024 |title=Gaganyaan: India names astronauts for maiden space flight |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-68411095 |access-date=27 February 2024 |work=[[BBC News]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Rajwi |first=Tiki |date=27 February 2024 |title=ISRO's Gaganyaan mission: PM Modi announces Indian astronaut designates |url=https://www.thehindu.com/news/national/pm-modi-meets-gaganyaan-astronaut-designates/article67890939.ece |access-date=3 December 2025 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐ invaders ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱩᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Yuri Gagarin Cosmonaut Training Center]] ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=14 March 2021 |title=ISRO's astronaut trainees return after completing training in Russia |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/isro-astronauts-complete-russia-training-101613658020316.html |work=[[The Hindustan Times]] |access-date=1 June 2025}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱨᱮ ISRO ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱯᱷᱮᱥᱤᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱚᱱ-ᱥᱯᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Kumar |first=Chethan |title=Nair, Prathap, Krishnan and Chauhan listed for Gaganyaan mission |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/nair-prathap-krishnan-and-chauhan-listed-for-gaganyaan-mission/articleshow/108022351.cms |access-date=27 February 2024 |work=[[The Times of India]] }}</ref>
᱒᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ISRO ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱫᱚ ''ᱜᱚᱜᱚᱱᱭᱟᱱ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ ᱴᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱨᱩᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱯᱮᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=PM announces Gaganyaan astronauts|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-68411095|work=[[BBC News]]|date=27 February 2024|access-date=1 June 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱜᱚᱜᱚᱱᱭᱟᱱ'' ᱠᱨᱩᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱗ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Koshy |first=Jacob |date=6 May 2025 |title=Gaganyaan mission moved to first quarter of 2027 |url=https://www.thehindu.com/news/national/gaganyaan-mission-slated-for-first-quarter-of-2027-isro-chief-narayanan/article69544954.ece |access-date=3 December 2025 |work=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{cite news |date=27 February 2024 |title=Gaganyaan: India names astronauts for maiden space flight |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-68411095 |access-date=3 December 2025 |work=[[BBC News]]}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{commons}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{Official website|https://www.britannica.com/biography/Angad-Pratap}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Pratap, Angad}}
[[Category:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:᱑᱙᱘᱒ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱥᱴ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴ ᱠᱚ]]
[[Category:ISRO ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱜᱚᱜᱚᱱᱭᱟᱱ]]
8zqellen410vasg3j3vfrbp3s3kj290
ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱩᱥᱟᱜᱨᱟ
0
35429
190249
2026-04-09T05:29:41Z
MT731
2184
"{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱔)}} {{Infobox cricketer | name = ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱩᱥᱟᱜᱨᱟ | image = | fullname = | birth_date = {{birth date and age|2004|10|23|df=yes}} | birth_place = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = |..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
190249
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱔)}}
{{Infobox cricketer
| name = ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱩᱥᱟᱜᱨᱟ
| image =
| fullname =
| birth_date = {{birth date and age|2004|10|23|df=yes}}
| birth_place = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date =
| death_place =
| batting = ᱡᱚᱡᱚᱢ-ᱛᱤᱛᱮ
| bowling =
| role = ᱣᱤᱠᱮᱴ-ᱠᱤᱯᱟᱨ ᱵᱮᱴᱥᱢᱟᱱ
| club1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| year1 = ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ
| clubnumber1 =
| club2 = [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱯᱴᱮᱱ]]
| year2 = ᱒᱐᱒᱔
| clubnumber2 =
| club3 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱴᱟᱭᱴᱟᱱᱥ]]
| year3 = ᱒᱐᱒᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| clubnumber3 =
| columns = ᱓
| hidedeliveries = ᱥᱟᱹᱨᱤ
| column1 = [[ᱯᱷᱟᱨᱥ-ᱠᱞᱟᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ|ᱮᱯᱷᱥᱤ]]
| matches1 = ᱓᱐
| runs1 = ᱑,᱙᱑᱒
| bat avg1 = ᱔᱑.᱕᱖
| 100s/50s1 = ᱔/᱕
| top score1 = ᱒᱖᱖
| catches/stumpings1 = ᱔᱙/᱑᱔
| column2 = ᱮᱞ.ᱮ
| matches2 = ᱓᱕
| runs2 = ᱑,᱒᱔᱐
| bat avg2 = ᱕᱖.᱓᱖
| 100s/50s2 = ᱒/᱙
| top score2 = ᱑᱔᱓[[ᱱᱳᱴ ᱟᱣᱩᱴ|*]]
| catches/stumpings2 = ᱓᱔/᱓
| column3 = ᱴᱤ᱒᱐
| matches3 = ᱓᱒
| runs3 = ᱖᱗᱖
| bat avg3 = ᱒᱘.᱑᱖
| 100s/50s3 = ᱐/᱕
| top score3 =᱘᱖[[ᱱᱳᱴ ᱟᱣᱩᱴ|*]]
| catches/stumpings3 = ᱒᱔/᱓
| date = ᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖
| source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1207295.html ESPNcricinfo
}}
'''ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱩᱥᱟᱜᱨᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱴᱟᱭᱴᱟᱱᱥ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱒᱐-᱒᱑ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱦᱟᱡᱟᱨᱮ ᱴᱨᱳᱯᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱰᱮᱵᱭᱩ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="LA">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1250896.html |title=Elite, Group B, Indore, Feb 20 2021, Vijay Hazare Trophy |work=ESPNcricinfo |access-date=20 February 2021}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱟᱱᱰᱚᱨ ᱑᱙ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.bcci.tv/articles/2019/news/139375/four-time-champion-india-announce-u19-cricket-world-cup-squad |title=Four-time champion India announce U19 Cricket World Cup squad |work=Board of Control for Cricket in India |access-date=2 December 2019}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱒᱑-᱒᱒ ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱢᱩᱥᱛᱟᱠ ᱟᱞᱤ ᱴᱨᱳᱯᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ ᱒᱐ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1280205.html |title=Elite, Group C, Vadodara, Nov 4 2021, Syed Mushtaq Ali Trophy |work=ESPNcricinfo |access-date=4 November 2021}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱒᱑-᱒᱒ ᱨᱚᱬᱡᱤ ᱴᱨᱳᱯᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1280441.html |title=Elite, Group H, Guwahati, Feb 24 - 27 2022, Ranji Trophy |work=ESPNcricinfo |access-date=24 February 2022}}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱨᱚᱬᱡᱤ ᱴᱨᱳᱯᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ, ᱠᱩᱥᱟᱜᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱱᱪᱩᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ,<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-2021-22-1280196/jharkhand-vs-nagaland-preliminary-quarter-final-1280465/match-report |title=Jharkhand in the driver's seat after Kumar Kushagra and Virat Singh hit centuries |work=ESPNcricinfo |access-date=13 March 2022}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱱᱪᱩᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾cricket.<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/ranji-pre-quarters-singh-kushagra-tons-propel-jharkhand-to-402-5-against-nagaland-7816930/ |title=Ranji Pre-quarters: Kumar Kushagra's double ton propel Jharkhand to 763/9 against Nagaland |work=The Indian Express |access-date=13 March 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ask-steven-who-has-the-most-test-wickets-without-dismissing-the-same-man-twice-1307791 |title=Who has the most Test wickets without dismissing the same man twice? |work=ESPNcricinfo |access-date=29 March 2022}}</ref> ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱦᱟᱡᱟᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱖᱗ ᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱸᱥ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱤᱯᱤᱮᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤᱯᱤᱮᱞ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱮᱯᱤᱴᱮᱞᱥ ᱗.᱒ ᱠᱳᱴᱤ ᱛᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{cricinfo|id=1207295}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱠᱩᱥᱟᱜᱨᱟ, ᱠᱩᱢᱟᱨ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
ftd1cd31r7lprpp9ykrgiq4epeucctc
ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ
14
35430
190250
2026-04-09T05:34:30Z
MT731
2184
"{{Commons category}} {{Birth year category header|᱒᱐᱐|᱔}}" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
190250
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category}}
{{Birth year category header|᱒᱐᱐|᱔}}
hjjzto2omfla7xlpjvjvyd8ylb1kinp
ᱡᱤᱥᱟᱱ ᱟᱞᱚᱢ
0
35431
190251
2026-04-09T06:25:23Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱔)}} {{Infobox cricketer | name = ᱡᱤᱥᱟᱱ ᱟᱞᱚᱢ | image = | fullname = ᱡᱤᱥᱟᱱ ᱟᱞᱚᱢ | birth_date = {{birth date and age|2004|11|10|df=yes}} | birth_place = [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] | batting = ᱡᱚ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
190251
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱔)}}
{{Infobox cricketer
| name = ᱡᱤᱥᱟᱱ ᱟᱞᱚᱢ
| image =
| fullname = ᱡᱤᱥᱟᱱ ᱟᱞᱚᱢ
| birth_date = {{birth date and age|2004|11|10|df=yes}}
| birth_place = [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]
| batting = ᱡᱚᱡᱚᱢ-ᱛᱤᱛᱮ
| bowling = ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱚᱯᱷᱵᱨᱮᱠ
| role = ᱵᱮᱴᱴᱤᱝ [[ᱚᱞᱞᱨᱟᱣᱩᱱᱰᱚᱨ]]
| family = [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱟᱞᱚᱢ (ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ, ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱓)|ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱟᱞᱚᱢ]] (ᱵᱟᱵᱟ)<br>[[ᱥᱳᱦᱮᱞ ᱦᱳᱥᱥᱮᱭᱱ]] (ᱠᱟᱠᱟ)
| country = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]
| international =
| columns = ᱓
| column1 = [[ᱯᱷᱟᱨᱥ-ᱠᱞᱟᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ|ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ]]
| matches1 = ᱔
| runs1 = ᱓᱔᱙
| bat avg1 = ᱔᱙.᱘᱕
| 100s/50s1 = ᱐/᱓
| top score1 = ᱙᱗
| catches/stumpings1 = ᱓/᱐
| column2 = ᱮᱞ.ᱮ
| matches2 = ᱓᱘
| runs2 = ᱙᱗᱕
| bat avg2 = ᱒᱗.᱐᱘
| 100s/50s2 = ᱐/᱖
| top score2 = ᱙᱘
| catches/stumpings2 = ᱑᱘/᱐
| column3 = ᱴᱤ᱒᱐
| matches3 = ᱑᱙
| runs3 = ᱔᱔᱑
| bat avg3 = ᱒᱓.᱒᱑
| 100s/50s3 = ᱑/᱒
| top score3 = ᱑᱐᱐
| catches/stumpings3 = ᱖/᱐
| deliveries3 = ᱑᱘᱐
| wickets3 = ᱗
| bowl avg3 = ᱓᱔.᱒᱘
| fivefor3 = ᱐
| tenfor3 = ᱐
| best bowling3 = ᱑/᱖
| deliveries2 = ᱕᱖᱘
| wickets2 = ᱖
| bowl avg2 = ᱙᱐.᱐᱐
| fivefor2 = ᱐
| tenfor2 = ᱐
| best bowling2 = ᱒/᱔᱔
| deliveries1 = ᱑᱘
| wickets1 = ᱐
| bowl avg1 = –
| fivefor1 = –
| tenfor1 = –
| best bowling1 = –
| date = ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ
| year = ᱒᱐᱒᱕
| source = https://www.espncricinfo.com/cricketers/jishan-alam-1293280 ESPNcricinfo
| medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Cricket]]}}
{{MedalCountry |{{BAN}} }}
{{MedalCompetition|[[Under-19 Cricket World Cup|U-19 World Cup]]}}
{{Medal|W|[[2020 Under-19 Cricket World Cup|2020 South Africa]]|}}
|club1=[[ᱫᱩᱨᱵᱚᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ]]|year1=᱒᱐᱒᱕
|club2=[[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱣᱚᱨᱤᱭᱚᱨᱥ]]|year2=᱒᱐᱒᱖}}
'''ᱡᱤᱥᱟᱱ ᱟᱞᱚᱢ''' ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]: জিসান আলম; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱡᱚᱢ-ᱛᱤᱛᱮ ᱵᱮᱴᱥᱢᱮᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱚᱯᱷᱵᱨᱮᱠ ᱵᱚᱣᱞᱚᱨ, ᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱴᱤᱝ ᱚᱞᱞᱨᱟᱣᱩᱱᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱨ-᱑᱙ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱴᱤᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/u19cricketworldcup/teams/1155/players/90266/jishan-alam|title=Jishan Alam - Bangladesh Under-19|website=www.icc-cricket.com}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ==
ᱟᱞᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱟᱞᱚᱢ (ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ, ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱓)|ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱟᱞᱚᱢ]]ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/jishan-alam-1293280|title=Jishan Alam Profile - Cricket Player Bangladesh | Stats, Records, Video|website=ESPNcricinfo}}</ref>
==ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱟᱞᱚᱢ ᱫᱚ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱯᱷᱟᱛᱩᱞᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱮᱯᱩᱠᱩᱨ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱜᱽᱨᱟᱱᱤ ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱕᱗᱕ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱘ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="auto1"/><ref>{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/cricket/players/115129-jishan-alam-playerprofile|title=Jishan Alam Profile - Cricket Player, Bangladesh | News, Photos, Stats, Ranking, Records - NDTV Sports|website=NDTVSports.com}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱵᱳᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱔᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱳᱨ ᱥᱟᱶ ᱖᱗ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="auto1"/>
ᱟᱞᱚᱢ ᱫᱚ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ ᱒᱐ (T20) ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱞᱤᱜᱽ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ ᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱪᱚᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱓᱒.᱘᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱑᱕᱑.᱗᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱨᱟᱭᱠ ᱨᱮᱴ ᱛᱮ ᱒᱙᱖ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="auto1"/>
==ᱠᱷᱤᱞᱚᱱᱰ ᱦᱚᱨᱟ==
ᱟᱞᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱜᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱵᱮᱴᱥᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱳᱯᱷᱵᱨᱮᱠ ᱵᱳᱞᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱤᱨᱟᱱᱰᱚᱨ ᱵᱮᱴᱥᱢᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱥᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://bdcrictime.com/jishan-alams-explosive-knock-guides-sylhet-to-second-win-in-ncl-t20|title=Jishan Alam's explosive knock guides Sylhet to second win in NCL T20|first=Khan Mutasim Billah|last=Life|website=BDCricTime}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱥ==
᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ:<ref name="auto1"/><ref>{{Cite web|url=https://bn.bdcrictime.com/player/profile/112606/jishan-alam|title=Jishan Alam's Career, Biography & More|website=BDCricTime}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://www.espncricinfo.com/cricketers/jishan-alam-1293280 ᱡᱤᱥᱟᱱ ᱟᱞᱟᱢ] ᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ.ᱮᱱ.ᱠᱨᱤᱠᱤᱱᱯᱳ ᱨᱮ
{{DEFAULTSORT:ᱟᱞᱚᱢ, ᱡᱤᱥᱟᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
9vejcpmr01tx5rr27f43z3bs5muvx0x
190252
190251
2026-04-09T06:36:52Z
MT731
2184
190252
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱔)}}
{{Infobox cricketer
| name = ᱡᱤᱥᱟᱱ ᱟᱞᱚᱢ
| image =
| fullname = ᱡᱤᱥᱟᱱ ᱟᱞᱚᱢ
| birth_date = {{birth date and age|2004|11|10|df=yes}}
| birth_place = [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]
| batting = ᱡᱚᱡᱚᱢ-ᱛᱤᱛᱮ
| bowling = ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱚᱯᱷᱵᱨᱮᱠ
| role = ᱵᱮᱴᱴᱤᱝ [[ᱚᱞᱞᱨᱟᱣᱩᱱᱰᱚᱨ]]
| family = [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱟᱞᱚᱢ (ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ, ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱓)|ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱟᱞᱚᱢ]] (ᱵᱟᱵᱟ)<br>[[ᱥᱳᱦᱮᱞ ᱦᱳᱥᱥᱮᱭᱱ]] (ᱠᱟᱠᱟ)
| country = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]
| international =
| columns = ᱓
| column1 = [[ᱯᱷᱟᱨᱥ-ᱠᱞᱟᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ|ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ]]
| matches1 = ᱔
| runs1 = ᱓᱔᱙
| bat avg1 = ᱔᱙.᱘᱕
| 100s/50s1 = ᱐/᱓
| top score1 = ᱙᱗
| catches/stumpings1 = ᱓/᱐
| column2 = ᱮᱞ.ᱮ
| matches2 = ᱓᱘
| runs2 = ᱙᱗᱕
| bat avg2 = ᱒᱗.᱐᱘
| 100s/50s2 = ᱐/᱖
| top score2 = ᱙᱘
| catches/stumpings2 = ᱑᱘/᱐
| column3 = ᱴᱤ᱒᱐
| matches3 = ᱑᱙
| runs3 = ᱔᱔᱑
| bat avg3 = ᱒᱓.᱒᱑
| 100s/50s3 = ᱑/᱒
| top score3 = ᱑᱐᱐
| catches/stumpings3 = ᱖/᱐
| deliveries3 = ᱑᱘᱐
| wickets3 = ᱗
| bowl avg3 = ᱓᱔.᱒᱘
| fivefor3 = ᱐
| tenfor3 = ᱐
| best bowling3 = ᱑/᱖
| deliveries2 = ᱕᱖᱘
| wickets2 = ᱖
| bowl avg2 = ᱙᱐.᱐᱐
| fivefor2 = ᱐
| tenfor2 = ᱐
| best bowling2 = ᱒/᱔᱔
| deliveries1 = ᱑᱘
| wickets1 = ᱐
| bowl avg1 = –
| fivefor1 = –
| tenfor1 = –
| best bowling1 = –
| date = ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ
| year = ᱒᱐᱒᱕
| source = https://www.espncricinfo.com/cricketers/jishan-alam-1293280 ESPNcricinfo
| medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Cricket]]}}
{{MedalCountry |{{BAN}} }}
{{MedalCompetition|[[Under-19 Cricket World Cup|U-19 World Cup]]}}
{{Medal|W|[[2020 Under-19 Cricket World Cup|2020 South Africa]]|}}
|club1=[[ᱫᱩᱨᱵᱚᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ]]|year1=᱒᱐᱒᱕
|club2=[[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱣᱚᱨᱤᱭᱚᱨᱥ]]|year2=᱒᱐᱒᱖}}
'''ᱡᱤᱥᱟᱱ ᱟᱞᱚᱢ''' ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]: জিসান আলম; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱡᱚᱢ-ᱛᱤᱛᱮ ᱵᱮᱴᱥᱢᱮᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱚᱯᱷᱵᱨᱮᱠ ᱵᱚᱣᱞᱚᱨ, ᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱴᱤᱝ ᱚᱞᱞᱨᱟᱣᱩᱱᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱨ-᱑᱙ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱴᱤᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/u19cricketworldcup/teams/1155/players/90266/jishan-alam|title=Jishan Alam - Bangladesh Under-19|website=www.icc-cricket.com}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ==
ᱟᱞᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱟᱞᱚᱢ (ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ, ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱓)|ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱟᱞᱚᱢ]]ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/jishan-alam-1293280|title=Jishan Alam Profile - Cricket Player Bangladesh | Stats, Records, Video|website=ESPNcricinfo}}</ref>
==ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱟᱞᱚᱢ ᱫᱚ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱯᱷᱟᱛᱩᱞᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱮᱯᱩᱠᱩᱨ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱜᱽᱨᱟᱱᱤ ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱕᱗᱕ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱘ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="auto1"/><ref>{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/cricket/players/115129-jishan-alam-playerprofile|title=Jishan Alam Profile - Cricket Player, Bangladesh | News, Photos, Stats, Ranking, Records - NDTV Sports|website=NDTVSports.com}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱵᱳᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱔᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱳᱨ ᱥᱟᱶ ᱖᱗ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="auto1"/>
ᱟᱞᱚᱢ ᱫᱚ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ ᱒᱐ (T20) ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱞᱤᱜᱽ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ ᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱪᱚᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱓᱒.᱘᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱑᱕᱑.᱗᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱨᱟᱭᱠ ᱨᱮᱴ ᱛᱮ ᱒᱙᱖ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="auto1"/>
==ᱠᱷᱤᱞᱚᱱᱰ ᱦᱚᱨᱟ==
ᱟᱞᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱜᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱵᱮᱴᱥᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱳᱯᱷᱵᱨᱮᱠ ᱵᱳᱞᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱤᱨᱟᱱᱰᱚᱨ ᱵᱮᱴᱥᱢᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱥᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://bdcrictime.com/jishan-alams-explosive-knock-guides-sylhet-to-second-win-in-ncl-t20|title=Jishan Alam's explosive knock guides Sylhet to second win in NCL T20|first=Khan Mutasim Billah|last=Life|website=BDCricTime}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱥ==
᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ:<ref name="auto1"/><ref>{{Cite web|url=https://bn.bdcrictime.com/player/profile/112606/jishan-alam|title=Jishan Alam's Career, Biography & More|website=BDCricTime}}</ref>
===ᱵᱮᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰᱤᱝ===
{| class="wikitable"
|+ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ<ref name="auto">{{Cite web |title=Jishan Alam Profile - Cricket Player Bangladesh {{!}} Stats, Records, Video |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/jishan-alam-1293280 |access-date=2024-12-23 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref>
! ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴ !! ᱢᱮᱪᱥ !! ᱤᱱᱤᱝᱥ !! ᱨᱟᱱ ᱠᱚ !! ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ !! ᱑᱐᱐ᱮᱥ/᱕᱐ᱮᱥ !! ᱴᱚᱯ ᱥᱠᱚᱨ !! ᱠᱮᱪᱴᱥ
|-
| ᱯᱷᱟᱥᱴ-ᱠᱞᱟᱥ (FC) || ᱒ || ᱓ || ᱖᱗ || ᱒᱒.᱓᱓ || ᱐/᱐ || ᱔᱔ || ᱐/᱐
|-
| ᱞᱤᱥᱴ A || ᱒᱓ || ᱒᱓ || ᱕᱗᱕ || ᱒᱖.᱑᱓ || ᱐/᱔ || ᱙᱘ || ᱑᱕/᱐
|-
| ᱴᱤ᱒᱐ || ᱙ || ᱙ || ᱒᱙᱖ || ᱓᱒.᱘᱘ || ᱑/᱒ || ᱑᱐᱐ || ᱔/᱐
|}
=== ᱵᱚᱣᱞᱤᱝ ===
{| class="wikitable"
|+ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ<ref name="auto"/>
! ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴ !! ᱢᱮᱪᱥ !! ᱵᱚᱞ !! ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚ !! ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ !! ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ !! ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱚᱣᱞᱤᱝ
|-
| ᱞᱤᱥᱴ A || ᱒᱓ || ᱔᱖᱒ || ᱔ || ᱑᱐᱙.᱒᱕ || ᱕.᱖᱗ || ᱒/᱔᱔
|-
| ᱴᱤ᱒᱐ || ᱙ || ᱒᱔ || ᱒ || ᱑᱘.᱕᱐ || ᱙.᱒᱕ || ᱑/᱑᱐
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://www.espncricinfo.com/cricketers/jishan-alam-1293280 ᱡᱤᱥᱟᱱ ᱟᱞᱟᱢ] ᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ.ᱮᱱ.ᱠᱨᱤᱠᱤᱱᱯᱳ ᱨᱮ
{{DEFAULTSORT:ᱟᱞᱚᱢ, ᱡᱤᱥᱟᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
tbwdk7cyezz2jbzu3k47qqtkr7i38r9