ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.15
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱛᱟᱯᱟᱱ ᱫᱟᱜ (ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ)
0
35058
196789
188896
2026-08-14T14:53:47Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ */
196789
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox magazine
| name = ᱛᱟᱯᱟᱱ ᱫᱟᱜ
| title = ᱛᱟᱯᱟᱱ ᱫᱟᱜ (Tapan Dah)
| image =
| editor = [[ᱱᱤᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱱ]]
| publisher = ᱱᱤᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱱ
| frequency = ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
| ᱛᱷᱚᱠ = ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ
| language = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ
| script = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱤᱠᱤ]]
| origin = ᱵᱟᱹᱵᱩᱭᱡᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ, [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ
| first_issue = ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱘
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ceased_publication = ᱦᱚᱭ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱝ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ)
}}
'''ᱛᱟᱯᱟᱱ ᱫᱟᱜ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱤᱡ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="Tudu64" />
== ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱴᱷᱟᱶ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱷᱚᱛᱮᱯᱩᱨ ᱥᱤᱱᱫᱽᱨᱤ ᱰᱟᱠ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱣᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱵᱩᱭᱡᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱞᱤᱯᱤ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="Tudu64" />
== ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ ==
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ '[[ᱛᱮᱛᱨᱮ]]' ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝ ᱛᱮᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ 'ᱛᱮᱛᱨᱮ' ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="Hembram340" />
== ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱱᱟᱜ (progressive) ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱜᱮᱭᱟ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist|refs=
<ref name="Hembram340">{{cite book |last=ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ |first=ᱯᱚᱨᱤᱢᱚᱞ |title=ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ (Saontali Sahityer Itihas) |language=bn |page=340 |publisher=ᱱᱤᱨᱢᱚᱞ ᱵᱩᱠ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ |location=ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ}}</ref>
|<ref name="Tudu64">{{cite book |last=ᱴᱩᱰᱩ |first=ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ|title=ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ|language=hi |page=64 |publisher=ᱯᱨᱚ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱠᱩᱴᱤᱨ|location=ᱨᱟᱡᱽᱫᱳᱦᱟ ᱯᱩᱨᱵᱤ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ}}</ref>}}
2wuwgs6v8stv878hwv4xrud7nxa3ysr
ᱜᱩᱨᱩᱫᱟᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ "ᱠᱚᱭᱢᱟᱡᱩᱜᱤ"
0
37725
196788
196721
2026-08-14T14:50:07Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
196788
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱜᱩᱨᱩᱫᱟᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ
| other_names = ᱠᱚᱭᱢᱟᱭᱩᱜᱤ
| image =
| caption =
| birth_place = [[ᱡᱟᱢᱤᱨᱟᱯᱟᱲᱟ]], ᱡᱟᱢᱵᱚᱱᱤ, [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| occupation = ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ
| language = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ
| nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| notable_works = * ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱥᱩᱥᱩᱨᱵᱟᱝ<ref name="book"/>
* ᱢᱚᱱᱮ ᱜᱟᱭᱜᱚᱢ<ref name="book"/>
}}
'''ᱜᱩᱨᱩᱫᱟᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ''' ('''ᱠᱚᱭᱢᱟᱭᱩᱜᱤ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref name="book">ᱥᱟᱸᱣᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱮᱨ ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱥᱟᱠᱟᱢ - ᱓᱘᱘</ref>।
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ==
ᱜᱩᱨᱩᱫᱟᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ<ref name="book"/>। ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱢᱵᱚᱱᱤ ᱥᱩᱨ ᱡᱟᱢᱤᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref name="book"/>।
== ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱤᱠ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱙᱘᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱭ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ<ref name="book"/>। ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱩᱬ ᱛᱮ ᱛᱟᱭ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱟᱞᱠᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ<ref name="book"/>। ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ "[[ᱟᱺᱜᱤᱵᱷᱟᱨ (ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ)|ᱟᱺᱜᱤᱵᱷᱟᱨ]]" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ<ref name="book"/>। ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱠᱚᱭᱢᱟᱭᱩᱜᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱠᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref name="book"/>।
== ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ==
* '''ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱥᱩᱥᱩᱨᱵᱟᱝ''' (ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ) - ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ<ref name="book"/>।
* '''ᱢᱚᱱᱮ ᱜᱟᱭᱜᱚᱢ''' (ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱩᱛᱷᱤ) - ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ<ref name="book"/>।
== ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ==
<references />
5dmrib43sschrbfymcgd8s7ztwyyu44
ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ
0
37768
196786
2026-08-14T12:27:05Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox settlement | name = ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ | other_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Ambalappuzha Sri Krishna Temple.JPG | image_caption = [[ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] | pushpi..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196786
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ
| other_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. -->
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Ambalappuzha Sri Krishna Temple.JPG
| image_caption = [[ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|9|23|N|76|21|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| subdivision_name2 = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ
| subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name3 = [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| leader_title = ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ
| leader_name = ᱥᱨᱤᱢᱚᱛᱤ ᱥᱚᱛᱷᱤ ᱮᱥ ᱱᱟᱛᱷ
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 = 9.18
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_footnotes =
| population_total = ᱓᱓,᱙᱓᱙
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], ᱤᱝᱞᱤᱥ
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ (PIN)]]
| postal_code = ᱖᱘᱘᱕᱖᱑
| registration_plate = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱤᱳ (RTO) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#KL—ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|KL 04]]
| blank1_name_sec1 = [[ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ|ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ]]
| blank1_info_sec1 = ᱑᱐᱓᱔ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱠᱩᱲᱤ|♀]]
| blank2_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank2_info_sec1 = ᱙᱒%
| blank3_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ
| blank4_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank4_info_sec1 = ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ
| blank1_name_sec2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ|ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ]]
| blank1_info_sec2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱢᱚᱰᱟᱨᱮᱴ (Moderate)]] {{small|([[ᱠᱳᱯᱯᱮᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱠᱳᱯᱯᱮᱱ]])}}
| website = {{URL|http://lsgkerala.in/ambalapuzhasouthpanchayat/}}
}}
'''ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |author=E. T. V. Bharat |url=https://www.etvbharat.com/en/state/kerala-assembly-election-2026-ambalappuzha-constituency-results-sudhakaran-salam-enn26050302396 |title=Assembly Election 2026: Former CPM Leader And UDF Candidate G Sudhakaran Wins From Ambalappuzha By 27,872 Votes |date=2026-05-04 |website=ETV Bharat News |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |author=Anu Kuruvilla |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2026/Aug/03/thuravoor-ambalapuzha-track-doubling-gains-pace-earthwork-tenders-invited |title=Thuravoor-Ambalapuzha track doubling gains pace, earthwork tenders invited |date=2026-08-03 |website=The New Indian Express |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|14|km}} ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx |title=Census of India : Villages with population 5000 & above |publisher=Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2008-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx |archive-date=8 December 2008 |url-status=dead }}</ref>
ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱢ'' ᱢᱮᱱᱮᱛ "ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ" ᱟᱨ ''ᱯᱩᱡᱷᱟ'' ᱢᱮᱱᱮᱛ "ᱜᱟᱰᱟ" ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮ ᱓᱓,᱙᱓᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱖,᱖᱒᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱗,᱓১৯ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{cvt|9.18|km2}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗,᱘᱕᱖ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱐.᱕% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱙᱓.᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱗᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱙᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ; ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱙៥.᱕% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱙᱐.᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Kerala |first1=Directorate of Census Operations |title=District Census Handbook, Alappuzha |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=132,133 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3211_PART_B_ALAPPUZHA.pdf |access-date=14 July 2020}}</ref>
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ {{convert|13|km}} ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|1.5|km}} ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ==
ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf
|title=Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies
|access-date=2008-10-20
|work=Kerala
|publisher=Election Commission of India
|archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf
|archive-date=30 October 2008
}}</ref>
== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ==
=== ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱒᱕ ===
'''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ'''
ᱰᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱟᱨᱰ ᱫᱚ ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
{{Election box begin | title=[[᱒᱐᱒᱕ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]: ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ}}
{{Election box winning candidate with party link
|party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ
|candidate = ᱮ. ᱟᱨ. ᱠᱟᱱᱱᱟᱱ
|votes = 21,733
|percentage = 45.03
|change =
}}
{{Election box candidate with party link
|party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ
|candidate = ᱤ. ᱠᱮ. ᱡᱟᱭᱟᱱ
|votes = 16,115
|percentage = 33.39
|change =
}}
{{Election box candidate with party link
|party = BJP
|candidate = ᱚᱨᱩᱱ ᱟᱱᱤᱨᱩᱫᱷᱟᱱ
|votes = 10,411
|percentage = 21.57
|change =
}}
{{Election box margin of victory|
|votes = 5,618
|percentage =
|change =
}}
{{Election box turnout|
|votes = 48,259
|percentage =
|change =
}}
{{Election box gain with party link|
|winner = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ
|loser = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ
|swing =
}}
{{Election box end}}
'''ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ'''
ᱰᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱔ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾
{| class="wikitable sortable" style="text-align:centre;"
! ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱴ
! style="background:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}; color:white;" |UDF
! style="background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}; color:white;" |LDF
! style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;" |NDA
! style="background:{{party color|Independent}}; color:white;"|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ
|-
|'''᱑᱔'''
| style="background:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}; color:white;" |'''᱘'''
| style="background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}; color:white;" |'''᱕'''
| style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;" |'''᱑'''
| style="background:{{party color|Independent}}; color:white;" |'''᱐'''
|-
|}
ᱰᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱣᱟᱨᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱒᱐ ᱟᱨ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱑᱗ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾
{| class="wikitable"
|+ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ
! rowspan="3" | ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ
! rowspan="3" | ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱴ
! colspan="5" | ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱣᱟᱨᱰ
|-
| style="background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}|
| style="background:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}|
| style="background:{{party color|National Democratic Alliance}}|
| style="background:grey|
|-
!LDF
!UDF
!NDA
!ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ
|-
|'''ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱚᱧᱮ'''
|'''᱒᱐'''
|style="background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}; color:white;" |'''᱙'''
|'''᱓'''
|'''᱑'''
|'''᱗'''
|-
|'''ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱮᱛᱚᱢ'''
|'''᱑᱗'''
|style="background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}; color:white;" |'''᱘'''
|'''᱕'''
|'''᱔'''
|'''᱐'''
|-
|}
=== ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱒᱐ ===
'''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ'''
{{Election box begin | title=[[᱒᱐᱒᱐ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]: ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ}}
{{Election box winning candidate with party link
|party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ
|candidate = ᱯᱤ. ᱟᱱᱡᱩ
|votes = 27,490
|percentage = 46.36
|change =
}}
{{Election box candidate with party link
|party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ
|candidate = ᱵᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱭᱡᱩ
|votes = 19,858
|percentage = 33.50
|change =
}}
{{Election box candidate with party link
|party = BJP
|candidate = ᱥᱩᱥᱢᱤᱛᱷᱟ ᱡᱳᱵᱤ
|votes = 11,948
|percentage = 20.16
|change =
}}
{{Election box margin of victory|
|votes = 7,632
|percentage =
|change =
}}
{{Election box turnout|
|votes = 59,296
|percentage =
|change =
}}
{{Election box gain with party link|
|winner = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ
|loser = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ
|swing =
}}
{{Election box end}}
'''ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ'''
{| class="wikitable sortable" style="text-align:centre;"
! ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱴ
! style="background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}; color:white;" |LDF
! style="background:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}; color:white;" |UDF
! style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;" |NDA
! style="background:{{party color|Independent}}; color:white;"|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ
|-
|'''᱑᱓'''
| style="background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}; color:white;" |'''᱑᱒'''
| style="background:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}; color:white;" |'''᱑'''
| style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;" |'''᱐'''
| style="background:{{party color|Independent}}; color:white;" |'''᱐'''
|-
|}
{| class="wikitable"
|+ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ
! rowspan="3" | ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ
! rowspan="3" | ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱴ
! colspan="5" | ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱣᱟᱨᱰ
|-
| style="background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}|
| style="background:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}|
| style="background:{{party color|National Democratic Alliance}}|
| style="background:grey|
|-
!LDF
!UDF
!NDA
!ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ
|-
|'''ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱚᱧᱮ'''
|'''᱑᱘'''
|style="background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}; color:white;" |'''᱘'''
|'''᱓'''
|'''᱑'''
|'''᱖'''
|-
|'''ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱮᱛᱚᱢ'''
|'''᱑᱕'''
|style="background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}; color:white;" |'''᱗'''
|'''᱐'''
|'''᱖'''
|'''᱒'''
|-
|}
=== ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱕ ===
'''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ'''
{{Election box begin | title=[[᱒᱐᱑᱕ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]: ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ}}
{{Election box winning candidate with party link
|party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ
|candidate = ᱮ. ᱟᱨ. ᱠᱟᱱᱱᱟᱱ
|votes = 25,428
|percentage = 45.38
|change =
}}
{{Election box candidate with party link
|party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ
|candidate = ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱮᱢ. ᱢᱟᱠᱠᱤᱭᱤᱞ
|votes = 22,112
|percentage = 39.47
|change =
}}
{{Election box candidate with party link
|party = BJP
|candidate = ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
|votes = 8,497
|percentage = 15.16
|change =
}}
{{Election box margin of victory|
|votes = 3,316
|percentage =
|change =
}}
{{Election box turnout|
|votes = 56,037
|percentage =
|change =
}}
{{Election box hold with party link|
|winner = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ
|loser = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ
|swing =
}}
{{Election box end}}
'''ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ'''
{| class="wikitable sortable" style="text-align:centre;"
! ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱴ
! style="background:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}; color:white;" |UDF
! style="background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}; color:white;" |LDF
! style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;" |NDA
! style="background:{{party color|Independent}}; color:white;"|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ
|-
|'''᱑᱓'''
| style="background:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}; color:white;" |'''᱘'''
| style="background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}; color:white;" |'''᱕'''
| style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;" |'''᱐'''
| style="background:{{party color|Independent}}; color:white;" |'''᱐'''
|-
|}
{| class="wikitable"
|+ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ
! rowspan="3" | ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ
! rowspan="3" | ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱴ
! colspan="5" | ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱣᱟᱨᱰ
|-
| style="background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}|
| style="background:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}|
| style="background:{{party color|National Democratic Alliance}}|
| style="background:grey|
|-
!LDF
!UDF
!NDA
!ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ
|-
|'''ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱚᱧᱮ'''
|'''᱑᱘'''
|style="background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}; color:white;" |'''᱗'''
|'''᱒'''
|'''᱔'''
|'''᱕'''
|-
|'''ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱮᱛᱚᱢ'''
|'''᱑᱕'''
|style="background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}; color:white;" |'''᱑᱐'''
|'''᱒'''
|'''᱒'''
|'''᱑'''
|-
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{commons category}}
* [https://web.archive.org/web/20050831131155/http://www.hindubooks.org/temples/kerala/ambalapuzha/index.htm ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ: ''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ'']
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ]]```
jwcxqhso20u41qu1xk84mhjlw5vpriw
ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ
0
37769
196787
2026-08-14T12:37:17Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox settlement | name = ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ | other_name = | nickname = | settlement_type = [[ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ (Census town)|ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ]] | image_skyline = Angadippuram Railway station .jpg | image_alt = | image_caption = ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196787
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = [[ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ (Census town)|ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ]]
| image_skyline = Angadippuram Railway station .jpg
| image_alt =
| image_caption = [[ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|10.980|N|76.1941|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = [[ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]]
| governing_body = ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ
| leader_party = [[IUML]]
| leader_title = ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ
| leader_name = ᱥᱟᱵᱤᱨ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱠᱠᱤᱞ <ref>https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberdet/2015/950</ref>
| leader_title1 = ᱡᱚᱜᱚ-ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ
| leader_name1 = ᱢᱩᱵᱤᱱᱟ ᱛᱷᱟᱥᱱᱤ ([[IUML]])
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total =
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ (PIN)]]
| postal_code = ᱖᱗᱙᱓᱒᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = 04933
| registration_plate = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱤᱳ (RTO) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#KL—ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|KL-53]]
| blank1_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱮᱨᱤᱱᱛᱷᱟᱞᱢᱟᱱᱱᱟ]]
| blank2_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank2_info_sec1 = ᱙᱑%
| blank3_name_sec1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱢᱟᱱᱠᱟᱫᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱟᱱᱠᱟᱫᱟ]]
| blank4_name_sec1 = ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank4_info_sec1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]]
| blank5_name_sec1 = [[ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]]
| blank5_info_sec1 = ᱯᱮᱨᱤᱱᱛᱷᱟᱞᱢᱟᱱᱱᱟ ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ
| website =
| footnotes =
| official_name =
| subdivision_type3 = ᱛᱟᱞᱩᱠ
| subdivision_name3 = [[ᱯᱮᱨᱤᱱᱛᱷᱟᱞᱢᱟᱱᱱᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱯᱮᱨᱤᱱᱛᱷᱟᱞᱢᱟᱱᱱᱟ]]
}}
[[File:Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg|thumb|[[ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱱᱫᱷᱟᱢᱠᱩᱱᱱᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱾ '''ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ''']]
'''ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱱᱛᱷᱟᱞᱢᱟᱱᱱᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱤᱱᱛᱷᱟᱞᱢᱟᱱᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱵᱽᱟᱨᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date= |title=Angadippuram Population - Malappuram, Kerala |url=https://www.census2011.co.in/data/village/627498-angadippuram-kerala.html |access-date=April 2, 2025 |website=census2011.co.in |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/angadippuram/id/744 |title=Angadippuram, Angadippuram Panchayat, Malappuram District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mindtrip.ai/location/angadipuram-kerala/angadipuram/lo-VNLxPq6a |title=mindtrip |website=Mindtrip |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱚᱥᱤᱛ ᱡᱤᱭᱳ-ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱱᱫᱷᱟᱢᱠᱩᱱᱱᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱤ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ - ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱖᱖ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ - ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ==
ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱱᱫᱷᱟᱱᱠᱩᱱᱱᱩ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ/ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱳᱠᱳᱱᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱸᱜᱟ (ᱠᱩᱞᱫᱮᱵᱟᱢ) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱱᱫᱷᱟᱢᱠᱩᱱᱱᱩ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱛᱷᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱨᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱱᱛᱷᱟᱢᱠᱩᱱᱱᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱛᱷᱤᱨᱩᱨᱠᱠᱟᱰ ᱫᱚ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱴᱳᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱨᱠᱠᱟᱰ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱴᱳᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱥᱳᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:Geography_of_Malabar1.jpg|thumb|ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱛᱟᱞᱩᱠ (᱑᱙᱐᱙)]]
ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱰᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱮᱨᱟᱰᱤ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱠᱳᱱᱟᱛᱷᱤᱨᱤ''/''ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱴᱴᱤᱨᱤ'' ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱨᱤᱱᱥᱞᱤ ᱤᱥᱴᱮᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞᱩᱨ ᱢᱟᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱴᱴᱟᱯᱟᱰᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱡᱚᱛᱚ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ; ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=Local Body Elections 2025 - TREND by State Election Commission Kerala |url=https://trend.sec.kerala.gov.in/ |access-date=2026-04-19 |website=trend.sec.kerala.gov.in}}</ref> ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮ; ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱱᱛᱷᱟᱞᱢᱟᱱᱱᱟ ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
<br />
ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱱᱛᱷᱟᱞᱢᱟᱱᱱᱟ ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱤᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱨᱠᱠᱟᱰ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱢᱵᱩᱨ, ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱤᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" />
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
[[File:DR0034DSC 6627.jpg|thumb|ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
'''ᱨᱮᱞᱣᱮ'''
ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ-ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ, ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱩᱵᱷᱮᱞᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱴᱨᱮᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
'''ᱥᱚᱲᱚᱠ'''
ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ-ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱖᱖ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾
ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱪᱮᱨᱤ-ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗᱓ ᱫᱚ NH ᱙᱖᱖ ᱥᱟᱶ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱐ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱨᱩᱠᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ==
*ᱯᱤ. ᱜᱤᱛᱷᱟ, ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱥᱴ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱾
*ᱱᱟᱱᱫᱟᱱᱟᱨ
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ==
{{commons category|Angadipuram}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱮᱨᱤᱱᱛᱷᱟᱞᱢᱟᱱᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]```
2i92pcjszuy6pzw1vnk9n4e1ijlkvfw
ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ
0
37770
196790
2026-08-14T16:44:14Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person | name = ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ | image = {{#statements:P18}} | caption = | birth_name = ᱟᱥᱤᱠ ᱯᱩᱱᱱᱟᱠᱠᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱵᱩ | birth_date = {{Birth date and age|1978|4|12|df=yes}} | birth_place = [[ᱮᱰᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱳᱪᱤ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | education = ᱢ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196790
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ
| image = {{#statements:P18}}
| caption =
| birth_name = ᱟᱥᱤᱠ ᱯᱩᱱᱱᱟᱠᱠᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱵᱩ
| birth_date = {{Birth date and age|1978|4|12|df=yes}}
| birth_place = [[ᱮᱰᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱳᱪᱤ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| education = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]] ([[ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ|ᱵᱤ.ᱮ.]])
| occupation = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ|ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ|ᱟᱠᱴᱚᱨ}}
| years_active = ᱒᱐᱐᱙–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
| spouse = {{marriage|[[ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ]]|᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓}}
| parents = ᱥᱤ. ᱮᱢ. ᱟᱵᱩ (ᱟᱯᱟᱛ){{br}}ᱡᱟᱢᱤᱞᱟ ᱟᱵᱩ (ᱟᱭᱳ)
| known_for = ''[[ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ]]'' (᱒᱐᱑᱑); ''[[᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]]'' (᱒᱐᱑᱒); ''[[ᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱫᱷᱤ]]'' (᱒᱐১৭); ''[[ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ (᱒᱐᱑᱙ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ]]'' (᱒᱐᱑᱙)
| awards = {{ubl
| [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱑᱖, ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)
| [[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱑᱒)
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱑᱗)
}}
| website = {{URL|https://www.instagram.com/aashiqabu/|aashiqabu}} (Instagram)
}}
'''ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱗᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ, ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ, ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/07/03/2018/Aashiq-Abu-on-his-films,-social-media,-politics,-upcoming-projects-and-Mayaanadhi|title=Aashiq Abu on his films, social media, politics, upcoming projects and Mayaanadhi|work=The Peninsula Qatar|date=7 March 2018|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ''ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ'' (᱒᱐᱑᱑), ''᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ'' (᱒᱐᱑᱒), ''ᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱫᱷᱤ'' (᱒᱐᱑᱗), ''ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ'' (᱒᱐᱑᱙), ᱟᱨ ''ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ'' (᱒᱐᱒᱔) ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱥᱭᱟᱢ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ OPM (ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱯᱤᱠᱥᱮᱞᱥ ᱤᱱ ᱢᱳᱥᱚᱱ) ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱟᱨ OPM ᱰᱨᱤᱢ ᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=FC |first=Team |date=2023-06-02 |title=Ashiq Abu Turns Cinematographer with Mathew Thomas' Lovely |url=https://www.filmcompanion.in/features/quick-reads/ashiq-abu-turns-cinematographer-with-mathew-thomas-lovely |access-date=2025-01-25 |website=Film Companion |language=en}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=National Film Awards 2017|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/national-film-awards-2017-live-ceremony-updates-akshay-kumar-sonam-kapoor-pranab-mukherjee-neerja-pink-kasav-4638813/|access-date=11 October 2017|work=[[The Indian Express]]|date=3 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011184623/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/national-film-awards-2017-live-ceremony-updates-akshay-kumar-sonam-kapoor-pranab-mukherjee-neerja-pink-kasav-4638813/|archive-date=11 October 2017|url-status=live}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱥᱤ. ᱮᱢ. ᱟᱵᱩ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱤᱞᱟ ᱟᱵᱩ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=interview>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/bold-and-trendy/article4199877.ece |title=Bold and TRENDY |website=[[The Hindu]] |access-date=19 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121218043509/http://www.thehindu.com/arts/cinema/bold-and-trendy/article4199877.ece |archive-date=18 December 2012 |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱵᱷᱤ. ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ.ᱮ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.imdb.com/name/nm3351235/bio/ |title=Aashiq Abu – Biography |publisher=IMDb |access-date=8 March 2026}}</ref> ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱚᱠᱛᱚ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/07/03/2018/Aashiq-Abu-on-his-films,-social-media,-politics,-upcoming-projects-and-Mayaanadhi|title=Aashiq Abu on his films, social media, politics, upcoming projects and Mayaanadhi|work=The Peninsula Qatar|date=7 March 2018|access-date=8 March 2026}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱠᱠᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.deccanherald.com/content/366540/rima-kallingal-marries-director-aashiq.html |title=Rima Kallingal marries director Aashiq Abu |date=1 November 2013 |website=Deccan Herald |access-date=18 January 2020 |archive-date=29 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329050548/https://www.deccanherald.com/content/366540/rima-kallingal-marries-director-aashiq.html |url-status=live }}</ref> ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱨᱩᱜᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ₹᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱭᱮᱴᱟᱨᱤ ᱠᱤᱪᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ₹᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.deccanherald.com/content/366540/rima-kallingal-marries-director-aashiq.html |title=Rima Kallingal marries director Aashiq Abu |date=1 November 2013 |website=Deccan Herald |access-date=18 January 2020 |archive-date=29 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329050548/https://www.deccanherald.com/content/366540/rima-kallingal-marries-director-aashiq.html |url-status=live }}</ref>
ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ''ᱟᱱᱵᱳᱰᱩ ᱠᱳᱪᱤ'', ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱞᱤᱯᱷ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.ibtimes.co.in/anbodu-kochi-malayalam-actors-youngsters-kerala-unite-help-chennai-658171 |title=Anbodu Kochi: Malayalam actors, youngsters in Kerala unite to help Chennai |newspaper=International Business Times |access-date=19 December 2020 }}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
=== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱡᱤᱝ ===
ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱡᱤᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱭᱟᱞᱩᱠᱠᱟᱥ, ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ, ᱯᱮᱱᱟᱥᱳᱱᱤᱠ, ᱞᱩᱞᱩ ᱜᱨᱩᱯ, ᱫᱩᱵᱟᱭᱤ ᱜᱳᱞᱰ ᱮᱱᱰ ᱡᱩᱣᱮᱞᱟᱨᱤ ᱜᱨᱩᱯ, ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱟᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ, ᱟᱨ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱗ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱞᱟᱭᱮᱱᱴᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱠᱚᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ UAE ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱡᱤᱝ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱟᱥᱩᱨᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.khaleejtimes.com/entertainment/aashiq-abu-talks-about-new-film-gangster|title=Aashiq Abu talks about new film Gangster|work=Khaleej Times|date=3 April 2015|access-date=8 March 2026}}</ref>
ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱟᱨ ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name=interview/> ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱟᱜ ''ᱨᱟᱯᱯᱟᱠᱟᱞ'' (᱒᱐᱐᱖) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱨᱳᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm3351235/|title=Aashiq Abu|publisher=IMDb|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ''ᱰᱮᱰᱤ ᱠᱩᱞ'' (᱒᱐᱐᱙) ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱵᱨᱮᱠᱛᱷᱨᱩ: ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱟᱨ ᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ===
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ, ''ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ'' (᱒᱐᱑᱑), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱭᱟᱢ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=interview/> ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱥ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ — ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱᱟᱞ ᱴᱩᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/07/03/2018/Aashiq-Abu-on-his-films,-social-media,-politics,-upcoming-projects-and-Mayaanadhi|title=Aashiq Abu on his films, social media, politics, upcoming projects and Mayaanadhi|work=The Peninsula Qatar|date=7 March 2018|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/07/03/2018/Aashiq-Abu-on-his-films,-social-media,-politics,-upcoming-projects-and-Mayaanadhi|title=Aashiq Abu on his films, social media, politics, upcoming projects and Mayaanadhi|work=The Peninsula Qatar|date=7 March 2018|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ-ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ''᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ'' ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱵᱷᱮᱧᱡᱽ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/07/03/2018/Aashiq-Abu-on-his-films,-social-media,-politics,-upcoming-projects-and-Mayaanadhi|title=Aashiq Abu on his films, social media, politics, upcoming projects and Mayaanadhi|work=The Peninsula Qatar|date=7 March 2018|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=27338 | title=Mohan Raghavan Award | publisher=Kaumudi Online | access-date=3 June 2020 | archive-date=14 December 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141214072758/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=27338 | url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱜᱮ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ''ᱫᱟ ᱛᱷᱟᱰᱤᱭᱟ'' ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱮᱱᱛᱷᱳᱞᱚᱡᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱟᱧᱪᱩ ᱥᱩᱱᱫᱷᱟᱨᱤᱠᱟᱞ'' ᱨᱮ ''ᱜᱚᱣᱨᱤ'' ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ''ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱜᱳᱞᱰ'' ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ''ᱜᱮᱝᱥᱴᱟᱨ'' ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱳ-ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ; ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱱᱟᱹ-ᱯᱷᱳᱠᱚᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.filmcompanion.in/interviews/bollywood-interview/virus-director-aashiq-abu-on-the-dangers-of-lazy-filmmaking-and-making-a-new-version-of-his-biggest-failure-gangster|title=Virus director Aashiq Abu on the dangers of lazy filmmaking|work=Film Companion|date=12 August 2019|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱱᱤ ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ'' ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱧᱡᱩ ᱣᱟᱨᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== OPM ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱤᱝ ===
ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ OPM (ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱯᱤᱠᱥᱮᱞᱥ ᱤᱱ ᱢᱳᱥᱚᱱ) ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=FC |first=Team |date=2023-06-02 |title=Ashiq Abu Turns Cinematographer with Mathew Thomas' Lovely |url=https://www.filmcompanion.in/features/quick-reads/ashiq-abu-turns-cinematographer-with-mathew-thomas-lovely |access-date=2025-01-25 |website=Film Companion |language=en}}</ref> OPM ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ''ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱯᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=National Film Awards 2017|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/national-film-awards-2017-live-career-updates-akshay-kumar-sonam-kapoor-pranab-mukherjee-neerja-pink-kasav-4638813/|access-date=11 October 2017|work=[[The Indian Express]]|date=3 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011184623/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/national-film-awards-2017-live-career-updates-akshay-kumar-sonam-kapoor-pranab-mukherjee-neerja-pink-kasav-4638813/|archive-date=11 October 2017|url-status=live}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ OPM ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱤ.ᱢᱟ.ᱭᱟᱣ.'' (᱒᱐᱑᱘), ''ᱦᱟᱞᱟᱞ ᱞᱟᱵᱷ ᱥᱴᱳᱨᱤ'' (᱒᱐᱒᱐), ''ᱟᱨᱠᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱢ'' (᱒᱐᱒᱑), ᱟᱨ ''ᱵᱷᱤᱢᱟᱱᱴᱮ ᱵᱷᱟᱡᱷᱤ'' (᱒᱐᱒᱑) ᱾
=== ᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱫᱷᱤ (᱒᱐᱑᱗) ===
ᱟᱵᱩ ᱟᱜ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱫᱷᱤ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱷᱤᱱᱳ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱥᱣᱟᱨᱭᱟ ᱞᱮᱠᱥᱢᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱒᱕ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade/article30337792.ece|title=The 25 best Malayalam films of the decade|work=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=23 November 2022}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱵᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html|title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards|work=The New Indian Express|access-date=3 June 2020|archive-date=23 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html|url-status=dead}}</ref>
=== ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ (᱒᱐᱑᱙) ===
᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ'' ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱯᱟᱦ ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱳ-ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱦᱥᱤᱱ ᱯᱟᱨᱟᱨᱤ, ᱥᱩᱦᱟᱥ, ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱯᱷᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ, ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱪᱟᱠᱳ ᱵᱳᱵᱟᱱ, ᱴᱳᱵᱷᱤᱱᱳ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ, ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱛᱷᱩ, ᱨᱮᱵᱷᱟᱛᱷᱤ, ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱡᱤᱛᱷ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ, ᱟᱨ ᱟᱥᱤᱯᱷ ᱟᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/reel/924786/nipah-outbreak-film-virus-is-a-tribute-to-the-victims-and-fighters-of-kerala|title=Virus: Aashiq Abu on making a film on the 2018 Nipah virus outbreak in Kerala|publisher=Scroll.in|date=28 May 2019|access-date=8 March 2026}}</ref> ''ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱓.᱕ ᱥᱴᱟᱨ ᱮᱢᱟᱫᱟ,<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/virus/movie-review/69680827.cms|title=Virus Movie Review|work=The Times of India|date=7 June 2019|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱒᱕ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade/article30337792.ece|title=The 25 best Malayalam films of the decade|work=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=23 November 2022}}</ref>
=== ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ===
᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ''ᱟᱱᱩᱢ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ'' ᱨᱮ ᱮᱱᱛᱷᱳᱞᱚᱡᱤ ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴ ''ᱨᱟᱱᱤ'' ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ''ᱟᱨᱠᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱢ'' ᱟᱨ ''ᱵᱷᱤᱢᱟᱱᱴᱮ ᱵᱷᱟᱡᱷᱤ'' ᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱨᱟᱫᱟᱱ'' ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ''ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱟᱫᱽ ᱵᱟᱥᱤᱨ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ, ''ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ'' (᱒᱐᱒᱔), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ, ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱠᱟᱨᱚᱱ, ᱟᱨ ᱥᱩᱦᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Cris |date=2024-12-19 |title=Aashiq Abu's Rifle Club scores in aesthetics, technicality, falls behind in storytelling |url=https://www.thenewsminute.com/flix/aashiq-abus-rifle-club-scores-in-aesthetics-technicality-falls-behind-in-storytelling |access-date=2025-01-25 |website=The News Minute |language=en}}</ref> OPM ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱟᱨ TRU ᱥᱴᱳᱨᱤᱥ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ, ᱵᱤᱡᱚᱭᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱵᱟᱱᱤ ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ, ᱟᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱠᱟᱥᱭᱟᱯ (ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ), ᱟᱨ ᱨᱮᱯᱟᱨ ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱᱠᱟᱭᱤᱱᱰ (ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ) ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱠᱰᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ (set) ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2024/rifle-club-worldwide-box-office-day-1-collection-aashiq-abus-movie-starts-strong-with-2-2-crore-434525.html|title=Rifle Club Worldwide Box Office Day 1 Collection|work=Filmibeat|date=20 December 2024|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ₹᱒᱗ ᱠᱳᱴᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.business-standard.com/entertainment/rifle-club-ott-release-how-to-watch-anurag-kashyap-action-thriller-online-nc-125011601076_1.html|title=Rifle Club OTT release: How to watch Anurag Kashyap action thriller online|work=Business Standard|date=16 January 2025|access-date=8 March 2026}}</ref>
᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ''ᱞᱟᱵᱷᱞᱤ'' ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱠᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱮᱛᱷᱤᱣ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱢᱤᱫ 3D ᱯᱷᱮᱱᱴᱟᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Santhosh |first=Vivek |date=2025-01-14 |title=Mathew Thomas-starrer Lovely confirms release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Jan/14/mathew-thomas-starrer-lovely-confirms-release-date |access-date=2025-01-16 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
== ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱥᱤ ==
ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱣᱳᱢᱮᱱ ᱤᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱥ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱤᱞᱤᱯ — ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱳᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ — ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ WCC ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚᱭ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱟᱜ AMMA ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ "ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/viral-and-trending/280618/a-progressive-move-aashiq-abu.html|title=A progressive move: Aashiq Abu|work=Deccan Chronicle|date=28 June 2018|access-date=8 March 2026}}</ref>
ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱦᱮᱢᱟ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱦᱮᱨᱟᱥᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱢᱯᱞᱚᱭᱤᱡᱽ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱥ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ-ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/filmmaker-aashiq-abu-resigns-from-fefka/article68584867.ece|title=Filmmaker Aashiq Abu resigns from FEFKA|work=The Hindu|date=30 August 2024|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ FEFKA ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱞᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱮᱱᱴᱤ-ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱡᱟᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/filmmaker-vinayan-urges-kerala-cm-to-remove-b-unnikrishnan-from-government-film-panel/article68576540.ece|title=Filmmakers Vinayan, Aashiq Abu urge Kerala CM to remove B. Unnikrishnan from government film panel|work=The Hindu|date=28 August 2024|access-date=8 March 2026}}</ref>
ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱵᱚᱰᱤ, ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱟᱨᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱟᱞ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱱᱳᱴ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱱᱡᱟᱞᱤ ᱢᱮᱱᱚᱱ, ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱨᱟᱵᱷᱤ, ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ, ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱵᱤᱱᱤᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱱ-ᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱚᱨᱠ ᱠᱚ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱟᱭᱤᱡᱽ ᱠᱚᱨᱟᱣ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ, ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-group-of-malayalam-filmmakers-set-to-launch-new-film-body-progressive-filmmakers-association/article68647862.ece|title=A group of Malayalam filmmakers set to launch new film body Progressive Filmmakers' Association|work=The Hindu|date=16 September 2024|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱤᱡᱳ ᱡᱳᱥ ᱯᱮᱞᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳ-ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ ᱮ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/kerala/anjali-menon-aashiq-abu-rajeev-ravi-moot-new-association-in-malayalam-cinema|title=Anjali Menon, Aashiq Abu, Rajeev Ravi moot new association in Malayalam cinema|publisher=The News Minute|date=17 September 2024|access-date=8 March 2026}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ/ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ===
{| class="wikitable plainrowheaders sortable"
|-
! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ !! scope="col" | ᱯᱷᱤᱞᱢ !! scope="col" | ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ !! scope="col" | ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ !! scope="col" | ᱱᱳᱴᱥ
|-
| style="text-align:center;"|᱒᱐᱐᱙
| scope="row" | ''[[ᱰᱮᱰᱤ ᱠᱩᱞ (᱒᱐᱐᱙ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱰᱮᱰᱤ ᱠᱩᱞ]]''
| {{yes}}
|
| ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ
|-
| style="text-align:center;"|᱒᱐᱑᱑
| scope="row" | ''[[ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ]]''
| {{yes}}
|
|
|-
| rowspan=2 style="text-align:center;"|᱒᱐᱑᱒
| scope="row" | ''[[᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]]''
| {{yes}}
|
|
|-
| scope="row" | ''[[ᱫᱟ ᱛᱷᱟᱰᱤᱭᱟ]]''
| {{yes}}
|
|
|-
| rowspan=2 style="text-align:center;"|᱒᱐᱑᱓
| scope="row" | ''[[ᱟᱧᱪᱩ ᱥᱩᱱᱫᱷᱟᱨᱤᱠᱟᱞ]]''
| {{yes}}
|
| ᱮᱱᱛᱷᱳᱞᱚᱡᱤ (ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴ: ᱜᱚᱣᱨᱤ)
|-
| scope="row" | ''[[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱜᱳᱞᱰ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱜᱳᱞᱰ]]''
| {{yes}}
|
|
|-
| style="text-align:center;"|᱒᱐᱑᱔
| scope="row" | ''[[ᱜᱮᱝᱥᱴᱟᱨ (᱒᱐᱑᱔ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱜᱮᱝᱥᱴᱟᱨ]]''
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
| style="text-align:center;"|᱒᱐᱑᱕
| scope="row" | ''[[ᱨᱟᱱᱤ ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱨᱟᱱᱤ ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ]]''
| {{yes}}
|
|
|-
| style="text-align:center;"|᱒᱐᱑᱖
| scope="row" | ''[[ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ]]''
|
| {{yes}}
|
|-
| style="text-align:center;"|᱒᱐᱑᱗
| scope="row" | ''[[ᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱫᱷᱤ]]''
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
| style="text-align:center;"|᱒᱐᱑᱘
| scope="row" | ''[[ᱤ.ᱢᱟ.ᱭᱟᱣ.]]''
|
| {{yes}}
|
|-
| style="text-align:center;" |᱒᱐᱑᱙
| scope="row" | ''[[ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ (᱒᱐᱑᱙ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ]]''
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
| style="text-align:center;" |᱒᱐᱒᱐
| scope="row" | ''[[ᱦᱟᱞᱟᱞ ᱞᱟᱵᱷ ᱥᱴᱳᱨᱤ]]''
|
| {{yes}}
|
|-
| rowspan=3 style="text-align:center;" | ᱒᱐᱒᱑
| scope="row" | ''[[ᱟᱨᱠᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱢ]]''<ref>{{Cite web | url=http://onlookersmedia.in/latestnews/parvathy-biju-menon-aashiq-abus-next-production/ | title=Parvathy and Biju Menon in Aashiq Abu's next production | date=23 October 2020 }}</ref>
|
| {{yes}}
|
|-
| scope="row" | ''[[ᱟᱱᱩᱢ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ]]''<ref>{{cite web| url = https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/sep/23/rajeev-ravi-aashiq-abu-jay-k-and-venu-prepping-anthology-project-2038023.html| title = Rajeev Ravi, Aashiq Abu, Jay K and Venu prepping anthology project| work = The New Indian Express| date = 24 September 2019}}</ref>
| {{yes}}
|
| ᱮᱱᱛᱷᱳᱞᱚᱡᱤ (ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴ: ᱨᱟᱱᱤ)
|-
| scope="row" | ''[[ᱵᱷᱤᱢᱟᱱᱴᱮ ᱵᱷᱟᱡᱷᱤ]]''<ref>{{Cite web | url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/chemban-vinod-next-script-movie-bheemante-vazhi-qm01lp | title=ചെമ്പൻ വിനോദിന്റെ തിരക്കഥയിൽ കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ }}</ref>
|
| {{yes}}
|
|-
| style="text-align:center;" |᱒᱐᱒᱒
| scope="row" | ''[[ᱱᱟᱨᱟᱫᱟᱱ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱱᱟᱨᱟᱫᱟᱱ]]''<ref>{{Cite web | url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2020/10/24/tovino-thomas-anna-ben-in-aashiq-abu-naradan-movie.html | title=Tovino Thomas, Anna Ben roped in for Aashiq Abu's Naradan | date=24 October 2020 }}</ref>
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
| style="text-align:center;" |᱒᱐᱒᱓
| scope="row" | ''[[ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ]]''<ref>{{Cite web | url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2021/01/21/neela-velicham-movie-aashoq-abu-prithviraj-kunchako-boban.html | title=ബഷീറിന്റെ 'നീലവെളിച്ച'വുമായി ആഷിക്ക് അബു }}</ref>
| {{yes}}
| {{yes}}
| [[ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱟᱫᱽ ᱵᱟᱥᱤᱨ]] ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ
|-
| style="text-align:center;" |᱒᱐᱒᱔
| scope="row" | ''[[ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ]]''
| {{yes}}
| {{yes}}
| rowspan="2" | ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱦᱚᱸ
|-
| style="text-align: center;" |TBA
|''ᱟᱡᱟ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱤ''<ref>{{Cite news |date=2026-01-28 |title=First look of Joju George and Lijomol Jose starrer Aja Sundari out |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/first-look-of-joju-george-and-lijomol-jose-starrer-aja-sundari-out/article70556949.ece |access-date=2026-03-22 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>
|
|{{yes}}
|}
=== ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ===
{| class="wikitable plainrowheaders sortable"
! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ
! scope="col" | ᱯᱷᱤᱞᱢ
! scope="col" class="unsortable" | ᱨᱳᱞ
! scope="col" | ᱱᱳᱴᱥ
|-
| ᱒᱐᱐᱖
| scope="row" | ''[[ᱨᱟᱯᱯᱟᱠᱟᱞ]]''
| ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ
| ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ; ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
|-
| ᱒᱐᱑᱒
| scope="row" | ''[[ᱛᱷᱤᱵᱷᱨᱟᱢ]]''
| ᱟᱡ ᱜᱮ
| ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ
|-
| ᱒᱐১৩
| scope="row" | ''[[ᱟᱱᱱᱟᱭᱩᱢ ᱨᱟᱥᱩᱞᱩᱢ]]''
| ᱦᱟᱭᱫᱟᱨ
|
|-
| ᱒᱐᱑᱔
| scope="row" | ''[[ᱤᱭᱳᱵᱤᱱᱴᱮ ᱯᱩᱥᱛᱷᱟᱠᱟᱢ]]''
| [[ᱯᱤ. ᱡᱮ. ᱟᱱᱴᱳᱱᱤ]]
|
|-
| ᱒᱐᱑᱗
| scope="row" | ''[[ᱯᱟᱨᱟᱵᱷᱟ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱯᱟᱨᱟᱵᱷᱟ]]''
| ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱵᱽ-ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ
|
|-
| ᱒᱐᱒᱐
| scope="row" | ''[[ᱴᱨᱟᱱᱥ (᱒᱐᱒᱐ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱴᱨᱟᱱᱥ]]''
|
|
|-
| ᱒᱐᱒᱒
| scope="row" | ''C/o 56APO''
| ᱢᱩᱠᱷᱞᱤᱥ ᱟᱡᱟᱫᱽ
|
|-
| ᱒᱐᱒᱓
| scope="row" | ''[[᱒᱐᱑᱘ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|᱒᱐᱑᱘]]''
| ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ
|
|}
=== ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ===
{| class="wikitable plainrowheaders sortable"
! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ
! scope="col" | ᱧᱩᱛᱩᱢ
! scope="col" class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ
|-
| ᱒᱐᱒᱔
| scope="row" | ''[[ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ]]''
| ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱦᱚᱸ; ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ<ref>{{Cite web |last=Cris |date=2024-12-19 |title=Aashiq Abu's Rifle Club scores in aesthetics, technicality, falls behind in storytelling |url=https://www.thenewsminute.com/flix/aashiq-abus-rifle-club-scores-in-aesthetics-technicality-falls-behind-in-storytelling |access-date=2025-01-25 |website=The News Minute |language=en}}</ref>
|-
| ᱒᱐᱒᱕
| scope="row" | ''[[ᱞᱟᱵᱷᱞᱤ (᱒᱐᱒᱕ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱞᱟᱵᱷᱞᱤ]]''
| ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱠᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ 3D ᱯᱷᱤᱞᱢ<ref>{{Cite web |last=Santhosh |first=Vivek |date=2025-01-14 |title=Mathew Thomas-starrer Lovely confirms release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Jan/14/mathew-thomas-starrer-lovely-confirms-release-date |access-date=2025-01-16 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
|TBA
|''ᱟᱡᱟ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱤ''
|ᱢᱟᱱᱩ ᱟᱱᱴᱳᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ<ref>{{Cite news |date=2026-01-28 |title=First look of Joju George and Lijomol Jose starrer Aja Sundari out |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/first-look-of-joju-george-and-lijomol-jose-starrer-aja-sundari-out/article70556949.ece |access-date=2026-03-22 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>
|}
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
{| class="wikitable plainrowheaders"
|-
! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ
! scope="col" | ᱯᱷᱤᱞᱢ
! scope="col" | ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
! scope="col" | ᱛᱷᱚᱠ
! scope="col" | ᱚᱨᱡᱚ
! scope="col" class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ
|-
| ᱒᱐᱑᱑
| scope="row" | ''[[ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ]]''
| [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]
| [[ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱯᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ]]
| {{won}}
|
|-
| rowspan=2 | ᱒᱐᱑᱒
| rowspan=2 scope="row" | ''[[᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]]''
| ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{cite web | url=http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=27338 | title=Kaumudi Online | access-date=3 June 2020 | archive-date=14 December 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141214072758/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=27338 | url-status=dead }}</ref>
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
| {{won}}
|
|-
| [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]
| [[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]]
| {{won}}
|
|-
| rowspan=6 | ᱒᱐᱑᱖
| rowspan=6 scope="row" | ''[[ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ]]''
| [[᱖᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]]<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=National Film Awards 2017|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/national-film-awards-2017-live-career-updates-akshay-kumar-sonam-kapoor-pranab-mukherjee-neerja-pink-kasav-4638813/|access-date=11 October 2017|work=[[The Indian Express]]|date=3 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011184623/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/national-film-awards-2017-live-career-updates-akshay-kumar-sonam-kapoor-pranab-mukherjee-neerja-pink-kasav-4638813/|archive-date=11 October 2017|url-status=live}}</ref>
| [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ]]
| {{won}}
| [[ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ
|-
| [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]<ref>{{cite news|title=Kerala State Film Awards 2016: Complete winners' list|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kerala-state-winners-2016-complete-winners-list/articleshow/57520218.cms|access-date=11 October 2017|work=[[The Times of India]]|date=7 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011183709/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kerala-state-winners-2016-complete-winners-list/articleshow/57520218.cms|archive-date=11 October 2017|url-status=live}}</ref>
| [[ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱯᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱯᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ]]
| {{won}}
| [[ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ
|-
| [[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-64th-jio-filmfare-awards-south-21594.html|title=Winners of the 64th Jio Filmfare Awards (South)|website=filmfare.com|accessdate=13 March 2023}}</ref>
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ
| {{won}}
|
|-
| [[CPC ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]<ref>{{cite news|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/cinema-paradiso-club-vinayakan-maheshinte-prathikaaram.html|title=CPC cine awards 2016: Vinayakan, Sai Pallavi & Rajisha win top honors|work=OnManorama|access-date=4 August 2017}}</ref>
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ
| {{won}}
|
|-
| [[ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]<ref>{{cite news|last=James|first=Anu|title=Vanitha Film Awards 2017: Mohanlal, Manju Warrier win top honours|url=http://www.ibtimes.co.in/vanitha-film-awards-2017-mohanlal-manju-warrier-win-top-honours-netizens-question-if-they-715259|access-date=11 October 2017|work=[[International Business Times]]|date=8 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011180712/http://www.ibtimes.co.in/vanitha-film-awards-2017-mohanlal-manju-warrier-win-top-honours-netizens-question-if-they-715259|archive-date=11 October 2017|url-status=live}}</ref>
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ
| {{won}}
| [[ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ
|-
| [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ (Critics) ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
| {{won}}
|
|-
| ᱒᱐᱑᱗
| scope="row" | ''[[ᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱫᱷᱤ]]''
| [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]]<ref>{{cite web| url = https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html| title = Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards| work = The New Indian Express| access-date = 3 June 2020| archive-date = 23 April 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html| url-status = dead}}</ref>
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ
| {{won}}
| [[ᱥᱭᱟᱢ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱱᱟᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ
|-
| rowspan=3 | ᱒᱐᱑᱙
| rowspan=3 scope="row" | ''[[ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ (᱒᱐᱑᱙ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ]]''
| ᱡᱟᱜᱟᱨᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ<ref>{{Cite web | url=http://onlookersmedia.in/latestnews/aashiq-abus-virus-wins-best-indian-feature-film-award/ | title=Aashiq Abu's Virus wins Best Indian Feature Film Award! | date=30 September 2019 }}</ref>
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ
| {{won}}
|
|-
| ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ (Critic's) ᱪᱚᱭᱮᱥ (Choice) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ<ref>{{Cite web | url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/critics-choice-film-awards-2020-complete-winners-list-6336210/ | title=Critics' Choice Film Awards 2020: Complete winners list | date=28 March 2020 }}</ref>
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
| {{won}}
|
|-
| [[CPC ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
| {{won}}
|
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* {{IMDb name|3351235}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱟᱵᱩ, ᱟᱥᱤᱠ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱘ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱟᱞᱩᱢᱱᱟᱭ]]
e62ygmkijj2v6rjrp3unw4zkxcnot5m
ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
0
37771
196791
2026-08-14T17:05:18Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person | name = ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ | image = Director Adoor Gopalakrishnan.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ | birth_name = ᱢᱚᱣᱩᱛᱛᱟᱛᱷᱩ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱩᱱᱱᱤᱛᱷᱟᱱ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1941|07|03}..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196791
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
| image = Director Adoor Gopalakrishnan.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ
| birth_name = ᱢᱚᱣᱩᱛᱛᱟᱛᱷᱩ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱩᱱᱱᱤᱛᱷᱟᱱ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1941|07|03}}
| birth_place = [[ᱢᱟᱱᱱᱟᱰᱤ]], [[ᱟᱰᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| other_names = ᱟᱰᱩᱨ
| occupation = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ}}
| years_active = ᱑᱙᱖᱕–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
| alma_mater = [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]<ref>{{cite news|title=Film and Television Institute of India (FTII) keen to go global, train foreign actors & technicians - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/film-and-television-institute-of-india-ftii-keen-to-go-global-train-foreign-actors-technicians/articleshow/63067198.cms|website=The Times of India|date=25 February 2018 |access-date=25 April 2018|archive-date=25 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225154915/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/film-and-television-institute-of-india-ftii-keen-to-go-global-train-foreign-actors-technicians/articleshow/63067198.cms|url-status=live}}</ref>
| spouse = {{Marriage|ᱥᱩᱱᱟᱱᱫᱟ||᱒᱐᱑᱕|reason=ᱜᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱ}}
| children = ᱑
| website = {{URL|adoorgopalakrishnan.com}}
| awards = {{Unbulleted_list|[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱐᱖)|[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] (᱑᱙᱘᱔)|[[ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱐᱔)}}
}}
'''ᱢᱚᱣᱩᱛᱛᱟᱛᱷᱩ ᱩᱱᱱᱤᱛᱷᱟᱱ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱔᱑), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ, ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' (᱑᱙᱗᱒) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ "ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ" ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Golden rigmaroles: Adoor Gopalakrishnan on the Malayalam screen|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/310716/golden-rigmaroles-adoor-gopalakrishnan-on-the-malayalam-screen.html|access-date=25 April 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|date=31 July 2016|language=en|archive-date=26 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426014950/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/310716/golden-rigmaroles-adoor-gopalakrishnan-on-the-malayalam-screen.html|url-status=live}}</ref> ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱮ ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ, ᱠᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱛᱭᱟᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱨᱤᱱᱟᱞ ᱥᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/name/nm0329715/ |title=Adoor Gopalakrishnan |website=[[IMDb]] |access-date=15 June 2019 |archive-date=11 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811224017/https://www.imdb.com/name/nm0329715/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Adoor-Gopalakrishnan |title=Adoor Gopalakrishnan | Biography, Movies, & Facts |access-date=15 June 2019 |archive-date=12 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812183242/https://www.britannica.com/biography/Adoor-Gopalakrishnan |url-status=live }}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="falkeaward">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2005/09/06/stories/2005090606830700.htm |title=Adoor selected for Phalke award |access-date=3 July 2011 |date=6 September 2005 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505174552/http://www.hindu.com/2005/09/06/stories/2005090606830700.htm |archive-date=5 May 2014 }}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮ. ᱥᱤ. ᱰᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱣᱤᱥᱠᱚᱱᱥᱤᱱ-ᱢᱤᱞᱣᱟᱠᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱮᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱽ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱕ ᱢᱤ.ᱢᱤ. ᱯᱨᱤᱸᱴ ᱧᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾<ref name="Milwaukee chose me: Adoor Gopalakrishnan">{{Cite web |url=https://www.americanbazaaronline.com/2013/05/06/adoor-gopalakrishnan-film-archive-research-center-at-peck-school-of-arts/ |title=Milwaukee chose me: Adoor Gopalakrishnan |last=Attipetty |first=Peter |date=6 May 2013 |website=The American Bazaar |language=en-US |access-date=11 October 2019 |archive-date=11 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011052034/https://www.americanbazaaronline.com/2013/05/06/adoor-gopalakrishnan-film-archive-research-center-at-peck-school-of-arts/ |url-status=live }}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱔᱑ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱰᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱢᱚᱣᱩᱛᱛᱟᱛᱷᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{citation needed|date= September 2022}}
᱑᱙᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱰᱤᱜᱩᱞ ᱥᱩᱨ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ,<ref>{{cite web | title = Page on Adoor Gopalakrishnan at Kerala tourism | url = http://www.keralatourism.org/index.php?zone=4&menu=59&id=21 | access-date = 8 February 2008 | archive-date = 17 July 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110717135042/http://www.keralatourism.org/index.php?zone=4&menu=59&id=21 | url-status = live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱸᱢᱯᱩᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱬᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱨᱟᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱪᱤᱛᱨᱟ ᱥᱟᱦᱟᱠᱟᱨᱟᱱᱟ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱢ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱠᱳ-ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
[[File:Adoor Gopalakrishnan, South Indian film director, script writer, and producer at IFFK2016 01.jpg|thumb|left|᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ]]
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' (᱑᱙᱗᱒) ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱠᱳ, [[ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ]], ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ, ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ, ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ''ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ'', ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ'' ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ''ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ''ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ'' ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱠᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ'', ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱞᱟᱫ (executioner) ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱡᱮ ᱟᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱥᱟᱹᱭ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ''ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ'', ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱥᱤᱵᱷᱟᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ (ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ) ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ, ''ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ 'ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱣᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱤᱢᱟᱡᱤᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ: ''ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ, ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ (ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ), OCIC ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, INTERFILM ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱮᱢᱟᱱ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱱᱥ, ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ, ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ, ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ, [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]], ᱨᱚᱴᱟᱨᱰᱟᱢ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ) ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
[[File:Adoor Gopalakrishnan in 2022 4.jpg|thumb|᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ]]
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱰᱳᱨᱡᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ IPS ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ (ᱟᱥᱟᱢ ᱠᱟᱰᱚᱨ, ᱒᱐᱐᱐ ᱵᱮᱪ), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/news/2010/jun/020610-mumbai-dcp-husband-wife-chhering-dorje-aswati.htm |title=Husband-wife set to take charge as Mumbai's DCPs |website=Mid-day.com |date=2 June 2010 |access-date=11 June 2012 |archive-date=25 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120625202448/http://www.mid-day.com/news/2010/jun/020610-mumbai-dcp-husband-wife-chhering-dorje-aswati.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050123/asp/look/story_4279220.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | title=Crimebusters | date=23 January 2005 | access-date=3 June 2010 | archive-date=24 November 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101124035252/http://www.telegraphindia.com/1050123/asp/look/story_4279220.asp | url-status=dead }}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ''ᱯᱷᱮᱥ ᱴᱩ ᱯᱷᱮᱥ: ᱫᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱚᱯᱷ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨ ᱯᱟᱨᱛᱷᱟᱡᱤᱛ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟᱦ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Face-to-Face |url=https://www.analpabooks.com/face-to-face |access-date=2024-10-14 |website=www.analpabooks.com}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baruah |first=Parthajit |title=Face to Face: The Cinema of Adoor Gopalakrishnan |publisher=HarperCollins India |year=2016 |isbn=9789351361954 |language=English}}</ref>
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱕᱐ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ''ᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱮᱥᱚᱱ'' ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱜᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱦᱩᱢᱟᱱᱤᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱡᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱢᱟᱱᱤᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱳᱨᱤᱰᱚᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱳᱥᱴᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=28 December 2023|title=Gaza : des cinéastes du monde entier demandent un cessez-le-feu immédiat|url=https://www.liberation.fr/idees-et-debats/tribunes/gaza-des-cineastes-du-monde-entier-demandent-un-cessez-le-feu-immediat-20231228_WMAUSVJVLFEBNK4ME4XU3ZRU3M/|newspaper=[[Libération]]|language=fr|access-date=24 January 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thefilmstage.com/claire-denis-ryusuke-hamaguchi-kiyoshi-kurosawa-christian-petzold-apichatpong-weerasethakul-more-sign-demand-for-ceasefire-in-gaza/|title=Claire Denis, Ryusuke Hamaguchi, Kiyoshi Kurosawa, Christian Petzold, Apichatpong Weerasethakul & More Sign Demand for Ceasefire in Gaza|last=Newman|first=Nick|date=29 December 2023|website=The Film Stage|access-date=24 January 2024}}</ref><ref>{{cite news|date=31 December 2023|title=Directors of cinema sign petition for immediate ceasefire|url=https://www.jpost.com/israel-news/article-780176|newspaper=[[The Jerusalem Post]]|access-date=24 January 2024}}</ref>
== ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱟᱨ 'ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ' ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ==
ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱮᱞᱥᱤᱝᱠᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱡᱽ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ "ᱪᱤᱛᱨᱟᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱳ-ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ "ᱪᱤᱛᱨᱟᱞᱮᱠᱷᱟ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱤ. ᱟᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱟᱱ, ᱯᱤ.ᱮ. ᱵᱮᱠᱚᱨ, ᱠᱮ.ᱡᱤ. ᱡᱚᱨᱡᱽ, ᱯᱟᱵᱤᱛᱷᱨᱟᱱ, ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱟᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱨᱴ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱮᱱᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱜᱳᱯᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱔ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱤᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
== ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱰᱢᱟᱨᱠ ᱠᱚ ==
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱵᱤ, ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱜᱮ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱜᱮ ᱜᱚᱴᱟᱭᱟᱹᱧ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱷᱤᱠ ᱜᱮᱭᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ, ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱾"<ref>{{cite web|url=http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm|title='Naalu Pennungal' not complex like my other films: Adoor|access-date=28 May 2009|publisher=[[Yahoo]] India Movies|archive-date=3 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903082245/http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm|url-status=live}}</ref>
== ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱠᱚ ==
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱮ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱴ ᱯᱟᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱤᱴᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Ramnath |first=Nandini |date=2014-11-13 |title=Adoor Gopalakrishnan stirs controversy by restricting entry at state-run film fest to viewers who know English |url=https://scroll.in/article/689662/adoor-gopalakrishnan-stirs-controversy-by-restricting-entry-at-state-run-film-fest-to-viewers-who-know-english |access-date=2023-11-29 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref>
᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱱ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱟᱨᱴᱥ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱥᱟᱝᱠᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱮᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱱᱚᱨᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱝᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱳᱥ ᱠᱚᱭ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱠᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱨᱤᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Shaji |first=Sukanya |date=2023-01-17 |title=Dear Adoor, caste did not end because you discarded your surname at age 20 |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/dear-adoor-caste-did-not-end-because-you-discarded-your-surname-age-20-172093 |access-date=2023-11-29 |website=The News Minute |language=en}}</ref>
ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱟᱸᱡᱚᱢᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱳᱥ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Film institute row: Jeo Baby withdraws 'Freedom Fight' from Kannur festival |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/12/20/jeo-baby-withdraws-movie-kannur-film-festival-protest-adoor-gopalakrishnan.html |access-date=2023-11-29 |website=OnManorama}}</ref>
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ==
[[File:The President, Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting the Padma Vibhushan Award – 2006 to Shri Adoor Gopalakrishnan, a leading luminary of New Indian Cinema, in New Delhi on March 20, 2006.jpg|thumb|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, ᱰᱨ. ᱮ.ᱯᱤ.ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱒᱐᱐᱖ ᱮ ᱮᱢᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐, ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱾]]
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ᱒᱐᱑᱖ - ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ, ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ NDTV "᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱗᱐ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Happy Independence Day: 70 Years, 70 Great Films |url=https://www.ndtv.com/photos/entertainment/happy-independence-day-70-years-70-great-films-15114 |access-date=2022-05-17 |website=NDTV.com}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱕ - ᱵᱤᱥᱣᱚᱨᱟᱛᱱᱟ ᱰᱨ. ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱠᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
* ᱒᱐᱑᱓ - ''ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱭᱩᱢ ᱥᱟᱢᱥᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱩᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱤ. ᱵᱤ. ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮᱱᱰᱟᱣᱢᱮᱱᱴ
* ᱒᱐᱑᱐ - ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (ᱰᱤ.ᱞᱤᱴ.)
* ᱒᱐᱐᱖ - ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ — ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/2006/mar/21adoor.htm|title=Adoor honoured with Padma award|access-date=28 May 2009|date=21 March 2006|work=[[Rediff.com]]|archive-date=25 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325051242/http://www.rediff.com/news/2006/mar/21adoor.htm|url-status=live}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱔ - ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ — [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱡᱩᱨᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref name="falkeaward" />
* ᱑᱙᱙᱖ - ᱢᱟᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (ᱰᱤ.ᱞᱤᱴ.)
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ — ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱞᱮᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱚᱱᱟᱨ — ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱚᱨᱰᱟᱨ, ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱚᱛ<ref>{{cite web|title=Celebrating Cinema: 5 Reasons You Should Know About this Pioneer of New Wave – The Penguin Digest|url=https://penguin.co.in/thepenguindigest/celebrating-cinema-5-reasons-you-should-know-about-this-pioneer-of-new-wave/|website=penguin.co.in|date=27 June 2017|access-date=25 April 2018|archive-date=26 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426011916/https://penguin.co.in/thepenguindigest/celebrating-cinema-5-reasons-you-should-know-about-this-pioneer-of-new-wave/|url-status=live}}</ref>
*ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ — ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ, ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ, ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ, ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ, ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ ᱟᱨ ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
* ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ: — ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ, ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ, ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
* ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ (FIPRESCI) — ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ, ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ)<ref name="officialsite">{{cite web|url=http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm|title=Official Website of Adoor Gopalakrishnan|access-date=28 May 2009|archive-date=3 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903082245/http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm|url-status=live}}</ref>
* ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ — ᱥᱩᱛᱷᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ — ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
* ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ — ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱣᱞᱤᱠ ᱤᱢᱟᱡᱤᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ — ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ<ref>{{cite web|title=Dadasaheb Phalke awardee Adoor Gopalakrishnan completes 50 years in cinema|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/malayalam-filmmaker-adoor-gopalakrishnan-completes-50-years-in-cinema-335690-2016-08-17|website=India Today|date=17 August 2016 |access-date=25 April 2018|language=en|archive-date=26 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426012219/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/malayalam-filmmaker-adoor-gopalakrishnan-completes-50-years-in-cinema-335690-2016-08-17|url-status=live}}</ref>
* ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱳᱢᱢᱟᱱᱰᱮᱣᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱰᱮᱥ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱴ ᱞᱮᱴᱨᱮᱥ (2003)<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-245928,prtpage-1.cms|title=Adoor receives French honour|access-date=14 July 2008|date=22 October 2003|work=[[The Times of India]]|archive-date=21 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021033923/http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-245928,prtpage-1.cms|url-status=live}}</ref>
* ᱠᱟᱭᱨᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱡᱩᱨᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
'''ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ (ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱛᱮ):'''
* ᱑᱙᱗᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱗᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱗᱘ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱐ - ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ / ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ (ᱱᱚᱱ-ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ) - ᱫᱟ ᱪᱳᱞᱟ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ
* ᱑᱙᱘᱒ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱛᱚᱵ - ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱭᱩᱰᱮ ᱞᱳᱠᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱕ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ - ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱐ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ
* ᱑᱙᱙᱐ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ
* ᱑᱙᱙᱔ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱑᱙᱙᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ
* ᱒᱐᱐᱓ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ
* ᱒᱐᱐᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ
'''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ (ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱛᱮ):'''
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ''
* ᱑᱙᱗᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱑ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱒᱐᱐᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ''
* ᱑᱙᱗᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱒᱐᱐᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ''
* ᱑᱙᱗᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ - ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ''
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱒᱐᱐᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ - ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ''
* ᱑᱙᱘᱒ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱟᱴᱴᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱙ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱫᱟᱞᱟᱢ ᱜᱳᱯᱤ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ''
* ᱒᱐᱐᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱫᱟᱞᱟᱢ ᱨᱟᱢᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ ᱱᱟᱭᱟᱨ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ''
* ᱒᱐᱐᱔ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ - ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱱᱩᱵᱷᱟᱵᱟᱢ
'''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ (ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱛᱮ):'''<ref name="Critics Awards List">[https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html "കേരള ഫിലിം ക്രിട്ടിക്സ് അവാര്ഡ് 1977 - 2012"]. Kerala Film Critics Association. Retrieved 29 January 2023.</ref>
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱙ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ
* ᱑᱙᱘᱙ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱑᱙᱙᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ
* ᱑᱙᱙᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ
* ᱒᱐᱑᱖ - ᱨᱩᱵᱤ ᱡᱩᱵᱤᱞᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱴᱨᱳᱥᱯᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ
*[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], ᱥᱤᱜᱩᱞ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱫᱟ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱱᱫᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱒᱐᱐᱙ ᱾<ref>{{cite web|url=http://sify.com/PRIVOXY-FORCE/movies/fullstory.php?id=14867560 |title=Adoor Gopalakrishnan's Retrospective in Kolkata |access-date=29 May 2009 |date=9 March 2009 |website=[[Sify]] }}{{dead link|date=September 2022|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>
* ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ, ᱒᱐᱐᱙ ᱾
* ᱢᱩᱱᱤᱪ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ, ᱒᱐᱐᱙ ᱾
* ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱮᱠ, ᱯᱮᱨᱤᱥ, ᱑᱙᱙᱙ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.cinemaofmalayalam.net/adoor_interview_df.html|title=Interview: Adoor|access-date=29 May 2009|publisher=Cinema of Malayalam|archive-url=https://web.archive.org/web/20090819081200/http://www.cinemaofmalayalam.net/adoor_interview_df.html|archive-date=19 August 2009|url-status=dead}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable sortable"
|- "
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱚᱠᱛᱚ !! ᱛᱷᱚᱠ !! ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
|-
| ᱑᱙᱖᱕ || ''ᱮ ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱰᱮ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱖ || ''ᱮ ᱰᱮ ᱮᱴ ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ'' || ᱓᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱗ || ''ᱫᱟ ᱢᱤᱛᱷ'' || ᱕᱐ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ || ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ || ᱢᱮᱨᱤᱴ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ, [[ᱮᱠᱥᱯᱳ ᱖᱗|ᱮᱠᱥᱯᱳ ᱖᱗, ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱟᱞ]]
|-
| ᱑᱙᱖᱘ || ''ᱰᱮᱱᱡᱟᱨ ᱮᱴ ᱭᱳᱨ ᱰᱳᱨ-ᱥᱴᱮᱯ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱘ || ''ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱱ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱮᱰ'' || ᱘ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱘ || ''ᱢᱟᱱᱱᱛᱷᱟᱨᱤᱠᱟᱞ (ᱜᱨᱮᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱱᱰ)'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱙ || ''ᱴᱩᱣᱟᱨᱰᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱥᱴᱤᱰᱤ (STD)'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱙ || ''ᱮ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱵᱷ'' || ᱓᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱖ || ''ᱭᱳᱨ ᱯᱷᱩᱰ'' || ᱖᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱐ || ''ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱟᱱᱫᱷᱤ (ᱫᱟ ᱤᱢᱯᱟᱥ)'' || ᱕᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩ-ᱰᱨᱟᱢᱟ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱑ || ''ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱨᱚᱵᱚᱨ'' || ᱓᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱒ || ''[[ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱒ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ (ᱣᱟᱱᱥ ᱳᱱ ᱪᱳᱭᱤᱥ)]]'' || ᱑᱒᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱾ [[᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱾<ref name="Moscow1973">{{cite web|url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1973 |title=8th Moscow International Film Festival (1973) |access-date=3 January 2013 |work=MIFF |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116194922/http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1973 |archive-date=16 January 2013 }}</ref>
|-
| ᱑᱙᱗᱓ || ''ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱫᱟᱥᱟᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱷᱤᱯᱟᱛᱤ (ᱮ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱟᱭᱟᱨ ᱤᱡᱽ ᱵᱳᱨᱱ)'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱔ || ''ᱜᱩᱨᱩ ᱪᱮᱝᱜᱟᱱᱱᱩᱨ'' || ᱑᱗ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱕ || ''ᱯᱟᱥᱴ ᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱯᱮᱠᱴᱤᱵᱷ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱖ || ''ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ'' || ᱖᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱗ || ''[[ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ|ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ (ᱟᱥᱮᱱᱴ)]]'' || ᱑᱒᱘ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
|-
| ᱑᱙᱗᱘ ||''ᱯᱷᱳᱨ ᱥᱚᱨᱴᱥ ᱚᱱ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱯᱞᱟᱱᱱᱤᱝ'' || ᱑᱖ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱙ || ''ᱭᱟᱠᱥᱟᱜᱟᱱᱟ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱘᱐ || ''ᱪᱳᱞᱟ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱘᱑ || ''[[ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ]]'' (''ᱫᱟ ᱨᱮᱴ ᱴᱨᱮᱯ'') || ᱑᱒᱑ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || ᱑᱙᱘᱒ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱩᱛᱷᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ]] <br /> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱰᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
|-
| ᱑᱙᱘᱒ || ''ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱟᱴᱴᱟᱢ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱘᱔ || ''[[ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ|ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ (ᱯᱷᱮᱥ ᱴᱩ ᱯᱷᱮᱥ)]]'' || ᱑᱐᱗ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱰᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
|-
| ᱑᱙᱘᱕ || ''ᱤᱭᱟᱩ/ᱜᱟᱝᱜᱟ (ᱜᱟᱝᱜᱮᱥ-ᱣᱟᱴᱟᱨ)'' || ᱑᱔᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ || ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱰᱩ ᱨᱤᱞ, ᱯᱮᱨᱤᱥ
|-
| ᱑᱙᱘᱗ || ''[[ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ]] (ᱢᱳᱱᱳᱞᱳᱜᱽ)''|| ᱑᱒᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱠᱟᱨᱞᱳᱵᱷᱤ ᱵᱷᱮᱨᱤ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱰᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
|-
| ᱑᱙᱙᱐ || ''[[ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ (ᱫᱟ ᱣᱟᱞᱥ)]]'' || ᱑᱑᱗ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ, ᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯᱷ (UNICEF) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ, OCIC ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱟᱢᱤᱭᱮᱱᱥ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱰᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ
|-
| ᱑᱙᱙᱓ || ''[[ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ|ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ (ᱫᱟ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱭᱤᱞ)]]'' || ᱑᱑᱒ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱾ ᱤᱱᱴᱟᱨᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱢᱟᱱᱦᱟᱭᱢ ᱾ ᱱᱮᱴᱯᱮᱠ (Netpac) ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱨᱳᱴᱟᱨᱰᱟᱢ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
| ᱑᱙᱙᱕ || ''[[ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ|ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ (ᱫᱟ ᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱥᱴᱳᱨᱤ)]]'' || ᱑᱐᱗ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
| ᱑᱙᱙᱕ || ''ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱫᱟᱞᱟᱢ ᱜᱳᱯᱤ'' || ᱔᱓ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱒᱐᱐᱑ || ''ᱠᱩᱰᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ'' || ᱑᱘᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱒᱐᱐᱒ || ''[[ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ]]'' || ᱙᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
| ᱒᱐᱐᱕ || ''ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱫᱟᱞᱟᱢ ᱨᱟᱢᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ ᱱᱟᱭᱟᱨ'' || ᱗᱓ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱒᱐᱐᱗ || ''ᱰᱟᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱮᱱᱪᱟᱱᱴᱨᱮᱥ'' || ᱗᱒ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱒᱐᱐᱗ || ''[[ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ|ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ (ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ)]]'' || ᱑᱐᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
| ᱒᱐᱐᱘ || ''[[ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ]] (ᱟ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ)'' || ᱑᱑᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱐᱙
|-
| ᱒᱐᱑᱖ || ''[[ᱯᱤᱱᱱᱮᱭᱩᱢ|ᱯᱤᱱᱱᱮᱭᱩᱢ (ᱳᱱᱥ ᱮᱜᱮᱭᱤᱱ)]]'' || || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ||
|-
| ᱒᱐᱑᱙ || ''ᱥᱩᱠᱷᱟᱱᱛᱷᱭᱟᱢ (ᱟ ᱦᱮᱯᱤ ᱮᱱᱰ)'' || || ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ||
|-
| ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ || ''ᱯᱟᱰᱟᱭᱟᱛᱨᱟ'' || || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ||
|}
== ᱛᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱟ ==
''ᱠᱟᱢᱩᱠᱤ''ᱫᱚ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱑᱙᱖᱗ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱷᱩ, ᱩᱥᱟᱱᱟᱱᱫᱤᱱᱤ, ᱟᱨ ᱟᱰᱩᱨ ᱵᱷᱟᱥᱤ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱚᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱱᱟᱛᱷ ᱟᱜ ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱜᱟᱞ (᱑᱙᱗᱘) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱰᱟᱯᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱜᱟᱞ (᱑᱙᱗᱘) ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱥᱳᱢᱟᱫᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ.ᱠᱮ. ᱥᱟᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱟᱱ<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/Oct/07/veteran-singer-v-k-sasidharan-passes-away-2368532.html|title=Veteran singer VK Sasidharan passes away|first=Express News|last=Service|date=7 October 2021|website=The New Indian Express|access-date=16 July 2026}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱤ.ᱠᱮ. ᱥᱤᱵᱷᱟᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/columns/adoor-gopalakrishnan-movie-kamuki-kj-yesudas-song-53def146|title=അടൂരിന്റെ 'കാമുകി'യും യേശുദാസിന്റെ പാട്ടും|date=3 July 2021|website=Mathrubhumi.com|access-date=16 July 2026}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ==
{{Reflist}}
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* {{Cite book |title=Adoor Gopalakrishnan: A Life in Cinema |author=Gautaman Bhaskaran |publisher=Penguin Books India |year=2010 |location=[[ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]]}}
* {{Cite book |title=A Door to Adoor |author=Lalit Mohan Joshi, [[C. S. Venkiteswaran]] |publisher=South Asian Cinema Foundation |year=2006 |location=[[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]]}}
* {{Cite book |title=Adoorinte Lokam |language=ml |editor=M. F. Thomas |publisher=Mulberry |year=1986 |location=[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]]}}
* {{Cite book |title=Adoorinte Chalachithrayathrakal |language=ml |editor=M. F. Thomas |publisher=Sign Books |year=2005 |location=[[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]]}}
* {{Cite book |title=Varoo, Adoorilekku Pokam (Interview with Adoor Gopalakrishnan) |language=ml |author=Akbar Kakkattil |author-link=Akbar Kakkattil |publisher=[[DC Books]] |year=2006 |location=[[ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ|ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]]}}
* {{Cite book |title=Adoorinte Sarga Yathra |language=ml |author=B. Sreeraj |location=ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
* {{Cite book |title=Kazhchayile Kana Thalangal |language=ml |author=R. Pavithran |location=ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
* {{Cite interview |last=Gopalakrishnan |first=Adoor |interviewer=Patrick McGilligan |title="The Story Is Just an Excuse" |url=https://www.cineaste.com/fall2011/the-story-is-just-an-excuse-an-interview-with-adoor-gopalakrishnan-web-exclusive |date=2011}}
* {{Cite book |last=Attipetty |first=Peter Lal |title=Bodhadarayil Adoor |publisher=Logos Books |year=2023 |isbn=978-9390118823 |location=ᱥᱤᱧᱚᱛ |language=ml |trans-title=ᱟᱰᱩᱨ - ᱨᱮᱢᱤᱱᱤᱥᱮᱱᱥ (Reminiscences)}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{Commons category}}
* [http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm ᱟᱰᱩᱨ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
* [https://web.archive.org/web/20160303232254/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawares.htm ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱳᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱰ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱤᱞᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
* {{IMDb name|id=0329715|name=ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ}}
* [https://www.rediff.com/movies/2003/may/06intro.htm ᱨᱮᱰᱤᱯᱷ (Rediff) ᱨᱮ ᱟᱰᱩᱨ ᱟᱜ ᱳᱣᱵᱷᱨᱮ (oeuvre)]
* [https://web.archive.org/web/20070111182806/http://indulekha.com/moviegallery/2006/03/adoor-gopalakrishnan.html ᱟᱰᱩᱨ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ]
* [https://web.archive.org/web/20071210155029/http://weblokam.com/cinema/profiles/adoor.htm ᱣᱮᱵᱽᱞᱳᱠᱟᱢ (Weblokam) ᱨᱮ ᱟᱰᱩᱨ ᱟᱜ ᱯᱨᱳᱯᱷᱟᱭᱤᱞ]
* [https://web.archive.org/web/20100214113448/http://www.cinemaofmalayalam.net/adoor.html 'ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ' ᱨᱮ ᱯᱨᱳᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ]
* [https://web.archive.org/web/20110827210736/http://staging.livemint.com/articles/2007/09/08000758/The-road-to-modern-times.html 'ᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱴᱩ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ', ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ, ᱢᱤᱸᱴ ᱞᱳᱸᱡᱽ ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗, ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱨᱟᱡᱽᱫᱟᱱ]
{{DEFAULTSORT:ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱟᱰᱩᱨ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱑ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱮ. ᱥᱤ. ᱰᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱮᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱚᱱᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱢᱢᱟᱱᱰᱮᱣᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱰᱮᱥ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱴ ᱞᱮᱴᱨᱮᱥ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱠᱟᱹᱨᱤ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱠᱟᱹᱨᱤ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱞᱩᱢᱱᱟᱭ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱞᱮ-ᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱞᱮ-ᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
khk4dwmdu668znd6q9jzulmac51s8nz
ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ
14
37772
196792
2026-08-14T17:06:23Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196792
wikitext
text/x-wiki
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ
9gl6azafq1n35ipts288qp3d2x7q1ml
ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ
14
37773
196793
2026-08-14T17:06:53Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196793
wikitext
text/x-wiki
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ
eadvt3zkpj95ch0k00zcb16l8ou8uko
ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ
14
37774
196794
2026-08-14T17:07:10Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196794
wikitext
text/x-wiki
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ
7xodaa645d4uku01q6lxhqkdtrw5je7
ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ
14
37775
196795
2026-08-14T17:07:29Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196795
wikitext
text/x-wiki
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ
7kba6tcf8a5733zqfxsflgmtl3l3zv7
ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ
0
37776
196796
2026-08-14T17:58:55Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person | honorific_suffix = | image = Ashaji.jpg | image_size = | alt = | caption = ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ | birth_name = ᱟᱥᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ | birth_date = {{Birth date|1933|09|08|df=y}} | birth_place = ᱜᱳᱣᱟᱨ, [[ᱥᱟᱝᱜᱞᱤ ᱥᱴᱮᱴ]], ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196796
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_suffix =
| image = Ashaji.jpg
| image_size =
| alt =
| caption = ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ
| birth_name = ᱟᱥᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ
| birth_date = {{Birth date|1933|09|08|df=y}}
| birth_place = ᱜᱳᱣᱟᱨ, [[ᱥᱟᱝᱜᱞᱤ ᱥᱴᱮᱴ]], ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| death_date = {{Death date and age|2026|04|12|1933|09|08|df=y}}
| death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = {{flatlist|
* ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
* ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ
}}
| years_active = ᱑᱙᱔᱓–᱒᱐᱒᱖
| mother =
| father = [[ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ]]
| spouse = ᱜᱚᱱᱯᱚᱛᱨᱟᱣ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ<br />(ᱵᱟᱯᱞᱟ. ᱑᱙᱔᱙; ᱜᱩᱨ ᱑᱙᱖᱖)<br />{{marriage|[[ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ]]|1980|1994|reason=died}}
| children = ᱓ (ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ]])
| family = [[ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱤᱠᱭᱚ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] (ᱤᱱ-ᱞᱚᱣᱥ (in-laws))
| relatives = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ-ᱦᱟᱨᱫᱤᱠᱟᱨ-ᱟᱵᱷᱤᱥᱮᱠᱤ-ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ]]
| works = [[ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| awards = [[ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| honours = [[ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱐᱐)<br /> [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱐᱘)<br /> [[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱑᱘)<ref>{{cite web|url=https://www.jagonews24.com/international/news/428839|title='বঙ্গবিভূষণ' পুরস্কার পেলেন আশা ভোঁসলে, সমরেশ, প্রসেনজিৎ|date=22 May 2018|access-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202143434/https://www.jagonews24.com/international/news/428839|archive-date=2 February 2024|website=jagonews24.com|language=bn|trans-title=Banga Bibhushan for Asha Bhosle, Samaresh, Prasenjit and others}}</ref><br /> [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱒᱑)
| module = {{Infobox musical artist|embed=yes
| background = solo_singer
| genre = {{flatlist|
* [[ᱯᱷᱤᱞᱢᱤ]]
* [[ᱠᱟᱣᱣᱟᱞᱤ]]<ref name="auto"/>
* [[ᱜᱚᱡᱚᱞ]] ᱠᱚ<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/album/the-golden-collection-memorable-ghazals-and-geets-asha-bhosle|title=Asha Bhosle Songs: The Golden Collection – Memorable Ghazals And Geets – Asha Bhosle MP3 Urdu Songs by Asha Bhosle|access-date=9 February 2022|website=Gaana}}</ref>
* [[ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱦᱚᱲ]]
* [[ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ]] ᱠᱚ<ref>{{Cite web|url=https://www.saregama.com/artist/asha-bhosle_816/bhajan_33722/songs|title=Asha Bhosle Bhajan songs – Download Bhajan MP3 Song of Asha Bhosle|website=Saregama.com|access-date=9 February 2022}}</ref>
* [[ᱯᱚᱯ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱯᱚᱯ (pop)]]<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/happy-birthday-asha-bhosle-some-lesser-known-facts-about-the-queen-of-indie-pop/articleshow/77986495.cms|title=Happy Birthday Asha Bhosle: Some lesser-known facts about the Queen of Indie Pop – Mumbai Mirror|website=Mumbaimirror.indiatimes.com|access-date=9 February 2022}}</ref>
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ]]<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/special/85-unforgettable-asha-bhosle-songs/20180907.htm|title = 85 UNFORGETTABLE Asha Bhosle songs|website=Rediff.com}}</ref>
* [[ᱜᱩᱨᱵᱟᱱᱤ]]<ref>"Gurbani Shabad By Asha Bhonsale Music Playlist: Best Gurbani Shabad By Asha Bhonsale MP3 Songs on Gaana.com" https://gaana.com/playlist/amp/dr-joginder-singh-chhabra-gurbani-shabad-by-asha-bhonsale.html</ref>
* [[ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱜᱤᱛᱤ]]<ref>{{Cite AV media |title=Nazruli Geeti by Asha Bhosle |url=https://open.spotify.com/album/5ZeiUIWeXGFWJzxfsRo9Hw |type=Album |language=Bengali |url-status=live |publisher=Super Cassettes Industries Private Limited |year=2002 |access-date=2026-04-14 |via=Spotify}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Nazrul Geeti Vol-2 by Asha Bhosle |url=https://open.spotify.com/album/3NF54wlhzTZfP4q0GEglau |type=Album |language=Bengali |url-status=live |publisher=Super Cassettes Industries Private Limited |year=1996 |access-date=2026-04-14 |via=Spotify}}</ref>
* [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ]]<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/playlist/anupam-28-asha-bhosle-rabindra-sangeet|title=Playlist ASHA BHOSLE RABINDRA SANGEET on Gaana.com|website=Gaana|access-date=9 February 2022}}</ref>
}}
| instrument = ᱟᱲᱟᱝ (Vocals)
}}
}}
'''ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ'''{{NoteTag|ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱥᱟ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱸᱥᱟᱞᱮ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱸᱥᱞᱮ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱸᱥᱞᱮᱭ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱟᱞᱮ ᱟᱨ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱥᱟᱡᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ - [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱥᱟᱯᱷᱤᱠᱥ (suffix) ''ᱡᱤ'' ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾}} (''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱫᱚ'' '''ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ'''; ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱓ - ᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ [[#ᱮᱠᱳᱞᱮᱰᱥ (Accolades)|ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ BFJA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱟᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮᱭᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,{{NoteTag| [[ᱟᱞᱠᱟ ᱭᱟᱜᱽᱱᱤᱠ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱾}} ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱨᱮᱢᱤ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiareview.com/15042026-the-unending-monsoon-a-chinese-journalists-appreciation-of-the-indian-singer-asha-bhosle-oped/|title=The Unending Monsoon: A Chinese Journalist’s Appreciation Of The Indian Singer Asha Bhosle |website=Eurasiareview.com|access-date=3 August 2026}}</ref> ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ-ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ, ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱤᱱᱤᱥ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|date=October 18, 2011|title=Guinness World Record for the most studio recordings - singles|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/99223-most-studio-recordings-singles|access-date=February 27, 2022|website=[[Guinness World Records]]|language=en}}</ref><ref name="Asha Bhosle — the voice of Bollywood for eight decades">{{cite news |last1= |first1= |title=Asha Bhosle — the voice of Bollywood for eight decades |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-the-voice-of-bollywood-for-eight-decades/article70853623.ece |access-date=13 April 2026 |publisher=The Hindu |date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260413025053/https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-the-voice-of-bollywood-for-eight-decades/article70853623.ece |archive-date=13 April 2026 |language=en-IN}}</ref>
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱳᱯᱨᱟᱱᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱸᱡᱽ<ref>{{cite web|url = https://mrandmrs55.com/2012/05/10/bollywoods-beloved-sopranos-lata-and-ashas-highest-notes/|author=Mr. 55|work=Classic Bollywood Revisited|publisher=Mr. and Mrs. 55|title=Bollywood's Beloved Sopranos: Lata and Asha's Highest Notes|date=10 May 2012|access-date=30 April 2018}}</ref> ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ,<ref name="britannica">{{cite book|author1=Gulzar |author2=Nihalani, Govind |author3=Chatterji, Saibal |title=Encyclopaedia of Hindi Cinema|year=2003|publisher=Popular Prakashan|isbn=81-7991-066-0|pages=532–533}}</ref><ref>{{cite news|title=Chords & Notes|url=http://www.hindu.com/mp/2008/06/07/stories/2008060752910500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107231200/http://www.hindu.com/mp/2008/06/07/stories/2008060752910500.htm|url-status=dead|archive-date=7 November 2012|author=V.L|newspaper=[[The Hindu]]|date=7 June 2008|access-date=2010-08-11}}</ref><ref>World Music: Latin and North America, Caribbean, India, Asia and Pacific; By Simon Broughton, Mark Ellingham, Richard Trillo; Rough Guides, 2000</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱯᱚᱯ, ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚ, ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱠᱚ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ, [[ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱠᱚ, ᱠᱟᱣᱣᱟᱞᱤ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="who'swho">The International Who's Who. 2004. Europa Publications. Routledge.</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱭ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱒,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ [[ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref>( {{cite web |author = Jyothi Venkatesh |url = http://www.vashi2panvel.com/Navi-Mumbai-News/item/196/catid/26 |title = Asha Bhosle: Sa Re Ga Ma... |publisher = Vashi2Panvel.com |access-date = 2006-05-03|quote = I would like to state humbly that I am the only singer who has sung the maximum number of songs – 12,000. If you sing one song a day, you can humanly sing 365 songs a year and 3650 songs in ten years. In around 60 years of my career I could sing 12,000 songs because there were times I had sung even four songs a day. |url-status = usurped |archive-url = https://web.archive.org/web/20071020024238/http://www.vashi2panvel.com/Navi-Mumbai-News/index.php?arr=item%2F196%2Fcatid%2F26|archive-date = 2007-10-20 |df = dmy-all
}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="who'swho"/><ref>{{cite web
|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld7.htm
|title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 7
|author=Raju Bharatan
|work=[[Rediff.com]]
|date=23 August 2006
|access-date=2007-04-28
|quote = Asha Bhosle, in fact, occupies pride of place --- she is all set to complete 13,000 songs. And that must rate as the highest in Indian cinema – Guinness or no Guinness.
| archive-url= https://web.archive.org/web/20070530020617/http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld7.htm| archive-date= 30 May 2007 | url-status= live}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱥᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱝᱜᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱞᱩᱴ ᱯᱨᱤᱱᱥᱞᱤ ᱤᱥᱴᱮᱴ ᱥᱟᱝᱜᱞᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱝᱠᱚᱱᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱟᱹᱦᱩ, ᱥᱮᱵᱷᱟᱱᱛᱤ ᱾ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱞᱦᱟᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, '"ᱪᱟᱞᱟ ᱪᱟᱞᱟ ᱱᱟᱵᱷ ᱵᱟᱞᱟ", ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱵᱟᱞ'' (᱑᱙᱔᱓) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱫᱟᱛᱛᱟ ᱫᱟᱵᱽᱡᱮᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱦᱟᱸᱥᱨᱟᱡᱽ ᱵᱮᱦᱞ ᱟᱜ ''ᱪᱩᱱᱟᱨᱤᱭᱟ'' (᱑᱙᱔᱘) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱥᱟᱣᱟᱱ ᱟᱭᱟ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name="rediff_70">{{cite web
|url=http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm
|title=Asha, 70 years, 70 landmarks
|date=8 September 2003
|access-date=2006-11-11
| archive-url= https://web.archive.org/web/20061108074820/http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm| archive-date= 8 November 2006 | url-status= live}}</ref> ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱟᱱᱫᱷᱳᱱ ᱠᱤ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ,'' ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ''ᱪᱩᱱᱟᱨᱤᱭᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ; ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱠᱞᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱛ ᱠᱤ ᱨᱟᱱᱤ'' (᱑᱙᱔᱙) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢᱤᱡᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱨ. ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱠᱤᱢᱤᱠ ᱵᱤᱡᱩᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱯᱳᱠᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱳᱨᱟ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ "ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ, ᱟᱡᱤᱡ ᱪᱮᱞᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱨᱤᱭᱟᱡᱽ (ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ) ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱮᱞᱵᱷᱤᱥ ᱯᱨᱮᱥᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱞ ᱦᱮᱞᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="u507">{{cite web | last=Haniffa | first=Aziz | title='The new singers can't sing good' | website=Rediff | date=2016-07-11 | url=https://m.rediff.com/movies/report/exclusive-asha-bhosle-to-retire/20160711.htm | access-date=2026-04-12}}</ref><ref name="e139">{{cite web | title=Asha Bhosle on turning 92: I'm far from done. There's so much to learn, so little time | website=The Times of India | date=2025-09-08 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/asha-bhosle-on-turning-92-im-far-from-done-theres-so-much-to-learn-so-little-time/articleshow/123752708.cms | access-date=2026-04-12}}</ref><ref name="v580">{{cite web | title=Asha Bhosle: I sing every song like it's my first | website=EasternEye | date=2019-02-22 | url=https://www.easterneye.biz/i-sing-every-song-like-its-my-first/ | access-date=2026-04-12}}</ref>
ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱠᱚ, ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱨ ᱩᱥᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ, ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱢᱤᱱᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱦᱨᱤᱫᱚᱭᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾
== ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
[[File:Asha Bhosle - still 47160 crop.jpg|thumb|right|᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ]]
᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱜᱤᱛᱟ ᱫᱚᱛᱛᱚ, ᱥᱟᱢᱥᱟᱫᱽ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱮ. ᱟᱨ. ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ, ᱥᱟᱡᱽᱡᱟᱫᱽ ᱦᱩᱥᱮᱭᱤᱱ, ᱮᱥ. ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱚᱨ, ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱢᱚᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="rediff_70"/> ᱥᱟᱡᱽᱡᱟᱫᱽ ᱦᱩᱥᱮᱭᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱥᱟᱝᱫᱤᱞ'' (᱑᱙᱕᱒) ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱷᱤᱠ-ᱴᱷᱟᱠ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱪᱷᱟᱢ ᱪᱷᱟᱢᱟ ᱪᱷᱟᱢ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱨᱚᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱯᱟᱨᱤᱱᱤᱛᱟ'' (᱑᱙᱕᱓) ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱵᱩᱴ ᱯᱳᱞᱤᱥ'' (᱑᱙᱕᱔) ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Rao|first=Gayatri|date=2016-11-14|title=Nanhe munne bachche teri muthi mein kya hai – Rafi/Asha – Shankar–Jaikishan {{!}} Boot Polish (1954)|url=https://lemonwire.com/2016/11/14/nanhe-munne-bachche-teri-muthi-mein-kya-hai-rafiasha-shankar-jaikishan-boot-polish-1954/|access-date=2020-09-21|website=LemonWire|language=en-US}}</ref>
ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱑᱙᱕᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱟᱜ ''ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ'' (᱑᱙᱕᱗) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱟᱝᱜᱽ ᱠᱮ ᱥᱟᱛᱷ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ", "ᱥᱟᱛᱷᱤ ᱦᱟᱛᱷ ᱵᱟᱫᱷᱟᱱᱟ" ᱟᱨ "ᱩᱰᱮᱱ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱩᱞᱯᱷᱮᱭᱤᱱ ᱛᱮᱨᱤ", ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱤᱨ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱵᱷᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱫᱷᱩᱞ ᱠᱟ ᱯᱷᱩᱞ'', ''ᱜᱩᱢᱨᱟᱦ'' (᱑᱙᱖᱓), ''ᱣᱟᱠᱛ'' (᱑᱙᱖᱕), ''ᱦᱟᱢᱨᱟᱡᱽ'' (᱑᱙᱖᱗), ''ᱟᱫᱽᱢᱤ ᱟᱣᱨ ᱤᱱᱥᱟᱱ'' (᱑᱙᱖᱙), ''ᱫᱷᱩᱱᱰ'' (᱑᱙৭᱓) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱭ-ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web|title=The stubborn note of O P Nayyar|url=https://www.rediff.com/movies/2003/feb/04dinesh.htm|access-date=2020-09-21|website=Rediff.com}}</ref> ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ, ''ᱛᱤᱥᱨᱤ ᱢᱟᱱᱡᱤᱞ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟ" ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱦᱟᱨᱥᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ "ᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟ", ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱳ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ ᱡᱩᱞᱯᱷᱳᱱᱣᱟᱞᱤ" ᱟᱨ "ᱳ ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱮ" (ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱮ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱢᱢᱤ ᱠᱟᱯᱩᱨ]], ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱡᱩᱫᱤ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱭᱟ" ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ "ᱳ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ ᱡᱩᱞᱯᱷᱳᱱ ᱣᱟᱞᱤ" ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱴᱮᱯ ᱠᱚᱭ ᱯᱞᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Asha Unplugged over the years|url=http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|date=8 September 2008|author=Malani, Gaurav|publisher=[[Indiatimes]]|access-date=2009-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080912143433/http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|archive-date=12 September 2008|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ ᱟᱵᱽ ᱛᱳ ᱟᱡᱟ" (''ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'') ᱟᱨ "ᱭᱮᱦ ᱢᱮᱨᱟ ᱫᱤᱞ" (''ᱰᱚᱱ'') ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ [[ᱨᱮᱠᱷᱟ]]-ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ''ᱩᱢᱨᱟᱣ ᱡᱟᱱ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱮᱱᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱫᱤᱞ ᱪᱤᱡᱽ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱭ", "ᱤᱱ ᱟᱸᱠᱷᱳᱱ ᱠᱤ ᱢᱟᱥᱛᱤ ᱠᱮ", "ᱭᱮᱦ ᱠᱭᱟ ᱡᱟᱜᱟᱦ ᱦᱟᱭ ᱫᱳᱥᱛᱳᱱ" ᱟᱨ "ᱡᱩᱥᱴᱡᱩ ᱡᱤᱥᱠᱤ ᱛᱷᱤ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ, ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱤᱪ ᱫᱚ ᱟᱫᱷᱟ ᱱᱳᱴ ᱮ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱤᱡᱟᱡᱟᱛ'' (᱑᱙᱘᱗) ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ, ᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱢᱟᱛᱳᱱᱰᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮ "ᱛᱟᱱᱦᱟ ᱛᱟᱱᱦᱟ" ᱟᱨ "ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ ᱨᱮ" ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱟᱨᱴᱵᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱞᱟᱜᱟᱱ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱠᱷᱚᱱ "ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ", ''ᱯᱭᱟᱨ ᱛᱩᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱠᱤᱭᱟ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱠᱷᱚᱱ "ᱠᱟᱢᱵᱟᱠᱷᱛ ᱤᱥᱠ", ''ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ'' (᱒᱐᱐᱒) ᱠᱷᱚᱱ "ᱭᱮᱦ ᱞᱟᱢᱦᱟ" ᱟᱨ ''ᱞᱟᱠᱤ'' (᱒᱐᱐᱕) ᱠᱷᱚᱱ "ᱞᱟᱠᱤ ᱞᱤᱯᱥ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ, ''ᱫᱟ ᱵᱷᱮᱨᱤ ᱵᱮᱥᱴ ᱚᱯᱷ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ, ᱫᱟ ᱠᱩᱣᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱭᱞᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱟᱝᱜᱨᱟᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Mouli |first1=Chandra |title=When Asha Bhosle worked in Pakistani entertainment industry |url=https://www.siasat.com/asha-bhosle-sang-as-adnan-sami-starred-in-this-pakistani-film-3452038/amp/ |website=The Siasat Daily |access-date=16 April 2026 |date=13 April 2026}}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱠᱥᱮᱛᱨᱟ ᱮ ᱡᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱭ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱞᱡᱟᱭᱢᱟᱨᱥ ᱟᱡᱟᱨ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱭᱟ ᱾<ref name=Only>{{cite news | url=http://daily.bhaskar.com/article/ENT----mai-will-be-my-only-experiment-with-acting----asha-bhosle-4163843-NOR.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20160122233652/http://daily.bhaskar.com/article/ENT----mai-will-be-my-only-experiment-with-acting----asha-bhosle-4163843-NOR.html | url-status=dead | archive-date=22 January 2016 | title='Mai' will be my only experiment with acting: Asha Bhosle | newspaper=[[Dainik Bhaskar]] | date=30 January 2013 | access-date=3 February 2013 | author=Jha, Subhash K}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://movies.ndtv.com/movie-reviews/movie-review-i-mai-i-780 | title=Movie review: Mai | publisher=NDTV | date=1 February 2013 | access-date=3 February 2013}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://www.filmfare.com/reviews/movie-review-mai-2269.html | title=Movie Review: Mai | magazine=[[Filmfare]] | date=2 February 2013 | access-date=3 February 2013 | author=Gupta, Rachit}}</ref>
ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ, "ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ" ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-launches-youtube-channel-and-unveil-main-hoon-a-birthday-song-for-sri-sri-ravishankar/article31590129.ece |title=Asha Bhosle launches YouTube channel, egged on by her granddaughter |work=The Hindu |date=15 May 2020 |access-date=15 July 2021}}</ref>
᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ: "ᱤᱧᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱸᱴ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱤᱧ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱹᱧᱟ ᱡᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾" ᱚᱱᱟ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮᱜᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱩᱢᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ: "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ, ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱳᱴᱥ ᱠᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱥᱤᱨ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱤᱧ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱜᱮ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱧ ᱧᱮᱞᱟ ᱾"<ref name=":2" />
== ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ==
=== ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ===
ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱢᱯᱤᱥ ᱨᱳᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2026-01-28 |title='I was not the heroine’s voice': How OP Nayyar rescued Asha Bhosle from the fringes of playback singing and never recorded with Lata Mangeshkar - Exclusive |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/i-was-not-the-heroines-voice-how-op-nayyar-rescued-asha-bhosle-from-the-fringes-of-playback-singing-and-never-recorded-with-lata-mangeshkar-exclusive/articleshow/127676647.cms |access-date=2026-04-13 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>
ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑᱙᱕᱒ ᱨᱮ, ''ᱪᱷᱟᱢ ᱪᱷᱟᱢᱟ ᱪᱷᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ref_O_P_Nayyar">
{{cite web
|url=http://music.indya.com/features/index.html
|title=Asha Bhosle was the best person I ever met, An interview with O.P. Nayyar
|publisher=Indya.com
|access-date=2005-11-11
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20050305192530/http://music.indya.com/features/index.html
|archive-date=5 March 2005
}}
</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱢᱟᱝᱜᱩ'' (᱑᱙᱕᱔) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ''ᱵᱟᱯ ᱨᱮ ᱵᱟᱯ'' (᱑᱙᱕᱕), ''ᱦᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽ ᱪᱳᱨ ᱦᱮᱸ'' (᱑᱙᱕᱖), ''C.I.D.'' (᱑᱙᱕᱖), ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ ᱨᱚᱝ ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱤ (᱑᱙᱕᱗), ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱨᱴᱩᱱ ᱮᱢ. ᱮ. (᱑᱙᱕᱘) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱠ (break) ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ (᱑᱙᱕᱗) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱙ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱭᱨᱮᱱᱤᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱮᱱᱥᱩᱣᱟᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱫᱟᱦᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱟᱭᱤᱭᱮ ᱢᱮᱦᱟᱨᱵᱟᱱ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ (''ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ'', ᱑᱙᱕᱘) ᱟᱨ "ᱭᱮᱦ ᱦᱟᱭ ᱨᱮᱥᱢᱤ ᱡᱩᱞᱯᱷᱳᱱ ᱠᱟ ᱟᱱᱫᱷᱮᱨᱟ", (''ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ'', ᱑᱙᱖᱕) ᱾ "ᱟᱣᱳ ᱦᱩᱡᱩᱨ ᱛᱩᱢᱠᱳ" (''ᱠᱤᱥᱢᱟᱛ'', ᱑᱙᱖᱘) ᱟᱨ "ᱡᱟᱭᱤᱭᱮ ᱟᱯ ᱠᱟᱦᱟᱸ ᱡᱟᱭᱮᱝᱜᱮ" (''ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ'', ᱑᱙᱖᱕) ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱛᱩᱢᱥᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ ᱫᱮᱠᱷᱟ'' (᱑᱙᱕᱗), ''ᱮᱠ ᱢᱩᱥᱟᱯᱷᱤᱨ ᱮᱠ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ'' (᱑᱙᱖᱒) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱠᱤ ᱠᱟᱞᱤ'' (᱑᱙᱖᱔) ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ-ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱟᱝᱜᱽᱠᱮ ᱥᱟᱛᱷ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ", "ᱩᱰᱮᱱ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱩᱞᱯᱷᱮᱭᱤᱱ ᱛᱮᱨᱤ" (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ''ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ'' ᱠᱷᱚᱱ), "ᱟᱯ ᱭᱩᱸ ᱦᱤ ᱟᱜᱟᱨ ᱦᱟᱢᱥᱮ ᱢᱤᱞᱛᱮ ᱨᱟᱦᱮ", "ᱢᱮᱸᱭ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟ ᱨᱟᱦᱤ ᱦᱩᱸ" (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ''ᱮᱠ ᱢᱩᱥᱟᱯᱷᱤᱨ ᱮᱠ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ), "ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ ᱦᱩᱣᱟ ᱵᱟᱫᱟᱞ", "ᱤᱥᱟᱨᱳᱱ ᱤᱥᱟᱨᱳᱱ ᱢᱮᱸᱭ" (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ''ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱠᱤ ᱠᱟᱞᱤ'' ᱠᱷᱚᱱ) ᱾<ref name=":1" />
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ''ᱯᱨᱟᱱ ᱡᱟᱭᱮ ᱯᱟᱨ ᱵᱷᱟᱪᱟᱱ ᱱᱟ ᱡᱟᱭᱮ'' (᱑᱙᱗᱔) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱪᱮᱭᱱ ᱥᱮ ᱦᱟᱢᱠᱳ ᱠᱟᱵᱷᱤ" ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱩᱞᱤ ᱨᱮ, ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱤᱧ ᱮᱥᱴᱨᱳᱞᱳᱡᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱤᱧᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱱᱠᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱤᱧ ᱮ ᱫᱩᱠᱷ ᱠᱤᱫᱤᱧᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱧ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾"<ref name="ref_O_P_Nayyar" /> ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ "...ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱧ ᱮᱭᱟᱭ-ᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ, ᱤᱧ ᱢᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱤᱧ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾"
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱮ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱤᱪᱠᱤᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱢᱟᱫᱤᱧᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫ ''ᱢᱤᱫ'' ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾"<ref name="Times_Life_Jul_2005">{{cite news
|author=Jitesh Pillaai
|title=Notes to Myself (An interview with Asha Bhosle)
|url=http://epaperdaily.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=VE9JTS8yMDA1LzA3LzMxI0FyMDQzMDA=&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216231736/http://epaperdaily.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=VE9JTS8yMDA1LzA3LzMxI0FyMDQzMDA%3D&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom
|url-status=dead
|archive-date=16 February 2008
|work=Times Life, [[The Times of India]], [[Mumbai]]
|publisher=The Times Group
|page=43
|date=31 July 2005
|access-date=2007-09-08
}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱳᱯᱲᱟ, ''ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾
=== ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ===
ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮᱭ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱫᱚᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱤᱣᱤ'' (᱑᱙᱔᱘) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱯᱷᱩᱴᱯᱟᱛᱷ'' ᱟᱨ ''ᱯᱷᱤᱨ ᱥᱩᱵᱟᱦ ᱦᱳᱜᱤ'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱩᱢᱨᱟᱣ ᱡᱟᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|last1=Bharatan|first1=Raju|title=A journey down melody lane|date=2010|publisher=Hay House Publishers (India)|location=New Delhi|isbn=9788189988913|url=https://books.google.com/books?id=WnxABAAAQBAJ&q=nayyar+asha+bhosle&pg=PT6}}</ref>
=== ᱨᱚᱵᱤ ===
ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱷᱟᱪᱟᱱ'' (᱑᱙᱕᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱳᱨᱤ, "ᱪᱟᱱᱫᱟ ᱢᱟᱢᱟ ᱫᱩᱨ ᱠᱮ" ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱭᱳ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮᱜᱮ ᱦᱤᱴ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱵᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ'', ''ᱜᱨᱟᱦᱟᱥᱛᱤ'', ''ᱠᱟᱡᱟᱞ'' ᱟᱨ ''ᱯᱷᱩᱞ ᱟᱣᱨ ᱯᱟᱛᱛᱷᱟᱨ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱨᱚᱵᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱰᱩᱭᱮᱴ:– "C A T...Cat, Cat Maane Billi" (''ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟ ᱴᱷᱟᱜᱽ'') ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ "ᱛᱳᱨᱟ ᱢᱟᱱ ᱫᱟᱨᱯᱟᱱ ᱠᱮᱦᱞᱟᱭᱮ" (''ᱠᱟᱡᱟᱞ'') ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=2018-03-09|title=Tough cop Roopa Moudgil releases music video to inspire women|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/tough-cop-roopa-moudgil-releases-music-video-to-inspire-women-118030900993_1.html|access-date=2020-09-21}}</ref>
ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱣᱟᱠᱛ'', ''ᱪᱚᱣᱫᱷᱵᱷᱤᱱ ᱠᱟ ᱪᱟᱸᱫᱽ'', ''ᱜᱩᱢᱨᱟᱦ'', ''ᱵᱟᱦᱩ ᱵᱮᱴᱤ'', ''ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ'', ''ᱟᱫᱽᱢᱤ ᱟᱣᱨ ᱤᱱᱥᱟᱱ'', ''ᱫᱷᱩᱱᱰ'', ''ᱦᱟᱢᱨᱟᱡᱽ'' ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱾ ''ᱪᱚᱣᱫᱷᱵᱷᱤᱱ ᱠᱟ ᱪᱟᱸᱫᱽ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱨᱚᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱜᱤᱛᱟ ᱫᱚᱛᱛᱚ (ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ) ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱟ ᱾ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱫᱚ ᱡᱳᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="rediff_70"/>
=== ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ===
ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱯᱳᱴᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱮ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱚᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱝ-ᱵᱩᱯᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="encyclopaedia_of_hindi_cinema">{{cite book
| last = Khubchandani
| first = Lata
| editor = [[Gulzar (lyricist)|Gulzar]] |editor2=[[Govind Nihalani]] |editor3=Saibal Chatterjee
| title = Encyclopaedia of Hindi Cinema
| year = 2003
| publisher = Popular Prakashan
| isbn = 81-7991-066-0
| pages = 486–487
}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱟᱫᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱱᱚᱣ ᱫᱳ ᱜᱭᱟᱨᱟᱦ'', ''ᱠᱟᱞᱟ ᱯᱟᱱᱤ'', ''ᱠᱟᱞᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ'', ''ᱤᱱᱥᱟᱱ ᱡᱟᱜᱽ ᱩᱴᱷᱟ'', ''ᱞᱟᱡᱽᱣᱟᱱᱛᱤ'', ''ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ'', ''ᱛᱤᱱ ᱫᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱱ'' ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱖᱒ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
=== ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ (ᱯᱟᱧᱪᱟᱢ) ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ (ᱯᱟᱧᱪᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱳ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ''ᱛᱤᱥᱨᱤ ᱢᱟᱱᱡᱤᱞ'' (᱑᱙᱖᱖) ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱮᱫᱟ - ᱠᱮᱵᱟᱨᱮᱴ ᱠᱚ, ᱨᱚᱠ, ᱰᱤᱥᱠᱳ, ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱾
᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱯᱷᱟᱱ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ - ᱨᱟᱣᱱᱪᱤ ᱠᱮᱵᱟᱨᱮᱴ "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ ᱟᱵᱽ ᱛᱳ ᱟᱡᱟ" (''ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'', ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ), ᱨᱤᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱥ "ᱫᱟᱢ ᱢᱟᱨᱳ ᱫᱟᱢ" (''ᱦᱟᱨᱮ ᱨᱟᱢᱟ ᱦᱟᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ'', ᱑᱙᱗᱑), ᱥᱮᱠᱥᱤ "ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ ᱢᱮᱸᱭ ᱞᱳᱜᱳᱱ ᱠᱳ" (''ᱟᱯᱱᱟ ᱫᱮᱥ'', ᱑᱙৭᱒) ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ "ᱪᱷᱩᱨᱟ ᱞᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭ ᱛᱩᱢᱱᱮ" (''ᱭᱟᱫᱳᱱ ᱠᱤ ᱵᱟᱨᱟᱛ'', ᱑᱙৭᱓) ᱾ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱡᱟᱱ-ᱮ-ᱡᱟᱱ ᱫᱷᱩᱱᱰᱷᱛᱟ ᱯᱷᱤᱨ ᱨᱟᱦᱟ" (''ᱡᱟᱣᱟᱱᱤ ᱫᱤᱣᱟᱱᱤ'') ᱟᱨ "ᱵᱷᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤ ᱮᱠ ᱥᱩᱨᱟᱛ" (''ᱵᱩᱫᱫᱷᱟ ᱢᱤᱞ ᱜᱟᱭᱟ'') ᱾
᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱤᱡᱟᱡᱟᱛ'' (᱑᱙᱘᱗) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ - "ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ", "ᱠᱷᱟᱞᱤ ᱦᱟᱛᱷ ᱥᱟᱢ ᱟᱭᱤ ᱦᱟᱭ" ᱟᱨ "ᱠᱟᱛᱨᱟ ᱠᱟᱛᱨᱟ" ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱰᱩᱭᱮᱴ "ᱳ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ!" (''ᱥᱟᱜᱟᱨ'') ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ "ᱵᱚᱵᱽ (Bob)" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱳᱦᱩᱣᱟᱭᱮ ᱡᱳᱢᱮᱪᱷᱮ ᱟᱡᱽ ᱢᱳᱣ ᱜᱳ", "ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱠᱳᱛᱷᱟ ᱵᱳᱞᱳ", "ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱱᱟᱢᱮ ᱵᱨᱤᱥᱴᱤ" ("ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱵᱟᱛ ᱦᱟᱭ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ), "ᱵᱟᱸᱥᱤ ᱥᱩᱱᱮ ᱠᱤ ᱜᱷᱳᱨᱮ ᱛᱷᱟᱠᱟ ᱡᱟᱭᱮ", "ᱥᱳᱱᱫᱷᱭᱟ ᱵᱮᱞᱟᱭ ᱛᱩᱢᱤ ᱟᱢᱤ" ᱟᱨ "ᱟᱡᱽ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱠᱩᱱᱡᱮ ᱟᱢᱟᱨ" ("ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ ᱦᱳᱛᱟ ᱦᱟᱭ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱾
=== ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ''ᱦᱟᱛᱷᱠᱟᱰᱤ'' (᱑᱙᱘᱒), ''ᱱᱟᱢᱟᱠ ᱦᱟᱞᱟᱞ'' (᱑᱙᱘᱒), ''ᱥᱟᱨᱟᱵᱤ'' (᱑᱙᱘᱔), ''ᱦᱤᱢᱢᱟᱛᱣᱟᱞᱟ'' (᱑᱙᱘᱓), ''ᱢᱟᱣᱟᱞᱤ'' (᱑᱙᱘᱓), ''ᱛᱳᱦᱯᱷᱟ'' (᱑᱙᱘᱔) ᱟᱨ ''ᱯᱨᱮᱢ ᱯᱨᱟᱛᱤᱜᱽᱭᱟ'' (᱑᱙᱘᱙) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱠᱤᱥᱳᱨ]]-ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱰᱩᱭᱮᱴ, "ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱩᱨᱩ, ᱟ ᱡᱟᱣᱳ ᱜᱩᱨᱩ" ''ᱣᱟᱠᱛ ᱠᱤ ᱟᱣᱟᱡᱽ'' (᱑᱙᱘᱘) ᱠᱷᱚᱱ, ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱚᱡᱚᱞ "ᱠᱤᱥᱤ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱠᱳ ᱛᱮᱨᱟ ᱤᱱᱛᱟᱡᱟᱨ ᱟᱡᱽ ᱵᱷᱤ ᱦᱟᱭ" ''ᱟᱭᱛᱵᱟᱨ'' (᱑᱙᱘᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
=== ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ===
ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ''ᱢᱩᱱᱫᱨᱟᱢ ᱯᱤᱨᱟᱭ'' (᱑᱙᱘᱒) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ''ᱥᱟᱫᱽᱢᱟ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱞᱮᱱᱟ) ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱮᱝᱜᱟ ᱳᱨᱩ ᱯᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱥᱮᱱᱵᱟᱜᱟᱢᱟᱭᱮ" ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱦᱮᱭ ᱨᱟᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱤᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ "ᱱᱤ ᱯᱟᱨᱛᱷᱟ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱭ" ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ''ᱡᱟᱱᱢᱳᱱ ᱠᱤ ᱡᱣᱟᱞᱟ'' (ᱥᱮ ᱚᱯᱚᱨᱱᱟ ᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ), ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱨᱤᱦᱟᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ===
ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'' (᱑᱙᱙᱕) ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱨᱟᱝᱜᱽ ᱫᱮ" (''ᱛᱷᱟᱠᱥᱟᱠ''), "ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ" (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'', ᱩᱫᱤᱛ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ), "ᱠᱟᱦᱤᱸ ᱟᱜᱽ ᱞᱟᱜᱮ" (''ᱛᱟᱞ''), "ᱳ ᱵᱷᱟᱱᱣᱟᱨᱮ" (''ᱫᱟᱣᱩᱫᱽ'', ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ), "ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱞᱟ ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱞᱟ" (''ᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱨ'', ᱑᱙᱙᱗), "ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱟᱢ" (''ᱟᱞᱟᱭᱯᱟᱭᱩᱛᱷᱮᱭ'', ᱒᱐᱐᱐) ᱟᱨ "ᱫᱷᱩᱣᱟᱸ ᱫᱷᱩᱣᱟᱸ" (''ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ'', ᱒᱐᱐᱔) ᱾<ref name="rediff_70"/>
=== ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ===
ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥ ᱰᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ [[ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ]] ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ''ᱦᱟᱢ ᱫᱳᱱᱳ'' (᱑᱙᱖᱑), ''ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱡᱤᱱᱮ ᱫᱳ'' (᱑᱙᱖᱓), ''ᱫᱳ ᱵᱩᱱᱫᱽ ᱯᱟᱱᱤ'' (᱑᱙᱗᱑) ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ LP ᱠᱤᱱ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱮᱱ ᱟᱱᱯᱷᱚᱨᱜᱮᱴᱮᱵᱚᱞ ᱴᱨᱤᱴ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱴᱨᱟᱜᱟᱞ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱭᱞᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱥᱩᱨᱟᱸᱡᱟᱞᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ-ᱡᱚᱭᱠᱤᱥᱟᱱ ===
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ-ᱡᱚᱭᱠᱤᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ, ᱑᱙᱖᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱮ-ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱴ ᱨᱮ ᱥᱤᱰᱟᱠᱴᱤᱵᱷ "ᱯᱟᱨᱫᱮ ᱢᱮᱸᱭ ᱨᱮᱦᱱᱮ ᱫᱳ" (''ᱥᱤᱠᱟᱨ'', ᱑᱙᱖᱘) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ-ᱡᱚᱭᱠᱤᱥᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱡᱤᱱᱫᱟᱜᱤ ᱮᱠ ᱥᱟᱯᱷᱟᱨ ᱦᱟᱭ ᱥᱩᱦᱟᱱᱟ" (''ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ'', ᱑᱙᱗᱑) ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱭᱳᱰᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ''ᱵᱩᱴ ᱯᱳᱞᱤᱥ'' (᱑᱙᱕᱔), ''ᱥᱨᱤ ᱔᱒᱐'' (᱑᱙᱕᱕), ''ᱪᱳᱨᱤ ᱪᱳᱨᱤ'' (᱑᱙᱕᱖), ''ᱡᱤᱥ ᱫᱮᱥ ᱢᱮᱸᱭ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱵᱮᱦᱛᱤ ᱦᱟᱭ'' (᱑᱙᱖᱐), ''ᱡᱟᱝᱜᱽᱞᱤ'' (᱑᱙᱖᱑), ''ᱮᱱ ᱤᱵᱷᱤᱱᱤᱝ ᱤᱱ ᱯᱮᱨᱤᱥ'' (᱑᱙᱖᱗) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱞ ᱟᱡᱽ ᱟᱣᱨ ᱠᱟᱞ'' (᱑᱙᱗᱑), ''ᱞᱟᱞ ᱯᱟᱛᱛᱷᱟᱨ'' (᱑᱙᱗᱑), ''ᱟᱸᱠᱷᱳᱱ ᱟᱸᱠᱷᱳᱱ ᱢᱮᱸᱭ'' (᱑᱙᱗᱒) ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱢᱮᱨᱟ ᱱᱟᱢ ᱡᱳᱠᱟᱨ'' (᱑᱙᱗᱐) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
=== ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ ===
ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱯᱩᱱᱟᱢ'' (᱑᱙᱘᱑) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞᱥ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱳᱦᱱᱤ ᱢᱟᱦᱤᱣᱟᱞ'' (᱑᱙᱘᱔) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱭᱮᱦ ᱞᱟᱢᱦᱟ ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ ᱡᱤ ᱞᱮᱱᱮ ᱫᱮ" (''ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ'') ᱟᱨ "ᱠᱤᱛᱟᱵᱮᱸᱭ ᱵᱟᱦᱩᱛ ᱥᱤ" (''ᱵᱟᱡᱤᱜᱟᱨ'') ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ ᱟᱜ "ᱡᱟᱵᱽ ᱫᱤᱞ ᱢᱤᱞᱮ" (''ᱭᱟᱫᱮᱸᱭ'') ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱩᱫᱤᱛ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ, ᱥᱩᱠᱷᱣᱤᱱᱫᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ [[ᱥᱩᱱᱤᱫᱷᱤ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ "ᱯᱨᱮᱢ ᱢᱮᱸᱭ ᱛᱳᱦᱨᱮ" (''ᱵᱮᱜᱟᱢ ᱡᱟᱱ'') ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
=== ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚ ===
ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱢᱳᱦᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱢᱮᱨᱟ ᱥᱟᱭᱟ'' (᱑᱙᱖᱖) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱡᱷᱩᱢᱠᱟ ᱜᱤᱨᱟ ᱨᱮ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱢᱳᱦᱟᱱ ᱟᱜ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱟᱠᱷᱨᱤ ᱫᱟᱣ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱟᱫᱟᱞᱟᱛ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱯᱩᱡᱟ ᱠᱮ ᱯᱷᱩᱞ'' (᱑᱙᱖᱔), ''ᱱᱤᱞᱟ ᱟᱠᱟᱥ'' (᱑᱙᱖᱕), ''ᱱᱤᱱᱫᱽ ᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱣᱟᱵᱽ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱖᱖) ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ''ᱪᱷᱳᱴᱤ ᱥᱤ ᱵᱟᱛ'' (᱑᱙᱗᱖) ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱟᱶ "ᱡᱟᱱᱮᱢᱟᱱ ᱡᱟᱱᱮᱢᱟᱱ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱟᱜ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱟᱜᱽᱛᱮ ᱨᱟᱦᱳ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, "ᱛᱷᱟᱱᱰᱤ ᱛᱷᱟᱱᱰᱤ ᱥᱟᱣᱟᱱ ᱠᱤ ᱯᱷᱩᱦᱟᱨ", ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱟᱢᱟᱱᱟᱛ'' (᱑᱙᱕᱕) ᱨᱮ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱤ. ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱤᱱᱥᱟᱱᱤᱭᱟᱛ'' (᱑᱙᱕᱕), ''ᱨᱟᱡᱽ ᱛᱤᱞᱟᱠ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱯᱟᱭᱜᱷᱟᱢ'' (᱑᱙᱕᱙), ''ᱱᱟᱵᱷᱨᱟᱝ'' (᱑᱙᱕᱙), ''ᱟᱢᱟᱨ ᱫᱤᱯ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ'' (᱑᱙᱕᱗), ''ᱟᱥᱟ'' (᱑᱙᱕᱗) ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱤᱱᱟ ᱢᱤᱱᱟ ᱫᱤᱠᱟ" (ᱟᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱱ) ᱫᱚ ᱥᱤ. ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱴᱨᱳᱱ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱥᱟᱱᱫᱤᱯ ᱪᱚᱣᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱯᱭᱟᱨ ᱛᱩᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱠᱤᱭᱟ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱩᱠᱷᱣᱤᱱᱫᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ-ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ, "ᱠᱟᱢᱵᱟᱠᱷᱛ ᱤᱥᱠ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱚᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱱᱛ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱢᱩᱠᱷᱤ'' (᱒᱐᱐᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱠᱳᱱᱡᱟ ᱱᱮᱨᱟᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱵᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱠᱟᱸᱛ-ᱯᱭᱟᱨᱮᱞᱟᱞ, ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ ᱟᱞᱤ, ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱡᱚᱭᱱ, ᱮᱱ. ᱫᱟᱛᱛᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱚᱛᱟ-ᱯᱮᱴᱨᱳᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱩᱞᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱮ "ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱞᱚᱛᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾" ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱯᱟᱞᱮ ᱤᱧ ᱱᱚᱶᱟᱧ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱞᱩᱛᱩᱨ ᱤᱧ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱫᱟ" ᱾<ref name="Girija">
{{cite web| url=http://www.musicalnirvana.com/ghazal/asha_articles.html| title=Articles on Asha Bhosle – A voice for all seasons: Taken from Girija Rajendran's article for the Hindu| access-date=2006-05-03}}</ref> ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ, ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱵᱮ-ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱳᱥᱟᱱ, ᱪᱤᱛᱨᱟᱜᱩᱯᱛ, ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱡᱤ-ᱟᱱᱟᱱᱫᱽᱡᱤ, ᱩᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ, ᱱᱟᱫᱤᱢ-ᱥᱨᱟᱵᱷᱟᱱ, ᱡᱟᱛᱤᱱ-ᱞᱟᱞᱤᱛ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ==
[[File:Asha Bhosle.jpg|thumb|right|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ [[ᱥᱩᱱᱤᱫᱷᱤ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱤᱥᱮᱯᱥᱚᱱ (reception) ᱨᱮ]]
=== ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ ===
ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱞᱡᱟᱨ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱫᱤᱞ ᱯᱟᱰᱳᱥᱤ ᱦᱟᱭ'' ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{YouTube|uwTBsElMeuw|''Dil Padosi Hai'', release}}</ref> ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ''ᱜᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱱᱫᱟᱱ'' (ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ-ᱛᱚᱞ) ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱢᱟᱭᱦᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ'' (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱨᱮᱯᱟᱨᱴᱚᱭᱟᱨ ᱮ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱞᱞᱟᱩᱫᱫᱤᱱ ᱠᱷᱟᱱ (ᱨᱚᱵᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱨᱩ) ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ''ᱞᱮᱜᱟᱥᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮᱞ-ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱠᱥᱰ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ (ᱥᱮ ''ᱵᱟᱱᱫᱤᱥ'') ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱠᱤᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ''ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱮᱱᱰ ᱟᱭᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱞᱮᱥᱞᱮ ᱞᱤᱣᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱯᱚᱯ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱗ MTV ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱤᱥᱟᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱞᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱟᱯ ᱠᱤ ᱟᱥᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱹᱞ-ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱡᱽᱨᱩᱦ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱛᱮᱱᱰᱩᱞᱠᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱫᱽᱱᱟᱱ ᱥᱟᱢᱤ ᱟᱜ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱽᱱᱟᱱ ᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱠᱟᱵᱷᱤ ᱛᱳ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱢᱤᱞᱟᱣ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱴᱟᱭᱴᱟᱞ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ''ᱵᱟᱨᱥᱮ ᱵᱟᱫᱟᱞ'' ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Womad Records ᱨᱮ ''Womad Talking Book Volume Four: An Introduction to Asia 1'' ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱭᱩᱸ ᱱᱟ ᱛᱷᱤ'' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱢᱮᱨᱟᱡᱽ-ᱮ-ᱜᱚᱡᱚᱞ'', ''ᱟᱵᱽᱥᱟᱨ-ᱮ-ᱜᱚᱡᱚᱞ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱥᱤᱥ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐૦᱕ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ - ᱢᱮᱦᱫᱤ ᱦᱟᱥᱟᱱ, ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱟᱞᱤ, ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱟ ᱠᱷᱟᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱜᱽᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱟ ᱠᱷᱟᱱᱩᱢ ᱟᱜ ''ᱟᱡᱽ ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱤ ᱡᱤᱫᱽ ᱱᱟ ᱠᱟᱨᱳ'', ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱟᱞᱤ ᱟᱜ ''ᱪᱩᱯᱠᱮ ᱪᱩᱯᱠᱮ'', ''ᱟᱣᱟᱨᱜᱤ'' ᱟᱨ ''ᱫᱤᱞ ᱢᱮᱸᱭ ᱮᱠ ᱞᱟᱦᱟᱨ'', ᱡᱟᱜᱽᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ''ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ'' ᱟᱨ ᱢᱮᱦᱫᱤ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱨᱟᱱᱡᱤᱥ ᱦᱤ ᱥᱟᱦᱤ'', ''ᱨᱟᱯᱷᱛᱟ ᱨᱟᱯᱷᱛᱟ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱛᱩᱢ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮ'' ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱥᱳᱢᱮᱥ ᱢᱟᱛᱷᱩᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱰᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱚᱵᱽᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱝᱜᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ "ᱥᱟᱦᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ" ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱭᱞᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱖᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, EMI ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱮᱥᱮᱴ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ: ''ᱵᱟᱞᱟ ᱢᱟᱭᱸ ᱵᱟᱭᱨᱟᱜᱟᱱ ᱦᱩᱸᱜᱤ'' (ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ), ''ᱫᱟ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ: ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱵᱚᱞ ᱜᱚᱡᱚᱞᱥ'' (ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱟᱞᱤ, ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱦᱩᱥᱮᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱚᱡᱚᱞ), ᱟᱨ ''ᱫᱟ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ: ᱫᱟ ᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ'' (᱔᱔ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ) ᱾
᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱛᱟᱞᱟᱠ ᱟᱜ ᱠᱚᱝᱠᱚᱱᱤ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱫᱟᱨᱭᱟᱪᱭᱟ ᱫᱮᱜᱮᱨ'' ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱣᱟᱰᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱱᱱᱮᱭᱟᱪᱮ ᱨᱟᱛᱤ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱥᱟ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱡᱟᱭ ᱫᱟᱛᱛᱚ ᱟᱨ ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱢᱟᱛᱳᱱᱰᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱵᱨᱮᱴ ᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱭᱩ'ᱟᱨ ᱫᱟ ᱣᱟᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱢᱤ" ("ᱦᱟᱸ ᱢᱟᱭᱸ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ ᱦᱩᱸ") ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱤᱨ ᱴᱟᱱᱰᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱥ. ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱥᱩᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱷᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱷᱩᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱫᱮᱫᱩᱱᱱᱟ ᱥᱮᱫᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.sundaytimes.lk/091220/Magazine/sundaytimestvtimes_01.html |title=Boshley bash with BnS |publisher=Sunday Times |access-date=22 December 2019}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱞᱵᱚᱢ, ''ᱣᱳᱢᱮᱱᱥ ᱰᱮ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ: ᱤᱥᱯᱨᱮᱰᱤᱝ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱡᱽ ᱮᱵᱷᱨᱤᱣᱮᱭᱟᱨ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱫᱤᱞ ᱞᱟᱜᱟᱱᱮ ᱠᱳ ᱫᱤᱞ ᱡᱟᱵᱽ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱤᱨ ᱴᱟᱱᱰᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜᱟᱨᱣᱟᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱪᱚᱛᱩᱨᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱜᱟᱢᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱵᱟᱯᱯᱟ ᱢᱳᱨᱭᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱤᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ, "ᱯᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱫᱽ ᱥᱩᱱ ᱯᱷᱟᱠᱤᱨᱟ" ᱠᱳ-ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱵᱷᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱝᱠᱚᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨ ᱟᱜᱟᱥᱮ ᱥᱟᱶ ᱮᱞᱵᱚᱢ "82" ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱷᱟᱴ ᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱫᱚ ᱯᱚᱯ, ᱨᱮᱜᱮ, ᱵᱽᱞᱩᱡᱽ, ᱟᱨ ᱨᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱴᱚᱪ ᱛᱮᱭ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://marathicineyug.com/news/latest-news/784-music-director-mandar-agashe-launches-asha-bhosle-s-82-pop-album|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416165808/http://marathicineyug.com/news/latest-news/784-music-director-mandar-agashe-launches-asha-bhosle-s-82-pop-album|url-status=usurped|archive-date=16 April 2016|title=Music Director Mandar Agashe Launches Asha Bhosle's "82" Pop Album|date=13 April 2016|website=Marathicneyug.com|access-date=5 October 2016}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> "82" ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱷᱟᱴ ᱥᱟᱶ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱤᱧ ᱚᱱᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚᱧ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱣᱤᱫᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱟᱯᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱤᱧᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ, ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱚᱱᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱚᱯ ᱟᱨ ᱨᱚᱠ ᱡᱮᱱᱨᱮ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱟᱸᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱮᱠᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟᱧ ᱟᱸᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱟᱵᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾"<ref name=":0" />
᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱰᱟᱣᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱭᱟᱢ, ᱩᱫᱤᱛ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱠᱷᱮᱨ, [[ᱩᱥᱟ ᱩᱛᱷᱩᱯ]], ᱥᱟᱱ, ᱟᱞᱠᱟ ᱭᱟᱜᱽᱱᱤᱠ, ᱥᱳᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱒᱐᱐ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱡᱟᱭᱟᱛᱩ ᱡᱟᱭᱟᱛᱩ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱟᱢ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/may/15/jayatu-jayatu-bharatam-200-singers-including-asha-bhosle-sonu-nigam-join-hands-for-one-song-2143782.html|title=Asha Bhosle, Sonu Nigam and other 200 artists join hands for one song|date=24 May 2020|work=New Indian Express|access-date=5 October 2020}}</ref>
=== ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱳᱞᱟᱵᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ===
᱑᱙᱘᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]], ᱭᱩᱠᱮ, ᱭᱩᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱲᱟᱢ-ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ "ᱦᱮᱞᱯ ᱫᱟ ᱮᱡᱽᱰ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱫᱮᱥ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱮᱥ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, ᱟᱨ ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱨᱮ "ᱫᱟ ᱤᱱᱠᱨᱮᱰᱤᱵᱚᱞᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱩᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱳᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢ, ᱠᱩᱱᱟᱞ ᱜᱟᱱᱡᱟᱣᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱠᱷᱮᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱩᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱚᱭ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ("ᱵᱚᱣ ᱰᱟᱣᱩᱱ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ") ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱭ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱳᱰ ᱨᱮᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱯ ᱥᱟᱶ "ᱫᱟ ᱣᱮ ᱭᱩ ᱰᱨᱤᱢ" (ᱣᱟᱱ ᱡᱟᱭᱮᱱᱴ ᱞᱤᱯ) ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{Cite web |url=http://1giantleap.tv/ |title=No such site available |date=8 October 2019 |website= |access-date=9 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008054436/http://1giantleap.tv/ |archive-date=8 October 2019 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=The Way You Dream - Michael Stipe and Asha Bhosle |url=https://open.spotify.com/track/1UhqsS2W93LhBQtA0q9x0x |type=CD |language=English |url-status=live |publisher=Palm Pictures, Ltd. |year=2002 |via=Spotify}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱵᱩᱞᱮᱴᱯᱨᱩᱯᱷ ᱢᱚᱸᱠ'' ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''᱑ ᱡᱟᱭᱮᱱᱴ ᱞᱤᱯ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱥᱚᱯ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱵᱨᱤᱢᱯᱷᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱥᱟ" ᱛᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱤᱴ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱴᱵᱚᱭ ᱥᱞᱤᱢ ᱮ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Brimful Of Asha meaning explained – Cornershop (Official Website) |url=https://www.cornershop.com/2012/01/brimful-explained |access-date=2025-01-24 |language=en-US}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ, ᱱᱮᱞᱤ ᱯᱷᱟᱨᱴᱟᱰᱳ ᱟᱜ "ᱟᱭᱤ'ᱮᱢ ᱞᱟᱭᱤᱠ ᱮ ᱵᱟᱨᱰ" ᱨᱮᱱᱟᱜ CD ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱴᱟᱯ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ "ᱱᱮᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱥ ᱟᱥᱟ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱯᱮᱨᱟ ᱯᱚᱯ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱨᱟᱦ ᱵᱽᱨᱟᱭᱤᱴᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱦᱟᱨᱮᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱫᱤᱞ ᱪᱤᱡᱽ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱭ" ᱮ ᱥᱟᱸᱢᱯᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱭᱩ ᱴᱮᱠ ᱢᱟᱭ ᱵᱽᱨᱮᱛᱷ ᱟᱣᱮ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱴᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱨᱤᱝ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱠᱨᱳᱱᱳᱥ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱰᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱪᱷᱩᱨᱟ ᱞᱤᱭᱟ", "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ" ᱟᱨ "ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ" ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱓ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ''ᱭᱩᱵᱷ ᱤᱥᱴᱳᱞᱮᱱ ᱢᱟᱭ ᱦᱟᱨᱴ: ᱥᱚᱝᱥ ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱᱥ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ'' ᱫᱚ ᱭᱩᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ "ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱱᱴᱮᱢᱯᱳᱨᱟᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱞᱵᱚᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱠᱨᱳᱱᱳᱥ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱨᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱦᱮᱨᱤᱝᱴᱚᱱ ᱫᱚ "ᱟᱡᱽ ᱠᱤ ᱨᱟᱛ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱮᱨᱤᱝᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ''ᱠᱨᱳᱱᱳᱥ ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'' ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱫᱟ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱟᱭᱤᱰ ᱯᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱴ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ "ᱰᱳᱱᱴ ᱯᱷᱟᱝᱠ ᱣᱤᱛᱷ ᱢᱟᱭ ᱦᱟᱨᱴ" ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ "ᱟᱭᱮ ᱱᱚᱣᱡᱟᱣᱟᱱ ᱥᱟᱵᱽ ᱠᱩᱪᱷ ᱭᱟᱦᱟᱸ" (''ᱟᱯᱨᱟᱫᱷ'', ᱑᱙᱗᱒) ᱟᱨ "ᱭᱮᱦ ᱢᱮᱨᱟ ᱫᱤᱞ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟ ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ" (''ᱰᱚᱱ'', ᱑᱙᱗᱘) ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱢᱯᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱤᱥᱴᱟᱨ, ᱵᱨᱮᱴ ᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ, "ᱭᱩ'ᱟᱨ ᱫᱟ ᱣᱟᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱢᱤ", ᱪᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱮᱸᱭ ᱮᱠ ᱫᱤᱱ ᱞᱚᱣᱴ ᱠᱮ ᱟᱣᱩᱸᱜᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱚᱯ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱣᱟᱫᱽ ᱟᱦᱢᱚᱫᱽ ᱥᱟᱶ "ᱫᱤᱞ ᱠᱮ ᱛᱟᱨ ᱵᱟᱡᱮ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱪᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱙᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱠᱟ-ᱠᱳᱞᱟ ᱮᱨᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱨᱳᱰᱣᱮ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱥᱳᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱳ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫ ᱯᱨᱮᱥ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ: ''"ᱢᱮᱸᱭ ᱤᱥᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱤ ᱟᱠᱷᱨᱤ ᱢᱩᱜᱷᱟᱞ ᱦᱩᱸ"'' ("ᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ"), ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-04-12 |title=‘I am film industry’s last Mughal’: The defiant final years of Asha Bhosle and her 80-year journey as an artiste |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/asha-bhosle-dies-92-last-mughal-bollywood-music-career-80-years-tribute-10632465/ |access-date=2026-04-12 |website=The Indian Express |language=en}}</ref>
᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱵᱮᱱᱰ ᱜᱳᱨᱤᱞᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱫᱟ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ'' ᱨᱮ, "ᱫᱟ ᱥᱮᱰᱳᱣᱤ ᱞᱟᱭᱤᱴ" ᱴᱨᱮᱠ (track) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Tagat |first=Anurag |date=2025-09-05 |title=Will Gorillaz’s Next Release Feature Asha Bhosle, Asha Puthli, Anoushka Shankar and More? |url=https://rollingstoneindia.com/gorillaz-new-album-asha-bhosle-asha-puthli-anoushka-shankar/ |access-date=2026-03-30 |website=Rolling Stone India |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Making of Gorillaz's 'The Mountain': How Anoushka Shankar and the Bangash Brothers Became Part Of The Epic Collaboration |url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/interviews/the-making-of-gorillazs-the-mountain-how-anoushka-shankar-and-the-bangash-brothers-became-part-of-the-epic-collaboration |access-date=2026-03-30 |website=The Hollywood Reporter India |language=en}}</ref>
== ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱽ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱤᱱ ᱫᱟᱥᱜᱩᱯᱛᱚ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱡᱽ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱱᱟ ᱰᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ "ᱯᱩᱡᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ" ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱡᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱜᱩᱱᱡᱳᱱᱮ ᱫᱳᱞᱮ ᱡᱮ ᱵᱷᱨᱳᱢᱳᱨ" (ᱟᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱᱜᱩᱱᱟ ᱨᱟᱦᱮ ᱦᱮᱸ ᱵᱷᱟᱱᱣᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ), "ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱱᱟᱢᱮ ᱵᱨᱤᱥᱴᱤ" (''ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱵᱟᱛ ᱦᱟᱭ'' ᱠᱷᱚᱱ), "ᱟᱡᱽ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱠᱩᱱᱡᱮ" (''ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ ᱦᱳᱛᱟ ᱦᱮᱸ'' ᱠᱷᱚᱱ) ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱩᱫᱷᱤᱱ ᱫᱟᱥᱜᱩᱯᱛᱚ, ᱱᱚᱪᱤᱠᱮᱛᱟ ᱜᱷᱳᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ''ᱠᱩᱦᱮᱞᱤ'' ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ "''ᱢᱮᱜᱷᱮᱨ ᱠᱳᱞᱮ ᱨᱳᱫᱽ ᱦᱮᱥᱮᱪᱷᱮ''" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱟᱥᱨᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ "ᱥᱟᱨᱟ ᱯᱭᱟᱨ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ" ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱨᱮ "ᱟᱢᱟᱨ ᱥᱣᱚᱯᱱᱳ ᱛᱩᱢᱤ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱭᱟᱢᱟᱞ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱷᱟᱫᱽᱢᱟᱵᱮᱥᱤ'', ''ᱵᱟᱱᱫᱤ'', ''ᱢᱳᱣᱪᱟᱠ'', ''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱥᱤᱫᱫᱷᱟ'', ''ᱟᱢᱟᱱᱩᱥ'', ''ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱟᱥᱨᱟᱢ'' ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱞᱟᱱᱠᱤᱱᱤ ᱠᱟᱱᱠᱟᱵᱟᱛᱤ'' ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ "ᱟᱫᱷᱳ ᱟᱞᱳ ᱪᱷᱟᱭᱟᱛᱮ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱭᱮᱨ ᱟᱥᱤᱨᱵᱟᱫᱽ'' ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ "ᱠᱩᱱᱡᱳ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱦᱮ ᱜᱤᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱤ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱴᱨᱳᱭᱤ'' ᱨᱮ "ᱠᱳᱛᱷᱟ ᱦᱳᱭᱮᱪᱷᱤᱞᱳ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱢᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱤ'' ᱨᱮ "ᱪᱤᱨᱳᱫᱤᱱᱤ ᱛᱩᱢᱤ ᱡᱮ ᱟᱢᱟᱨ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱗᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮ "ᱯᱟᱧᱪᱟᱢ ᱛᱩᱢᱤ ᱠᱳᱛᱷᱟᱭ" ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱟᱨᱟᱯᱟᱨ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.soundbox.co.in/asha-bhosle-re-records-rd-burmans-bengali-tracks/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215181922/http://www.soundbox.co.in/asha-bhosle-re-records-rd-burmans-bengali-tracks/ |url-status=dead |archive-date=15 December 2014 |title=Asha Bhosle re-records RD Burman's Bengali tracks |work=Soundbox |date=18 September 2014 |access-date=19 January 2015 }}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.dnaindia.com/entertainment/report-asha-bhosle-sings-again-for-bengali-films-2030902 |title=Asha Bhosle sings again for Bengali films |newspaper=[[Daily News and Analysis]] |date=31 October 2014 |access-date=19 January 2015}}</ref>
== ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱟᱭᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱜᱳᱠᱩᱞᱪᱟ ᱨᱟᱡᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱵᱷᱟᱵᱽᱜᱤᱛ (ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ) ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱟᱨ ᱖᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱢᱟᱱᱤᱱᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://scholar.google.com/scholar?cluster=11530055570410931518&hl=en&as_sdt=0,39|title=Google Scholar: Maharashtra: Birthplace of Indian film industry|website=Scholar.google.com|access-date=9 February 2022}}</ref><ref>{{Cite book |title=Maharashtra: Birthplace of Indian Film Industry |last=Mujawar |first=Isak |publisher=Maharashtra Information Centre |year=1969 |location=Maharashtra, India |language=English |url=https://www.google.com/books/edition/Maharashtra/RH9YAAAAMAAJ |page= |at= |via=Google Books}}</ref> ᱑೯᱖᱓ ᱨᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱷᱟᱥᱟᱱᱛ ᱫᱮᱥᱟᱭᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱛ ᱢᱟᱦᱢᱩᱫᱽ ᱥᱟᱶ ''ᱢᱳᱞᱠᱟᱨᱤᱱ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite journal |editor-last1=Chandvankar |editor-first1=Suresh |title='Kimayagar' - Mr. Vasantrao Desai (1912-1975) |journal=The Journal of the 'Society of Indian Record Collectors THE RECORD NEWS |date=2012 |issue=Annual 2012 |page=11 |url=https://dsal.uchicago.edu/books/trn/pdfs/trn_2012.pdf}}</ref>
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ''ᱢᱳᱞᱠᱟᱨᱤᱱ'', ''ᱡᱟᱭᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱛ'', ''ᱜᱷᱟᱨᱠᱩᱞ'', ''ᱫᱮᱵᱽᱵᱟᱯᱯᱟ'', ''ᱥᱟᱝᱜᱛᱭᱮ ᱟᱭᱠᱟ'', ''ᱥᱤᱱᱦᱟᱥᱟᱱ'', ''ᱥᱟᱢᱱᱟ'', ''ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱛᱤᱛᱩᱠᱟ ᱢᱮᱞᱵᱷᱟᱵᱷᱟ'', ᱟᱨ ''ᱱᱤᱵᱷᱫᱩᱝᱜᱽ'' ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ (ᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱽ) ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱠᱷᱟᱞᱮ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="BoothShope2013">{{cite book|author1=Gregory D. Booth|author2=Bradley Shope|title=More Than Bollywood: Studies in Indian Popular Music|url=https://books.google.com/books?id=LvTQCwAAQBAJ&pg=PP1|date=1 November 2013|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992884-2|page=277}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱜᱚᱱᱯᱚᱛᱨᱟᱣ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱤᱨ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{Cite web |date=2026-04-14 |title=Who was Asha Bhosle’s first husband? |url=https://www.britannica.com/question/Who-was-Asha-Bhosles-first-husband |access-date=2026-04-16 |website=[[Britannica]] |language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-09-08 |title=When Asha said she wanted to quit singing, become housewife after first marriage |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/music/when-asha-bhosle-said-she-wanted-to-quit-singing-become-a-housewife-after-first-marriage-he-forced-me-to-continue-101631096388321.html |access-date= |website=[[Hindustan Times]] |language=en}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=When Asha Bhosle opened up about ‘abuse’ during first marriage, conservative family couldn’t handle ‘singing star for a daughter-in-law’ |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/asha-bhosle-death-untold-story-first-marriage-abuse-single-motherhood-lata-mangeshkar-rift-10632500/ |access-date=2026-04-14 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦᱟᱱ ᱜᱚᱱᱯᱚᱛᱨᱟᱣ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱚᱪᱚ ᱮᱱᱟ<ref>{{Cite web |title=A life on canvas « Harmony Magazine |url=https://www.harmonyindia.org/etcetera_posts/a-life-on-canvas/ |access-date=9 February 2022 |website=Harmonyindia.org}}</ref> ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=When Asha Bhosle Spoke About 'Abusive' First Marriage: "I Was Asked To Leave House When I Was Pregnant" |url=https://www.ndtv.com/entertainment/when-asha-bhosle-spoke-about-abusive-first-marriage-i-was-asked-to-leave-house-when-i-was-pregnant-11345686 |website=NDTV |access-date=16 April 2026}}</ref>
ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ), ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱴᱳ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ''ᱟᱱᱯᱟᱲ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱳᱨ-ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟ: "ᱟᱡᱤ ᱠᱟᱦᱳ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱞ ᱦᱟᱭ" ᱵᱤᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱜᱷᱟᱴᱠᱮ ᱟᱨ "ᱥᱟᱨᱤᱠᱟ" ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ "ᱥᱟᱞᱟᱢᱟᱛ ᱨᱟᱦᱳ ᱛᱩᱢ" ᱚᱥᱳᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱤᱠᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ|ᱵᱚᱨᱥᱟ]] ᱫᱚ ᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ; ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ''ᱫᱟ ᱥᱟᱱᱰᱮ ᱚᱵᱽᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ'' ᱟᱨ ''ᱨᱮᱰᱤᱯᱷ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱚᱢᱱᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-08/mumbai/34321873_1_singer-asha-bhosle-anand-bhosle-prabhu-kunj | archive-url=https://web.archive.org/web/20121009141640/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-08/mumbai/34321873_1_singer-asha-bhosle-anand-bhosle-prabhu-kunj | url-status=dead | archive-date=9 October 2012 | title=Asha's daughter, commits suicide | date=8 October 2012 | newspaper=[[The Times of India]] | access-date=9 October 2012}}</ref> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ, ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ) ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ iAzure Apple Inc. ᱤᱥᱴᱳᱨ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite website|url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/technology-cannot-add-soul-to-singers-voice-says-asha-bhosle|title = Technology cannot add soul to singer's voice, says Asha Bhosle|website=Freepressjournal.in}}</ref> ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref>{{Cite web|url=https://indiandownunder.com.au/2016/04/zanai-bhosle-a-young-singing-and-dancing-phenomenan/|title = Zanai Bhosle – an emerging singing and dancing phenomenan of Bollywood |website=Indiandownunder.com.au}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/entertainment/music/watch-asha-bhosle-granddaughter-sing-ganapati-morya_1462158.html|title = Watch: Asha Bhosle, granddaughter sing 'Ganapati Morya'|website=Zeenews.india.com|date = 29 August 2014}}</ref>ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ) ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱡᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ) ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Guinness">{{cite news |last=Baksi |first=Dibyojyoti |date=22 October 2011 |title=I am honoured after receiving this award: Asha Bhosle |work=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/I-am-honoured-after-receiving-this-award-Asha-Bhosle/H1-Article1-760281.aspx |url-status=dead |access-date=2011-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111022185824/http://www.hindustantimes.com/I-am-honoured-after-receiving-this-award-Asha-Bhosle/H1-Article1-760281.aspx |archive-date=22 October 2011}}</ref><ref>{{cite news |author=Ranjan Das Gupta |title=More than a composer |newspaper=[[Deccan Herald]] |url=http://www.deccanherald.com/content/125433/more-composer.html |access-date=28 May 2012}}</ref><ref>{{cite news |author=Subhash K. Jha |date=27 June 2010 |title=I knew him from the time he ran around in shorts |newspaper=[[Mid-Day]] |location=Mumbai |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/jun/270610-lata-mangeshkar-rd-burman-71st-birthday.htm |access-date=28 May 2012}}</ref><ref>{{cite news |author=Sreemita Bhattacharya |date=8 August 2011 |title=I'm afraid to speak in Bengali: Asha Bhosle |newspaper=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Im-afraid-to-speak-in-Bengali-Asha-Bhosle/etarticleshow/9528026.cms |url-status=live |access-date=28 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130903063841/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-08/news-and-interviews/29863528_1_asha-bhosle-bengali-films-rabindra-sangeet |archive-date=3 September 2013}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱦᱩᱞ, ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱵᱷᱳᱨᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite magazine |date=27 June 2011 |title=Remembering R. D. Burman on his 72nd birth anniversary |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/remembering-r-d-burman-on-his-72nd-birth-anniversary-136342-2011-06-26 |magazine=[[India Today]] |location=New Delhi |access-date=28 May 2012}}</ref><ref>{{cite web |title=‘Nothing mattered anymore’: The ‘cursed mantra’ from Asha Bhosle’s brother that saved her after daughter’s tragic death |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/asha-bhosle-life-story-children-varsha-bhosle-hemant-bhosle-tragedy-grief-mantra-10632582/ |website=The Indian Express |access-date=16 April 2026 |language=en-in |date=12 April 2026}}</ref>
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ-ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ''ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱪᱮᱱ, ''ᱟᱥᱟᱥ'' ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=12 June 2025 |title=Asha's Restaurant Website |url= https://ashasrestaurants.com/our-story/|access-date=12 June 2025}}</ref>
=== ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱤᱱ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Times_Life_Jul_2005"/> ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱦᱮᱢ ᱵᱟᱲᱟᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱤᱫᱤᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="ref_Kavita_Chhibber">
{{cite web
|author = Chhibber, Kavita
|url = http://www.kavitachhibber.com/asha_bhosle.html
|title = Kavita Chhibber's interview with Asha Bhosle
|access-date = 2006-05-03
|archive-url = https://web.archive.org/web/20051227124536/http://www.kavitachhibber.com/asha_bhosle.html
|archive-date = 27 December 2005
|url-status = dead
|df = dmy
}}</ref>
ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱧᱤᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ<ref name="ref_Kavita_Chhibber" /> – "ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱵᱷ ᱢᱮᱨᱮᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ''ᱫᱤᱫᱤ'' ᱫᱚ ᱤᱧ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱭ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱟ ᱾" ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱞᱚᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱰᱟᱨ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱩᱞᱴᱟᱹ ᱯᱷᱞᱮᱴ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡᱠᱤᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱭ ᱡᱮ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱟᱱᱥ ᱮ ᱟᱫᱽ ᱢᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱞᱚᱛᱟ ᱯᱷᱳᱵᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱫᱤᱧᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱷᱚᱛ ᱜᱮᱭᱟ ᱾"<ref name="Girija" /> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱜ ᱢᱟ ᱾<ref name="ref_Kavita_Chhibber" />
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱫᱚ ''ᱫᱟᱢᱟᱱ'' (᱑᱙᱕᱑) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Girija" /> ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱣᱟᱱ ᱠᱮ ᱜᱷᱟᱨ ᱟᱭᱮ" (''ᱪᱳᱨᱤ ᱪᱳᱨᱤ'', ᱑᱙᱕᱖), "ᱥᱟᱠᱷᱤ ᱨᱤ ᱥᱩᱱ ᱵᱳᱞᱮ ᱯᱟᱯᱤᱦᱟ ᱩᱥ ᱯᱟᱨ" (''ᱢᱤᱥ ᱢᱮᱨᱤ'', ᱑᱙᱕᱗), "ᱳ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱣᱳᱦ ᱡᱟᱭᱮᱸ" (''ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ'', ᱑᱙᱕᱗), "ᱢᱮᱨᱮ ᱢᱮᱦᱵᱩᱵᱽ ᱢᱮᱸᱭ ᱠᱭᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ" (''ᱢᱮᱨᱮ ᱢᱮᱦᱵᱩᱵᱽ'', ᱑᱙᱖᱓), "ᱩᱱᱥᱮ ᱱᱟᱡᱽᱨᱮᱸ ᱢᱤᱞᱤ" (''ᱜᱚᱡᱚᱞ'', ᱑᱙᱖᱔), "ᱟᱭ ᱠᱟᱥ ᱠᱤᱥᱤ ᱫᱤᱣᱟᱱᱮ ᱠᱳ" (''ᱟᱭᱮ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮ'', ᱑᱙᱖᱖), "ᱡᱟᱵᱽᱥᱮ ᱞᱟᱜᱤ ᱛᱳᱥᱮ ᱱᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟ" (''ᱥᱤᱠᱟᱨ, ᱑᱙᱖᱘''), "ᱢᱟᱭᱸ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ ᱱᱟᱡᱽᱱᱤᱱᱟ ᱠᱳᱭᱤ ᱢᱩᱡᱷᱥᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ" ''(ᱵᱟᱡᱤ, ᱑᱙᱖᱘)'', "ᱢᱟᱭᱸ ᱪᱟᱞᱤ ᱢᱟᱭᱸ ᱪᱟᱞᱤ" (''ᱯᱟᱰᱳᱥᱟᱱ'', ᱑᱙᱖᱘), "ᱪᱷᱟᱯ ᱛᱤᱞᱟᱠ ᱥᱟᱵᱽ" (''ᱢᱮᱸᱭ ᱛᱩᱞᱥᱤ ᱛᱮᱨᱮ ᱟᱝᱜᱟᱱ ᱠᱤ'', ᱑᱙᱗᱘), ᱟᱨ "ᱢᱟᱱ ᱠᱭᱩᱸ ᱵᱮᱦᱠᱟ" (''ᱩᱛᱥᱟᱵᱷ'', ᱑᱙᱘᱔) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱳᱴᱵᱩᱠ (notebook) ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱵᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱵᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱜ ᱢᱮᱫᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ-ᱮᱴᱟᱜᱤᱡ "ᱮᱱᱴᱤᱥᱤᱯᱮᱴ" ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱸᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ref_Kavita_Chhibber" />
ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱟᱡᱽ'' ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://im.rediff.com/entertai/may/15saaz.htm|title=Rediff On The Net, Movies: A preview of Saaz, Sai Paranjpye's latest film|website=Im.rediff.com|access-date=9 February 2022}}</ref> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ – "ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱩᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱓-ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref name="ref_Kavita_Chhibber" /> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ, ᱢᱤᱫ-ᱮᱴᱟᱜᱤᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ – "ᱤᱧ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱹᱞᱤᱧ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱟᱜᱤᱭᱟᱹᱧᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱩնᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱮᱠᱚ ᱨᱚᱯᱚᱲᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱚᱭᱟᱞᱴᱤ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱫᱤᱫᱤ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱞᱤᱧ ᱞᱟᱸᱫᱟᱭᱟ!"
==ᱜᱩᱨ==
᱑᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱨᱤᱪ ᱠᱮᱱᱰᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱟᱸᱜᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱢᱳᱱᱟᱨᱤ ᱪᱮᱥᱴ ᱤᱱᱯᱷᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱥᱤ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |access-date=11 April 2026 |title=Asha Bhosle hospitalised due to chest infection, says her granddaughter |url=https://www.deccanherald.com/india/maharashtra/asha-bhosle-admitted-to-breach-candy-hospital-after-suspected-heart-attack-3964746 |website=Deccan Herald}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ,<ref>{{Cite web |title=भारतीय संगीतातील चिरतरुण स्वर हरपला! 'महाराष्ट्र भूषण' ज्येष्ठ गायिका आशा भोसले काळाच्या पडद्याआड|url=https://www.lokmat.com/maharashtra/the-indian-music-world-has-lost-its-voice-the-empress-of-voice-asha-bhosle-passes-away-a-a629/|work= [[Lokmat]]|date=12 April 2026|access-date=12 April 2026}}</ref> ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱚᱨᱜᱟᱱ ᱯᱷᱮᱞᱤᱭᱳᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾<ref>{{Cite web |last=Farzeen |first=Sana |date=2026-04-12 |title=Asha Bhosle, playback icon, dies at 92 in Mumbai |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/legendary-singer-asha-bhosle-dies-at-mumbai-hospital-2895028-2026-04-12 |access-date=12 April 2026 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{cite web |access-date=12 April 2026 |title="Asha Bhosle Died Due To Multiple Organ Failure": Breach Candy Hospital |url=https://www.ndtv.com/entertainment/asha-bhosle-died-due-to-multiple-organ-failure-breach-candy-hospital-11346166 |website=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web |title=MSN |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/asha-bhosle-one-of-india-s-most-versatile-bollywood-singers-dies-at-92/ar-AA20HnEt?ocid=msedgdhp&pc=NMTS&cvid=69dc50c5c9c942a68ed3648bf004ae8c&ei=41 |access-date=2026-04-13 |website=www.msn.com}}</ref><ref name="Asha Bhosle: The sound of Bollywood dies aged 92">{{cite news |title=Asha Bhosle: The sound of Bollywood dies aged 92 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c6ppd0qdp1do |access-date=13 April 2026 |work= |publisher=BBC |date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260413031908/https://www.bbc.com/news/articles/c6ppd0qdp1do |archive-date=13 April 2026}}</ref><ref name="Asha Bhosle dies at 92: 10 songs that defined her legendary career">{{cite news |last1= |first1= |title=Asha Bhosle dies at 92: 10 songs that defined her legendary career |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/asha-bhosle-dies-at-92-10-songs-that-defined-her-legendary-career/article70853654.ece |access-date=13 April 2026 |publisher=The Hindu |date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260413032015/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/asha-bhosle-dies-at-92-10-songs-that-defined-her-legendary-career/article70853654.ece |archive-date=13 April 2026 |language=en-IN}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]],<ref>{{cite news |date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle will continue to inspire generations: PM Modi |work=The Economic Times |url=https://m.economictimes.com/news/india/asha-bhosle-will-continue-to-inspire-generations-pm-modi/articleshow/130205704.cms |access-date=12 April 2026}} </ref> ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱟᱨ [[ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]] ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>"{{cite news |date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle, singing legend passes away in Mumbai; tributes pour in |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/asha-bhosle-singer-dies-in-mumbai-asha-bhosle-passes-away-entertainment-music-news-updates/article70853643.ece |access-date=12 April 2026}} </ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ, [[ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱥᱮᱴᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱮ ᱫᱩᱠᱷ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle Passes Away LIVE: Legendary singer's mortal remains brought to her home |work=India TV News |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/news/asha-bhonsle-health-update-live-legendary-singer-suffers-cardiac-arrest-at-92-2026-04-11-1037195 |access-date=12 April 2026}} </ref> [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱝᱠᱷᱮᱰᱮ ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[᱒᱐᱒᱖ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ|IPL]] ᱢᱮᱪ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱤᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱤᱢ ᱨᱤᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱟᱨᱢᱵᱮᱱᱰ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/asha-bhosle-tribute-mumbai-indians-royal-challengers-bengaluru-ipl-2895184-2026-04-12|title=IPL 2026: RCB, MI stars pay homage to Asha Bhosle at Wankhede, sport black armbands|date=12 April 2026|website=Indiatoday.in|access-date=3 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Thank you for the magic you left behind: Pakistani stars pay tribute to the late Asha Bhosle |url=https://images.dawn.com/news/1195146/thank-you-for-the-magic-you-left-behind-pakistani-stars-pay-tribute-to-the-late-asha-bhosle |website=Images |access-date=16 April 2026 |language=en |date=12 April 2026}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱷᱟᱡᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=निरोपाची वेळ आली..! आशा भोसले यांच्या पार्थिवावर आज अंत्यसंस्कार होणार, दुपारी तीन वाजेपर्यंत अंत्यदर्शन|url=https://www.lokmat.com/filmy/television/bigg-boss-marathi-6-ritesh-deshmukh-will-host-new-season-salman-khan-wishes-him-best-luck-a-a971/|work= [[Lokmat]]|date=13 April 2026|access-date=13 April 2026}}</ref>
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ==
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱞᱴᱟᱨᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱚᱠ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱥᱚᱯ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ "ᱵᱨᱤᱢᱯᱷᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱥᱟ" ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ, ᱵᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱤᱴ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ UK ᱥᱤᱝᱜᱟᱞᱥ ᱪᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Brimful Of Asha meaning explained – Cornershop (Official Website)|url=https://www.cornershop.com/2012/01/brimful-explained|website=Cornershop.com|access-date=2020-09-03|language=en-US}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ ᱦᱚᱸ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱨᱢᱟᱱ ᱠᱩᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱴᱵᱚᱭ ᱥᱞᱤᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{{Further|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
=== ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ===
{{further|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
{{further|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
[[File:Asha Bhosle at 18th Annual Colors Screen Awards 2012.jpg|thumb|right|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ]]
=== ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Awards to Asha">[http://www.asha-bhonsle.com/awards/ Asha Bhosle Awards]. Asha-Bhosle.com. Accessed 18 October 2007</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ (ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱖᱙ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ) ᱾ ᱑᱙᱗᱙ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱚᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱞᱠᱟ ᱭᱟᱜᱽᱱᱤᱠ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ''ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'', ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ:
==== ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ====
* ᱑᱙᱖᱗: "ᱜᱟᱨᱤᱵᱳᱱ ᱠᱤ ᱥᱩᱱᱳ" (''ᱫᱟᱥ ᱞᱟᱠᱷ'', ᱑᱙᱖᱖)
* ᱑᱙᱖᱙: "ᱯᱟᱨᱫᱮ ᱢᱮᱸᱭ ᱨᱮᱦᱱᱮ ᱫᱳ" (''ᱥᱤᱠᱟᱨ'', ᱑᱙᱖᱘)
* ᱑᱙᱗᱒: "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ ᱟᱵᱽ ᱛᱳ ᱟᱡᱟ" (''ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'', ᱑᱙᱗᱑)
* ᱑᱙᱗᱓: "ᱫᱟᱢ ᱢᱟᱨᱳ ᱫᱟᱢ" (''ᱦᱟᱨᱮ ᱨᱟᱢᱟ ᱦᱟᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ'', (᱑᱙᱗᱑)
* ᱑᱙᱗᱔: "ᱦᱳᱱᱮ ᱞᱟᱜᱤ ᱦᱟᱭ ᱨᱟᱛ" (''ᱱᱟᱭᱱᱟ'', ᱑᱙᱗᱓)
* ᱑᱙᱗᱕: "ᱪᱮᱭᱱ ᱥᱮ ᱦᱟᱢᱠᱳ ᱠᱟᱵᱷᱤ" (''ᱯᱨᱟᱱ ᱡᱟᱭᱮ ᱯᱟᱨ ᱵᱷᱟᱪᱟᱱ ᱱᱟ ᱡᱟᱭᱮ'', ᱑᱙᱗᱔)
* ᱑᱙᱗᱙: "ᱭᱮᱦ ᱢᱮᱨᱟ ᱫᱤᱞ" (''ᱰᱚᱱ'', ᱑᱙᱗᱘)
==== ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ====
* ᱑᱙᱙᱖ – ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'', ᱑᱙᱙᱕)
==== ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ====
* ᱒᱐᱐᱑ – ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
=== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ:
* ᱑᱙৮᱑: ''ᱫᱤᱞ ᱪᱤᱡᱽ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱭ'' (''ᱩᱢᱨᱟᱣ ᱡᱟᱱ'')
* ᱑᱙᱘᱖: ''ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ'' (''ᱤᱡᱟᱡᱟᱛ'')
=== IIFA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ IIFA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
* ᱒᱐᱐᱒: "ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱟ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ" (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'')
=== ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
*᱓᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱗<ref name="ashagrammy">{{Cite news|title=Asha Bhosle - Grammy Artist Page|url=https://www.grammy.com/artists/asha-bhosle/1034|access-date=February 27, 2022|website=[[Grammy]]|language=en}}</ref>
- ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱞᱮᱜᱟᱥᱤ'' (ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ)
*᱔᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱒᱐᱐᱖<ref name="ashagrammy"/>
- ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱱᱴᱮᱢᱯᱳᱨᱟᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ''ᱭᱩᱵᱷ ᱤᱥᱴᱳᱞᱮᱱ ᱢᱟᱭ ᱦᱟᱨᱴ'' (ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ)
=== ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱑᱙᱘᱗: ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ([[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱤᱱᱰᱳ]]–[[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱠ]] ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ, ᱭᱩᱠᱮ ᱠᱷᱚᱱ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱘᱙: ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ([[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱗: ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳᱠᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱗: MTV ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱗: ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱘: ᱫᱟᱭᱟᱣᱟᱛᱤ ᱢᱳᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾<ref>[http://portal.unesco.org/ci/photos/showphoto.php/photo/3770 Abdul Waheed Khan being presented Dayawati Modi Award]. portal.unesco.org. 17 November 2006. Accessed 18 October 2007.</ref>
* ᱑᱙᱙᱙: ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ([[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ)
* ᱒᱐᱐᱐: ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱢ ([[ᱫᱩᱵᱟᱭ]]) ᱾
* ᱒᱐᱐᱐: ᱡᱤ (Zee) ᱜᱳᱞᱰ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱛᱷᱟᱠᱥᱟᱠ'' ᱠᱷᱚᱱ ''ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱨᱟᱝᱜᱽ ᱫᱮ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱑: MTV ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱠᱟᱢᱵᱟᱠᱷᱛ ᱤᱥᱠ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ (BBC) ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱭᱩᱠᱮ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱴᱳᱱᱤ ᱵᱽᱞᱮᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'' ᱠᱷᱚᱱ ''ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱥᱟᱱᱥᱩᱭᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'' ᱠᱷᱚᱱ ''ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱓: ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱣᱟᱨᱟᱞᱟᱭᱟ ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱒᱐᱐᱔: ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''ᱞᱤᱵᱷᱤᱝ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'' ᱾<ref>Bhayani, Viral. [http://www.redhotcurry.com/entertainment/bollywood/march_2004/living_legends.htm Bachchan, Hema Honoured as Living Legends] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928192435/http://www.redhotcurry.com/entertainment/bollywood/march_2004/living_legends.htm |date=28 September 2011 }}. redhotcurry.com. 16 March 2004. Accessed 18 October 2007.</ref>
* ᱒᱐᱐᱕: MTV ᱤᱢᱤᱡᱽ , ''ᱟᱡᱽ ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱤ ᱡᱤᱫᱽ ᱱᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱯ ᱮᱠᱴ (Pop Act) ᱾<ref>[http://www.mtvindia.com/immies/05/index.html 2005 Winners] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070905233629/http://www.mtvindia.com/immies/05/index.html |date=5 September 2007 }}. [[MTV India]]. Accessed 18 October 2007.</ref>
* ᱒᱐᱐᱕: ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱭᱞᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>[http://www.mtvindia.com/styleawards2006/stylehistory.php History: Most Stylish People in Music] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080216132909/http://www.mtvindia.com/styleawards2006/stylehistory.php |date=16 February 2008 }}. [[MTV India]]. Accessed 18 October 2007.</ref>
=== ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱚ ===
* ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ''ᱞᱮᱜᱟᱥᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ [[ᱚᱢᱨᱟᱵᱚᱛᱤ]] ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ]] ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱯᱷᱳᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-10-10 |title=Asha Bhosle honoured with doctorate degree by Salford University |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/asha-bhosle-honoured-with-doctorate-degree-by-salford-university/videoshow/71520885.cms |access-date=2020-12-05 |website=[[The Times of India]]}}</ref>
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱫᱟ ᱯᱷᱨᱮᱰᱤ ᱢᱟᱨᱠᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'' ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
* ᱵᱚᱨᱢᱤᱝᱜᱷᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
<references />
79olsixcs2grxi58813u73n2mi9spof
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ
0
37777
196797
2026-08-14T19:21:21Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person | years_active = ᱑᱙᱗᱘–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ | name = ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ | native_name = | image = Mohanlal (cropped).jpg | image_size = | caption = ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ | birth_name = ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ | other_names = ᱞᱟᱞ, ᱞᱟᱞᱩ, ᱞᱟᱞᱮᱴᱴᱟᱱ | birth_date = {{Birth da..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196797
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| years_active = ᱑᱙᱗᱘–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
| name = ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ
| native_name =
| image = Mohanlal (cropped).jpg
| image_size =
| caption = ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ
| birth_name = ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ
| other_names = ᱞᱟᱞ, ᱞᱟᱞᱩ, ᱞᱟᱞᱮᱴᱴᱟᱱ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1960|05|21}}
| birth_place = [[ᱮᱞᱟᱱᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| education = [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ([[BCom]])
| occupation = {{hlist|ᱟᱠᱴᱚᱨ|ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ|ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴᱚᱨ|ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ}}
| works = [[ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| spouse = {{marriage|ᱥᱩᱪᱤᱛᱨᱟ|1988}}
| children = [[ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ]], ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ
| relatives = [[ᱠᱮ. ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ]] {{small|(ᱦᱚᱧᱦᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ)}}<br />[[ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ]] {{small|(ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ)}}<br />[[ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ]] {{small|(ᱯᱮᱲᱟ ᱦᱚᱲ)}}<ref name="YouTube Channel Name">{{cite video |people=24 News |date=2025-03-23 |title=പ്രകൃതിയോട് ചേർന്ന് പഴമ കൈവിടാതെ മോഹൻലാലിൻറെ തറവാട് വീട് |url=https://www.youtube.com/watch?si=1zTaC-AaaBdWUAAy&v=H8iRlz__KC4&feature=youtu.be |access-date=2025-03-23 |time=6:13 |publisher=YouTube Channel Name}}</ref>
| website = {{URL|thecompleteactor.com}}
| awards = [[ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| honours = {{plainlist|
*[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] (᱒᱐᱐᱑)
*[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱑᱙)
*[[ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱒᱓)
}}
| module = {{Infobox officeholder
| embed = yes
| allegiance = {{flag|India}}
| branch = {{army|India}}
| service_years = ᱒᱐᱐᱙–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
| rank = [[File:Lieutenant Colonel of the Indian Army.svg|10px]] [[ᱞᱤᱣᱴᱮᱱᱟᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ]] ([[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮᱸᱠᱥ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱤᱜᱽᱱᱤᱭᱟ#ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ|Hon.]])
| unit = {{flagicon image|Territorial Army (Flag).svg}} [[ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ]]
}}
}}
'''ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱐), ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ '''ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="thehindu.com">{{Cite news|last=Kumar|first=P. k Ajith|date=21 May 2020|title=On Mohanlal's 60th birthday, remembering 10 of his finest performances|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/on-mohanlals-60th-birthday-remembering-10-of-his-finest-performances/article31638507.ece|access-date=28 August 2020|issn=0971-751X|archive-date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612102647/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/on-mohanlals-60th-birthday-remembering-10-of-his-finest-performances/article31638507.ece|url-status=live}}</ref><ref name="Kumar">{{Cite news|last=Kumar|first=P. k Ajith|date=20 May 2020|title=Mohanlal at 60: An actor par excellence|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-at-60-an-actor-par-excellence/article31633617.ece|access-date=28 August 2020|issn=0971-751X|archive-date=19 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619123905/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-at-60-an-actor-par-excellence/article31633617.ece|url-status=live}}</ref><ref name="india.com">{{Cite web|date=21 May 2020|title=Happy Birthday, Mohanlal: 11 Lesser-Known And Interesting Facts About The Top Malayalam Star|url=https://www.india.com/entertainment/malayalam-news-happy-birthday-mohanlal-11-lesser-known-and-interesting-facts-about-the-top-malayalam-star-4035296/|access-date=28 August 2020|website=India News, Breaking News, Entertainment News {{!}} India.com|language=en|archive-date=9 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609145515/https://www.india.com/entertainment/malayalam-news-happy-birthday-mohanlal-11-lesser-known-and-interesting-facts-about-the-top-malayalam-star-4035296/|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Kumar"/><ref>{{Cite news |date=21 May 2022 |title='The complete actor' is not just a sobriquet, but Mohanlal's legacy |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/the-complete-actor-is-not-just-a-sobriquet-but-mohanlal-legacy-7926705/ |access-date=21 May 2022 |work=The Indian Express |language=en |archive-date=21 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521064533/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/the-complete-actor-is-not-just-a-sobriquet-but-mohanlal-legacy-7926705/ |url-status=live }}</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]]<ref name="Padma Awards2">{{cite web|date=2015|title=Padma Awards|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=21 July 2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Padmabhushan2">{{Cite web|date=25 January 2019|title=Mohanlal conferred with Padma Bhushan|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/mohanlal-padma-bhushan-kader-khan-manoj-bajpayee-prabhudheva-shankar-mahadevan-5555516/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126001318/https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/mohanlal-padma-bhushan-kader-khan-manoj-bajpayee-prabhudheva-shankar-mahadevan-5555516/|archive-date=26 January 2019|access-date=25 January 2019|website=[[The New Indian Express]]}}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱤᱣᱴᱮᱱᱟᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮᱸᱠ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=9 July 2009|title=Malayalam superstar Mohanlal joins Territorial Army|url=https://www.hindustantimes.com/india/malayalam-superstar-mohanlal-joins-territorial-army/story-O6L4Kpu19jVG6wi0uejIAK.html|access-date=25 July 2021|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725181929/https://www.hindustantimes.com/india/malayalam-superstar-mohanlal-joins-territorial-army/story-O6L4Kpu19jVG6wi0uejIAK.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mohanlal enters Territorial Army training unit|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2010/mar/26/mohanlal-enters-territorial-army-training-unit-142466.html|access-date=25 July 2021|website=The New Indian Express|archive-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725181928/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2010/mar/26/mohanlal-enters-territorial-army-training-unit-142466.html|url-status=dead}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ CNN ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱫᱦᱟᱸ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ" ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=100 Years of Cinema: The men who changed the face of Indian films |url=https://www.news18.com/photogallery/movies/100-years-of-cinema-the-men-who-changed-the-face-of-indian-films-894555.html |access-date=8 January 2023 |website=News18 |language=en |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108064500/https://www.news18.com/photogallery/movies/100-years-of-cinema-the-men-who-changed-the-face-of-indian-films-894555.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ "ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023">{{cite news |title=Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023 |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |access-date=20 September 2025 |work=The Hindu |date=20 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920160340/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |archive-date=20 September 2025 |language=en-IN}}</ref><ref name="Mohanlal honoured with Dadasaheb Phalke award at 71st National Film Awards ceremony">{{cite news |title=Mohanlal honoured with Dadasaheb Phalke award at 71st National Film Awards ceremony |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/23/mohanlal-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-at-71st-national-film-awards-ceremony |access-date=24 September 2025 |publisher=The New Indian Express |date=23 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250924041846/https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/23/mohanlal-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-at-71st-national-film-awards-ceremony |archive-date=24 September 2025 |language=en}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑೯᱗᱘ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱳᱴᱴᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱱᱡᱤᱞ ᱵᱤᱨᱤᱱᱡᱟ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞ'' ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱴᱟᱜᱳᱱᱤᱥᱴᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rediff"/><ref name="thiranottam">{{cite news|title=I have nothing to prove in Bollywood: Mohanlal|url=http://www.deccanherald.com/content/242650/i-have-nothing-prove-bollywood.html|access-date=11 January 2017|work=[[Deccan Herald]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=17 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113014138/http://www.deccanherald.com/content/242650/i-have-nothing-prove-bollywood.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱥ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱠᱮᱵᱚᱞ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱥᱴᱟᱨᱰᱳᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ; ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱤᱱᱴᱮ ᱢᱟᱠᱟᱱ'' ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱴᱟᱨᱰᱳᱢ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rediff">{{cite web|last=Warrier|first=Shobha|title=25 years, 25 landmarks|url=https://www.rediff.com/movies/report/mohan1/20030903.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=21 July 2020|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123434/https://www.rediff.com/movies/report/mohan1/20030903.htm|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱝ-ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱨ'' (᱑᱙᱙᱗), ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ'' (᱒᱐᱐᱒) ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱜᱮᱨᱮᱡᱽ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Khan|first=Ujala Ali|title=Reigning southern stars|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/film/reigning-southern-stars-1.260566/|access-date=11 January 2017|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|date=14 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113092556/http://www.thenational.ae/arts-culture/bollywood/reigning-southern-stars|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Rajpal|first=Roktim|title=Mohanlal turns 55: 8 performances that prove he is the most bankable, successful star of Indian cinema|url=http://www.news18.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html|access-date=11 January 2017|work=[[News18]]|date=21 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113195555/http://www.news18.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱵᱟᱨᱭᱟ ᱼᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ (ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ), ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱚᱯᱷ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ<ref name="auto">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2010/03/17/stories/2010031760500700.htm|title=Mohanlal, Pookutty get D.Litt.|date=17 March 2010|access-date=18 May 2010|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20100611191903/http://www.hindu.com/2010/03/17/stories/2010031760500700.htm|archive-date=11 June 2010|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|title=Calicut University confers D.Litt on Mohanlal, P.T.Usha|newspaper=Business Standard India|date=29 January 2018|access-date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195119/http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥᱟᱱᱛᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱴ ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ-ᱚᱨᱮᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱭ-ᱤᱢᱯᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱯᱷᱳᱠᱚᱥᱰᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Express News Service|title=Mohanlal donates robot for fighting Covid-19|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2020/apr/26/mohanlal-donates-robot-for-fighting-covid-19-2135358.html|access-date=21 July 2020|work=[[The New Indian Express]]|date=26 April 2020|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123426/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2020/apr/26/mohanlal-donates-robot-for-fighting-covid-19-2135358.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=ViswaSanthi Foundation|url=https://www.viswasanthifoundation.com/about/founder-message|access-date=16 July 2021|website=www.viswasanthifoundation.com|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716073121/https://www.viswasanthifoundation.com/about/founder-message|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Mohanlal launches project to raise aid for children's heart surgeries|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/mohanlal-launches-project-to-raise-aid-for-children-s-heart-surgeries-kerala-1.4019081|access-date=21 July 2020|work=[[Mathrubhumi]]|date=6 August 2019|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123429/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/mohanlal-launches-project-to-raise-aid-for-children-s-heart-surgeries-kerala-1.4019081|url-status=live}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ<ref>{{cite web|author=President of India|title=President Kovind presents Padma Bhushan to Mohanlal|url=https://www.youtube.com/watch?v=m9LwAdl84ys|website=[[YouTube]]|publisher=[[President of India]]|access-date=29 September 2022|date=22 March 2019|archive-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929110315/https://www.youtube.com/watch?v=m9LwAdl84ys&gl=US&hl=en|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=25 August 2020 |title=തനിക്ക് ജാതിവാൽ ഇല്ലാത്തതിന് കാരണം പറഞ്ഞ് മോഹൻലാൽ |trans-title=Mohanlal explains the reason for not having a caste surname |url=https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/actor-mohanlal-reveals-the-secret-of-his-name-558738 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929113918/https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/actor-mohanlal-reveals-the-secret-of-his-name-558738 |archive-date=29 September 2022 |access-date=29 September 2022 |work=[[Madhyamam]] |language=ml}}</ref> ᱫᱚ ᱒᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ), [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱟᱱᱛᱷᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱣᱨᱳᱠᱨᱮᱴ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱚᱣᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>[http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2017/04/22/mohanlal-visited-ancestral-home-punnackal-tharavadu.html Mohanlal Birth Place] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425025030/http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2017/04/22/mohanlal-visited-ancestral-home-punnackal-tharavadu.html |date=25 April 2017 }}. Manoramaonline.com (22 April 2017). Retrieved on 24 July 2017.</ref><ref>{{cite news|title=Happy Birthday Mohanlal: The South Indian Superstar's Health Mantra|url=https://food.ndtv.com/health/mohanlal-diet-and-fitness-1694810|access-date=23 December 2017|work=[[NDTV]]|date=21 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223142407/https://food.ndtv.com/health/mohanlal-diet-and-fitness-1694810|archive-date=23 December 2017|url-status=live}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱯᱭᱟᱨᱤᱞᱟᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ReferenceA">{{cite web | url=https://malayalam.oneindia.com/news/2000/08/23/ker-pyarilal.html | title=മോഹന്ലാലിന്റെ സഹോദരന് അന്തരിച്ചു | date=23 August 2000 }}</ref> ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱟᱭᱳ ᱥᱮᱫ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="YouTube Channel Name">{{cite video |people=24 News |date=2025-03-23 |title=പ്രകൃതിയോട് ചേർന്ന് പഴമ കൈവിടാതെ മോഹൻലാലിൻറെ തറവാട് വീട് |url=https://www.youtube.com/watch?si=1zTaC-AaaBdWUAAy&v=H8iRlz__KC4&feature=youtu.be |access-date=2025-03-23 |time=6:13 |publisher=YouTube Channel Name}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱩᱫᱟᱵᱷᱟᱱᱢᱩᱜᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Entertainment|first1=Art &|title=Mohanlal Biography|url=http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/mohanlal-biography-4023.html|website=LIFESTYLE LOUNGE|publisher=iloveindia.com.|access-date=5 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021010753/http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/mohanlal-biography-4023.html|archive-date=21 October 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last1=.com|first1=Mohanlalonline|title=LAL'S BIOGRAPHY|url=http://www.mohanlalonline.com/Content/Biography/|website=Mohanlalonline.com|access-date=5 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105104009/http://www.mohanlalonline.com/Content/Biography/|archive-date=5 January 2015|url-status=dead}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱵᱚᱭ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/05/25/stories/2009052558020300.htm |title=Kerala / Thiruvananthapuram News : Centenary celebrations of Model School inaugurated |date=25 May 2009 |access-date=12 September 2013 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20090530061910/http://www.hindu.com/2009/05/25/stories/2009052558020300.htm |archive-date=30 May 2009 |work=[[The Hindu]] |url-status=dead }}</ref>
᱑᱙᱗᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name = blackbelt>{{Cite news|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/After-SRK-Mohanlal-to-get-a-Taekwondo-blackbelt/articleshow/16940066.cms|title = After SRK, Mohanlal to get a Taekwondo blackbelt|author = Prakash, Asha|date = 25 October 2012|access-date = 6 October 2014|work = [[The Times of India]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20160204084353/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/After-SRK-Mohanlal-to-get-a-Taekwondo-blackbelt/articleshow/16940066.cms|archive-date = 4 February 2016|url-status = live}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱢᱟᱢᱚ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱳᱥᱟᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ" ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|author=The Cue|title='ആദ്യം നല്കാന് ഉദ്ദേശിച്ച പേര് റോഷന് ലാല്, പേരിനൊപ്പം ജാതി വേണ്ടെന്നത് അച്ഛന്റെ തീരുമാനം'; മോഹന്ലാല്|date=25 August 2020|url=https://www.thecue.in/entertainment/film-news/actor-mohanlal-about-his-name|publisher=The Cue|access-date=29 September 2022|language=ml|archive-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929110316/https://www.thecue.in/entertainment/film-news/actor-mohanlal-about-his-name|url-status=live}}</ref>
==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ (᱑᱙᱗᱘-᱑᱙᱘᱕)===
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ''ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱳᱴᱴᱟᱢ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱᱯᱤᱞᱞᱟ ᱨᱟᱡᱩ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱩᱱᱱᱤ, ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ, ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱩᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱡᱳᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="thiranottam"/>
᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱱᱡᱤᱞ ᱵᱤᱨᱤᱱᱡᱟ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞ'' – ᱯᱷᱟᱡᱤᱞ ᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱱᱴᱟᱜᱳᱱᱤᱥᱴ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="toi1">{{cite news|title=Destiny made me an actor: Mohanlal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Destiny-made-me-an-actor-Mohanlal/articleshow/199817.cms|work=[[The Times of India]]|last=Maya|first=M.|date=24 September 2003|access-date=30 September 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130123747/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Destiny-made-me-an-actor-Mohanlal/articleshow/199817.cms|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱟᱵᱷᱳᱫᱟᱭᱟ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="mathrubhumi">{{cite news|author=Mathrubhumi|title=മഞ്ഞിൽ വിരിയുന്ന ഓർമ്മകൾ...|trans-title=Remembrance Bloomed in the Mist|url=http://www.mathrubhumi.com/travel/columns/mohanlal/mohanlal-malayalam-news-1.36450|work=[[Mathrubhumi]]|language=ml|date=23 February 2011|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115230814/http://www.mathrubhumi.com/travel/columns/mohanlal/mohanlal-malayalam-news-1.36450|archive-date=15 November 2016|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱰᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱢ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱟᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱡᱤᱡᱳ ᱟᱯᱯᱟᱪᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐ ᱟᱨ ᱙᱕ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱠᱤᱱ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/23/stories/2005122301990100.htm|title=His experiments with cinema|last=Manmadhan|first=Prema|work=[[The Hindu]]|date=23 December 2005|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130130934/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/23/stories/2005122301990100.htm|archive-date=30 November 2016|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐૦᱔ ᱨᱮ ᱨᱤᱰᱟᱨᱥ ᱰᱟᱭᱡᱮᱥᱴ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱴ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="rd">{{cite web|title=You Cool Cat|url=http://www.rd-india.com/newsite/other/facetoface_july04.asp|publisher=[[Reader's Digest]]|last=Sivanand|first=Mohan|author-link=Mohan Sivanand|access-date=19 April 2010|date=July 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20060523070740/http://www.rd-india.com/newsite/other/facetoface_july04.asp|archive-date=23 May 2006}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮ ''ᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟᱠᱠᱩ ᱵᱤᱨᱤᱱᱡᱟ ᱯᱩᱵᱷᱩ'' ᱟᱨ ''ᱠᱩᱭᱤᱞᱤᱱᱮ ᱛᱷᱮᱰᱤ'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=11 August 2011 |title=Back in action |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |access-date=21 March 2023 |issn=0971-751X |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202062049/https://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |url-status=live }}</ref>
᱑᱙᱘᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rd"/> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱮᱱᱴᱮ ᱢᱳᱦᱟᱝᱜᱟᱞ ᱯᱩᱵᱷᱟᱱᱤᱱᱡᱩ'', ''ᱤᱱᱤᱭᱮᱝᱜᱤᱞᱩᱢ'', ''ᱵᱷᱤᱥᱟ'', ''ᱟᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞᱟᱥᱟᱢ'', ''ᱠᱟᱞᱤᱭᱤᱞ ᱟᱞᱯᱟᱢ ᱠᱟᱨᱭᱟᱢ'', ''ᱮᱱᱴᱮ ᱢᱟᱢᱟᱴᱴᱩᱠᱠᱩᱴᱴᱤᱭᱟᱢᱢᱟᱠᱠᱩ'', ''ᱮᱝᱜᱟᱱᱮ ᱱᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱩᱢ'', ''ᱩᱱᱟᱨᱩ'' ᱟᱨ ''ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱟᱨᱩᱱᱛᱷᱩ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱥᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ''ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱛᱷᱩᱰᱟᱝᱜᱩᱱᱱᱩ'' ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ "ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱚᱱᱮ" ᱟᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱦᱤᱨᱳ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱯᱩᱪᱟᱠᱠᱳᱨᱩ ᱢᱩᱠᱠᱩᱛᱷᱤ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱥᱮᱢᱵᱚᱞ ᱠᱟᱥᱴ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱩᱞ ᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ ᱾<ref name="25yrs">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm|title=25 years, 25 landmarks|work=[[Rediff.com]]|last=Warrior|first=Shobha|date=3 September 2003|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130134455/http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ-ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱡᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱚᱸ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Priyan-Mohanlal back after eight years for a comedy|url=http://www.deccanherald.com/content/141489/priyan-mohanlal-back-eight-years.html|work=[[Deccan Herald]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|access-date=6 May 2012|date=27 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130135839/http://www.deccanherald.com/content/141489/priyan-mohanlal-back-eight-years.html|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}</ref>
᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱳᱱᱱᱟᱱᱟᱢ ᱠᱩᱱᱱᱤᱞ ᱳᱨᱟᱰᱤ ᱠᱩᱱᱱᱤᱞ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="25yrs"/> ''ᱩᱭᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞᱤᱞ'', ''ᱱᱳᱠᱠᱮᱛᱷᱟ ᱫᱩᱨᱟᱛᱷᱩ ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ ᱱᱟᱴᱴᱩ'', ''ᱵᱳᱭᱤᱝ ᱵᱳᱭᱤᱝ'' ᱟᱨ ''ᱟᱨᱟᱢ + ᱟᱨᱟᱢ = ᱠᱤᱱᱱᱟᱨᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱮᱥᱴᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱰ (Established) ᱟᱠᱴᱚᱨ (᱑᱙᱘᱖-᱑᱙᱙᱙)===
[[File:Mohanlal and mammootty.JPG|thumb|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ [[ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ]] ᱥᱟᱶ, [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ]]
ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ "ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ" ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱤ. ᱟᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱟᱱ, ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨᱚᱱ, ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ, ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟᱫᱟᱥ ᱾<ref name="hinduinterview"/> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴᱨᱟᱭᱴᱟᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱟᱭᱤᱰᱠᱤᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱮᱨᱚᱡᱽᱜᱟᱨ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱠᱷᱟᱯ ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱚᱲᱦᱮᱜᱼᱟ,<ref name="toi2">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/Too-bad-if-you-dont-know-this-man/articleshow/1173425.cms|work=[[The Times of India]]|title=Too bad if you don't know this man|last=B.|first=Viju|date=14 January 2007|access-date=20 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110120042753/http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/Too-bad-if-you-dont-know-this-man/articleshow/1173425.cms|archive-date=20 January 2011|url-status=live}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="udayan">{{cite news|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm|work=[[The Hindu]]|last=Pillai|first=Sreedhar|title=The Mohanlal effect|date=20 May 2005|access-date=22 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204154816/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}</ref>
᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱟᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱴᱤ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱱ ᱮᱢ.ᱮ.'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="award1">{{cite web|title=State Film Awards (1986)|url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|publisher=[[Department of Information and Public Relations (Kerala)|Department of Information and Public Relations]]|access-date=6 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091119014326/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|archive-date=19 November 2009}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱨᱚᱡᱽᱜᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱜᱚᱜᱟ ᱾ ''ᱥᱟᱱᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱩᱞᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱠᱠᱩ ᱥᱟᱢᱟᱫᱷᱟᱱᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ-ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ) ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ''ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱤᱱᱴᱮ ᱢᱟᱠᱟᱱ'' (᱑᱙᱘᱖) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱨᱞᱰ ᱰᱚᱱ, ᱵᱷᱤᱱᱥᱮᱱᱴ ᱜᱳᱢᱮᱡᱽ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱮᱡᱮᱰᱤ ''ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱳᱢ'' ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱱᱟᱢᱩᱠᱠᱩ ᱯᱟᱨᱠᱠᱟᱱ ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱛᱷᱳᱯᱯᱩᱠᱟᱞ'' ᱨᱮ ᱥᱳᱞᱳᱢᱳᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱤᱥᱴᱮᱨᱤᱭᱳᱴᱟᱭᱤᱯ ᱠᱚᱭ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱠᱮᱱ ᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮᱜᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱓᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="hinduinterview"/>
ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱳᱵᱷᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱟᱰ ᱟᱜ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱱᱟᱫᱳᱰᱤᱠᱠᱟᱴᱴᱩ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱠᱤᱱᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱰᱤᱴᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱫᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ; ''ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ'' (᱑᱙᱘᱘) ᱟᱨ ''ᱟᱠᱠᱟᱨᱮ ᱟᱠᱠᱟᱨᱮ ᱟᱠᱠᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱙᱐) ᱾ ''ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱢᱵᱤᱠᱟᱞ'', ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱥᱴᱮᱨᱤᱭᱳᱴᱟᱭᱤᱯ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name="toi2" /><ref>{{cite news|title=Mohanlal, still raring to go at 53|url=http://movies.ndtv.com/photos/mohanlal-still-raring-to-go-at-53-10492|access-date=21 May 2013|work=[[NDTV]]|date=21 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204155948/http://movies.ndtv.com/photos/mohanlal-still-raring-to-go-at-53-10492|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱚᱪᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱠᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱪᱤᱛᱷᱨᱟᱢ'', ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱓᱖᱖ ᱫᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="25yrs" /> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ''ᱯᱟᱫᱟᱢᱩᱫᱽᱨᱟ'', ''ᱟᱨᱭᱟᱱ'', ''ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱱᱟᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱱᱟᱰᱩ'', ''ᱩᱞᱥᱟᱵᱷᱟᱯᱤᱴᱴᱮᱱᱱᱩ'' ᱟᱨ ''ᱪᱤᱛᱷᱨᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="award1"/>
᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟ ᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱤᱞ ᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱠᱢᱩᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱨᱮᱡᱮᱰᱤ ''ᱠᱤᱨᱤᱰᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="25yrs"/> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱥᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱ, ᱤᱧᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ, ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱜᱮᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ", ᱟᱨ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱫᱚ "ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾"<ref name="hinduinterview"/> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ''ᱵᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱮᱞᱯᱩ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱟᱞᱯᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱨᱮᱭ ᱧᱩᱨ ᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, [[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]], ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱢᱤᱴ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱟᱦᱚᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/money/2003/jan/18gim.htm|title=Kerala ignores global economic changes: PM|work=[[Rediff.com]]|date=18 January 2003|access-date=20 January 2008|author=Press Trust of India|author-link=Press Trust of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204162257/http://www.rediff.com/money/2003/jan/18gim.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=PIB Press Releases: Prime Minister Inaugurates Global Investors Meet|url=http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2003/rjan2003/18012003/r180120031.html|location=[[Kochi]]|publisher=[[Press Information Bureau]]|date=18 January 2003|access-date=18 January 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204172357/http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2003/rjan2003/18012003/r180120031.html|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ; ''ᱥᱤᱡᱚᱱ'' ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱦᱤᱡᱽ ᱦᱟᱭᱱᱮᱥ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱞᱟᱦ'', ''ᱢᱤᱫᱷᱩᱱᱟᱢ'' ᱟᱨ ''No.20 ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱢᱮᱭᱤᱞ'' ᱾ ''ᱦᱤᱡᱽ ᱦᱟᱭᱱᱮᱥ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱞᱟᱦ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱢ ᱟᱨᱴᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱛᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱺᱰᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱫᱽᱞᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱠᱤᱞᱩᱠᱠᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙۹᱑ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱥᱟᱹ ᱟᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱡᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="ndtvgoodtimes">{{cite news|url=http://goodtimes.ndtv.com/PhotoDetail.aspx?Page=2&ID=10492&AlbumType=PG#talk|title=Malayalam cinema's invincible star turns 51|work=[[NDTV Good Times]]|date=21 May 2011|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401141453/http://goodtimes.ndtv.com/PhotoDetail.aspx?Page=2&ID=10492&AlbumType=PG#talk|archive-date=1 April 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Warrier|first=Shobha|title=An interview with Lohitadas, director of the Malayalam film, Bhoothakkannadi|url=http://www.rediff.com/entertai/aug/11lo1.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=24 January 2016|date=22 August 1997|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220111815/http://www.rediff.com/entertai/aug/11lo1.htm|archive-date=20 February 2016|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱫᱟᱞᱟᱢ'' (᱑᱙᱙᱒) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱱᱟᱴᱭᱟᱢ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱳ-ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱵᱷᱤᱱᱤᱛᱷ ᱟᱨ ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name = "hinduinterview">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/acting-is-a-bit-like-meditation/article2273126.ece|title=Acting is a bit like meditation|work=[[The Hindu]]|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=27 July 2007|access-date=27 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204170644/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/acting-is-a-bit-like-meditation/article2273126.ece|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ''ᱨᱟᱡᱟᱥᱤᱞᱯᱤ'', ''ᱥᱟᱫᱟᱭᱟᱢ'', ''ᱭᱳᱫᱫᱷᱟ'', ᱟᱨ ''ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤ'' ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱫᱮᱵᱷᱟᱥᱩᱨᱟᱢ'' (᱑᱙᱙᱓), ᱨᱚᱱᱡᱤᱛᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ I. V. Sasi ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱞᱴ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ndtvgoodtimes"/>
᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱡᱤᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ''ᱢᱟᱱᱤᱪᱤᱛᱨᱟᱛᱷᱟᱡᱷᱩ'' ᱨᱮ ᱰᱨ. ᱥᱟᱱᱱᱤ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ, ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱠᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱓᱖᱕ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=31 May 2016 |title=10 Mollywood films that ran for the longest time |work=[[The Times of India]] |agency=Times News Network |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/photostory/52523456.cms |url-status=live |access-date=28 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160728160923/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/photostory/52523456.cms |archive-date=28 July 2016}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱞᱴ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱭᱠᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=India's 'best' psychological thriller turns 25 |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2018/03/12/25-years-manichitrathazhu-still-best-psychological-thriller-india-has-produced.html |access-date=2024-02-19 |website=The Week |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=25 years of Manichitrathazhu: Why this Malayalam classic remains unsurpassed |work=The News Minute |url=https://www.thenewsminute.com/article/25-years-manichitrathazhu-why-malayalam-classic-remains-unsurpassed-93441 |access-date=15 April 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325162342/https://www.thenewsminute.com/article/25-years-manichitrathazhu-why-malayalam-classic-remains-unsurpassed-93441 |url-status=live }}</ref> ''ᱤᱥᱯᱟᱫᱤᱠᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ "ᱟᱫᱩ ᱛᱷᱳᱢᱟ" ᱪᱟᱠᱳ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱟᱜᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱸᱥ ᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2018-03-30 |title='Spadikam': 23 years on, this Mohanlal film remains a favourite Malayalam action flick |url=https://www.thenewsminute.com/article/spadikam-23-years-mohanlal-film-remains-favourite-malayalam-action-flick-78731 |access-date=2023-02-09 |website=The News Minute |language=en |archive-date=9 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209200924/https://www.thenewsminute.com/article/spadikam-23-years-mohanlal-film-remains-favourite-malayalam-action-flick-78731 |url-status=live }}</ref> ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱠᱟᱞᱟᱯᱟᱱᱤ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱳᱨᱴ ᱵᱽᱞᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱮᱞᱩᱞᱟᱨ ᱡᱮᱞ]] ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱵᱽᱭᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟᱫᱟᱥ ᱟᱜ ''ᱠᱟᱱᱢᱟᱫᱟᱢ'' (᱑᱙᱙᱘) ᱨᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱟᱱᱪᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱜᱩᱨᱩ'' ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱵᱽᱢᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱚᱥᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Jose|first1=D|title=Blind man's buff|url=http://www.rediff.com/entertai/1998/mar/16guru.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=4 August 2016|date=16 March 1998}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱝ-ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱨ'' ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤ ᱨᱚᱛᱱᱚᱢ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2002/dec/07ash.htm|title=Ash's Hollywood debut in mid-2003|work=[[Rediff.com]]|last=Chand|first=Fakir|date=7 December 2002|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204172636/http://www.rediff.com/movies/2002/dec/07ash.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ (ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ), ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱞᱜᱽᱨᱮᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/%28docid%29/F4AF25E8DDFA9E8F6525694100207BAB|title=Censors refer Iruvar to home dept|work=[[The Times of India]]|date=28 February 1997|access-date=6 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405022505/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/%28docid%29/F4AF25E8DDFA9E8F6525694100207BAB|archive-date=5 April 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.rediff.com/slide-show/2010/jun/09/slide-show-1-looking-at-mani-ratnams-landmark-movies.htm|title=Looking at Mani Ratnam's landmark movies|work=[[Rediff.com]]|date=9 June 2010|access-date=6 May 2012|first=Pavithra|last=Srinivasan|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204173521/http://movies.rediff.com/slide-show/2010/jun/09/slide-show-1-looking-at-mani-ratnams-landmark-movies.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱦᱟᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱥ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱟᱨ [[ᱡᱩᱦᱤ ᱪᱟᱣᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1999/mar/11moh1.htm|title=Nothing, neither criticism nor compliment, affects me|work=[[Rediff.com]]|last=Warrier|first=Shobha|date=11 March 1999|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174203/http://www.rediff.com/movies/1999/mar/11moh1.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱰᱩᱣᱟᱞ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱠᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/sep/14hari.htm|title=The win-win situation|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=14 September 1998|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174523/http://www.rediff.com/movies/1998/sep/14hari.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱳᱠᱚᱨᱫᱚᱢᱟ ᱫᱟᱨᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱤᱸᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ-ᱥᱮᱱᱥᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱴ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/oct/06hari.htm|title=Double trouble|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=6 October 1998|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174801/http://www.rediff.com/movies/1998/oct/06hari.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱳ-ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱤᱨᱤᱭᱚᱰ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱡᱮᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱡᱤ ᱮᱱ. ᱠᱟᱨᱩᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ) ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="rd"/><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2000/07/28/stories/09280226.htm|title=Accolades are a norm|work=[[The Hindu]]|last=Narasimham|first=M. L.|date=28 July 2000|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204175519/http://www.thehindu.com/2000/07/28/stories/09280226.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2000/07/14/stories/09140221.htm|title=On a winning spree|work=[[The Hindu]]|last=Santhosh|first=K.|date=14 July 2000|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204175307/http://www.thehindu.com/2000/07/14/stories/09140221.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}</ref> ''ᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱟᱢ'' ᱫᱚ AFI ᱯᱷᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱮᱱᱰ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Philip|first=Benson|title=Must Watch International Award Winning Malayalam Films|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/must-watch-international-award-winning-malayalam-films/photostory/52255815.cms|access-date=11 January 2017|work=[[The Times of India]]|date=13 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113194956/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/must-watch-international-award-winning-malayalam-films/photostory/52255815.cms|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ''ᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ 'ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱱᱟᱣ' ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱨᱮᱴᱨᱳᱥᱯᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Indian Cinema Catalogue 2014|url=http://www.iffi.nic.in/Indian%20Cinema%20Catalogue%202014.pdf|publisher=[[International Film Festival of India]]|date=20 November 2014|access-date=16 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316163822/http://www.iffi.nic.in/Indian%20Cinema%20Catalogue%202014.pdf|archive-date=16 March 2016|url-status=dead}}</ref>
===ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨᱰᱳᱢ (᱒᱐᱐᱐-᱒᱐᱐᱙)===
[[File:Mohanlal and Madhu.jpg|thumb|alt=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ
|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩ AMMA ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱵᱚᱰᱤ ᱢᱤᱴᱤᱝ ᱨᱮ, ᱒᱐᱐᱘]]
᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱨᱟᱥᱤᱢᱦᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱱ ᱨᱳᱜᱽ (rogue) ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1715/17151210.htm|publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|title=Greasepaint, and beyond|last=Krishnankumar|first=R.|date=22 July 2000|access-date=20 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204190956/http://www.frontline.in/static/html/fl1715/17151210.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="narasimham">{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/24mallu.htm|title=Sleaze time, folks!|work=[[Rediff.com]]|last=Ayyappan|first=R.|date=24 January 2001|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191304/http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/24mallu.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱵᱷᱩ'' (᱒᱐᱐᱑), ''ᱯᱨᱟᱡᱟ'' (᱒᱐᱐᱑), ''ᱳᱱᱱᱟᱢᱟᱱ'' (᱒᱐᱐᱒), ''ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱢ'' (᱒᱐᱐᱒) ᱟᱨ ''ᱪᱟᱛᱷᱩᱨᱟᱝᱜᱟᱢ'' (᱒᱐᱐᱒) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱜᱮ ᱞᱟᱨᱡᱟᱨ-ᱫᱮᱱ-ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱴᱟᱭᱤᱯᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ''ᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱵᱷᱩ'' ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱤᱯᱤᱴᱤᱴᱤᱵᱷ ᱯᱞᱚᱴᱥ, ᱞᱤᱣᱰ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ, ᱯᱟᱧᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱚᱵᱷᱤᱱᱤᱥᱴᱤᱠ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="narasimham"/><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/thandavam-review-malayalam-pclutucejjhjc.html|title=Thandavam|website=[[Sify]]|date=16 August 2002|access-date=6 May 2012|author=Moviebuzz|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191733/http://www.sify.com/movies/thandavam-review-malayalam-pclutucejjhjc.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/praja-review-malayalam-pclunFceecebe.html|title=Praja|website=[[Sify]]|author=Moviebuzz|date=24 December 2001|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191837/http://www.sify.com/movies/praja-review-malayalam-pclunFceecebe.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ''ᱫᱟ ᱱᱤᱣ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ: "''ᱱᱟᱨᱟᱥᱤᱢᱦᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱝᱳᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ, ᱠᱚᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱢᱟᱡᱷᱟ'' ᱟᱨ ''ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱱᱳᱢᱵᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱴᱴᱩ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱧ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱮᱫᱟ" ᱾<ref name="narasimham"/>
᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ'' ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ IPS, ᱢᱤᱫ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name="rd"/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/bold-themes-different-roles/article3218428.ece|title=Bold themes, different roles|work=[[The Hindu]]|date=9 June 2006|access-date=3 March 2011|last=Nagarajan|first=Saraswathy|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204192315/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/bold-themes-different-roles/article3218428.ece|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱨᱞᱰ ᱰᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱭ ᱫᱮᱵᱽᱜᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱮᱠ ᱳᱵᱮᱨᱳᱭ ᱠᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ) ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱮ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ "ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮᱭᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ" ᱟᱨ "ᱮᱴᱟᱜ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱟᱸᱴᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱭ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ" ᱾<ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/22/stories/2002042200750300.htm|work=[[The Hindu]]|last=Palicha|first=Paresh C.|title=Mohanlal at ease in Company|date=22 April 2002|access-date=20 April 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204193002/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/22/stories/2002042200750300.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> Hindifilmnews.com ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱳᱞ ᱨᱮ, ''ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ'' ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ "ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ (᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱐)" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱑ ᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱖ ᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindifilmnews.com/polls-2/poll-5-the-finest-performance-of-a-bollywood-actor-in-the-last-decade-2001-2010/#.UNNmrXdTGSo|title=Poll-5: The Finest Performance of a Bollywood Actor in the Last Decade (2001–2010)|publisher=Hindifilmnews.com|access-date=21 December 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627120413/http://www.hindifilmnews.com/polls-2/poll-5-the-finest-performance-of-a-bollywood-actor-in-the-last-decade-2001-2010/#.UNNmrXdTGSo|archive-date=27 June 2013}}</ref>
ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ, ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱩᱯ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/11/28/stories/2002112800890403.htm|work=[[The Hindu]]|title=Superstars running scared?|date=28 November 2002|access-date=22 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204200806/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/11/28/stories/2002112800890403.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ''ᱠᱤᱞᱤᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱢᱟᱢᱯᱟᱡᱷᱟᱢ'', ''ᱵᱟᱞᱮᱴᱴᱟᱱ'', ''ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱦᱮᱯᱤ ᱟᱱᱩ'' ᱟᱨ ''ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱪᱟᱨᱤ'' ᱥᱟᱶ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱠᱤᱞᱤᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱢᱟᱢᱯᱟᱡᱷᱟᱢ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/24/stories/2003042400120203.htm|work=[[The Hindu]]|last=Pillai|first=Sreedhar|title=Box-office update|date=28 April 2003|access-date=24 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204201012/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/24/stories/2003042400120203.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/kilichundan-mambazham-review-malayalam-pclu1idhbfgij.html|title=Kilichundan Mambazham|website=[[Sify]]|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204202732/http://www.sify.com/movies/kilichundan-mambazham-review-malayalam-pclu1idhbfgij.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ''ᱵᱟᱞᱮᱴᱴᱟᱱ'', ᱵᱷᱤ. ᱮᱢ. ᱵᱷᱤᱱᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/01/01/stories/2004010101290200.htm|title=Tinsel world sees a bright picture|work=[[The Hindu Business Line]]|last1=Venkatraman|first1=Latha|last2=Radhakrishnan|first2=Sankar|date=1 January 2004|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20100307015933/http://www.thehindubusinessline.com/2004/01/01/stories/2004010101290200.htm|archive-date=7 March 2010|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱯᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱩᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="balettan">{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2003/09/04/stories/2003090401100200.htm|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal back to 'chammal' role|last1=Abhijath|last2=Ram|date=4 September 2003|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20060628023259/http://www.hindu.com/mp/2003/09/04/stories/2003090401100200.htm|archive-date=28 June 2006|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐૦᱔ ᱨᱮ, ''ᱱᱟᱴᱴᱩᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱩ'' ᱟᱨ ''ᱢᱟᱢᱵᱟᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'' ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/malayalam-cinema-analysis-2004-news-malayalam-kkfvAKceaeasi.html|title=Malayalam cinema- Analysis 2004!|website=[[Sify]]|author=Moviebuzz|date=1 January 2005|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204202246/http://www.sify.com/movies/malayalam-cinema-analysis-2004-news-malayalam-kkfvAKceaeasi.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱩᱫᱟᱭᱟᱱᱟᱱᱩ ᱛᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱸᱥ ᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱚᱫᱳᱫᱚᱨᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱠᱳᱴ, [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱟᱨ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱾<ref name="udayan"/> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱽᱞᱮᱥᱥᱤ ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱛᱷᱟᱱᱢᱟᱛᱷᱨᱟ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱞᱡᱟᱭᱢᱟᱨᱥ ᱟᱡᱟᱨ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="thanmatra">{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/feb/15sd1.htm|title=Exclusive! Mohanlal on Thanmatra|work=[[Rediff.com]]|last=Warrier|first=Shobha|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195922/http://specials.rediff.com/movies/2006/feb/15sd1.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="thanmatra"/><ref name="hindu2"/><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/blessy/20060308.htm|title=Blessy: Thrilled about winning|work=[[Rediff.com]]|first=Paresh C.|last=Palicha|date=8 March 2006|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195711/http://www.rediff.com/movies/report/blessy/20060308.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱥᱟᱶ ''ᱨᱟᱥᱟᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱟᱜ ''ᱠᱤᱨᱛᱷᱤᱪᱟᱠᱨᱟ'' ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ, ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱴ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/superstars-continue-their-reign/article3231843.ece|work=[[The Hindu]]|title=Superstars continue their reign|date=29 December 2006|access-date=30 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195419/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/superstars-continue-their-reign/article3231843.ece|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱵᱽᱰ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ''ᱟᱨᱟᱱ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱚᱲ ᱤᱧ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾"<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mohanlal-dissociates-himself-from-aran/article3087136.ece|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal dissociates himself from 'Aran'|last=Kumar|first=S. R. Ashok|date=8 August 2006|access-date=8 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195238/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mohanlal-dissociates-himself-from-aran/article3087136.ece|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ ᱠᱚ ''ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱟ'' (᱒᱐᱐᱘) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱱᱫᱟᱦᱟᱨ'' (᱒᱐᱑᱐) ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱤᱣᱴᱮᱱᱟᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2013/sep/04/mohanlals-fb-page-crosses-one-million-fans-513324.html|title=Mohanlal's FB page crosses one million fans|work=[[The New Indian Express]]|date=4 September 2013|access-date=20 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195045/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2013/sep/04/Mohanlals-FB-page-crosses-one-million-fans-513324.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱴᱤ. ᱠᱩᱱᱡᱩ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱮᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱟᱨᱟᱫᱮᱥᱤ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ Sify.com ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱰᱤᱭᱚᱢ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾" ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ''ᱦᱮᱞᱳ'' ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20100305075728/http://www.bharatwaves.com/news/Mohanlal%E2%80%99s-Hello:-biggest-Mollywood-hit-of-2007-7964.html "Malayalam Cinema News : Mohanlal's 'Hello': biggest Mollywood hit of 2007".] Bharatwaves.com. Retrieved 15 January 2011.</ref><ref>[http://www.sify.com/movies/pardesi-review-malayalam-14542769.html Movie Review:Pardesi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131222221213/http://www.sify.com/movies/pardesi-review-malayalam-14542769.html |date=22 December 2013 }}. Sify.com. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱟᱜᱽ'', (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱠᱤ ᱟᱜᱽ'' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ), ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ''ᱥᱳᱞᱮ'' (᱑᱙᱗᱕) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱱᱡᱤᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214 |title=Boxofficeindia.com |publisher=[[Box Office India]] |access-date=12 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109040918/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214 |archive-date=9 November 2013 |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱤᱥᱴᱟᱨᱟᱨ ᱵᱽᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ''ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ:᱒᱐'' ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱩᱱᱱᱟᱭᱯᱳᱞ ᱳᱨᱩᱵᱷᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱮᱵᱷᱤᱰᱟᱢ ᱥᱣᱟᱨᱜᱟᱢᱟᱱᱩ'', ᱫᱚ ᱨᱳᱥᱟᱱ ᱟᱱᱰᱨᱤᱣᱥ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
===ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ (᱒᱐᱑᱐-᱒᱐᱑᱕)===
[[File:Bachan mohanlal.jpg|thumb|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ [[ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ]] ᱥᱟᱶ|alt=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ ᱥᱟᱶ]]
᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ''ᱡᱟᱱᱟᱠᱟᱱ'', ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱥ. ᱮᱱ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱴ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱤᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱥᱯᱮᱠᱴᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱟᱞᱮᱠᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱫᱟ ᱜᱽᱨᱮᱴ'', ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ ᱱᱟᱜᱟᱵᱷᱟᱞᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱤᱠᱟᱞ ᱨᱮᱥᱤ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱳᱨᱩ ᱱᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱩᱢ'', ᱴᱤ. ᱠᱮ ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱᱯᱤᱞᱞᱟ ᱨᱟᱡᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱨᱚᱥᱴᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ-ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱠᱳᱢᱵᱳ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱥᱤᱠᱠᱟᱨ,'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱨᱠ ᱨᱤᱵᱷᱮᱧᱡᱽ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱢ. ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱳᱨᱤ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱢᱡᱟᱱ|ᱨᱟᱢᱡᱟᱱ]] ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14957248&cid=14625530|title = Kerala Box-Office (September 1 to 16)|date = 18 September 2010|access-date = 11 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028080936/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14957248&cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''ᱠᱟᱱᱫᱟᱦᱟᱨ'' ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱘᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱭᱡᱮᱠᱤᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ ᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱾
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱤᱥᱴᱟᱨᱟᱨ ''ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱵᱽᱨᱟᱫᱟᱨᱥ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤᱭ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱫᱟᱭᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟ-ᱥᱤᱵᱤ ᱠᱮ. ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ, ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱛᱷ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite news|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Can-Mohanlal-pull-it-off/articleshow/7734697.cms|title = Can Mohanlal pull it off?|date = 18 March 2011|work = [[The Times of India]]|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20161205101608/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Can-Mohanlal-pull-it-off/articleshow/7734697.cms|archive-date = 5 December 2016|url-status = live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.rediff.com/movies/review/south-review-christian-brothers/20110318.htm|title = Review: Christian Brothers is entertaining|date = 18 March 2011|work = rediff.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141019005606/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-christian-brothers/20110318.htm|archive-date = 19 October 2014|url-status = live}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ [[ᱵᱤᱥᱩ]] (ᱮᱯᱨᱤᱞ) ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱤᱥᱴᱟᱨᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱢᱮᱠᱟᱨᱴᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/2011-was-troublesome-for-malayalam-films/217739-8-70.html|title = 2011 was troublesome for Malayalam films|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023221826/http://ibnlive.in.com/news/2011-was-troublesome-for-malayalam-films/217739-8-70.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱯᱨᱟᱱᱟᱭᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱽᱞᱮᱥᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷ-ᱵᱤᱴ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, ᱚᱱᱩᱯᱚᱢ ᱠᱷᱮᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱟᱯᱨᱟᱫᱷᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱛᱷᱤᱣᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/ |title=Mohanlal, Blessy bag Critics award |date=18 May 2012 |publisher=mathrubhumi.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529040906/http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/ |archive-date=29 May 2012}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱱᱮᱦᱟᱵᱷᱤᱰᱩ'', ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>[http://www.sify.com/movies/snehaveedu-review-malayalam-14980318.html Movie Review: Snehaveedu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131011085931/http://www.sify.com/movies/snehaveedu-review-malayalam-14980318.html |date=11 October 2013 }}. Sify.com. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ, ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱤᱥᱯᱮᱥ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱥᱱᱮᱦᱟᱵᱷᱤᱰᱩ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱓᱐᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/sneha-veedu-mohanlal-s-300th-film-imagegallery-malayalam-ljtmomdedidsi.html|title = Sneha Veedu Mohanlal's 300th film|access-date = 12 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081228/http://www.sify.com/movies/sneha-veedu-mohanlal-s-300th-film-imagegallery-malayalam-ljtmomdedidsi.html|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14981090&cid=14625530|title = Kerala Box-Office- September 12 to October 8|date = 12 October 2011|website = [[Sify]]|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081231/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14981090&cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱠᱟᱫᱷᱟ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ-ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ-ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱠᱳᱢᱵᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ-ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14989183&cid=14625530|title = Kerala Box-Office – Dec 16 to Jan 11|date = 19 January 2012|access-date = 12 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081233/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14989183&cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ-ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱟᱥᱟᱱᱳᱵᱷᱵᱷᱟ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱳᱥᱟᱱ ᱟᱱᱰᱨᱤᱣᱥ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱵᱤ-ᱥᱟᱱᱡᱟᱭ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱟᱱᱳᱵᱷᱟ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱣᱳᱢᱮᱱᱟᱭᱤᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱟᱱᱳᱵᱷᱟ ᱟᱜ ᱤᱴᱟᱨᱱᱟᱞ ᱤᱥᱯᱨᱤᱝ - ᱵᱟᱦᱟ ᱵᱩᱴᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱢᱩᱵᱷᱤ ''ᱛᱮᱡᱽ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ-ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ''ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱭᱳ-ᱱᱳᱭᱟᱨ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ, ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱣᱰ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.rediff.com/movies/review/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm|title = Review: Mohanlal excels in Grandmaster|date = 4 May 2012|access-date = 12 October 2014|work = rediff.com|archive-url = https://web.archive.org/web/20141018235924/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm|archive-date = 18 October 2014|url-status = live}}</ref> UTV ᱢᱳᱥᱚᱱ ᱯᱤᱠᱪᱟᱨᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Prakash|first=Asha|title=How about paying for viewing films online?|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/How-about-paying-for-viewing-films-online/articleshow/16322780.cms|access-date=24 November 2016|work=[[The Times of India]]|date=10 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031085616/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/How-about-paying-for-viewing-films-online/articleshow/16322780.cms|archive-date=31 October 2017|url-status=live}}</ref> ''ᱤᱥᱯᱤᱨᱤᱴ'', ᱨᱚᱱᱡᱤᱛᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ ᱧᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱵᱷᱭᱟᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱴᱮᱠᱥᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/malayalam-film-spirit-exempted-from-tax/267983-71-210.html|title = Malayalam film 'Spirit' exempted from tax|date = 26 June 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161143/http://ibnlive.in.com/news/malayalam-film-spirit-exempted-from-tax/267983-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱒᱕-ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/spirit-completes-100-day-run-on-box-office/293536-71-210.html|title = Spirit: Completes 100 day run on Box office|date = 20 September 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023115500/http://ibnlive.in.com/news/spirit-completes-100-day-run-on-box-office/293536-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ''ᱨᱟᱱ ᱵᱮᱵᱤ ᱨᱟᱱ'', [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤᱭ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱟᱦᱚᱨᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/malayalam-review-run-baby-run-is-gripping-thriller/287092-71-212.html|title = Malayalam Review: 'Run Baby Run' is a gripping thriller|date = 31 August 2012|access-date = 12 October 2014|publisher = ibnlive.in.com|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161149/http://ibnlive.in.com/news/malayalam-review-run-baby-run-is-gripping-thriller/287092-71-212.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/run-baby-run-to-trivandrum-lodge-mohanlal-is-giving-back-to-back-hits/299788-71-210.html|title = 'Run Baby Run' to 'Trivandrum lodge', Mohanlal is giving back to back hits|date = 10 October 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161157/http://ibnlive.in.com/news/run-baby-run-to-trivandrum-lodge-mohanlal-is-giving-back-to-back-hits/299788-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ''ᱠᱟᱨᱢᱟᱭᱳᱫᱷᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱰ (Mad) ᱢᱮᱰᱰᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱤᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱱᱮᱡᱽ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱜ ᱟᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱵᱽ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
[[File:Mohanlal.jpg|thumb|upright|left|alt=ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱫᱦᱟᱸ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱮᱝᱜᱟᱞ (angle) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱑᱗-ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ]]
᱒᱐᱑᱓ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ, ''ᱫᱨᱤᱥᱭᱟᱢ'' ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱞᱳᱠᱯᱟᱞ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱡᱤᱞᱮᱱᱴᱮ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱞᱳᱠᱯᱟᱞ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱡᱤᱞᱮᱱᱴᱮ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤᱭ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱥ. ᱮᱱ. ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱨᱮᱰ ᱣᱟᱭᱤᱱ'', ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱵᱟᱯᱯᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱞᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱞᱮᱰᱤᱥ ᱮᱱᱰ ᱡᱮᱱᱴᱮᱞᱢᱮᱱ'', ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, IT ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱠᱰᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾'' ''ᱜᱤᱛᱷᱟᱧᱡᱚᱞᱤ'', ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱳᱨᱚᱨ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱱᱤᱪᱤᱛᱨᱟᱛᱷᱟᱡᱷᱩ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱤᱱ-ᱚᱯᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱨ. ᱥᱟᱱᱱᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱫᱨᱤᱥᱭᱟᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱛᱷᱩ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱖᱒ ᱠᱳᱴᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=DC|title=Mohanlal's Pulimurugan becomes first Malayalam film to gross over 100 crore rupees|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/071116/mohanlals-pulimurugan-becomes-first-malayalam-film-to-gross-over-100-crore-rupees.html|access-date=12 January 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122062944/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/071116/mohanlals-pulimurugan-becomes-first-malayalam-film-to-gross-over-100-crore-rupees.html|archive-date=22 November 2016|url-status=live}}</ref>''
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱮᱠᱥᱚᱱ-ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱡᱤᱞᱞᱟ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱟᱶ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨ. ᱴᱤ. ᱱᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱨ. ᱵᱤ. ᱪᱚᱣᱫᱷᱟᱨᱤ ᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=First Day Box Office Collections of 'Jilla' and 'Veeram'|url=http://www.deccanchronicle.com/140111/entertainment-kollywood/article/first-day-box-office-collections-jilla-and-veeram|publisher=[[Deccan Chronicle]]|date=15 January 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006104616/http://www.deccanchronicle.com/140111/entertainment-kollywood/article/first-day-box-office-collections-jilla-and-veeram|archive-date=6 October 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Pongal releases 'Jilla', 'Veeram' gold spinners|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Pongal-releases-Jilla-Veeram-gold-spinners/articleshow/28882331.cms|publisher=[[The Times of India]]|author=IANS|date=16 January 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801011522/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Pongal-releases-Jilla-Veeram-gold-spinners/articleshow/28882331.cms|archive-date=1 August 2017|url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱘᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news|last=Mehta|first=Ankita|title='Jilla' Box Office Collection: Vijay-Mohanlal Starrer Wins BO Battle|url=http://www.ibtimes.co.in/jilla-box-office-collection-vijay-mohanlal-starrer-wins-bo-battle-537429|access-date=12 January 2017|work=[[International Business Times]]|date=5 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215001253/http://www.ibtimes.co.in/jilla-box-office-collection-vijay-mohanlal-starrer-wins-bo-battle-537429|archive-date=15 February 2017|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title='Ilayathalapathy' Vijay-Mohanlal's 'Jilla' Set to Complete 100-Day Theatrical Run|url=http://www.ibtimes.co.in/039ilayathalapathy039-vijay-mohanlal039s-039jilla039-set-to-complete-100-day-theatrical-run-548546|work=[[International Business Times]]|author=Sangeetha Seshagiri|date=17 April 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141011225222/http://www.ibtimes.co.in/039ilayathalapathy039-vijay-mohanlal039s-039jilla039-set-to-complete-100-day-theatrical-run-548546|archive-date=11 October 2014|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱷᱨᱚᱰ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱭᱤᱥᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱩᱛᱷᱟᱨᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ-ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱢᱤᱝ-ᱚᱯᱷ-ᱮᱡᱽ ᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱥᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱥᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱳᱢᱤᱠᱟᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱮᱨᱩᱪᱟᱡᱷᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱩᱱ ᱵᱷᱚᱭᱫᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱤᱝᱢᱮᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱮ [[ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱩᱵᱟᱨᱱᱮᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ USA ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱢᱤᱠᱥ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱭᱛᱷᱨᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱫᱽᱞᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ DRDO ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱥᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱮᱱᱱᱩᱢ ᱮᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱢ'', ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱟᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱧᱡᱩ ᱣᱟᱨᱤᱭᱟᱨ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱞᱟᱭᱞᱟ ᱳ ᱞᱟᱭᱞᱟ'' ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤᱭ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛᱷ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱞᱳᱦᱟᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱭᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=IBTimes|title=Charlie, I, Puli, Loham, Amar Akbar Anthony among top 5 movies with good opening day collection at Kerala box office|url=http://www.ibtimes.co.in/charlie-i-puli-loham-amar-akbar-anthony-among-top-5-movies-good-opening-day-collection-kerala-661271|access-date=12 January 2017|work=[[International Business Times]]|date=29 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170106102142/http://www.ibtimes.co.in/charlie-i-puli-loham-amar-akbar-anthony-among-top-5-movies-good-opening-day-collection-kerala-661271|archive-date=6 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱨᱤᱵᱷᱮᱧᱡᱽ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱠᱟᱱᱟᱞ'' ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
[[File:Mohanlal 1.jpg|thumb|᱔᱘-ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ]]
===ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱩᱛᱟᱹᱨ-ᱪᱟᱲᱦᱟᱣ (᱒᱐᱑᱖-᱒᱐᱒᱔)===
᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱓᱗᱘ ᱠᱳᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱤᱥᱤᱯᱴᱥ ᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ([[ᱟᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ]], [[ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ), ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="top5">{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=2016 Box Office Kings : Mohanlal is the only Malayalam actor among top 5, Aamir Khan tops the list, followed by Akshay Kumar and Salman Khan|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/2016-box-office-kings-mohanlal-is-the-only-malayalam-actor-among-top-5-aamir-khan-tops-the-list-followed-by-akshay-kumar-and-salman-khan-1483966620.html|access-date=12 January 2017|work=Catch News|date=9 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170112061634/http://www.catchnews.com/regional-cinema/2016-box-office-kings-mohanlal-is-the-only-malayalam-actor-among-top-5-aamir-khan-tops-the-list-followed-by-akshay-kumar-and-salman-khan-1483966620.html|archive-date=12 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱟ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱭᱮᱞᱮᱴᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱮᱭ ᱰᱟᱵᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Jayaram|first=Deepika|title=It's a pleasure to learn and dub in Telugu: Mohanlal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Its-a-pleasure-to-learn-and-dub-in-Telugu-Mohanlal/articleshow/52851841.cms|access-date=22 June 2016|work=[[The Times of India]]|date=21 June 2016|archive-date=30 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930005823/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Its-a-pleasure-to-learn-and-dub-in-Telugu-Mohanlal/articleshow/52851841.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Mohanlal dubbing for 'Manamantha'|url=http://www.sify.com/movies/mohanlal-dubbing-for-manamantha-news-telugu-qgvjDfdchajhg.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160621103338/http://www.sify.com/movies/mohanlal-dubbing-for-manamantha-news-telugu-qgvjDfdchajhg.html|url-status=dead|archive-date=21 June 2016|website=[[Sify]]|access-date=22 June 2016|date=21 June 2016}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱜᱮᱨᱮᱡᱽ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱟᱴᱟᱞᱟ ᱥᱤᱵᱷᱟ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/janatha-garage-review-this-mohanlal-jr-ntr-film-is-an-entertaining-ride-for-the-most-part-2986476.html|title=Janatha Garage review: This Mohanlal, Jr NTR film is an entertaining ride for the most part|website=Firstpost|date=September 2016 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ,<ref>{{cite news|last=Hooli|first=Shekhar H|title=Janatha Garage 3rd week box office collection: Jr NTR film emerges as the highest grosser of 2016|url=http://www.ibtimes.co.in/janatha-garage-3rd-week-box-office-collection-jr-ntr-film-emerges-highest-grosser-2016-694855|access-date=26 September 2016|work=[[International Business Times]]|date=23 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926023119/http://www.ibtimes.co.in/janatha-garage-3rd-week-box-office-collection-jr-ntr-film-emerges-highest-grosser-2016-694855|archive-date=26 September 2016|url-status=live}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱑᱓᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="JG">{{cite news|author=DC|title=6 South Indian films that turned out to be game-changers in 2016|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/301216/6-south-indian-films-that-turned-out-to-be-game-changers-in-2016.html|access-date=12 January 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|date=30 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113012015/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/301216/6-south-indian-films-that-turned-out-to-be-game-changers-in-2016.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ-ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱳᱯᱯᱟᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱬᱟ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=Kerala Box Office: Mohanlal's Oppam is now highest grosser of 2016, beats Jacobinte Swargarajyam|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-oppam-is-now-highest-grosser-of-2016-beats-jacobinte-swargarajyam-1474716416.html|access-date=26 September 2016|work=Catch News|date=24 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001833/http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-oppam-is-now-highest-grosser-of-2016-beats-jacobinte-swargarajyam-1474716416.html|archive-date=27 September 2016|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ-ᱟᱨ-ᱟᱫᱷᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ {{INR}}᱕᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱠ ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title=Mohanlal has two 50 crore blockbusters in his kitty!|url=http://www.sify.com/movies/mohanlal-has-two-50-crore-blockbusters-in-his-kitty-news-malayalam-qkssadjifbbdc.html|website=[[Sify]]|access-date=11 November 2016|date=18 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025204019/http://www.sify.com/movies/mohanlal-has-two-50-crore-blockbusters-in-his-kitty-news-malayalam-qkssadjifbbdc.html|archive-date=25 October 2016|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱖᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=After Drishyam, Ajay Devgn to reprise Mohanlal's role in Oppam|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/after-drishyam-ajay-devgn-to-reprise-mohanlal-s-role-in-oppam-1482872134.html|access-date=12 January 2017|work=Catch News|date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114184512/http://www.catchnews.com/regional-cinema/after-drishyam-ajay-devgn-to-reprise-mohanlal-s-role-in-oppam-1482872134.html|archive-date=14 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟᱭᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱩᱞᱤᱢᱩᱨᱩᱜᱟᱱ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ {{INR}}᱑᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Viswanath|first=Chandrakanth|title=Mohanlal's Pulimurugan breaches the Rs 100 crore mark|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html|access-date=11 November 2016|work=[[The New Indian Express]]|date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111194211/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html|archive-date=11 November 2016|url-status=dead}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱑᱕᱒ ᱠᱳᱴᱤ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=R.|first=Manoj Kumar|title=Pulimurugan box office: Mohanlal-starrer breaking records, making history|url=http://indianexpress.com/article/regional/pulimurugan-box-office-mohanlal-starrer-breaking-records-making-history-3075509/|access-date=10 October 2016|work=[[The Indian Express]]|date=10 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010203623/http://indianexpress.com/article/regional/pulimurugan-box-office-mohanlal-starrer-breaking-records-making-history-3075509/|archive-date=10 October 2016|df=dmy-all}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱥᱯᱳᱱᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱮᱥ ᱥᱤ. ᱯᱟᱞᱤᱪᱟ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱮᱞᱤᱵᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱛᱷᱨᱤᱞᱤᱝ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾"<ref>{{cite web|last=Palicha|first=Paresh C.|title=Review: Pulimurugan is a thrilling experience|url=http://www.rediff.com/movies/report/review-pulimurugan-is-a-thrilling-experience/20161012.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=18 November 2016|date=12 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118155436/http://www.rediff.com/movies/report/review-pulimurugan-is-a-thrilling-experience/20161012.htm|archive-date=18 November 2016|url-status=live}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱟᱞ ᱛᱷᱟᱞᱤᱨᱠᱠᱩᱢᱵᱳᱞ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="top5"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''᱑᱙᱗᱑: ᱵᱤᱭᱳᱱᱰ ᱵᱚᱨᱰᱟᱨᱥ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal is a busy bee|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Nikki-to-play-a-Tamil-belle-in-Major-Ravis-war-drama/articleshow/55923840.cms|access-date=18 January 2017|work=[[The Times of India]]|date=12 December 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱥᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱰᱩᱣᱟᱞᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Upadhyaya|first=Prakash|title=Rockline Venkatesh ventures into Malayalam; to produce Mohanlal's next film|url=http://www.ibtimes.co.in/rockline-venkatesh-ventures-into-malayalam-produce-mohanlals-next-film-713760|access-date=5 February 2017|work=[[International Business Times]]|date=27 January 2017}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱮᱞᱤᱯᱟᱫᱤᱱᱴᱮ ᱯᱩᱥᱛᱷᱟᱠᱟᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱞ ᱡᱳᱥ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱳᱞᱟᱵᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite news|last=Mishra|first=Nivedita|title=From Baahubali's Prabhas to Mersal's Vijay, these south stars were the newsmakers in 2017|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/from-baahubali-s-prabhas-to-mersal-s-vijay-these-south-stars-were-the-newsmakers-in-2017/story-0YgCfdolIM7LoTzfvlXSJL.html|access-date=28 August 2019|work=[[Hindustan Times]]|date=28 December 2017|archive-date=28 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828073547/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/from-baahubali-s-prabhas-to-mersal-s-vijay-these-south-stars-were-the-newsmakers-in-2017/story-0YgCfdolIM7LoTzfvlXSJL.html|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ'' ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Soman|first=Deepa|title=Mohanlal to be the lead in B Unnikrishnan's next film too!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-be-the-lead-in-B-Unnikrishnans-next-film-too/articleshow/35440215.cms|access-date=28 April 2018|work=[[The Times of India]]|date=22 May 2014}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Speed News Desk|title=Kerala Box Office: Mohanlal's Villain had a humongous opening weekend, emerges 3rd all-time opener after Baahubali 2 and Pulimurugan|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-villain-had-a-humongous-opening-weekend-emerges-3rd-all-time-opener-after-baahubali-2-and-pulimurugan-87449.html|access-date=4 November 2017|work=Catch News|date=30 October 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107011529/http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-villain-had-a-humongous-opening-weekend-emerges-3rd-all-time-opener-after-baahubali-2-and-pulimurugan-87449.html|archive-date=7 November 2017|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|author=Forbes India|title=Mohanlal: Strong and steady|url=http://www.forbesindia.com/article/2017-celebrity-100/mohanlal-strong-and-steady/49033/1|work=[[Forbes India]]|date=1 January 2018}}</ref>
᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱟᱫᱷᱤ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱭᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱠᱳᱪᱩᱱᱱᱤ'' ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱠᱠᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱩᱱᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=Mohanlal on Aadhi: Pranav has done a good job|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-on-aadhi-pranav-has-done-a-good-job-5043453/|access-date=30 January 2018|work=[[The Indian Express]]|date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129115528/http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-on-aadhi-pranav-has-done-a-good-job-5043453/|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author=Onmanorama staff|title=Mohanlal joins Nivin Pauly's 'Kayamkulam Kochunni,' Rosshan reveals role|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2018/01/09/mohanlal-joins-nivin-paulys-kayamkulam-kochunni-rosshan-reveals-.html|access-date=9 January 2018|work=[[Malayala Manorama]]|date=9 January 2018}}</ref><ref>{{cite news|last=Soman|first=Deepa|title=Mohanlal joins the sets of Kayamkulam Kochunni|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-joins-the-sets-of-kayamkulam-kochunni/articleshow/62916059.cms|access-date=15 February 2018|work=[[The Times of India]]|date=14 February 2018}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ, ''ᱱᱤᱨᱟᱞᱤ'' ᱟᱨ ''ᱰᱨᱟᱢᱟ'' ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |title=Mohanlal teams up with Bollywood filmmaker for a thriller |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-teams-up-with-bollywood-filmmaker-for-a-thriller/articleshow/60938490.cms |access-date=28 January 2018 |work=[[The Times of India]] |date=4 October 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Kumar R. |first=Manoj |title=Mohanlal promises a lot of action in his next film, see photo |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-ajoy-varma-5035695/ |access-date=28 January 2018 |work=[[The Indian Express]] |date=23 January 2018}}</ref><ref>{{cite news|title=Ranjith's 'Drama' starring Mohanlal to release on November 1|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/sep/11/ranjiths-drama-starring-mohanlal-to-release-on-november-1-1870225.html|access-date=24 September 2018|work=[[The New Indian Express]]|agency=Express News Service|date=11 September 2018}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱮᱱᱴᱟᱥᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱳᱰᱤᱭᱟᱱ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ. ᱮ. ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=<!--staff writer-->|title=Odiyan: Mohanlal shoots in Varanasi, tells us more about his character Manikyan. Watch video|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/odiyan-mohanlal-shoots-in-varanasi-tells-us-more-about-his-character-manikyan-watch-video/story-KRL8vkUip0HFwYTcpXovyH.html|access-date=15 November 2018|work=[[Hindustan Times]]|date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite news|last=M. K.|first=Surendhar|title=Odiyan sets industry record with Rs 21.5 cr domestic opening weekend total; 2.0 stacks up more records |url=https://www.firstpost.com/entertainment/odiyan-sets-industry-record-with-rs-21-5-cr-domestic-opening-weekend-total-2-0-stacks-up-more-records-5751571.html|access-date=19 December 2018|work=Firstpost|date=19 December 2018}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱥᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ''ᱞᱩᱥᱤᱯᱷᱟᱨ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=Mohanlal-Prithviraj film Lucifer goes on floor|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithviraj-film-lucifer-goes-on-floor-5262195/|access-date=25 September 2018|work=The Indian Express|date=16 July 2018}}</ref> ''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱟᱠᱥᱟᱱᱟ. ᱮᱱ. ᱯᱟᱞᱟᱴ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "''ᱞᱩᱥᱤᱯᱷᱟᱨ'' ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱷᱮᱱᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱢ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱮᱢ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱭᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ᱾"<ref>{{Cite magazine|author=Lakshana N. Palat |date=March 29, 2019 |title=Lucifer Movie Review: New Prithviraj film is for diehard Mohanlal fans|url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/lucifer-movie-review-new-prithviraj-film-is-for-diehard-mohanlal-fans-1489097-2019-03-29|access-date=2021-11-24|magazine=India Today|language=en}}</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ₹᱒᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ, ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/lucifer-box-office-mohanlal-film-collects-rs-100-crore-worldwide-5665523/|title=Lucifer box office: Mohanlal film collects Rs 100 crore worldwide|date=8 April 2019|access-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409131841/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/lucifer-box-office-mohanlal-film-collects-rs-100-crore-worldwide-5665523/|archive-date=9 April 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 June 2019|title=Mohanlal's Lucifer storms into Rs 200 crore club, first for Malayalam cinema|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-s-lucifer-storms-into-rs-200-crore-club-first-for-malayalam-cinema/story-vTm7JXaAdz0FWFTllE4n2I.html|access-date=16 July 2021|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=11 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611022057/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-s-lucifer-storms-into-rs-200-crore-club-first-for-malayalam-cinema/story-vTm7JXaAdz0FWFTllE4n2I.html|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱤᱴᱴᱤᱢᱟᱱᱤ: ᱢᱮᱰ ᱤᱱ ᱪᱟᱭᱱᱟ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱰᱟᱨᱮᱴ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Pillai|first=Sreedhar|title=Ittymaani: Made In China, Love Action Drama, Brothers Day, Finals: Why Onam 2019 releases failed at the box-office|url=https://www.firstpost.com/entertainment/ittymaani-made-in-china-love-action-drama-brothers-day-finals-why-onam-2019-releases-failed-at-the-box-office-7341581.html|access-date=29 September 2019|work=[[Firstpost]]|date=15 September 2019}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱟᱯᱯᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/kaappaan-tops-tn-kerala-box-office-in-opening-weekend-gaddalakonda-ganesh-earns-rs-25-cr-globally-7398541.html|title=Mohanlal starrer Kaappaan tops TN, Kerala box office in opening weekend; Gaddalakonda Ganesh earns Rs 55 cr globally|date=2019-09-25|website=Firstpost|language=en|access-date=2020-04-19|archive-date=19 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819131706/https://www.firstpost.com/entertainment/kaappaan-tops-tn-kerala-box-office-in-opening-weekend-gaddalakonda-ganesh-earns-rs-25-cr-globally-7398541.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/kaappaan-movie-review-despite-stellar-star-cast-suriya-mohanlal-starrer-loses-focus-2316599.html|title=Kaappaan Movie Review: Despite Stellar Star Cast, Mohanlal-Suriya Starrer Loses Focus|website=News18|date=2019-09-20|access-date=2019-10-26|archive-date=26 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026175438/https://www.news18.com/news/movies/kaappaan-movie-review-despite-stellar-star-cast-suriya-mohanlal-starrer-loses-focus-2316599.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱽᱨᱟᱫᱟᱨ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ-ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Mohanlal and Siddique to team up for project titled 'Big Brother'|url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-and-siddique-team-project-titled-big-brother-82520|access-date=26 May 2019|work=[[The News Minute]]|date=5 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526181945/https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-and-siddique-team-project-titled-big-brother-82520|archive-date=26 May 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal, Siddique to team up for an action-comedy|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-siddique-to-team-up-for-an-action-comedy/articleshow/64435104.cms|access-date=26 May 2019|work=[[The Times of India]]|date=3 June 2018|archive-date=11 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011091015/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-siddique-to-team-up-for-an-action-comedy/articleshow/64435104.cms|url-status=live}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ ''ᱫᱨᱤᱥᱭᱟᱢ ᱒'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱛᱷᱩ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱤᱢ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=6 February 2021|title=Drishyam 2 trailer: Ghost from the past comes to haunt Mohanlal|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/drishyam-2-trailer-the-ghost-from-the-past-comes-to-haunt-mohanlal-7177482/|access-date=8 February 2021|website=The Indian Express|language=en|archive-date=27 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227153724/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/drishyam-2-trailer-the-ghost-from-the-past-comes-to-haunt-mohanlal-7177482/|url-status=live}}</ref> ᱦᱚᱨᱤᱪᱚᱨᱚᱱ ᱯᱩᱫᱤᱯᱯᱮᱰᱤ ᱮ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱡᱽᱠᱩᱴᱴᱤ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱴᱨᱮᱱᱰ (restrained) ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref>{{Cite news |last=Pudippedi |first=Haricharan |date=19 February 2021 |title=Drishyam 2 review: Mohanlal, Jeethu Joseph reunite for one of the best sequels ever |work=[[Hindustan Times]] |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/drishyam-2-review-mohanlal-jeethu-joseph-reunite-for-one-of-the-best-sequels-ever-101613707672069.html |access-date=19 February 2021 |archive-date=19 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210219042754/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/drishyam-2-review-mohanlal-jeethu-joseph-reunite-for-one-of-the-best-sequels-ever-101613707672069.html |url-status=live }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱱᱡᱟᱞᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ IV ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ''ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ: ᱞᱟᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱮᱨᱟᱵᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤ'' ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Box Office: Analyzing theatrical performance of Mohanlal's post-pandemic movies, Marakkar to L2 Empuraan |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/box-office-analysing-theatrical-performance-of-mohanlals-post-pandemic-movies-from-marakkar-to-l2-empuraan-1384093 |website=PINKVILLA |access-date=26 April 2025 |language=en |date=23 April 2025}}</ref><ref>{{cite news|last=Punnoose|first=Aby|date=11 November 2021|title=67th National Film Awards: Marakkar: Lion of the Arabian Sea wins Best Feature Film at National Film Awards|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/67th-national-film-awards-marakkar-arabikkadalinte-simham-wins-the-best-feature-film-award/articleshow/81633289.cms|access-date=11 November 2021|website=Times of India|language=en|archive-date=11 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111163303/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/67th-national-film-awards-marakkar-arabikkadalinte-simham-wins-the-best-feature-film-award/articleshow/81633289.cms|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱨᱳ ᱰᱮᱰᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Palisetty |first=Ramya |title=Prithviraj Sukumaran announces his second directorial Bro Daddy with Mohanlal |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/prithviraj-sukumaran-announces-his-second-directorial-bro-daddy-with-mohanlal-1816663-2021-06-18 |access-date=15 July 2021 |work=[[India Today]] |date=18 June 2021 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619201702/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/prithviraj-sukumaran-announces-his-second-directorial-bro-daddy-with-mohanlal-1816663-2021-06-18 |url-status=live }}</ref> ᱡᱟᱱᱟᱱᱤ ᱠᱮ. ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱴ (hoot) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱚᱱ (expressions) ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱴᱟᱭᱢᱤᱝ ᱫᱚ ᱤᱢᱯᱮᱠᱮᱵᱚᱞᱜᱮᱭᱟ ᱾"<ref>{{cite news |last=K. |first=Janani |title=Bro Daddy Movie Review: Mohanlal, Prithviraj's fun family drama is not Badhaai Ho, but better |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/bro-daddy-movie-review-mohanlal-prithviraj-fun-family-drama-is-full-of-life-1904564-2022-01-26 |access-date=26 January 2022 |work=[[India Today]] |date=26 January 2022 |archive-date=26 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126070054/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/bro-daddy-movie-review-mohanlal-prithviraj-fun-family-drama-is-full-of-life-1904564-2022-01-26 |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ''ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ'' ᱟᱨ ''ᱢᱚᱱᱥᱴᱟᱨ'' ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title='Thank You', 'Radhe Shyam', 'Aaraattu': A Look At The Biggest Flops Of South Cinema - Films That Fizzled Out |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/thank-you-radhe-shyam-liger-a-look-at-the-biggest-flops-of-south-cinema/aaraattu/slideshow/95660122.cms?from=mdr |access-date=2025-01-20 |website=The Economic Times}}</ref><ref>{{cite web |title=Monster box office collection Day 3: Mohanlal's film underperforms on Sunday|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/monster-box-office-collection-day-3-mohanlals-film-underperforms-on-sunday-2288889-2022-10-24|website=[[India Today]]|date=24 October 2022 |access-date=24 October 2022|quote=the film has been having a lukewarm response from the critics and the audiences.}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱽᱱᱤ+ ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/reviews/malayalam/12th-man/ottmoviereview/91669767.cms | title=12th Man Review: A entertaining, delicious whodunnit | website=[[The Times of India]] | last1=Mathews | first1=Anna }}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱮᱞᱳᱱ'', ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱯᱷᱞᱚᱯ (flop) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-01-31 |title='Alone' box office collection day 4: Mohanlal starrer stays low, mints only Rs 65 lakhs|work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/alone-box-office-collection-day-4-mohanlal-starrer-stays-low-mints-only-rs-68-lakhs/articleshow/97484057.cms}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱮᱭᱞᱟᱨ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=6 January 2023 |title=Mohanlal to have a cameo in Rajinikanth's Jailer, fans call it 'iconic moment' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/mohanlal-to-have-a-cameo-in-rajinikanth-s-jailer-fans-call-it-iconic-moment-101672988696266.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106094648/https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/mohanlal-to-have-a-cameo-in-rajinikanth-s-jailer-fans-call-it-iconic-moment-101672988696266.html |archive-date=6 January 2023 |access-date=6 January 2023 |website=[[Hindustan Times]]}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''ᱱᱮᱨᱩ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱴ (advocate) ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Chakraborty|first=Saikat|title=Mohanlal teams up with Drishyam director Jeethu Joseph for legal drama Neru|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/mohanlal-teams-up-with-drishyam-director-jeethu-joseph-for-legal-drama-neru/cid/1958941|access-date=26 November 2023|work=[[Telegraph India]]|date=14 August 2023|archive-date=26 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126092959/https://www.telegraphindia.com/entertainment/mohanlal-teams-up-with-drishyam-director-jeethu-joseph-for-legal-drama-neru/cid/1958941|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-01-18 |title='Neru' box office collections day 27: Mohanlal's film dominates overseas; mints more than Rs 32 crores |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/neru-box-office-collections-mohanlals-film-dominates-overseas/articleshow/106949938.cms?from=mdr |access-date=2024-01-21 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱯᱨᱟᱵᱷᱤᱱ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ "ᱢᱤᱫ ᱟᱱᱰᱟᱨᱥᱴᱮᱴᱮᱰ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ" ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Praveen|first=S. R.|title='Neru' movie review: Jeethu Joseph and Mohanlal's courtroom drama almost delivers a cathartic high|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/neru-movie-review-jeethu-joseph-and-mohanlals-courtroom-drama-almost-delivers-a-cathartic-high/article67661846.ece|access-date=22 December 2023|work=[[The Hindu]]|date=21 December 2023|archive-date=21 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231221135645/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/neru-movie-review-jeethu-joseph-and-mohanlals-courtroom-drama-almost-delivers-a-cathartic-high/article67661846.ece|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ: ''ᱢᱟᱞᱟᱭᱠᱳᱴᱴᱟᱭ ᱵᱷᱟᱞᱤᱵᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱵᱟᱨᱨᱳᱡᱽ 3D'' ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱮᱞᱤᱭᱳᱨ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/malaikottai-vaaliban-box-office-collection-day-5-mohanlal-lijo-jose-pellissery-film-hits-a-new-low-9133901/#:~:text=So%20far%2C%20the%20film%20has%20grossed%20Rs%2021.75%20crore%20worldwide.&text=On%20Monday%2C%20Malaikottai%20Vaaliban%20experienced,dipped%20to%2010.35%20per%20cent | title=Malaikottai Vaaliban box office collection Day 5: Mohanlal and Lijo Jose Pellissery's film hits a new low on first Monday; earns 90% less than opening day | date=30 January 2024 }}</ref><ref>{{cite web |access-date=31 December 2024 |title=Mohanlal reacts to Barroz's box office failure after film collects Rs 9 cr in 6 days: 'Not made for the numbers'|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reacts-to-barroz-box-office-failure-after-film-collects-rs-9-cr-in-6-days-not-made-for-the-numbers-9752550/ |work=Indian Express|date=30 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20250103190259/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reacts-to-barroz-box-office-failure-after-film-collects-rs-9-cr-in-6-days-not-made-for-the-numbers-9752550/|archive-date=3 January 2025|url-status=live}}</ref>
===ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ (᱒᱐᱒᱕-ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ)===
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ ''L2: ᱮᱢᱯᱩᱨᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=6 October 2023 |title=Mohanlal-Prithviraj film Empuraan starts rolling |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103160033/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |archive-date=3 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> ''Firstpost'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱟᱜᱽᱞᱟᱵᱷᱮ ᱮ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱪᱮᱫ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ ᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱜᱽ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱞ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱱ ᱢᱩᱰ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱤᱢᱳᱥᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾"<ref>{{Cite web |date=27 March 2025 |title=L2: Empuraan movie review: Mohanlal & Prithviraj Sukumaran starrer action-thriller is high on swag, charisma & technical brilliance |url=https://www.firstpost.com/entertainment/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-starrer-action-thriller-is-high-on-swag-charisma-technical-brilliance-13874843.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327085309/https://www.firstpost.com/entertainment/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-starrer-action-thriller-is-high-on-swag-charisma-technical-brilliance-13874843.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=Firstpost |language=en-us}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=29 March 2025 |title=L2 Empuraan worldwide box office collection day 2: Mohanlal film is the fastest Malayalam film to cross ₹100 crore |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-worldwide-box-office-collection-day-2-mohanlal-film-is-the-fastest-malayalam-film-to-cross-100-crore-101743229690067.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329081943/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-worldwide-box-office-collection-day-2-mohanlal-film-is-the-fastest-malayalam-film-to-cross-100-crore-101743229690067.html |archive-date=29 March 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Hindustan Times |language=en-us}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱛᱷᱩᱰᱟᱨᱩᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=India Today Entertainment Desk |date=22 April 2024 |title=Pics: Mohanlal, Shobana reunite for his 360th film with director Tharun Moorthy |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pics-mohanlal-shobana-reunite-for-his-360th-film-with-director-tharun-moorthy-produced-by-m-renjith-under-rejaputhra-visual-media-2530133-2024-04-22 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203133250/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pics-mohanlal-shobana-reunite-for-his-360th-film-with-director-tharun-moorthy-produced-by-m-renjith-under-rejaputhra-visual-media-2530133-2024-04-22 |archive-date=3 December 2024 |access-date=30 November 2024 |work=[[India Today]]}}</ref> ''Hindustan Times'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱟᱛᱷᱟ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱮ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱴᱚᱯ-ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾"<ref>{{Cite web |last=Srinivasan |first=Latha |date=25 April 2025 |title=Thudarum movie review: A top-form Mohanlal shines in fan boy Tharun Moorthy's gripping directorial |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/thudarum-movie-review-a-top-form-mohanlal-shines-in-fan-boy-tharun-moorthys-gripping-directorial-101745582170234.html |access-date=27 April 2025 |website=[[Hindustan Times]]}}</ref> ᱛᱷᱩᱰᱟᱨᱩᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱫᱤᱯ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱞᱟᱱᱴ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱮᱱᱜᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱦᱨᱤᱫᱟᱭᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ''L2: ᱮᱢᱯᱩᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱛᱷᱩᱰᱟᱨᱩᱢ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱦᱨᱤᱫᱟᱭᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Hridayapoorvam Box Office Collection Day 12: Mohanlal Starrer Is A Success, Set To Beat Officer On Duty! |url=https://www.imdb.com/news/ni65467996/ |access-date=2025-09-21 |website=IMDb |language=en-US}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱟ ᱵᱷᱟ ᱵᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱰᱮᱰ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{Citation needed|date=March 2026}}
==ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ==
=== ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ===
[[File:Acclaimed Malayalam film actor Mohan Lal joined the Territorial Army on July 09, 2009 in the rank of an Honorary Lt. Colonel. The Defence Minister, Shri A. K. Antony is seen greeting Shri Mohan Lal soon after his induction.jpg|thumb|upright|left|alt=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱭᱩᱱᱤᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱟᱨ, ᱮ. ᱠᱮ. ᱟᱱᱴᱳᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ]]
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱢᱮᱪᱟᱨ ᱯᱞᱮ (plays) ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱠᱟᱨᱱᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱵᱽᱭᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ) ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ''ᱠᱟᱨᱱᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱯᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱤ ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱚᱰᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱱᱟ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ: "ᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱟᱜ ᱯᱞᱮ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱢᱮᱪᱟᱨ ᱯᱞᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱢ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱯᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱛᱷᱤᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱱᱟ ᱟᱸᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱥᱳᱞᱳ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱤᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱪᱷᱩᱣᱟᱹᱜ ᱟᱨ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱤᱝ ᱜᱮᱭᱟ" ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/mar/13mohan.htm|title=Mohanlal's new obsession|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=13 March 2001|access-date=12 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215005226/http://www.rediff.com/entertai/2001/mar/13mohan.htm|archive-date=15 February 2017|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ: "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ... ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ" ᱾<ref name="rd"/>
''ᱠᱟᱫᱷᱟᱭᱟᱴᱴᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱞᱟᱥᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳ. ᱪᱟᱱᱫᱩ ᱢᱮᱱᱚᱱ, ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ, ᱮᱥ. ᱠᱮ. ᱯᱳᱴᱴᱮᱠᱠᱟᱴᱴ, ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱥᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱝᱠᱟᱨᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ, ᱯᱤ. ᱠᱮᱥᱟᱵᱷᱟᱫᱮᱵᱷ, ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱟᱫᱽ ᱵᱟᱥᱤᱨ, ᱩᱨᱩᱵᱽ, ᱳ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ, ᱮᱢ. ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱟᱱ, ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱞᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱤ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱮᱴ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ, [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm|title=Document for rejuvenating Malayalam to be released|work=[[The Hindu]]|date=28 October 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205135557/http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm|archive-date=5 December 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Mohanlal to enact characters from Malayalam literature|url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090607065324/http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm|archive-date=7 June 2009|work=[[The Hindu Business Line]]|date=4 December 2004|access-date=9 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱠᱮᱥ ''ᱪᱟᱭᱟᱢᱩᱠᱷᱤ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱠᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱥᱟᱱᱛᱷ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱟᱠᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱠᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱞᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱞᱩᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140152/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece|archive-date=19 February 2016|title=Mirroring the pangs of love|work=[[The Hindu]]|date=13 March 2008|access-date=10 December 2016|last=Santhosh|first=K.|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ, ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱳᱪᱤ, ᱟᱨ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ: "''ᱪᱟᱭᱟᱢᱩᱠᱷᱤ'' ᱫᱚ, ᱯᱟᱞᱮ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ" ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/chayamukhi-to-be-staged-today/article119204.ece|title='Chayamukhi' to be staged today|work=[[The Hindu]]|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=20 December 2009|access-date=3 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205135749/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/chayamukhi-to-be-staged-today/article119204.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱳᱵᱷᱟᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱮᱞᱮ ''ᱢᱟᱭᱟ ᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱩᱢᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2009/may/12/mayaravan-unveiled-48387.html|title=Mayaravan unveiled|work=[[The New Indian Express]]|date=12 May 2009|access-date=10 December 2016|last=Varma|first=Sivadas|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224105226/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article117561.ece|archive-date=24 December 2015|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱛᱷᱤᱥ ᱵᱷᱮᱜᱷᱟ ᱫᱚ Lalisom - The Lal Effect ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/nov/05/cult-lalisom-set-to-rock-lalettan-fans-679003.html|title=Cult Lalisom Set to Rock Lalettan Fans|work=[[The New Indian Express]]|agency=Express News Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205142519/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/nov/05/Cult-Lalisom-Set-to-Rock-Lalettan-Fans-679003.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱳ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ {{INR}}᱑.᱖᱓ ᱠᱳᱴᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱤᱯ-ᱥᱤᱝᱠᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱚᱲ-ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/kerala-news/under-social-media-pressure-actor-mohanlal-offers-to-give-back-national-games-performance-money-736535|title=Under Social Media Pressure, Actor Mohanlal Offers to Return National Games Performance Fee|work=[[NDTV]]|last=Koshy|first=Sneha Mary|date=3 February 2015|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205143154/http://www.ndtv.com/kerala-news/under-social-media-pressure-actor-mohanlal-offers-to-give-back-national-games-performance-money-736535|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱨᱚᱲ-ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱵᱟᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/govt-rejects-mohanlals-offer-to-return-money/article6856750.ece|title=Govt rejects Mohanlal's offer to return money|agency=[[Press Trust of India]]|date=4 February 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=6 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205144127/http://www.thehindu.com/sport/govt-rejects-mohanlals-offer-to-return-money/article6856750.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱠᱩᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Lalisom fiasco: Mohanlal refuses to take back remuneration of Rs 1.63 crore|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-lalisom-fiasco-mohanlal-refuses-to-take-back-remuneration-of-rs-163-crore-2058887|access-date=23 July 2017|work=[[Daily News and Analysis]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=7 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204122424/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-lalisom-fiasco-mohanlal-refuses-to-take-back-remuneration-of-rs-163-crore-2058887|archive-date=4 December 2017|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱜᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱱᱮᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱞᱮ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱠᱟᱨᱱᱟᱰ ᱟᱜ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱞᱮ ''ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱟ'' ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ, ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱤᱨᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱱᱟᱜᱟ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱛᱷ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥᱴᱤᱥᱚᱱ, ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱱᱴᱟᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱙ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱪᱟᱨᱪ, ᱠᱟᱞᱟᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece | title=Mohanlal, Mukesh to Set Stage Afire with 'Naga'|work=[[The New Indian Express]]|date=8 August 2015|access-date=10 December 2016|last=Kallungal|first=Dhinesh|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222083204/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece|archive-date=22 December 2015|url-status=dead}}</ref>
=== ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱨ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ===
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱱᱚᱱᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱮᱰᱥ ᱟᱨ ᱦᱩᱢᱟᱱᱤᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱮᱭᱤᱰᱥ ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ AIDS ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-joins-AIDS-awareness-drive/article14733228.ece|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal joins AIDS awareness drive|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=13 March 2007|access-date=30 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205140525/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-joins-AIDS-awareness-drive/article14733228.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="IPL">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/Mohanlal-may-bid-for-IPL-team/articleshow/5184365.cms|work=[[The Times of India]]|title=Mohanlal may bid for IPL team|agency=[[Press Trust of India]]|date=31 October 2009|access-date=31 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205140208/http://timesofindia.indiatimes.com/news/Mohanlal-may-bid-for-IPL-team/articleshow/5184365.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱱᱰᱞᱩᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞᱚᱜ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Mohanlal to be khadi goodwill ambassador|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-to-be-khadi-goodwill-ambassador/article15995736.ecee|access-date=5 December 2016|work=[[The Hindu]]|date=3 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210122445/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-to-be-khadi-goodwill-ambassador/article15995736.ece|archive-date=10 December 2016|url-status=dead}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒0᱑᱕ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱥᱩᱵᱷᱟᱭᱟᱛᱨᱟ ᱒᱐᱑᱕" ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Actor Mohanlal goodwill ambassador of 'Subhayatra' drive|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/actor-mohanlal-goodwill-ambassador-of-subhayatra-drive-115070601022_1.html|access-date=10 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=6 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507203320/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/actor-mohanlal-goodwill-ambassador-of-subhayatra-drive-115070601022_1.html|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ "ᱢᱨᱤᱛᱷᱟᱥᱟᱱᱡᱤᱵᱷᱟᱱᱤ" ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱚᱨᱜᱟᱱ ᱫᱟᱱ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=James|first=Anu|title=Pinarayi Vijayan introduces Mohanlal as goodwill ambassador of Mrithasanjeevani programme in Kerala|url=http://www.ibtimes.co.in/pinarayi-vijayan-introduces-mohanlal-goodwill-ambassador-mrithasanjeevani-programme-kerala-695626|access-date=10 December 2016|work=[[International Business Times]]|date=28 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210133620/http://www.ibtimes.co.in/pinarayi-vijayan-introduces-mohanlal-goodwill-ambassador-mrithasanjeevani-programme-kerala-695626|archive-date=10 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱤᱵᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=22 January 2021 |title=Mohanlal to be ambassador of TB eradication drive |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/jan/22/mohanlal-to-be-ambassador-of-tb-eradication-drive-2253344.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122032018/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/jan/22/mohanlal-to-be-ambassador-of-tb-eradication-drive-2253344.html |archive-date=22 January 2021 |access-date=27 January 2021 |website=[[The Indian Express]]}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱳᱞᱰ ᱮᱱᱰ ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰᱥ, ᱳᱥᱤᱭᱟᱱᱟᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref name="indiatoday">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/states/kerala/story/20100315-sniping-superstars-742241-2010-03-03|title=Sniping superstars|work=[[India Today]]|last=Radhakrishnan|first=M. G.|date=4 March 2010|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141342/http://indiatoday.intoday.in/story/Sniping+superstars/1/86696.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱢᱩᱱᱰᱩ|ᱫᱷᱳᱛᱤ]] ᱮ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ MCR ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ MCR ᱫᱚ ᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱨᱚᱝ ᱟᱱ ᱫᱷᱳᱛᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱨᱟᱥᱤᱢᱦᱟᱢ'' (᱒᱐᱐᱐) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ MCR ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Shoba|first=V.|title=Tamil Wrap Star|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/tamil-wrap-star/|access-date=13 December 2016|work=[[The Indian Express]]|date=3 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220221518/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/tamil-wrap-star/|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱱ ᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱮᱥ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱦᱟ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱮᱠᱴᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱵᱨᱮᱱᱰᱤᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱣᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Tata tea relaunches Kannan Devan in Kerala|url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/tata-tea-relaunches-kannan-devan-in-kerala/article6419941.ece|access-date=12 December 2016|work=[[The Hindu Business Line]]|date=17 September 2014}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, LG ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱳᱱᱤᱠᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱥᱴᱚᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱯᱷᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/business/world/story/lg-eyes-19kcr-sales-turnover-78237-2010-07-06|title=LG eyes 19K-cr sales turnover|work=[[India Today]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=7 July 2010|access-date=12 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141745/http://indiatoday.intoday.in/story/lg-eyes-19kcr-sales-turnover/1/104560.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱷᱟᱭᱱᱮᱱᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱵᱮᱝᱠᱤᱝ ᱯᱷᱟᱭᱱᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Manappuram to take QIP route to raise Rs 1,000 crore|url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/manappuram-to-take-qip-route-to-raise-rs-1000-crore/articleshow/6333929.cms|access-date=13 December 2016|work=[[The Economic Times]]|agency=ET Bureau|date=19 August 2010|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011170913/https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/manappuram-to-take-qip-route-to-raise-rs-1000-crore/articleshow/6333929.cms|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱨᱮᱱᱰ KLF ᱠᱳᱠᱳᱱᱟᱰ (Coconad) ᱮ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Sathish|first=V. M.|title=Doctors slam Mohanlal's 'cholesterol-free' oil|url=http://www.emirates247.com/news/emirates/doctors-slam-mohanlal-s-cholesterol-free-oil-2013-05-01-1.504620|access-date=13 December 2016|work=[[Emirates 24/7]]|date=1 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220130513/http://www.emirates247.com/news/emirates/doctors-slam-mohanlal-s-cholesterol-free-oil-2013-05-01-1.504620|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref>
ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ-ᱵᱽᱨᱳᱰᱠᱟᱥᱴ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱥᱠᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Mohanlal roped in as Tata Sky brand ambassador|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/mohanlal-roped-in-as-tata-sky-brand-ambassador-113090900650_1.html|access-date=5 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=9 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141922/http://www.business-standard.com/article/news-ians/mohanlal-roped-in-as-tata-sky-brand-ambassador-113090900650_1.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, [[ᱢᱤᱞᱠᱷᱟ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱯᱤ. ᱴᱤ. ᱩᱥᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱟᱯᱷ ᱢᱮᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱩᱥ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱮᱴᱮᱰ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱷ ᱢᱮᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Kochi to turn marathon city|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochi-to-turn-marathon-city/article5362889.ece|access-date=13 December 2016|work=[[The Hindu]]|date=18 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140830164521/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochi-to-turn-marathon-city/article5362889.ece|archive-date=30 August 2014|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱾<ref>{{cite news|title=Harbhajan, Mohanlal to be brand ambassadors for Kochi Marathon|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/harbhajan-mohanlal-to-be-brand-ambassadors-for-kochi-marathon-114092300940_1.html|access-date=13 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=23 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220110910/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/harbhajan-mohanlal-to-be-brand-ambassadors-for-kochi-marathon-114092300940_1.html|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱚᱱ ᱰᱤᱢᱟᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ, ᱯᱨᱤᱱᱴ, ᱟᱣᱩᱴᱰᱳᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱴᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱮ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Hotstar campaign to reach out to market in South|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/hotstar-campaign-to-reach-out-to-market-in-south/article8594052.ece|access-date=11 December 2016|work=[[The Hindu Business Line]]|date=13 May 2016|archive-date=16 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916163234/https://www.thehindubusinessline.com/news/hotstar-campaign-to-reach-out-to-market-in-south/article8594052.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-takes-on-volleyball-for-army/articleshow/62725974.cms|title=Mohanlal takes on volleyball for army|work=The Times of India|access-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180602050839/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-takes-on-volleyball-for-army/articleshow/62725974.cms|archive-date=2 June 2018|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱳᱰ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=1710724&u=minister-kb-ganesh-kumar-interview|title=കെഎസ്ആർടിസി പരസ്യത്തിൽ അഭിനയിക്കാൻ മോഹൻലാൽ എത്ര രൂപ വാങ്ങി? തുറന്നുപറഞ്ഞ് ഗണേശ് കുമാർ|work=Kerala Kaumudi|access-date=7 March 2026|date=6 March 2026}}</ref>
===ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ===
[[File:Mohanlal CCL 3 Opening.jpg|thumb|upright|CCL 3 ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ|alt=CCL ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱫᱟ]]
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ, ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱯᱮᱠᱮᱡᱽᱰ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱟᱥᱤᱱᱳ, ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ, I.V. ᱥᱟᱥᱤ, ᱥᱤᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱪᱩᱨᱤ ᱠᱳᱪᱩᱢᱳᱱ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱟᱰᱤᱭᱳᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱠᱟᱞ'' (᱑᱙᱘᱔), ''ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱤᱱᱯᱩᱵᱷᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱘᱕), ''ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱟᱜᱟᱨ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱥᱴᱨᱤᱴ'' (᱑᱙᱘᱖) ᱟᱨ ''ᱱᱟᱫᱳᱰᱤᱠᱠᱟᱴᱴᱩ'' (᱑᱙᱘᱗) ᱾<ref>{{Cite web|date=2 August 2016|title=When Mammootty And Mohanlal Produced Films For Each Other!|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2016/when-mammootty-and-mohanlal-produced-films-for-each-other-236031.html|access-date=20 July 2021|work=filmibeat.com|language=en|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716105401/https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2016/when-mammootty-and-mohanlal-produced-films-for-each-other-236031.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Mammootty owned a production house with Mohanlal! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/mammootty-owned-a-production-house-with-mohanlal/articleshow/45345886.cms |website=The Times of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706175210/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/mammootty-owned-a-production-house-with-mohanlal/articleshow/45345886.cms |archive-date=6 July 2022}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱠᱥᱞᱮᱵᱽ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱮᱱᱰ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Moviebuzz |title=No MG for Mohanlal! |url=http://www.sify.com/movies/no-mg-for-mohanlal-news-malayalam-kkfspcefdfdsi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224085327/http://www.sify.com/movies/no-mg-for-mohanlal-news-malayalam-kkfspcefdfdsi.html |archive-date=24 December 2015 |website=[[Sify]] |access-date=6 December 2015 |date=13 March 2009 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱥ ᱢᱮᱠᱥ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ-ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ KINFRA ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱟᱨᱠ, ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱤᱝ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱮᱨᱤᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱ ᱥᱳᱦᱟᱱ ᱨᱚᱭ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱮᱨᱤᱥ ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱥ ᱢᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱢ ᱟᱨᱴᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlals-vismayas-max-studio-taken-over-by-aries-group/|title=Mohanlal's Vismayas Max Studio taken over by Aries group|work=[[The Indian Express]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=11 July 2014|access-date=12 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205145400/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlals-vismayas-max-studio-taken-over-by-aries-group/|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref>
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞᱥ ᱴᱮᱥᱴᱵᱟᱰᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱟᱪᱟᱨ, ᱠᱚᱱᱰᱤᱢᱮᱱᱴᱥ, ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱠᱷᱚᱱ, ᱤᱥᱴᱟᱨᱱ ᱜᱨᱩᱯ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mohanlal-sells-Taste-Buds-to-Eastern-group/articleshow/2605816.cms|title=Mohanlal sells Taste Buds to Eastern group|work=[[The Times of India]]|last=Tejaswi|first=Mini Joseph|date=8 December 2007|access-date=8 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205145850/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mohanlal-sells-Taste-Buds-to-Eastern-group/articleshow/2605816.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱨᱮ ᱫᱟ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱯᱷᱩᱰ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news|last=Chibber|first=Mini Anthikad|title=Stirring it up with Mohanlal|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stirring-it-up-with-mohanlal/article3190569.ece|access-date=13 January 2017|work=[[The Hindu]]|date=8 April 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113183016/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stirring-it-up-with-mohanlal/article3190569.ece|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱠᱳᱨᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=R. Madhavan|title=Colourful feast for the eyes|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/colourful-feast-for-the-eyes/article3231281.ece|access-date=13 January 2017|work=[[The Hindu]]|date=10 November 2006|archive-date=6 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106052349/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/colourful-feast-for-the-eyes/article3231281.ece|url-status=live}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱭᱩᱱᱤᱨᱚᱭᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱱ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ {{ndash}} ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ-ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱯᱷᱩᱰ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱣᱴᱤᱵᱷ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|author=Bloomberg|title=V. Mohanlal: Executive Profile & Biography|url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=24929476&capId=20387802|publisher=[[Bloomberg L.P.]]|access-date=13 January 2017|date=21 August 1992|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116162824/http://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=24929476&capId=20387802|archive-date=16 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱯᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ, ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱡᱳᱥᱮ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱠᱳ-ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨ, ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐૦᱙ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/leisure/story/20090413-creativity-at-a-new-address-739410-2009-04-02|title=Creativity at a new address|work=[[India Today]]|last=Ravindran|first=Nirmala|date=3 April 2009|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205153355/http://indiatoday.intoday.in/story/Creativity+at+a+new+address/1/35066.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱞᱮᱱᱮᱨᱡᱮᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱭᱳᱢᱟᱥ ᱜᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱭᱳᱢᱟᱥ ᱯᱷᱤᱰᱤᱥᱴᱚᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite press release|last=Hatfield|first=Jessica|title=Clenergen India Private Limited Appoints Mohanlal As Its Non-Executive Director|url=http://www.free-press-release.com/news-clenergen-india-private-limited-appoints-mohanlal-as-its-non-executive-director-1272920150.html|location=United States|publisher=Clenergen India|agency=Free Press Release|date=6 April 2014|access-date=6 May 2014|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011170919/https://www.tptptp.com/|url-status=live}}</ref>
᱒᱐૦᱙ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶ, ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ]] [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟᱭ; ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱮᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱤᱰ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="IPL"/><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/Keralas-dream-to-have-IPL-team-suffers-reversal/articleshow/5648755.cms|work=[[The Times of India]]|title=Kerala's dream to have IPL team suffers reversal|agency=[[Press Trust of India]]|date=5 March 2010|access-date=10 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205153942/http://timesofindia.indiatimes.com/news/Keralas-dream-to-have-IPL-team-suffers-reversal/articleshow/5648755.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱞᱤᱜᱽ (CCL) ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱤᱥᱴᱨᱟᱭᱤᱠᱟᱨᱥ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://keralastrikers.in/ Official site — Kerala Strikers]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>
===ᱤᱥᱠᱮᱯ ᱟᱨᱴ===
᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱛᱷᱩᱠᱟᱰ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱑᱘ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱠᱩ ᱤᱥᱠᱮᱯ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ যᱮᱢᱚᱱ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ "ᱵᱟᱨᱱᱤᱝ ᱤᱞᱩᱡᱚᱱ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱾<ref>{{cite news|url=https://nmp1toi.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/Mohanlal-as-escape-artist/articleshow/45650012.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20230901133010/https://nmp1toi.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/Mohanlal-as-escape-artist/articleshow/45650012.cms|url-status=dead|archive-date=1 September 2023|title=Mohanlal as escape artist!|work=[[India Times]]|access-date=21 November 2019}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱚᱠᱟᱞᱤᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱯ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱠᱴ (act) ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ, ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ, ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱤᱥᱴᱮᱴ ᱭᱩᱛᱷ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱢ ᱒᱐᱐᱘'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱟᱛᱠᱟᱹᱲᱤ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱲᱤ ᱛᱮ ᱛᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱠᱥᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱜᱤᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱧᱤᱨ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-mohanlal-gives-up-his-shot-at-magic-1161104|title=Mohanlal gives up his shot at magic|work=[[Daily News and Analysis]]|date=23 April 2008|access-date=8 November 2014|agency=[[Press Trust of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205155253/http://www.dnaindia.com/india/report-mohanlal-gives-up-his-shot-at-magic-1161104|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref>
ᱢᱮᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱪᱚᱜᱚᱜ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.news18.com/news/india/mohanlal-plans-daredevil-stunt-magicians-frown-287683.html|title=Mohanlal plans daredevil stunt, magicians frown|work=[[CNN-News18]]|date=21 April 2008|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205155533/http://www.news18.com/news/india/mohanlal-plans-daredevil-stunt-magicians-frown-287683.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> AMMA ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱤᱱᱱᱳᱥᱮᱱᱴ ᱦᱚᱸ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱨᱤᱥᱠᱤ ᱥᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-wilts-under-pressure-withdraws-from-stunt-act/story-UtjgWjYVRcwwbMThmGTkiI.html|title=Mohanlal wilts under pressure, withdraws from stunt act|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=24 April 2008|access-date=12 May 2009|work=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205160018/http://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-wilts-under-pressure-withdraws-from-stunt-act/story-UtjgWjYVRcwwbMThmGTkiI.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮᱢᱚᱜ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱕᱐-᱕᱐ ᱨᱤᱥᱠ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoEscape-act-a-big-challengersquo/article15205851.ece|title='Escape act a big challenge'|author=<!--Not stated--> reporter|date=18 April 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205160229/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoEscape-act-a-big-challengersquo/article15205851.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱩᱛᱷᱩᱠᱟᱰ ᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱤᱨ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/regional/actor-mohanlal-s-stint-with-magic/article1-303913.aspx|title=Actor Mohanlal's stint with magic|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=11 April 2008|work=[[Hindustan Times]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108192317/http://www.hindustantimes.com/entertainment/regional/actor-mohanlal-s-stint-with-magic/article1-303913.aspx|archive-date=8 November 2014}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱠ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱠ-ᱯᱷᱨᱤ ᱢᱮᱡᱤᱠ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱛᱷᱩᱠᱟᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱡᱤᱠ-ᱛᱷᱤᱢᱰ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱳᱢᱮᱱ ᱪᱟᱱᱰᱤ, ᱫᱚ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/nov/01/actor-turns-magician-at-magic-planets-inaugural-677674.html|title=Actor Turns Magician at Magic Planet's Inaugural|agency=Express News Service|date=1 November 2014|work=[[The New Indian Express]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205161221/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/nov/01/Actor-Turns-Magician-at-Magic-Planets-Inaugural-677674.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref>
==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱨᱤ (artistry)==
[[File:Mohanlal with the team.jpg|upright|thumb|alt=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱭ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ]]
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮᱭᱟᱱ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ndtvgoodtimes"/><ref name="hindu2">{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/mag/2006/02/19/stories/2006021900500500.htm | location=Chennai | title=In for the long haul | date=19 February 2006 | access-date=28 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111208094212/http://www.hindu.com/thehindu/mag/2006/02/19/stories/2006021900500500.htm | archive-date=8 December 2011 | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | url-status=dead }}</ref><ref name="aag">[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-details/ram-gopal-varma-ki-aag/movieshow/61258127.cms Ram Gopal Varma ki.. Aag!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180812191738/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-details/ram-gopal-varma-ki-aag/movieshow/61258127.cms |date=12 August 2018 }}. Indiatimes.com. August 2007. Retrieved on 6 May 2012.</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/gallery/1222/ | location=Chennai | work=The Hindu|url-access=subscription | title=Rare Honour: Mohanlal joins Territorial Army | access-date=29 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110809095012/http://www.hindu.com/thehindu/gallery/1222/ | archive-date=9 August 2011 | url-status=live }}</ref><ref>[http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062300110202.htm The Hindu : New action hero?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129091013/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062300110202.htm|date=29 November 2010}} (23 June 2003)</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱞᱟᱞᱮᱴᱴᱟᱱ" ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/030717/lalettan-to-grace-small-screen.html|title=Lalettan to grace small screen|date=3 July 2017|website=Deccan Chronicle|access-date=23 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722214154/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/030717/lalettan-to-grace-small-screen.html|archive-date=22 July 2018|url-status=live}}</ref> ᱨᱤᱰᱟᱨᱥ ᱰᱟᱭᱡᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ "ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱮᱠ ᱚᱯᱷ ᱚᱞ ᱴᱨᱮᱰᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱤ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="rd"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱰᱟᱨᱥ ᱰᱟᱭᱡᱮᱥᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱘᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.sify.com/news/list-of-reader-s-digest-s-india-s-most-trusted-to-go-with-abdul-kalam-ratan-tata-are-india-s-most-trusted-survey-news-national-kdcsacchfhf.html List of Reader's Digest's India's Most Trusted (To go with Abdul Kalam, Ratan Tata are India's most trusted: Survey)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120816040706/http://www.sify.com/news/list-of-reader-s-digest-s-india-s-most-trusted-to-go-with-abdul-kalam-ratan-tata-are-india-s-most-trusted-survey-news-national-kdcsacchfhf.html |date=16 August 2012 }}. Sify.com (2 March 2010). Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ "ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2003/09/18/stories/2003091800800200.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Lal salaam! | date=18 September 2003 | access-date=25 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080401073340/http://www.hindu.com/mp/2003/09/18/stories/2003091800800200.htm | archive-date=1 April 2008 | url-status=dead }}</ref> ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱥᱚᱢᱚᱠᱟᱞᱤᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ]] ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Mohanlal is India's pride, Kerala's treasure: Vijay to Dhanush, best quotes by Tamil actors on the Malayalam superstar. Rajinikanth, Suriya and more...|url=https://www.newindianexpress.com/galleries/entertainment/2020/may/20/mohanlal-is-indias-pride-keralas-treasure-vijay-to-dhanush-best-quotes-by-tamil-actors-on-the-m-102872.html|access-date=7 September 2021|website=The New Indian Express|date=20 May 2020 |archive-date=3 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603124847/https://www.newindianexpress.com/galleries/entertainment/2020/may/20/mohanlal-is-indias-pride-keralas-treasure-vijay-to-dhanush-best-quotes-by-tamil-actors-on-the-m-102872.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mohanlal is the greatest actor we have in our country: Suriya on his 'Kaappaan' co-star|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/sep/14/mohanlal-is-the-greatest-actor-we-have-in-our-country-suriya-on-his-kaappaan-co-star-2033651.html|access-date=2 July 2021|website=The New Indian Express|date=20 September 2019 |archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182722/https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/sep/14/mohanlal-is-the-greatest-actor-we-have-in-our-country-suriya-on-his-kaappaan-co-star-2033651.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=My admiration increases: Amitabh Bachchan after watching the trailer of Mohanlal's Marakkar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/my-admiration-increases-amitabh-bachchan-after-watching-the-trailer-of-mohanlals-marakkar/articleshow/74546739.cms|access-date=2 July 2021|website=The Times of India|language=en|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709214758/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/my-admiration-increases-amitabh-bachchan-after-watching-the-trailer-of-mohanlals-marakkar/articleshow/74546739.cms|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/21/stories/2003082100220202.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Down memory lane | date=21 August 2003 | access-date=31 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101129052038/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/08/21/stories/2003082100220202.htm | archive-date=29 November 2010 | url-status=dead }}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2003/12/22/stories/2003122200220200.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Showtime | date=22 December 2003 | access-date=31 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090925032600/http://www.hindu.com/mp/2003/12/22/stories/2003122200220200.htm | archive-date=25 September 2009 | url-status=dead }}</ref>
᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ "ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥᱴᱟᱨ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱥᱴᱟᱨ-ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ'' ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮᱭ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱩᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ I. V. ᱥᱟᱥᱤ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱴᱷᱮᱱ "ᱠᱮᱨᱤᱥᱢᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱤ ᱢᱮᱥᱟ" ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ, ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱯᱷᱟᱡᱤᱞ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱞᱮᱠᱥᱤᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱞ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱟᱥᱴᱤᱱ ᱦᱳᱯᱷᱢᱮᱱ ''ᱴᱩᱴᱥᱤ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱥᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱮᱥᱴᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱞᱳᱱ ''ᱨᱟᱢᱵᱳ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ" ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19881231-mammootty-and-mohan-lal-emerge-as-unprecedented-superstars-of-malayalam-films-798061-1988-12-31|archive-url = https://web.archive.org/web/20190918142917/https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19881231-mammootty-and-mohan-lal-emerge-as-unprecedented-superstars-of-malayalam-films-798061-1988-12-31|archive-date = 18 September 2019|title = Mammootty and Mohan Lal emerge as unprecedented superstars of Malayalam films| date=31 December 1988 }}</ref>
᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ, ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱕ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱸᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜᱼᱟ", ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱚᱜ, ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ, ᱮᱱᱮᱡ, ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱠᱣᱮᱱᱥ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱨᱡᱟᱨ-ᱫᱮᱱ-ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[http://www.hindu.com/fr/2005/12/09/stories/2005120901230100.htm The Hindu : Entertainment Thiruvananthapuram / Cinema : Whither the heroine?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928042749/http://www.hindu.com/fr/2005/12/09/stories/2005120901230100.htm|date=28 September 2013}} (9 December 2005)</ref><ref>T. N. Gopakumar [http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/46344d1a8344a1f9652572df003429af/$FILE/A0190307.pdf Malayalam Cinema Faces a Threat] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725213203/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/46344d1a8344a1f9652572df003429af/$FILE/A0190307.pdf |date=25 July 2011 }}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱮᱱ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱸᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱳᱯᱮᱱᱤᱝ ᱮ ᱜᱚᱴᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.hindu.com/fr/2005/12/30/stories/2005123001380100.htm The Hindu : Entertainment Thiruvananthapuram : Boom year for Mollywood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921125535/http://www.hindu.com/fr/2005/12/30/stories/2005123001380100.htm|date=21 September 2007}} (30 December 2005)</ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱣᱤᱥᱠᱤ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱠᱞᱟ ᱫᱚᱥ ᱫᱚ ᱵᱮ-ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6364165.stm | work=[[BBC News]] | first=John | last=Mary | title=Trouble brews over alcohol ads | date=15 February 2007 | access-date=26 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110525140434/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6364165.stm | archive-date=25 May 2011 | url-status=live }}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱵᱤᱨ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱣᱟᱭᱤᱞᱰᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱯᱨᱚᱴᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱠᱴ, ᱑᱙᱗᱒ (Wildlife Protection Act, 1972) ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱫᱟᱨᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱤᱱᱠᱚᱢ ᱴᱮᱠᱥ ᱨᱮᱰ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱰᱟᱴᱟ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Superstar-Mohanlal-booked-for-possessing-elephant-tusk/articleshow/14144301.cms | title= Superstar Mohanlal booked for possessing elephant tusk| date=15 June 2012 | work=[[The Times of India]]}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱰᱟᱴᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=K. P.|first=Bhavadas|title=Court wonders whether the elephant tusk case is for publicity.|url=http://www.metromatinee.com/news-articles/court-wonders-whether-the-elephant-tusk-case-is-for-publicity-7651|access-date=5 January 2015|agency=Metromatinee|publisher=Metromatinee|date=22 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105113435/http://www.metromatinee.com/news-articles/court-wonders-whether-the-elephant-tusk-case-is-for-publicity-7651|archive-date=5 January 2015|url-status=dead}}</ref> ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱳᱨᱴ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱨᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱮᱫ ᱯᱷᱮᱵᱷᱚᱨᱤᱴᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Bennett, Coleman & Co. Ltd"/><ref name="2013HC"/> ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱨᱤᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱫᱚ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱤᱞᱞᱤᱜᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱮ ᱤᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨᱤᱴᱤᱡᱽ ᱵᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ" ᱾<ref name="2013HC">{{cite news |title=Tusk seizure case: court rules out graft |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tusk-seizure-case-court-rules-out-graft/article4827284.ece |access-date=20 May 2023 |work=[[The Hindu]] |date=19 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702060445/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tusk-seizure-case-court-rules-out-graft/article4827284.ece|archive-date=2 July 2018|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ, ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱤᱱᱴᱟᱨᱮᱥᱴ ᱞᱤᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱷᱟᱨᱤᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ "ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱤᱱᱴᱟᱨᱮᱥᱴ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱴᱟᱨᱜᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ" ᱾<ref name="Bennett, Coleman & Co. Ltd">{{cite news|title=Are petitions against Mohanlal aimed at publicity, asks HC|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Are-petitions-against-Mohanlal-aimed-at-publicity-asks-HC/articleshow/29125683.cms|access-date=5 January 2015|work=[[The Times of India]]|date=21 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140131022328/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Are-petitions-against-Mohanlal-aimed-at-publicity-asks-HC/articleshow/29125683.cms|archive-date=31 January 2014|url-status=live}}</ref>
''ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ" ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱾''ᱫᱨᱤᱥᱭᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱮᱱᱤᱭᱚᱱ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ" ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=100 Greatest Performances of the Decade |url=https://filmcompanion.in/best-of-the-decade/100-best-performances-indian-cinema.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219043509/https://www.filmcompanion.in/best-of-the-decade/100-best-performances-indian-cinema.html |url-status=dead |archive-date=19 December 2019 |access-date=14 November 2020 |website=[[Film Companion]] |language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ IMDb ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |access-date=29 August 2024 |title=Deepika Padukone, Shah Rukh Khan Top IMDb's List of Most Viewed Indian Stars |url=https://variety.com/2024/film/news/deepika-padukone-shah-rukh-khan-imdb-indian-stars-list-1236018332/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122092159/https://variety.com/2024/film/news/deepika-padukone-shah-rukh-khan-imdb-indian-stars-list-1236018332/ |archive-date=22 November 2024 |website=Variety |date=29 May 2024 }}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱮ. ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱥᱩᱪᱤᱛᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.sify.com/movies/actor-producer-k-balaji-passes-away-news-tamil-kkfsbLfgjbg.html Actor-producer K Balaji passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109185630/http://www.sify.com/movies/actor-producer-k-balaji-passes-away-news-tamil-kkfsbLfgjbg.html |date=9 January 2014 }}. Sify.com (3 May 2009). Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ – ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱾ ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ''ᱳᱱᱱᱟᱢᱟᱱ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="rediff.com">[http://www.rediff.com/movies/2002/apr/13pran.htm Movies: Introducing Mohanlal's son-Pranav] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101017172106/http://www.rediff.com/movies/2002/apr/13pran.htm |date=17 October 2010 }}. [[Rediff.com]] (13 April 2002). Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ "ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱟᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱵᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱵᱚᱱ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱮᱫ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ?."<ref name="rediff.com"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨᱟ,<ref>{{cite news | url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2018/06/27/mohanlal-kochi-home-thevara.html | work=[[Malayala Manorama]] | title=Welcome to actor Mohanlal's home! | date=28 June 2018 | access-date=26 December 2020 | archive-date=27 January 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210127213814/https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2018/06/27/mohanlal-kochi-home-thevara.html | url-status=live }}</ref> ᱮᱞᱟᱢᱟᱠᱠᱟᱨᱟ<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/beans-tomato-lettuce-fill-mohanlals-organic-farm-at-his-elamakkara-house/articleshow/78389488.cms | work=[[The Times of India]] | title=Beans, tomato, lettuce fill Mohanlal's organic farm at his Elamakkara house | date=29 September 2020 | access-date=26 December 2020 | archive-date=5 January 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210105080959/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/beans-tomato-lettuce-fill-mohanlals-organic-farm-at-his-elamakkara-house/articleshow/78389488.cms | url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱰᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2022/07/08/mohalal-new-luxury-duplex-flat-kochi.html | work=[[Malayala Manorama]] |title=Actor Mohanlal's new luxury duplex flat in Kochi is magnificent | date=8 July 2022 | access-date=9 March 2025 }}</ref> ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱳᱴᱤ,<ref>{{Cite web|title=Income Tax officials search Mohanlal's residence|url=https://www.rediff.com/movies/report/income-tax-officials-search-mohanlals-house/20110726.htm|access-date=2 August 2021|website=Rediff|language=en|archive-date=2 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802021153/https://www.rediff.com/movies/report/income-tax-officials-search-mohanlals-house/20110726.htm|url-status=live}}</ref> ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱪᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱞᱟ ᱟᱨ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱡᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱞᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/malayalam-matinee-idol-mohanlal-buying-apartment-in-worlds-tallest-towerburj-khalifa/articleshow/8602725.cms|title=Malayalam matinee idol Mohanlal buying apartment in world's tallest tower, Burj Khalifa|date=27 May 2011|newspaper=The Economic Times|access-date=22 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722184730/https://economictimes.indiatimes.com/malayalam-matinee-idol-mohanlal-buying-apartment-in-worlds-tallest-towerburj-khalifa/articleshow/8602725.cms|archive-date=22 July 2018|url-status=live}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2006/04/08/stories/2006040803360300.htm | location=Chennai, India | work=[[The Hindu]] |url-access=subscription| title=Stirring it up with Mohanlal | date=8 April 2006 | access-date=25 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071127035120/http://www.hindu.com/mp/2006/04/08/stories/2006040803360300.htm | archive-date=27 November 2007 | url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱟᱨ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱᱚᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web|title=Mohanlal about Pranav Mohanlal's perspectives about spirituality|url=http://onlookersmedia.in/latestnews/mohanlal-pranav-mohanlals-perspectives-spirituality/|website=onlookersmedia.in|access-date=9 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404130810/http://onlookersmedia.in/latestnews/mohanlal-pranav-mohanlals-perspectives-spirituality/|archive-date=4 April 2017|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱳᱥᱳ, ᱡᱮ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ, ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱳ ᱟᱨ ᱨᱚᱢᱚᱱ ᱢᱚᱦᱚᱨᱥᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2026}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱚᱪᱠᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2026}}
==ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱒᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥᱼᱠᱟᱥᱤᱱᱳ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ, ᱪᱤᱭᱟᱨᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ, ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱢ ᱟᱨᱴᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱠᱳ-ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴᱥ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |title=I celebrate whether a film is a hit or a flop |url=http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |work=[[Rediff.com]] |access-date=27 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107034816/http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |archive-date=7 November 2014 |date=4 April 1997 |url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱞᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ'' ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ''ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱦᱳᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱾<ref>{{cite news|title=Bigg Boss Malayalam: Mohanlal is super excited to host the show | newspaper=The Times of India|date=16 May 2018|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/bigg-boss-malayalam-mohanlal-is-super-excited-to-host-the-show/articleshow/64188898.cms|access-date=14 June 2011}}</ref>
==ᱮᱠᱳᱞᱮᱰᱥ==
[[File:Padmabhushan Mohanlal.jpg|upright|thumb|alt=ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱟᱛᱤ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]], [[ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱷᱤᱱᱰ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] ᱮ ᱧᱟᱢᱮᱫᱟ]]ᱯᱩᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱳᱞᱮᱰᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱱᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱟᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ,<ref name="Padmabhushan2"/> ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱠᱳᱞᱮᱰ, ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ, ᱗᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱚᱯᱷ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱞᱮᱴᱟᱨᱥ<ref name="auto"/><ref>[http://www.indianoftheyear.com/2007/judging_council.html CNN-IBN – INDIAN OF THE YEAR 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111013161549/http://www.indianoftheyear.com/2007/judging_council.html |date=13 October 2011 }}. Indianoftheyear.com. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Calicut University confers D.Litt on Mohanlal, P.T.Usha|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|access-date=29 January 2018|work=[[Business Standard]]|date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195119/http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ''ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱔᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱚᱞᱟᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱞᱤᱡᱤᱵᱚᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>[http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-wants-to-join-territorial-army/77204-8.html Mohanlal wants to join Territorial Army – Movies News News – IBNLive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728130958/http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-wants-to-join-territorial-army/77204-8.html |date=28 July 2011 }}. Ibnlive.in.com. 1 November 2008. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱢᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱫᱤᱯᱟᱠ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱤᱣᱴᱮᱱᱟᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱧᱟᱢᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>Thiruvananthapuram [http://www.hindustantimes.com/Mohanlal-to-join-Territorial-Army/Article1-429999.aspx Mohanlal to join Territorial Army] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201053052/http://www.hindustantimes.com/Mohanlal-to-join-Territorial-Army/Article1-429999.aspx |date=1 December 2010 }}. Hindustan Times. 8 July 2009</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2009/07/10/stories/2009071056411800.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]] | title=Mohanlal joins Territorial Army | date=10 July 2009 | access-date=29 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090913052237/http://www.hindu.com/2009/07/10/stories/2009071056411800.htm | archive-date=13 September 2009 | url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱠᱤᱣᱳᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱭᱠᱣᱳᱱᱰᱳ ᱨᱮ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱵᱮᱞᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name = blackbelt/><ref>{{Cite news|url = https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/mohanlal-blackbelt-119610-2012-10-24|title = Blackbelt for Mohanlal!|date = 25 October 2012|work = [[India Today]]|access-date = 6 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141015210145/http://indiatoday.intoday.in/story/mohanlal-blackbelt/1/226217.html|archive-date = 15 October 2014|url-status = live}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ==
{{Commons category}}
* [http://www.thecompleteactor.com ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829082013/https://www.thecompleteactor.com/ |date=29 August 2019 }}
* {{IMDb name|0482320|name=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ}}
* {{Rotten-tomatoes-person|mohanlal|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱠᱟᱹᱨᱤ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱠᱟᱹᱨᱤ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ (ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱚ]]
9x70uvqmbonz1yrklzn1pm9o62ygzlw
196798
196797
2026-08-14T19:22:32Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
removed [[Category:᱑᱙᱖᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]; added [[Category:᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
196798
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| years_active = ᱑᱙᱗᱘–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
| name = ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ
| native_name =
| image = Mohanlal (cropped).jpg
| image_size =
| caption = ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ
| birth_name = ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ
| other_names = ᱞᱟᱞ, ᱞᱟᱞᱩ, ᱞᱟᱞᱮᱴᱴᱟᱱ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1960|05|21}}
| birth_place = [[ᱮᱞᱟᱱᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| education = [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ([[BCom]])
| occupation = {{hlist|ᱟᱠᱴᱚᱨ|ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ|ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴᱚᱨ|ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ}}
| works = [[ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| spouse = {{marriage|ᱥᱩᱪᱤᱛᱨᱟ|1988}}
| children = [[ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ]], ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ
| relatives = [[ᱠᱮ. ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ]] {{small|(ᱦᱚᱧᱦᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ)}}<br />[[ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ]] {{small|(ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ)}}<br />[[ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ]] {{small|(ᱯᱮᱲᱟ ᱦᱚᱲ)}}<ref name="YouTube Channel Name">{{cite video |people=24 News |date=2025-03-23 |title=പ്രകൃതിയോട് ചേർന്ന് പഴമ കൈവിടാതെ മോഹൻലാലിൻറെ തറവാട് വീട് |url=https://www.youtube.com/watch?si=1zTaC-AaaBdWUAAy&v=H8iRlz__KC4&feature=youtu.be |access-date=2025-03-23 |time=6:13 |publisher=YouTube Channel Name}}</ref>
| website = {{URL|thecompleteactor.com}}
| awards = [[ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| honours = {{plainlist|
*[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] (᱒᱐᱐᱑)
*[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱑᱙)
*[[ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱒᱓)
}}
| module = {{Infobox officeholder
| embed = yes
| allegiance = {{flag|India}}
| branch = {{army|India}}
| service_years = ᱒᱐᱐᱙–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
| rank = [[File:Lieutenant Colonel of the Indian Army.svg|10px]] [[ᱞᱤᱣᱴᱮᱱᱟᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ]] ([[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮᱸᱠᱥ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱤᱜᱽᱱᱤᱭᱟ#ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ|Hon.]])
| unit = {{flagicon image|Territorial Army (Flag).svg}} [[ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ]]
}}
}}
'''ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱐), ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ '''ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="thehindu.com">{{Cite news|last=Kumar|first=P. k Ajith|date=21 May 2020|title=On Mohanlal's 60th birthday, remembering 10 of his finest performances|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/on-mohanlals-60th-birthday-remembering-10-of-his-finest-performances/article31638507.ece|access-date=28 August 2020|issn=0971-751X|archive-date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612102647/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/on-mohanlals-60th-birthday-remembering-10-of-his-finest-performances/article31638507.ece|url-status=live}}</ref><ref name="Kumar">{{Cite news|last=Kumar|first=P. k Ajith|date=20 May 2020|title=Mohanlal at 60: An actor par excellence|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-at-60-an-actor-par-excellence/article31633617.ece|access-date=28 August 2020|issn=0971-751X|archive-date=19 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619123905/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-at-60-an-actor-par-excellence/article31633617.ece|url-status=live}}</ref><ref name="india.com">{{Cite web|date=21 May 2020|title=Happy Birthday, Mohanlal: 11 Lesser-Known And Interesting Facts About The Top Malayalam Star|url=https://www.india.com/entertainment/malayalam-news-happy-birthday-mohanlal-11-lesser-known-and-interesting-facts-about-the-top-malayalam-star-4035296/|access-date=28 August 2020|website=India News, Breaking News, Entertainment News {{!}} India.com|language=en|archive-date=9 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609145515/https://www.india.com/entertainment/malayalam-news-happy-birthday-mohanlal-11-lesser-known-and-interesting-facts-about-the-top-malayalam-star-4035296/|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Kumar"/><ref>{{Cite news |date=21 May 2022 |title='The complete actor' is not just a sobriquet, but Mohanlal's legacy |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/the-complete-actor-is-not-just-a-sobriquet-but-mohanlal-legacy-7926705/ |access-date=21 May 2022 |work=The Indian Express |language=en |archive-date=21 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521064533/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/the-complete-actor-is-not-just-a-sobriquet-but-mohanlal-legacy-7926705/ |url-status=live }}</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]]<ref name="Padma Awards2">{{cite web|date=2015|title=Padma Awards|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=21 July 2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Padmabhushan2">{{Cite web|date=25 January 2019|title=Mohanlal conferred with Padma Bhushan|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/mohanlal-padma-bhushan-kader-khan-manoj-bajpayee-prabhudheva-shankar-mahadevan-5555516/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126001318/https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/mohanlal-padma-bhushan-kader-khan-manoj-bajpayee-prabhudheva-shankar-mahadevan-5555516/|archive-date=26 January 2019|access-date=25 January 2019|website=[[The New Indian Express]]}}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱤᱣᱴᱮᱱᱟᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮᱸᱠ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=9 July 2009|title=Malayalam superstar Mohanlal joins Territorial Army|url=https://www.hindustantimes.com/india/malayalam-superstar-mohanlal-joins-territorial-army/story-O6L4Kpu19jVG6wi0uejIAK.html|access-date=25 July 2021|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725181929/https://www.hindustantimes.com/india/malayalam-superstar-mohanlal-joins-territorial-army/story-O6L4Kpu19jVG6wi0uejIAK.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mohanlal enters Territorial Army training unit|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2010/mar/26/mohanlal-enters-territorial-army-training-unit-142466.html|access-date=25 July 2021|website=The New Indian Express|archive-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725181928/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2010/mar/26/mohanlal-enters-territorial-army-training-unit-142466.html|url-status=dead}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ CNN ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱫᱦᱟᱸ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ" ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=100 Years of Cinema: The men who changed the face of Indian films |url=https://www.news18.com/photogallery/movies/100-years-of-cinema-the-men-who-changed-the-face-of-indian-films-894555.html |access-date=8 January 2023 |website=News18 |language=en |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108064500/https://www.news18.com/photogallery/movies/100-years-of-cinema-the-men-who-changed-the-face-of-indian-films-894555.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ "ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023">{{cite news |title=Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023 |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |access-date=20 September 2025 |work=The Hindu |date=20 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920160340/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |archive-date=20 September 2025 |language=en-IN}}</ref><ref name="Mohanlal honoured with Dadasaheb Phalke award at 71st National Film Awards ceremony">{{cite news |title=Mohanlal honoured with Dadasaheb Phalke award at 71st National Film Awards ceremony |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/23/mohanlal-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-at-71st-national-film-awards-ceremony |access-date=24 September 2025 |publisher=The New Indian Express |date=23 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250924041846/https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/23/mohanlal-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-at-71st-national-film-awards-ceremony |archive-date=24 September 2025 |language=en}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑೯᱗᱘ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱳᱴᱴᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱱᱡᱤᱞ ᱵᱤᱨᱤᱱᱡᱟ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞ'' ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱴᱟᱜᱳᱱᱤᱥᱴᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rediff"/><ref name="thiranottam">{{cite news|title=I have nothing to prove in Bollywood: Mohanlal|url=http://www.deccanherald.com/content/242650/i-have-nothing-prove-bollywood.html|access-date=11 January 2017|work=[[Deccan Herald]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=17 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113014138/http://www.deccanherald.com/content/242650/i-have-nothing-prove-bollywood.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱥ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱠᱮᱵᱚᱞ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱥᱴᱟᱨᱰᱳᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ; ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱤᱱᱴᱮ ᱢᱟᱠᱟᱱ'' ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱴᱟᱨᱰᱳᱢ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rediff">{{cite web|last=Warrier|first=Shobha|title=25 years, 25 landmarks|url=https://www.rediff.com/movies/report/mohan1/20030903.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=21 July 2020|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123434/https://www.rediff.com/movies/report/mohan1/20030903.htm|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱝ-ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱨ'' (᱑᱙᱙᱗), ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ'' (᱒᱐᱐᱒) ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱜᱮᱨᱮᱡᱽ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Khan|first=Ujala Ali|title=Reigning southern stars|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/film/reigning-southern-stars-1.260566/|access-date=11 January 2017|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|date=14 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113092556/http://www.thenational.ae/arts-culture/bollywood/reigning-southern-stars|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Rajpal|first=Roktim|title=Mohanlal turns 55: 8 performances that prove he is the most bankable, successful star of Indian cinema|url=http://www.news18.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html|access-date=11 January 2017|work=[[News18]]|date=21 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113195555/http://www.news18.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱵᱟᱨᱭᱟ ᱼᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ (ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ), ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱚᱯᱷ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ<ref name="auto">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2010/03/17/stories/2010031760500700.htm|title=Mohanlal, Pookutty get D.Litt.|date=17 March 2010|access-date=18 May 2010|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20100611191903/http://www.hindu.com/2010/03/17/stories/2010031760500700.htm|archive-date=11 June 2010|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|title=Calicut University confers D.Litt on Mohanlal, P.T.Usha|newspaper=Business Standard India|date=29 January 2018|access-date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195119/http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥᱟᱱᱛᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱴ ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ-ᱚᱨᱮᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱭ-ᱤᱢᱯᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱯᱷᱳᱠᱚᱥᱰᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Express News Service|title=Mohanlal donates robot for fighting Covid-19|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2020/apr/26/mohanlal-donates-robot-for-fighting-covid-19-2135358.html|access-date=21 July 2020|work=[[The New Indian Express]]|date=26 April 2020|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123426/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2020/apr/26/mohanlal-donates-robot-for-fighting-covid-19-2135358.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=ViswaSanthi Foundation|url=https://www.viswasanthifoundation.com/about/founder-message|access-date=16 July 2021|website=www.viswasanthifoundation.com|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716073121/https://www.viswasanthifoundation.com/about/founder-message|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Mohanlal launches project to raise aid for children's heart surgeries|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/mohanlal-launches-project-to-raise-aid-for-children-s-heart-surgeries-kerala-1.4019081|access-date=21 July 2020|work=[[Mathrubhumi]]|date=6 August 2019|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123429/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/mohanlal-launches-project-to-raise-aid-for-children-s-heart-surgeries-kerala-1.4019081|url-status=live}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ<ref>{{cite web|author=President of India|title=President Kovind presents Padma Bhushan to Mohanlal|url=https://www.youtube.com/watch?v=m9LwAdl84ys|website=[[YouTube]]|publisher=[[President of India]]|access-date=29 September 2022|date=22 March 2019|archive-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929110315/https://www.youtube.com/watch?v=m9LwAdl84ys&gl=US&hl=en|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=25 August 2020 |title=തനിക്ക് ജാതിവാൽ ഇല്ലാത്തതിന് കാരണം പറഞ്ഞ് മോഹൻലാൽ |trans-title=Mohanlal explains the reason for not having a caste surname |url=https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/actor-mohanlal-reveals-the-secret-of-his-name-558738 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929113918/https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/actor-mohanlal-reveals-the-secret-of-his-name-558738 |archive-date=29 September 2022 |access-date=29 September 2022 |work=[[Madhyamam]] |language=ml}}</ref> ᱫᱚ ᱒᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ), [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱟᱱᱛᱷᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱣᱨᱳᱠᱨᱮᱴ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱚᱣᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>[http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2017/04/22/mohanlal-visited-ancestral-home-punnackal-tharavadu.html Mohanlal Birth Place] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425025030/http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2017/04/22/mohanlal-visited-ancestral-home-punnackal-tharavadu.html |date=25 April 2017 }}. Manoramaonline.com (22 April 2017). Retrieved on 24 July 2017.</ref><ref>{{cite news|title=Happy Birthday Mohanlal: The South Indian Superstar's Health Mantra|url=https://food.ndtv.com/health/mohanlal-diet-and-fitness-1694810|access-date=23 December 2017|work=[[NDTV]]|date=21 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223142407/https://food.ndtv.com/health/mohanlal-diet-and-fitness-1694810|archive-date=23 December 2017|url-status=live}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱯᱭᱟᱨᱤᱞᱟᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ReferenceA">{{cite web | url=https://malayalam.oneindia.com/news/2000/08/23/ker-pyarilal.html | title=മോഹന്ലാലിന്റെ സഹോദരന് അന്തരിച്ചു | date=23 August 2000 }}</ref> ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱟᱭᱳ ᱥᱮᱫ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="YouTube Channel Name">{{cite video |people=24 News |date=2025-03-23 |title=പ്രകൃതിയോട് ചേർന്ന് പഴമ കൈവിടാതെ മോഹൻലാലിൻറെ തറവാട് വീട് |url=https://www.youtube.com/watch?si=1zTaC-AaaBdWUAAy&v=H8iRlz__KC4&feature=youtu.be |access-date=2025-03-23 |time=6:13 |publisher=YouTube Channel Name}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱩᱫᱟᱵᱷᱟᱱᱢᱩᱜᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Entertainment|first1=Art &|title=Mohanlal Biography|url=http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/mohanlal-biography-4023.html|website=LIFESTYLE LOUNGE|publisher=iloveindia.com.|access-date=5 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021010753/http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/mohanlal-biography-4023.html|archive-date=21 October 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last1=.com|first1=Mohanlalonline|title=LAL'S BIOGRAPHY|url=http://www.mohanlalonline.com/Content/Biography/|website=Mohanlalonline.com|access-date=5 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105104009/http://www.mohanlalonline.com/Content/Biography/|archive-date=5 January 2015|url-status=dead}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱵᱚᱭ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/05/25/stories/2009052558020300.htm |title=Kerala / Thiruvananthapuram News : Centenary celebrations of Model School inaugurated |date=25 May 2009 |access-date=12 September 2013 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20090530061910/http://www.hindu.com/2009/05/25/stories/2009052558020300.htm |archive-date=30 May 2009 |work=[[The Hindu]] |url-status=dead }}</ref>
᱑᱙᱗᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name = blackbelt>{{Cite news|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/After-SRK-Mohanlal-to-get-a-Taekwondo-blackbelt/articleshow/16940066.cms|title = After SRK, Mohanlal to get a Taekwondo blackbelt|author = Prakash, Asha|date = 25 October 2012|access-date = 6 October 2014|work = [[The Times of India]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20160204084353/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/After-SRK-Mohanlal-to-get-a-Taekwondo-blackbelt/articleshow/16940066.cms|archive-date = 4 February 2016|url-status = live}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱢᱟᱢᱚ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱳᱥᱟᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ" ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|author=The Cue|title='ആദ്യം നല്കാന് ഉദ്ദേശിച്ച പേര് റോഷന് ലാല്, പേരിനൊപ്പം ജാതി വേണ്ടെന്നത് അച്ഛന്റെ തീരുമാനം'; മോഹന്ലാല്|date=25 August 2020|url=https://www.thecue.in/entertainment/film-news/actor-mohanlal-about-his-name|publisher=The Cue|access-date=29 September 2022|language=ml|archive-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929110316/https://www.thecue.in/entertainment/film-news/actor-mohanlal-about-his-name|url-status=live}}</ref>
==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ (᱑᱙᱗᱘-᱑᱙᱘᱕)===
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ''ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱳᱴᱴᱟᱢ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱᱯᱤᱞᱞᱟ ᱨᱟᱡᱩ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱩᱱᱱᱤ, ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ, ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱩᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱡᱳᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="thiranottam"/>
᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱱᱡᱤᱞ ᱵᱤᱨᱤᱱᱡᱟ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞ'' – ᱯᱷᱟᱡᱤᱞ ᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱱᱴᱟᱜᱳᱱᱤᱥᱴ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="toi1">{{cite news|title=Destiny made me an actor: Mohanlal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Destiny-made-me-an-actor-Mohanlal/articleshow/199817.cms|work=[[The Times of India]]|last=Maya|first=M.|date=24 September 2003|access-date=30 September 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130123747/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Destiny-made-me-an-actor-Mohanlal/articleshow/199817.cms|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱟᱵᱷᱳᱫᱟᱭᱟ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="mathrubhumi">{{cite news|author=Mathrubhumi|title=മഞ്ഞിൽ വിരിയുന്ന ഓർമ്മകൾ...|trans-title=Remembrance Bloomed in the Mist|url=http://www.mathrubhumi.com/travel/columns/mohanlal/mohanlal-malayalam-news-1.36450|work=[[Mathrubhumi]]|language=ml|date=23 February 2011|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115230814/http://www.mathrubhumi.com/travel/columns/mohanlal/mohanlal-malayalam-news-1.36450|archive-date=15 November 2016|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱰᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱢ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱟᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱡᱤᱡᱳ ᱟᱯᱯᱟᱪᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐ ᱟᱨ ᱙᱕ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱠᱤᱱ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/23/stories/2005122301990100.htm|title=His experiments with cinema|last=Manmadhan|first=Prema|work=[[The Hindu]]|date=23 December 2005|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130130934/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/23/stories/2005122301990100.htm|archive-date=30 November 2016|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐૦᱔ ᱨᱮ ᱨᱤᱰᱟᱨᱥ ᱰᱟᱭᱡᱮᱥᱴ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱴ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="rd">{{cite web|title=You Cool Cat|url=http://www.rd-india.com/newsite/other/facetoface_july04.asp|publisher=[[Reader's Digest]]|last=Sivanand|first=Mohan|author-link=Mohan Sivanand|access-date=19 April 2010|date=July 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20060523070740/http://www.rd-india.com/newsite/other/facetoface_july04.asp|archive-date=23 May 2006}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮ ''ᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟᱠᱠᱩ ᱵᱤᱨᱤᱱᱡᱟ ᱯᱩᱵᱷᱩ'' ᱟᱨ ''ᱠᱩᱭᱤᱞᱤᱱᱮ ᱛᱷᱮᱰᱤ'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=11 August 2011 |title=Back in action |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |access-date=21 March 2023 |issn=0971-751X |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202062049/https://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |url-status=live }}</ref>
᱑᱙᱘᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rd"/> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱮᱱᱴᱮ ᱢᱳᱦᱟᱝᱜᱟᱞ ᱯᱩᱵᱷᱟᱱᱤᱱᱡᱩ'', ''ᱤᱱᱤᱭᱮᱝᱜᱤᱞᱩᱢ'', ''ᱵᱷᱤᱥᱟ'', ''ᱟᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞᱟᱥᱟᱢ'', ''ᱠᱟᱞᱤᱭᱤᱞ ᱟᱞᱯᱟᱢ ᱠᱟᱨᱭᱟᱢ'', ''ᱮᱱᱴᱮ ᱢᱟᱢᱟᱴᱴᱩᱠᱠᱩᱴᱴᱤᱭᱟᱢᱢᱟᱠᱠᱩ'', ''ᱮᱝᱜᱟᱱᱮ ᱱᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱩᱢ'', ''ᱩᱱᱟᱨᱩ'' ᱟᱨ ''ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱟᱨᱩᱱᱛᱷᱩ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱥᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ''ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱛᱷᱩᱰᱟᱝᱜᱩᱱᱱᱩ'' ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ "ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱚᱱᱮ" ᱟᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱦᱤᱨᱳ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱯᱩᱪᱟᱠᱠᱳᱨᱩ ᱢᱩᱠᱠᱩᱛᱷᱤ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱥᱮᱢᱵᱚᱞ ᱠᱟᱥᱴ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱩᱞ ᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ ᱾<ref name="25yrs">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm|title=25 years, 25 landmarks|work=[[Rediff.com]]|last=Warrior|first=Shobha|date=3 September 2003|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130134455/http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ-ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱡᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱚᱸ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Priyan-Mohanlal back after eight years for a comedy|url=http://www.deccanherald.com/content/141489/priyan-mohanlal-back-eight-years.html|work=[[Deccan Herald]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|access-date=6 May 2012|date=27 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130135839/http://www.deccanherald.com/content/141489/priyan-mohanlal-back-eight-years.html|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}</ref>
᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱳᱱᱱᱟᱱᱟᱢ ᱠᱩᱱᱱᱤᱞ ᱳᱨᱟᱰᱤ ᱠᱩᱱᱱᱤᱞ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="25yrs"/> ''ᱩᱭᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞᱤᱞ'', ''ᱱᱳᱠᱠᱮᱛᱷᱟ ᱫᱩᱨᱟᱛᱷᱩ ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ ᱱᱟᱴᱴᱩ'', ''ᱵᱳᱭᱤᱝ ᱵᱳᱭᱤᱝ'' ᱟᱨ ''ᱟᱨᱟᱢ + ᱟᱨᱟᱢ = ᱠᱤᱱᱱᱟᱨᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱮᱥᱴᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱰ (Established) ᱟᱠᱴᱚᱨ (᱑᱙᱘᱖-᱑᱙᱙᱙)===
[[File:Mohanlal and mammootty.JPG|thumb|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ [[ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ]] ᱥᱟᱶ, [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ]]
ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ "ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ" ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱤ. ᱟᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱟᱱ, ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨᱚᱱ, ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ, ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟᱫᱟᱥ ᱾<ref name="hinduinterview"/> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴᱨᱟᱭᱴᱟᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱟᱭᱤᱰᱠᱤᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱮᱨᱚᱡᱽᱜᱟᱨ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱠᱷᱟᱯ ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱚᱲᱦᱮᱜᱼᱟ,<ref name="toi2">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/Too-bad-if-you-dont-know-this-man/articleshow/1173425.cms|work=[[The Times of India]]|title=Too bad if you don't know this man|last=B.|first=Viju|date=14 January 2007|access-date=20 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110120042753/http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/Too-bad-if-you-dont-know-this-man/articleshow/1173425.cms|archive-date=20 January 2011|url-status=live}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="udayan">{{cite news|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm|work=[[The Hindu]]|last=Pillai|first=Sreedhar|title=The Mohanlal effect|date=20 May 2005|access-date=22 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204154816/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}</ref>
᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱟᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱴᱤ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱱ ᱮᱢ.ᱮ.'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="award1">{{cite web|title=State Film Awards (1986)|url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|publisher=[[Department of Information and Public Relations (Kerala)|Department of Information and Public Relations]]|access-date=6 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091119014326/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|archive-date=19 November 2009}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱨᱚᱡᱽᱜᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱜᱚᱜᱟ ᱾ ''ᱥᱟᱱᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱩᱞᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱠᱠᱩ ᱥᱟᱢᱟᱫᱷᱟᱱᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ-ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ) ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ''ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱤᱱᱴᱮ ᱢᱟᱠᱟᱱ'' (᱑᱙᱘᱖) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱨᱞᱰ ᱰᱚᱱ, ᱵᱷᱤᱱᱥᱮᱱᱴ ᱜᱳᱢᱮᱡᱽ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱮᱡᱮᱰᱤ ''ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱳᱢ'' ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱱᱟᱢᱩᱠᱠᱩ ᱯᱟᱨᱠᱠᱟᱱ ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱛᱷᱳᱯᱯᱩᱠᱟᱞ'' ᱨᱮ ᱥᱳᱞᱳᱢᱳᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱤᱥᱴᱮᱨᱤᱭᱳᱴᱟᱭᱤᱯ ᱠᱚᱭ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱠᱮᱱ ᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮᱜᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱓᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="hinduinterview"/>
ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱳᱵᱷᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱟᱰ ᱟᱜ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱱᱟᱫᱳᱰᱤᱠᱠᱟᱴᱴᱩ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱠᱤᱱᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱰᱤᱴᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱫᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ; ''ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ'' (᱑᱙᱘᱘) ᱟᱨ ''ᱟᱠᱠᱟᱨᱮ ᱟᱠᱠᱟᱨᱮ ᱟᱠᱠᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱙᱐) ᱾ ''ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱢᱵᱤᱠᱟᱞ'', ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱥᱴᱮᱨᱤᱭᱳᱴᱟᱭᱤᱯ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name="toi2" /><ref>{{cite news|title=Mohanlal, still raring to go at 53|url=http://movies.ndtv.com/photos/mohanlal-still-raring-to-go-at-53-10492|access-date=21 May 2013|work=[[NDTV]]|date=21 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204155948/http://movies.ndtv.com/photos/mohanlal-still-raring-to-go-at-53-10492|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱚᱪᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱠᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱪᱤᱛᱷᱨᱟᱢ'', ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱓᱖᱖ ᱫᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="25yrs" /> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ''ᱯᱟᱫᱟᱢᱩᱫᱽᱨᱟ'', ''ᱟᱨᱭᱟᱱ'', ''ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱱᱟᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱱᱟᱰᱩ'', ''ᱩᱞᱥᱟᱵᱷᱟᱯᱤᱴᱴᱮᱱᱱᱩ'' ᱟᱨ ''ᱪᱤᱛᱷᱨᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="award1"/>
᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟ ᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱤᱞ ᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱠᱢᱩᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱨᱮᱡᱮᱰᱤ ''ᱠᱤᱨᱤᱰᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="25yrs"/> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱥᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱ, ᱤᱧᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ, ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱜᱮᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ", ᱟᱨ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱫᱚ "ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾"<ref name="hinduinterview"/> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ''ᱵᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱮᱞᱯᱩ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱟᱞᱯᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱨᱮᱭ ᱧᱩᱨ ᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, [[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]], ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱢᱤᱴ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱟᱦᱚᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/money/2003/jan/18gim.htm|title=Kerala ignores global economic changes: PM|work=[[Rediff.com]]|date=18 January 2003|access-date=20 January 2008|author=Press Trust of India|author-link=Press Trust of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204162257/http://www.rediff.com/money/2003/jan/18gim.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=PIB Press Releases: Prime Minister Inaugurates Global Investors Meet|url=http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2003/rjan2003/18012003/r180120031.html|location=[[Kochi]]|publisher=[[Press Information Bureau]]|date=18 January 2003|access-date=18 January 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204172357/http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2003/rjan2003/18012003/r180120031.html|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ; ''ᱥᱤᱡᱚᱱ'' ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱦᱤᱡᱽ ᱦᱟᱭᱱᱮᱥ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱞᱟᱦ'', ''ᱢᱤᱫᱷᱩᱱᱟᱢ'' ᱟᱨ ''No.20 ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱢᱮᱭᱤᱞ'' ᱾ ''ᱦᱤᱡᱽ ᱦᱟᱭᱱᱮᱥ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱞᱟᱦ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱢ ᱟᱨᱴᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱛᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱺᱰᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱫᱽᱞᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱠᱤᱞᱩᱠᱠᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙۹᱑ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱥᱟᱹ ᱟᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱡᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="ndtvgoodtimes">{{cite news|url=http://goodtimes.ndtv.com/PhotoDetail.aspx?Page=2&ID=10492&AlbumType=PG#talk|title=Malayalam cinema's invincible star turns 51|work=[[NDTV Good Times]]|date=21 May 2011|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401141453/http://goodtimes.ndtv.com/PhotoDetail.aspx?Page=2&ID=10492&AlbumType=PG#talk|archive-date=1 April 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Warrier|first=Shobha|title=An interview with Lohitadas, director of the Malayalam film, Bhoothakkannadi|url=http://www.rediff.com/entertai/aug/11lo1.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=24 January 2016|date=22 August 1997|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220111815/http://www.rediff.com/entertai/aug/11lo1.htm|archive-date=20 February 2016|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱫᱟᱞᱟᱢ'' (᱑᱙᱙᱒) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱱᱟᱴᱭᱟᱢ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱳ-ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱵᱷᱤᱱᱤᱛᱷ ᱟᱨ ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name = "hinduinterview">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/acting-is-a-bit-like-meditation/article2273126.ece|title=Acting is a bit like meditation|work=[[The Hindu]]|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=27 July 2007|access-date=27 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204170644/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/acting-is-a-bit-like-meditation/article2273126.ece|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ''ᱨᱟᱡᱟᱥᱤᱞᱯᱤ'', ''ᱥᱟᱫᱟᱭᱟᱢ'', ''ᱭᱳᱫᱫᱷᱟ'', ᱟᱨ ''ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤ'' ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱫᱮᱵᱷᱟᱥᱩᱨᱟᱢ'' (᱑᱙᱙᱓), ᱨᱚᱱᱡᱤᱛᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ I. V. Sasi ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱞᱴ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ndtvgoodtimes"/>
᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱡᱤᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ''ᱢᱟᱱᱤᱪᱤᱛᱨᱟᱛᱷᱟᱡᱷᱩ'' ᱨᱮ ᱰᱨ. ᱥᱟᱱᱱᱤ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ, ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱠᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱓᱖᱕ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=31 May 2016 |title=10 Mollywood films that ran for the longest time |work=[[The Times of India]] |agency=Times News Network |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/photostory/52523456.cms |url-status=live |access-date=28 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160728160923/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/photostory/52523456.cms |archive-date=28 July 2016}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱞᱴ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱭᱠᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=India's 'best' psychological thriller turns 25 |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2018/03/12/25-years-manichitrathazhu-still-best-psychological-thriller-india-has-produced.html |access-date=2024-02-19 |website=The Week |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=25 years of Manichitrathazhu: Why this Malayalam classic remains unsurpassed |work=The News Minute |url=https://www.thenewsminute.com/article/25-years-manichitrathazhu-why-malayalam-classic-remains-unsurpassed-93441 |access-date=15 April 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325162342/https://www.thenewsminute.com/article/25-years-manichitrathazhu-why-malayalam-classic-remains-unsurpassed-93441 |url-status=live }}</ref> ''ᱤᱥᱯᱟᱫᱤᱠᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ "ᱟᱫᱩ ᱛᱷᱳᱢᱟ" ᱪᱟᱠᱳ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱟᱜᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱸᱥ ᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2018-03-30 |title='Spadikam': 23 years on, this Mohanlal film remains a favourite Malayalam action flick |url=https://www.thenewsminute.com/article/spadikam-23-years-mohanlal-film-remains-favourite-malayalam-action-flick-78731 |access-date=2023-02-09 |website=The News Minute |language=en |archive-date=9 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209200924/https://www.thenewsminute.com/article/spadikam-23-years-mohanlal-film-remains-favourite-malayalam-action-flick-78731 |url-status=live }}</ref> ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱠᱟᱞᱟᱯᱟᱱᱤ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱳᱨᱴ ᱵᱽᱞᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱮᱞᱩᱞᱟᱨ ᱡᱮᱞ]] ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱵᱽᱭᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟᱫᱟᱥ ᱟᱜ ''ᱠᱟᱱᱢᱟᱫᱟᱢ'' (᱑᱙᱙᱘) ᱨᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱟᱱᱪᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱜᱩᱨᱩ'' ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱵᱽᱢᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱚᱥᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Jose|first1=D|title=Blind man's buff|url=http://www.rediff.com/entertai/1998/mar/16guru.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=4 August 2016|date=16 March 1998}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱝ-ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱨ'' ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤ ᱨᱚᱛᱱᱚᱢ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2002/dec/07ash.htm|title=Ash's Hollywood debut in mid-2003|work=[[Rediff.com]]|last=Chand|first=Fakir|date=7 December 2002|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204172636/http://www.rediff.com/movies/2002/dec/07ash.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ (ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ), ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱞᱜᱽᱨᱮᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/%28docid%29/F4AF25E8DDFA9E8F6525694100207BAB|title=Censors refer Iruvar to home dept|work=[[The Times of India]]|date=28 February 1997|access-date=6 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405022505/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/%28docid%29/F4AF25E8DDFA9E8F6525694100207BAB|archive-date=5 April 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.rediff.com/slide-show/2010/jun/09/slide-show-1-looking-at-mani-ratnams-landmark-movies.htm|title=Looking at Mani Ratnam's landmark movies|work=[[Rediff.com]]|date=9 June 2010|access-date=6 May 2012|first=Pavithra|last=Srinivasan|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204173521/http://movies.rediff.com/slide-show/2010/jun/09/slide-show-1-looking-at-mani-ratnams-landmark-movies.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱦᱟᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱥ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱟᱨ [[ᱡᱩᱦᱤ ᱪᱟᱣᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1999/mar/11moh1.htm|title=Nothing, neither criticism nor compliment, affects me|work=[[Rediff.com]]|last=Warrier|first=Shobha|date=11 March 1999|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174203/http://www.rediff.com/movies/1999/mar/11moh1.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱰᱩᱣᱟᱞ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱠᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/sep/14hari.htm|title=The win-win situation|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=14 September 1998|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174523/http://www.rediff.com/movies/1998/sep/14hari.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱳᱠᱚᱨᱫᱚᱢᱟ ᱫᱟᱨᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱤᱸᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ-ᱥᱮᱱᱥᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱴ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/oct/06hari.htm|title=Double trouble|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=6 October 1998|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174801/http://www.rediff.com/movies/1998/oct/06hari.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱳ-ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱤᱨᱤᱭᱚᱰ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱡᱮᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱡᱤ ᱮᱱ. ᱠᱟᱨᱩᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ) ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="rd"/><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2000/07/28/stories/09280226.htm|title=Accolades are a norm|work=[[The Hindu]]|last=Narasimham|first=M. L.|date=28 July 2000|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204175519/http://www.thehindu.com/2000/07/28/stories/09280226.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2000/07/14/stories/09140221.htm|title=On a winning spree|work=[[The Hindu]]|last=Santhosh|first=K.|date=14 July 2000|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204175307/http://www.thehindu.com/2000/07/14/stories/09140221.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}</ref> ''ᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱟᱢ'' ᱫᱚ AFI ᱯᱷᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱮᱱᱰ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Philip|first=Benson|title=Must Watch International Award Winning Malayalam Films|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/must-watch-international-award-winning-malayalam-films/photostory/52255815.cms|access-date=11 January 2017|work=[[The Times of India]]|date=13 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113194956/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/must-watch-international-award-winning-malayalam-films/photostory/52255815.cms|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ''ᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ 'ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱱᱟᱣ' ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱨᱮᱴᱨᱳᱥᱯᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Indian Cinema Catalogue 2014|url=http://www.iffi.nic.in/Indian%20Cinema%20Catalogue%202014.pdf|publisher=[[International Film Festival of India]]|date=20 November 2014|access-date=16 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316163822/http://www.iffi.nic.in/Indian%20Cinema%20Catalogue%202014.pdf|archive-date=16 March 2016|url-status=dead}}</ref>
===ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨᱰᱳᱢ (᱒᱐᱐᱐-᱒᱐᱐᱙)===
[[File:Mohanlal and Madhu.jpg|thumb|alt=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ
|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩ AMMA ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱵᱚᱰᱤ ᱢᱤᱴᱤᱝ ᱨᱮ, ᱒᱐᱐᱘]]
᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱨᱟᱥᱤᱢᱦᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱱ ᱨᱳᱜᱽ (rogue) ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1715/17151210.htm|publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|title=Greasepaint, and beyond|last=Krishnankumar|first=R.|date=22 July 2000|access-date=20 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204190956/http://www.frontline.in/static/html/fl1715/17151210.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="narasimham">{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/24mallu.htm|title=Sleaze time, folks!|work=[[Rediff.com]]|last=Ayyappan|first=R.|date=24 January 2001|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191304/http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/24mallu.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱵᱷᱩ'' (᱒᱐᱐᱑), ''ᱯᱨᱟᱡᱟ'' (᱒᱐᱐᱑), ''ᱳᱱᱱᱟᱢᱟᱱ'' (᱒᱐᱐᱒), ''ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱢ'' (᱒᱐᱐᱒) ᱟᱨ ''ᱪᱟᱛᱷᱩᱨᱟᱝᱜᱟᱢ'' (᱒᱐᱐᱒) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱜᱮ ᱞᱟᱨᱡᱟᱨ-ᱫᱮᱱ-ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱴᱟᱭᱤᱯᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ''ᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱵᱷᱩ'' ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱤᱯᱤᱴᱤᱴᱤᱵᱷ ᱯᱞᱚᱴᱥ, ᱞᱤᱣᱰ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ, ᱯᱟᱧᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱚᱵᱷᱤᱱᱤᱥᱴᱤᱠ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="narasimham"/><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/thandavam-review-malayalam-pclutucejjhjc.html|title=Thandavam|website=[[Sify]]|date=16 August 2002|access-date=6 May 2012|author=Moviebuzz|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191733/http://www.sify.com/movies/thandavam-review-malayalam-pclutucejjhjc.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/praja-review-malayalam-pclunFceecebe.html|title=Praja|website=[[Sify]]|author=Moviebuzz|date=24 December 2001|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191837/http://www.sify.com/movies/praja-review-malayalam-pclunFceecebe.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ''ᱫᱟ ᱱᱤᱣ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ: "''ᱱᱟᱨᱟᱥᱤᱢᱦᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱝᱳᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ, ᱠᱚᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱢᱟᱡᱷᱟ'' ᱟᱨ ''ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱱᱳᱢᱵᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱴᱴᱩ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱧ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱮᱫᱟ" ᱾<ref name="narasimham"/>
᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ'' ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ IPS, ᱢᱤᱫ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name="rd"/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/bold-themes-different-roles/article3218428.ece|title=Bold themes, different roles|work=[[The Hindu]]|date=9 June 2006|access-date=3 March 2011|last=Nagarajan|first=Saraswathy|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204192315/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/bold-themes-different-roles/article3218428.ece|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱨᱞᱰ ᱰᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱭ ᱫᱮᱵᱽᱜᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱮᱠ ᱳᱵᱮᱨᱳᱭ ᱠᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ) ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱮ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ "ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮᱭᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ" ᱟᱨ "ᱮᱴᱟᱜ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱟᱸᱴᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱭ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ" ᱾<ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/22/stories/2002042200750300.htm|work=[[The Hindu]]|last=Palicha|first=Paresh C.|title=Mohanlal at ease in Company|date=22 April 2002|access-date=20 April 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204193002/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/22/stories/2002042200750300.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> Hindifilmnews.com ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱳᱞ ᱨᱮ, ''ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ'' ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ "ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ (᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱐)" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱑ ᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱖ ᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindifilmnews.com/polls-2/poll-5-the-finest-performance-of-a-bollywood-actor-in-the-last-decade-2001-2010/#.UNNmrXdTGSo|title=Poll-5: The Finest Performance of a Bollywood Actor in the Last Decade (2001–2010)|publisher=Hindifilmnews.com|access-date=21 December 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627120413/http://www.hindifilmnews.com/polls-2/poll-5-the-finest-performance-of-a-bollywood-actor-in-the-last-decade-2001-2010/#.UNNmrXdTGSo|archive-date=27 June 2013}}</ref>
ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ, ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱩᱯ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/11/28/stories/2002112800890403.htm|work=[[The Hindu]]|title=Superstars running scared?|date=28 November 2002|access-date=22 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204200806/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/11/28/stories/2002112800890403.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ''ᱠᱤᱞᱤᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱢᱟᱢᱯᱟᱡᱷᱟᱢ'', ''ᱵᱟᱞᱮᱴᱴᱟᱱ'', ''ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱦᱮᱯᱤ ᱟᱱᱩ'' ᱟᱨ ''ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱪᱟᱨᱤ'' ᱥᱟᱶ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱠᱤᱞᱤᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱢᱟᱢᱯᱟᱡᱷᱟᱢ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/24/stories/2003042400120203.htm|work=[[The Hindu]]|last=Pillai|first=Sreedhar|title=Box-office update|date=28 April 2003|access-date=24 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204201012/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/24/stories/2003042400120203.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/kilichundan-mambazham-review-malayalam-pclu1idhbfgij.html|title=Kilichundan Mambazham|website=[[Sify]]|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204202732/http://www.sify.com/movies/kilichundan-mambazham-review-malayalam-pclu1idhbfgij.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ''ᱵᱟᱞᱮᱴᱴᱟᱱ'', ᱵᱷᱤ. ᱮᱢ. ᱵᱷᱤᱱᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/01/01/stories/2004010101290200.htm|title=Tinsel world sees a bright picture|work=[[The Hindu Business Line]]|last1=Venkatraman|first1=Latha|last2=Radhakrishnan|first2=Sankar|date=1 January 2004|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20100307015933/http://www.thehindubusinessline.com/2004/01/01/stories/2004010101290200.htm|archive-date=7 March 2010|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱯᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱩᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="balettan">{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2003/09/04/stories/2003090401100200.htm|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal back to 'chammal' role|last1=Abhijath|last2=Ram|date=4 September 2003|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20060628023259/http://www.hindu.com/mp/2003/09/04/stories/2003090401100200.htm|archive-date=28 June 2006|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐૦᱔ ᱨᱮ, ''ᱱᱟᱴᱴᱩᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱩ'' ᱟᱨ ''ᱢᱟᱢᱵᱟᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'' ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/malayalam-cinema-analysis-2004-news-malayalam-kkfvAKceaeasi.html|title=Malayalam cinema- Analysis 2004!|website=[[Sify]]|author=Moviebuzz|date=1 January 2005|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204202246/http://www.sify.com/movies/malayalam-cinema-analysis-2004-news-malayalam-kkfvAKceaeasi.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱩᱫᱟᱭᱟᱱᱟᱱᱩ ᱛᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱸᱥ ᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱚᱫᱳᱫᱚᱨᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱠᱳᱴ, [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱟᱨ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱾<ref name="udayan"/> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱽᱞᱮᱥᱥᱤ ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱛᱷᱟᱱᱢᱟᱛᱷᱨᱟ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱞᱡᱟᱭᱢᱟᱨᱥ ᱟᱡᱟᱨ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="thanmatra">{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/feb/15sd1.htm|title=Exclusive! Mohanlal on Thanmatra|work=[[Rediff.com]]|last=Warrier|first=Shobha|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195922/http://specials.rediff.com/movies/2006/feb/15sd1.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="thanmatra"/><ref name="hindu2"/><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/blessy/20060308.htm|title=Blessy: Thrilled about winning|work=[[Rediff.com]]|first=Paresh C.|last=Palicha|date=8 March 2006|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195711/http://www.rediff.com/movies/report/blessy/20060308.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱥᱟᱶ ''ᱨᱟᱥᱟᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱟᱜ ''ᱠᱤᱨᱛᱷᱤᱪᱟᱠᱨᱟ'' ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ, ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱴ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/superstars-continue-their-reign/article3231843.ece|work=[[The Hindu]]|title=Superstars continue their reign|date=29 December 2006|access-date=30 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195419/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/superstars-continue-their-reign/article3231843.ece|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱵᱽᱰ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ''ᱟᱨᱟᱱ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱚᱲ ᱤᱧ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾"<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mohanlal-dissociates-himself-from-aran/article3087136.ece|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal dissociates himself from 'Aran'|last=Kumar|first=S. R. Ashok|date=8 August 2006|access-date=8 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195238/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mohanlal-dissociates-himself-from-aran/article3087136.ece|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ ᱠᱚ ''ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱟ'' (᱒᱐᱐᱘) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱱᱫᱟᱦᱟᱨ'' (᱒᱐᱑᱐) ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱤᱣᱴᱮᱱᱟᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2013/sep/04/mohanlals-fb-page-crosses-one-million-fans-513324.html|title=Mohanlal's FB page crosses one million fans|work=[[The New Indian Express]]|date=4 September 2013|access-date=20 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195045/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2013/sep/04/Mohanlals-FB-page-crosses-one-million-fans-513324.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱴᱤ. ᱠᱩᱱᱡᱩ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱮᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱟᱨᱟᱫᱮᱥᱤ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ Sify.com ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱰᱤᱭᱚᱢ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾" ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ''ᱦᱮᱞᱳ'' ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20100305075728/http://www.bharatwaves.com/news/Mohanlal%E2%80%99s-Hello:-biggest-Mollywood-hit-of-2007-7964.html "Malayalam Cinema News : Mohanlal's 'Hello': biggest Mollywood hit of 2007".] Bharatwaves.com. Retrieved 15 January 2011.</ref><ref>[http://www.sify.com/movies/pardesi-review-malayalam-14542769.html Movie Review:Pardesi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131222221213/http://www.sify.com/movies/pardesi-review-malayalam-14542769.html |date=22 December 2013 }}. Sify.com. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱟᱜᱽ'', (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱠᱤ ᱟᱜᱽ'' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ), ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ''ᱥᱳᱞᱮ'' (᱑᱙᱗᱕) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱱᱡᱤᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214 |title=Boxofficeindia.com |publisher=[[Box Office India]] |access-date=12 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109040918/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214 |archive-date=9 November 2013 |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱤᱥᱴᱟᱨᱟᱨ ᱵᱽᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ''ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ:᱒᱐'' ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱩᱱᱱᱟᱭᱯᱳᱞ ᱳᱨᱩᱵᱷᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱮᱵᱷᱤᱰᱟᱢ ᱥᱣᱟᱨᱜᱟᱢᱟᱱᱩ'', ᱫᱚ ᱨᱳᱥᱟᱱ ᱟᱱᱰᱨᱤᱣᱥ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
===ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ (᱒᱐᱑᱐-᱒᱐᱑᱕)===
[[File:Bachan mohanlal.jpg|thumb|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ [[ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ]] ᱥᱟᱶ|alt=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ ᱥᱟᱶ]]
᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ''ᱡᱟᱱᱟᱠᱟᱱ'', ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱥ. ᱮᱱ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱴ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱤᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱥᱯᱮᱠᱴᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱟᱞᱮᱠᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱫᱟ ᱜᱽᱨᱮᱴ'', ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ ᱱᱟᱜᱟᱵᱷᱟᱞᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱤᱠᱟᱞ ᱨᱮᱥᱤ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱳᱨᱩ ᱱᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱩᱢ'', ᱴᱤ. ᱠᱮ ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱᱯᱤᱞᱞᱟ ᱨᱟᱡᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱨᱚᱥᱴᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ-ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱠᱳᱢᱵᱳ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱥᱤᱠᱠᱟᱨ,'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱨᱠ ᱨᱤᱵᱷᱮᱧᱡᱽ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱢ. ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱳᱨᱤ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱢᱡᱟᱱ|ᱨᱟᱢᱡᱟᱱ]] ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14957248&cid=14625530|title = Kerala Box-Office (September 1 to 16)|date = 18 September 2010|access-date = 11 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028080936/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14957248&cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''ᱠᱟᱱᱫᱟᱦᱟᱨ'' ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱘᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱭᱡᱮᱠᱤᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ ᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱾
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱤᱥᱴᱟᱨᱟᱨ ''ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱵᱽᱨᱟᱫᱟᱨᱥ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤᱭ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱫᱟᱭᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟ-ᱥᱤᱵᱤ ᱠᱮ. ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ, ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱛᱷ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite news|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Can-Mohanlal-pull-it-off/articleshow/7734697.cms|title = Can Mohanlal pull it off?|date = 18 March 2011|work = [[The Times of India]]|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20161205101608/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Can-Mohanlal-pull-it-off/articleshow/7734697.cms|archive-date = 5 December 2016|url-status = live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.rediff.com/movies/review/south-review-christian-brothers/20110318.htm|title = Review: Christian Brothers is entertaining|date = 18 March 2011|work = rediff.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141019005606/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-christian-brothers/20110318.htm|archive-date = 19 October 2014|url-status = live}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ [[ᱵᱤᱥᱩ]] (ᱮᱯᱨᱤᱞ) ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱤᱥᱴᱟᱨᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱢᱮᱠᱟᱨᱴᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/2011-was-troublesome-for-malayalam-films/217739-8-70.html|title = 2011 was troublesome for Malayalam films|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023221826/http://ibnlive.in.com/news/2011-was-troublesome-for-malayalam-films/217739-8-70.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱯᱨᱟᱱᱟᱭᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱽᱞᱮᱥᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷ-ᱵᱤᱴ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, ᱚᱱᱩᱯᱚᱢ ᱠᱷᱮᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱟᱯᱨᱟᱫᱷᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱛᱷᱤᱣᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/ |title=Mohanlal, Blessy bag Critics award |date=18 May 2012 |publisher=mathrubhumi.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529040906/http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/ |archive-date=29 May 2012}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱱᱮᱦᱟᱵᱷᱤᱰᱩ'', ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>[http://www.sify.com/movies/snehaveedu-review-malayalam-14980318.html Movie Review: Snehaveedu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131011085931/http://www.sify.com/movies/snehaveedu-review-malayalam-14980318.html |date=11 October 2013 }}. Sify.com. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ, ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱤᱥᱯᱮᱥ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱥᱱᱮᱦᱟᱵᱷᱤᱰᱩ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱓᱐᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/sneha-veedu-mohanlal-s-300th-film-imagegallery-malayalam-ljtmomdedidsi.html|title = Sneha Veedu Mohanlal's 300th film|access-date = 12 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081228/http://www.sify.com/movies/sneha-veedu-mohanlal-s-300th-film-imagegallery-malayalam-ljtmomdedidsi.html|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14981090&cid=14625530|title = Kerala Box-Office- September 12 to October 8|date = 12 October 2011|website = [[Sify]]|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081231/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14981090&cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱠᱟᱫᱷᱟ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ-ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ-ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱠᱳᱢᱵᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ-ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14989183&cid=14625530|title = Kerala Box-Office – Dec 16 to Jan 11|date = 19 January 2012|access-date = 12 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081233/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14989183&cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ-ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱟᱥᱟᱱᱳᱵᱷᱵᱷᱟ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱳᱥᱟᱱ ᱟᱱᱰᱨᱤᱣᱥ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱵᱤ-ᱥᱟᱱᱡᱟᱭ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱟᱱᱳᱵᱷᱟ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱣᱳᱢᱮᱱᱟᱭᱤᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱟᱱᱳᱵᱷᱟ ᱟᱜ ᱤᱴᱟᱨᱱᱟᱞ ᱤᱥᱯᱨᱤᱝ - ᱵᱟᱦᱟ ᱵᱩᱴᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱢᱩᱵᱷᱤ ''ᱛᱮᱡᱽ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ-ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ''ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱭᱳ-ᱱᱳᱭᱟᱨ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ, ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱣᱰ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.rediff.com/movies/review/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm|title = Review: Mohanlal excels in Grandmaster|date = 4 May 2012|access-date = 12 October 2014|work = rediff.com|archive-url = https://web.archive.org/web/20141018235924/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm|archive-date = 18 October 2014|url-status = live}}</ref> UTV ᱢᱳᱥᱚᱱ ᱯᱤᱠᱪᱟᱨᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Prakash|first=Asha|title=How about paying for viewing films online?|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/How-about-paying-for-viewing-films-online/articleshow/16322780.cms|access-date=24 November 2016|work=[[The Times of India]]|date=10 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031085616/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/How-about-paying-for-viewing-films-online/articleshow/16322780.cms|archive-date=31 October 2017|url-status=live}}</ref> ''ᱤᱥᱯᱤᱨᱤᱴ'', ᱨᱚᱱᱡᱤᱛᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ ᱧᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱵᱷᱭᱟᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱴᱮᱠᱥᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/malayalam-film-spirit-exempted-from-tax/267983-71-210.html|title = Malayalam film 'Spirit' exempted from tax|date = 26 June 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161143/http://ibnlive.in.com/news/malayalam-film-spirit-exempted-from-tax/267983-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱒᱕-ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/spirit-completes-100-day-run-on-box-office/293536-71-210.html|title = Spirit: Completes 100 day run on Box office|date = 20 September 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023115500/http://ibnlive.in.com/news/spirit-completes-100-day-run-on-box-office/293536-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ''ᱨᱟᱱ ᱵᱮᱵᱤ ᱨᱟᱱ'', [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤᱭ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱟᱦᱚᱨᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/malayalam-review-run-baby-run-is-gripping-thriller/287092-71-212.html|title = Malayalam Review: 'Run Baby Run' is a gripping thriller|date = 31 August 2012|access-date = 12 October 2014|publisher = ibnlive.in.com|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161149/http://ibnlive.in.com/news/malayalam-review-run-baby-run-is-gripping-thriller/287092-71-212.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/run-baby-run-to-trivandrum-lodge-mohanlal-is-giving-back-to-back-hits/299788-71-210.html|title = 'Run Baby Run' to 'Trivandrum lodge', Mohanlal is giving back to back hits|date = 10 October 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161157/http://ibnlive.in.com/news/run-baby-run-to-trivandrum-lodge-mohanlal-is-giving-back-to-back-hits/299788-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ''ᱠᱟᱨᱢᱟᱭᱳᱫᱷᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱰ (Mad) ᱢᱮᱰᱰᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱤᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱱᱮᱡᱽ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱜ ᱟᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱵᱽ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
[[File:Mohanlal.jpg|thumb|upright|left|alt=ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱫᱦᱟᱸ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱮᱝᱜᱟᱞ (angle) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱑᱗-ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ]]
᱒᱐᱑᱓ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ, ''ᱫᱨᱤᱥᱭᱟᱢ'' ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱞᱳᱠᱯᱟᱞ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱡᱤᱞᱮᱱᱴᱮ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱞᱳᱠᱯᱟᱞ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱡᱤᱞᱮᱱᱴᱮ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤᱭ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱥ. ᱮᱱ. ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱨᱮᱰ ᱣᱟᱭᱤᱱ'', ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱵᱟᱯᱯᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱞᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱞᱮᱰᱤᱥ ᱮᱱᱰ ᱡᱮᱱᱴᱮᱞᱢᱮᱱ'', ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, IT ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱠᱰᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾'' ''ᱜᱤᱛᱷᱟᱧᱡᱚᱞᱤ'', ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱳᱨᱚᱨ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱱᱤᱪᱤᱛᱨᱟᱛᱷᱟᱡᱷᱩ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱤᱱ-ᱚᱯᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱨ. ᱥᱟᱱᱱᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱫᱨᱤᱥᱭᱟᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱛᱷᱩ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱖᱒ ᱠᱳᱴᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=DC|title=Mohanlal's Pulimurugan becomes first Malayalam film to gross over 100 crore rupees|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/071116/mohanlals-pulimurugan-becomes-first-malayalam-film-to-gross-over-100-crore-rupees.html|access-date=12 January 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122062944/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/071116/mohanlals-pulimurugan-becomes-first-malayalam-film-to-gross-over-100-crore-rupees.html|archive-date=22 November 2016|url-status=live}}</ref>''
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱮᱠᱥᱚᱱ-ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱡᱤᱞᱞᱟ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱟᱶ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨ. ᱴᱤ. ᱱᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱨ. ᱵᱤ. ᱪᱚᱣᱫᱷᱟᱨᱤ ᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=First Day Box Office Collections of 'Jilla' and 'Veeram'|url=http://www.deccanchronicle.com/140111/entertainment-kollywood/article/first-day-box-office-collections-jilla-and-veeram|publisher=[[Deccan Chronicle]]|date=15 January 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006104616/http://www.deccanchronicle.com/140111/entertainment-kollywood/article/first-day-box-office-collections-jilla-and-veeram|archive-date=6 October 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Pongal releases 'Jilla', 'Veeram' gold spinners|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Pongal-releases-Jilla-Veeram-gold-spinners/articleshow/28882331.cms|publisher=[[The Times of India]]|author=IANS|date=16 January 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801011522/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Pongal-releases-Jilla-Veeram-gold-spinners/articleshow/28882331.cms|archive-date=1 August 2017|url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱘᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news|last=Mehta|first=Ankita|title='Jilla' Box Office Collection: Vijay-Mohanlal Starrer Wins BO Battle|url=http://www.ibtimes.co.in/jilla-box-office-collection-vijay-mohanlal-starrer-wins-bo-battle-537429|access-date=12 January 2017|work=[[International Business Times]]|date=5 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215001253/http://www.ibtimes.co.in/jilla-box-office-collection-vijay-mohanlal-starrer-wins-bo-battle-537429|archive-date=15 February 2017|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title='Ilayathalapathy' Vijay-Mohanlal's 'Jilla' Set to Complete 100-Day Theatrical Run|url=http://www.ibtimes.co.in/039ilayathalapathy039-vijay-mohanlal039s-039jilla039-set-to-complete-100-day-theatrical-run-548546|work=[[International Business Times]]|author=Sangeetha Seshagiri|date=17 April 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141011225222/http://www.ibtimes.co.in/039ilayathalapathy039-vijay-mohanlal039s-039jilla039-set-to-complete-100-day-theatrical-run-548546|archive-date=11 October 2014|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱷᱨᱚᱰ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱭᱤᱥᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱩᱛᱷᱟᱨᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ-ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱢᱤᱝ-ᱚᱯᱷ-ᱮᱡᱽ ᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱥᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱥᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱳᱢᱤᱠᱟᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱮᱨᱩᱪᱟᱡᱷᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱩᱱ ᱵᱷᱚᱭᱫᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱤᱝᱢᱮᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱮ [[ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱩᱵᱟᱨᱱᱮᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ USA ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱢᱤᱠᱥ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱭᱛᱷᱨᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱫᱽᱞᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ DRDO ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱥᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱮᱱᱱᱩᱢ ᱮᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱢ'', ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱟᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱧᱡᱩ ᱣᱟᱨᱤᱭᱟᱨ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱞᱟᱭᱞᱟ ᱳ ᱞᱟᱭᱞᱟ'' ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤᱭ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛᱷ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱞᱳᱦᱟᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱭᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=IBTimes|title=Charlie, I, Puli, Loham, Amar Akbar Anthony among top 5 movies with good opening day collection at Kerala box office|url=http://www.ibtimes.co.in/charlie-i-puli-loham-amar-akbar-anthony-among-top-5-movies-good-opening-day-collection-kerala-661271|access-date=12 January 2017|work=[[International Business Times]]|date=29 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170106102142/http://www.ibtimes.co.in/charlie-i-puli-loham-amar-akbar-anthony-among-top-5-movies-good-opening-day-collection-kerala-661271|archive-date=6 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱨᱤᱵᱷᱮᱧᱡᱽ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱠᱟᱱᱟᱞ'' ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
[[File:Mohanlal 1.jpg|thumb|᱔᱘-ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ]]
===ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱩᱛᱟᱹᱨ-ᱪᱟᱲᱦᱟᱣ (᱒᱐᱑᱖-᱒᱐᱒᱔)===
᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱓᱗᱘ ᱠᱳᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱤᱥᱤᱯᱴᱥ ᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ([[ᱟᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ]], [[ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ), ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="top5">{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=2016 Box Office Kings : Mohanlal is the only Malayalam actor among top 5, Aamir Khan tops the list, followed by Akshay Kumar and Salman Khan|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/2016-box-office-kings-mohanlal-is-the-only-malayalam-actor-among-top-5-aamir-khan-tops-the-list-followed-by-akshay-kumar-and-salman-khan-1483966620.html|access-date=12 January 2017|work=Catch News|date=9 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170112061634/http://www.catchnews.com/regional-cinema/2016-box-office-kings-mohanlal-is-the-only-malayalam-actor-among-top-5-aamir-khan-tops-the-list-followed-by-akshay-kumar-and-salman-khan-1483966620.html|archive-date=12 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱟ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱭᱮᱞᱮᱴᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱮᱭ ᱰᱟᱵᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Jayaram|first=Deepika|title=It's a pleasure to learn and dub in Telugu: Mohanlal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Its-a-pleasure-to-learn-and-dub-in-Telugu-Mohanlal/articleshow/52851841.cms|access-date=22 June 2016|work=[[The Times of India]]|date=21 June 2016|archive-date=30 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930005823/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Its-a-pleasure-to-learn-and-dub-in-Telugu-Mohanlal/articleshow/52851841.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Mohanlal dubbing for 'Manamantha'|url=http://www.sify.com/movies/mohanlal-dubbing-for-manamantha-news-telugu-qgvjDfdchajhg.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160621103338/http://www.sify.com/movies/mohanlal-dubbing-for-manamantha-news-telugu-qgvjDfdchajhg.html|url-status=dead|archive-date=21 June 2016|website=[[Sify]]|access-date=22 June 2016|date=21 June 2016}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱜᱮᱨᱮᱡᱽ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱟᱴᱟᱞᱟ ᱥᱤᱵᱷᱟ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/janatha-garage-review-this-mohanlal-jr-ntr-film-is-an-entertaining-ride-for-the-most-part-2986476.html|title=Janatha Garage review: This Mohanlal, Jr NTR film is an entertaining ride for the most part|website=Firstpost|date=September 2016 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ,<ref>{{cite news|last=Hooli|first=Shekhar H|title=Janatha Garage 3rd week box office collection: Jr NTR film emerges as the highest grosser of 2016|url=http://www.ibtimes.co.in/janatha-garage-3rd-week-box-office-collection-jr-ntr-film-emerges-highest-grosser-2016-694855|access-date=26 September 2016|work=[[International Business Times]]|date=23 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926023119/http://www.ibtimes.co.in/janatha-garage-3rd-week-box-office-collection-jr-ntr-film-emerges-highest-grosser-2016-694855|archive-date=26 September 2016|url-status=live}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱑᱓᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="JG">{{cite news|author=DC|title=6 South Indian films that turned out to be game-changers in 2016|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/301216/6-south-indian-films-that-turned-out-to-be-game-changers-in-2016.html|access-date=12 January 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|date=30 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113012015/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/301216/6-south-indian-films-that-turned-out-to-be-game-changers-in-2016.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ-ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱳᱯᱯᱟᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱬᱟ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=Kerala Box Office: Mohanlal's Oppam is now highest grosser of 2016, beats Jacobinte Swargarajyam|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-oppam-is-now-highest-grosser-of-2016-beats-jacobinte-swargarajyam-1474716416.html|access-date=26 September 2016|work=Catch News|date=24 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001833/http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-oppam-is-now-highest-grosser-of-2016-beats-jacobinte-swargarajyam-1474716416.html|archive-date=27 September 2016|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ-ᱟᱨ-ᱟᱫᱷᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ {{INR}}᱕᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱠ ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title=Mohanlal has two 50 crore blockbusters in his kitty!|url=http://www.sify.com/movies/mohanlal-has-two-50-crore-blockbusters-in-his-kitty-news-malayalam-qkssadjifbbdc.html|website=[[Sify]]|access-date=11 November 2016|date=18 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025204019/http://www.sify.com/movies/mohanlal-has-two-50-crore-blockbusters-in-his-kitty-news-malayalam-qkssadjifbbdc.html|archive-date=25 October 2016|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱖᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=After Drishyam, Ajay Devgn to reprise Mohanlal's role in Oppam|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/after-drishyam-ajay-devgn-to-reprise-mohanlal-s-role-in-oppam-1482872134.html|access-date=12 January 2017|work=Catch News|date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114184512/http://www.catchnews.com/regional-cinema/after-drishyam-ajay-devgn-to-reprise-mohanlal-s-role-in-oppam-1482872134.html|archive-date=14 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟᱭᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱩᱞᱤᱢᱩᱨᱩᱜᱟᱱ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ {{INR}}᱑᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Viswanath|first=Chandrakanth|title=Mohanlal's Pulimurugan breaches the Rs 100 crore mark|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html|access-date=11 November 2016|work=[[The New Indian Express]]|date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111194211/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html|archive-date=11 November 2016|url-status=dead}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱑᱕᱒ ᱠᱳᱴᱤ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=R.|first=Manoj Kumar|title=Pulimurugan box office: Mohanlal-starrer breaking records, making history|url=http://indianexpress.com/article/regional/pulimurugan-box-office-mohanlal-starrer-breaking-records-making-history-3075509/|access-date=10 October 2016|work=[[The Indian Express]]|date=10 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010203623/http://indianexpress.com/article/regional/pulimurugan-box-office-mohanlal-starrer-breaking-records-making-history-3075509/|archive-date=10 October 2016|df=dmy-all}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱥᱯᱳᱱᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱮᱥ ᱥᱤ. ᱯᱟᱞᱤᱪᱟ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱮᱞᱤᱵᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱛᱷᱨᱤᱞᱤᱝ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾"<ref>{{cite web|last=Palicha|first=Paresh C.|title=Review: Pulimurugan is a thrilling experience|url=http://www.rediff.com/movies/report/review-pulimurugan-is-a-thrilling-experience/20161012.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=18 November 2016|date=12 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118155436/http://www.rediff.com/movies/report/review-pulimurugan-is-a-thrilling-experience/20161012.htm|archive-date=18 November 2016|url-status=live}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱟᱞ ᱛᱷᱟᱞᱤᱨᱠᱠᱩᱢᱵᱳᱞ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="top5"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''᱑᱙᱗᱑: ᱵᱤᱭᱳᱱᱰ ᱵᱚᱨᱰᱟᱨᱥ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal is a busy bee|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Nikki-to-play-a-Tamil-belle-in-Major-Ravis-war-drama/articleshow/55923840.cms|access-date=18 January 2017|work=[[The Times of India]]|date=12 December 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱥᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱰᱩᱣᱟᱞᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Upadhyaya|first=Prakash|title=Rockline Venkatesh ventures into Malayalam; to produce Mohanlal's next film|url=http://www.ibtimes.co.in/rockline-venkatesh-ventures-into-malayalam-produce-mohanlals-next-film-713760|access-date=5 February 2017|work=[[International Business Times]]|date=27 January 2017}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱮᱞᱤᱯᱟᱫᱤᱱᱴᱮ ᱯᱩᱥᱛᱷᱟᱠᱟᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱞ ᱡᱳᱥ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱳᱞᱟᱵᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite news|last=Mishra|first=Nivedita|title=From Baahubali's Prabhas to Mersal's Vijay, these south stars were the newsmakers in 2017|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/from-baahubali-s-prabhas-to-mersal-s-vijay-these-south-stars-were-the-newsmakers-in-2017/story-0YgCfdolIM7LoTzfvlXSJL.html|access-date=28 August 2019|work=[[Hindustan Times]]|date=28 December 2017|archive-date=28 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828073547/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/from-baahubali-s-prabhas-to-mersal-s-vijay-these-south-stars-were-the-newsmakers-in-2017/story-0YgCfdolIM7LoTzfvlXSJL.html|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ'' ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Soman|first=Deepa|title=Mohanlal to be the lead in B Unnikrishnan's next film too!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-be-the-lead-in-B-Unnikrishnans-next-film-too/articleshow/35440215.cms|access-date=28 April 2018|work=[[The Times of India]]|date=22 May 2014}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Speed News Desk|title=Kerala Box Office: Mohanlal's Villain had a humongous opening weekend, emerges 3rd all-time opener after Baahubali 2 and Pulimurugan|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-villain-had-a-humongous-opening-weekend-emerges-3rd-all-time-opener-after-baahubali-2-and-pulimurugan-87449.html|access-date=4 November 2017|work=Catch News|date=30 October 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107011529/http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-villain-had-a-humongous-opening-weekend-emerges-3rd-all-time-opener-after-baahubali-2-and-pulimurugan-87449.html|archive-date=7 November 2017|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|author=Forbes India|title=Mohanlal: Strong and steady|url=http://www.forbesindia.com/article/2017-celebrity-100/mohanlal-strong-and-steady/49033/1|work=[[Forbes India]]|date=1 January 2018}}</ref>
᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱟᱫᱷᱤ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱭᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱠᱳᱪᱩᱱᱱᱤ'' ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱠᱠᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱩᱱᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=Mohanlal on Aadhi: Pranav has done a good job|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-on-aadhi-pranav-has-done-a-good-job-5043453/|access-date=30 January 2018|work=[[The Indian Express]]|date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129115528/http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-on-aadhi-pranav-has-done-a-good-job-5043453/|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author=Onmanorama staff|title=Mohanlal joins Nivin Pauly's 'Kayamkulam Kochunni,' Rosshan reveals role|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2018/01/09/mohanlal-joins-nivin-paulys-kayamkulam-kochunni-rosshan-reveals-.html|access-date=9 January 2018|work=[[Malayala Manorama]]|date=9 January 2018}}</ref><ref>{{cite news|last=Soman|first=Deepa|title=Mohanlal joins the sets of Kayamkulam Kochunni|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-joins-the-sets-of-kayamkulam-kochunni/articleshow/62916059.cms|access-date=15 February 2018|work=[[The Times of India]]|date=14 February 2018}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ, ''ᱱᱤᱨᱟᱞᱤ'' ᱟᱨ ''ᱰᱨᱟᱢᱟ'' ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |title=Mohanlal teams up with Bollywood filmmaker for a thriller |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-teams-up-with-bollywood-filmmaker-for-a-thriller/articleshow/60938490.cms |access-date=28 January 2018 |work=[[The Times of India]] |date=4 October 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Kumar R. |first=Manoj |title=Mohanlal promises a lot of action in his next film, see photo |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-ajoy-varma-5035695/ |access-date=28 January 2018 |work=[[The Indian Express]] |date=23 January 2018}}</ref><ref>{{cite news|title=Ranjith's 'Drama' starring Mohanlal to release on November 1|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/sep/11/ranjiths-drama-starring-mohanlal-to-release-on-november-1-1870225.html|access-date=24 September 2018|work=[[The New Indian Express]]|agency=Express News Service|date=11 September 2018}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱮᱱᱴᱟᱥᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱳᱰᱤᱭᱟᱱ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ. ᱮ. ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=<!--staff writer-->|title=Odiyan: Mohanlal shoots in Varanasi, tells us more about his character Manikyan. Watch video|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/odiyan-mohanlal-shoots-in-varanasi-tells-us-more-about-his-character-manikyan-watch-video/story-KRL8vkUip0HFwYTcpXovyH.html|access-date=15 November 2018|work=[[Hindustan Times]]|date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite news|last=M. K.|first=Surendhar|title=Odiyan sets industry record with Rs 21.5 cr domestic opening weekend total; 2.0 stacks up more records |url=https://www.firstpost.com/entertainment/odiyan-sets-industry-record-with-rs-21-5-cr-domestic-opening-weekend-total-2-0-stacks-up-more-records-5751571.html|access-date=19 December 2018|work=Firstpost|date=19 December 2018}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱥᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ''ᱞᱩᱥᱤᱯᱷᱟᱨ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=Mohanlal-Prithviraj film Lucifer goes on floor|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithviraj-film-lucifer-goes-on-floor-5262195/|access-date=25 September 2018|work=The Indian Express|date=16 July 2018}}</ref> ''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱟᱠᱥᱟᱱᱟ. ᱮᱱ. ᱯᱟᱞᱟᱴ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "''ᱞᱩᱥᱤᱯᱷᱟᱨ'' ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱷᱮᱱᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱢ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱮᱢ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱭᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ᱾"<ref>{{Cite magazine|author=Lakshana N. Palat |date=March 29, 2019 |title=Lucifer Movie Review: New Prithviraj film is for diehard Mohanlal fans|url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/lucifer-movie-review-new-prithviraj-film-is-for-diehard-mohanlal-fans-1489097-2019-03-29|access-date=2021-11-24|magazine=India Today|language=en}}</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ₹᱒᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ, ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/lucifer-box-office-mohanlal-film-collects-rs-100-crore-worldwide-5665523/|title=Lucifer box office: Mohanlal film collects Rs 100 crore worldwide|date=8 April 2019|access-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409131841/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/lucifer-box-office-mohanlal-film-collects-rs-100-crore-worldwide-5665523/|archive-date=9 April 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 June 2019|title=Mohanlal's Lucifer storms into Rs 200 crore club, first for Malayalam cinema|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-s-lucifer-storms-into-rs-200-crore-club-first-for-malayalam-cinema/story-vTm7JXaAdz0FWFTllE4n2I.html|access-date=16 July 2021|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=11 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611022057/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-s-lucifer-storms-into-rs-200-crore-club-first-for-malayalam-cinema/story-vTm7JXaAdz0FWFTllE4n2I.html|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱤᱴᱴᱤᱢᱟᱱᱤ: ᱢᱮᱰ ᱤᱱ ᱪᱟᱭᱱᱟ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱰᱟᱨᱮᱴ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Pillai|first=Sreedhar|title=Ittymaani: Made In China, Love Action Drama, Brothers Day, Finals: Why Onam 2019 releases failed at the box-office|url=https://www.firstpost.com/entertainment/ittymaani-made-in-china-love-action-drama-brothers-day-finals-why-onam-2019-releases-failed-at-the-box-office-7341581.html|access-date=29 September 2019|work=[[Firstpost]]|date=15 September 2019}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱟᱯᱯᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/kaappaan-tops-tn-kerala-box-office-in-opening-weekend-gaddalakonda-ganesh-earns-rs-25-cr-globally-7398541.html|title=Mohanlal starrer Kaappaan tops TN, Kerala box office in opening weekend; Gaddalakonda Ganesh earns Rs 55 cr globally|date=2019-09-25|website=Firstpost|language=en|access-date=2020-04-19|archive-date=19 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819131706/https://www.firstpost.com/entertainment/kaappaan-tops-tn-kerala-box-office-in-opening-weekend-gaddalakonda-ganesh-earns-rs-25-cr-globally-7398541.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/kaappaan-movie-review-despite-stellar-star-cast-suriya-mohanlal-starrer-loses-focus-2316599.html|title=Kaappaan Movie Review: Despite Stellar Star Cast, Mohanlal-Suriya Starrer Loses Focus|website=News18|date=2019-09-20|access-date=2019-10-26|archive-date=26 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026175438/https://www.news18.com/news/movies/kaappaan-movie-review-despite-stellar-star-cast-suriya-mohanlal-starrer-loses-focus-2316599.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱽᱨᱟᱫᱟᱨ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ-ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Mohanlal and Siddique to team up for project titled 'Big Brother'|url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-and-siddique-team-project-titled-big-brother-82520|access-date=26 May 2019|work=[[The News Minute]]|date=5 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526181945/https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-and-siddique-team-project-titled-big-brother-82520|archive-date=26 May 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal, Siddique to team up for an action-comedy|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-siddique-to-team-up-for-an-action-comedy/articleshow/64435104.cms|access-date=26 May 2019|work=[[The Times of India]]|date=3 June 2018|archive-date=11 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011091015/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-siddique-to-team-up-for-an-action-comedy/articleshow/64435104.cms|url-status=live}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ ''ᱫᱨᱤᱥᱭᱟᱢ ᱒'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱛᱷᱩ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱤᱢ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=6 February 2021|title=Drishyam 2 trailer: Ghost from the past comes to haunt Mohanlal|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/drishyam-2-trailer-the-ghost-from-the-past-comes-to-haunt-mohanlal-7177482/|access-date=8 February 2021|website=The Indian Express|language=en|archive-date=27 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227153724/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/drishyam-2-trailer-the-ghost-from-the-past-comes-to-haunt-mohanlal-7177482/|url-status=live}}</ref> ᱦᱚᱨᱤᱪᱚᱨᱚᱱ ᱯᱩᱫᱤᱯᱯᱮᱰᱤ ᱮ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱡᱽᱠᱩᱴᱴᱤ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱴᱨᱮᱱᱰ (restrained) ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref>{{Cite news |last=Pudippedi |first=Haricharan |date=19 February 2021 |title=Drishyam 2 review: Mohanlal, Jeethu Joseph reunite for one of the best sequels ever |work=[[Hindustan Times]] |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/drishyam-2-review-mohanlal-jeethu-joseph-reunite-for-one-of-the-best-sequels-ever-101613707672069.html |access-date=19 February 2021 |archive-date=19 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210219042754/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/drishyam-2-review-mohanlal-jeethu-joseph-reunite-for-one-of-the-best-sequels-ever-101613707672069.html |url-status=live }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱱᱡᱟᱞᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ IV ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ''ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ: ᱞᱟᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱮᱨᱟᱵᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤ'' ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Box Office: Analyzing theatrical performance of Mohanlal's post-pandemic movies, Marakkar to L2 Empuraan |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/box-office-analysing-theatrical-performance-of-mohanlals-post-pandemic-movies-from-marakkar-to-l2-empuraan-1384093 |website=PINKVILLA |access-date=26 April 2025 |language=en |date=23 April 2025}}</ref><ref>{{cite news|last=Punnoose|first=Aby|date=11 November 2021|title=67th National Film Awards: Marakkar: Lion of the Arabian Sea wins Best Feature Film at National Film Awards|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/67th-national-film-awards-marakkar-arabikkadalinte-simham-wins-the-best-feature-film-award/articleshow/81633289.cms|access-date=11 November 2021|website=Times of India|language=en|archive-date=11 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111163303/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/67th-national-film-awards-marakkar-arabikkadalinte-simham-wins-the-best-feature-film-award/articleshow/81633289.cms|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱨᱳ ᱰᱮᱰᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Palisetty |first=Ramya |title=Prithviraj Sukumaran announces his second directorial Bro Daddy with Mohanlal |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/prithviraj-sukumaran-announces-his-second-directorial-bro-daddy-with-mohanlal-1816663-2021-06-18 |access-date=15 July 2021 |work=[[India Today]] |date=18 June 2021 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619201702/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/prithviraj-sukumaran-announces-his-second-directorial-bro-daddy-with-mohanlal-1816663-2021-06-18 |url-status=live }}</ref> ᱡᱟᱱᱟᱱᱤ ᱠᱮ. ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱴ (hoot) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱚᱱ (expressions) ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱴᱟᱭᱢᱤᱝ ᱫᱚ ᱤᱢᱯᱮᱠᱮᱵᱚᱞᱜᱮᱭᱟ ᱾"<ref>{{cite news |last=K. |first=Janani |title=Bro Daddy Movie Review: Mohanlal, Prithviraj's fun family drama is not Badhaai Ho, but better |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/bro-daddy-movie-review-mohanlal-prithviraj-fun-family-drama-is-full-of-life-1904564-2022-01-26 |access-date=26 January 2022 |work=[[India Today]] |date=26 January 2022 |archive-date=26 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126070054/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/bro-daddy-movie-review-mohanlal-prithviraj-fun-family-drama-is-full-of-life-1904564-2022-01-26 |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ''ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ'' ᱟᱨ ''ᱢᱚᱱᱥᱴᱟᱨ'' ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title='Thank You', 'Radhe Shyam', 'Aaraattu': A Look At The Biggest Flops Of South Cinema - Films That Fizzled Out |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/thank-you-radhe-shyam-liger-a-look-at-the-biggest-flops-of-south-cinema/aaraattu/slideshow/95660122.cms?from=mdr |access-date=2025-01-20 |website=The Economic Times}}</ref><ref>{{cite web |title=Monster box office collection Day 3: Mohanlal's film underperforms on Sunday|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/monster-box-office-collection-day-3-mohanlals-film-underperforms-on-sunday-2288889-2022-10-24|website=[[India Today]]|date=24 October 2022 |access-date=24 October 2022|quote=the film has been having a lukewarm response from the critics and the audiences.}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱽᱱᱤ+ ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/reviews/malayalam/12th-man/ottmoviereview/91669767.cms | title=12th Man Review: A entertaining, delicious whodunnit | website=[[The Times of India]] | last1=Mathews | first1=Anna }}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱮᱞᱳᱱ'', ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱯᱷᱞᱚᱯ (flop) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-01-31 |title='Alone' box office collection day 4: Mohanlal starrer stays low, mints only Rs 65 lakhs|work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/alone-box-office-collection-day-4-mohanlal-starrer-stays-low-mints-only-rs-68-lakhs/articleshow/97484057.cms}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱮᱭᱞᱟᱨ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=6 January 2023 |title=Mohanlal to have a cameo in Rajinikanth's Jailer, fans call it 'iconic moment' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/mohanlal-to-have-a-cameo-in-rajinikanth-s-jailer-fans-call-it-iconic-moment-101672988696266.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106094648/https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/mohanlal-to-have-a-cameo-in-rajinikanth-s-jailer-fans-call-it-iconic-moment-101672988696266.html |archive-date=6 January 2023 |access-date=6 January 2023 |website=[[Hindustan Times]]}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''ᱱᱮᱨᱩ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱴ (advocate) ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Chakraborty|first=Saikat|title=Mohanlal teams up with Drishyam director Jeethu Joseph for legal drama Neru|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/mohanlal-teams-up-with-drishyam-director-jeethu-joseph-for-legal-drama-neru/cid/1958941|access-date=26 November 2023|work=[[Telegraph India]]|date=14 August 2023|archive-date=26 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126092959/https://www.telegraphindia.com/entertainment/mohanlal-teams-up-with-drishyam-director-jeethu-joseph-for-legal-drama-neru/cid/1958941|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-01-18 |title='Neru' box office collections day 27: Mohanlal's film dominates overseas; mints more than Rs 32 crores |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/neru-box-office-collections-mohanlals-film-dominates-overseas/articleshow/106949938.cms?from=mdr |access-date=2024-01-21 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱯᱨᱟᱵᱷᱤᱱ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ "ᱢᱤᱫ ᱟᱱᱰᱟᱨᱥᱴᱮᱴᱮᱰ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ" ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Praveen|first=S. R.|title='Neru' movie review: Jeethu Joseph and Mohanlal's courtroom drama almost delivers a cathartic high|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/neru-movie-review-jeethu-joseph-and-mohanlals-courtroom-drama-almost-delivers-a-cathartic-high/article67661846.ece|access-date=22 December 2023|work=[[The Hindu]]|date=21 December 2023|archive-date=21 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231221135645/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/neru-movie-review-jeethu-joseph-and-mohanlals-courtroom-drama-almost-delivers-a-cathartic-high/article67661846.ece|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ: ''ᱢᱟᱞᱟᱭᱠᱳᱴᱴᱟᱭ ᱵᱷᱟᱞᱤᱵᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱵᱟᱨᱨᱳᱡᱽ 3D'' ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱮᱞᱤᱭᱳᱨ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/malaikottai-vaaliban-box-office-collection-day-5-mohanlal-lijo-jose-pellissery-film-hits-a-new-low-9133901/#:~:text=So%20far%2C%20the%20film%20has%20grossed%20Rs%2021.75%20crore%20worldwide.&text=On%20Monday%2C%20Malaikottai%20Vaaliban%20experienced,dipped%20to%2010.35%20per%20cent | title=Malaikottai Vaaliban box office collection Day 5: Mohanlal and Lijo Jose Pellissery's film hits a new low on first Monday; earns 90% less than opening day | date=30 January 2024 }}</ref><ref>{{cite web |access-date=31 December 2024 |title=Mohanlal reacts to Barroz's box office failure after film collects Rs 9 cr in 6 days: 'Not made for the numbers'|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reacts-to-barroz-box-office-failure-after-film-collects-rs-9-cr-in-6-days-not-made-for-the-numbers-9752550/ |work=Indian Express|date=30 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20250103190259/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reacts-to-barroz-box-office-failure-after-film-collects-rs-9-cr-in-6-days-not-made-for-the-numbers-9752550/|archive-date=3 January 2025|url-status=live}}</ref>
===ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ (᱒᱐᱒᱕-ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ)===
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ ''L2: ᱮᱢᱯᱩᱨᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=6 October 2023 |title=Mohanlal-Prithviraj film Empuraan starts rolling |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103160033/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |archive-date=3 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> ''Firstpost'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱟᱜᱽᱞᱟᱵᱷᱮ ᱮ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱪᱮᱫ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ ᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱜᱽ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱞ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱱ ᱢᱩᱰ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱤᱢᱳᱥᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾"<ref>{{Cite web |date=27 March 2025 |title=L2: Empuraan movie review: Mohanlal & Prithviraj Sukumaran starrer action-thriller is high on swag, charisma & technical brilliance |url=https://www.firstpost.com/entertainment/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-starrer-action-thriller-is-high-on-swag-charisma-technical-brilliance-13874843.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327085309/https://www.firstpost.com/entertainment/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-starrer-action-thriller-is-high-on-swag-charisma-technical-brilliance-13874843.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=Firstpost |language=en-us}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=29 March 2025 |title=L2 Empuraan worldwide box office collection day 2: Mohanlal film is the fastest Malayalam film to cross ₹100 crore |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-worldwide-box-office-collection-day-2-mohanlal-film-is-the-fastest-malayalam-film-to-cross-100-crore-101743229690067.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329081943/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-worldwide-box-office-collection-day-2-mohanlal-film-is-the-fastest-malayalam-film-to-cross-100-crore-101743229690067.html |archive-date=29 March 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Hindustan Times |language=en-us}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱛᱷᱩᱰᱟᱨᱩᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=India Today Entertainment Desk |date=22 April 2024 |title=Pics: Mohanlal, Shobana reunite for his 360th film with director Tharun Moorthy |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pics-mohanlal-shobana-reunite-for-his-360th-film-with-director-tharun-moorthy-produced-by-m-renjith-under-rejaputhra-visual-media-2530133-2024-04-22 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203133250/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pics-mohanlal-shobana-reunite-for-his-360th-film-with-director-tharun-moorthy-produced-by-m-renjith-under-rejaputhra-visual-media-2530133-2024-04-22 |archive-date=3 December 2024 |access-date=30 November 2024 |work=[[India Today]]}}</ref> ''Hindustan Times'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱟᱛᱷᱟ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱮ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱴᱚᱯ-ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾"<ref>{{Cite web |last=Srinivasan |first=Latha |date=25 April 2025 |title=Thudarum movie review: A top-form Mohanlal shines in fan boy Tharun Moorthy's gripping directorial |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/thudarum-movie-review-a-top-form-mohanlal-shines-in-fan-boy-tharun-moorthys-gripping-directorial-101745582170234.html |access-date=27 April 2025 |website=[[Hindustan Times]]}}</ref> ᱛᱷᱩᱰᱟᱨᱩᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱫᱤᱯ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱞᱟᱱᱴ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱮᱱᱜᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱦᱨᱤᱫᱟᱭᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ''L2: ᱮᱢᱯᱩᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱛᱷᱩᱰᱟᱨᱩᱢ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱦᱨᱤᱫᱟᱭᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Hridayapoorvam Box Office Collection Day 12: Mohanlal Starrer Is A Success, Set To Beat Officer On Duty! |url=https://www.imdb.com/news/ni65467996/ |access-date=2025-09-21 |website=IMDb |language=en-US}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱟ ᱵᱷᱟ ᱵᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱰᱮᱰ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{Citation needed|date=March 2026}}
==ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ==
=== ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ===
[[File:Acclaimed Malayalam film actor Mohan Lal joined the Territorial Army on July 09, 2009 in the rank of an Honorary Lt. Colonel. The Defence Minister, Shri A. K. Antony is seen greeting Shri Mohan Lal soon after his induction.jpg|thumb|upright|left|alt=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱭᱩᱱᱤᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱟᱨ, ᱮ. ᱠᱮ. ᱟᱱᱴᱳᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ]]
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱢᱮᱪᱟᱨ ᱯᱞᱮ (plays) ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱠᱟᱨᱱᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱵᱽᱭᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ) ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ''ᱠᱟᱨᱱᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱯᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱤ ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱚᱰᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱱᱟ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ: "ᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱟᱜ ᱯᱞᱮ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱢᱮᱪᱟᱨ ᱯᱞᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱢ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱯᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱛᱷᱤᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱱᱟ ᱟᱸᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱥᱳᱞᱳ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱤᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱪᱷᱩᱣᱟᱹᱜ ᱟᱨ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱤᱝ ᱜᱮᱭᱟ" ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/mar/13mohan.htm|title=Mohanlal's new obsession|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=13 March 2001|access-date=12 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215005226/http://www.rediff.com/entertai/2001/mar/13mohan.htm|archive-date=15 February 2017|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ: "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ... ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ" ᱾<ref name="rd"/>
''ᱠᱟᱫᱷᱟᱭᱟᱴᱴᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱞᱟᱥᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳ. ᱪᱟᱱᱫᱩ ᱢᱮᱱᱚᱱ, ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ, ᱮᱥ. ᱠᱮ. ᱯᱳᱴᱴᱮᱠᱠᱟᱴᱴ, ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱥᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱝᱠᱟᱨᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ, ᱯᱤ. ᱠᱮᱥᱟᱵᱷᱟᱫᱮᱵᱷ, ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱟᱫᱽ ᱵᱟᱥᱤᱨ, ᱩᱨᱩᱵᱽ, ᱳ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ, ᱮᱢ. ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱟᱱ, ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱞᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱤ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱮᱴ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ, [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm|title=Document for rejuvenating Malayalam to be released|work=[[The Hindu]]|date=28 October 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205135557/http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm|archive-date=5 December 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Mohanlal to enact characters from Malayalam literature|url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090607065324/http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm|archive-date=7 June 2009|work=[[The Hindu Business Line]]|date=4 December 2004|access-date=9 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱠᱮᱥ ''ᱪᱟᱭᱟᱢᱩᱠᱷᱤ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱠᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱥᱟᱱᱛᱷ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱟᱠᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱠᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱞᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱞᱩᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140152/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece|archive-date=19 February 2016|title=Mirroring the pangs of love|work=[[The Hindu]]|date=13 March 2008|access-date=10 December 2016|last=Santhosh|first=K.|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ, ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱳᱪᱤ, ᱟᱨ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ: "''ᱪᱟᱭᱟᱢᱩᱠᱷᱤ'' ᱫᱚ, ᱯᱟᱞᱮ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ" ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/chayamukhi-to-be-staged-today/article119204.ece|title='Chayamukhi' to be staged today|work=[[The Hindu]]|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=20 December 2009|access-date=3 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205135749/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/chayamukhi-to-be-staged-today/article119204.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱳᱵᱷᱟᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱮᱞᱮ ''ᱢᱟᱭᱟ ᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱩᱢᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2009/may/12/mayaravan-unveiled-48387.html|title=Mayaravan unveiled|work=[[The New Indian Express]]|date=12 May 2009|access-date=10 December 2016|last=Varma|first=Sivadas|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224105226/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article117561.ece|archive-date=24 December 2015|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱛᱷᱤᱥ ᱵᱷᱮᱜᱷᱟ ᱫᱚ Lalisom - The Lal Effect ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/nov/05/cult-lalisom-set-to-rock-lalettan-fans-679003.html|title=Cult Lalisom Set to Rock Lalettan Fans|work=[[The New Indian Express]]|agency=Express News Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205142519/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/nov/05/Cult-Lalisom-Set-to-Rock-Lalettan-Fans-679003.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱳ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ {{INR}}᱑.᱖᱓ ᱠᱳᱴᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱤᱯ-ᱥᱤᱝᱠᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱚᱲ-ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/kerala-news/under-social-media-pressure-actor-mohanlal-offers-to-give-back-national-games-performance-money-736535|title=Under Social Media Pressure, Actor Mohanlal Offers to Return National Games Performance Fee|work=[[NDTV]]|last=Koshy|first=Sneha Mary|date=3 February 2015|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205143154/http://www.ndtv.com/kerala-news/under-social-media-pressure-actor-mohanlal-offers-to-give-back-national-games-performance-money-736535|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱨᱚᱲ-ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱵᱟᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/govt-rejects-mohanlals-offer-to-return-money/article6856750.ece|title=Govt rejects Mohanlal's offer to return money|agency=[[Press Trust of India]]|date=4 February 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=6 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205144127/http://www.thehindu.com/sport/govt-rejects-mohanlals-offer-to-return-money/article6856750.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱠᱩᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Lalisom fiasco: Mohanlal refuses to take back remuneration of Rs 1.63 crore|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-lalisom-fiasco-mohanlal-refuses-to-take-back-remuneration-of-rs-163-crore-2058887|access-date=23 July 2017|work=[[Daily News and Analysis]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=7 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204122424/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-lalisom-fiasco-mohanlal-refuses-to-take-back-remuneration-of-rs-163-crore-2058887|archive-date=4 December 2017|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱜᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱱᱮᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱞᱮ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱠᱟᱨᱱᱟᱰ ᱟᱜ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱞᱮ ''ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱟ'' ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ, ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱤᱨᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱱᱟᱜᱟ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱛᱷ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥᱴᱤᱥᱚᱱ, ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱱᱴᱟᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱙ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱪᱟᱨᱪ, ᱠᱟᱞᱟᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece | title=Mohanlal, Mukesh to Set Stage Afire with 'Naga'|work=[[The New Indian Express]]|date=8 August 2015|access-date=10 December 2016|last=Kallungal|first=Dhinesh|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222083204/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece|archive-date=22 December 2015|url-status=dead}}</ref>
=== ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱨ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ===
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱱᱚᱱᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱮᱰᱥ ᱟᱨ ᱦᱩᱢᱟᱱᱤᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱮᱭᱤᱰᱥ ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ AIDS ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-joins-AIDS-awareness-drive/article14733228.ece|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal joins AIDS awareness drive|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=13 March 2007|access-date=30 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205140525/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-joins-AIDS-awareness-drive/article14733228.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="IPL">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/Mohanlal-may-bid-for-IPL-team/articleshow/5184365.cms|work=[[The Times of India]]|title=Mohanlal may bid for IPL team|agency=[[Press Trust of India]]|date=31 October 2009|access-date=31 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205140208/http://timesofindia.indiatimes.com/news/Mohanlal-may-bid-for-IPL-team/articleshow/5184365.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱱᱰᱞᱩᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞᱚᱜ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Mohanlal to be khadi goodwill ambassador|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-to-be-khadi-goodwill-ambassador/article15995736.ecee|access-date=5 December 2016|work=[[The Hindu]]|date=3 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210122445/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-to-be-khadi-goodwill-ambassador/article15995736.ece|archive-date=10 December 2016|url-status=dead}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒0᱑᱕ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱥᱩᱵᱷᱟᱭᱟᱛᱨᱟ ᱒᱐᱑᱕" ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Actor Mohanlal goodwill ambassador of 'Subhayatra' drive|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/actor-mohanlal-goodwill-ambassador-of-subhayatra-drive-115070601022_1.html|access-date=10 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=6 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507203320/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/actor-mohanlal-goodwill-ambassador-of-subhayatra-drive-115070601022_1.html|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ "ᱢᱨᱤᱛᱷᱟᱥᱟᱱᱡᱤᱵᱷᱟᱱᱤ" ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱚᱨᱜᱟᱱ ᱫᱟᱱ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=James|first=Anu|title=Pinarayi Vijayan introduces Mohanlal as goodwill ambassador of Mrithasanjeevani programme in Kerala|url=http://www.ibtimes.co.in/pinarayi-vijayan-introduces-mohanlal-goodwill-ambassador-mrithasanjeevani-programme-kerala-695626|access-date=10 December 2016|work=[[International Business Times]]|date=28 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210133620/http://www.ibtimes.co.in/pinarayi-vijayan-introduces-mohanlal-goodwill-ambassador-mrithasanjeevani-programme-kerala-695626|archive-date=10 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱤᱵᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=22 January 2021 |title=Mohanlal to be ambassador of TB eradication drive |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/jan/22/mohanlal-to-be-ambassador-of-tb-eradication-drive-2253344.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122032018/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/jan/22/mohanlal-to-be-ambassador-of-tb-eradication-drive-2253344.html |archive-date=22 January 2021 |access-date=27 January 2021 |website=[[The Indian Express]]}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱳᱞᱰ ᱮᱱᱰ ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰᱥ, ᱳᱥᱤᱭᱟᱱᱟᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref name="indiatoday">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/states/kerala/story/20100315-sniping-superstars-742241-2010-03-03|title=Sniping superstars|work=[[India Today]]|last=Radhakrishnan|first=M. G.|date=4 March 2010|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141342/http://indiatoday.intoday.in/story/Sniping+superstars/1/86696.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱢᱩᱱᱰᱩ|ᱫᱷᱳᱛᱤ]] ᱮ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ MCR ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ MCR ᱫᱚ ᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱨᱚᱝ ᱟᱱ ᱫᱷᱳᱛᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱨᱟᱥᱤᱢᱦᱟᱢ'' (᱒᱐᱐᱐) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ MCR ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Shoba|first=V.|title=Tamil Wrap Star|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/tamil-wrap-star/|access-date=13 December 2016|work=[[The Indian Express]]|date=3 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220221518/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/tamil-wrap-star/|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱱ ᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱮᱥ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱦᱟ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱮᱠᱴᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱵᱨᱮᱱᱰᱤᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱣᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Tata tea relaunches Kannan Devan in Kerala|url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/tata-tea-relaunches-kannan-devan-in-kerala/article6419941.ece|access-date=12 December 2016|work=[[The Hindu Business Line]]|date=17 September 2014}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, LG ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱳᱱᱤᱠᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱥᱴᱚᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱯᱷᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/business/world/story/lg-eyes-19kcr-sales-turnover-78237-2010-07-06|title=LG eyes 19K-cr sales turnover|work=[[India Today]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=7 July 2010|access-date=12 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141745/http://indiatoday.intoday.in/story/lg-eyes-19kcr-sales-turnover/1/104560.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱷᱟᱭᱱᱮᱱᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱵᱮᱝᱠᱤᱝ ᱯᱷᱟᱭᱱᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Manappuram to take QIP route to raise Rs 1,000 crore|url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/manappuram-to-take-qip-route-to-raise-rs-1000-crore/articleshow/6333929.cms|access-date=13 December 2016|work=[[The Economic Times]]|agency=ET Bureau|date=19 August 2010|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011170913/https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/manappuram-to-take-qip-route-to-raise-rs-1000-crore/articleshow/6333929.cms|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱨᱮᱱᱰ KLF ᱠᱳᱠᱳᱱᱟᱰ (Coconad) ᱮ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Sathish|first=V. M.|title=Doctors slam Mohanlal's 'cholesterol-free' oil|url=http://www.emirates247.com/news/emirates/doctors-slam-mohanlal-s-cholesterol-free-oil-2013-05-01-1.504620|access-date=13 December 2016|work=[[Emirates 24/7]]|date=1 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220130513/http://www.emirates247.com/news/emirates/doctors-slam-mohanlal-s-cholesterol-free-oil-2013-05-01-1.504620|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref>
ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ-ᱵᱽᱨᱳᱰᱠᱟᱥᱴ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱥᱠᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Mohanlal roped in as Tata Sky brand ambassador|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/mohanlal-roped-in-as-tata-sky-brand-ambassador-113090900650_1.html|access-date=5 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=9 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141922/http://www.business-standard.com/article/news-ians/mohanlal-roped-in-as-tata-sky-brand-ambassador-113090900650_1.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, [[ᱢᱤᱞᱠᱷᱟ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱯᱤ. ᱴᱤ. ᱩᱥᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱟᱯᱷ ᱢᱮᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱩᱥ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱮᱴᱮᱰ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱷ ᱢᱮᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Kochi to turn marathon city|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochi-to-turn-marathon-city/article5362889.ece|access-date=13 December 2016|work=[[The Hindu]]|date=18 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140830164521/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochi-to-turn-marathon-city/article5362889.ece|archive-date=30 August 2014|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱾<ref>{{cite news|title=Harbhajan, Mohanlal to be brand ambassadors for Kochi Marathon|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/harbhajan-mohanlal-to-be-brand-ambassadors-for-kochi-marathon-114092300940_1.html|access-date=13 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=23 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220110910/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/harbhajan-mohanlal-to-be-brand-ambassadors-for-kochi-marathon-114092300940_1.html|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱚᱱ ᱰᱤᱢᱟᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ, ᱯᱨᱤᱱᱴ, ᱟᱣᱩᱴᱰᱳᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱴᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱮ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Hotstar campaign to reach out to market in South|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/hotstar-campaign-to-reach-out-to-market-in-south/article8594052.ece|access-date=11 December 2016|work=[[The Hindu Business Line]]|date=13 May 2016|archive-date=16 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916163234/https://www.thehindubusinessline.com/news/hotstar-campaign-to-reach-out-to-market-in-south/article8594052.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-takes-on-volleyball-for-army/articleshow/62725974.cms|title=Mohanlal takes on volleyball for army|work=The Times of India|access-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180602050839/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-takes-on-volleyball-for-army/articleshow/62725974.cms|archive-date=2 June 2018|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱳᱰ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=1710724&u=minister-kb-ganesh-kumar-interview|title=കെഎസ്ആർടിസി പരസ്യത്തിൽ അഭിനയിക്കാൻ മോഹൻലാൽ എത്ര രൂപ വാങ്ങി? തുറന്നുപറഞ്ഞ് ഗണേശ് കുമാർ|work=Kerala Kaumudi|access-date=7 March 2026|date=6 March 2026}}</ref>
===ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ===
[[File:Mohanlal CCL 3 Opening.jpg|thumb|upright|CCL 3 ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ|alt=CCL ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱫᱟ]]
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ, ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱯᱮᱠᱮᱡᱽᱰ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱟᱥᱤᱱᱳ, ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ, I.V. ᱥᱟᱥᱤ, ᱥᱤᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱪᱩᱨᱤ ᱠᱳᱪᱩᱢᱳᱱ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱟᱰᱤᱭᱳᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱠᱟᱞ'' (᱑᱙᱘᱔), ''ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱤᱱᱯᱩᱵᱷᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱘᱕), ''ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱟᱜᱟᱨ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱥᱴᱨᱤᱴ'' (᱑᱙᱘᱖) ᱟᱨ ''ᱱᱟᱫᱳᱰᱤᱠᱠᱟᱴᱴᱩ'' (᱑᱙᱘᱗) ᱾<ref>{{Cite web|date=2 August 2016|title=When Mammootty And Mohanlal Produced Films For Each Other!|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2016/when-mammootty-and-mohanlal-produced-films-for-each-other-236031.html|access-date=20 July 2021|work=filmibeat.com|language=en|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716105401/https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2016/when-mammootty-and-mohanlal-produced-films-for-each-other-236031.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Mammootty owned a production house with Mohanlal! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/mammootty-owned-a-production-house-with-mohanlal/articleshow/45345886.cms |website=The Times of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706175210/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/mammootty-owned-a-production-house-with-mohanlal/articleshow/45345886.cms |archive-date=6 July 2022}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱠᱥᱞᱮᱵᱽ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱮᱱᱰ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Moviebuzz |title=No MG for Mohanlal! |url=http://www.sify.com/movies/no-mg-for-mohanlal-news-malayalam-kkfspcefdfdsi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224085327/http://www.sify.com/movies/no-mg-for-mohanlal-news-malayalam-kkfspcefdfdsi.html |archive-date=24 December 2015 |website=[[Sify]] |access-date=6 December 2015 |date=13 March 2009 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱥ ᱢᱮᱠᱥ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ-ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ KINFRA ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱟᱨᱠ, ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱤᱝ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱮᱨᱤᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱ ᱥᱳᱦᱟᱱ ᱨᱚᱭ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱮᱨᱤᱥ ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱥ ᱢᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱢ ᱟᱨᱴᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlals-vismayas-max-studio-taken-over-by-aries-group/|title=Mohanlal's Vismayas Max Studio taken over by Aries group|work=[[The Indian Express]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=11 July 2014|access-date=12 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205145400/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlals-vismayas-max-studio-taken-over-by-aries-group/|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref>
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞᱥ ᱴᱮᱥᱴᱵᱟᱰᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱟᱪᱟᱨ, ᱠᱚᱱᱰᱤᱢᱮᱱᱴᱥ, ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱠᱷᱚᱱ, ᱤᱥᱴᱟᱨᱱ ᱜᱨᱩᱯ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mohanlal-sells-Taste-Buds-to-Eastern-group/articleshow/2605816.cms|title=Mohanlal sells Taste Buds to Eastern group|work=[[The Times of India]]|last=Tejaswi|first=Mini Joseph|date=8 December 2007|access-date=8 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205145850/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mohanlal-sells-Taste-Buds-to-Eastern-group/articleshow/2605816.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱨᱮ ᱫᱟ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱯᱷᱩᱰ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news|last=Chibber|first=Mini Anthikad|title=Stirring it up with Mohanlal|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stirring-it-up-with-mohanlal/article3190569.ece|access-date=13 January 2017|work=[[The Hindu]]|date=8 April 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113183016/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stirring-it-up-with-mohanlal/article3190569.ece|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱠᱳᱨᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=R. Madhavan|title=Colourful feast for the eyes|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/colourful-feast-for-the-eyes/article3231281.ece|access-date=13 January 2017|work=[[The Hindu]]|date=10 November 2006|archive-date=6 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106052349/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/colourful-feast-for-the-eyes/article3231281.ece|url-status=live}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱭᱩᱱᱤᱨᱚᱭᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱱ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ {{ndash}} ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ-ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱯᱷᱩᱰ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱣᱴᱤᱵᱷ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|author=Bloomberg|title=V. Mohanlal: Executive Profile & Biography|url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=24929476&capId=20387802|publisher=[[Bloomberg L.P.]]|access-date=13 January 2017|date=21 August 1992|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116162824/http://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=24929476&capId=20387802|archive-date=16 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱯᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ, ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱡᱳᱥᱮ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱠᱳ-ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨ, ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐૦᱙ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/leisure/story/20090413-creativity-at-a-new-address-739410-2009-04-02|title=Creativity at a new address|work=[[India Today]]|last=Ravindran|first=Nirmala|date=3 April 2009|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205153355/http://indiatoday.intoday.in/story/Creativity+at+a+new+address/1/35066.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱞᱮᱱᱮᱨᱡᱮᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱭᱳᱢᱟᱥ ᱜᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱭᱳᱢᱟᱥ ᱯᱷᱤᱰᱤᱥᱴᱚᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite press release|last=Hatfield|first=Jessica|title=Clenergen India Private Limited Appoints Mohanlal As Its Non-Executive Director|url=http://www.free-press-release.com/news-clenergen-india-private-limited-appoints-mohanlal-as-its-non-executive-director-1272920150.html|location=United States|publisher=Clenergen India|agency=Free Press Release|date=6 April 2014|access-date=6 May 2014|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011170919/https://www.tptptp.com/|url-status=live}}</ref>
᱒᱐૦᱙ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶ, ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ]] [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟᱭ; ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱮᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱤᱰ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="IPL"/><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/Keralas-dream-to-have-IPL-team-suffers-reversal/articleshow/5648755.cms|work=[[The Times of India]]|title=Kerala's dream to have IPL team suffers reversal|agency=[[Press Trust of India]]|date=5 March 2010|access-date=10 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205153942/http://timesofindia.indiatimes.com/news/Keralas-dream-to-have-IPL-team-suffers-reversal/articleshow/5648755.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱞᱤᱜᱽ (CCL) ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱤᱥᱴᱨᱟᱭᱤᱠᱟᱨᱥ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://keralastrikers.in/ Official site — Kerala Strikers]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>
===ᱤᱥᱠᱮᱯ ᱟᱨᱴ===
᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱛᱷᱩᱠᱟᱰ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱑᱘ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱠᱩ ᱤᱥᱠᱮᱯ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ যᱮᱢᱚᱱ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ "ᱵᱟᱨᱱᱤᱝ ᱤᱞᱩᱡᱚᱱ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱾<ref>{{cite news|url=https://nmp1toi.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/Mohanlal-as-escape-artist/articleshow/45650012.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20230901133010/https://nmp1toi.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/Mohanlal-as-escape-artist/articleshow/45650012.cms|url-status=dead|archive-date=1 September 2023|title=Mohanlal as escape artist!|work=[[India Times]]|access-date=21 November 2019}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱚᱠᱟᱞᱤᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱯ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱠᱴ (act) ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ, ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ, ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱤᱥᱴᱮᱴ ᱭᱩᱛᱷ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱢ ᱒᱐᱐᱘'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱟᱛᱠᱟᱹᱲᱤ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱲᱤ ᱛᱮ ᱛᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱠᱥᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱜᱤᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱧᱤᱨ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-mohanlal-gives-up-his-shot-at-magic-1161104|title=Mohanlal gives up his shot at magic|work=[[Daily News and Analysis]]|date=23 April 2008|access-date=8 November 2014|agency=[[Press Trust of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205155253/http://www.dnaindia.com/india/report-mohanlal-gives-up-his-shot-at-magic-1161104|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref>
ᱢᱮᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱪᱚᱜᱚᱜ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.news18.com/news/india/mohanlal-plans-daredevil-stunt-magicians-frown-287683.html|title=Mohanlal plans daredevil stunt, magicians frown|work=[[CNN-News18]]|date=21 April 2008|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205155533/http://www.news18.com/news/india/mohanlal-plans-daredevil-stunt-magicians-frown-287683.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> AMMA ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱤᱱᱱᱳᱥᱮᱱᱴ ᱦᱚᱸ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱨᱤᱥᱠᱤ ᱥᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-wilts-under-pressure-withdraws-from-stunt-act/story-UtjgWjYVRcwwbMThmGTkiI.html|title=Mohanlal wilts under pressure, withdraws from stunt act|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=24 April 2008|access-date=12 May 2009|work=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205160018/http://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-wilts-under-pressure-withdraws-from-stunt-act/story-UtjgWjYVRcwwbMThmGTkiI.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮᱢᱚᱜ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱕᱐-᱕᱐ ᱨᱤᱥᱠ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoEscape-act-a-big-challengersquo/article15205851.ece|title='Escape act a big challenge'|author=<!--Not stated--> reporter|date=18 April 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205160229/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoEscape-act-a-big-challengersquo/article15205851.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱩᱛᱷᱩᱠᱟᱰ ᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱤᱨ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/regional/actor-mohanlal-s-stint-with-magic/article1-303913.aspx|title=Actor Mohanlal's stint with magic|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=11 April 2008|work=[[Hindustan Times]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108192317/http://www.hindustantimes.com/entertainment/regional/actor-mohanlal-s-stint-with-magic/article1-303913.aspx|archive-date=8 November 2014}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱠ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱠ-ᱯᱷᱨᱤ ᱢᱮᱡᱤᱠ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱛᱷᱩᱠᱟᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱡᱤᱠ-ᱛᱷᱤᱢᱰ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱳᱢᱮᱱ ᱪᱟᱱᱰᱤ, ᱫᱚ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/nov/01/actor-turns-magician-at-magic-planets-inaugural-677674.html|title=Actor Turns Magician at Magic Planet's Inaugural|agency=Express News Service|date=1 November 2014|work=[[The New Indian Express]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205161221/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/nov/01/Actor-Turns-Magician-at-Magic-Planets-Inaugural-677674.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref>
==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱨᱤ (artistry)==
[[File:Mohanlal with the team.jpg|upright|thumb|alt=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱭ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ]]
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮᱭᱟᱱ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ndtvgoodtimes"/><ref name="hindu2">{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/mag/2006/02/19/stories/2006021900500500.htm | location=Chennai | title=In for the long haul | date=19 February 2006 | access-date=28 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111208094212/http://www.hindu.com/thehindu/mag/2006/02/19/stories/2006021900500500.htm | archive-date=8 December 2011 | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | url-status=dead }}</ref><ref name="aag">[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-details/ram-gopal-varma-ki-aag/movieshow/61258127.cms Ram Gopal Varma ki.. Aag!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180812191738/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-details/ram-gopal-varma-ki-aag/movieshow/61258127.cms |date=12 August 2018 }}. Indiatimes.com. August 2007. Retrieved on 6 May 2012.</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/gallery/1222/ | location=Chennai | work=The Hindu|url-access=subscription | title=Rare Honour: Mohanlal joins Territorial Army | access-date=29 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110809095012/http://www.hindu.com/thehindu/gallery/1222/ | archive-date=9 August 2011 | url-status=live }}</ref><ref>[http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062300110202.htm The Hindu : New action hero?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129091013/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062300110202.htm|date=29 November 2010}} (23 June 2003)</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱞᱟᱞᱮᱴᱴᱟᱱ" ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/030717/lalettan-to-grace-small-screen.html|title=Lalettan to grace small screen|date=3 July 2017|website=Deccan Chronicle|access-date=23 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722214154/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/030717/lalettan-to-grace-small-screen.html|archive-date=22 July 2018|url-status=live}}</ref> ᱨᱤᱰᱟᱨᱥ ᱰᱟᱭᱡᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ "ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱮᱠ ᱚᱯᱷ ᱚᱞ ᱴᱨᱮᱰᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱤ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="rd"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱰᱟᱨᱥ ᱰᱟᱭᱡᱮᱥᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱘᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.sify.com/news/list-of-reader-s-digest-s-india-s-most-trusted-to-go-with-abdul-kalam-ratan-tata-are-india-s-most-trusted-survey-news-national-kdcsacchfhf.html List of Reader's Digest's India's Most Trusted (To go with Abdul Kalam, Ratan Tata are India's most trusted: Survey)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120816040706/http://www.sify.com/news/list-of-reader-s-digest-s-india-s-most-trusted-to-go-with-abdul-kalam-ratan-tata-are-india-s-most-trusted-survey-news-national-kdcsacchfhf.html |date=16 August 2012 }}. Sify.com (2 March 2010). Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ "ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2003/09/18/stories/2003091800800200.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Lal salaam! | date=18 September 2003 | access-date=25 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080401073340/http://www.hindu.com/mp/2003/09/18/stories/2003091800800200.htm | archive-date=1 April 2008 | url-status=dead }}</ref> ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱥᱚᱢᱚᱠᱟᱞᱤᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ]] ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Mohanlal is India's pride, Kerala's treasure: Vijay to Dhanush, best quotes by Tamil actors on the Malayalam superstar. Rajinikanth, Suriya and more...|url=https://www.newindianexpress.com/galleries/entertainment/2020/may/20/mohanlal-is-indias-pride-keralas-treasure-vijay-to-dhanush-best-quotes-by-tamil-actors-on-the-m-102872.html|access-date=7 September 2021|website=The New Indian Express|date=20 May 2020 |archive-date=3 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603124847/https://www.newindianexpress.com/galleries/entertainment/2020/may/20/mohanlal-is-indias-pride-keralas-treasure-vijay-to-dhanush-best-quotes-by-tamil-actors-on-the-m-102872.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mohanlal is the greatest actor we have in our country: Suriya on his 'Kaappaan' co-star|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/sep/14/mohanlal-is-the-greatest-actor-we-have-in-our-country-suriya-on-his-kaappaan-co-star-2033651.html|access-date=2 July 2021|website=The New Indian Express|date=20 September 2019 |archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182722/https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/sep/14/mohanlal-is-the-greatest-actor-we-have-in-our-country-suriya-on-his-kaappaan-co-star-2033651.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=My admiration increases: Amitabh Bachchan after watching the trailer of Mohanlal's Marakkar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/my-admiration-increases-amitabh-bachchan-after-watching-the-trailer-of-mohanlals-marakkar/articleshow/74546739.cms|access-date=2 July 2021|website=The Times of India|language=en|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709214758/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/my-admiration-increases-amitabh-bachchan-after-watching-the-trailer-of-mohanlals-marakkar/articleshow/74546739.cms|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/21/stories/2003082100220202.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Down memory lane | date=21 August 2003 | access-date=31 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101129052038/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/08/21/stories/2003082100220202.htm | archive-date=29 November 2010 | url-status=dead }}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2003/12/22/stories/2003122200220200.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Showtime | date=22 December 2003 | access-date=31 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090925032600/http://www.hindu.com/mp/2003/12/22/stories/2003122200220200.htm | archive-date=25 September 2009 | url-status=dead }}</ref>
᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ "ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥᱴᱟᱨ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱥᱴᱟᱨ-ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ'' ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮᱭ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱩᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ I. V. ᱥᱟᱥᱤ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱴᱷᱮᱱ "ᱠᱮᱨᱤᱥᱢᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱤ ᱢᱮᱥᱟ" ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ, ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱯᱷᱟᱡᱤᱞ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱞᱮᱠᱥᱤᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱞ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱟᱥᱴᱤᱱ ᱦᱳᱯᱷᱢᱮᱱ ''ᱴᱩᱴᱥᱤ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱥᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱮᱥᱴᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱞᱳᱱ ''ᱨᱟᱢᱵᱳ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ" ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19881231-mammootty-and-mohan-lal-emerge-as-unprecedented-superstars-of-malayalam-films-798061-1988-12-31|archive-url = https://web.archive.org/web/20190918142917/https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19881231-mammootty-and-mohan-lal-emerge-as-unprecedented-superstars-of-malayalam-films-798061-1988-12-31|archive-date = 18 September 2019|title = Mammootty and Mohan Lal emerge as unprecedented superstars of Malayalam films| date=31 December 1988 }}</ref>
᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ, ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱕ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱸᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜᱼᱟ", ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱚᱜ, ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ, ᱮᱱᱮᱡ, ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱠᱣᱮᱱᱥ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱨᱡᱟᱨ-ᱫᱮᱱ-ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[http://www.hindu.com/fr/2005/12/09/stories/2005120901230100.htm The Hindu : Entertainment Thiruvananthapuram / Cinema : Whither the heroine?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928042749/http://www.hindu.com/fr/2005/12/09/stories/2005120901230100.htm|date=28 September 2013}} (9 December 2005)</ref><ref>T. N. Gopakumar [http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/46344d1a8344a1f9652572df003429af/$FILE/A0190307.pdf Malayalam Cinema Faces a Threat] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725213203/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/46344d1a8344a1f9652572df003429af/$FILE/A0190307.pdf |date=25 July 2011 }}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱮᱱ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱸᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱳᱯᱮᱱᱤᱝ ᱮ ᱜᱚᱴᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.hindu.com/fr/2005/12/30/stories/2005123001380100.htm The Hindu : Entertainment Thiruvananthapuram : Boom year for Mollywood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921125535/http://www.hindu.com/fr/2005/12/30/stories/2005123001380100.htm|date=21 September 2007}} (30 December 2005)</ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱣᱤᱥᱠᱤ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱠᱞᱟ ᱫᱚᱥ ᱫᱚ ᱵᱮ-ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6364165.stm | work=[[BBC News]] | first=John | last=Mary | title=Trouble brews over alcohol ads | date=15 February 2007 | access-date=26 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110525140434/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6364165.stm | archive-date=25 May 2011 | url-status=live }}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱵᱤᱨ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱣᱟᱭᱤᱞᱰᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱯᱨᱚᱴᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱠᱴ, ᱑᱙᱗᱒ (Wildlife Protection Act, 1972) ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱫᱟᱨᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱤᱱᱠᱚᱢ ᱴᱮᱠᱥ ᱨᱮᱰ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱰᱟᱴᱟ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Superstar-Mohanlal-booked-for-possessing-elephant-tusk/articleshow/14144301.cms | title= Superstar Mohanlal booked for possessing elephant tusk| date=15 June 2012 | work=[[The Times of India]]}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱰᱟᱴᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=K. P.|first=Bhavadas|title=Court wonders whether the elephant tusk case is for publicity.|url=http://www.metromatinee.com/news-articles/court-wonders-whether-the-elephant-tusk-case-is-for-publicity-7651|access-date=5 January 2015|agency=Metromatinee|publisher=Metromatinee|date=22 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105113435/http://www.metromatinee.com/news-articles/court-wonders-whether-the-elephant-tusk-case-is-for-publicity-7651|archive-date=5 January 2015|url-status=dead}}</ref> ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱳᱨᱴ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱨᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱮᱫ ᱯᱷᱮᱵᱷᱚᱨᱤᱴᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Bennett, Coleman & Co. Ltd"/><ref name="2013HC"/> ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱨᱤᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱫᱚ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱤᱞᱞᱤᱜᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱮ ᱤᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨᱤᱴᱤᱡᱽ ᱵᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ" ᱾<ref name="2013HC">{{cite news |title=Tusk seizure case: court rules out graft |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tusk-seizure-case-court-rules-out-graft/article4827284.ece |access-date=20 May 2023 |work=[[The Hindu]] |date=19 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702060445/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tusk-seizure-case-court-rules-out-graft/article4827284.ece|archive-date=2 July 2018|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ, ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱤᱱᱴᱟᱨᱮᱥᱴ ᱞᱤᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱷᱟᱨᱤᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ "ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱤᱱᱴᱟᱨᱮᱥᱴ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱴᱟᱨᱜᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ" ᱾<ref name="Bennett, Coleman & Co. Ltd">{{cite news|title=Are petitions against Mohanlal aimed at publicity, asks HC|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Are-petitions-against-Mohanlal-aimed-at-publicity-asks-HC/articleshow/29125683.cms|access-date=5 January 2015|work=[[The Times of India]]|date=21 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140131022328/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Are-petitions-against-Mohanlal-aimed-at-publicity-asks-HC/articleshow/29125683.cms|archive-date=31 January 2014|url-status=live}}</ref>
''ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ" ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱾''ᱫᱨᱤᱥᱭᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱮᱱᱤᱭᱚᱱ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ" ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=100 Greatest Performances of the Decade |url=https://filmcompanion.in/best-of-the-decade/100-best-performances-indian-cinema.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219043509/https://www.filmcompanion.in/best-of-the-decade/100-best-performances-indian-cinema.html |url-status=dead |archive-date=19 December 2019 |access-date=14 November 2020 |website=[[Film Companion]] |language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ IMDb ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |access-date=29 August 2024 |title=Deepika Padukone, Shah Rukh Khan Top IMDb's List of Most Viewed Indian Stars |url=https://variety.com/2024/film/news/deepika-padukone-shah-rukh-khan-imdb-indian-stars-list-1236018332/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122092159/https://variety.com/2024/film/news/deepika-padukone-shah-rukh-khan-imdb-indian-stars-list-1236018332/ |archive-date=22 November 2024 |website=Variety |date=29 May 2024 }}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱮ. ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱥᱩᱪᱤᱛᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.sify.com/movies/actor-producer-k-balaji-passes-away-news-tamil-kkfsbLfgjbg.html Actor-producer K Balaji passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109185630/http://www.sify.com/movies/actor-producer-k-balaji-passes-away-news-tamil-kkfsbLfgjbg.html |date=9 January 2014 }}. Sify.com (3 May 2009). Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ – ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱾ ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ''ᱳᱱᱱᱟᱢᱟᱱ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="rediff.com">[http://www.rediff.com/movies/2002/apr/13pran.htm Movies: Introducing Mohanlal's son-Pranav] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101017172106/http://www.rediff.com/movies/2002/apr/13pran.htm |date=17 October 2010 }}. [[Rediff.com]] (13 April 2002). Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ "ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱟᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱵᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱵᱚᱱ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱮᱫ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ?."<ref name="rediff.com"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨᱟ,<ref>{{cite news | url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2018/06/27/mohanlal-kochi-home-thevara.html | work=[[Malayala Manorama]] | title=Welcome to actor Mohanlal's home! | date=28 June 2018 | access-date=26 December 2020 | archive-date=27 January 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210127213814/https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2018/06/27/mohanlal-kochi-home-thevara.html | url-status=live }}</ref> ᱮᱞᱟᱢᱟᱠᱠᱟᱨᱟ<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/beans-tomato-lettuce-fill-mohanlals-organic-farm-at-his-elamakkara-house/articleshow/78389488.cms | work=[[The Times of India]] | title=Beans, tomato, lettuce fill Mohanlal's organic farm at his Elamakkara house | date=29 September 2020 | access-date=26 December 2020 | archive-date=5 January 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210105080959/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/beans-tomato-lettuce-fill-mohanlals-organic-farm-at-his-elamakkara-house/articleshow/78389488.cms | url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱰᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2022/07/08/mohalal-new-luxury-duplex-flat-kochi.html | work=[[Malayala Manorama]] |title=Actor Mohanlal's new luxury duplex flat in Kochi is magnificent | date=8 July 2022 | access-date=9 March 2025 }}</ref> ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱳᱴᱤ,<ref>{{Cite web|title=Income Tax officials search Mohanlal's residence|url=https://www.rediff.com/movies/report/income-tax-officials-search-mohanlals-house/20110726.htm|access-date=2 August 2021|website=Rediff|language=en|archive-date=2 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802021153/https://www.rediff.com/movies/report/income-tax-officials-search-mohanlals-house/20110726.htm|url-status=live}}</ref> ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱪᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱞᱟ ᱟᱨ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱡᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱞᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/malayalam-matinee-idol-mohanlal-buying-apartment-in-worlds-tallest-towerburj-khalifa/articleshow/8602725.cms|title=Malayalam matinee idol Mohanlal buying apartment in world's tallest tower, Burj Khalifa|date=27 May 2011|newspaper=The Economic Times|access-date=22 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722184730/https://economictimes.indiatimes.com/malayalam-matinee-idol-mohanlal-buying-apartment-in-worlds-tallest-towerburj-khalifa/articleshow/8602725.cms|archive-date=22 July 2018|url-status=live}}</ref>
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2006/04/08/stories/2006040803360300.htm | location=Chennai, India | work=[[The Hindu]] |url-access=subscription| title=Stirring it up with Mohanlal | date=8 April 2006 | access-date=25 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071127035120/http://www.hindu.com/mp/2006/04/08/stories/2006040803360300.htm | archive-date=27 November 2007 | url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱟᱨ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱᱚᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web|title=Mohanlal about Pranav Mohanlal's perspectives about spirituality|url=http://onlookersmedia.in/latestnews/mohanlal-pranav-mohanlals-perspectives-spirituality/|website=onlookersmedia.in|access-date=9 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404130810/http://onlookersmedia.in/latestnews/mohanlal-pranav-mohanlals-perspectives-spirituality/|archive-date=4 April 2017|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱳᱥᱳ, ᱡᱮ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ, ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱳ ᱟᱨ ᱨᱚᱢᱚᱱ ᱢᱚᱦᱚᱨᱥᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2026}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱚᱪᱠᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2026}}
==ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱒᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥᱼᱠᱟᱥᱤᱱᱳ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ, ᱪᱤᱭᱟᱨᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ, ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱢ ᱟᱨᱴᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱠᱳ-ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴᱥ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |title=I celebrate whether a film is a hit or a flop |url=http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |work=[[Rediff.com]] |access-date=27 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107034816/http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |archive-date=7 November 2014 |date=4 April 1997 |url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱞᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ'' ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ''ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱦᱳᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱾<ref>{{cite news|title=Bigg Boss Malayalam: Mohanlal is super excited to host the show | newspaper=The Times of India|date=16 May 2018|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/bigg-boss-malayalam-mohanlal-is-super-excited-to-host-the-show/articleshow/64188898.cms|access-date=14 June 2011}}</ref>
==ᱮᱠᱳᱞᱮᱰᱥ==
[[File:Padmabhushan Mohanlal.jpg|upright|thumb|alt=ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱟᱛᱤ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]], [[ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱷᱤᱱᱰ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] ᱮ ᱧᱟᱢᱮᱫᱟ]]ᱯᱩᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱳᱞᱮᱰᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱱᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱟᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ,<ref name="Padmabhushan2"/> ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱠᱳᱞᱮᱰ, ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ, ᱗᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱚᱯᱷ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱞᱮᱴᱟᱨᱥ<ref name="auto"/><ref>[http://www.indianoftheyear.com/2007/judging_council.html CNN-IBN – INDIAN OF THE YEAR 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111013161549/http://www.indianoftheyear.com/2007/judging_council.html |date=13 October 2011 }}. Indianoftheyear.com. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Calicut University confers D.Litt on Mohanlal, P.T.Usha|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|access-date=29 January 2018|work=[[Business Standard]]|date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195119/http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ''ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱔᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱚᱞᱟᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱞᱤᱡᱤᱵᱚᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>[http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-wants-to-join-territorial-army/77204-8.html Mohanlal wants to join Territorial Army – Movies News News – IBNLive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728130958/http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-wants-to-join-territorial-army/77204-8.html |date=28 July 2011 }}. Ibnlive.in.com. 1 November 2008. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱢᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱫᱤᱯᱟᱠ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱤᱣᱴᱮᱱᱟᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱧᱟᱢᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>Thiruvananthapuram [http://www.hindustantimes.com/Mohanlal-to-join-Territorial-Army/Article1-429999.aspx Mohanlal to join Territorial Army] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201053052/http://www.hindustantimes.com/Mohanlal-to-join-Territorial-Army/Article1-429999.aspx |date=1 December 2010 }}. Hindustan Times. 8 July 2009</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2009/07/10/stories/2009071056411800.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]] | title=Mohanlal joins Territorial Army | date=10 July 2009 | access-date=29 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090913052237/http://www.hindu.com/2009/07/10/stories/2009071056411800.htm | archive-date=13 September 2009 | url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱠᱤᱣᱳᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱭᱠᱣᱳᱱᱰᱳ ᱨᱮ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱵᱮᱞᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name = blackbelt/><ref>{{Cite news|url = https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/mohanlal-blackbelt-119610-2012-10-24|title = Blackbelt for Mohanlal!|date = 25 October 2012|work = [[India Today]]|access-date = 6 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141015210145/http://indiatoday.intoday.in/story/mohanlal-blackbelt/1/226217.html|archive-date = 15 October 2014|url-status = live}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ==
{{Commons category}}
* [http://www.thecompleteactor.com ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829082013/https://www.thecompleteactor.com/ |date=29 August 2019 }}
* {{IMDb name|0482320|name=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ}}
* {{Rotten-tomatoes-person|mohanlal|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱠᱟᱹᱨᱤ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱠᱟᱹᱨᱤ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ (ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱚ]]
4xe7sn4di9m9tusldhpjrtblu5rwzuu
ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ
14
37778
196799
2026-08-14T19:23:11Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196799
wikitext
text/x-wiki
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ
iowcgqfhy12wunr1sjzjhgr9d4dv5kv
ᱯᱮᱥᱟᱦᱟ ᱟᱯᱯᱟᱢ
0
37779
196800
2026-08-14T19:44:37Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox prepared food | name = ᱯᱮᱥᱟᱦᱟ ᱟᱯᱯᱟᱢ | image = Pesaha at Payyappilly's (cropped).jpg | caption = ᱯᱮᱥᱟᱦᱟ ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱮᱥᱟᱦᱟ ᱛᱳᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ | alternate_name = ᱠᱩᱨ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196800
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox prepared food
| name = ᱯᱮᱥᱟᱦᱟ ᱟᱯᱯᱟᱢ
| image = Pesaha at Payyappilly's (cropped).jpg
| caption = ᱯᱮᱥᱟᱦᱟ ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱮᱥᱟᱦᱟ ᱛᱳᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
| alternate_name = ᱠᱩᱨᱤᱥᱟᱯᱯᱟᱢ
| creator =
| course =
| served = ᱠᱮᱫᱩᱜ ᱫᱟᱠᱟ<ref name="nasranifoundation"/>
| main_ingredient = ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱮᱴᱟᱨ
| variations = ᱯᱟᱞᱟᱯᱯᱟᱢ (ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱮᱰ)
| calories =
| other = ᱱᱟᱥᱨᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ
}}
[[File:Knajewfood.jpg|thumb|ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱮᱥᱟᱦᱟ ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱾]]
'''ᱯᱮᱥᱟᱦᱟ ᱟᱯᱯᱟᱢ''' ᱥᱮ '''ᱠᱩᱨᱤᱥᱟᱯᱯᱟᱢ'''<ref name="nasranifoundation">{{cite web |title=Pesaha of Mar Thoma Nasranis |url=http://www.nasranifoundation.org/articles/pesaha.html |website=Nasrani Foundation |access-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417200005/http://www.nasranifoundation.org/articles/pesaha.html |archive-date=17 April 2019}}</ref> ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱣᱱᱰᱤ ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="nasranifoundation"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱯᱯᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ,<ref name=Amprayil>{{cite web |last=Amprayil |first=Kuruvilla Cherian |title=Kerala Nazranee Pesaha Receipes{{sic |nolink=yes}} |url=http://nasrani.net/2008/03/16/kerala-nazranee-pesaha-receipes/ |date=16 March 2008 |publisher=Nasrani Syrian Christians Network |access-date=22 August 2009}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱤᱥᱴ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱚᱦᱚ ᱚᱪᱚᱭᱟ ᱾<ref name="Manorama"/> ᱯᱟᱢ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱩᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Manorama">{{cite web |title=Pesaha Appam and pal, the toast of Holy Thursday |url=https://food.manoramaonline.com/food/foodie/pesaha-appam-paal-maundy-thursday-special-unleavened-bread.html |website=Manorama |access-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417194702/https://food.manoramaonline.com/food/foodie/pesaha-appam-paal-maundy-thursday-special-unleavened-bread.html |archive-date=17 April 2019}}</ref><ref name="Mathrubhumi">{{cite web |title=Pesaha Appam |url=https://english.mathrubhumi.com/food/kerala-food/pesaha-appam-english-news-1.902439 |website=Mathrubhumi |access-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417194736/https://english.mathrubhumi.com/food/kerala-food/pesaha-appam-english-news-1.902439 |archive-date=17 April 2019}}</ref>
== ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱮᱥᱟᱦᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱣᱱᱰᱤ ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=2021-03-30|title='Pesaha' appam is a must on Maundy Thursday in many Christian households in Kerala|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/the-tradition-of-making-pesaha-appam-on-maundy-thursday-in-christian-households-of-kerala/article34198692.ece|access-date=2021-06-21|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|last=Waring|first=Olivia|date=2018-03-29|title=What is Pesaha Appam and why is it eaten on Maundy Thursday?|url=https://metro.co.uk/2018/03/29/pesaha-appam-eaten-maundy-thursday-7425280/|access-date=2021-06-21|website=Metro|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=പെസഹാ അപ്പം വീട്ടില് തയ്യാറാക്കാം|url=https://www.mathrubhumi.com/food/recipies/kerala/pesaha-appam-recipe-kerala-1.5562214|access-date=2021-06-21|website=Mathrubhumi|language=en|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624203331/https://www.mathrubhumi.com/food/recipies/kerala/pesaha-appam-recipe-kerala-1.5562214|url-status=dead}}</ref> ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱥᱟᱦᱟ ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="Koder"/> ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱮ ᱜᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱞᱩᱠᱩᱨᱩᱠᱠᱩ ᱥᱮ ᱯᱮᱥᱟᱦᱟ ᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱡᱚᱵᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=Amprayil/><ref name="Koder"/> ᱵᱟᱨᱟᱣᱩᱱ ᱯᱟᱞᱩᱠᱩᱨᱩᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱲ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱩᱵᱷᱟᱱ ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱥᱮ ᱱᱡᱟᱞᱤᱯᱩᱵᱷᱟᱱ ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="nasranifoundation"/> ᱟᱫᱚᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱱᱟᱥᱨᱟᱱᱤ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name= "Choondal">Chummar Choondal (1983) Christian folk songs, Kerala Folklore Academy pp 33-64</ref>
ᱯᱮᱥᱟᱦᱟ ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱡᱤᱣᱤᱥ ᱢᱟᱛᱡᱟᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Menachery2">Menachery, G. (ed.) (1998) The Indian Church History Classics, Vol. I, The Nazranies, Ollur, 1998. {{ISBN|81-87133-05-8}}.</ref><ref name="Podipara">Podipara, Placid J. (1970) The Thomas Christians. London: Darton, Longman and Todd, 1970. (is a readable and exhaustive study of the St. Thomas Christians.)</ref><ref name="Lbrown">Leslie Brown, (1956) The Indian Christians of St. Thomas. An Account of the Ancient Syrian Church of Malabar, Cambridge: Cambridge University Press, 1956, 1982 (repr.)</ref><ref name="Puthiakunnel">Thomas Puthiakunnel, (1973) "Jewish colonies of India paved the way for St. Thomas", The Saint Thomas Christian Encyclopedia of India, ed. George Menachery, Vol. II. Trichur.</ref><ref name="Koder">Koder S. "History of the Jews of Kerala". The St. Thomas Christian Encyclopaedia of Indial ed. G. Menachery, 1973.</ref><ref name="VPillai">T. K. Velu Pillai, (1940) The Travancore State Manual; 4 volumes; Trivandrum)</ref> ᱢᱟᱛᱡᱳ ᱞᱮᱠᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱴ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ==
ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱽᱨᱤ ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱥᱮ ᱤᱱᱨᱤ ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱤᱱᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ, ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱚᱞ ᱤᱭᱮᱥᱩᱥ ᱱᱟᱡᱟᱨᱮᱱᱩᱥ ᱨᱮᱠᱥ ᱟᱭᱩᱰᱮᱣᱨᱟᱢ (ᱱᱟᱡᱟᱨᱮᱛᱷ ᱨᱮᱱ ᱤᱥᱩ, ᱡᱤᱣ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱤᱠᱤ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱥᱯᱮᱞᱥ ᱤᱥᱩ ᱟᱜ ᱠᱨᱩᱥ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref name="onmanorama-inri">{{cite web |title=Why is Pesaha appam called INRI appam? The story behind the name |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2026/04/01/maundy-thursday-kerala-traditions-pesaha-appam-paal-preparation.html |website=Onmanorama |publisher=Malayala Manorama |date=1 April 2026 |access-date=30 July 2026}}</ref> ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱛᱚᱦᱚ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤᱥ ᱯᱟᱥᱳᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱛᱚᱦᱚ ᱵᱨᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱮᱠᱥᱳᱰᱟᱥ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱢᱤᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱯᱷᱩᱞᱟᱹᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="onmanorama-inri" />
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|30em}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{Commons category inline|Pesaha Appam}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱮᱱᱠᱮᱠᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱨᱮᱰ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱨᱮᱰ]]
o7zo9q08ovx7s4pqu5d9lisr9jlfugw
ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ
0
37780
196801
2026-08-15T01:45:21Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} [[File:Kunthipuzha River, Kerala (2016).jpg|thumb|right|250px|ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ]] '''ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196801
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
[[File:Kunthipuzha River, Kerala (2016).jpg|thumb|right|250px|ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ]]
'''ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ [[ᱛᱷᱩᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite web|title=International Journal of Zoology Studies A comparative analysis of the avifauna of kalpathypuzha, kunthypuzha and Nila River basins|url=https://www.researchgate.net/publication/341901074|access-date=2021-07-09|website=ResearchGate|language=en}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱴᱟᱢᱵᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱱᱛᱷᱟᱞᱢᱟᱱᱱᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫᱼᱟ ᱾
hmw0wxmsh59bwl8h2znwfw2mb8z73u4
196802
196801
2026-08-15T01:46:54Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
196802
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
[[File:Kunthipuzha River, Kerala (2016).jpg|thumb|right|250px|ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ]]
'''ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ [[ᱛᱷᱩᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite web|title=International Journal of Zoology Studies A comparative analysis of the avifauna of kalpathypuzha, kunthypuzha and Nila River basins|url=https://www.researchgate.net/publication/341901074|access-date=2021-07-09|website=ResearchGate|language=en}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱴᱟᱢᱵᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱱᱛᱷᱟᱞᱢᱟᱱᱱᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱢᱚᱱ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱽ ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱩᱢᱩᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ "ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱠᱠᱟᱯᱩᱡᱷᱟ" ({{langx|ml|കുന്തിരിക്കപ്പുഴ}}) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ "ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱠᱠᱟᱢ" ᱫᱚ [[ᱵᱚᱥᱣᱮᱞᱤᱭᱟ ᱥᱮᱨᱟᱴᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱷᱩᱱᱟᱹ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ-ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ,
ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
1osb70ornbbzhlwmx2w5ox176yy8913
196803
196802
2026-08-15T01:48:15Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱢᱚᱱ */
196803
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
[[File:Kunthipuzha River, Kerala (2016).jpg|thumb|right|250px|ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ]]
'''ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ [[ᱛᱷᱩᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite web|title=International Journal of Zoology Studies A comparative analysis of the avifauna of kalpathypuzha, kunthypuzha and Nila River basins|url=https://www.researchgate.net/publication/341901074|access-date=2021-07-09|website=ResearchGate|language=en}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱴᱟᱢᱵᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱱᱛᱷᱟᱞᱢᱟᱱᱱᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱢᱚᱱ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱽ ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱩᱢᱩᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ "ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱠᱠᱟᱯᱩᱡᱷᱟ" ({{langx|ml|കുന്തിരിക്കപ്പുഴ}}) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ "ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱠᱠᱟᱢ" ᱫᱚ [[ᱵᱚᱥᱣᱮᱞᱤᱭᱟ ᱥᱮᱨᱟᱴᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱷᱩᱱᱟᱹ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ-ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ,
ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱜᱤᱱᱫᱟ ᱪᱩᱲᱟᱹ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱫᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, [[ᱠᱚᱴᱴᱚᱯᱯᱟᱰᱟᱢ, ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ|ᱠᱚᱴᱴᱚᱯᱯᱟᱰᱟᱢ]], [[ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ|ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱟᱰ]], [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱤᱱᱮᱡᱷᱤ]], [[ᱛᱷᱟᱪᱟᱱᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱟ]], [[ᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ|ᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱩ]], [[ᱢᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱨᱟᱭᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]], [[ᱮᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱮᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱯᱩᱞᱟᱢᱟᱱᱴᱚᱞ|ᱯᱩᱞᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱚᱞ]], [[ᱢᱩᱨᱠᱠᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱵᱷᱮᱭᱞᱟᱛᱷᱩᱨ|ᱵᱷᱤᱞᱟᱛᱷᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱜᱩᱫᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱠᱚᱰᱩᱢᱩᱰᱤ|ᱠᱚᱰᱩᱢᱩᱰᱤ]] ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱤᱢᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱢ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
fqndsafgifayform5ebn80k9lx7k2tj
196804
196803
2026-08-15T01:49:16Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ */
196804
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
[[File:Kunthipuzha River, Kerala (2016).jpg|thumb|right|250px|ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ]]
'''ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ [[ᱛᱷᱩᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite web|title=International Journal of Zoology Studies A comparative analysis of the avifauna of kalpathypuzha, kunthypuzha and Nila River basins|url=https://www.researchgate.net/publication/341901074|access-date=2021-07-09|website=ResearchGate|language=en}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱴᱟᱢᱵᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱱᱛᱷᱟᱞᱢᱟᱱᱱᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱢᱚᱱ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱽ ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱩᱢᱩᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ "ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱠᱠᱟᱯᱩᱡᱷᱟ" ({{langx|ml|കുന്തിരിക്കപ്പുഴ}}) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ "ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱠᱠᱟᱢ" ᱫᱚ [[ᱵᱚᱥᱣᱮᱞᱤᱭᱟ ᱥᱮᱨᱟᱴᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱷᱩᱱᱟᱹ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ-ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ,
ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱜᱤᱱᱫᱟ ᱪᱩᱲᱟᱹ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱫᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, [[ᱠᱚᱴᱴᱚᱯᱯᱟᱰᱟᱢ, ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ|ᱠᱚᱴᱴᱚᱯᱯᱟᱰᱟᱢ]], [[ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ|ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱟᱰ]], [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱤᱱᱮᱡᱷᱤ]], [[ᱛᱷᱟᱪᱟᱱᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱟ]], [[ᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ|ᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱩ]], [[ᱢᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱨᱟᱭᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]], [[ᱮᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱮᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱯᱩᱞᱟᱢᱟᱱᱴᱚᱞ|ᱯᱩᱞᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱚᱞ]], [[ᱢᱩᱨᱠᱠᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱵᱷᱮᱭᱞᱟᱛᱷᱩᱨ|ᱵᱷᱤᱞᱟᱛᱷᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱜᱩᱫᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱠᱚᱰᱩᱢᱩᱰᱤ|ᱠᱚᱰᱩᱢᱩᱰᱤ]] ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱤᱢᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱢ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ==
{{Commons category|ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ}}
*ᱱᱮᱞᱞᱤᱯᱩᱡᱷᱟ
*[[ᱠᱟᱧᱡᱤᱨᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ (ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ)|ᱠᱟᱧᱡᱤᱨᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]]
*[[ᱟᱢᱵᱟᱱᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ]]
*[[ᱛᱷᱩᱯᱯᱟᱱᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]]
9ksxgbjml5jm19223o14w81ukaptlbz
196805
196804
2026-08-15T01:49:40Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
196805
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
[[File:Kunthipuzha River, Kerala (2016).jpg|thumb|right|250px|ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ]]
'''ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ [[ᱛᱷᱩᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite web|title=International Journal of Zoology Studies A comparative analysis of the avifauna of kalpathypuzha, kunthypuzha and Nila River basins|url=https://www.researchgate.net/publication/341901074|access-date=2021-07-09|website=ResearchGate|language=en}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱴᱟᱢᱵᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱱᱛᱷᱟᱞᱢᱟᱱᱱᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱢᱚᱱ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱽ ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱩᱢᱩᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ "ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱠᱠᱟᱯᱩᱡᱷᱟ" ({{langx|ml|കുന്തിരിക്കപ്പുഴ}}) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ "ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱠᱠᱟᱢ" ᱫᱚ [[ᱵᱚᱥᱣᱮᱞᱤᱭᱟ ᱥᱮᱨᱟᱴᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱷᱩᱱᱟᱹ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ-ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ,
ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱜᱤᱱᱫᱟ ᱪᱩᱲᱟᱹ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱫᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, [[ᱠᱚᱴᱴᱚᱯᱯᱟᱰᱟᱢ, ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ|ᱠᱚᱴᱴᱚᱯᱯᱟᱰᱟᱢ]], [[ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ|ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱟᱰ]], [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱤᱱᱮᱡᱷᱤ]], [[ᱛᱷᱟᱪᱟᱱᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱟ]], [[ᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ|ᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱩ]], [[ᱢᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱨᱟᱭᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]], [[ᱮᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱮᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱯᱩᱞᱟᱢᱟᱱᱴᱚᱞ|ᱯᱩᱞᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱚᱞ]], [[ᱢᱩᱨᱠᱠᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱵᱷᱮᱭᱞᱟᱛᱷᱩᱨ|ᱵᱷᱤᱞᱟᱛᱷᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱜᱩᱫᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱠᱚᱰᱩᱢᱩᱰᱤ|ᱠᱚᱰᱩᱢᱩᱰᱤ]] ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱤᱢᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱢ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ==
{{Commons category|ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ}}
*ᱱᱮᱞᱞᱤᱯᱩᱡᱷᱟ
*[[ᱠᱟᱧᱡᱤᱨᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ (ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ)|ᱠᱟᱧᱡᱤᱨᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]]
*[[ᱟᱢᱵᱟᱱᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ]]
*[[ᱛᱷᱩᱯᱯᱟᱱᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
anil15cc47j7ftbxc90xoddoovfnuu6
196806
196805
2026-08-15T01:49:52Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
196806
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
[[File:Kunthipuzha River, Kerala (2016).jpg|thumb|right|250px|ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ]]
'''ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ [[ᱛᱷᱩᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite web|title=International Journal of Zoology Studies A comparative analysis of the avifauna of kalpathypuzha, kunthypuzha and Nila River basins|url=https://www.researchgate.net/publication/341901074|access-date=2021-07-09|website=ResearchGate|language=en}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱴᱟᱢᱵᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱱᱛᱷᱟᱞᱢᱟᱱᱱᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱢᱚᱱ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱽ ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱩᱢᱩᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ "ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱠᱠᱟᱯᱩᱡᱷᱟ" ({{langx|ml|കുന്തിരിക്കപ്പുഴ}}) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ "ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱠᱠᱟᱢ" ᱫᱚ [[ᱵᱚᱥᱣᱮᱞᱤᱭᱟ ᱥᱮᱨᱟᱴᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱷᱩᱱᱟᱹ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ-ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ,
ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱜᱤᱱᱫᱟ ᱪᱩᱲᱟᱹ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱫᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, [[ᱠᱚᱴᱴᱚᱯᱯᱟᱰᱟᱢ, ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ|ᱠᱚᱴᱴᱚᱯᱯᱟᱰᱟᱢ]], [[ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ|ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱟᱰ]], [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱤᱱᱮᱡᱷᱤ]], [[ᱛᱷᱟᱪᱟᱱᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱟ]], [[ᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ|ᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱩ]], [[ᱢᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱨᱟᱭᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]], [[ᱮᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱮᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱯᱩᱞᱟᱢᱟᱱᱴᱚᱞ|ᱯᱩᱞᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱚᱞ]], [[ᱢᱩᱨᱠᱠᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱵᱷᱮᱭᱞᱟᱛᱷᱩᱨ|ᱵᱷᱤᱞᱟᱛᱷᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱜᱩᱫᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱠᱚᱰᱩᱢᱩᱰᱤ|ᱠᱚᱰᱩᱢᱩᱰᱤ]] ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱤᱢᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱢ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ==
{{Commons category|ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ}}
*ᱱᱮᱞᱞᱤᱯᱩᱡᱷᱟ
*[[ᱠᱟᱧᱡᱤᱨᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ (ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ)|ᱠᱟᱧᱡᱤᱨᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]]
*[[ᱟᱢᱵᱟᱱᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ]]
*[[ᱛᱷᱩᱯᱯᱟᱱᱟᱰᱤᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
etlbluq9onbqn38ps2sdoty6h71d53q
ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ
0
37781
196807
2026-08-15T01:53:49Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"'''ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196807
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kannadipuzha River in Palakkad, Kerala {{!}} Keralaorbit |url=https://www.keralaorbit.com/rivers-in-kerala/kannadipuzha-river/kannadipuzha-river.html |access-date=2025-06-24 |website=www.keralaorbit.com}}</ref>
5bqwrjf5q1fhfbka7wqdtmhdyhteb4z
196808
196807
2026-08-15T01:55:21Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
196808
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kannadipuzha River in Palakkad, Kerala {{!}} Keralaorbit |url=https://www.keralaorbit.com/rivers-in-kerala/kannadipuzha-river/kannadipuzha-river.html |access-date=2025-06-24 |website=www.keralaorbit.com}}</ref>
== ᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱳᱠᱟᱱᱟᱥᱤᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱟᱭᱢᱟᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ|ᱟᱱᱟᱢᱟᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱟᱞᱯᱟᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱟᱨ [[ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱯᱟᱴᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ '[[ᱵᱨᱮᱰᱵᱟᱥᱠᱮᱴ|ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱟᱹᱴᱤ]]' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱞᱤ ᱴᱷᱮᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱯᱟᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ-ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱞᱟᱨ, ᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱯᱯᱟᱨ ᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-07-18 |title=Tamil Nadu to build 3 check dams up to Manakadavu {{!}} Tamil Nadu to build 3 check dams up to Manakadavu |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/180719/tamil-nadu-to-build-3-check-dams-up-to-manakadavu.html |access-date=2025-06-24 |website=www.deccanchronicle.com |language=en}}</ref><ref>[https://nhp.mowr.gov.in/docs/HP-2/PCR/CWC/HDAY_DFR/Reports/Part%20C-Volume%20II%20-%20Appendix%20C25%20-%20Regional%20Study%20of%20Kannadipuzha%20Basins%20(HDA-Y-DFR)).pdf Central Water Commission H Hydrological Design Aids - Regional Analysis for Kannadipuzha Basin]</ref>
=== ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ===
ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱨᱮ [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱨᱚᱢ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱢᱵᱽᱲᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱚᱲᱟᱱ ᱵᱟᱢᱵᱽᱲᱮ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱩᱛᱷᱩᱜᱨᱟᱢᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱨᱮ ᱴᱤᱯᱩ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱑᱗᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱫᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱢ ᱵᱨᱟᱦᱟᱪᱟᱨᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱢᱵᱽᱲᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱞᱜᱩᱰᱤ ᱟᱨ ᱟᱱᱵᱤᱞ (ᱪᱳᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟᱨᱟᱡᱟ ᱪᱳᱞᱟ ᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱱᱵᱤᱞ ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱨᱟᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ) ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱜᱟᱨᱟᱭ ᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱢᱟᱱᱟᱯᱯᱩᱞᱞᱤ ᱵᱷᱟᱜᱟᱵᱷᱟᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱨᱤᱛᱤ-ᱨᱤᱣᱟᱡᱽ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
nm27y11hrxue8f5bspzy5vpsiu86l6d
196809
196808
2026-08-15T01:56:07Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ */
196809
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kannadipuzha River in Palakkad, Kerala {{!}} Keralaorbit |url=https://www.keralaorbit.com/rivers-in-kerala/kannadipuzha-river/kannadipuzha-river.html |access-date=2025-06-24 |website=www.keralaorbit.com}}</ref>
== ᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱳᱠᱟᱱᱟᱥᱤᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱟᱭᱢᱟᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ|ᱟᱱᱟᱢᱟᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱟᱞᱯᱟᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱟᱨ [[ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱯᱟᱴᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ '[[ᱵᱨᱮᱰᱵᱟᱥᱠᱮᱴ|ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱟᱹᱴᱤ]]' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱞᱤ ᱴᱷᱮᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱯᱟᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ-ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱞᱟᱨ, ᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱯᱯᱟᱨ ᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-07-18 |title=Tamil Nadu to build 3 check dams up to Manakadavu {{!}} Tamil Nadu to build 3 check dams up to Manakadavu |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/180719/tamil-nadu-to-build-3-check-dams-up-to-manakadavu.html |access-date=2025-06-24 |website=www.deccanchronicle.com |language=en}}</ref><ref>[https://nhp.mowr.gov.in/docs/HP-2/PCR/CWC/HDAY_DFR/Reports/Part%20C-Volume%20II%20-%20Appendix%20C25%20-%20Regional%20Study%20of%20Kannadipuzha%20Basins%20(HDA-Y-DFR)).pdf Central Water Commission H Hydrological Design Aids - Regional Analysis for Kannadipuzha Basin]</ref>
=== ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ===
ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱨᱮ [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱨᱚᱢ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱢᱵᱽᱲᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱚᱲᱟᱱ ᱵᱟᱢᱵᱽᱲᱮ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱩᱛᱷᱩᱜᱨᱟᱢᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱨᱮ ᱴᱤᱯᱩ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱑᱗᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱫᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱢ ᱵᱨᱟᱦᱟᱪᱟᱨᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱢᱵᱽᱲᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱞᱜᱩᱰᱤ ᱟᱨ ᱟᱱᱵᱤᱞ (ᱪᱳᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟᱨᱟᱡᱟ ᱪᱳᱞᱟ ᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱱᱵᱤᱞ ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱨᱟᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ) ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱜᱟᱨᱟᱭ ᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱢᱟᱱᱟᱯᱯᱩᱞᱞᱤ ᱵᱷᱟᱜᱟᱵᱷᱟᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱨᱤᱛᱤ-ᱨᱤᱣᱟᱡᱽ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ==
*[[ᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]]
*[[ᱩᱯᱯᱟᱨ]]
*[[ᱯᱟᱞᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱞᱟᱨ]]
087wrb9u553rfx0oklchgrn610fynhw
196810
196809
2026-08-15T01:56:34Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
196810
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kannadipuzha River in Palakkad, Kerala {{!}} Keralaorbit |url=https://www.keralaorbit.com/rivers-in-kerala/kannadipuzha-river/kannadipuzha-river.html |access-date=2025-06-24 |website=www.keralaorbit.com}}</ref>
== ᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱳᱠᱟᱱᱟᱥᱤᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱟᱭᱢᱟᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ|ᱟᱱᱟᱢᱟᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱟᱞᱯᱟᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱟᱨ [[ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱯᱟᱴᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ '[[ᱵᱨᱮᱰᱵᱟᱥᱠᱮᱴ|ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱟᱹᱴᱤ]]' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱞᱤ ᱴᱷᱮᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱯᱟᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ-ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱞᱟᱨ, ᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱯᱯᱟᱨ ᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-07-18 |title=Tamil Nadu to build 3 check dams up to Manakadavu {{!}} Tamil Nadu to build 3 check dams up to Manakadavu |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/180719/tamil-nadu-to-build-3-check-dams-up-to-manakadavu.html |access-date=2025-06-24 |website=www.deccanchronicle.com |language=en}}</ref><ref>[https://nhp.mowr.gov.in/docs/HP-2/PCR/CWC/HDAY_DFR/Reports/Part%20C-Volume%20II%20-%20Appendix%20C25%20-%20Regional%20Study%20of%20Kannadipuzha%20Basins%20(HDA-Y-DFR)).pdf Central Water Commission H Hydrological Design Aids - Regional Analysis for Kannadipuzha Basin]</ref>
=== ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ===
ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱨᱮ [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱨᱚᱢ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱢᱵᱽᱲᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱚᱲᱟᱱ ᱵᱟᱢᱵᱽᱲᱮ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱩᱛᱷᱩᱜᱨᱟᱢᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱨᱮ ᱴᱤᱯᱩ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱑᱗᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱫᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱢ ᱵᱨᱟᱦᱟᱪᱟᱨᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱢᱵᱽᱲᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱞᱜᱩᱰᱤ ᱟᱨ ᱟᱱᱵᱤᱞ (ᱪᱳᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟᱨᱟᱡᱟ ᱪᱳᱞᱟ ᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱱᱵᱤᱞ ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱨᱟᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ) ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱜᱟᱨᱟᱭ ᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱢᱟᱱᱟᱯᱯᱩᱞᱞᱤ ᱵᱷᱟᱜᱟᱵᱷᱟᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱨᱤᱛᱤ-ᱨᱤᱣᱟᱡᱽ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ==
*[[ᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]]
*[[ᱩᱯᱯᱟᱨ]]
*[[ᱯᱟᱞᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱞᱟᱨ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
fb50tfk15qgk40m46ad86v2iak0qh5n
ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ
0
37782
196811
2026-08-15T02:00:12Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} {{Infobox river | name = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ | image = Westernghats river gobi.jpg | image_size = | image_caption = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ | pushpin_map = | map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg | map_caption = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196811
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| image = Westernghats river gobi.jpg
| image_size =
| image_caption = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| pushpin_map =
| map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg
| map_caption = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ
| subdivision_name2 = {{hlist|[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] |[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] }}
| subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ
| subdivision_name3 = {{hlist|[[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] |[[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ||[[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] || [[ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱨᱳᱰ]]}}
| subdivision_type4 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
| subdivision_name4 = {{hlist|[[ᱢᱮᱴᱴᱩᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ, ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ|ᱢᱮᱴᱴᱩᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ]]|[[ᱥᱚᱛᱭᱚᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] |[[ᱜᱳᱵᱤᱪᱮᱴᱴᱤᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ]] |[[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]]}}
| length = {{cvt|234|km}}
}}
'''ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ {{cvt|234|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱟᱨ [[ᱠᱩᱰᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ {{cvt|1,410|km2}} ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱢᱳᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]], [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱰᱮᱢ]], ᱟᱨ [[ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ ᱰᱮᱢ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
9t3w7e7lhsngiizwlvzmffxgjiyxb5h
196812
196811
2026-08-15T02:02:53Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
196812
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| image = Westernghats river gobi.jpg
| image_size =
| image_caption = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| pushpin_map =
| map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg
| map_caption = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ
| subdivision_name2 = {{hlist|[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] |[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] }}
| subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ
| subdivision_name3 = {{hlist|[[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] |[[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ||[[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] || [[ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱨᱳᱰ]]}}
| subdivision_type4 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
| subdivision_name4 = {{hlist|[[ᱢᱮᱴᱴᱩᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ, ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ|ᱢᱮᱴᱴᱩᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ]]|[[ᱥᱚᱛᱭᱚᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] |[[ᱜᱳᱵᱤᱪᱮᱴᱴᱤᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ]] |[[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]]}}
| length = {{cvt|234|km}}
}}
'''ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ {{cvt|234|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱟᱨ [[ᱠᱩᱰᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ {{cvt|1,410|km2}} ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱢᱳᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]], [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱰᱮᱢ]], ᱟᱨ [[ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ ᱰᱮᱢ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱫᱟᱜᱼᱚᱛᱱᱚᱜ ==
[[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|[[ᱠᱩᱰᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ]]
ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ {{cvt|234|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱟᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ]] ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱞᱞᱤᱢᱟᱞᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮ {{cvt|2634|m}} ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=708}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱥᱮᱫ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱰᱤ]] ᱵᱮᱰᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾<ref name="Report"/> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]], [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], ᱟᱨ [[ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱨᱳᱰ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱫᱚ {{cvt|1410|km2}} ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ [[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱢᱳᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱠᱩᱰᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref>
ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱥᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref>
e8fjkeya3k240lpj7aolcxr70bi67oa
196813
196812
2026-08-15T02:05:30Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱫᱟᱜᱼᱚᱛᱱᱚᱜ */
196813
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| image = Westernghats river gobi.jpg
| image_size =
| image_caption = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| pushpin_map =
| map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg
| map_caption = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ
| subdivision_name2 = {{hlist|[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] |[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] }}
| subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ
| subdivision_name3 = {{hlist|[[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] |[[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ||[[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] || [[ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱨᱳᱰ]]}}
| subdivision_type4 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
| subdivision_name4 = {{hlist|[[ᱢᱮᱴᱴᱩᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ, ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ|ᱢᱮᱴᱴᱩᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ]]|[[ᱥᱚᱛᱭᱚᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] |[[ᱜᱳᱵᱤᱪᱮᱴᱴᱤᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ]] |[[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]]}}
| length = {{cvt|234|km}}
}}
'''ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ {{cvt|234|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱟᱨ [[ᱠᱩᱰᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ {{cvt|1,410|km2}} ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱢᱳᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]], [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱰᱮᱢ]], ᱟᱨ [[ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ ᱰᱮᱢ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱫᱟᱜᱼᱚᱛᱱᱚᱜ ==
[[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|[[ᱠᱩᱰᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ]]
ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ {{cvt|234|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱟᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ]] ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱞᱞᱤᱢᱟᱞᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮ {{cvt|2634|m}} ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=708}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱥᱮᱫ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱰᱤ]] ᱵᱮᱰᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾<ref name="Report"/> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]], [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], ᱟᱨ [[ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱨᱳᱰ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱫᱚ {{cvt|1410|km2}} ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ [[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱢᱳᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱠᱩᱰᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref>
ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱥᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref>
==ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ==
ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, [[ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]] ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web|url=https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|title=Upper Bhavani|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Dam">{{cite book|title=Water and the Environmental History of Modern India|author=Velayutham Saravanan|year=2020|isbn=978-1-35013-083-8|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=180}}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ [[ᱪᱮᱠ ᱰᱮᱢ]] ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Dam"/>
;ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ
[[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|upright=0.85|[[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱰᱮᱢ]]]]
ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ]] ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="CSTI">{{cite report|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|work=Civil Service Training Institute|access-date=1 February 2016|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱛᱭᱚᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|16|km}} ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|work=[[Tamil Nadu Agricultural University]]|access-date=1 February 2016}}</ref> ᱑᱙୪᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱟᱥ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱮᱱᱮᱞ|ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ {{INRconvert|210|m|year=1955}} ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="CSTI"/>
ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ {{cvt|8|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ {{cvt|40|m}} ᱩᱥᱩᱞᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱫᱚ {{cvt|120|ft}} ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ {{cvt|32.8|e9cuft}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ|ᱦᱟᱭᱰᱮᱞ]] [[ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱲᱮ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨᱟᱜ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ {{cvt|16|MW}} ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ {{cvt|32|MW}} ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="CSTI"/>
;ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ
[[File:Kodiveri.jpg|thumb|upright=0.85|[[ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ ᱰᱮᱢ]]]]
[[ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱳᱵᱤᱪᱮᱴᱴᱤᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱑᱒᱕ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮ [[ᱪᱳᱞᱟ]] ᱨᱟᱡᱟ [[ᱠᱩᱞᱳᱛᱛᱩᱝᱜᱟ ᱑]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱠᱳᱝᱜᱟᱞᱵᱷᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱟᱠᱠᱟᱨᱟᱭ ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ|ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱞᱟ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |title=Kongalavan who built Kodiveri dam |language=ta |access-date=1 June 2015 |work=[[Dinakaran]] |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |url-status=dead }}</ref><ref name="ASI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan |title=Indian Archaeology, a Review|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|year=1994|page=115}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.covaipost.com/weekendspecial/a-watery-break-from-routine/|title=A watery break from routine|date=17 August 2015|work=Covai Post|access-date=25 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6nY6tgbEUoC|title=Adaptive water resource management in the South Indian Lower Bhavani Project Command Area|author1=Lannerstad, M|author2=Molden, D|year=2009|isbn=978-9-29090-703-9|publisher=International Water Management Institute|page=6}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱱᱠᱳᱴᱴᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱰᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ASI"/>
;ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱟᱱᱤᱠᱩᱴ
[[ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱟᱱᱤᱠᱩᱴ]] ᱫᱚ ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ, ᱤᱨᱳᱰ|ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱱᱤᱠᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱ {{cvt|90.5|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ [[ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱠᱮᱱᱮᱞ]] ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ {{cvt|15,743|acre}} [[ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ|ᱪᱟᱥ]] ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱯᱟᱴᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=20 June 2011 |title=Kalingarayan sluices opened, Erode all set for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kalingarayan-sluices-opened-erode-all-set-for-farming/article2119326.ece |access-date=23 December 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱑᱒᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱒᱘᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱝᱜᱩ ᱱᱟᱰᱩ|ᱠᱳᱝᱜᱩ]] ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱭᱟᱱ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news
|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Kalingarayan-Canal-is-725-years-old/article14706944.ece
|title=Kalingarayan Canal is 725 years old|work=[[The Hindu]]|date=17 January 2007|access-date=23 December 2016}}</ref>
2gfdbaa5lpsoynxqpamzxr8mwml9w8t
196814
196813
2026-08-15T02:06:43Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
196814
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| image = Westernghats river gobi.jpg
| image_size =
| image_caption = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| pushpin_map =
| map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg
| map_caption = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ
| subdivision_name2 = {{hlist|[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] |[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] }}
| subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ
| subdivision_name3 = {{hlist|[[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] |[[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ||[[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] || [[ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱨᱳᱰ]]}}
| subdivision_type4 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
| subdivision_name4 = {{hlist|[[ᱢᱮᱴᱴᱩᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ, ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ|ᱢᱮᱴᱴᱩᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ]]|[[ᱥᱚᱛᱭᱚᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] |[[ᱜᱳᱵᱤᱪᱮᱴᱴᱤᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ]] |[[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]]}}
| length = {{cvt|234|km}}
}}
'''ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ {{cvt|234|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱟᱨ [[ᱠᱩᱰᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ {{cvt|1,410|km2}} ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱢᱳᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]], [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱰᱮᱢ]], ᱟᱨ [[ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ ᱰᱮᱢ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱫᱟᱜᱼᱚᱛᱱᱚᱜ ==
[[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|[[ᱠᱩᱰᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ]]
ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ {{cvt|234|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱟᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ]] ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱞᱞᱤᱢᱟᱞᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮ {{cvt|2634|m}} ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=708}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱥᱮᱫ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱰᱤ]] ᱵᱮᱰᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾<ref name="Report"/> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]], [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], ᱟᱨ [[ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱨᱳᱰ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱫᱚ {{cvt|1410|km2}} ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ [[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱢᱳᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱠᱩᱰᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref>
ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱥᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref>
==ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ==
ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, [[ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]] ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web|url=https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|title=Upper Bhavani|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Dam">{{cite book|title=Water and the Environmental History of Modern India|author=Velayutham Saravanan|year=2020|isbn=978-1-35013-083-8|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=180}}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ [[ᱪᱮᱠ ᱰᱮᱢ]] ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Dam"/>
;ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ
[[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|upright=0.85|[[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱰᱮᱢ]]]]
ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ]] ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="CSTI">{{cite report|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|work=Civil Service Training Institute|access-date=1 February 2016|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱛᱭᱚᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|16|km}} ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|work=[[Tamil Nadu Agricultural University]]|access-date=1 February 2016}}</ref> ᱑᱙୪᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱟᱥ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱮᱱᱮᱞ|ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ {{INRconvert|210|m|year=1955}} ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="CSTI"/>
ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ {{cvt|8|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ {{cvt|40|m}} ᱩᱥᱩᱞᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱫᱚ {{cvt|120|ft}} ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ {{cvt|32.8|e9cuft}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ|ᱦᱟᱭᱰᱮᱞ]] [[ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱲᱮ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨᱟᱜ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ {{cvt|16|MW}} ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ {{cvt|32|MW}} ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="CSTI"/>
;ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ
[[File:Kodiveri.jpg|thumb|upright=0.85|[[ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ ᱰᱮᱢ]]]]
[[ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱳᱵᱤᱪᱮᱴᱴᱤᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱑᱒᱕ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮ [[ᱪᱳᱞᱟ]] ᱨᱟᱡᱟ [[ᱠᱩᱞᱳᱛᱛᱩᱝᱜᱟ ᱑]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱠᱳᱝᱜᱟᱞᱵᱷᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱟᱠᱠᱟᱨᱟᱭ ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ|ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱞᱟ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |title=Kongalavan who built Kodiveri dam |language=ta |access-date=1 June 2015 |work=[[Dinakaran]] |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |url-status=dead }}</ref><ref name="ASI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan |title=Indian Archaeology, a Review|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|year=1994|page=115}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.covaipost.com/weekendspecial/a-watery-break-from-routine/|title=A watery break from routine|date=17 August 2015|work=Covai Post|access-date=25 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6nY6tgbEUoC|title=Adaptive water resource management in the South Indian Lower Bhavani Project Command Area|author1=Lannerstad, M|author2=Molden, D|year=2009|isbn=978-9-29090-703-9|publisher=International Water Management Institute|page=6}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱱᱠᱳᱴᱴᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱰᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ASI"/>
;ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱟᱱᱤᱠᱩᱴ
[[ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱟᱱᱤᱠᱩᱴ]] ᱫᱚ ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ, ᱤᱨᱳᱰ|ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱱᱤᱠᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱ {{cvt|90.5|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ [[ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱠᱮᱱᱮᱞ]] ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ {{cvt|15,743|acre}} [[ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ|ᱪᱟᱥ]] ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱯᱟᱴᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=20 June 2011 |title=Kalingarayan sluices opened, Erode all set for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kalingarayan-sluices-opened-erode-all-set-for-farming/article2119326.ece |access-date=23 December 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱑᱒᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱒᱘᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱝᱜᱩ ᱱᱟᱰᱩ|ᱠᱳᱝᱜᱩ]] ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱭᱟᱱ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news
|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Kalingarayan-Canal-is-725-years-old/article14706944.ece
|title=Kalingarayan Canal is 725 years old|work=[[The Hindu]]|date=17 January 2007|access-date=23 December 2016}}</ref>
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
n52hyxa7gmkcuu3t6uq78spw7g21x19
ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ
0
37783
196815
2026-08-15T02:13:31Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ}} {{Infobox river | name = ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Kabani R..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196815
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ}}
{{Infobox river
| name = ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Kabani River.jpg
| image_size = 300
| image_caption = ᱠᱟᱵᱤᱱᱤᱜᱤᱨᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| map =
| map_size =
| map_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_caption =
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length =
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location =
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ]]
| source1_location = [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| source1_coordinates = {{coord|11|48|01|N|76|04|29|E|region:IN-KA|display=inline}}
| source1_elevation =
| mouth = [[ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱠᱩᱰᱟᱞ ᱱᱟᱨᱥᱤᱯᱩᱨ]]
| mouth_location = [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| mouth_coordinates = {{coord|12|12|56|N|76|54|40|E|region:IN-KA|display=inline,title}}
| mouth_elevation =
| progression =
| river_system =
| basin_size =
| tributaries_left =
| tributaries_right =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ#ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ|ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kabini or Kapila River |url=https://mysore.nic.in/en/tourist-place/kabini-or-kapila-river/ |publisher=District Administration Mysuru, GOI |access-date=2 March 2024}}</ref>
[[ᱥᱟᱨᱜᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ|ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ (ᱜᱟᱰᱟ)|ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱟᱸᱡᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱟᱥ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮ {{convert|2284|ft|abbr=on}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱙.᱕᱒ tmcft ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱟᱱᱟᱦᱟᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱟᱨᱟᱦᱟᱞᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱚ {{convert|17|km|abbr=on}} ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱦᱮᱜᱽᱜᱟᱫᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱟ ᱠᱳᱴᱮ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱨᱜᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kabini or Kapila River |url=https://mysore.nic.in/en/tourist-place/kabini-or-kapila-river/ |publisher=District Administration Mysuru, GOI |access-date=2 March 2024}}</ref>
q7eoup9nm30udjpvh9a8el3bbwb2np6
196816
196815
2026-08-15T02:16:10Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
196816
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ}}
{{Infobox river
| name = ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Kabani River.jpg
| image_size = 300
| image_caption = ᱠᱟᱵᱤᱱᱤᱜᱤᱨᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| map =
| map_size =
| map_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_caption =
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length =
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location =
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ]]
| source1_location = [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| source1_coordinates = {{coord|11|48|01|N|76|04|29|E|region:IN-KA|display=inline}}
| source1_elevation =
| mouth = [[ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱠᱩᱰᱟᱞ ᱱᱟᱨᱥᱤᱯᱩᱨ]]
| mouth_location = [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| mouth_coordinates = {{coord|12|12|56|N|76|54|40|E|region:IN-KA|display=inline,title}}
| mouth_elevation =
| progression =
| river_system =
| basin_size =
| tributaries_left =
| tributaries_right =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ#ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ|ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kabini or Kapila River |url=https://mysore.nic.in/en/tourist-place/kabini-or-kapila-river/ |publisher=District Administration Mysuru, GOI |access-date=2 March 2024}}</ref>
[[ᱥᱟᱨᱜᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ|ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ (ᱜᱟᱰᱟ)|ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱟᱸᱡᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱟᱥ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮ {{convert|2284|ft|abbr=on}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱙.᱕᱒ tmcft ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱟᱱᱟᱦᱟᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱟᱨᱟᱦᱟᱞᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱚ {{convert|17|km|abbr=on}} ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱦᱮᱜᱽᱜᱟᱫᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱟ ᱠᱳᱴᱮ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱨᱜᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kabini or Kapila River |url=https://mysore.nic.in/en/tourist-place/kabini-or-kapila-river/ |publisher=District Administration Mysuru, GOI |access-date=2 March 2024}}</ref>
==ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ==
ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ]] ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|61|km|abbr=on}} ᱟᱨ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ {{convert|205|km|abbr=on}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱟᱨᱦᱳᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱫᱚ {{convert|55|acre|abbr=on}} ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱝ ᱵᱮᱰᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ]] ᱦᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱨᱚᱭ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱨᱚᱭ ᱠᱚ]] ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ#ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱚᱦᱟᱫᱤᱯ|ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ]] ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=KABINI WILDLIFE RESERVE AND KABINI RIVER |url=http://www.kabiniwildlife.com/ |publisher=Kabini Wildlife |access-date=2 March 2024}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨᱦᱳᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱑᱒᱐ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ, ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱱᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ, ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱞ, ᱵᱟᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Nagarahole Tiger Reserve |url=https://www.nagaraholetigerreserve.com/about-us/ |publisher=Karnataka Forest Department |access-date=2 March 2024 |archive-date=23 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123152826/https://www.nagaraholetigerreserve.com/about-us/ |url-status=dead }}</ref>
0r9kat0wo4odl5ceqr2ewp7mdboaj2b
196817
196816
2026-08-15T02:18:51Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ */
196817
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ}}
{{Infobox river
| name = ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Kabani River.jpg
| image_size = 300
| image_caption = ᱠᱟᱵᱤᱱᱤᱜᱤᱨᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| map =
| map_size =
| map_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_caption =
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length =
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location =
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ]]
| source1_location = [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| source1_coordinates = {{coord|11|48|01|N|76|04|29|E|region:IN-KA|display=inline}}
| source1_elevation =
| mouth = [[ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱠᱩᱰᱟᱞ ᱱᱟᱨᱥᱤᱯᱩᱨ]]
| mouth_location = [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| mouth_coordinates = {{coord|12|12|56|N|76|54|40|E|region:IN-KA|display=inline,title}}
| mouth_elevation =
| progression =
| river_system =
| basin_size =
| tributaries_left =
| tributaries_right =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ#ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ|ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kabini or Kapila River |url=https://mysore.nic.in/en/tourist-place/kabini-or-kapila-river/ |publisher=District Administration Mysuru, GOI |access-date=2 March 2024}}</ref>
[[ᱥᱟᱨᱜᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ|ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ (ᱜᱟᱰᱟ)|ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱟᱸᱡᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱟᱥ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮ {{convert|2284|ft|abbr=on}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱙.᱕᱒ tmcft ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱟᱱᱟᱦᱟᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱟᱨᱟᱦᱟᱞᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱚ {{convert|17|km|abbr=on}} ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱦᱮᱜᱽᱜᱟᱫᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱟ ᱠᱳᱴᱮ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱨᱜᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kabini or Kapila River |url=https://mysore.nic.in/en/tourist-place/kabini-or-kapila-river/ |publisher=District Administration Mysuru, GOI |access-date=2 March 2024}}</ref>
==ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ==
ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ]] ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|61|km|abbr=on}} ᱟᱨ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ {{convert|205|km|abbr=on}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱟᱨᱦᱳᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱫᱚ {{convert|55|acre|abbr=on}} ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱝ ᱵᱮᱰᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ]] ᱦᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱨᱚᱭ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱨᱚᱭ ᱠᱚ]] ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ#ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱚᱦᱟᱫᱤᱯ|ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ]] ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=KABINI WILDLIFE RESERVE AND KABINI RIVER |url=http://www.kabiniwildlife.com/ |publisher=Kabini Wildlife |access-date=2 March 2024}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨᱦᱳᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱑᱒᱐ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ, ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱱᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ, ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱞ, ᱵᱟᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Nagarahole Tiger Reserve |url=https://www.nagaraholetigerreserve.com/about-us/ |publisher=Karnataka Forest Department |access-date=2 March 2024 |archive-date=23 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123152826/https://www.nagaraholetigerreserve.com/about-us/ |url-status=dead }}</ref>
==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
[[File:Kabini Reservoir Central Sky SE View Pano Karnataka Dec21 D72 21841-842.jpg|thumb|300px|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧᱮᱧᱮᱞ]]
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱴᱴᱤᱭᱟᱰᱤ]]-[[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱟᱵᱷᱤᱞᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱨᱟᱢᱛᱷᱟᱞᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱠᱠᱤᱭᱟᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱮ ᱠᱳᱨᱳᱢᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱟᱰ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱭᱟᱢᱯᱟᱞᱞᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱫᱤᱱᱡᱟᱨᱮᱛᱷᱟᱨᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱱᱟᱥᱩᱨᱟ ᱥᱟᱜᱚᱨ]] ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ [[ᱞᱟᱠᱠᱤᱰᱤ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱞᱟᱠᱠᱤᱰᱤ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|2|km}} ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱟ ᱫᱤᱯ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱯ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ {{convert|520|acre|km2}} ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ {{convert|20|km|abbr=on}} ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱟ ᱫᱤᱯ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ (ᱵᱩᱨᱩ)|ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱯᱟᱯᱟᱱᱟᱥᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱯᱟᱱᱟᱥᱤᱱᱤ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱨᱚᱠᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱜᱩ ᱫᱚ ᱦᱮᱜᱽᱜᱟᱫᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱟ ᱠᱳᱴᱮ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ (ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ) ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Singh |first1=AK |title=Kabini And The Jungle Stories: A Royal Legacy, Myths, Legends & The Truth. |date=2 August 2022 |publisher=Notion Press |isbn=9798887498225 |url=https://books.google.com/books?id=xh-CEAAAQBAJ |access-date=2 March 2024}}</ref>
ptfol8vc0sjnrwyfnjxynxhd7m2z48u
196818
196817
2026-08-15T02:20:31Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ */
196818
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ}}
{{Infobox river
| name = ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Kabani River.jpg
| image_size = 300
| image_caption = ᱠᱟᱵᱤᱱᱤᱜᱤᱨᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| map =
| map_size =
| map_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_caption =
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length =
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location =
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ]]
| source1_location = [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| source1_coordinates = {{coord|11|48|01|N|76|04|29|E|region:IN-KA|display=inline}}
| source1_elevation =
| mouth = [[ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱠᱩᱰᱟᱞ ᱱᱟᱨᱥᱤᱯᱩᱨ]]
| mouth_location = [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| mouth_coordinates = {{coord|12|12|56|N|76|54|40|E|region:IN-KA|display=inline,title}}
| mouth_elevation =
| progression =
| river_system =
| basin_size =
| tributaries_left =
| tributaries_right =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ#ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ|ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kabini or Kapila River |url=https://mysore.nic.in/en/tourist-place/kabini-or-kapila-river/ |publisher=District Administration Mysuru, GOI |access-date=2 March 2024}}</ref>
[[ᱥᱟᱨᱜᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ|ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ (ᱜᱟᱰᱟ)|ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱟᱸᱡᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱟᱥ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮ {{convert|2284|ft|abbr=on}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱙.᱕᱒ tmcft ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱟᱱᱟᱦᱟᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱟᱨᱟᱦᱟᱞᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱚ {{convert|17|km|abbr=on}} ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱦᱮᱜᱽᱜᱟᱫᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱟ ᱠᱳᱴᱮ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱨᱜᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kabini or Kapila River |url=https://mysore.nic.in/en/tourist-place/kabini-or-kapila-river/ |publisher=District Administration Mysuru, GOI |access-date=2 March 2024}}</ref>
==ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ==
ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ]] ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|61|km|abbr=on}} ᱟᱨ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ {{convert|205|km|abbr=on}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱟᱨᱦᱳᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱫᱚ {{convert|55|acre|abbr=on}} ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱝ ᱵᱮᱰᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ]] ᱦᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱨᱚᱭ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱨᱚᱭ ᱠᱚ]] ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ#ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱚᱦᱟᱫᱤᱯ|ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ]] ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=KABINI WILDLIFE RESERVE AND KABINI RIVER |url=http://www.kabiniwildlife.com/ |publisher=Kabini Wildlife |access-date=2 March 2024}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨᱦᱳᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱑᱒᱐ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ, ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱱᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ, ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱞ, ᱵᱟᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Nagarahole Tiger Reserve |url=https://www.nagaraholetigerreserve.com/about-us/ |publisher=Karnataka Forest Department |access-date=2 March 2024 |archive-date=23 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123152826/https://www.nagaraholetigerreserve.com/about-us/ |url-status=dead }}</ref>
==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
[[File:Kabini Reservoir Central Sky SE View Pano Karnataka Dec21 D72 21841-842.jpg|thumb|300px|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧᱮᱧᱮᱞ]]
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱴᱴᱤᱭᱟᱰᱤ]]-[[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱟᱵᱷᱤᱞᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱨᱟᱢᱛᱷᱟᱞᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱠᱠᱤᱭᱟᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱮ ᱠᱳᱨᱳᱢᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱟᱰ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱭᱟᱢᱯᱟᱞᱞᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱫᱤᱱᱡᱟᱨᱮᱛᱷᱟᱨᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱱᱟᱥᱩᱨᱟ ᱥᱟᱜᱚᱨ]] ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ [[ᱞᱟᱠᱠᱤᱰᱤ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱞᱟᱠᱠᱤᱰᱤ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|2|km}} ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱟ ᱫᱤᱯ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱯ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ {{convert|520|acre|km2}} ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ {{convert|20|km|abbr=on}} ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱟ ᱫᱤᱯ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ (ᱵᱩᱨᱩ)|ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱯᱟᱯᱟᱱᱟᱥᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱯᱟᱱᱟᱥᱤᱱᱤ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱨᱚᱠᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱜᱩ ᱫᱚ ᱦᱮᱜᱽᱜᱟᱫᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱟ ᱠᱳᱴᱮ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ (ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ) ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Singh |first1=AK |title=Kabini And The Jungle Stories: A Royal Legacy, Myths, Legends & The Truth. |date=2 August 2022 |publisher=Notion Press |isbn=9798887498225 |url=https://books.google.com/books?id=xh-CEAAAQBAJ |access-date=2 March 2024}}</ref>
== ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ==
{{Infobox dam
| name = ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ
| image = Kabini dam full view.jpg
| image_caption =
| name_official =
| dam_crosses = ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| res_name =
| dam_type = ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ [[ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ
| location =
| operator =
| dam_length = ᱑᱒,᱙᱒᱗ ᱯᱷᱩᱴ
| dam_height = [[ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱖ ᱯᱷᱩᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ
| dam_width_base =
| construction_began =
| opening =
| cost =
| res_capacity_total =
| res_catchment =
| res_surface =
| coordinates = {{coord|11.9735|N|76.3528|E}}
| extra = <!-- 4 gates -->
}}
[[ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱖᱙᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱑᱙৭᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ [[ᱦᱮᱜᱽᱜᱟᱫᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱟ ᱠᱳᱴᱮ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱱᱟᱦᱟᱞᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱪᱢᱮᱱᱴ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱒,᱑᱔᱑.᱙᱐ km<sup>2</sup> ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱮᱴᱴᱩᱨ ᱰᱮᱢ|ᱢᱮᱴᱴᱩᱨ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Water released from Kabini reservoir reaches Mettur dam |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/water-released-from-kabini-reservoir/article24186203.ece |access-date=2 March 2024 |work=The Hindu |date=June 17, 2018}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱕᱕ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ, ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱷᱤᱞ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱰᱟ|ᱵᱮᱰᱟ]] ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱜᱟᱨᱮᱫᱳᱰᱰᱟᱠᱮᱨᱮ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱱᱩᱜᱩ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱜ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱚᱱᱥᱩᱱ|ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ]] ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱒᱘.᱐᱐ TMC ᱫᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Kandya |first1=Ranjith |title=80,000 cusecs out from Kabini reservoir, highest ever |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/80000-cusecs-out-kabini-686675.html |access-date=2 March 2024 |publisher=Deccan Herald |date=17 December 2018}}</ref>
rye8rnqneyc02injzojm81vqemkb397
196819
196818
2026-08-15T02:21:23Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ */
196819
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ}}
{{Infobox river
| name = ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Kabani River.jpg
| image_size = 300
| image_caption = ᱠᱟᱵᱤᱱᱤᱜᱤᱨᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| map =
| map_size =
| map_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_caption =
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length =
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location =
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ]]
| source1_location = [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| source1_coordinates = {{coord|11|48|01|N|76|04|29|E|region:IN-KA|display=inline}}
| source1_elevation =
| mouth = [[ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱠᱩᱰᱟᱞ ᱱᱟᱨᱥᱤᱯᱩᱨ]]
| mouth_location = [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| mouth_coordinates = {{coord|12|12|56|N|76|54|40|E|region:IN-KA|display=inline,title}}
| mouth_elevation =
| progression =
| river_system =
| basin_size =
| tributaries_left =
| tributaries_right =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ#ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ|ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kabini or Kapila River |url=https://mysore.nic.in/en/tourist-place/kabini-or-kapila-river/ |publisher=District Administration Mysuru, GOI |access-date=2 March 2024}}</ref>
[[ᱥᱟᱨᱜᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ|ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ (ᱜᱟᱰᱟ)|ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱟᱸᱡᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱟᱥ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮ {{convert|2284|ft|abbr=on}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱙.᱕᱒ tmcft ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱟᱱᱟᱦᱟᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱟᱨᱟᱦᱟᱞᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱚ {{convert|17|km|abbr=on}} ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱦᱮᱜᱽᱜᱟᱫᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱟ ᱠᱳᱴᱮ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱨᱜᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kabini or Kapila River |url=https://mysore.nic.in/en/tourist-place/kabini-or-kapila-river/ |publisher=District Administration Mysuru, GOI |access-date=2 March 2024}}</ref>
==ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ==
ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ]] ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|61|km|abbr=on}} ᱟᱨ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ {{convert|205|km|abbr=on}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱟᱨᱦᱳᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱫᱚ {{convert|55|acre|abbr=on}} ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱝ ᱵᱮᱰᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ]] ᱦᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱨᱚᱭ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱨᱚᱭ ᱠᱚ]] ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ#ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱚᱦᱟᱫᱤᱯ|ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ]] ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=KABINI WILDLIFE RESERVE AND KABINI RIVER |url=http://www.kabiniwildlife.com/ |publisher=Kabini Wildlife |access-date=2 March 2024}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨᱦᱳᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱑᱒᱐ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ, ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱱᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ, ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱞ, ᱵᱟᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Nagarahole Tiger Reserve |url=https://www.nagaraholetigerreserve.com/about-us/ |publisher=Karnataka Forest Department |access-date=2 March 2024 |archive-date=23 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123152826/https://www.nagaraholetigerreserve.com/about-us/ |url-status=dead }}</ref>
==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
[[File:Kabini Reservoir Central Sky SE View Pano Karnataka Dec21 D72 21841-842.jpg|thumb|300px|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧᱮᱧᱮᱞ]]
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱴᱴᱤᱭᱟᱰᱤ]]-[[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱟᱵᱷᱤᱞᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱨᱟᱢᱛᱷᱟᱞᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱠᱠᱤᱭᱟᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱮ ᱠᱳᱨᱳᱢᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱟᱰ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱭᱟᱢᱯᱟᱞᱞᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱫᱤᱱᱡᱟᱨᱮᱛᱷᱟᱨᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱱᱟᱥᱩᱨᱟ ᱥᱟᱜᱚᱨ]] ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ [[ᱞᱟᱠᱠᱤᱰᱤ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱞᱟᱠᱠᱤᱰᱤ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|2|km}} ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱟ ᱫᱤᱯ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱯ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ {{convert|520|acre|km2}} ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ {{convert|20|km|abbr=on}} ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱟ ᱫᱤᱯ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ (ᱵᱩᱨᱩ)|ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱯᱟᱯᱟᱱᱟᱥᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱯᱟᱱᱟᱥᱤᱱᱤ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱨᱚᱠᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱜᱩ ᱫᱚ ᱦᱮᱜᱽᱜᱟᱫᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱟ ᱠᱳᱴᱮ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ (ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ) ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Singh |first1=AK |title=Kabini And The Jungle Stories: A Royal Legacy, Myths, Legends & The Truth. |date=2 August 2022 |publisher=Notion Press |isbn=9798887498225 |url=https://books.google.com/books?id=xh-CEAAAQBAJ |access-date=2 March 2024}}</ref>
== ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ==
{{Infobox dam
| name = ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ
| image = Kabini dam full view.jpg
| image_caption =
| name_official =
| dam_crosses = ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| res_name =
| dam_type = ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ [[ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ
| location =
| operator =
| dam_length = ᱑᱒,᱙᱒᱗ ᱯᱷᱩᱴ
| dam_height = [[ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱖ ᱯᱷᱩᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ
| dam_width_base =
| construction_began =
| opening =
| cost =
| res_capacity_total =
| res_catchment =
| res_surface =
| coordinates = {{coord|11.9735|N|76.3528|E}}
| extra = <!-- 4 gates -->
}}
[[ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱖᱙᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱑᱙৭᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ [[ᱦᱮᱜᱽᱜᱟᱫᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱟ ᱠᱳᱴᱮ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱱᱟᱦᱟᱞᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱪᱢᱮᱱᱴ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱒,᱑᱔᱑.᱙᱐ km<sup>2</sup> ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱮᱴᱴᱩᱨ ᱰᱮᱢ|ᱢᱮᱴᱴᱩᱨ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Water released from Kabini reservoir reaches Mettur dam |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/water-released-from-kabini-reservoir/article24186203.ece |access-date=2 March 2024 |work=The Hindu |date=June 17, 2018}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱕᱕ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ, ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱷᱤᱞ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱰᱟ|ᱵᱮᱰᱟ]] ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱜᱟᱨᱮᱫᱳᱰᱰᱟᱠᱮᱨᱮ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱱᱩᱜᱩ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱜ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱚᱱᱥᱩᱱ|ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ]] ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱒᱘.᱐᱐ TMC ᱫᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Kandya |first1=Ranjith |title=80,000 cusecs out from Kabini reservoir, highest ever |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/80000-cusecs-out-kabini-686675.html |access-date=2 March 2024 |publisher=Deccan Herald |date=17 December 2018}}</ref>
== ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱯᱚᱞ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱯᱚᱞ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ|ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱯᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=285-year-old Kabini rail-cum-road bridge near Nanjangud to get facelift |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/285-year-old-kabini-rail-cum-road-bridge-near-nanjangud-to-get-facelift-897276.html |access-date=2 March 2024 |publisher=Deccan Herald |date=October 5, 2020}}</ref>
2tvydgtll6x8ur5xw99d31dsoqthfvy
196820
196819
2026-08-15T02:22:15Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱥᱟᱠᱚ */
196820
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ}}
{{Infobox river
| name = ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Kabani River.jpg
| image_size = 300
| image_caption = ᱠᱟᱵᱤᱱᱤᱜᱤᱨᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| map =
| map_size =
| map_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_caption =
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length =
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location =
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ]]
| source1_location = [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| source1_coordinates = {{coord|11|48|01|N|76|04|29|E|region:IN-KA|display=inline}}
| source1_elevation =
| mouth = [[ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱠᱩᱰᱟᱞ ᱱᱟᱨᱥᱤᱯᱩᱨ]]
| mouth_location = [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| mouth_coordinates = {{coord|12|12|56|N|76|54|40|E|region:IN-KA|display=inline,title}}
| mouth_elevation =
| progression =
| river_system =
| basin_size =
| tributaries_left =
| tributaries_right =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ#ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ|ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kabini or Kapila River |url=https://mysore.nic.in/en/tourist-place/kabini-or-kapila-river/ |publisher=District Administration Mysuru, GOI |access-date=2 March 2024}}</ref>
[[ᱥᱟᱨᱜᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ|ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ (ᱜᱟᱰᱟ)|ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱟᱸᱡᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱟᱥ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮ {{convert|2284|ft|abbr=on}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱙.᱕᱒ tmcft ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱟᱱᱟᱦᱟᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱟᱨᱟᱦᱟᱞᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱚ {{convert|17|km|abbr=on}} ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱦᱮᱜᱽᱜᱟᱫᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱟ ᱠᱳᱴᱮ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱨᱜᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kabini or Kapila River |url=https://mysore.nic.in/en/tourist-place/kabini-or-kapila-river/ |publisher=District Administration Mysuru, GOI |access-date=2 March 2024}}</ref>
==ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ==
ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ]] ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|61|km|abbr=on}} ᱟᱨ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ {{convert|205|km|abbr=on}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱟᱨᱦᱳᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱫᱚ {{convert|55|acre|abbr=on}} ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱝ ᱵᱮᱰᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ]] ᱦᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱨᱚᱭ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱨᱚᱭ ᱠᱚ]] ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ#ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱚᱦᱟᱫᱤᱯ|ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ]] ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=KABINI WILDLIFE RESERVE AND KABINI RIVER |url=http://www.kabiniwildlife.com/ |publisher=Kabini Wildlife |access-date=2 March 2024}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨᱦᱳᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱑᱒᱐ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ, ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱱᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ, ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱞ, ᱵᱟᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Nagarahole Tiger Reserve |url=https://www.nagaraholetigerreserve.com/about-us/ |publisher=Karnataka Forest Department |access-date=2 March 2024 |archive-date=23 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123152826/https://www.nagaraholetigerreserve.com/about-us/ |url-status=dead }}</ref>
==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
[[File:Kabini Reservoir Central Sky SE View Pano Karnataka Dec21 D72 21841-842.jpg|thumb|300px|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧᱮᱧᱮᱞ]]
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱴᱴᱤᱭᱟᱰᱤ]]-[[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱟᱵᱷᱤᱞᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱨᱟᱢᱛᱷᱟᱞᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱠᱠᱤᱭᱟᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱮ ᱠᱳᱨᱳᱢᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱟᱰ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱭᱟᱢᱯᱟᱞᱞᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱫᱤᱱᱡᱟᱨᱮᱛᱷᱟᱨᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱱᱟᱥᱩᱨᱟ ᱥᱟᱜᱚᱨ]] ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ [[ᱞᱟᱠᱠᱤᱰᱤ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱞᱟᱠᱠᱤᱰᱤ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|2|km}} ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱟ ᱫᱤᱯ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱯ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ {{convert|520|acre|km2}} ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ {{convert|20|km|abbr=on}} ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱟ ᱫᱤᱯ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ (ᱵᱩᱨᱩ)|ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱯᱟᱯᱟᱱᱟᱥᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱯᱟᱱᱟᱥᱤᱱᱤ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱨᱚᱠᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱜᱩ ᱫᱚ ᱦᱮᱜᱽᱜᱟᱫᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱟ ᱠᱳᱴᱮ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ (ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ) ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Singh |first1=AK |title=Kabini And The Jungle Stories: A Royal Legacy, Myths, Legends & The Truth. |date=2 August 2022 |publisher=Notion Press |isbn=9798887498225 |url=https://books.google.com/books?id=xh-CEAAAQBAJ |access-date=2 March 2024}}</ref>
== ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ==
{{Infobox dam
| name = ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ
| image = Kabini dam full view.jpg
| image_caption =
| name_official =
| dam_crosses = ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| res_name =
| dam_type = ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ [[ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ
| location =
| operator =
| dam_length = ᱑᱒,᱙᱒᱗ ᱯᱷᱩᱴ
| dam_height = [[ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱖ ᱯᱷᱩᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ
| dam_width_base =
| construction_began =
| opening =
| cost =
| res_capacity_total =
| res_catchment =
| res_surface =
| coordinates = {{coord|11.9735|N|76.3528|E}}
| extra = <!-- 4 gates -->
}}
[[ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱖᱙᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱑᱙৭᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ [[ᱦᱮᱜᱽᱜᱟᱫᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱟ ᱠᱳᱴᱮ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱱᱟᱦᱟᱞᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱪᱢᱮᱱᱴ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱒,᱑᱔᱑.᱙᱐ km<sup>2</sup> ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱮᱴᱴᱩᱨ ᱰᱮᱢ|ᱢᱮᱴᱴᱩᱨ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Water released from Kabini reservoir reaches Mettur dam |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/water-released-from-kabini-reservoir/article24186203.ece |access-date=2 March 2024 |work=The Hindu |date=June 17, 2018}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱕᱕ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ, ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱷᱤᱞ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱰᱟ|ᱵᱮᱰᱟ]] ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱜᱟᱨᱮᱫᱳᱰᱰᱟᱠᱮᱨᱮ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱱᱩᱜᱩ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱜ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱚᱱᱥᱩᱱ|ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ]] ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱒᱘.᱐᱐ TMC ᱫᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Kandya |first1=Ranjith |title=80,000 cusecs out from Kabini reservoir, highest ever |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/80000-cusecs-out-kabini-686675.html |access-date=2 March 2024 |publisher=Deccan Herald |date=17 December 2018}}</ref>
== ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱥᱟᱠᱚ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱯᱚᱞ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ|ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱯᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=285-year-old Kabini rail-cum-road bridge near Nanjangud to get facelift |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/285-year-old-kabini-rail-cum-road-bridge-near-nanjangud-to-get-facelift-897276.html |access-date=2 March 2024 |publisher=Deccan Herald |date=October 5, 2020}}</ref>
==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ==
<gallery>
File:Indian coracle.jpg|ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱳᱨᱟᱠᱚᱞ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ
File:Kabini reservoir.jpg|ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ
File:Elephant family.jpg|ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ
File:The Kapila river in Nanjangud.jpg|[[ᱱᱟᱱᱡᱟᱱᱜᱩᱰ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ
</gallery>
hp2tj0mc8dj3rw0949e8szuphqidbqu
196821
196820
2026-08-15T02:22:42Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
196821
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ}}
{{Infobox river
| name = ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Kabani River.jpg
| image_size = 300
| image_caption = ᱠᱟᱵᱤᱱᱤᱜᱤᱨᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| map =
| map_size =
| map_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_caption =
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length =
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location =
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ]]
| source1_location = [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| source1_coordinates = {{coord|11|48|01|N|76|04|29|E|region:IN-KA|display=inline}}
| source1_elevation =
| mouth = [[ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱠᱩᱰᱟᱞ ᱱᱟᱨᱥᱤᱯᱩᱨ]]
| mouth_location = [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| mouth_coordinates = {{coord|12|12|56|N|76|54|40|E|region:IN-KA|display=inline,title}}
| mouth_elevation =
| progression =
| river_system =
| basin_size =
| tributaries_left =
| tributaries_right =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ#ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ|ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kabini or Kapila River |url=https://mysore.nic.in/en/tourist-place/kabini-or-kapila-river/ |publisher=District Administration Mysuru, GOI |access-date=2 March 2024}}</ref>
[[ᱥᱟᱨᱜᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ|ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ (ᱜᱟᱰᱟ)|ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱟᱸᱡᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱟᱥ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮ {{convert|2284|ft|abbr=on}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱙.᱕᱒ tmcft ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱟᱱᱟᱦᱟᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱟᱨᱟᱦᱟᱞᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱚ {{convert|17|km|abbr=on}} ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱦᱮᱜᱽᱜᱟᱫᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱟ ᱠᱳᱴᱮ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱨᱜᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kabini or Kapila River |url=https://mysore.nic.in/en/tourist-place/kabini-or-kapila-river/ |publisher=District Administration Mysuru, GOI |access-date=2 March 2024}}</ref>
==ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ==
ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ]] ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|61|km|abbr=on}} ᱟᱨ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ {{convert|205|km|abbr=on}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱟᱨᱦᱳᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱫᱚ {{convert|55|acre|abbr=on}} ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱝ ᱵᱮᱰᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ]] ᱦᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱨᱚᱭ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱨᱚᱭ ᱠᱚ]] ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ#ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱚᱦᱟᱫᱤᱯ|ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ]] ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=KABINI WILDLIFE RESERVE AND KABINI RIVER |url=http://www.kabiniwildlife.com/ |publisher=Kabini Wildlife |access-date=2 March 2024}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨᱦᱳᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱑᱒᱐ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ, ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱱᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ, ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱞ, ᱵᱟᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Nagarahole Tiger Reserve |url=https://www.nagaraholetigerreserve.com/about-us/ |publisher=Karnataka Forest Department |access-date=2 March 2024 |archive-date=23 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123152826/https://www.nagaraholetigerreserve.com/about-us/ |url-status=dead }}</ref>
==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
[[File:Kabini Reservoir Central Sky SE View Pano Karnataka Dec21 D72 21841-842.jpg|thumb|300px|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧᱮᱧᱮᱞ]]
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱴᱴᱤᱭᱟᱰᱤ]]-[[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱟᱵᱷᱤᱞᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱨᱟᱢᱛᱷᱟᱞᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱠᱠᱤᱭᱟᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱮ ᱠᱳᱨᱳᱢᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱟᱰ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱭᱟᱢᱯᱟᱞᱞᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱫᱤᱱᱡᱟᱨᱮᱛᱷᱟᱨᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱱᱟᱥᱩᱨᱟ ᱥᱟᱜᱚᱨ]] ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ [[ᱞᱟᱠᱠᱤᱰᱤ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱞᱟᱠᱠᱤᱰᱤ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|2|km}} ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱟ ᱫᱤᱯ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱯ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ {{convert|520|acre|km2}} ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ {{convert|20|km|abbr=on}} ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱟ ᱫᱤᱯ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ (ᱵᱩᱨᱩ)|ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱯᱟᱯᱟᱱᱟᱥᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱯᱟᱱᱟᱥᱤᱱᱤ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱨᱚᱠᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱜᱩ ᱫᱚ ᱦᱮᱜᱽᱜᱟᱫᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱟ ᱠᱳᱴᱮ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ (ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ) ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Singh |first1=AK |title=Kabini And The Jungle Stories: A Royal Legacy, Myths, Legends & The Truth. |date=2 August 2022 |publisher=Notion Press |isbn=9798887498225 |url=https://books.google.com/books?id=xh-CEAAAQBAJ |access-date=2 March 2024}}</ref>
== ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ==
{{Infobox dam
| name = ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ
| image = Kabini dam full view.jpg
| image_caption =
| name_official =
| dam_crosses = ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| res_name =
| dam_type = ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ [[ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ
| location =
| operator =
| dam_length = ᱑᱒,᱙᱒᱗ ᱯᱷᱩᱴ
| dam_height = [[ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱖ ᱯᱷᱩᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ
| dam_width_base =
| construction_began =
| opening =
| cost =
| res_capacity_total =
| res_catchment =
| res_surface =
| coordinates = {{coord|11.9735|N|76.3528|E}}
| extra = <!-- 4 gates -->
}}
[[ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱖᱙᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱑᱙৭᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ [[ᱦᱮᱜᱽᱜᱟᱫᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱟ ᱠᱳᱴᱮ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱱᱟᱦᱟᱞᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱪᱢᱮᱱᱴ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱒,᱑᱔᱑.᱙᱐ km<sup>2</sup> ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱮᱴᱴᱩᱨ ᱰᱮᱢ|ᱢᱮᱴᱴᱩᱨ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Water released from Kabini reservoir reaches Mettur dam |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/water-released-from-kabini-reservoir/article24186203.ece |access-date=2 March 2024 |work=The Hindu |date=June 17, 2018}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱕᱕ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ, ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱷᱤᱞ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱰᱟ|ᱵᱮᱰᱟ]] ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱜᱟᱨᱮᱫᱳᱰᱰᱟᱠᱮᱨᱮ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱱᱩᱜᱩ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱜ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱚᱱᱥᱩᱱ|ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ]] ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱒᱘.᱐᱐ TMC ᱫᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Kandya |first1=Ranjith |title=80,000 cusecs out from Kabini reservoir, highest ever |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/80000-cusecs-out-kabini-686675.html |access-date=2 March 2024 |publisher=Deccan Herald |date=17 December 2018}}</ref>
== ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱥᱟᱠᱚ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱯᱚᱞ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ|ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱯᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=285-year-old Kabini rail-cum-road bridge near Nanjangud to get facelift |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/285-year-old-kabini-rail-cum-road-bridge-near-nanjangud-to-get-facelift-897276.html |access-date=2 March 2024 |publisher=Deccan Herald |date=October 5, 2020}}</ref>
==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ==
<gallery>
File:Indian coracle.jpg|ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱳᱨᱟᱠᱚᱞ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ
File:Kabini reservoir.jpg|ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ
File:Elephant family.jpg|ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ
File:The Kapila river in Nanjangud.jpg|[[ᱱᱟᱱᱡᱟᱱᱜᱩᱰ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱵᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ
</gallery>
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
qnc7iei9vc3dn565ni862en82co8d2t
ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ
0
37784
196822
2026-08-15T02:26:53Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} '''ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ('''ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱟᱦᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196822
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
'''ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ('''ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱟᱦᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱟᱹᱛᱩ [[ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ ᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱓᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
izc0x50m0c9pwc0dzmm7wf5ijsn31d5
196823
196822
2026-08-15T02:28:56Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
196823
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
'''ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ('''ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱟᱦᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱟᱹᱛᱩ [[ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ ᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱓᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱨᱟᱰᱠᱟ|ᱠᱟᱨᱟᱰᱠᱟ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ- [[ᱵᱟᱰᱤᱭᱟᱰᱠᱟ]], [[ᱠᱟᱨᱟᱰᱠᱟ]], [[ᱢᱩᱞᱞᱮᱨᱤᱭᱟ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ|ᱢᱩᱞᱞᱮᱨᱤᱭᱟ]], [[ᱯᱟᱭᱠᱟ]], [[ᱮᱰᱱᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱱᱮᱠᱨᱟᱡᱮ]] ᱾ [[ᱱᱮᱠᱨᱟᱡᱮ]] ᱠᱷᱚᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱪᱩᱨ-ᱵᱟᱹᱪᱩᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱰᱤ]], [[ᱪᱮᱨᱠᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱩᱴᱴᱟᱛᱷᱳᱰᱤ]], [[ᱪᱮᱴᱴᱩᱯᱩᱡᱷᱟ|ᱪᱮᱴᱴᱩᱢᱠᱩᱡᱷᱤ]], [[ᱥᱤᱨᱤᱵᱟᱜᱤᱞᱩ]], [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱴᱞᱟ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ|ᱯᱟᱴᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱯᱮᱨᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ|ᱯᱮᱨᱟᱞ]], [[ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ|ᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ ᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]] ᱥᱮᱫ, ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱥᱪᱩᱣᱟᱨᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ===
ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱮᱥᱪᱩᱣᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱜᱨᱳᱵᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱥᱪᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱖.᱑᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱱᱢᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱐.᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱜᱨᱳᱵᱷ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱜᱨᱳᱵᱷ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱵᱟᱨ-ᱦᱮᱰᱮᱰ ᱜᱤᱥ|ᱵᱟᱨ-ᱦᱮᱰᱮᱰ ᱜᱤᱥ]] ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱟᱨ-ᱦᱮᱰᱮᱰ ᱜᱤᱥ ᱫᱚ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
*[[ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ ᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]]
*[[ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ]]
4bijaro2h8xgjsvk0ahsqzkjirtan74
196824
196823
2026-08-15T02:29:23Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ */
196824
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
'''ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ('''ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱟᱦᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱟᱹᱛᱩ [[ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ ᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱓᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱨᱟᱰᱠᱟ|ᱠᱟᱨᱟᱰᱠᱟ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ- [[ᱵᱟᱰᱤᱭᱟᱰᱠᱟ]], [[ᱠᱟᱨᱟᱰᱠᱟ]], [[ᱢᱩᱞᱞᱮᱨᱤᱭᱟ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ|ᱢᱩᱞᱞᱮᱨᱤᱭᱟ]], [[ᱯᱟᱭᱠᱟ]], [[ᱮᱰᱱᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱱᱮᱠᱨᱟᱡᱮ]] ᱾ [[ᱱᱮᱠᱨᱟᱡᱮ]] ᱠᱷᱚᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱪᱩᱨ-ᱵᱟᱹᱪᱩᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱰᱤ]], [[ᱪᱮᱨᱠᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱩᱴᱴᱟᱛᱷᱳᱰᱤ]], [[ᱪᱮᱴᱴᱩᱯᱩᱡᱷᱟ|ᱪᱮᱴᱴᱩᱢᱠᱩᱡᱷᱤ]], [[ᱥᱤᱨᱤᱵᱟᱜᱤᱞᱩ]], [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱴᱞᱟ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ|ᱯᱟᱴᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱯᱮᱨᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ|ᱯᱮᱨᱟᱞ]], [[ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ|ᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ ᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]] ᱥᱮᱫ, ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱥᱪᱩᱣᱟᱨᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ===
ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱮᱥᱪᱩᱣᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱜᱨᱳᱵᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱥᱪᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱖.᱑᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱱᱢᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱐.᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱜᱨᱳᱵᱷ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱜᱨᱳᱵᱷ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱵᱟᱨ-ᱦᱮᱰᱮᱰ ᱜᱤᱥ|ᱵᱟᱨ-ᱦᱮᱰᱮᱰ ᱜᱤᱥ]] ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱟᱨ-ᱦᱮᱰᱮᱰ ᱜᱤᱥ ᱫᱚ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
*[[ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ ᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]]
*[[ᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱞ]]
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
1hww6l8dzazx0sabwt2puvpk9d0wrpy
ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ
0
37785
196825
2026-08-15T02:33:21Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} {{Infobox river | name = ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ | image = | image_caption = | source1_location = ᱟᱨᱤᱠᱠᱟᱱᱠᱩᱱᱱᱤ | mouth_location = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] | subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name1 = ᱥᱤᱧᱚᱛ | length_km = 40 | source1_elevation..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196825
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ
| image =
| image_caption =
| source1_location = ᱟᱨᱤᱠᱠᱟᱱᱠᱩᱱᱱᱤ
| mouth_location = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| length_km = 40
| source1_elevation = {{convert|610|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size_km2 = 624
}}
[[File:Elatur.Korappuzha.jpg|thumbnail|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱞ]]
[[File:Elattur.Korappuzha.jpg|thumbnail|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱚᱞ]]
'''ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ {{convert|40|km|mi|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ {{convert|624|km2|mi2|abbr=on}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, [[ᱟᱠᱟᱞᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱡᱷᱤᱞ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱯᱩᱱᱩᱨ ᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱨ (tidal) ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ {{convert|25|km|mi|abbr=on}} ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱤᱱᱞᱮᱱᱰ ᱱᱮᱵᱷᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
rkxfn4hjoeukba6fj9eaxxm9ms6u14l
196826
196825
2026-08-15T02:34:30Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
196826
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ
| image =
| image_caption =
| source1_location = ᱟᱨᱤᱠᱠᱟᱱᱠᱩᱱᱱᱤ
| mouth_location = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| length_km = 40
| source1_elevation = {{convert|610|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size_km2 = 624
}}
[[File:Elatur.Korappuzha.jpg|thumbnail|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱞ]]
[[File:Elattur.Korappuzha.jpg|thumbnail|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱚᱞ]]
'''ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ {{convert|40|km|mi|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ {{convert|624|km2|mi2|abbr=on}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, [[ᱟᱠᱟᱞᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱡᱷᱤᱞ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱯᱩᱱᱩᱨ ᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱣᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ {{convert|25|km|mi|abbr=on}} ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱤᱱᱞᱮᱱᱰ ᱱᱮᱵᱷᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱯᱚᱞ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱔᱘᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱯᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱾ <ref name=":0">{{cite web
|url=http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm
|title=Rivers of Western Ghats - The Korapuzha
|access-date=9 December 2006
|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625023704/http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm
|archive-date=25 June 2018
|url-status=dead
}}</ref>
39m7yroafm5cfzf59w6uaatk9q3mubh
196827
196826
2026-08-15T02:36:22Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱯᱚᱞ */
196827
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ
| image =
| image_caption =
| source1_location = ᱟᱨᱤᱠᱠᱟᱱᱠᱩᱱᱱᱤ
| mouth_location = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| length_km = 40
| source1_elevation = {{convert|610|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size_km2 = 624
}}
[[File:Elatur.Korappuzha.jpg|thumbnail|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱞ]]
[[File:Elattur.Korappuzha.jpg|thumbnail|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱚᱞ]]
'''ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ {{convert|40|km|mi|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ {{convert|624|km2|mi2|abbr=on}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, [[ᱟᱠᱟᱞᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱡᱷᱤᱞ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱯᱩᱱᱩᱨ ᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱣᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ {{convert|25|km|mi|abbr=on}} ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱤᱱᱞᱮᱱᱰ ᱱᱮᱵᱷᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱯᱚᱞ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱔᱘᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱯᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱾ <ref name=":0">{{cite web
|url=http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm
|title=Rivers of Western Ghats - The Korapuzha
|access-date=9 December 2006
|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625023704/http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm
|archive-date=25 June 2018
|url-status=dead
}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ''[[ᱠᱚᱨᱰᱚᱱ ᱥᱟᱱᱤᱴᱟᱭᱟᱨ (ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ)|ᱠᱚᱨᱰᱚᱱ ᱥᱟᱱᱤᱴᱟᱭᱟᱨ]]'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Miller |first=Eric J. |author-link=Eric J. Miller |title=India's Villages |publisher=Media Promoters & Publishers |year=1955 |editor-last=Srinivas |editor-first=M. N. |editor-link=M. N. Srinivas |location=Bombay |chapter=Village Structure in North Kerala}}</ref> ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱨᱤᱱ [[ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ (ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱟᱹᱛ)|ᱱᱟᱭᱟᱨ]] ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱥᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱟᱱᱟ (ᱴᱮᱵᱩ)|ᱢᱟᱱᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱨᱚᱥᱴ'' (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ) ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱡᱟᱹᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":02">{{Cite book |last=British Indian Government of Madras |url=http://archive.org/details/MalabarMarriageCommissionReport |title=Malabar Marriage Commission Report |date=1891}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ|ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ|ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":02" /> ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ, [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ|ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱫᱚ [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]]-[[ᱵᱷᱮᱱᱟᱰ (ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ)|ᱵᱷᱮᱱᱟᱰ]] ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱟᱨ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ|ᱛᱩᱞᱩ]] ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":02" /> [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ|ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱤᱱ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱤᱨᱤ|ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱠᱚᱨᱤᱱ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱮᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite book |last=Induchudan |first=V. T. |url=https://books.google.com/books?id=Vns9AAAAIAAJ |title=The Golden Tower: A Historical Study of the Tirukkulasekharapuram and Other Temples |date=1971 |publisher=Cochin Devaswom Board |pages=164 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=de Lannoy |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=pKjZAAAAMAAJ |title=The Kulasekhara Perumals of Travancore: History and State Formation in Travancore from 1671 to 1758 |date=1997 |publisher=Leiden University |isbn=978-90-73782-92-1 |pages=20 |language=en}}</ref>
e4hl69x543xkq6riuql90zz842s2kzf
196828
196827
2026-08-15T02:38:19Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱱᱟᱜᱟᱢ */
196828
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ
| image =
| image_caption =
| source1_location = ᱟᱨᱤᱠᱠᱟᱱᱠᱩᱱᱱᱤ
| mouth_location = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| length_km = 40
| source1_elevation = {{convert|610|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size_km2 = 624
}}
[[File:Elatur.Korappuzha.jpg|thumbnail|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱞ]]
[[File:Elattur.Korappuzha.jpg|thumbnail|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱚᱞ]]
'''ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ {{convert|40|km|mi|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ {{convert|624|km2|mi2|abbr=on}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, [[ᱟᱠᱟᱞᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱡᱷᱤᱞ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱯᱩᱱᱩᱨ ᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱣᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ {{convert|25|km|mi|abbr=on}} ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱤᱱᱞᱮᱱᱰ ᱱᱮᱵᱷᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱯᱚᱞ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱔᱘᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱯᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱾ <ref name=":0">{{cite web
|url=http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm
|title=Rivers of Western Ghats - The Korapuzha
|access-date=9 December 2006
|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625023704/http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm
|archive-date=25 June 2018
|url-status=dead
}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ''[[ᱠᱚᱨᱰᱚᱱ ᱥᱟᱱᱤᱴᱟᱭᱟᱨ (ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ)|ᱠᱚᱨᱰᱚᱱ ᱥᱟᱱᱤᱴᱟᱭᱟᱨ]]'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Miller |first=Eric J. |author-link=Eric J. Miller |title=India's Villages |publisher=Media Promoters & Publishers |year=1955 |editor-last=Srinivas |editor-first=M. N. |editor-link=M. N. Srinivas |location=Bombay |chapter=Village Structure in North Kerala}}</ref> ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱨᱤᱱ [[ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ (ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱟᱹᱛ)|ᱱᱟᱭᱟᱨ]] ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱥᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱟᱱᱟ (ᱴᱮᱵᱩ)|ᱢᱟᱱᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱨᱚᱥᱴ'' (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ) ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱡᱟᱹᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":02">{{Cite book |last=British Indian Government of Madras |url=http://archive.org/details/MalabarMarriageCommissionReport |title=Malabar Marriage Commission Report |date=1891}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ|ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ|ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":02" /> ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ, [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ|ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱫᱚ [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]]-[[ᱵᱷᱮᱱᱟᱰ (ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ)|ᱵᱷᱮᱱᱟᱰ]] ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱟᱨ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ|ᱛᱩᱞᱩ]] ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":02" /> [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ|ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱤᱱ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱤᱨᱤ|ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱠᱚᱨᱤᱱ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱮᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite book |last=Induchudan |first=V. T. |url=https://books.google.com/books?id=Vns9AAAAIAAJ |title=The Golden Tower: A Historical Study of the Tirukkulasekharapuram and Other Temples |date=1971 |publisher=Cochin Devaswom Board |pages=164 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=de Lannoy |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=pKjZAAAAMAAJ |title=The Kulasekhara Perumals of Travancore: History and State Formation in Travancore from 1671 to 1758 |date=1997 |publisher=Leiden University |isbn=978-90-73782-92-1 |pages=20 |language=en}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
*{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council| url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒೦᱐᱖}}
*''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱢᱮᱱᱩᱣᱟᱞ'' (ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱚᱞᱭᱩᱢ ᱨᱮ) ᱣᱤᱞᱤᱭᱟᱢ ᱞᱳᱜᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱑᱘᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
*''ᱱᱟᱭᱟᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱭᱩᱢ ᱓'' ᱮᱯᱷ. ᱯᱷᱳᱥᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
{{North Malabar}}
{{Places of interest in North Malabar}}
{{Kozhikode district}}
{{Kerala}}
{{Waters of Kerala}}
{{coord missing|Kerala}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱴᱟᱠᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
c7zm1rrt98pqzvqsxls4vhax5mql0hf
196829
196828
2026-08-15T02:40:14Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */
196829
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ
| image =
| image_caption =
| source1_location = ᱟᱨᱤᱠᱠᱟᱱᱠᱩᱱᱱᱤ
| mouth_location = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| length_km = 40
| source1_elevation = {{convert|610|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size_km2 = 624
}}
[[File:Elatur.Korappuzha.jpg|thumbnail|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱞ]]
[[File:Elattur.Korappuzha.jpg|thumbnail|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱚᱞ]]
'''ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ {{convert|40|km|mi|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ {{convert|624|km2|mi2|abbr=on}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, [[ᱟᱠᱟᱞᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱡᱷᱤᱞ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱯᱩᱱᱩᱨ ᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱣᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ {{convert|25|km|mi|abbr=on}} ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱤᱱᱞᱮᱱᱰ ᱱᱮᱵᱷᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱯᱚᱞ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱔᱘᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱯᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱾ <ref name=":0">{{cite web
|url=http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm
|title=Rivers of Western Ghats - The Korapuzha
|access-date=9 December 2006
|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625023704/http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm
|archive-date=25 June 2018
|url-status=dead
}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ''[[ᱠᱚᱨᱰᱚᱱ ᱥᱟᱱᱤᱴᱟᱭᱟᱨ (ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ)|ᱠᱚᱨᱰᱚᱱ ᱥᱟᱱᱤᱴᱟᱭᱟᱨ]]'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Miller |first=Eric J. |author-link=Eric J. Miller |title=India's Villages |publisher=Media Promoters & Publishers |year=1955 |editor-last=Srinivas |editor-first=M. N. |editor-link=M. N. Srinivas |location=Bombay |chapter=Village Structure in North Kerala}}</ref> ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱨᱤᱱ [[ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ (ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱟᱹᱛ)|ᱱᱟᱭᱟᱨ]] ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱥᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱟᱱᱟ (ᱴᱮᱵᱩ)|ᱢᱟᱱᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱨᱚᱥᱴ'' (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ) ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱡᱟᱹᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":02">{{Cite book |last=British Indian Government of Madras |url=http://archive.org/details/MalabarMarriageCommissionReport |title=Malabar Marriage Commission Report |date=1891}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ|ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ|ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":02" /> ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ, [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ|ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱫᱚ [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]]-[[ᱵᱷᱮᱱᱟᱰ (ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ)|ᱵᱷᱮᱱᱟᱰ]] ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱟᱨ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ|ᱛᱩᱞᱩ]] ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":02" /> [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ|ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱤᱱ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱤᱨᱤ|ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱠᱚᱨᱤᱱ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱮᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite book |last=Induchudan |first=V. T. |url=https://books.google.com/books?id=Vns9AAAAIAAJ |title=The Golden Tower: A Historical Study of the Tirukkulasekharapuram and Other Temples |date=1971 |publisher=Cochin Devaswom Board |pages=164 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=de Lannoy |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=pKjZAAAAMAAJ |title=The Kulasekhara Perumals of Travancore: History and State Formation in Travancore from 1671 to 1758 |date=1997 |publisher=Leiden University |isbn=978-90-73782-92-1 |pages=20 |language=en}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱚ==
*{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council| url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒೦᱐᱖}}
*''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱢᱮᱱᱩᱣᱟᱞ'' (ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱚᱞᱭᱩᱢ ᱨᱮ) ᱣᱤᱞᱤᱭᱟᱢ ᱞᱳᱜᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱑᱘᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
*''ᱱᱟᱭᱟᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱭᱩᱢ ᱓'' ᱮᱯᱷ. ᱯᱷᱳᱥᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
{{North Malabar}}
{{Places of interest in North Malabar}}
{{Kozhikode district}}
{{Kerala}}
{{Waters of Kerala}}
{{coord missing|Kerala}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱴᱟᱠᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
t7gr51lqc1jkwktdb4s3ioggqo0to5m
ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ
0
37786
196830
2026-08-15T02:46:07Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} '''ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ''' ('''ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱰᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196830
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
'''ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ''' ('''ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱰᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱰᱩᱢᱳᱱ]] ᱥᱩᱨ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ +᱖᱐ MSL ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱔᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱒᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱠᱟᱭᱟᱞ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰᱩᱢᱳᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱔᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱱᱮᱴᱴᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-08-22 |title=Ensure free-flow of Pallikkal river: B Abdul Nasar, {{!}} Ensure free-flow of Pallikkal river: B Abdul Nasar, |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/220819/ensure-free-flow-of-pallikkal-river-b-abdul-nasar.html |access-date=2025-06-11 |website=www.deccanchronicle.com |language=en}}</ref>
prblbo5m62sd3ty2lux7acatqa7no8q
196831
196830
2026-08-15T02:47:31Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
196831
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
'''ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ''' ('''ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱰᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱰᱩᱢᱳᱱ]] ᱥᱩᱨ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ +᱖᱐ MSL ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱔᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱒᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱠᱟᱭᱟᱞ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰᱩᱢᱳᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱔᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱱᱮᱴᱴᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-08-22 |title=Ensure free-flow of Pallikkal river: B Abdul Nasar, {{!}} Ensure free-flow of Pallikkal river: B Abdul Nasar, |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/220819/ensure-free-flow-of-pallikkal-river-b-abdul-nasar.html |access-date=2025-06-11 |website=www.deccanchronicle.com |language=en}}</ref>
==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱰᱩᱢᱳᱱ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱰᱩᱨ]], ᱵᱷᱟᱰᱟᱠᱠᱟᱛᱷᱩᱠᱟᱵᱷᱩ, [[ᱯᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱱᱟᱰᱩ|ᱯᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱱᱮᱞᱞᱤᱢᱩᱠᱟᱞ]], [[ᱱᱩᱨᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱱᱩᱨᱟᱱᱟᱰᱩ|ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱥᱩᱨᱟᱱᱟᱰ]], ᱯᱟᱵᱷᱩᱢᱯᱟ, ᱯᱟᱵᱷᱩᱢᱯᱟ-ᱪᱩᱨᱩᱞᱤ, [[ᱛᱷᱳᱰᱤᱭᱩᱨ]], [[ᱵᱷᱟᱰᱟᱠᱠᱩᱢᱛᱷᱟᱞᱟ]], ᱠᱩᱴᱴᱤᱵᱷᱟᱴᱴᱚᱢ, [[ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ|ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱟᱭᱟᱱᱤᱵᱷᱮᱞᱤᱠᱩᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱫᱟᱛᱷᱤᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱳᱱᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱚᱢᱩᱰᱤ ᱡᱷᱤᱞ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱵᱷᱩᱢᱯᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱫᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱠᱟᱭᱟᱞ ᱡᱷᱤᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱷᱩᱢᱯᱟ, ᱯᱟᱵᱷᱩᱢᱯᱟ-ᱪᱩᱨᱩᱞᱤ, ᱯᱟᱵᱷᱩᱢᱯᱟ-ᱢᱟᱱᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱛᱷᱳᱰᱤᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱵᱷᱩᱢᱯᱟ-ᱪᱩᱨᱩᱞᱤ, ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱠᱟᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ (ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞᱟᱨᱩ) ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱥ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱔᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ, ᱛᱷᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱩᱨᱟᱱᱟᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱯᱳᱞᱰᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱨᱳᱴᱴᱩ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2022-10-26 |title=Rejuvenation of Pallikkal river begins |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/rejuvenation-of-pallikkal-river-begins/article66057356.ece |access-date=2025-06-11 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>
=== ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ===
ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-07-31 |title=Kerala newly-weds die after fall from cliff, relative drowns during rescue bid |url=https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-newly-wed-couple-kin-die-after-falling-off-cliff-while-clicking-photos-2414161-2023-07-31 |access-date=2025-06-11 |website=India Today |language=en}}</ref>
5u1opx69j49wt8pbmc14bhqw1pgbewy
196832
196831
2026-08-15T02:48:27Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
196832
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
'''ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ''' ('''ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱰᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱰᱩᱢᱳᱱ]] ᱥᱩᱨ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ +᱖᱐ MSL ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱔᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱒᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱠᱟᱭᱟᱞ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰᱩᱢᱳᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱔᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱱᱮᱴᱴᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-08-22 |title=Ensure free-flow of Pallikkal river: B Abdul Nasar, {{!}} Ensure free-flow of Pallikkal river: B Abdul Nasar, |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/220819/ensure-free-flow-of-pallikkal-river-b-abdul-nasar.html |access-date=2025-06-11 |website=www.deccanchronicle.com |language=en}}</ref>
==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱰᱩᱢᱳᱱ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱰᱩᱨ]], ᱵᱷᱟᱰᱟᱠᱠᱟᱛᱷᱩᱠᱟᱵᱷᱩ, [[ᱯᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱱᱟᱰᱩ|ᱯᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱱᱮᱞᱞᱤᱢᱩᱠᱟᱞ]], [[ᱱᱩᱨᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱱᱩᱨᱟᱱᱟᱰᱩ|ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱥᱩᱨᱟᱱᱟᱰ]], ᱯᱟᱵᱷᱩᱢᱯᱟ, ᱯᱟᱵᱷᱩᱢᱯᱟ-ᱪᱩᱨᱩᱞᱤ, [[ᱛᱷᱳᱰᱤᱭᱩᱨ]], [[ᱵᱷᱟᱰᱟᱠᱠᱩᱢᱛᱷᱟᱞᱟ]], ᱠᱩᱴᱴᱤᱵᱷᱟᱴᱴᱚᱢ, [[ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ|ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱟᱭᱟᱱᱤᱵᱷᱮᱞᱤᱠᱩᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱫᱟᱛᱷᱤᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱳᱱᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱚᱢᱩᱰᱤ ᱡᱷᱤᱞ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱵᱷᱩᱢᱯᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱫᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱠᱟᱭᱟᱞ ᱡᱷᱤᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱷᱩᱢᱯᱟ, ᱯᱟᱵᱷᱩᱢᱯᱟ-ᱪᱩᱨᱩᱞᱤ, ᱯᱟᱵᱷᱩᱢᱯᱟ-ᱢᱟᱱᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱛᱷᱳᱰᱤᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱵᱷᱩᱢᱯᱟ-ᱪᱩᱨᱩᱞᱤ, ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱠᱟᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ (ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞᱟᱨᱩ) ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱥ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱔᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ, ᱛᱷᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱩᱨᱟᱱᱟᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱯᱳᱞᱰᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱨᱳᱴᱴᱩ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2022-10-26 |title=Rejuvenation of Pallikkal river begins |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/rejuvenation-of-pallikkal-river-begins/article66057356.ece |access-date=2025-06-11 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>
=== ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ===
ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-07-31 |title=Kerala newly-weds die after fall from cliff, relative drowns during rescue bid |url=https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-newly-wed-couple-kin-die-after-falling-off-cliff-while-clicking-photos-2414161-2023-07-31 |access-date=2025-06-11 |website=India Today |language=en}}</ref>
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
rilshh961fxyh7z627zcsebwxgxzyj3
ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ
0
37787
196833
2026-08-15T03:37:18Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Infobox river | name = ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ | image = | image_caption = | source1_location = ᱯᱩᱢᱟᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ | mouth_location = [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱠᱳᱞ ᱡᱚᱞᱟ]] | subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | length_km = ᱔᱘ | source1_elevation = | discharge1_avg =..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196833
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river
| name = ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ
| image =
| image_caption =
| source1_location = ᱯᱩᱢᱟᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ
| mouth_location = [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱠᱳᱞ ᱡᱚᱞᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = ᱔᱘
| source1_elevation =
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
t1f2y400swiqhmmiw8jbv4npjvxic6u
196834
196833
2026-08-15T03:39:20Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
196834
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river
| name = ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ
| image =
| image_caption =
| source1_location = ᱯᱩᱢᱟᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ
| mouth_location = [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱠᱳᱞ ᱡᱚᱞᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = ᱔᱘
| source1_elevation =
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱢᱟᱱᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱟᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱞ ᱡᱚᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱠᱳᱞ ᱡᱚᱞᱟ]] ᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘,᱐᱗᱒ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒,᱑᱑᱕ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://shodh.inflibnet.ac.in/bitstream/123456789/672/2/02_synopsis.pdf
|title=STUDIES ON THE ALGAL FLORA OF KOLE LANDS IN THRISSUR DISTRICT, KERALA
|publisher=Shodh
|accessdate=2012-10-17
|archive-date=4 March 2016
|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074218/http://shodh.inflibnet.ac.in/bitstream/123456789/672/2/02_synopsis.pdf
|url-status=dead
}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ [[ᱮᱱᱟᱢᱟᱠᱠᱟᱞ ᱫᱟᱨᱦᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ ᱠᱮᱱᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨᱟᱜ ᱫᱚ [[ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ (ᱜᱟᱰᱟ)|ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱑,᱐᱕᱔ km<sup>2</sup> ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://puzhakal0.tripod.com/river.html
|title=About the Rivers of Kerala
|publisher=Tripod.com
|accessdate=2012-08-14}}</ref>
42tnz799ed92y6d22666yj53aesmmqv
196835
196834
2026-08-15T03:40:27Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ */
196835
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river
| name = ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ
| image =
| image_caption =
| source1_location = ᱯᱩᱢᱟᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ
| mouth_location = [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱠᱳᱞ ᱡᱚᱞᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = ᱔᱘
| source1_elevation =
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱢᱟᱱᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱟᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱞ ᱡᱚᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱠᱳᱞ ᱡᱚᱞᱟ]] ᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘,᱐᱗᱒ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒,᱑᱑᱕ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://shodh.inflibnet.ac.in/bitstream/123456789/672/2/02_synopsis.pdf
|title=STUDIES ON THE ALGAL FLORA OF KOLE LANDS IN THRISSUR DISTRICT, KERALA
|publisher=Shodh
|accessdate=2012-10-17
|archive-date=4 March 2016
|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074218/http://shodh.inflibnet.ac.in/bitstream/123456789/672/2/02_synopsis.pdf
|url-status=dead
}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ [[ᱮᱱᱟᱢᱟᱠᱠᱟᱞ ᱫᱟᱨᱦᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ ᱠᱮᱱᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨᱟᱜ ᱫᱚ [[ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ (ᱜᱟᱰᱟ)|ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱑,᱐᱕᱔ km<sup>2</sup> ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://puzhakal0.tripod.com/river.html
|title=About the Rivers of Kerala
|publisher=Tripod.com
|accessdate=2012-08-14}}</ref>
== ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱯᱩᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱨᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱑᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱞᱚᱡᱤ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱢᱮᱛᱷᱤᱣᱥ ᱯᱞᱟᱢᱩᱴᱴᱤᱞ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://www.mathrubhumi.com/english/science/fish-considered-extinct-rediscovered-in-karuvannur-river-145824.html
|title=Fish considered extinct 'rediscovered' in Karuvannur river
|publisher=Mathrubhumi.com
|accessdate=2014-11-05
|archive-url=https://web.archive.org/web/20141105142300/http://www.mathrubhumi.com/english/science/fish-considered-extinct-rediscovered-in-karuvannur-river-145824.html
|archive-date=5 November 2014
|url-status=dead
}}</ref>
gngmlx8akbq60hnc8ot5ggorgv8m24c
196836
196835
2026-08-15T03:41:02Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ */
196836
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river
| name = ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ
| image =
| image_caption =
| source1_location = ᱯᱩᱢᱟᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ
| mouth_location = [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱠᱳᱞ ᱡᱚᱞᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = ᱔᱘
| source1_elevation =
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱢᱟᱱᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱟᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱞ ᱡᱚᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱠᱳᱞ ᱡᱚᱞᱟ]] ᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘,᱐᱗᱒ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒,᱑᱑᱕ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://shodh.inflibnet.ac.in/bitstream/123456789/672/2/02_synopsis.pdf
|title=STUDIES ON THE ALGAL FLORA OF KOLE LANDS IN THRISSUR DISTRICT, KERALA
|publisher=Shodh
|accessdate=2012-10-17
|archive-date=4 March 2016
|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074218/http://shodh.inflibnet.ac.in/bitstream/123456789/672/2/02_synopsis.pdf
|url-status=dead
}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ [[ᱮᱱᱟᱢᱟᱠᱠᱟᱞ ᱫᱟᱨᱦᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ ᱠᱮᱱᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨᱟᱜ ᱫᱚ [[ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ (ᱜᱟᱰᱟ)|ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱑,᱐᱕᱔ km<sup>2</sup> ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://puzhakal0.tripod.com/river.html
|title=About the Rivers of Kerala
|publisher=Tripod.com
|accessdate=2012-08-14}}</ref>
== ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱯᱩᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱨᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱑᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱞᱚᱡᱤ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱢᱮᱛᱷᱤᱣᱥ ᱯᱞᱟᱢᱩᱴᱴᱤᱞ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://www.mathrubhumi.com/english/science/fish-considered-extinct-rediscovered-in-karuvannur-river-145824.html
|title=Fish considered extinct 'rediscovered' in Karuvannur river
|publisher=Mathrubhumi.com
|accessdate=2014-11-05
|archive-url=https://web.archive.org/web/20141105142300/http://www.mathrubhumi.com/english/science/fish-considered-extinct-rediscovered-in-karuvannur-river-145824.html
|archive-date=5 November 2014
|url-status=dead
}}</ref>
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
752i03q1miq0thow0uzn5hytf0mkb8k
ᱩᱯᱯᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
0
37788
196837
2026-08-15T04:09:54Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱰᱟ}} '''ᱩᱯᱯᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="bnhs">{{cite journal |title=Distribution of Freshwater Fishes in the Uppala River, Kasargod District, Kerala |journal=The Journal of the Bombay Natural History Society |date=1999 |v..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196837
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱰᱟ}}
'''ᱩᱯᱯᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="bnhs">{{cite journal |title=Distribution of Freshwater Fishes in the Uppala River, Kasargod District, Kerala |journal=The Journal of the Bombay Natural History Society |date=1999 |volume=96 |pages=334–335|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48583013#page/352/mode/1up}}</ref> ᱩᱯᱯᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱕᱐ km ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱖ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="bnhs"/><ref name="census">{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_A_KASARAGOD.pdf|title=District Census Handbook - Kasaragod District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Kerala|date=2011-10-01|access-date=2021-05-15}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱚᱠᱚᱢᱵᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒ km ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱯᱯᱟᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱫᱚ ᱒᱕᱐ km<sup>2</sup> ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗᱔ km<sup>2</sup> ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="bnhs"/>
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱩᱯᱯᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ|ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱚᱠᱚᱢᱵᱟ|ᱵᱤᱨᱚᱠᱚᱢᱵᱟ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱧᱡᱤᱢᱟᱞᱮ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱷᱤᱴᱞᱟ]], ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱮ ᱟᱨ ᱯᱩᱫᱷᱳᱴᱴᱩ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Nair|first=Adoor K. K. Ramachandran|url=https://books.google.com/books?id=LXVuAAAAMAAJ&q=Uppala+river|title=Kerala State Gazetteer|date=1986|publisher=State Editor, Kerala Gazetteers|language=en}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱛᱷᱟᱠᱩᱢᱮᱨ, [[ᱢᱤᱭᱟᱯᱟᱫᱟᱵᱷᱩ]], [[ᱢᱤᱸᱡᱟ]], [[ᱵᱮᱠᱩᱨ]], [[ᱢᱩᱞᱤᱸᱡᱟ]], [[ᱢᱟᱡᱤᱵᱟᱭᱤᱞ]], [[ᱩᱯᱯᱟᱞᱟ]], ᱯᱚᱭᱭᱟ, [[ᱢᱚᱧᱡᱮᱥᱣᱚᱨ]], [[ᱵᱟᱝᱨᱟᱢᱚᱧᱡᱮᱥᱣᱚᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱯᱯᱟᱞᱟ ᱥᱩᱨ ᱦᱚᱥᱟᱵᱮᱴᱴᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qdXaAAAAMAAJ&q=Uppala+river|title=The Journal of the Bombay Natural History Society|date=1999|publisher=Bombay Natural History Society|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Jayappa|first1=K. S.|url=https://books.google.com/books?id=5ECz64lsz2sC&dq=Uppala+river&pg=PA99|title=Coastal Environments: Problems and Perspectives|last2=Narayana|first2=A. C.|date=2009-01-31|publisher=I. K. International Pvt Ltd|isbn=978-93-80026-28-2|language=en}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
{{Waters of Kerala}}
{{coord|12|42|28|N|74|53|13|E|display=title|region:IN_type:river}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
{{Kerala-river-stub}}
f13ffld4awxgwcoobhn7ypcfyhvca1r
196838
196837
2026-08-15T04:10:15Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */
196838
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱰᱟ}}
'''ᱩᱯᱯᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="bnhs">{{cite journal |title=Distribution of Freshwater Fishes in the Uppala River, Kasargod District, Kerala |journal=The Journal of the Bombay Natural History Society |date=1999 |volume=96 |pages=334–335|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48583013#page/352/mode/1up}}</ref> ᱩᱯᱯᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱕᱐ km ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱖ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="bnhs"/><ref name="census">{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_A_KASARAGOD.pdf|title=District Census Handbook - Kasaragod District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Kerala|date=2011-10-01|access-date=2021-05-15}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱚᱠᱚᱢᱵᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒ km ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱯᱯᱟᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱫᱚ ᱒᱕᱐ km<sup>2</sup> ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗᱔ km<sup>2</sup> ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="bnhs"/>
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱩᱯᱯᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ|ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱚᱠᱚᱢᱵᱟ|ᱵᱤᱨᱚᱠᱚᱢᱵᱟ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱧᱡᱤᱢᱟᱞᱮ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱷᱤᱴᱞᱟ]], ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱮ ᱟᱨ ᱯᱩᱫᱷᱳᱴᱴᱩ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Nair|first=Adoor K. K. Ramachandran|url=https://books.google.com/books?id=LXVuAAAAMAAJ&q=Uppala+river|title=Kerala State Gazetteer|date=1986|publisher=State Editor, Kerala Gazetteers|language=en}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱛᱷᱟᱠᱩᱢᱮᱨ, [[ᱢᱤᱭᱟᱯᱟᱫᱟᱵᱷᱩ]], [[ᱢᱤᱸᱡᱟ]], [[ᱵᱮᱠᱩᱨ]], [[ᱢᱩᱞᱤᱸᱡᱟ]], [[ᱢᱟᱡᱤᱵᱟᱭᱤᱞ]], [[ᱩᱯᱯᱟᱞᱟ]], ᱯᱚᱭᱭᱟ, [[ᱢᱚᱧᱡᱮᱥᱣᱚᱨ]], [[ᱵᱟᱝᱨᱟᱢᱚᱧᱡᱮᱥᱣᱚᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱯᱯᱟᱞᱟ ᱥᱩᱨ ᱦᱚᱥᱟᱵᱮᱴᱴᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qdXaAAAAMAAJ&q=Uppala+river|title=The Journal of the Bombay Natural History Society|date=1999|publisher=Bombay Natural History Society|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Jayappa|first1=K. S.|url=https://books.google.com/books?id=5ECz64lsz2sC&dq=Uppala+river&pg=PA99|title=Coastal Environments: Problems and Perspectives|last2=Narayana|first2=A. C.|date=2009-01-31|publisher=I. K. International Pvt Ltd|isbn=978-93-80026-28-2|language=en}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
{{Waters of Kerala}}
{{coord|12|42|28|N|74|53|13|E|display=title|region:IN_type:river}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
{{Kerala-river-stub}}
8f6ezexjpxpwh5w2qkiixwn4uhqfsro
ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ
0
37789
196839
2026-08-15T04:15:18Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} [[File:perumba.jpg|thumb|right|ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱱᱩᱨ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱯᱳᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] '''ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱕᱑ km ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196839
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
[[File:perumba.jpg|thumb|right|ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱱᱩᱨ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱯᱳᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ]]
'''ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱕᱑ km ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ (ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ)|ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱱᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱛᱷᱤᱢᱤᱨᱤ|ᱛᱷᱤᱢᱤᱨᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨᱟ]], [[ᱯᱟᱞᱞᱟᱛᱷᱟᱰᱠᱟ|ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱰᱟᱛᱷᱤᱞ]], [[ᱯᱟᱱᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ (ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱩᱨ)|ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱛᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ|ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ [[ᱠᱟᱫᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ|ᱠᱟᱫᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱭᱤ]], [[ᱠᱟᱱᱫᱟᱱᱠᱟᱞᱤ|ᱠᱟᱱᱫᱟᱱᱠᱟᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱱᱦᱤᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ|ᱠᱩᱝᱜᱤᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱩᱱᱦᱤᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ|ᱠᱩᱝᱜᱤᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱱᱩᱨ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱟᱵᱷᱟᱭᱤ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ|ᱠᱟᱵᱷᱟᱭᱤ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱚᱪᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱷᱮᱠᱠᱩᱢᱠᱟᱨᱟ|ᱛᱷᱮᱠᱠᱩᱢᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱯᱟᱞᱳᱰ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱳᱰ]], [[ᱢᱟᱫᱟᱭᱤ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱮᱡᱷᱤᱢᱟᱞᱟ (ᱵᱩᱨᱩ, ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ)|ᱮᱡᱷᱤᱢᱟᱞᱟ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾
== ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ==
* ᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ: ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱞᱟᱠᱠᱳᱰ-ᱮᱨᱟᱢᱟᱢ-ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱛᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱛᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱠᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱛᱳᱴᱴᱤ/ᱯᱟᱝᱜᱟᱫᱟᱢ ᱛᱷᱳᱰᱩ: ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱮᱪᱤᱞᱟᱢᱵᱷᱟᱭᱟᱞ ᱥᱩᱨ ᱠᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱱᱱᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱳᱴᱴᱤ ᱟᱨ ᱳᱨᱤᱠᱠᱟᱢᱵᱷᱟᱭ ᱵᱷᱟᱭᱟᱞ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱳᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱳᱢ [[ᱠᱟᱭᱯᱟᱰ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
{{coord missing|Kerala}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
{{Kerala-river-stub}}
kiqk43l92ije76ib8nxezseyc9uxd7h
196840
196839
2026-08-15T04:16:23Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
196840
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
[[File:perumba.jpg|thumb|right|ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱱᱩᱨ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱯᱳᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ]]
'''ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱕᱑ km ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ (ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ)|ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱱᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱛᱷᱤᱢᱤᱨᱤ|ᱛᱷᱤᱢᱤᱨᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨᱟ]], [[ᱯᱟᱞᱞᱟᱛᱷᱟᱰᱠᱟ|ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱰᱟᱛᱷᱤᱞ]], [[ᱯᱟᱱᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ (ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱩᱨ)|ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱛᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ|ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ [[ᱠᱟᱫᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ|ᱠᱟᱫᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱭᱤ]], [[ᱠᱟᱱᱫᱟᱱᱠᱟᱞᱤ|ᱠᱟᱱᱫᱟᱱᱠᱟᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱱᱦᱤᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ|ᱠᱩᱝᱜᱤᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱩᱱᱦᱤᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ|ᱠᱩᱝᱜᱤᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱱᱩᱨ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱟᱵᱷᱟᱭᱤ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ|ᱠᱟᱵᱷᱟᱭᱤ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱚᱪᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱷᱮᱠᱠᱩᱢᱠᱟᱨᱟ|ᱛᱷᱮᱠᱠᱩᱢᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱯᱟᱞᱳᱰ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱳᱰ]], [[ᱢᱟᱫᱟᱭᱤ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱮᱡᱷᱤᱢᱟᱞᱟ (ᱵᱩᱨᱩ, ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ)|ᱮᱡᱷᱤᱢᱟᱞᱟ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾
== ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ==
* ᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ: ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱞᱟᱠᱠᱳᱰ-ᱮᱨᱟᱢᱟᱢ-ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱛᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱛᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱠᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱛᱳᱴᱴᱤ/ᱯᱟᱝᱜᱟᱫᱟᱢ ᱛᱷᱳᱰᱩ: ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱮᱪᱤᱞᱟᱢᱵᱷᱟᱭᱟᱞ ᱥᱩᱨ ᱠᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱱᱱᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱳᱴᱴᱤ ᱟᱨ ᱳᱨᱤᱠᱠᱟᱢᱵᱷᱟᱭ ᱵᱷᱟᱭᱟᱞ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱳᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱳᱢ [[ᱠᱟᱭᱯᱟᱰ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{coord missing|Kerala}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
{{Kerala-river-stub}}
brofo4018r8i3cpnt044kfwer0rb5yk
196841
196840
2026-08-15T04:16:43Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ */
196841
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
[[File:perumba.jpg|thumb|right|ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱱᱩᱨ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱯᱳᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ]]
'''ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱕᱑ km ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ (ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ)|ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱱᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱛᱷᱤᱢᱤᱨᱤ|ᱛᱷᱤᱢᱤᱨᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨᱟ]], [[ᱯᱟᱞᱞᱟᱛᱷᱟᱰᱠᱟ|ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱰᱟᱛᱷᱤᱞ]], [[ᱯᱟᱱᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ (ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱩᱨ)|ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱛᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ|ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ [[ᱠᱟᱫᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ|ᱠᱟᱫᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱭᱤ]], [[ᱠᱟᱱᱫᱟᱱᱠᱟᱞᱤ|ᱠᱟᱱᱫᱟᱱᱠᱟᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱱᱦᱤᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ|ᱠᱩᱝᱜᱤᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱩᱱᱦᱤᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ|ᱠᱩᱝᱜᱤᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱱᱩᱨ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱟᱵᱷᱟᱭᱤ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ|ᱠᱟᱵᱷᱟᱭᱤ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱚᱪᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱷᱮᱠᱠᱩᱢᱠᱟᱨᱟ|ᱛᱷᱮᱠᱠᱩᱢᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱯᱟᱞᱳᱰ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱳᱰ]], [[ᱢᱟᱫᱟᱭᱤ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱮᱡᱷᱤᱢᱟᱞᱟ (ᱵᱩᱨᱩ, ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ)|ᱮᱡᱷᱤᱢᱟᱞᱟ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾
== ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ==
* ᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ: ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱞᱟᱠᱠᱳᱰ-ᱮᱨᱟᱢᱟᱢ-ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱛᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱛᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱠᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱛᱳᱴᱴᱤ/ᱯᱟᱝᱜᱟᱫᱟᱢ ᱛᱷᱳᱰᱩ: ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱮᱪᱤᱞᱟᱢᱵᱷᱟᱭᱟᱞ ᱥᱩᱨ ᱠᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱱᱱᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱳᱴᱴᱤ ᱟᱨ ᱳᱨᱤᱠᱠᱟᱢᱵᱷᱟᱭ ᱵᱷᱟᱭᱟᱞ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱳᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱳᱢ [[ᱠᱟᱭᱯᱟᱰ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{coord missing|Kerala}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
{{Kerala-river-stub}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
l1ey2rnifftgglku7ue79v6x90a668e
ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ
0
37790
196842
2026-08-15T04:23:04Z
Albetudu
1096
"'''ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ''' ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱮᱥᱟᱞ ᱥᱮ ᱯᱨᱚᱫᱤᱵᱽ ᱵᱟᱝᱛᱮ ᱫᱤᱭᱟ'' ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ '''ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱟᱹᱛ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196842
wikitext
text/x-wiki
'''ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ''' ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱮᱥᱟᱞ ᱥᱮ ᱯᱨᱚᱫᱤᱵᱽ ᱵᱟᱝᱛᱮ ᱫᱤᱭᱟ'' ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ '''ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱟᱹᱛ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱜ-ᱟ᱾
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ]] ᱧᱩᱞ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ''ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱮᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱟᱦᱟᱱ|ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱥᱟᱦᱟᱱ]] ᱦᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱳᱥᱤᱱ|ᱠᱮᱨᱳᱥᱤᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ]] ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱤᱜᱽᱜᱟᱱ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱟᱛᱮᱜ [[ᱠᱟᱨᱮᱱᱴ ᱵᱟᱛᱤ]] ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜ ᱰᱷᱤᱞᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
47mubibr12qnsvfl5fbth6uz85dj46m
ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ
0
37791
196843
2026-08-15T04:25:29Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} {{Infobox river | name = ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = ᱛᱮᱡᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ | image = Karyangod River.png | image_size = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196843
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱛᱮᱡᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| image = Karyangod River.png
| image_size =
| image_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_caption =
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name3 = [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ]], [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ]]
| subdivision_type4 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
| subdivision_name4 = [[ᱯᱩᱞᱤᱝᱜᱳᱢ]], [[ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ (ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ)|ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱠᱟᱭᱭᱩᱨ]], [[ᱱᱤᱞᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ]]
| length_km = ᱖᱔
| source1 = ᱯᱟᱫᱤᱱᱟᱞᱠᱟᱰ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ, [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| source1_location = [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ|ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| source1_coordinates =
| source1_elevation = ᱑᱕᱒᱐ m
| mouth = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| mouth_location = ᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷᱤ ᱥᱩᱨ, [[ᱱᱤᱞᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| mouth_coordinates =
| mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}}
| progression =
| river_system =
| basin_size =
| tributaries_left =
| tributaries_right =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱛᱮᱡᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱨᱤᱠᱩᱱᱰᱩ]], [[ᱦᱳᱥᱫᱩᱨᱜᱽ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱱᱩᱨ]] [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ|ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱮᱰᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱩᱞᱤᱝᱜᱳᱢ]], [[ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ (ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ)|ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]], ᱠᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱴᱴᱟ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱰᱟ, [[ᱠᱟᱭᱭᱩᱨ]], [[ᱠᱤᱞᱟᱭᱤᱠᱳᱰ]] ᱟᱨ ᱟᱱᱫᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.stateofkerala.in/districts/kasaragod.php |title=Kerala State - Everything about Kerala}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://puzhakal0.tripod.com/river.html |title=About the Rivers of Kerala}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ==
'''ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱨᱜᱽ]] ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱨᱜᱽ|ᱠᱩᱨᱜᱽ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ==
ᱪᱚᱭᱛᱨᱚᱵᱟᱦᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱝᱜᱳᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ==
ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱡᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ|ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱦᱚᱭᱤᱴ-ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱨᱟᱯᱷᱴᱤᱝ]] ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱟᱯᱷᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱒.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱯᱷᱴ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱭᱤᱰ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://kannurwhitewaterrafting.com/ |title=Cherupuzha white river rafting}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2013/rafting-thejaswini-river/437 |title=Rafting on Tejaswini River |website=keralatourism.org}}</ref>
== ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱞ ᱠᱚ ==
ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱳᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱳᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱩᱞᱤᱝᱜᱳᱢ ᱯᱳᱞ, [[ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ (ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ)|ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱯᱳᱞ, ᱠᱳᱞᱞᱟᱰᱟ ᱯᱳᱞ, ᱠᱟᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱯᱳᱞ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱴᱴᱟ ᱯᱳᱞ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱰᱟ ᱯᱳᱞ, ᱟᱨᱟᱭᱟᱠᱟᱰᱟᱵᱷ ᱯᱳᱞ, ᱟᱱᱫᱳᱞ ᱯᱩᱨᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱵᱷ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱳᱞ, ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱯᱳᱞ ᱟᱨ ᱠᱳᱴᱴᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱯᱳᱞ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
78zxx3ce14zvo6dc0f8jnnx8o3uh3kn
196844
196843
2026-08-15T04:25:54Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */
196844
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱛᱮᱡᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| image = Karyangod River.png
| image_size =
| image_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_caption =
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name3 = [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ]], [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ]]
| subdivision_type4 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
| subdivision_name4 = [[ᱯᱩᱞᱤᱝᱜᱳᱢ]], [[ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ (ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ)|ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱠᱟᱭᱭᱩᱨ]], [[ᱱᱤᱞᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ]]
| length_km = ᱖᱔
| source1 = ᱯᱟᱫᱤᱱᱟᱞᱠᱟᱰ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ, [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| source1_location = [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ|ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| source1_coordinates =
| source1_elevation = ᱑᱕᱒᱐ m
| mouth = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| mouth_location = ᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷᱤ ᱥᱩᱨ, [[ᱱᱤᱞᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| mouth_coordinates =
| mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}}
| progression =
| river_system =
| basin_size =
| tributaries_left =
| tributaries_right =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱛᱮᱡᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱨᱤᱠᱩᱱᱰᱩ]], [[ᱦᱳᱥᱫᱩᱨᱜᱽ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱱᱩᱨ]] [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ|ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱮᱰᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱩᱞᱤᱝᱜᱳᱢ]], [[ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ (ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ)|ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]], ᱠᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱴᱴᱟ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱰᱟ, [[ᱠᱟᱭᱭᱩᱨ]], [[ᱠᱤᱞᱟᱭᱤᱠᱳᱰ]] ᱟᱨ ᱟᱱᱫᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.stateofkerala.in/districts/kasaragod.php |title=Kerala State - Everything about Kerala}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://puzhakal0.tripod.com/river.html |title=About the Rivers of Kerala}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ==
'''ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱨᱜᱽ]] ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱨᱜᱽ|ᱠᱩᱨᱜᱽ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ==
ᱪᱚᱭᱛᱨᱚᱵᱟᱦᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱝᱜᱳᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ==
ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱡᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ|ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱦᱚᱭᱤᱴ-ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱨᱟᱯᱷᱴᱤᱝ]] ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱟᱯᱷᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱒.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱯᱷᱴ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱭᱤᱰ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://kannurwhitewaterrafting.com/ |title=Cherupuzha white river rafting}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2013/rafting-thejaswini-river/437 |title=Rafting on Tejaswini River |website=keralatourism.org}}</ref>
== ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱞ ᱠᱚ ==
ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱳᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱳᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱩᱞᱤᱝᱜᱳᱢ ᱯᱳᱞ, [[ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ (ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ)|ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱯᱳᱞ, ᱠᱳᱞᱞᱟᱰᱟ ᱯᱳᱞ, ᱠᱟᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱯᱳᱞ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱴᱴᱟ ᱯᱳᱞ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱰᱟ ᱯᱳᱞ, ᱟᱨᱟᱭᱟᱠᱟᱰᱟᱵᱷ ᱯᱳᱞ, ᱟᱱᱫᱳᱞ ᱯᱩᱨᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱵᱷ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱳᱞ, ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱯᱳᱞ ᱟᱨ ᱠᱳᱴᱴᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱯᱳᱞ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
2xbu1fzdb4vmn67fvzd8js9jq7wyp2u
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ
0
37792
196845
2026-08-15T04:31:09Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Infobox river |native_name={{native name|ml|കരമനയാർ}} |etymology=ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽ-ᱟᱨᱵᱽ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ |subdivision_name1={{flag|India}} |subdivision_name2=[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] |subdivision_name4=ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196845
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river
|native_name={{native name|ml|കരമനയാർ}}
|etymology=ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽ-ᱟᱨᱵᱽ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ
|subdivision_name1={{flag|India}}
|subdivision_name2=[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
|subdivision_name4=[[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ]]
|length={{cvt|66|km}}
|mouth=[[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
|mouth_location=[[ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ]]
|source1=[[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
|source1_location=[[ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚ ᱢᱟᱞᱟ|ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚᱨᱠᱩᱰᱟᱢ]]
|mouth_coordinates={{coord|8|25|33|N|76|57|30|E|region:IN}}
|pushpin_map=India Kerala#India
|pushpin_relief=1
|pushpin_caption=ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ
|image=Kovalam, Karamana River.jpg
|image_caption=ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ
|other_name=ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱭᱟᱨ
}}
'''ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚ ᱢᱟᱞᱟ|ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚᱨ ᱠᱩᱰᱟᱢ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] (ᱥᱚᱦᱭᱟᱫᱽᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱖᱖ km ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱨᱟ ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu">{{cite news|last=Nair|first=Achuthsankar S|title=And Quiet Flows The Karamana: The river wild|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/and-quiet-flows-the-karamana-the-river-wild/article4077504.ece|newspaper=The Hindu|date=8 November 2012|access-date=18 January 2020}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽ-ᱟᱨᱵᱽ [[ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱹᱨᱠᱟᱹᱲ, ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ, ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ, ᱠᱟᱭᱨᱟ, ᱦᱳᱲᱳ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref> [http://keralapages.org/info/places/basin_karamana.docx Keralapages.org] </ref>
[[File:Karamana River 1.jpg|thumb|right|[[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ]] ᱰᱮᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚ ᱢᱟᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ|ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱚᱭᱚᱨ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱤᱱᱟᱱᱠᱟᱞ]], ᱪᱮᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ, ᱩᱛᱷᱟᱨᱟᱢᱠᱳᱰ, [[ᱟᱨᱭᱟᱱᱟᱰᱩ|ᱟᱨᱭᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱩᱡᱷᱟᱢᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱢᱩᱱᱰᱮᱞᱟ, [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ]] ᱾ [[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ|ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ|ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱨᱩᱢᱯᱟ, ᱱᱮᱴᱴᱟᱭᱟᱢᱟᱢ, [[ᱯᱮᱭᱟᱰ]], ᱠᱟᱨᱤᱢᱟᱱᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱯᱮᱨᱩᱠᱟᱵᱷᱩ, [[ᱵᱷᱤᱞᱟᱵᱷᱩᱨᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱪᱩᱡᱷᱟᱴᱴᱩᱠᱳᱴᱴᱟ]], [[ᱯᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱢᱠᱳᱰ]], [[ᱱᱮᱢᱳᱢ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ, ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱰᱟᱹᱨ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱰᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱱᱛᱷᱩᱨᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱰᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱯᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱮᱰᱟᱭᱟᱨ ᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱐૦ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚᱨᱠᱩᱰᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱪᱮᱢᱢᱩᱧᱡᱤ ᱢᱳᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱢᱟᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱨ, ᱟᱴᱴᱟᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱰᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱷᱳᱰᱟᱭᱟᱨ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ - ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱖᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: Journey of the river|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-journey-of-the-river/article3918190.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=20 September 2012}}</ref>
[[File:Aruvikkara Dam 3.jpg|thumb|left|ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ]]
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱮᱱᱤᱠᱚᱴ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱮ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞᱟ ᱾ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱟᱨ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱱᱟᱵᱷᱚᱥᱣᱟᱢᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱚᱠᱩᱞᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱨᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ) ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: The rise and flow of Killi|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/and-quiet-flows-the-karamana-the-rise-and-flow-of-killi/article4031048.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=25 October 2012}}</ref>
ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱟᱱᱜᱟᱰ]] ᱵᱤᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱟᱸᱡᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱯᱟᱞᱞᱟᱛᱷᱩᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ [[ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱚᱪᱟ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱯᱮᱨᱟᱞᱟᱞ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱮᱰᱟᱭᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu" />
5eu7bapkjbpakogylj292k4dw24kfys
196848
196845
2026-08-15T04:41:24Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ */
196848
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river
|native_name={{native name|ml|കരമനയാർ}}
|etymology=ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽ-ᱟᱨᱵᱽ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ
|subdivision_name1={{flag|India}}
|subdivision_name2=[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
|subdivision_name4=[[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ]]
|length={{cvt|66|km}}
|mouth=[[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
|mouth_location=[[ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ]]
|source1=[[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
|source1_location=[[ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚ ᱢᱟᱞᱟ|ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚᱨᱠᱩᱰᱟᱢ]]
|mouth_coordinates={{coord|8|25|33|N|76|57|30|E|region:IN}}
|pushpin_map=India Kerala#India
|pushpin_relief=1
|pushpin_caption=ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ
|image=Kovalam, Karamana River.jpg
|image_caption=ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ
|other_name=ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱭᱟᱨ
}}
'''ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚ ᱢᱟᱞᱟ|ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚᱨ ᱠᱩᱰᱟᱢ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] (ᱥᱚᱦᱭᱟᱫᱽᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱖᱖ km ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱨᱟ ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu">{{cite news|last=Nair|first=Achuthsankar S|title=And Quiet Flows The Karamana: The river wild|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/and-quiet-flows-the-karamana-the-river-wild/article4077504.ece|newspaper=The Hindu|date=8 November 2012|access-date=18 January 2020}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽ-ᱟᱨᱵᱽ [[ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱹᱨᱠᱟᱹᱲ, ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ, ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ, ᱠᱟᱭᱨᱟ, ᱦᱳᱲᱳ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref> [http://keralapages.org/info/places/basin_karamana.docx Keralapages.org] </ref>
[[File:Karamana River 1.jpg|thumb|right|[[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ]] ᱰᱮᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚ ᱢᱟᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ|ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱚᱭᱚᱨ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱤᱱᱟᱱᱠᱟᱞ]], ᱪᱮᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ, ᱩᱛᱷᱟᱨᱟᱢᱠᱳᱰ, [[ᱟᱨᱭᱟᱱᱟᱰᱩ|ᱟᱨᱭᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱩᱡᱷᱟᱢᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱢᱩᱱᱰᱮᱞᱟ, [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ]] ᱾ [[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ|ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ|ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱨᱩᱢᱯᱟ, ᱱᱮᱴᱴᱟᱭᱟᱢᱟᱢ, [[ᱯᱮᱭᱟᱰ]], ᱠᱟᱨᱤᱢᱟᱱᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱯᱮᱨᱩᱠᱟᱵᱷᱩ, [[ᱵᱷᱤᱞᱟᱵᱷᱩᱨᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱪᱩᱡᱷᱟᱴᱴᱩᱠᱳᱴᱴᱟ]], [[ᱯᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱢᱠᱳᱰ]], [[ᱱᱮᱢᱳᱢ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ, ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱰᱟᱹᱨ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱰᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱱᱛᱷᱩᱨᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱰᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱯᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱮᱰᱟᱭᱟᱨ ᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱐૦ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚᱨᱠᱩᱰᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱪᱮᱢᱢᱩᱧᱡᱤ ᱢᱳᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱢᱟᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱨ, ᱟᱴᱴᱟᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱰᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱷᱳᱰᱟᱭᱟᱨ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ - ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱖᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: Journey of the river|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-journey-of-the-river/article3918190.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=20 September 2012}}</ref>
[[File:Aruvikkara Dam 3.jpg|thumb|left|ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ]]
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱮᱱᱤᱠᱚᱴ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱮ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞᱟ ᱾ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱟᱨ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱱᱟᱵᱷᱚᱥᱣᱟᱢᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱚᱠᱩᱞᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱨᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ) ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: The rise and flow of Killi|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/and-quiet-flows-the-karamana-the-rise-and-flow-of-killi/article4031048.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=25 October 2012}}</ref>
ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱟᱱᱜᱟᱰ]] ᱵᱤᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱟᱸᱡᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱯᱟᱞᱞᱟᱛᱷᱩᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ [[ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱚᱪᱟ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱯᱮᱨᱟᱞᱟᱞ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱮᱰᱟᱭᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu" />
== ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙᱓0 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ|ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱟᱨ [[ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ|ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱭᱤᱯ ᱛᱮ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱡᱚᱥ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱞᱚᱨᱰ ᱣᱤᱞᱤᱝᱰᱚᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱣᱟᱨᱠᱥ, ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu_a">{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: Tapping the river|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-tapping-the-river/article4009454.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=18 October 2012}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[JICA|ᱡᱟᱭᱠᱟ (JICA)]] ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱮ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞᱟ ᱾ ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱪᱟᱵᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱓ MW ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[Hydel power|ᱦᱟᱭᱰᱮᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu_a" />
== ᱯᱳᱞ ᱠᱚ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱳᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[NH-66|ᱮᱱ.ᱮᱪ-᱖᱖]] ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[Travancore|ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱦᱚᱨᱥᱞᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=And quiet flows the Karamana: Journey of the river|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-journey-of-the-river/article3918190.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=20 September 2012}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱳᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱢᱟᱝᱜᱟᱴᱴᱩ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ, ᱠᱩᱱᱰᱟᱢᱳᱱ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ - ᱯᱮᱭᱟᱰ, ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ - ᱯᱩᱞᱤᱭᱟᱨᱟᱠᱳᱱᱟᱢ, ᱠᱩᱞᱟᱥᱮᱠᱟᱨᱟᱢ-ᱯᱮᱭᱟᱰ, ᱡᱟᱜᱟᱛᱷᱤ ᱯᱳᱞ, ᱟᱨᱭᱟᱱᱟᱰ ᱯᱳᱞ, ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ (ᱰᱮᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ), ᱢᱟᱨᱩᱛᱷᱩᱨ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu_b">{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: Bridging past and present|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-bridging-past-and-present/article3892830.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=13 September 2012}}</ref>
== ᱡᱤᱵᱽ ᱵᱟᱹᱭᱪᱤᱛᱨᱚ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ [[Cane (grass)|ᱵᱤᱨ ᱵᱮᱫ]], [[bamboo|ᱢᱟᱫ]], [[mangroves|ᱢᱮᱱᱜᱨᱳᱵᱷ]], [[Nymphaeaceae|ᱫᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱞ]] ᱟᱨ [[coconut|ᱱᱟᱹᱨᱠᱟᱹᱲ]] ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[screw pine|ᱥᱠᱨᱤᱣ ᱯᱟᱭᱤᱱ]] ᱥᱮ [[pandanus|ᱠᱤᱭᱟᱹ]] ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱳᱛᱷᱟᱞᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[Cerbera odollam|ᱥᱮᱨᱵᱮᱨᱟ ᱳᱰᱳᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: The green river|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/and-quiet-flows-the-karamana-the-green-river/article4054600.ece?css=print|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=1 November 2012}}</ref> ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[Karimeen|ᱠᱟᱨᱤᱢᱤᱱ]], ''ᱪᱮᱠᱠᱟᱞᱤ'', ''ᱠᱟᱨᱤᱭᱤᱰᱟ'', ''ᱯᱟᱨᱩᱢᱤᱱᱟᱞᱤ'', ''ᱪᱮᱨᱩᱢᱤᱱ'', ''ᱵᱷᱟᱞᱟ'', ''ᱱᱮᱰᱩᱢᱤᱱ'', ''ᱟᱨᱟᱞ'', ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱷᱩ'' ᱟᱨ ''ᱯᱟᱵᱷᱟᱞ'' ᱾<ref name="thehindu" />
== ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ==
ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱫᱩᱥᱚᱱ, ᱮᱥᱤᱰᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[fish kill|ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱜᱩᱡᱩᱜ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱥᱚᱫᱷᱚᱱ ᱛᱮ ᱱᱟᱞᱟ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱭᱞᱟ ᱫᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱱᱤᱭᱚᱢ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Karamana River heavily polluted, says study|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article547509.ece?css=print|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=2 August 2010}}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Illegal mining|ᱵᱮᱼᱟᱹᱭᱱᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="thehindu_a" />
== ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱨᱩ~ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]] ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱱᱟᱢᱟᱞᱟ, ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱚᱭᱱᱚ]] ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱩᱫᱽᱭᱳᱫᱟᱱᱟ ᱥᱩᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ]] ᱯᱩᱛᱷᱤ ''ᱠᱩᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢᱟᱞᱟ'' ᱨᱮ ‘ᱢᱟᱠᱟᱨᱟᱠᱟᱨᱟ’ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu_b" />
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱩ~ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱩ~ ᱨᱩᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱤᱨᱟᱭᱤᱢᱢᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ]], [[ᱵᱷᱟᱫᱤᱵᱷᱮᱞᱩ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱠᱟᱱᱴᱟ ᱥᱤᱵᱷᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ-ᱨᱟᱡᱟ [[ᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ]] ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱧᱮᱞ ᱛᱮᱭ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱩ~ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows of Karamana: Stream of music|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-of-karamana-stream-of-music/article3942516.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=27 September 2012}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{commons category}}
{{reflist}}
{{Waters of Kerala}}
{{coord|8|25|29|N|76|57|26|E|region:IN_type:waterbody_source:kolossus-dewiki|display=title}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
0sddvvr2bwtbj3gpovl3mtho5jidrwf
196849
196848
2026-08-15T04:42:06Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */
196849
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river
|native_name={{native name|ml|കരമനയാർ}}
|etymology=ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽ-ᱟᱨᱵᱽ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ
|subdivision_name1={{flag|India}}
|subdivision_name2=[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
|subdivision_name4=[[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ]]
|length={{cvt|66|km}}
|mouth=[[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
|mouth_location=[[ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ]]
|source1=[[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
|source1_location=[[ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚ ᱢᱟᱞᱟ|ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚᱨᱠᱩᱰᱟᱢ]]
|mouth_coordinates={{coord|8|25|33|N|76|57|30|E|region:IN}}
|pushpin_map=India Kerala#India
|pushpin_relief=1
|pushpin_caption=ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ
|image=Kovalam, Karamana River.jpg
|image_caption=ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ
|other_name=ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱭᱟᱨ
}}
'''ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚ ᱢᱟᱞᱟ|ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚᱨ ᱠᱩᱰᱟᱢ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] (ᱥᱚᱦᱭᱟᱫᱽᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱖᱖ km ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱨᱟ ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu">{{cite news|last=Nair|first=Achuthsankar S|title=And Quiet Flows The Karamana: The river wild|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/and-quiet-flows-the-karamana-the-river-wild/article4077504.ece|newspaper=The Hindu|date=8 November 2012|access-date=18 January 2020}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽ-ᱟᱨᱵᱽ [[ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱹᱨᱠᱟᱹᱲ, ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ, ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ, ᱠᱟᱭᱨᱟ, ᱦᱳᱲᱳ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref> [http://keralapages.org/info/places/basin_karamana.docx Keralapages.org] </ref>
[[File:Karamana River 1.jpg|thumb|right|[[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ]] ᱰᱮᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚ ᱢᱟᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ|ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱚᱭᱚᱨ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱤᱱᱟᱱᱠᱟᱞ]], ᱪᱮᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ, ᱩᱛᱷᱟᱨᱟᱢᱠᱳᱰ, [[ᱟᱨᱭᱟᱱᱟᱰᱩ|ᱟᱨᱭᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱩᱡᱷᱟᱢᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱢᱩᱱᱰᱮᱞᱟ, [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ]] ᱾ [[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ|ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ|ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱨᱩᱢᱯᱟ, ᱱᱮᱴᱴᱟᱭᱟᱢᱟᱢ, [[ᱯᱮᱭᱟᱰ]], ᱠᱟᱨᱤᱢᱟᱱᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱯᱮᱨᱩᱠᱟᱵᱷᱩ, [[ᱵᱷᱤᱞᱟᱵᱷᱩᱨᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱪᱩᱡᱷᱟᱴᱴᱩᱠᱳᱴᱴᱟ]], [[ᱯᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱢᱠᱳᱰ]], [[ᱱᱮᱢᱳᱢ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ, ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱰᱟᱹᱨ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱰᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱱᱛᱷᱩᱨᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱰᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱯᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱮᱰᱟᱭᱟᱨ ᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱐૦ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚᱨᱠᱩᱰᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱪᱮᱢᱢᱩᱧᱡᱤ ᱢᱳᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱢᱟᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱨ, ᱟᱴᱴᱟᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱰᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱷᱳᱰᱟᱭᱟᱨ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ - ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱖᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: Journey of the river|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-journey-of-the-river/article3918190.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=20 September 2012}}</ref>
[[File:Aruvikkara Dam 3.jpg|thumb|left|ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ]]
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱮᱱᱤᱠᱚᱴ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱮ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞᱟ ᱾ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱟᱨ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱱᱟᱵᱷᱚᱥᱣᱟᱢᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱚᱠᱩᱞᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱨᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ) ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: The rise and flow of Killi|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/and-quiet-flows-the-karamana-the-rise-and-flow-of-killi/article4031048.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=25 October 2012}}</ref>
ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱟᱱᱜᱟᱰ]] ᱵᱤᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱟᱸᱡᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱯᱟᱞᱞᱟᱛᱷᱩᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ [[ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱚᱪᱟ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱯᱮᱨᱟᱞᱟᱞ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱮᱰᱟᱭᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu" />
== ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙᱓0 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ|ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱟᱨ [[ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ|ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱭᱤᱯ ᱛᱮ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱡᱚᱥ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱞᱚᱨᱰ ᱣᱤᱞᱤᱝᱰᱚᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱣᱟᱨᱠᱥ, ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu_a">{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: Tapping the river|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-tapping-the-river/article4009454.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=18 October 2012}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[JICA|ᱡᱟᱭᱠᱟ (JICA)]] ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱮ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞᱟ ᱾ ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱪᱟᱵᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱓ MW ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[Hydel power|ᱦᱟᱭᱰᱮᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu_a" />
== ᱯᱳᱞ ᱠᱚ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱳᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[NH-66|ᱮᱱ.ᱮᱪ-᱖᱖]] ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[Travancore|ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱦᱚᱨᱥᱞᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=And quiet flows the Karamana: Journey of the river|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-journey-of-the-river/article3918190.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=20 September 2012}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱳᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱢᱟᱝᱜᱟᱴᱴᱩ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ, ᱠᱩᱱᱰᱟᱢᱳᱱ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ - ᱯᱮᱭᱟᱰ, ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ - ᱯᱩᱞᱤᱭᱟᱨᱟᱠᱳᱱᱟᱢ, ᱠᱩᱞᱟᱥᱮᱠᱟᱨᱟᱢ-ᱯᱮᱭᱟᱰ, ᱡᱟᱜᱟᱛᱷᱤ ᱯᱳᱞ, ᱟᱨᱭᱟᱱᱟᱰ ᱯᱳᱞ, ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ (ᱰᱮᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ), ᱢᱟᱨᱩᱛᱷᱩᱨ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu_b">{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: Bridging past and present|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-bridging-past-and-present/article3892830.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=13 September 2012}}</ref>
== ᱡᱤᱵᱽ ᱵᱟᱹᱭᱪᱤᱛᱨᱚ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ [[Cane (grass)|ᱵᱤᱨ ᱵᱮᱫ]], [[bamboo|ᱢᱟᱫ]], [[mangroves|ᱢᱮᱱᱜᱨᱳᱵᱷ]], [[Nymphaeaceae|ᱫᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱞ]] ᱟᱨ [[coconut|ᱱᱟᱹᱨᱠᱟᱹᱲ]] ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[screw pine|ᱥᱠᱨᱤᱣ ᱯᱟᱭᱤᱱ]] ᱥᱮ [[pandanus|ᱠᱤᱭᱟᱹ]] ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱳᱛᱷᱟᱞᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[Cerbera odollam|ᱥᱮᱨᱵᱮᱨᱟ ᱳᱰᱳᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: The green river|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/and-quiet-flows-the-karamana-the-green-river/article4054600.ece?css=print|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=1 November 2012}}</ref> ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[Karimeen|ᱠᱟᱨᱤᱢᱤᱱ]], ''ᱪᱮᱠᱠᱟᱞᱤ'', ''ᱠᱟᱨᱤᱭᱤᱰᱟ'', ''ᱯᱟᱨᱩᱢᱤᱱᱟᱞᱤ'', ''ᱪᱮᱨᱩᱢᱤᱱ'', ''ᱵᱷᱟᱞᱟ'', ''ᱱᱮᱰᱩᱢᱤᱱ'', ''ᱟᱨᱟᱞ'', ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱷᱩ'' ᱟᱨ ''ᱯᱟᱵᱷᱟᱞ'' ᱾<ref name="thehindu" />
== ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ==
ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱫᱩᱥᱚᱱ, ᱮᱥᱤᱰᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[fish kill|ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱜᱩᱡᱩᱜ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱥᱚᱫᱷᱚᱱ ᱛᱮ ᱱᱟᱞᱟ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱭᱞᱟ ᱫᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱱᱤᱭᱚᱢ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Karamana River heavily polluted, says study|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article547509.ece?css=print|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=2 August 2010}}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Illegal mining|ᱵᱮᱼᱟᱹᱭᱱᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="thehindu_a" />
== ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱨᱩ~ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]] ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱱᱟᱢᱟᱞᱟ, ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱚᱭᱱᱚ]] ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱩᱫᱽᱭᱳᱫᱟᱱᱟ ᱥᱩᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ]] ᱯᱩᱛᱷᱤ ''ᱠᱩᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢᱟᱞᱟ'' ᱨᱮ ‘ᱢᱟᱠᱟᱨᱟᱠᱟᱨᱟ’ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu_b" />
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱩ~ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱩ~ ᱨᱩᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱤᱨᱟᱭᱤᱢᱢᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ]], [[ᱵᱷᱟᱫᱤᱵᱷᱮᱞᱩ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱠᱟᱱᱴᱟ ᱥᱤᱵᱷᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ-ᱨᱟᱡᱟ [[ᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ]] ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱧᱮᱞ ᱛᱮᱭ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱩ~ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows of Karamana: Stream of music|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-of-karamana-stream-of-music/article3942516.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=27 September 2012}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{commons category}}
{{reflist}}
{{Waters of Kerala}}
{{coord|8|25|29|N|76|57|26|E|region:IN_type:waterbody_source:kolossus-dewiki|display=title}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
ahh6gbxdonmbm97m75gqaxmnrakmw5v
ᱢᱳᱰᱩᱞ:Location map/data/India Kerala
828
37793
196846
2026-08-15T04:32:24Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"return { name = 'Kerala', top = 13.0, bottom = 8.0, left = 74.5, right = 78.0, image = 'India Kerala location map.svg', image1 = 'India Kerala relief map.svg' }" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196846
Scribunto
text/plain
return {
name = 'Kerala',
top = 13.0,
bottom = 8.0,
left = 74.5,
right = 78.0,
image = 'India Kerala location map.svg',
image1 = 'India Kerala relief map.svg'
}
fqpy889p6b0j8th8wyo2i0j9m332cn5
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ
0
37794
196847
2026-08-15T04:38:51Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} {{Infobox river | name = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ (ᱜᱚᱣᱱᱟ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱨ) | image = മീനച്ചിലാർ ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ.jpg| | image_caption = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ, ᱤᱨᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196847
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ (ᱜᱚᱣᱱᱟ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱨ)
| image = മീനച്ചിലാർ ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ.jpg|
| image_caption = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = 78
| source1_elevation = {{convert|1,156|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱥᱮ '''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞᱟᱨ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: {{Lang|ml|മീനച്ചിലാർ}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱚᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱠᱚᱭ ᱟᱨᱩ, ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨᱩ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱛᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ]], [[ᱴᱤᱠᱚᱭ]], [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱩᱛᱷᱚᱞᱤ]], [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱱᱠᱟᱞ]], ᱠᱤᱰᱟᱱᱜᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱠᱚᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-11-10|title=Revival hopes for river mouth at Pazhukkanila|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/revival-hopes-for-river-mouth-at-pazhukkanila/article29938693.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-03-30|title='Green audit' launched at Meenachil river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/green-audit-launched-at-meenachil-river/article26689898.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref>
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱐᱘.᱑᱑ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱔᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱑᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2022}} ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ''The God of Small Things'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|last=Roy|first=Arundhati|title=The God of Small Things|publisher=IndiaInk|year=1997|isbn=8186939024|location=New Delhi|page=}}</ref>
3evrd58e10bygo7oujq8ut5oo8w2ah5
196850
196847
2026-08-15T04:43:06Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
196850
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ (ᱜᱚᱣᱱᱟ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱨ)
| image = മീനച്ചിലാർ ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ.jpg|
| image_caption = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = 78
| source1_elevation = {{convert|1,156|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱥᱮ '''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞᱟᱨ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: {{Lang|ml|മീനച്ചിലാർ}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱚᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱠᱚᱭ ᱟᱨᱩ, ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨᱩ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱛᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ]], [[ᱴᱤᱠᱚᱭ]], [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱩᱛᱷᱚᱞᱤ]], [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱱᱠᱟᱞ]], ᱠᱤᱰᱟᱱᱜᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱠᱚᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-11-10|title=Revival hopes for river mouth at Pazhukkanila|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/revival-hopes-for-river-mouth-at-pazhukkanila/article29938693.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-03-30|title='Green audit' launched at Meenachil river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/green-audit-launched-at-meenachil-river/article26689898.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref>
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱐᱘.᱑᱑ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱔᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱑᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2022}} ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ''The God of Small Things'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|last=Roy|first=Arundhati|title=The God of Small Things|publisher=IndiaInk|year=1997|isbn=8186939024|location=New Delhi|page=}}</ref>
==ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱮᱠ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾
* ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ ᱢᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱰᱮᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ᱾
* [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
* ᱤᱴᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ᱾
01yx1se0vx1iniad3kkhotar8dmp2b9
196851
196850
2026-08-15T04:44:22Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱞᱟᱭᱚᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ */
196851
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ (ᱜᱚᱣᱱᱟ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱨ)
| image = മീനച്ചിലാർ ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ.jpg|
| image_caption = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = 78
| source1_elevation = {{convert|1,156|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱥᱮ '''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞᱟᱨ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: {{Lang|ml|മീനച്ചിലാർ}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱚᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱠᱚᱭ ᱟᱨᱩ, ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨᱩ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱛᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ]], [[ᱴᱤᱠᱚᱭ]], [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱩᱛᱷᱚᱞᱤ]], [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱱᱠᱟᱞ]], ᱠᱤᱰᱟᱱᱜᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱠᱚᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-11-10|title=Revival hopes for river mouth at Pazhukkanila|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/revival-hopes-for-river-mouth-at-pazhukkanila/article29938693.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-03-30|title='Green audit' launched at Meenachil river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/green-audit-launched-at-meenachil-river/article26689898.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref>
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱐᱘.᱑᱑ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱔᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱑᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2022}} ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ''The God of Small Things'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|last=Roy|first=Arundhati|title=The God of Small Things|publisher=IndiaInk|year=1997|isbn=8186939024|location=New Delhi|page=}}</ref>
==ᱞᱟᱭᱚᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱮᱠ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾
* ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ ᱢᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱰᱮᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ᱾
* [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
* ᱤᱴᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ "The God of Small Things" ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱢᱟᱱᱟᱢ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ryiavoztb89m8w2e6rt84d2jrswk8f6
196852
196851
2026-08-15T04:47:10Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ */
196852
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ (ᱜᱚᱣᱱᱟ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱨ)
| image = മീനച്ചിലാർ ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ.jpg|
| image_caption = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = 78
| source1_elevation = {{convert|1,156|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱥᱮ '''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞᱟᱨ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: {{Lang|ml|മീനച്ചിലാർ}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱚᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱠᱚᱭ ᱟᱨᱩ, ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨᱩ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱛᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ]], [[ᱴᱤᱠᱚᱭ]], [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱩᱛᱷᱚᱞᱤ]], [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱱᱠᱟᱞ]], ᱠᱤᱰᱟᱱᱜᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱠᱚᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-11-10|title=Revival hopes for river mouth at Pazhukkanila|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/revival-hopes-for-river-mouth-at-pazhukkanila/article29938693.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-03-30|title='Green audit' launched at Meenachil river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/green-audit-launched-at-meenachil-river/article26689898.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref>
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱐᱘.᱑᱑ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱔᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱑᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2022}} ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ''The God of Small Things'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|last=Roy|first=Arundhati|title=The God of Small Things|publisher=IndiaInk|year=1997|isbn=8186939024|location=New Delhi|page=}}</ref>
==ᱞᱟᱭᱚᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱮᱠ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾
* ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ ᱢᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱰᱮᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ᱾
* [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
* ᱤᱴᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ "The God of Small Things" ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱢᱟᱱᱟᱢ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
[[ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ]], (ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱩᱢ) ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱩᱨ, ᱱᱤᱨᱤᱠᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱪᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ, ᱯᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱩᱞᱤ (ᱰᱮᱱᱦᱟ) ᱯᱮᱨᱩᱱᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱚᱯᱟᱜ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾
g8p7f8g1r0nmum1yc1gnulf76ry3miu
196853
196852
2026-08-15T04:49:22Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ */
196853
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ (ᱜᱚᱣᱱᱟ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱨ)
| image = മീനച്ചിലാർ ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ.jpg|
| image_caption = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = 78
| source1_elevation = {{convert|1,156|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱥᱮ '''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞᱟᱨ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: {{Lang|ml|മീനച്ചിലാർ}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱚᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱠᱚᱭ ᱟᱨᱩ, ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨᱩ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱛᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ]], [[ᱴᱤᱠᱚᱭ]], [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱩᱛᱷᱚᱞᱤ]], [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱱᱠᱟᱞ]], ᱠᱤᱰᱟᱱᱜᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱠᱚᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-11-10|title=Revival hopes for river mouth at Pazhukkanila|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/revival-hopes-for-river-mouth-at-pazhukkanila/article29938693.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-03-30|title='Green audit' launched at Meenachil river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/green-audit-launched-at-meenachil-river/article26689898.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref>
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱐᱘.᱑᱑ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱔᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱑᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2022}} ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ''The God of Small Things'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|last=Roy|first=Arundhati|title=The God of Small Things|publisher=IndiaInk|year=1997|isbn=8186939024|location=New Delhi|page=}}</ref>
==ᱞᱟᱭᱚᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱮᱠ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾
* ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ ᱢᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱰᱮᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ᱾
* [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
* ᱤᱴᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ "The God of Small Things" ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱢᱟᱱᱟᱢ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
[[ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ]], (ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱩᱢ) ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱩᱨ, ᱱᱤᱨᱤᱠᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱪᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ, ᱯᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱩᱞᱤ (ᱰᱮᱱᱦᱟ) ᱯᱮᱨᱩᱱᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱚᱯᱟᱜ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
[[File:Town On banks of meenachil river.jpg|thumb|ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱷ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱝ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱠᱮᱴᱴᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱯᱨᱟ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱴᱷ ᱠᱚ ᱟᱞᱮᱯᱯᱤ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ|ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱨᱚᱦᱚᱲᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟ᱾
k2orgultl7eleq8i78o6vvmoix0eyfl
196854
196853
2026-08-15T04:50:01Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
196854
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ (ᱜᱚᱣᱱᱟ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱨ)
| image = മീനച്ചിലാർ ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ.jpg|
| image_caption = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = 78
| source1_elevation = {{convert|1,156|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱥᱮ '''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞᱟᱨ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: {{Lang|ml|മീനച്ചിലാർ}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱚᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱠᱚᱭ ᱟᱨᱩ, ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨᱩ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱛᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ]], [[ᱴᱤᱠᱚᱭ]], [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱩᱛᱷᱚᱞᱤ]], [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱱᱠᱟᱞ]], ᱠᱤᱰᱟᱱᱜᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱠᱚᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-11-10|title=Revival hopes for river mouth at Pazhukkanila|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/revival-hopes-for-river-mouth-at-pazhukkanila/article29938693.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-03-30|title='Green audit' launched at Meenachil river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/green-audit-launched-at-meenachil-river/article26689898.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref>
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱐᱘.᱑᱑ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱔᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱑᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2022}} ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ''The God of Small Things'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|last=Roy|first=Arundhati|title=The God of Small Things|publisher=IndiaInk|year=1997|isbn=8186939024|location=New Delhi|page=}}</ref>
==ᱞᱟᱭᱚᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱮᱠ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾
* ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ ᱢᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱰᱮᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ᱾
* [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
* ᱤᱴᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ "The God of Small Things" ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱢᱟᱱᱟᱢ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
[[ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ]], (ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱩᱢ) ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱩᱨ, ᱱᱤᱨᱤᱠᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱪᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ, ᱯᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱩᱞᱤ (ᱰᱮᱱᱦᱟ) ᱯᱮᱨᱩᱱᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱚᱯᱟᱜ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
[[File:Town On banks of meenachil river.jpg|thumb|ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱷ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱝ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱠᱮᱴᱴᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱯᱨᱟ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱴᱷ ᱠᱚ ᱟᱞᱮᱯᱯᱤ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ|ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱨᱚᱦᱚᱲᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟ᱾
919puaxdlkisnnoryhv2hxttd1bwmt2
196855
196854
2026-08-15T04:51:17Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
196855
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ (ᱜᱚᱣᱱᱟ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱨ)
| image = മീനച്ചിലാർ ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ.jpg|
| image_caption = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = 78
| source1_elevation = {{convert|1,156|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱥᱮ '''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞᱟᱨ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: {{Lang|ml|മീനച്ചിലാർ}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱚᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱠᱚᱭ ᱟᱨᱩ, ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨᱩ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱛᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ]], [[ᱴᱤᱠᱚᱭ]], [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱩᱛᱷᱚᱞᱤ]], [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱱᱠᱟᱞ]], ᱠᱤᱰᱟᱱᱜᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱠᱚᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-11-10|title=Revival hopes for river mouth at Pazhukkanila|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/revival-hopes-for-river-mouth-at-pazhukkanila/article29938693.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-03-30|title='Green audit' launched at Meenachil river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/green-audit-launched-at-meenachil-river/article26689898.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref>
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱐᱘.᱑᱑ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱔᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱑᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2022}} ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ''The God of Small Things'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|last=Roy|first=Arundhati|title=The God of Small Things|publisher=IndiaInk|year=1997|isbn=8186939024|location=New Delhi|page=}}</ref>
==ᱞᱟᱭᱚᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱮᱠ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾
* ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ ᱢᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱰᱮᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ᱾
* [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
* ᱤᱴᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ "The God of Small Things" ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱢᱟᱱᱟᱢ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
[[ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ]], (ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱩᱢ) ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱩᱨ, ᱱᱤᱨᱤᱠᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱪᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ, ᱯᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱩᱞᱤ (ᱰᱮᱱᱦᱟ) ᱯᱮᱨᱩᱱᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱚᱯᱟᱜ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
[[File:Town On banks of meenachil river.jpg|thumb|ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱷ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱝ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱠᱮᱴᱴᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱯᱨᱟ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱴᱷ ᱠᱚ ᱟᱞᱮᱯᱯᱤ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ|ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱨᱚᱦᱚᱲᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟ᱾
== ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱢᱟᱯᱷᱤᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱚᱥᱚᱫ ᱟᱨ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱟᱞᱟ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ᱾
ᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱠ, ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱛ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱴᱟᱨᱡᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Meenachil river is facing an existential crisis |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/meenachil-river-is-facing-an-existential-crisis-1.8301213 |access-date=8 February 2024 |publisher=Mathrubhumi |date=11 February 2023}}</ref>
59tnrhkdr22t8rirqdaqf2aq7e8wwdq
196856
196855
2026-08-15T04:53:25Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ */
196856
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ (ᱜᱚᱣᱱᱟ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱨ)
| image = മീനച്ചിലാർ ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ.jpg|
| image_caption = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = 78
| source1_elevation = {{convert|1,156|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱥᱮ '''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞᱟᱨ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: {{Lang|ml|മീനച്ചിലാർ}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱚᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱠᱚᱭ ᱟᱨᱩ, ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨᱩ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱛᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ]], [[ᱴᱤᱠᱚᱭ]], [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱩᱛᱷᱚᱞᱤ]], [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱱᱠᱟᱞ]], ᱠᱤᱰᱟᱱᱜᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱠᱚᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-11-10|title=Revival hopes for river mouth at Pazhukkanila|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/revival-hopes-for-river-mouth-at-pazhukkanila/article29938693.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-03-30|title='Green audit' launched at Meenachil river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/green-audit-launched-at-meenachil-river/article26689898.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref>
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱐᱘.᱑᱑ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱔᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱑᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2022}} ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ''The God of Small Things'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|last=Roy|first=Arundhati|title=The God of Small Things|publisher=IndiaInk|year=1997|isbn=8186939024|location=New Delhi|page=}}</ref>
==ᱞᱟᱭᱚᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱮᱠ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾
* ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ ᱢᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱰᱮᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ᱾
* [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
* ᱤᱴᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ "The God of Small Things" ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱢᱟᱱᱟᱢ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
[[ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ]], (ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱩᱢ) ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱩᱨ, ᱱᱤᱨᱤᱠᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱪᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ, ᱯᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱩᱞᱤ (ᱰᱮᱱᱦᱟ) ᱯᱮᱨᱩᱱᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱚᱯᱟᱜ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
[[File:Town On banks of meenachil river.jpg|thumb|ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱷ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱝ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱠᱮᱴᱴᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱯᱨᱟ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱴᱷ ᱠᱚ ᱟᱞᱮᱯᱯᱤ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ|ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱨᱚᱦᱚᱲᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟ᱾
== ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱢᱟᱯᱷᱤᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱚᱥᱚᱫ ᱟᱨ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱟᱞᱟ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ᱾
ᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱠ, ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱛ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱴᱟᱨᱡᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Meenachil river is facing an existential crisis |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/meenachil-river-is-facing-an-existential-crisis-1.8301213 |access-date=8 February 2024 |publisher=Mathrubhumi |date=11 February 2023}}</ref>
== ᱵᱟᱱ ==
ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱥᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱛᱮᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[᱒᱐᱑᱘ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱣᱤ ᱱᱩᱠᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Meenachil river stares at death post flood havoc |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/05/meenachil-river-stares-at-death-post-flood-havoc.html |website=onmanorama.com |publisher=Manorama Online |access-date=8 February 2024}}</ref>
06wyfytqd76ze8r3xq5oqnwrv4sfn1h
196858
196856
2026-08-15T04:55:10Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
196858
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ (ᱜᱚᱣᱱᱟ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱨ)
| image = മീനച്ചിലാർ ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ.jpg|
| image_caption = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = 78
| source1_elevation = {{convert|1,156|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱥᱮ '''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞᱟᱨ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: {{Lang|ml|മീനച്ചിലാർ}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱚᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱠᱚᱭ ᱟᱨᱩ, ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨᱩ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱛᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ]], [[ᱴᱤᱠᱚᱭ]], [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱩᱛᱷᱚᱞᱤ]], [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱱᱠᱟᱞ]], ᱠᱤᱰᱟᱱᱜᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱠᱚᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-11-10|title=Revival hopes for river mouth at Pazhukkanila|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/revival-hopes-for-river-mouth-at-pazhukkanila/article29938693.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-03-30|title='Green audit' launched at Meenachil river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/green-audit-launched-at-meenachil-river/article26689898.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref>
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱐᱘.᱑᱑ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱔᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱑᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2022}} ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ''The God of Small Things'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|last=Roy|first=Arundhati|title=The God of Small Things|publisher=IndiaInk|year=1997|isbn=8186939024|location=New Delhi|page=}}</ref>
==ᱞᱟᱭᱚᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱮᱠ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾
* ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ ᱢᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱰᱮᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ᱾
* [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
* ᱤᱴᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ "The God of Small Things" ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱢᱟᱱᱟᱢ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
[[ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ]], (ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱩᱢ) ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱩᱨ, ᱱᱤᱨᱤᱠᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱪᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ, ᱯᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱩᱞᱤ (ᱰᱮᱱᱦᱟ) ᱯᱮᱨᱩᱱᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱚᱯᱟᱜ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
[[File:Town On banks of meenachil river.jpg|thumb|ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱷ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱝ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱠᱮᱴᱴᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱯᱨᱟ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱴᱷ ᱠᱚ ᱟᱞᱮᱯᱯᱤ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ|ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱨᱚᱦᱚᱲᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟ᱾
== ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱢᱟᱯᱷᱤᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱚᱥᱚᱫ ᱟᱨ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱟᱞᱟ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ᱾
ᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱠ, ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱛ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱴᱟᱨᱡᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Meenachil river is facing an existential crisis |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/meenachil-river-is-facing-an-existential-crisis-1.8301213 |access-date=8 February 2024 |publisher=Mathrubhumi |date=11 February 2023}}</ref>
== ᱵᱟᱱ ==
ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱥᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱛᱮᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[᱒᱐᱑᱘ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱣᱤ ᱱᱩᱠᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Meenachil river stares at death post flood havoc |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/05/meenachil-river-stares-at-death-post-flood-havoc.html |website=onmanorama.com |publisher=Manorama Online |access-date=8 February 2024}}</ref>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
{{Commons category}}
* [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]]
* [[ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ]]
* [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]]
0qddngxv649p63n2u1zczbb5mcl5l32
196859
196858
2026-08-15T04:55:30Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
196859
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ (ᱜᱚᱣᱱᱟ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱨ)
| image = മീനച്ചിലാർ ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ.jpg|
| image_caption = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = 78
| source1_elevation = {{convert|1,156|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱥᱮ '''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞᱟᱨ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: {{Lang|ml|മീനച്ചിലാർ}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱚᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱠᱚᱭ ᱟᱨᱩ, ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨᱩ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱛᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ]], [[ᱴᱤᱠᱚᱭ]], [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱩᱛᱷᱚᱞᱤ]], [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱱᱠᱟᱞ]], ᱠᱤᱰᱟᱱᱜᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱠᱚᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-11-10|title=Revival hopes for river mouth at Pazhukkanila|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/revival-hopes-for-river-mouth-at-pazhukkanila/article29938693.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-03-30|title='Green audit' launched at Meenachil river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/green-audit-launched-at-meenachil-river/article26689898.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref>
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱐᱘.᱑᱑ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱔᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱑᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2022}} ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ''The God of Small Things'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|last=Roy|first=Arundhati|title=The God of Small Things|publisher=IndiaInk|year=1997|isbn=8186939024|location=New Delhi|page=}}</ref>
==ᱞᱟᱭᱚᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱮᱠ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾
* ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ ᱢᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱰᱮᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ᱾
* [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
* ᱤᱴᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ "The God of Small Things" ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱢᱟᱱᱟᱢ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
[[ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ]], (ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱩᱢ) ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱩᱨ, ᱱᱤᱨᱤᱠᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱪᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ, ᱯᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱩᱞᱤ (ᱰᱮᱱᱦᱟ) ᱯᱮᱨᱩᱱᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱚᱯᱟᱜ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
[[File:Town On banks of meenachil river.jpg|thumb|ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱷ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱝ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱠᱮᱴᱴᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱯᱨᱟ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱴᱷ ᱠᱚ ᱟᱞᱮᱯᱯᱤ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ|ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱨᱚᱦᱚᱲᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟ᱾
== ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱢᱟᱯᱷᱤᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱚᱥᱚᱫ ᱟᱨ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱟᱞᱟ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ᱾
ᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱠ, ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱛ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱴᱟᱨᱡᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Meenachil river is facing an existential crisis |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/meenachil-river-is-facing-an-existential-crisis-1.8301213 |access-date=8 February 2024 |publisher=Mathrubhumi |date=11 February 2023}}</ref>
== ᱵᱟᱱ ==
ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱥᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱛᱮᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[᱒᱐᱑᱘ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱣᱤ ᱱᱩᱠᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Meenachil river stares at death post flood havoc |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/05/meenachil-river-stares-at-death-post-flood-havoc.html |website=onmanorama.com |publisher=Manorama Online |access-date=8 February 2024}}</ref>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
{{Commons category}}
* [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]]
* [[ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ]]
* [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]]
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
7i2ogx8mr1goei5m4ep3dh7qx438ay1
196861
196859
2026-08-15T04:56:00Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ */
196861
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ (ᱜᱚᱣᱱᱟ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱨ)
| image = മീനച്ചിലാർ ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ.jpg|
| image_caption = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = 78
| source1_elevation = {{convert|1,156|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱥᱮ '''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞᱟᱨ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: {{Lang|ml|മീനച്ചിലാർ}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱚᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱠᱚᱭ ᱟᱨᱩ, ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨᱩ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱛᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ]], [[ᱴᱤᱠᱚᱭ]], [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱩᱛᱷᱚᱞᱤ]], [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱱᱠᱟᱞ]], ᱠᱤᱰᱟᱱᱜᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱠᱚᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-11-10|title=Revival hopes for river mouth at Pazhukkanila|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/revival-hopes-for-river-mouth-at-pazhukkanila/article29938693.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-03-30|title='Green audit' launched at Meenachil river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/green-audit-launched-at-meenachil-river/article26689898.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref>
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱐᱘.᱑᱑ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱔᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱑᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2022}} ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ''The God of Small Things'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|last=Roy|first=Arundhati|title=The God of Small Things|publisher=IndiaInk|year=1997|isbn=8186939024|location=New Delhi|page=}}</ref>
==ᱞᱟᱭᱚᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱮᱠ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾
* ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ ᱢᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱰᱮᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ᱾
* [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
* ᱤᱴᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ "The God of Small Things" ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱢᱟᱱᱟᱢ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
[[ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ]], (ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱩᱢ) ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱩᱨ, ᱱᱤᱨᱤᱠᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱪᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ, ᱯᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱩᱞᱤ (ᱰᱮᱱᱦᱟ) ᱯᱮᱨᱩᱱᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱚᱯᱟᱜ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
[[File:Town On banks of meenachil river.jpg|thumb|ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱷ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱝ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱠᱮᱴᱴᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱯᱨᱟ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱴᱷ ᱠᱚ ᱟᱞᱮᱯᱯᱤ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ|ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱨᱚᱦᱚᱲᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟ᱾
== ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱢᱟᱯᱷᱤᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱚᱥᱚᱫ ᱟᱨ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱟᱞᱟ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ᱾
ᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱠ, ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱛ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱴᱟᱨᱡᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Meenachil river is facing an existential crisis |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/meenachil-river-is-facing-an-existential-crisis-1.8301213 |access-date=8 February 2024 |publisher=Mathrubhumi |date=11 February 2023}}</ref>
== ᱵᱟᱱ ==
ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱥᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱛᱮᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[᱒᱐᱑᱘ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱣᱤ ᱱᱩᱠᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Meenachil river stares at death post flood havoc |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/05/meenachil-river-stares-at-death-post-flood-havoc.html |website=onmanorama.com |publisher=Manorama Online |access-date=8 February 2024}}</ref>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
{{Commons category}}
* [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]]
* [[ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ]]
* [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]]
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
lvr5e0gcn0ae1oo18lton65493ywm3c
196862
196861
2026-08-15T04:58:14Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱢᱤᱱᱟᱰᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ: ᱚᱞ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ
196861
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ (ᱜᱚᱣᱱᱟ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱨ)
| image = മീനച്ചിലാർ ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ.jpg|
| image_caption = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = 78
| source1_elevation = {{convert|1,156|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱥᱮ '''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞᱟᱨ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: {{Lang|ml|മീനച്ചിലാർ}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱚᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱠᱚᱭ ᱟᱨᱩ, ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨᱩ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱛᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ]], [[ᱴᱤᱠᱚᱭ]], [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱩᱛᱷᱚᱞᱤ]], [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱱᱠᱟᱞ]], ᱠᱤᱰᱟᱱᱜᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱠᱚᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-11-10|title=Revival hopes for river mouth at Pazhukkanila|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/revival-hopes-for-river-mouth-at-pazhukkanila/article29938693.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-03-30|title='Green audit' launched at Meenachil river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/green-audit-launched-at-meenachil-river/article26689898.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref>
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱐᱘.᱑᱑ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱔᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱑᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2022}} ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ''The God of Small Things'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|last=Roy|first=Arundhati|title=The God of Small Things|publisher=IndiaInk|year=1997|isbn=8186939024|location=New Delhi|page=}}</ref>
==ᱞᱟᱭᱚᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱮᱠ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾
* ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ ᱢᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱰᱮᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ᱾
* [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
* ᱤᱴᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ "The God of Small Things" ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱢᱟᱱᱟᱢ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
[[ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ]], (ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱩᱢ) ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱩᱨ, ᱱᱤᱨᱤᱠᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱪᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ, ᱯᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱩᱞᱤ (ᱰᱮᱱᱦᱟ) ᱯᱮᱨᱩᱱᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱚᱯᱟᱜ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
[[File:Town On banks of meenachil river.jpg|thumb|ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱷ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱝ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱠᱮᱴᱴᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱯᱨᱟ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱴᱷ ᱠᱚ ᱟᱞᱮᱯᱯᱤ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ|ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱨᱚᱦᱚᱲᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟ᱾
== ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱢᱟᱯᱷᱤᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱚᱥᱚᱫ ᱟᱨ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱟᱞᱟ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ᱾
ᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱠ, ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱛ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱴᱟᱨᱡᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Meenachil river is facing an existential crisis |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/meenachil-river-is-facing-an-existential-crisis-1.8301213 |access-date=8 February 2024 |publisher=Mathrubhumi |date=11 February 2023}}</ref>
== ᱵᱟᱱ ==
ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱥᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱛᱮᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[᱒᱐᱑᱘ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱣᱤ ᱱᱩᱠᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Meenachil river stares at death post flood havoc |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/05/meenachil-river-stares-at-death-post-flood-havoc.html |website=onmanorama.com |publisher=Manorama Online |access-date=8 February 2024}}</ref>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
{{Commons category}}
* [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]]
* [[ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ]]
* [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]]
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
lvr5e0gcn0ae1oo18lton65493ywm3c
ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ
0
37795
196857
2026-08-15T04:54:47Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} [[File:Padavil.jpg|thumbnail|ᱵᱚᱢᱵᱮ-ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱯᱚᱞ]] [[File:Bridge across Kuppam River at Muchilottu.jpg|thumbnail|ᱢᱩᱪᱤᱞᱳᱴᱴᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] '''ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196857
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
[[File:Padavil.jpg|thumbnail|ᱵᱚᱢᱵᱮ-ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱯᱚᱞ]]
[[File:Bridge across Kuppam River at Muchilottu.jpg|thumbnail|ᱢᱩᱪᱤᱞᱳᱴᱴᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]]
'''ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
{{coord|12|03|N|75|19|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}}
==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ-ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱨᱟᱱᱰᱤ, [[ᱪᱮᱨᱤᱭᱩᱨ]], ᱯᱟᱪᱷᱮᱱᱤ, ᱤᱨᱤᱝᱜᱟᱞ, [[ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱪᱮ|ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ]], ᱯᱟᱴᱴᱩᱵᱷᱟᱢ, ᱯᱟᱭᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱴᱩᱞ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱞᱟᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱟᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱟᱨ ᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱞ|ᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱠᱠᱟᱰᱤᱵᱷ ᱫᱚᱨᱭᱟ|ᱞᱚᱠᱠᱷᱚᱫᱤᱯ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ {{convert|82|km|mi}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ {{convert|24|km|mi}} ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱮ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ {{convert|12|km|mi}} ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ {{convert|70|km|mi}} ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱴᱩᱵᱷᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱳᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{convert|42|km|mi}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱤᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱳᱰᱩ, ᱢᱩᱠᱩᱴᱴᱟᱛᱷᱳᱰᱩ, ᱟᱞᱟᱠᱩᱴᱴᱟᱛᱷᱳᱰᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱠᱟᱴᱴᱩᱯᱳᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.indiamapped.com/rivers-in-india/kumpam-river/|title = Facts and Information about Kuppam River}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://kerala-rivers.blogspot.in/2013/01/kuppam-river.html|title = Kuppam River}}</ref><ref>{{Cite web| title=Kerala - District census handbook - Kannur | url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20151114000808/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf | archive-date=2015-11-14}}</ref><ref name="1!">{{cite web |url=http://www.ksrrc.in/uploads/actionplans/Kuppam-KANNUR.pdf |title=Kuppam River Action Plan |publisher=ksrrc.in |date= |accessdate=2021-01-20 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128115421/http://www.ksrrc.in/uploads/actionplans/Kuppam-KANNUR.pdf |url-status=dead }}</ref>
==ᱵᱮᱥᱤᱱ==
[[File:Kuppam River View from Koovery Hanging Bridge.JPG|thumb|ᱠᱩᱵᱷᱮᱨᱤ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞ]]
ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱰᱨᱮᱱᱮᱡᱽ ᱵᱮᱥᱤᱱ]] (drainage basin) ᱫᱚ {{convert|539|km2|sqmi}} ᱦᱟᱥᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|469|km2|sqmi}} ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ {{convert|70|km2|sqmi}} ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="1!" />
==ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ==
[[File:Kuppam river.JPG|thumb|ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ]]
ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱰᱟᱵᱷᱤᱞ ᱥᱨᱤ ᱢᱩᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱟ, ᱵᱷᱟᱭᱨᱭᱟᱢᱠᱳᱴᱴᱟᱢ, ᱥᱨᱤ ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱩᱡᱷᱟᱭᱟᱪᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱯᱚᱞ ᱥᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱩᱢᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱞ ᱠᱚ==
ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱟᱝᱜᱩᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ|ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ]]
* [[ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ]]
* [[ᱱᱟᱨᱤᱠᱳᱴ|ᱱᱟᱨᱤᱠᱠᱳᱰ]]
* [[ᱤᱨᱤᱝᱜᱟᱞ]]
* [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱵᱷᱩ]]
* [[ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱰ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱰ]]
* [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱴᱴᱩᱨ|ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱩᱨ]]
* [[ᱪᱟᱯᱯᱟᱨᱟᱯᱟᱰᱟᱵᱷᱩ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
{{commons category|ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ}}
[[Category:ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
{{Kannur-geo-stub}}
{{Kerala-river-stub}}
haz7ww09b2p32l1gjerkqfc66zf9kze
196860
196857
2026-08-15T04:55:50Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */
196860
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
[[File:Padavil.jpg|thumbnail|ᱵᱚᱢᱵᱮ-ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱯᱚᱞ]]
[[File:Bridge across Kuppam River at Muchilottu.jpg|thumbnail|ᱢᱩᱪᱤᱞᱳᱴᱴᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]]
'''ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
{{coord|12|03|N|75|19|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}}
==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ-ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱨᱟᱱᱰᱤ, [[ᱪᱮᱨᱤᱭᱩᱨ]], ᱯᱟᱪᱷᱮᱱᱤ, ᱤᱨᱤᱝᱜᱟᱞ, [[ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱪᱮ|ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ]], ᱯᱟᱴᱴᱩᱵᱷᱟᱢ, ᱯᱟᱭᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱴᱩᱞ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱞᱟᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱟᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱟᱨ ᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱞ|ᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱠᱠᱟᱰᱤᱵᱷ ᱫᱚᱨᱭᱟ|ᱞᱚᱠᱠᱷᱚᱫᱤᱯ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ {{convert|82|km|mi}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ {{convert|24|km|mi}} ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱮ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ {{convert|12|km|mi}} ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ {{convert|70|km|mi}} ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱴᱩᱵᱷᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱳᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{convert|42|km|mi}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱤᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱳᱰᱩ, ᱢᱩᱠᱩᱴᱴᱟᱛᱷᱳᱰᱩ, ᱟᱞᱟᱠᱩᱴᱴᱟᱛᱷᱳᱰᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱠᱟᱴᱴᱩᱯᱳᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.indiamapped.com/rivers-in-india/kumpam-river/|title = Facts and Information about Kuppam River}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://kerala-rivers.blogspot.in/2013/01/kuppam-river.html|title = Kuppam River}}</ref><ref>{{Cite web| title=Kerala - District census handbook - Kannur | url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20151114000808/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf | archive-date=2015-11-14}}</ref><ref name="1!">{{cite web |url=http://www.ksrrc.in/uploads/actionplans/Kuppam-KANNUR.pdf |title=Kuppam River Action Plan |publisher=ksrrc.in |date= |accessdate=2021-01-20 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128115421/http://www.ksrrc.in/uploads/actionplans/Kuppam-KANNUR.pdf |url-status=dead }}</ref>
==ᱵᱮᱥᱤᱱ==
[[File:Kuppam River View from Koovery Hanging Bridge.JPG|thumb|ᱠᱩᱵᱷᱮᱨᱤ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞ]]
ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱰᱨᱮᱱᱮᱡᱽ ᱵᱮᱥᱤᱱ]] (drainage basin) ᱫᱚ {{convert|539|km2|sqmi}} ᱦᱟᱥᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|469|km2|sqmi}} ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ {{convert|70|km2|sqmi}} ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="1!" />
==ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ==
[[File:Kuppam river.JPG|thumb|ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ]]
ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱰᱟᱵᱷᱤᱞ ᱥᱨᱤ ᱢᱩᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱟ, ᱵᱷᱟᱭᱨᱭᱟᱢᱠᱳᱴᱴᱟᱢ, ᱥᱨᱤ ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱩᱡᱷᱟᱭᱟᱪᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱯᱚᱞ ᱥᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱩᱢᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱞ ᱠᱚ==
ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱟᱝᱜᱩᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ|ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ]]
* [[ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ]]
* [[ᱱᱟᱨᱤᱠᱳᱴ|ᱱᱟᱨᱤᱠᱠᱳᱰ]]
* [[ᱤᱨᱤᱝᱜᱟᱞ]]
* [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱵᱷᱩ]]
* [[ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱰ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱰ]]
* [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱴᱴᱩᱨ|ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱩᱨ]]
* [[ᱪᱟᱯᱯᱟᱨᱟᱯᱟᱰᱟᱵᱷᱩ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
{{commons category|ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ}}
[[Category:ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
{{Kannur-geo-stub}}
{{Kerala-river-stub}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
g9koipt54rzqas79nkpes4y8ltkmt2r
ᱢᱤᱱᱟᱰᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ
0
37796
196863
2026-08-15T04:58:15Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱢᱤᱱᱟᱰᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ: ᱚᱞ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ
196863
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ]]
mpv5147ilbtaxf595jgml012puxqzr8
ᱵᱟᱢᱚᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ
0
37797
196864
2026-08-15T05:01:23Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} {{Infobox river | name = ᱵᱟᱢᱚᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ | image = Vamanapuram river that flows through Vithura.jpg | other_name = ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ, ᱯᱩᱵᱷᱟᱢᱯᱟᱨᱟᱭᱟᱨ, ᱟᱴᱴᱤᱝᱜᱟᱞᱟᱨ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱟᱨᱩ | source1_location = ᱪᱮᱢᱩᱧ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196864
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱵᱟᱢᱚᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ
| image = Vamanapuram river that flows through Vithura.jpg
| other_name = ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ, ᱯᱩᱵᱷᱟᱢᱯᱟᱨᱟᱭᱟᱨ, ᱟᱴᱴᱤᱝᱜᱟᱞᱟᱨ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱟᱨᱩ
| source1_location = ᱪᱮᱢᱩᱧᱡᱤᱢᱳᱴᱴᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ
| mouth_location = [[ᱠᱟᱰᱟᱠᱠᱟᱵᱷᱩᱨ]]
| length_km = 88
| length_ref = <ref>http://puzhakal0.tripod.com/river.html Rivers of Kerala</ref>
| source1_elevation = {{convert|1860|m|abbr=on}}
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_name4 = [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]]
| mouth = ᱚᱧᱡᱮᱝᱜᱳ ᱡᱷᱤᱞ
| native_name = {{native name|ml|വാമനപുരം നദി}}
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| cities = {{plainlist|
* [[ᱯᱟᱞᱳᱰ]]
* [[ᱵᱟᱢᱚᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]]
* [[ᱟᱴᱴᱤᱝᱜᱟᱞ]]
* [[ᱪᱤᱨᱟᱭᱤᱱᱠᱤᱡᱷᱩ]]
}}
| bridges = {{plainlist|
* ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱯᱳᱱᱱᱟᱢᱪᱩᱱᱰᱩ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱥᱩᱨᱭᱚᱠᱟᱱᱛᱤ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱯᱟᱞᱳᱰ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱟᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱪᱮᱞᱞᱟᱧᱪᱤ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱪᱮᱯᱯᱤᱞᱳᱰ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱵᱷᱮᱞᱞᱩᱢᱟᱱᱱᱟᱰᱤ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱵᱟᱢᱚᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱟᱭᱤᱞᱟᱢ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱯᱩᱵᱷᱟᱱᱯᱟᱨᱟ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱠᱚᱞᱞᱟᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱯᱩᱞᱤᱢᱩᱴᱴᱤᱞ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱥᱟᱠᱚ
}}
}}
'''ᱵᱟᱢᱚᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ {{convert|88|km|abbr=on|adj=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ "'''ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ'''", "'''ᱠᱚᱞᱞᱟᱢᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱟᱨᱩ'''" ᱟᱨ "'''ᱟᱴᱴᱤᱝᱜᱟᱞᱟᱨᱩ'''" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱪᱤᱴᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱧᱡᱟᱯᱨᱟᱭᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱳᱱᱢᱩᱰᱤ]] ᱦᱤᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱢᱩᱧᱡᱤᱢᱳᱴᱴᱟ ᱵᱩᱨᱩ (ᱩᱥᱩᱞ ᱑᱘᱖᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱪᱤᱨᱟᱭᱤᱱᱠᱤᱡᱷᱩ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱟᱧᱪᱩᱛᱷᱮᱝᱜᱩ|ᱚᱧᱡᱮᱝᱜᱳ]] ᱡᱷᱤᱞ (ᱟᱧᱪᱩᱛᱷᱮᱝᱜᱩ ᱡᱷᱤᱞ) ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱴᱴᱤᱝᱜᱟᱞ]] ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱠᱟᱨᱮᱴᱴᱮ, [[ᱯᱟᱞᱳᱰ]], [[ᱵᱷᱤᱛᱷᱩᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱛᱷᱤᱨᱩ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ ᱠᱟᱵᱷᱩ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Thiruvarattu Kavu Temple at Attingal {{!}} Temples in Kottayam {{!}} Kerala Temple Architecture|url=https://www.keralatourism.org/temples/thiruvananthapuram/thiruvarattu-kavu|access-date=2021-10-23|website=Temples of Kerala|language=en}}</ref>
ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱤᱱᱢᱩᱴᱴᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ (ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ)|ᱢᱤᱱᱢᱩᱴᱴᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱰᱤᱧᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱱᱠᱟᱭᱟᱢ ᱤᱠᱳᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ|ᱢᱟᱱᱠᱟᱭᱟᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱳᱱᱟᱠᱚᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱱᱛᱷᱳᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ|ᱵᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱱᱛᱷᱳᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱴᱴᱤᱝᱜᱟᱞ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱠᱟᱞᱟ]] [[ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ|ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|date=2019-04-27|title=Better days in store for Vamanapuram river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/better-days-in-store-for-vamanapuram-river/article26959993.ece|access-date=2021-10-23|issn=0971-751X}}</ref> [[ᱪᱤᱨᱟᱭᱤᱱᱠᱤᱡᱷᱩ]] ᱥᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2017-07-19|title=DTPC plans boat service linking lakes in Thiruvananthapuram|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/190717/dtpc-plans-boat-service-linking-lakes-in-thiruvananthapuram.html|access-date=2021-10-23|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱢᱤᱱᱢᱩᱴᱴᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ (ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ)|ᱢᱤᱱᱢᱩᱴᱴᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Waterfalls, snowy mountains and much more… the abandoned tourism of Vithura|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/waterfalls-snowy-mountains-and-much-more-the-abandoned-tourism-of-vithura-1.3811274|access-date=2021-10-23|website=Mathrubhumi|language=en}}</ref>
=== ᱵᱟᱢᱚᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱪᱟᱥ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ===
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|date=2019-04-27|title=Better days in store for Vamanapuram river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/better-days-in-store-for-vamanapuram-river/article26959993.ece|access-date=2021-10-23|issn=0971-751X}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱮᱢ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱟᱜ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=KWA preps to tackle water crisis|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2020/mar/19/kwa-preps-to-tackle-water-crisis-2118461.html|access-date=2021-10-23|website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|author=Jisha Surya|date=Nov 21, 2018|title=Vamanapuram river: A rejuvenation plan for Vamanapuram River {{!}} Thiruvananthapuram News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/a-rejuvenation-plan-for-vamanapuram-river/articleshow/66715750.cms|access-date=2021-10-23|website=The Times of India|language=en}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{Waters of Kerala}}
[[Category:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
{{Kerala-river-stub}}
rgjmftetjz357pgsfi9jn7bb0ubpvkl
196865
196864
2026-08-15T05:01:46Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */
196865
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱵᱟᱢᱚᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ
| image = Vamanapuram river that flows through Vithura.jpg
| other_name = ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ, ᱯᱩᱵᱷᱟᱢᱯᱟᱨᱟᱭᱟᱨ, ᱟᱴᱴᱤᱝᱜᱟᱞᱟᱨ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱟᱨᱩ
| source1_location = ᱪᱮᱢᱩᱧᱡᱤᱢᱳᱴᱴᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ
| mouth_location = [[ᱠᱟᱰᱟᱠᱠᱟᱵᱷᱩᱨ]]
| length_km = 88
| length_ref = <ref>http://puzhakal0.tripod.com/river.html Rivers of Kerala</ref>
| source1_elevation = {{convert|1860|m|abbr=on}}
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_name4 = [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]]
| mouth = ᱚᱧᱡᱮᱝᱜᱳ ᱡᱷᱤᱞ
| native_name = {{native name|ml|വാമനപുരം നദി}}
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| cities = {{plainlist|
* [[ᱯᱟᱞᱳᱰ]]
* [[ᱵᱟᱢᱚᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]]
* [[ᱟᱴᱴᱤᱝᱜᱟᱞ]]
* [[ᱪᱤᱨᱟᱭᱤᱱᱠᱤᱡᱷᱩ]]
}}
| bridges = {{plainlist|
* ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱯᱳᱱᱱᱟᱢᱪᱩᱱᱰᱩ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱥᱩᱨᱭᱚᱠᱟᱱᱛᱤ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱯᱟᱞᱳᱰ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱟᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱪᱮᱞᱞᱟᱧᱪᱤ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱪᱮᱯᱯᱤᱞᱳᱰ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱵᱷᱮᱞᱞᱩᱢᱟᱱᱱᱟᱰᱤ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱵᱟᱢᱚᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱟᱭᱤᱞᱟᱢ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱯᱩᱵᱷᱟᱱᱯᱟᱨᱟ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱠᱚᱞᱞᱟᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱟᱠᱚ
* ᱯᱩᱞᱤᱢᱩᱴᱴᱤᱞ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱥᱟᱠᱚ
}}
}}
'''ᱵᱟᱢᱚᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ {{convert|88|km|abbr=on|adj=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ "'''ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ'''", "'''ᱠᱚᱞᱞᱟᱢᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱟᱨᱩ'''" ᱟᱨ "'''ᱟᱴᱴᱤᱝᱜᱟᱞᱟᱨᱩ'''" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱪᱤᱴᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱧᱡᱟᱯᱨᱟᱭᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱳᱱᱢᱩᱰᱤ]] ᱦᱤᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱢᱩᱧᱡᱤᱢᱳᱴᱴᱟ ᱵᱩᱨᱩ (ᱩᱥᱩᱞ ᱑᱘᱖᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱪᱤᱨᱟᱭᱤᱱᱠᱤᱡᱷᱩ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱟᱧᱪᱩᱛᱷᱮᱝᱜᱩ|ᱚᱧᱡᱮᱝᱜᱳ]] ᱡᱷᱤᱞ (ᱟᱧᱪᱩᱛᱷᱮᱝᱜᱩ ᱡᱷᱤᱞ) ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱴᱴᱤᱝᱜᱟᱞ]] ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱠᱟᱨᱮᱴᱴᱮ, [[ᱯᱟᱞᱳᱰ]], [[ᱵᱷᱤᱛᱷᱩᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱛᱷᱤᱨᱩ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ ᱠᱟᱵᱷᱩ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Thiruvarattu Kavu Temple at Attingal {{!}} Temples in Kottayam {{!}} Kerala Temple Architecture|url=https://www.keralatourism.org/temples/thiruvananthapuram/thiruvarattu-kavu|access-date=2021-10-23|website=Temples of Kerala|language=en}}</ref>
ᱠᱟᱞᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱤᱱᱢᱩᱴᱴᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ (ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ)|ᱢᱤᱱᱢᱩᱴᱴᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱰᱤᱧᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱱᱠᱟᱭᱟᱢ ᱤᱠᱳᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ|ᱢᱟᱱᱠᱟᱭᱟᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱳᱱᱟᱠᱚᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱱᱛᱷᱳᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ|ᱵᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱱᱛᱷᱳᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱴᱴᱤᱝᱜᱟᱞ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱠᱟᱞᱟ]] [[ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ|ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|date=2019-04-27|title=Better days in store for Vamanapuram river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/better-days-in-store-for-vamanapuram-river/article26959993.ece|access-date=2021-10-23|issn=0971-751X}}</ref> [[ᱪᱤᱨᱟᱭᱤᱱᱠᱤᱡᱷᱩ]] ᱥᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2017-07-19|title=DTPC plans boat service linking lakes in Thiruvananthapuram|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/190717/dtpc-plans-boat-service-linking-lakes-in-thiruvananthapuram.html|access-date=2021-10-23|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱢᱤᱱᱢᱩᱴᱴᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ (ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ)|ᱢᱤᱱᱢᱩᱴᱴᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Waterfalls, snowy mountains and much more… the abandoned tourism of Vithura|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/waterfalls-snowy-mountains-and-much-more-the-abandoned-tourism-of-vithura-1.3811274|access-date=2021-10-23|website=Mathrubhumi|language=en}}</ref>
=== ᱵᱟᱢᱚᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱪᱟᱥ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ===
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|date=2019-04-27|title=Better days in store for Vamanapuram river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/better-days-in-store-for-vamanapuram-river/article26959993.ece|access-date=2021-10-23|issn=0971-751X}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱮᱢ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱟᱜ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=KWA preps to tackle water crisis|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2020/mar/19/kwa-preps-to-tackle-water-crisis-2118461.html|access-date=2021-10-23|website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|author=Jisha Surya|date=Nov 21, 2018|title=Vamanapuram river: A rejuvenation plan for Vamanapuram River {{!}} Thiruvananthapuram News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/a-rejuvenation-plan-for-vamanapuram-river/articleshow/66715750.cms|access-date=2021-10-23|website=The Times of India|language=en}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{Waters of Kerala}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[Category:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
{{Kerala-river-stub}}
qmd5c03ca8nqmpw7yr42cno91rpycbk
ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
0
37798
196866
2026-08-15T05:05:14Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} {{Infobox river | name = ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ | native_name = {{native name|ml|മണിമലയാർ}} | other_name = ᱯᱩᱞᱞᱟᱠᱟᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱡᱷᱟ | etymology = | image = File:River Manimala Cheruvally.j..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196866
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| native_name = {{native name|ml|മണിമലയാർ}}
| other_name = ᱯᱩᱞᱞᱟᱠᱟᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱡᱷᱟ
| etymology =
| image = File:River Manimala Cheruvally.jpg
| image_size =
| image_caption = [[ᱪᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| image_alt =
| map =
| map_size =
| map_caption =
| map_alt =
| subdivision_type1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_type3 = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
| subdivision_name3 = [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]], [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]]
| subdivision_type4 = [[ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
| subdivision_name4 = [[ᱯᱤᱨᱢᱮᱰᱩ]], [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱠᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱮᱨᱩᱢᱮᱞᱤ]], [[ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱱᱡᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱟᱞᱞᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱵᱷᱮᱱᱱᱤᱠᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱞᱞᱩᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ]], [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱤ]], [[ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ]], [[ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ]], [[ᱮᱰᱟᱛᱷᱩᱣᱟ]], [[ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]] ᱮᱢᱟᱱ᱾
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- BASIN -->
| source1_location = ᱢᱩᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ, [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| source1_coordinates =
| source1_elevation = {{cvt|2500|ft|m}}
| mouth_location = ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ, ᱢᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱩ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱᱟᱰᱩ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ᱾ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱩᱛᱷᱤᱭᱟᱛᱷᱳᱰᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱞᱩᱱᱠᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ, ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱤ, ᱮᱰᱟᱛᱷᱩᱣᱟ, ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱱᱮᱰᱩᱢᱩᱰᱤ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾
| mouth_coordinates =
| mouth_elevation =
| altitude_difference =
| progression =
| river_system =
| basin_size_km2 = 802.90
| basin_landmarks = ᱠᱟᱞᱞᱩᱯᱯᱟᱨᱟ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ, [[ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]], [[ᱱᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]]᱾
| basin_population =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length_km = 91.73
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location =
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
}}
'''ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ''', ᱥᱮ '''ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱨ''', ᱫᱚ ᱙᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱮᱯ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱞ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱢᱵᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱞᱞᱩᱱᱠᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱤ]], [[ᱮᱰᱟᱛᱷᱩᱣᱟ]], ᱪᱟᱝᱜᱟᱱᱠᱟᱨᱤ, [[ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱩᱰᱤ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ]], ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱱᱟᱴᱴᱩᱢᱩᱠᱷᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=May 2024}}
ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱢᱮᱰᱩ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [ᱢᱩᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ] (ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ) ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱙᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱘᱔᱗ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ]], [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://puzhakal0.tripod.com/river.html|title=About the Rivers of Kerala|access-date=14 February 2010}}</ref> [[ᱤᱭᱮᱱᱫᱟᱭᱟᱨ]], [[ᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱠᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱮᱨᱩᱢᱮᱞᱤ]], [[ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱝᱜᱟᱞ]], ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ, [[ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱟᱞᱞᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱤᱡᱷᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷᱤᱠᱟᱰᱩ]], ᱠᱳᱢᱟᱞᱟᱢ/ᱠᱩᱨᱟᱱᱡᱩᱨ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ, [[ᱠᱟᱞᱞᱩᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱴᱴᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ (ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ)|ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ]] ([[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ), ᱯᱩᱞᱤᱠᱤᱡᱷ, [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱟᱢ]], [[ᱱᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱨᱟᱢ]], ᱟᱢᱤᱪᱟᱠᱟᱨᱤ, [[ᱢᱩᱴᱴᱟᱨ]], ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ, [[ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ]], ᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱᱟᱰᱩ, [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱠᱟᱨᱤ]], [[ᱢᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱩ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱙᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ (ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ, ᱯᱟᱢᱵᱟ, ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ, ᱟᱪᱟᱱᱠᱳᱵᱷᱤᱞ) ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱛᱷᱚᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱞᱤ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱱᱱᱮᱨᱢᱩᱠᱠᱳᱢ ᱵᱟᱱᱫᱽ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱰᱷᱮᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱚ (ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱒.᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ) ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱝ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=May 2024}}
[[ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱯᱷᱟ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=May 2024}}
ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ-ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ]] ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱟᱱᱟᱰ [[ᱦᱳᱲᱳ ᱪᱟᱥ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ [[ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ|ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[File:Thelappuzhakkadavu.jpg|alt=ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱷᱮᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱚᱞ |center|frame|ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱷᱮᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱚᱞ᱾]]
3xtrjn5xb3jgnwk3d92dh67nxuuwy0f
196867
196866
2026-08-15T05:06:13Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
196867
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| native_name = {{native name|ml|മണിമലയാർ}}
| other_name = ᱯᱩᱞᱞᱟᱠᱟᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱡᱷᱟ
| etymology =
| image = File:River Manimala Cheruvally.jpg
| image_size =
| image_caption = [[ᱪᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| image_alt =
| map =
| map_size =
| map_caption =
| map_alt =
| subdivision_type1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_type3 = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
| subdivision_name3 = [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]], [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]]
| subdivision_type4 = [[ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
| subdivision_name4 = [[ᱯᱤᱨᱢᱮᱰᱩ]], [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱠᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱮᱨᱩᱢᱮᱞᱤ]], [[ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱱᱡᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱟᱞᱞᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱵᱷᱮᱱᱱᱤᱠᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱞᱞᱩᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ]], [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱤ]], [[ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ]], [[ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ]], [[ᱮᱰᱟᱛᱷᱩᱣᱟ]], [[ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]] ᱮᱢᱟᱱ᱾
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- BASIN -->
| source1_location = ᱢᱩᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ, [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| source1_coordinates =
| source1_elevation = {{cvt|2500|ft|m}}
| mouth_location = ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ, ᱢᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱩ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱᱟᱰᱩ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ᱾ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱩᱛᱷᱤᱭᱟᱛᱷᱳᱰᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱞᱩᱱᱠᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ, ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱤ, ᱮᱰᱟᱛᱷᱩᱣᱟ, ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱱᱮᱰᱩᱢᱩᱰᱤ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾
| mouth_coordinates =
| mouth_elevation =
| altitude_difference =
| progression =
| river_system =
| basin_size_km2 = 802.90
| basin_landmarks = ᱠᱟᱞᱞᱩᱯᱯᱟᱨᱟ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ, [[ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]], [[ᱱᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]]᱾
| basin_population =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length_km = 91.73
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location =
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
}}
'''ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ''', ᱥᱮ '''ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱨ''', ᱫᱚ ᱙᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱮᱯ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱞ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱢᱵᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱞᱞᱩᱱᱠᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱤ]], [[ᱮᱰᱟᱛᱷᱩᱣᱟ]], ᱪᱟᱝᱜᱟᱱᱠᱟᱨᱤ, [[ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱩᱰᱤ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ]], ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱱᱟᱴᱴᱩᱢᱩᱠᱷᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=May 2024}}
ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱢᱮᱰᱩ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [ᱢᱩᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ] (ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ) ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱙᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱘᱔᱗ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ]], [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://puzhakal0.tripod.com/river.html|title=About the Rivers of Kerala|access-date=14 February 2010}}</ref> [[ᱤᱭᱮᱱᱫᱟᱭᱟᱨ]], [[ᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱠᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱮᱨᱩᱢᱮᱞᱤ]], [[ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱝᱜᱟᱞ]], ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ, [[ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱟᱞᱞᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱤᱡᱷᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷᱤᱠᱟᱰᱩ]], ᱠᱳᱢᱟᱞᱟᱢ/ᱠᱩᱨᱟᱱᱡᱩᱨ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ, [[ᱠᱟᱞᱞᱩᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱴᱴᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ (ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ)|ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ]] ([[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ), ᱯᱩᱞᱤᱠᱤᱡᱷ, [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱟᱢ]], [[ᱱᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱨᱟᱢ]], ᱟᱢᱤᱪᱟᱠᱟᱨᱤ, [[ᱢᱩᱴᱴᱟᱨ]], ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ, [[ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ]], ᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱᱟᱰᱩ, [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱠᱟᱨᱤ]], [[ᱢᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱩ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱙᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ (ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ, ᱯᱟᱢᱵᱟ, ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ, ᱟᱪᱟᱱᱠᱳᱵᱷᱤᱞ) ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱛᱷᱚᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱞᱤ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱱᱱᱮᱨᱢᱩᱠᱠᱳᱢ ᱵᱟᱱᱫᱽ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱰᱷᱮᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱚ (ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱒.᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ) ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱝ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=May 2024}}
[[ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱯᱷᱟ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=May 2024}}
ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ-ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ]] ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱟᱱᱟᱰ [[ᱦᱳᱲᱳ ᱪᱟᱥ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ [[ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ|ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[File:Thelappuzhakkadavu.jpg|alt=ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱷᱮᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱚᱞ |center|frame|ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱷᱮᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱚᱞ᱾]]
rqller1k52pe8kw6z59gpb6fpyig4yu
196868
196867
2026-08-15T05:08:49Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
196868
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| native_name = {{native name|ml|മണിമലയാർ}}
| other_name = ᱯᱩᱞᱞᱟᱠᱟᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱡᱷᱟ
| etymology =
| image = File:River Manimala Cheruvally.jpg
| image_size =
| image_caption = [[ᱪᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| image_alt =
| map =
| map_size =
| map_caption =
| map_alt =
| subdivision_type1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_type3 = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
| subdivision_name3 = [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]], [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]]
| subdivision_type4 = [[ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
| subdivision_name4 = [[ᱯᱤᱨᱢᱮᱰᱩ]], [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱠᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱮᱨᱩᱢᱮᱞᱤ]], [[ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱱᱡᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱟᱞᱞᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱵᱷᱮᱱᱱᱤᱠᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱞᱞᱩᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ]], [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱤ]], [[ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ]], [[ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ]], [[ᱮᱰᱟᱛᱷᱩᱣᱟ]], [[ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]] ᱮᱢᱟᱱ᱾
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- BASIN -->
| source1_location = ᱢᱩᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ, [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| source1_coordinates =
| source1_elevation = {{cvt|2500|ft|m}}
| mouth_location = ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ, ᱢᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱩ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱᱟᱰᱩ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ᱾ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱩᱛᱷᱤᱭᱟᱛᱷᱳᱰᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱞᱩᱱᱠᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ, ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱤ, ᱮᱰᱟᱛᱷᱩᱣᱟ, ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱱᱮᱰᱩᱢᱩᱰᱤ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾
| mouth_coordinates =
| mouth_elevation =
| altitude_difference =
| progression =
| river_system =
| basin_size_km2 = 802.90
| basin_landmarks = ᱠᱟᱞᱞᱩᱯᱯᱟᱨᱟ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ, [[ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]], [[ᱱᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]]᱾
| basin_population =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length_km = 91.73
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location =
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
}}
'''ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ''', ᱥᱮ '''ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱨ''', ᱫᱚ ᱙᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱮᱯ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱞ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱢᱵᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱞᱞᱩᱱᱠᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱤ]], [[ᱮᱰᱟᱛᱷᱩᱣᱟ]], ᱪᱟᱝᱜᱟᱱᱠᱟᱨᱤ, [[ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱩᱰᱤ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ]], ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱱᱟᱴᱴᱩᱢᱩᱠᱷᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=May 2024}}
ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱢᱮᱰᱩ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [ᱢᱩᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ] (ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ) ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱙᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱘᱔᱗ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ]], [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://puzhakal0.tripod.com/river.html|title=About the Rivers of Kerala|access-date=14 February 2010}}</ref> [[ᱤᱭᱮᱱᱫᱟᱭᱟᱨ]], [[ᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱠᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱮᱨᱩᱢᱮᱞᱤ]], [[ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱝᱜᱟᱞ]], ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ, [[ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱟᱞᱞᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱤᱡᱷᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷᱤᱠᱟᱰᱩ]], ᱠᱳᱢᱟᱞᱟᱢ/ᱠᱩᱨᱟᱱᱡᱩᱨ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ, [[ᱠᱟᱞᱞᱩᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱴᱴᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ (ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ)|ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ]] ([[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ), ᱯᱩᱞᱤᱠᱤᱡᱷ, [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱟᱢ]], [[ᱱᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱨᱟᱢ]], ᱟᱢᱤᱪᱟᱠᱟᱨᱤ, [[ᱢᱩᱴᱴᱟᱨ]], ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ, [[ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ]], ᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱᱟᱰᱩ, [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱠᱟᱨᱤ]], [[ᱢᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱩ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱙᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ (ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ, ᱯᱟᱢᱵᱟ, ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ, ᱟᱪᱟᱱᱠᱳᱵᱷᱤᱞ) ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱛᱷᱚᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱞᱤ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱱᱱᱮᱨᱢᱩᱠᱠᱳᱢ ᱵᱟᱱᱫᱽ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱰᱷᱮᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱚ (ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱒.᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ) ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱝ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=May 2024}}
[[ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱯᱷᱟ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=May 2024}}
ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ-ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ]] ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱟᱱᱟᱰ [[ᱦᱳᱲᱳ ᱪᱟᱥ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ [[ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ|ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[File:Thelappuzhakkadavu.jpg|alt=ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱷᱮᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱚᱞ |center|frame|ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱷᱮᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱚᱞ᱾]]
== ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱟᱰᱮᱨ ==
<gallery>
[[File:Vaipur.jpg|alt=ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ |center|frame|ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ, [[ᱪᱩᱱᱠᱟᱯᱯᱟᱨᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱧᱮᱞᱮᱞ]]
File:Manimalayar river @ Pazhayidam.jpg|ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱯᱟᱡᱷᱟᱭᱤᱰᱚᱢ ᱯᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
File:Canoe in Manimalayar.JPG|ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ
File:Manimala River.jpg|ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮ
File:The Manimala river in Kerala.jpg|ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱨᱟᱵᱷᱤᱯᱮᱨᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ᱾
</gallery>
ci4jnky7sbp03wookfxcrgbumjfcvwp
196869
196868
2026-08-15T05:09:33Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
196869
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| native_name = {{native name|ml|മണിമലയാർ}}
| other_name = ᱯᱩᱞᱞᱟᱠᱟᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱡᱷᱟ
| etymology =
| image = File:River Manimala Cheruvally.jpg
| image_size =
| image_caption = [[ᱪᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| image_alt =
| map =
| map_size =
| map_caption =
| map_alt =
| subdivision_type1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_type3 = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
| subdivision_name3 = [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]], [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]]
| subdivision_type4 = [[ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
| subdivision_name4 = [[ᱯᱤᱨᱢᱮᱰᱩ]], [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱠᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱮᱨᱩᱢᱮᱞᱤ]], [[ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱱᱡᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱟᱞᱞᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱵᱷᱮᱱᱱᱤᱠᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱞᱞᱩᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ]], [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱤ]], [[ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ]], [[ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ]], [[ᱮᱰᱟᱛᱷᱩᱣᱟ]], [[ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]] ᱮᱢᱟᱱ᱾
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- BASIN -->
| source1_location = ᱢᱩᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ, [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| source1_coordinates =
| source1_elevation = {{cvt|2500|ft|m}}
| mouth_location = ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ, ᱢᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱩ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱᱟᱰᱩ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ᱾ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱩᱛᱷᱤᱭᱟᱛᱷᱳᱰᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱞᱩᱱᱠᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ, ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱤ, ᱮᱰᱟᱛᱷᱩᱣᱟ, ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱱᱮᱰᱩᱢᱩᱰᱤ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾
| mouth_coordinates =
| mouth_elevation =
| altitude_difference =
| progression =
| river_system =
| basin_size_km2 = 802.90
| basin_landmarks = ᱠᱟᱞᱞᱩᱯᱯᱟᱨᱟ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ, [[ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]], [[ᱱᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]]᱾
| basin_population =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length_km = 91.73
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location =
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
}}
'''ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ''', ᱥᱮ '''ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱨ''', ᱫᱚ ᱙᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱮᱯ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱞ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱢᱵᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱞᱞᱩᱱᱠᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱤ]], [[ᱮᱰᱟᱛᱷᱩᱣᱟ]], ᱪᱟᱝᱜᱟᱱᱠᱟᱨᱤ, [[ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱩᱰᱤ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ]], ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱱᱟᱴᱴᱩᱢᱩᱠᱷᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=May 2024}}
ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱢᱮᱰᱩ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [ᱢᱩᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ] (ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ) ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱙᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱘᱔᱗ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ]], [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://puzhakal0.tripod.com/river.html|title=About the Rivers of Kerala|access-date=14 February 2010}}</ref> [[ᱤᱭᱮᱱᱫᱟᱭᱟᱨ]], [[ᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱠᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱮᱨᱩᱢᱮᱞᱤ]], [[ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱝᱜᱟᱞ]], ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ, [[ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱟᱞᱞᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱤᱡᱷᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷᱤᱠᱟᱰᱩ]], ᱠᱳᱢᱟᱞᱟᱢ/ᱠᱩᱨᱟᱱᱡᱩᱨ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ, [[ᱠᱟᱞᱞᱩᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱴᱴᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ (ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ)|ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ]] ([[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ), ᱯᱩᱞᱤᱠᱤᱡᱷ, [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱟᱢ]], [[ᱱᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱨᱟᱢ]], ᱟᱢᱤᱪᱟᱠᱟᱨᱤ, [[ᱢᱩᱴᱴᱟᱨ]], ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ, [[ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ]], ᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱᱟᱰᱩ, [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱠᱟᱨᱤ]], [[ᱢᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱩ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱙᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ (ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ, ᱯᱟᱢᱵᱟ, ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ, ᱟᱪᱟᱱᱠᱳᱵᱷᱤᱞ) ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱛᱷᱚᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱞᱤ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱱᱱᱮᱨᱢᱩᱠᱠᱳᱢ ᱵᱟᱱᱫᱽ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱰᱷᱮᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱚ (ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱒.᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ) ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱝ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=May 2024}}
[[ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱯᱷᱟ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=May 2024}}
ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ-ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ]] ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱟᱱᱟᱰ [[ᱦᱳᱲᱳ ᱪᱟᱥ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ [[ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ|ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[File:Thelappuzhakkadavu.jpg|alt=ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱷᱮᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱚᱞ |center|frame|ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱷᱮᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱚᱞ᱾]]
== ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱟᱰᱮᱨ ==
<gallery>
[[File:Vaipur.jpg|alt=ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ |center|frame|ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ, [[ᱪᱩᱱᱠᱟᱯᱯᱟᱨᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱧᱮᱞᱮᱞ]]
File:Manimalayar river @ Pazhayidam.jpg|ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱯᱟᱡᱷᱟᱭᱤᱰᱚᱢ ᱯᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
File:Canoe in Manimalayar.JPG|ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ
File:Manimala River.jpg|ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮ
File:The Manimala river in Kerala.jpg|ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱨᱟᱵᱷᱤᱯᱮᱨᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ᱾
</gallery>
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
0a0tfenla03rnfx8r1t1or80xcfiij8
196870
196869
2026-08-15T05:11:25Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
196870
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| native_name = {{native name|ml|മണിമലയാർ}}
| other_name = ᱯᱩᱞᱞᱟᱠᱟᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱡᱷᱟ
| etymology =
| image = File:River Manimala Cheruvally.jpg
| image_size =
| image_caption = [[ᱪᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| image_alt =
| map =
| map_size =
| map_caption =
| map_alt =
| subdivision_type1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_type3 = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
| subdivision_name3 = [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]], [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]]
| subdivision_type4 = [[ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
| subdivision_name4 = [[ᱯᱤᱨᱢᱮᱰᱩ]], [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱠᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱮᱨᱩᱢᱮᱞᱤ]], [[ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱱᱡᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱟᱞᱞᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱵᱷᱮᱱᱱᱤᱠᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱞᱞᱩᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ]], [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱤ]], [[ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ]], [[ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ]], [[ᱮᱰᱟᱛᱷᱩᱣᱟ]], [[ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]] ᱮᱢᱟᱱ᱾
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- BASIN -->
| source1_location = ᱢᱩᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ, [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| source1_coordinates =
| source1_elevation = {{cvt|2500|ft|m}}
| mouth_location = ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ, ᱢᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱩ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱᱟᱰᱩ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ᱾ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱩᱛᱷᱤᱭᱟᱛᱷᱳᱰᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱞᱩᱱᱠᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ, ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱤ, ᱮᱰᱟᱛᱷᱩᱣᱟ, ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱱᱮᱰᱩᱢᱩᱰᱤ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾
| mouth_coordinates =
| mouth_elevation =
| altitude_difference =
| progression =
| river_system =
| basin_size_km2 = 802.90
| basin_landmarks = ᱠᱟᱞᱞᱩᱯᱯᱟᱨᱟ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ, [[ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]], [[ᱱᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]]᱾
| basin_population =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length_km = 91.73
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location =
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
}}
'''ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ''', ᱥᱮ '''ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱨ''', ᱫᱚ ᱙᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱮᱯ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱞ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱢᱵᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱞᱞᱩᱱᱠᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱤ]], [[ᱮᱰᱟᱛᱷᱩᱣᱟ]], ᱪᱟᱝᱜᱟᱱᱠᱟᱨᱤ, [[ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱩᱰᱤ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ]], ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱱᱟᱴᱴᱩᱢᱩᱠᱷᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=May 2024}}
ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱢᱮᱰᱩ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [ᱢᱩᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ] (ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ) ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱙᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱘᱔᱗ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ]], [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://puzhakal0.tripod.com/river.html|title=About the Rivers of Kerala|access-date=14 February 2010}}</ref> [[ᱤᱭᱮᱱᱫᱟᱭᱟᱨ]], [[ᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱠᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱮᱨᱩᱢᱮᱞᱤ]], [[ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱝᱜᱟᱞ]], ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ, [[ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱟᱞᱞᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱤᱡᱷᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷᱤᱠᱟᱰᱩ]], ᱠᱳᱢᱟᱞᱟᱢ/ᱠᱩᱨᱟᱱᱡᱩᱨ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ, [[ᱠᱟᱞᱞᱩᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱴᱴᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ (ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ)|ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ]] ([[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ), ᱯᱩᱞᱤᱠᱤᱡᱷ, [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱟᱢ]], [[ᱱᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱨᱟᱢ]], ᱟᱢᱤᱪᱟᱠᱟᱨᱤ, [[ᱢᱩᱴᱴᱟᱨ]], ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ, [[ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ]], ᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱᱟᱰᱩ, [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱠᱟᱨᱤ]], [[ᱢᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱩ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱙᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ (ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ, ᱯᱟᱢᱵᱟ, ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ, ᱟᱪᱟᱱᱠᱳᱵᱷᱤᱞ) ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱛᱷᱚᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱞᱤ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱱᱱᱮᱨᱢᱩᱠᱠᱳᱢ ᱵᱟᱱᱫᱽ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱰᱷᱮᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱚ (ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱒.᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ) ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱝ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=May 2024}}
[[ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱯᱷᱟ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=May 2024}}
ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ-ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ]] ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱟᱱᱟᱰ [[ᱦᱳᱲᱳ ᱪᱟᱥ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ [[ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ|ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[File:Thelappuzhakkadavu.jpg|alt=ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱷᱮᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱚᱞ |center|frame|ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱷᱮᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱚᱞ᱾]]
== ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱟᱰᱮᱨ ==
<gallery>
[[File:Vaipur.jpg|alt=ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ |center|frame|ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ, [[ᱪᱩᱱᱠᱟᱯᱯᱟᱨᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱧᱮᱞᱮᱞ]]
File:Manimalayar river @ Pazhayidam.jpg|ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱯᱟᱡᱷᱟᱭᱤᱰᱚᱢ ᱯᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
File:Canoe in Manimalayar.JPG|ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ
File:Manimala River.jpg|ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮ
File:The Manimala river in Kerala.jpg|ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱨᱟᱵᱷᱤᱯᱮᱨᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ᱾
</gallery>
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
diticl0varwa6whw9exgca43ba1hcgz
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ
0
37799
196871
2026-08-15T05:11:52Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} {{Infobox river | name = ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ | native_name = | other_name = ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ / ᱯᱟᱭᱟᱥᱣᱤᱱᱤ | etymology = [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱩᱯᱛᱚ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ]]<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/bekal/rivers-kasaragod.php|title=..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196871
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| native_name =
| other_name = ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ / ᱯᱟᱭᱟᱥᱣᱤᱱᱤ
| etymology = [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱩᱯᱛᱚ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ]]<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/bekal/rivers-kasaragod.php|title=Kasaragod Rivers|publisher=www.keralatourism.org|access-date=2021-01-23}}</ref>
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Chandragiri River.jpg
| image_size =
| image_caption = ᱠᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱨ, [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞ
| map =
| map_size =
| map_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_caption =
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name4 = [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]], [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ]], [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ]]
| subdivision_type5 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
| subdivision_name5 = [[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]], [[ᱡᱟᱞᱥᱩᱨ]], [[ᱪᱮᱝᱜᱟᱞᱟ]], [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]]
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length_km = 105
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location = [[ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱷᱟᱶ]]
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = ᱠᱟᱫᱟᱢᱟᱠᱟᱞ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ, [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| source1_location = [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ|ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| source1_coordinates = 12.45495°N, 75.67224°E
| source1_elevation = 1290m
| mouth = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| mouth_location = [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ
| mouth_coordinates = {{coord|12.4737|74.9845|format=dms|type:river_region:IN|display=inline,title}}
| mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}}
| progression =
| river_system =
| basin_size =
| tributaries_left = [[ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ]]
| tributaries_right =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ '''ᱯᱟᱭᱟᱥᱣᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ '''ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ,<ref name="Jayashanker2001">{{cite book|author=S. Jayashanker|title=Temples of Kasaragod District|url=https://books.google.com/books?id=WnLXAAAAMAAJ&q=perumpuzha|year=2001|publisher=Controller of Publications|page=4}}</ref><ref name="Nair1986">{{cite book|author=Adoor K. K. Ramachandran Nair|title=Kerala State Gazetteer|url=https://books.google.com/books?id=LXVuAAAAMAAJ&q=perumpuzha|year=1986|publisher=State Editor, Kerala Gazetteers|page=9}}</ref><ref name="namboothiri">{{cite web |title=Namboothiri Rulers (Naaduvaazhikal) |url=https://www.namboothiri.com/articles/naaduvaazhikal.htm |website=www.namboothiri.com |access-date=12 July 2021}}</ref> ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱩᱯᱛᱚ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2922_PART_A_DCHB_KODAGU.pdf|title=District Census Handbook - Kodagu District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Karnataka|date=2011-10-01|access-date=2021-01-22}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2921_PART_A_DCHB_DAKSHINA%20KANNADA.pdf|title=District Census Handbook - Dakshina Kannada District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Karnataka|date=2011-10-01|access-date=2021-01-22}}</ref><ref>{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_A_KASARAGOD.pdf|title=District Census Handbook - Kasaragod District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Kerala|date=2011-10-01|access-date=2021-01-22}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]], [[ᱡᱟᱞᱥᱩᱨ]], ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟ, [[ᱟᱰᱩᱨ (ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ)|ᱟᱰᱩᱨ]], [[ᱪᱮᱝᱜᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱫᱚ ''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾{{Citation needed|date=September 2024}}
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱥᱮ ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮ, ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ "ᱨᱤᱭᱳ ᱠᱟᱝᱜᱮᱨᱮᱠᱳᱨᱟ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ" ([[ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], "ᱵᱤᱥᱱᱟᱜᱟ" ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱢᱚᱱᱛᱚ, [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ]]) ᱟᱨ "ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ" ([[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[[João de Barros]] (1552) ''Decadas da Asia'', Dec. I, Bk.9, ch.1, p.296</ref><ref>[[Duarte Barbosa]] (c.1518) ''Book of Duarte Barbosa'', 1918 trans., v.1, p.196</ref>
᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱠᱤᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱠᱤᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱞᱮᱱᱟᱰᱩ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, [[ᱯᱩᱥᱯᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ]] ᱟᱨ [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱟᱰᱭᱟᱨ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ|ᱟᱰᱭᱟᱰᱠᱟ]], ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨ, ᱯᱟᱨᱤᱵᱷᱟᱨᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱰᱠᱟ, [[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]], ᱯᱤᱞᱤᱠᱳᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱱᱟ]] ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ - ᱯᱟᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱞ, ᱠᱳᱴᱴᱭᱟᱰᱤ, [[ᱟᱫᱷᱩᱨ]], ᱯᱩᱵᱷᱟᱰᱠᱟ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱢᱠᱩᱡᱷᱤ, ᱵᱮᱛᱷᱩᱨᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱠᱩᱱᱫᱟᱢᱠᱩᱡᱷᱤ, [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱨ (ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ)|ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱢᱩᱞᱤᱭᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱵᱳᱵᱷᱤᱠᱟᱱᱟᱢ ᱾ ᱵᱳᱵᱷᱤᱠᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ|ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱮᱠᱠᱤᱞ]], [[ᱪᱮᱝᱜᱟᱞᱟ]], [[ᱪᱟᱴᱴᱟᱧᱪᱟᱞ]], [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱞᱟ]], [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱤᱠᱳᱞᱳᱡᱤ ==
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱠᱳᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱮ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱫᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ [[ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ]] ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php/forest-types |title=Forest Types in Kerala |publisher=Kerala Forest Department, Government of Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱟᱭᱳᱰᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''[[ᱦᱳᱯᱮᱭᱟ ᱯᱳᱝᱜᱟ]]'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱫᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱚᱱ-ᱴᱮᱞᱰ ᱢᱮᱠᱟᱠ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱳᱲᱚᱛ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱩᱭᱥᱤᱞᱤᱝ ᱛᱷᱨᱟᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱒᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://aranya.karnataka.gov.in/english/protected-areas/Pages/Talakaveri-Wildlife-Sanctuary.aspx |title=Talakaveri Wildlife Sanctuary |publisher=Department of Forest, Government of Karnataka |access-date=2025-11-01}}</ref> ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ|ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱠᱚ]], ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱞᱟᱭᱰᱤᱝ ᱪᱚᱠᱟᱜ|ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱞᱟᱭᱰᱤᱝ ᱪᱚᱠᱟᱜ ᱠᱚ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱥᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php/forest-management/wild-life-management/wildlife-sanctuaries/brahmagiri-wildlife-sanctuary |title=Brahmagiri Wildlife Sanctuary |publisher=Kerala Forest Department, Government of Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref>
ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱳᱰᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ [[ᱰᱮᱠᱠᱟᱱ ᱢᱟᱦᱥᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱦᱤᱞ ᱴᱨᱟᱣᱩᱴ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Rivers_1830.aspx |title=Rivers of Kerala - Aquatic Biodiversity |publisher=Environmental Information System, Kerala State Council for Science, Technology and Environment |access-date=2025-11-01}}</ref> [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ (ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱲ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ~᱓,᱕᱐᱐ mm) ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱩᱡᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱟᱨ ᱤᱠᱳ-ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php/conservation/eco-development |title=Eco-Development Committees |publisher=Kerala Forest Department, Government of Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref>
== ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ==
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
{| class="wikitable sortable"
! ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ !! ᱡᱤᱞᱤᱧ (ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) !! ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ !! ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ !! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ
|-
| [[ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] || 48 || ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ, ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ || ᱵᱳᱵᱷᱤᱠᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ (ᱪᱟᱴᱴᱟᱧᱪᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ) || <ref>{{cite web |url=https://kasargod.nic.in/en/about-district/ |title=About District |publisher=Kasaragod District Administration |access-date=2025-11-01}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Mogral_1828.aspx |title=Mogral, Chandragiri and Chittari Rivers |publisher=KERENVI |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| [[ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] || 22 || ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ || ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || <ref>{{cite web |url=https://kasargod.nic.in/en/about-district/ |title=About District |publisher=Kasaragod District Administration |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ || 28 || ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || ᱛᱷᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱮᱥᱪᱩᱣᱟᱨᱤ ᱥᱩᱨ || <ref>{{cite web |url=https://idrb.kerala.gov.in/river-system |title=River System |publisher=IDRB, Govt. of Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| [[ᱠᱩᱰᱞᱩ ᱦᱳᱞ]] || 18 || ᱯᱟᱴᱴᱤᱜᱷᱟᱴ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ, ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ || ᱠᱩᱰᱞᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || <ref>{{cite web |url=https://idrb.kerala.gov.in/river-system |title=River System |publisher=IDRB, Govt. of Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| ᱯᱩᱱᱠᱳᱛᱷ ᱦᱳᱞ || 12 || ᱥᱟᱢᱯᱟᱡᱮ ᱨᱮᱸᱡᱽ, ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ || ᱯᱩᱱᱠᱳᱛᱷ ᱥᱩᱨ, ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ || <ref>{{cite web |url=https://waterresources.kar.nic.in/river_systems.htm |title=River Systems of Karnataka |publisher=Water Resources Dept., Karnataka |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱱᱟ ᱦᱳᱞ]] || 15 || ᱯᱩᱥᱯᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ || ᱠᱟᱱᱭᱟᱱᱟ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || <ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Mogral_1828.aspx |title=Mogral, Chandragiri and Chittari Rivers |publisher=KERENVI |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| [[ᱠᱟᱞᱱᱟᱰ ᱦᱳᱞ]] || ~10 || ᱠᱟᱞᱱᱟᱰ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱩᱨᱩ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || ᱠᱟᱞᱱᱟᱰ ᱥᱩᱨ, ᱦᱳᱥᱫᱩᱨᱜᱽ ᱛᱟᱞᱩᱠ || <ref>{{cite web |url=https://kasargod.nic.in/en/about-district/ |title=About District |publisher=Kasaragod District Administration |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| [[ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱧᱡᱮ ᱦᱳᱞ]] || ~8 || ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱧᱡᱮ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ, ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ || ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱧᱡᱮ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱥᱤᱢᱟᱹ || <ref>{{cite web |url=https://waterresources.kar.nic.in/river_systems.htm |title=River Systems of Karnataka |publisher=Water Resources Dept., Karnataka |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| ᱟᱰᱭᱟᱱᱟᱰᱠᱟ ᱱᱟᱞᱟ || ~6 || ᱟᱰᱭᱟᱱᱟᱰᱠᱟ ᱟᱹᱛᱩ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || ᱟᱰᱭᱟᱱᱟᱰᱠᱟ ᱥᱩᱨ, ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ || <ref>{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2018-02/Kasaragod.pdf |title=Kasaragod District Panchayat Profile |format=PDF |publisher=Local Self Government Dept., Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| ᱪᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱱᱟᱞᱟ || ~5 || ᱪᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ, ᱦᱳᱥᱫᱩᱨᱜᱽ || ᱪᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱥᱩᱨ, ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱟᱲᱮ || <ref>{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2018-02/Kasaragod.pdf |title=Kasaragod District Panchayat Profile |format=PDF |publisher=Local Self Government Dept., Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref>
|}
ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱒᱕% ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Mogral_1828.aspx |title=Mogral, Chandragiri and Chittari Rivers |publisher=KERENVI |access-date=2025-11-01}}</ref> ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱠᱟᱱᱦᱟᱝᱜᱟᱰ]]
* [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]]
* [[ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{commons category|Chandragiri River}}
{{Waters of Kerala}}
{{North Malabar}}
{{Places of interest in North Malabar}}
{{Kerala}}
[[Category:ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
gaqfdnvlflw95006zd6gt79jpvmw4cf
196872
196871
2026-08-15T05:12:22Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */
196872
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| native_name =
| other_name = ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ / ᱯᱟᱭᱟᱥᱣᱤᱱᱤ
| etymology = [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱩᱯᱛᱚ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ]]<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/bekal/rivers-kasaragod.php|title=Kasaragod Rivers|publisher=www.keralatourism.org|access-date=2021-01-23}}</ref>
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Chandragiri River.jpg
| image_size =
| image_caption = ᱠᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱨ, [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞ
| map =
| map_size =
| map_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_caption =
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name4 = [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]], [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ]], [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ]]
| subdivision_type5 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
| subdivision_name5 = [[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]], [[ᱡᱟᱞᱥᱩᱨ]], [[ᱪᱮᱝᱜᱟᱞᱟ]], [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]]
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length_km = 105
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location = [[ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱷᱟᱶ]]
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = ᱠᱟᱫᱟᱢᱟᱠᱟᱞ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ, [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| source1_location = [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ|ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| source1_coordinates = 12.45495°N, 75.67224°E
| source1_elevation = 1290m
| mouth = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| mouth_location = [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ
| mouth_coordinates = {{coord|12.4737|74.9845|format=dms|type:river_region:IN|display=inline,title}}
| mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}}
| progression =
| river_system =
| basin_size =
| tributaries_left = [[ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ]]
| tributaries_right =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ '''ᱯᱟᱭᱟᱥᱣᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ '''ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ,<ref name="Jayashanker2001">{{cite book|author=S. Jayashanker|title=Temples of Kasaragod District|url=https://books.google.com/books?id=WnLXAAAAMAAJ&q=perumpuzha|year=2001|publisher=Controller of Publications|page=4}}</ref><ref name="Nair1986">{{cite book|author=Adoor K. K. Ramachandran Nair|title=Kerala State Gazetteer|url=https://books.google.com/books?id=LXVuAAAAMAAJ&q=perumpuzha|year=1986|publisher=State Editor, Kerala Gazetteers|page=9}}</ref><ref name="namboothiri">{{cite web |title=Namboothiri Rulers (Naaduvaazhikal) |url=https://www.namboothiri.com/articles/naaduvaazhikal.htm |website=www.namboothiri.com |access-date=12 July 2021}}</ref> ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱩᱯᱛᱚ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2922_PART_A_DCHB_KODAGU.pdf|title=District Census Handbook - Kodagu District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Karnataka|date=2011-10-01|access-date=2021-01-22}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2921_PART_A_DCHB_DAKSHINA%20KANNADA.pdf|title=District Census Handbook - Dakshina Kannada District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Karnataka|date=2011-10-01|access-date=2021-01-22}}</ref><ref>{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_A_KASARAGOD.pdf|title=District Census Handbook - Kasaragod District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Kerala|date=2011-10-01|access-date=2021-01-22}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]], [[ᱡᱟᱞᱥᱩᱨ]], ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟ, [[ᱟᱰᱩᱨ (ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ)|ᱟᱰᱩᱨ]], [[ᱪᱮᱝᱜᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱫᱚ ''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾{{Citation needed|date=September 2024}}
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱥᱮ ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮ, ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ "ᱨᱤᱭᱳ ᱠᱟᱝᱜᱮᱨᱮᱠᱳᱨᱟ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ" ([[ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], "ᱵᱤᱥᱱᱟᱜᱟ" ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱢᱚᱱᱛᱚ, [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ]]) ᱟᱨ "ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ" ([[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[[João de Barros]] (1552) ''Decadas da Asia'', Dec. I, Bk.9, ch.1, p.296</ref><ref>[[Duarte Barbosa]] (c.1518) ''Book of Duarte Barbosa'', 1918 trans., v.1, p.196</ref>
᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱠᱤᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱠᱤᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱞᱮᱱᱟᱰᱩ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, [[ᱯᱩᱥᱯᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ]] ᱟᱨ [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱟᱰᱭᱟᱨ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ|ᱟᱰᱭᱟᱰᱠᱟ]], ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨ, ᱯᱟᱨᱤᱵᱷᱟᱨᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱰᱠᱟ, [[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]], ᱯᱤᱞᱤᱠᱳᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱱᱟ]] ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ - ᱯᱟᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱞ, ᱠᱳᱴᱴᱭᱟᱰᱤ, [[ᱟᱫᱷᱩᱨ]], ᱯᱩᱵᱷᱟᱰᱠᱟ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱢᱠᱩᱡᱷᱤ, ᱵᱮᱛᱷᱩᱨᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱠᱩᱱᱫᱟᱢᱠᱩᱡᱷᱤ, [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱨ (ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ)|ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱢᱩᱞᱤᱭᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱵᱳᱵᱷᱤᱠᱟᱱᱟᱢ ᱾ ᱵᱳᱵᱷᱤᱠᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ|ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱮᱠᱠᱤᱞ]], [[ᱪᱮᱝᱜᱟᱞᱟ]], [[ᱪᱟᱴᱴᱟᱧᱪᱟᱞ]], [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱞᱟ]], [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱤᱠᱳᱞᱳᱡᱤ ==
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱠᱳᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱮ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱫᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ [[ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ]] ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php/forest-types |title=Forest Types in Kerala |publisher=Kerala Forest Department, Government of Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱟᱭᱳᱰᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''[[ᱦᱳᱯᱮᱭᱟ ᱯᱳᱝᱜᱟ]]'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱫᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱚᱱ-ᱴᱮᱞᱰ ᱢᱮᱠᱟᱠ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱳᱲᱚᱛ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱩᱭᱥᱤᱞᱤᱝ ᱛᱷᱨᱟᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱒᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://aranya.karnataka.gov.in/english/protected-areas/Pages/Talakaveri-Wildlife-Sanctuary.aspx |title=Talakaveri Wildlife Sanctuary |publisher=Department of Forest, Government of Karnataka |access-date=2025-11-01}}</ref> ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ|ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱠᱚ]], ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱞᱟᱭᱰᱤᱝ ᱪᱚᱠᱟᱜ|ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱞᱟᱭᱰᱤᱝ ᱪᱚᱠᱟᱜ ᱠᱚ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱥᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php/forest-management/wild-life-management/wildlife-sanctuaries/brahmagiri-wildlife-sanctuary |title=Brahmagiri Wildlife Sanctuary |publisher=Kerala Forest Department, Government of Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref>
ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱳᱰᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ [[ᱰᱮᱠᱠᱟᱱ ᱢᱟᱦᱥᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱦᱤᱞ ᱴᱨᱟᱣᱩᱴ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Rivers_1830.aspx |title=Rivers of Kerala - Aquatic Biodiversity |publisher=Environmental Information System, Kerala State Council for Science, Technology and Environment |access-date=2025-11-01}}</ref> [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ (ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱲ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ~᱓,᱕᱐᱐ mm) ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱩᱡᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱟᱨ ᱤᱠᱳ-ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php/conservation/eco-development |title=Eco-Development Committees |publisher=Kerala Forest Department, Government of Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref>
== ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ==
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
{| class="wikitable sortable"
! ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ !! ᱡᱤᱞᱤᱧ (ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) !! ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ !! ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ !! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ
|-
| [[ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] || 48 || ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ, ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ || ᱵᱳᱵᱷᱤᱠᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ (ᱪᱟᱴᱴᱟᱧᱪᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ) || <ref>{{cite web |url=https://kasargod.nic.in/en/about-district/ |title=About District |publisher=Kasaragod District Administration |access-date=2025-11-01}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Mogral_1828.aspx |title=Mogral, Chandragiri and Chittari Rivers |publisher=KERENVI |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| [[ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] || 22 || ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ || ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || <ref>{{cite web |url=https://kasargod.nic.in/en/about-district/ |title=About District |publisher=Kasaragod District Administration |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ || 28 || ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || ᱛᱷᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱮᱥᱪᱩᱣᱟᱨᱤ ᱥᱩᱨ || <ref>{{cite web |url=https://idrb.kerala.gov.in/river-system |title=River System |publisher=IDRB, Govt. of Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| [[ᱠᱩᱰᱞᱩ ᱦᱳᱞ]] || 18 || ᱯᱟᱴᱴᱤᱜᱷᱟᱴ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ, ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ || ᱠᱩᱰᱞᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || <ref>{{cite web |url=https://idrb.kerala.gov.in/river-system |title=River System |publisher=IDRB, Govt. of Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| ᱯᱩᱱᱠᱳᱛᱷ ᱦᱳᱞ || 12 || ᱥᱟᱢᱯᱟᱡᱮ ᱨᱮᱸᱡᱽ, ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ || ᱯᱩᱱᱠᱳᱛᱷ ᱥᱩᱨ, ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ || <ref>{{cite web |url=https://waterresources.kar.nic.in/river_systems.htm |title=River Systems of Karnataka |publisher=Water Resources Dept., Karnataka |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱱᱟ ᱦᱳᱞ]] || 15 || ᱯᱩᱥᱯᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ || ᱠᱟᱱᱭᱟᱱᱟ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || <ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Mogral_1828.aspx |title=Mogral, Chandragiri and Chittari Rivers |publisher=KERENVI |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| [[ᱠᱟᱞᱱᱟᱰ ᱦᱳᱞ]] || ~10 || ᱠᱟᱞᱱᱟᱰ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱩᱨᱩ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || ᱠᱟᱞᱱᱟᱰ ᱥᱩᱨ, ᱦᱳᱥᱫᱩᱨᱜᱽ ᱛᱟᱞᱩᱠ || <ref>{{cite web |url=https://kasargod.nic.in/en/about-district/ |title=About District |publisher=Kasaragod District Administration |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| [[ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱧᱡᱮ ᱦᱳᱞ]] || ~8 || ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱧᱡᱮ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ, ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ || ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱧᱡᱮ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱥᱤᱢᱟᱹ || <ref>{{cite web |url=https://waterresources.kar.nic.in/river_systems.htm |title=River Systems of Karnataka |publisher=Water Resources Dept., Karnataka |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| ᱟᱰᱭᱟᱱᱟᱰᱠᱟ ᱱᱟᱞᱟ || ~6 || ᱟᱰᱭᱟᱱᱟᱰᱠᱟ ᱟᱹᱛᱩ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || ᱟᱰᱭᱟᱱᱟᱰᱠᱟ ᱥᱩᱨ, ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ || <ref>{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2018-02/Kasaragod.pdf |title=Kasaragod District Panchayat Profile |format=PDF |publisher=Local Self Government Dept., Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| ᱪᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱱᱟᱞᱟ || ~5 || ᱪᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ, ᱦᱳᱥᱫᱩᱨᱜᱽ || ᱪᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱥᱩᱨ, ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱟᱲᱮ || <ref>{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2018-02/Kasaragod.pdf |title=Kasaragod District Panchayat Profile |format=PDF |publisher=Local Self Government Dept., Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref>
|}
ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱒᱕% ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Mogral_1828.aspx |title=Mogral, Chandragiri and Chittari Rivers |publisher=KERENVI |access-date=2025-11-01}}</ref> ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱠᱟᱱᱦᱟᱝᱜᱟᱰ]]
* [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]]
* [[ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{commons category|Chandragiri River}}
{{Waters of Kerala}}
{{North Malabar}}
{{Places of interest in North Malabar}}
{{Kerala}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[Category:ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
404vgw5rm4m22gd2zz1h5gfcl1awhxj
ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ
0
37800
196873
2026-08-15T05:25:07Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Infobox settlement | name = ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ | nickname = | settlement_type = ᱚᱛᱱᱚᱜ / ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = w..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196873
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ
| nickname =
| settlement_type = ᱚᱛᱱᱚᱜ / ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Calicut mini bypass.jpg
| photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
| photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg
| spacing = 1
| color_border = white
| color = white
| size = 260
| foot_montage = '''ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ:'''<br />[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨᱢᱮᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱾
}}
| pushpin_map =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| unit_pref = ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 7416
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 8368794
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = 1128
| population_demonym =
| population_footnotes = (ᱯᱨᱟᱭ)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** ᱟᱨ 680***
| registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 ᱟᱨ KL-85
| blank1_name_sec1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱱᱤᱭᱟᱢᱟᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ
| blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref>
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]
| footnotes =
}}
'''ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]] [[ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱛᱟᱞᱩᱠ]], [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ, [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱟᱨ [[ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref>
[[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱨᱠᱚᱲ, [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ|ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ]] ᱟᱨ [[ᱴᱟᱭᱤᱞᱥ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱴᱤᱠ (teak) ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱔ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ, [[ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱤᱪᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ([[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]]), ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱳᱪᱤᱱ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book
| author = Government of Madras | year=1953
| title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press
| url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf
}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ|ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ ᱥᱣᱚᱨᱩᱯᱚᱢ]], [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ)|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ]], ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾
ppyrex5z5ykdswzkyyvbn3yhc6bzw9h
196874
196873
2026-08-15T05:30:49Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
196874
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ
| nickname =
| settlement_type = ᱚᱛᱱᱚᱜ / ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Calicut mini bypass.jpg
| photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
| photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg
| spacing = 1
| color_border = white
| color = white
| size = 260
| foot_montage = '''ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ:'''<br />[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨᱢᱮᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱾
}}
| pushpin_map =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| unit_pref = ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 7416
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 8368794
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = 1128
| population_demonym =
| population_footnotes = (ᱯᱨᱟᱭ)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** ᱟᱨ 680***
| registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 ᱟᱨ KL-85
| blank1_name_sec1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱱᱤᱭᱟᱢᱟᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ
| blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref>
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]
| footnotes =
}}
'''ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]] [[ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱛᱟᱞᱩᱠ]], [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ, [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱟᱨ [[ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref>
[[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱨᱠᱚᱲ, [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ|ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ]] ᱟᱨ [[ᱴᱟᱭᱤᱞᱥ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱴᱤᱠ (teak) ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱔ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ, [[ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱤᱪᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ([[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]]), ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱳᱪᱤᱱ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book
| author = Government of Madras | year=1953
| title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press
| url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf
}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ|ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ ᱥᱣᱚᱨᱩᱯᱚᱢ]], [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ)|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ]], ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ, ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
| author = J. Sturrock | year=1894
| title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press
| url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up
}}</ref><ref>{{cite book
| author = V. Nagam Aiya | year=1906
| title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press
| url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up
}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ''[[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱥ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾
᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱲ|ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱮ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱥᱢᱟᱥ ᱤᱱᱰᱤᱠᱚᱯᱞᱤᱭᱩᱥᱴᱮᱥ]] ᱟᱜ ''Topography'' ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱢᱟᱞᱮ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ({{Lit|ᱢᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Lang|ml|ᱢᱟᱞᱟ}} ({{Lit|ᱵᱩᱨᱩ}})<ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> ᱟᱨ [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Transliteration|fa|ᱵᱟᱨ}} ({{Lit|ᱫᱤᱥᱚᱢ/ᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="C" /><ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref>
ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱟᱱᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱩᱞᱤᱵᱟᱨ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱱᱤᱵᱟᱨ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ [[ᱟᱞ-ᱵᱤᱨᱩᱱᱤ]] (᱙᱗᱓-᱑᱐᱔᱘) ᱜᱮ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C" /> [[ᱤᱵᱚᱱ ᱠᱷᱳᱨᱫᱟᱫᱽᱵᱮᱦ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞ-ᱵᱟᱞᱟᱫᱷᱩᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–34.</ref>
exzjv05wlbhs260wqynwcz1me4puwa5
196875
196874
2026-08-15T05:31:37Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
196875
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ
| nickname =
| settlement_type = ᱚᱛᱱᱚᱜ / ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Calicut mini bypass.jpg
| photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
| photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg
| spacing = 1
| color_border = white
| color = white
| size = 260
| foot_montage = '''ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ:'''<br />[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨᱢᱮᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱾
}}
| pushpin_map =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| unit_pref = ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 7416
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 8368794
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = 1128
| population_demonym =
| population_footnotes = (ᱯᱨᱟᱭ)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** ᱟᱨ 680***
| registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 ᱟᱨ KL-85
| blank1_name_sec1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱱᱤᱭᱟᱢᱟᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ
| blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref>
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]
| footnotes =
}}
'''ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]] [[ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱛᱟᱞᱩᱠ]], [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ, [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱟᱨ [[ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref>
[[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱨᱠᱚᱲ, [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ|ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ]] ᱟᱨ [[ᱴᱟᱭᱤᱞᱥ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱴᱤᱠ (teak) ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱔ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ, [[ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱤᱪᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ([[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]]), ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱳᱪᱤᱱ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book
| author = Government of Madras | year=1953
| title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press
| url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf
}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ|ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ ᱥᱣᱚᱨᱩᱯᱚᱢ]], [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ)|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ]], ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ, ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
| author = J. Sturrock | year=1894
| title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press
| url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up
}}</ref><ref>{{cite book
| author = V. Nagam Aiya | year=1906
| title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press
| url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up
}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ''[[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱥ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾
᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱲ|ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱮ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱥᱢᱟᱥ ᱤᱱᱰᱤᱠᱚᱯᱞᱤᱭᱩᱥᱴᱮᱥ]] ᱟᱜ ''Topography (ᱯᱟᱭᱤᱯᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ)'' ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱢᱟᱞᱮ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ({{Lit|ᱢᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Lang|ml|ᱢᱟᱞᱟ}} ({{Lit|ᱵᱩᱨᱩ}})<ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> ᱟᱨ [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Transliteration|fa|ᱵᱟᱨ}} ({{Lit|ᱫᱤᱥᱚᱢ/ᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="C" /><ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref>
ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱟᱱᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱩᱞᱤᱵᱟᱨ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱱᱤᱵᱟᱨ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ [[ᱟᱞ-ᱵᱤᱨᱩᱱᱤ]] (᱙᱗᱓-᱑᱐᱔᱘) ᱜᱮ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C" /> [[ᱤᱵᱚᱱ ᱠᱷᱳᱨᱫᱟᱫᱽᱵᱮᱦ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞ-ᱵᱟᱞᱟᱫᱷᱩᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–34.</ref>
5uf17rgmle827qa9bvab5i4907kwh2h
196876
196875
2026-08-15T05:41:47Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
196876
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ
| nickname =
| settlement_type = ᱚᱛᱱᱚᱜ / ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Calicut mini bypass.jpg
| photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
| photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg
| spacing = 1
| color_border = white
| color = white
| size = 260
| foot_montage = '''ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ:'''<br />[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨᱢᱮᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱾
}}
| pushpin_map =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| unit_pref = ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 7416
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 8368794
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = 1128
| population_demonym =
| population_footnotes = (ᱯᱨᱟᱭ)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** ᱟᱨ 680***
| registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 ᱟᱨ KL-85
| blank1_name_sec1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱱᱤᱭᱟᱢᱟᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ
| blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref>
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]
| footnotes =
}}
'''ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]] [[ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱛᱟᱞᱩᱠ]], [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ, [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱟᱨ [[ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref>
[[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱨᱠᱚᱲ, [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ|ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ]] ᱟᱨ [[ᱴᱟᱭᱤᱞᱥ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱴᱤᱠ (teak) ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱔ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ, [[ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱤᱪᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ([[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]]), ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱳᱪᱤᱱ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book
| author = Government of Madras | year=1953
| title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press
| url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf
}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ|ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ ᱥᱣᱚᱨᱩᱯᱚᱢ]], [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ)|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ]], ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ, ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
| author = J. Sturrock | year=1894
| title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press
| url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up
}}</ref><ref>{{cite book
| author = V. Nagam Aiya | year=1906
| title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press
| url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up
}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ''[[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱥ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾
᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱲ|ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱮ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱥᱢᱟᱥ ᱤᱱᱰᱤᱠᱚᱯᱞᱤᱭᱩᱥᱴᱮᱥ]] ᱟᱜ ''Topography (ᱯᱟᱭᱤᱯᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ)'' ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱢᱟᱞᱮ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ({{Lit|ᱢᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Lang|ml|ᱢᱟᱞᱟ}} ({{Lit|ᱵᱩᱨᱩ}})<ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> ᱟᱨ [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Transliteration|fa|ᱵᱟᱨ}} ({{Lit|ᱫᱤᱥᱚᱢ/ᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="C" /><ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref>
ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱟᱱᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱩᱞᱤᱵᱟᱨ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱱᱤᱵᱟᱨ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ [[ᱟᱞ-ᱵᱤᱨᱩᱱᱤ]] (᱙᱗᱓-᱑᱐᱔᱘) ᱜᱮ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C" /> [[ᱤᱵᱚᱱ ᱠᱷᱳᱨᱫᱟᱫᱽᱵᱮᱦ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞ-ᱵᱟᱞᱟᱫᱷᱩᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–34.</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:Uru.jpg|thumbnail|''[[ᱩᱨᱩ]]'', [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ]]
===ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱡᱩᱜᱽ===
ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ [[ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''Periplus of the Erythraean Sea'' (ᱮᱨᱤᱛᱷᱨᱮᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱯᱞᱟᱥ) ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱪᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Malabar">{{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Malabar"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱛᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]]-[[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ]]-[[ᱠᱟᱫᱟᱞᱩᱱᱰᱤ]]-[[ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]], ᱟᱨ [[ᱠᱚᱭᱤᱞᱟᱱᱰᱤ]]᱾<ref name="Malabar"/> ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱟᱨ [[ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ᱾<ref>Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India, Yogesh Sharma, Primus Books 2010</ref> [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱡᱩᱜᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱳᱨᱳᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱨ, [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="Trade">{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007/01/28/&prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th|archive-date=19 September 2013}}</ref>
[[ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱤ ᱮᱞᱰᱟᱨ]] (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱮᱯᱨᱳᱵᱳᱴᱳᱥ (ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":2">Gurukkal, R., & Whittaker, D. (2001). In search of Muziris. ''Journal of Roman Archaeology,'' ''14'', 334-350.</ref> [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱡᱩᱜᱽ]] ᱨᱮ [[ᱮᱡᱷᱤᱢᱟᱞᱟ]] ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="odra">A. Shreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ''Periplus of the Erythraean Sea'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ|ᱱᱟᱣᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱜᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ; ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱨᱳᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱫᱚ ᱕᱐,᱐᱐᱐,᱐᱐᱐ [[ᱥᱮᱥᱴᱟᱨᱥ]] ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>According to [[Pliny the Elder]], goods from India were sold in the Empire at 100 times their original purchase price. See [https://web.archive.org/web/20131106031753/http://www.cartage.org.lb/en/themes/BookLibrary/books/bibliographie/P/Plinyelder/elder/pliny-india.html]</ref> ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱤ ᱮᱞᱰᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Bostock, John (1855). "26 (Voyages to India)". Pliny the Elder, The Natural History. London: Taylor and Francis.</ref> [[ᱠᱚᱥᱢᱟᱥ ᱤᱱᱰᱤᱠᱚᱯᱞᱤᱭᱩᱥᱴᱮᱥ]] ᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱫᱚ ᱜᱚᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Indicopleustes, Cosmas (1897). Christian Topography. 11. United Kingdom: The Tertullian Project. pp. 358–373.</ref><ref>Das, Santosh Kumar (2006). The Economic History of Ancient India. Genesis Publishing Pvt Ltd. p. 301.</ref>
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ===
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ, ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱚᱪᱤᱱ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ (ᱛᱟᱱᱩᱨ)]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ]], ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[ᱟᱨᱤᱠᱳᱰ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱩᱨᱩᱢᱟᱛᱷᱩᱨ ᱚᱱᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱘૭᱑ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Veluthat">Veluthat, Kesavan (1 June 2018). "History and historiography in constituting a region: The case of Kerala". ''Studies in People's History''. '''5''' (1): 13–31. [https://doi.org/10.1177/2348448918759852]</ref> ᱙᱓᱒ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞ [[ᱛᱨᱤᱯᱨᱟᱝᱜᱳᱰ]] ([[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ), [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱟᱨ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ [[ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱜᱳᱰᱟ ᱨᱚᱵᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0">Narayanan, M. G. S. ''[https://books.google.com/books?id=0YDCngEACAAJ&q=Perumals+of+Kerala Perumals of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy Perumāḷs of Kerala].'' Thrissur (Kerala): CosmoBooks, 2013. 438-42.</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱛᱨᱤᱯᱨᱟᱝᱜᱳᱰ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱩᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0" />
᱑᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ [[ᱮᱰᱟᱯᱯᱟᱞ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱩᱠᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ (᱑᱐᱐᱐ ᱥᱤ.ᱤ. ᱜᱟᱱ ᱨᱮ) ᱟᱜ [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ|ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱟ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ (᱑᱒᱒᱕ ᱥᱤ.ᱤ. ᱜᱟᱱ ᱨᱮ) ᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱟᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="mh">{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= History of Malappuram |access-date= 17 April 2020}}</ref> ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱪᱩᱱᱰᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] ᱨᱮ, ᱑᱓ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱟᱱᱟᱭᱤᱴ ᱚᱱᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="Narayanan2017">M. G. S. Narayanan. "Kozhikkodinte Katha". Malayalam/Essays. Mathrubhumi Books. Second Edition (2017) {{ISBN|978-81-8267-114-0}}</ref>
[[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ]] ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱮᱨᱟᱰᱤ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱱᱟᱰ]] (ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ) ᱨᱤᱱ ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱮᱨᱟᱞᱯᱯᱟᱰ'' ᱥᱮ ''ᱮᱨᱟᱰᱤ'' ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱷᱤᱱᱚᱥᱛᱷᱚ ᱯᱳᱞᱟᱱᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾
===ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ===
{{main|ᱡᱟᱢᱚᱨᱤᱱ}}
[[File:Map of Kampili kingdom.png|thumb|᱑᱓᱒᱐ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] (ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ) ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱲ|ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱦᱚᱲ|ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]], [[ᱰᱟᱪ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱰᱟᱪ]], ᱟᱨ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ᱾<ref name="Clt">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ |title=''Kerala Charitram'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |isbn=978-81-264-1588-5 |edition=2007 |location=Kottayam |access-date=19 July 2020}}</ref>
ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱸᱰᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱰᱟᱯᱯᱩ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱰᱟᱯᱯᱩ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ({{Circa|1405}}) ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱮᱱᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱛᱮ᱾ ᱑᱕ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱷᱤᱱᱚᱥᱛᱷᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="askh"/>[[File:Map of Samoothiris kingdom.jpg|thumbnail|᱑᱔᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ|ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ([[ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱤᱱᱤ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ([[ᱠᱚᱭᱤᱞᱟᱱᱰᱤ]]) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>Varier, M. R. Raghava. "Documents of Investiture Ceremonies" in K. K. N. Kurup, Edit., "India's Naval Traditions". Northern Book Centre, New Delhi, 1997</ref><ref name="KrishnaIyer2">K. V. Krishna Iyer, ''Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806''. Calicut: Norman Printing Bureau, 1938.</ref> [[ᱤᱵᱚᱱ ᱵᱚᱛᱩᱛᱟ]] (᱑᱓᱔᱒-᱑᱓᱔᱗), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱮ ᱦᱤᱨᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ - ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ "ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ"᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ, ᱩᱱᱤᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, "ᱨᱳᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱭᱫᱟᱨᱤ ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱣᱟ ᱮ ᱦᱚᱭᱳᱜᱼᱟ... ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱷᱟᱲᱟᱭ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ"᱾<ref>{{cite book |author=[[Ibn Battuta]], H. A. R. Gibb |date=1994 |volume=IV |title=The Travels of Ibn Battuta A.D 1325-1354 |location=London }}</ref> ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱣᱟᱱ [[ᱢᱟ ᱦᱩᱣᱟᱱ]] (᱑᱔᱐᱓), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱮᱝ ᱦᱮ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>[[Ma Huan]]: Ying Yai Sheng Lan, ''The Overall Survey of the Ocean's Shores'', translated by J.V.G. Mills, 1970 [[Hakluyt Society]], reprint 1997 White Lotus Press. {{ISBN|974-8496-78-3}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱐ ᱥᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱟᱨ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱸᱡᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ), ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱨ ᱨᱟᱡ্জᱟᱠ (ᱫᱟᱬᱟᱱᱤᱡ)|ᱟᱵᱽᱫᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱡᱟᱠ]] (᱑᱔᱔᱒-᱔᱓), [[ᱱᱤᱠᱳᱞᱳ ᱰᱮ ᱠᱳᱱᱴᱤ]] (᱑᱔᱔᱕), [[ᱟᱯᱷᱟᱱᱟᱥᱤ ᱱᱤᱠᱤᱛᱤᱱ]] (᱑᱔᱖᱘-᱗᱔), [[ᱞᱩᱰᱳᱵᱷᱤᱠᱳ ᱰᱤ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱮᱢᱟ]] (᱑᱕᱐᱓-᱑᱕᱐᱘), ᱟᱨ [[ᱫᱩᱭᱟᱨᱛᱮ ᱵᱟᱨᱵᱳᱥᱟ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref>Varthema, Ludovico di, ''The Travels of Ludovico di Varthema, A.D.1503–08'', translated from the original 1510 Italian ed. by John Winter Jones, Hakluyt Society, London</ref><ref>Gangadharan. M., ''The Land of Malabar: The Book of Barbosa'' (2000), Vol II, M.G University, Kottayam.</ref>[[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|᱑᱔᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱷᱟᱥᱠᱳ ᱰᱟ ᱜᱟᱢᱟ]] ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱦᱚᱨ (ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱟᱨ)᱾ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮ [[ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱚᱠ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ]] ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱫᱚ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]] ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾|ᱞᱮᱸᱜᱟ]]
᱑᱔᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱧᱟᱢ ᱡᱩᱜᱽ|ᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱰᱤᱥᱠᱚᱵᱷᱟᱨᱤ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱟᱯᱯᱟᱰ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱮᱱᱟ᱾<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> [[ᱠᱩᱱᱡᱟᱞᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Singh |first=Arun Kumar |date=11 February 2017 |title=Give Indian Navy its due |url=https://www.asianage.com/opinion/columnists/110217/give-indian-navy-its-due.html |access-date=23 January 2021 |work=[[The Asian Age]]}}</ref> ᱑᱖᱖᱔ ᱨᱮ, [[ᱰᱟᱪ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ; ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱝᱜᱚᱲ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |last=M K Sunil Kumar |date=26 September 2017 |title=50 years on, Kochi still has a long way to go |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms |access-date=1 June 2021 |work=The Times of India}}</ref> [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ; ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ]], ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="Malekandathil">''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref>[[File:മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ പൊന്നാനിയിലെ ഹാർബർ (1930-37).jpg|300px|thumbnail|᱑᱙᱓᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]] ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]]
ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]], ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]], ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱟᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ]] ᱫᱚ ᱑᱔ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="roy" /> ᱟᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱜᱳᱱᱳᱢᱤᱴᱨᱤᱠ ᱯᱷᱟᱝᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱮᱠᱥᱯᱟᱱᱥᱚᱱ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="roy">{{cite journal |last=Roy |first=Ranjan |year=1990 |title=Discovery of the Series Formula for π by Leibniz, Gregory, and Nilakantha |journal=Mathematics Magazine |volume=63 |issue=5 |pages=291–306 |doi=10.2307/2690896 |jstor=2690896}}</ref><ref>{{Citation |last=Pingree |first=David |author-link=David Pingree |title=Hellenophilia versus the History of Science |year=1992 |journal=Isis |volume=83 |issue=4 |pages=554–63 |jstor=234257 |doi=10.1086/356288 |quote=One example I can give you relates to the Indian Mādhava's demonstration, in about 1400 A.D., of the infinite power series of trigonometrical functions using geometrical and algebraic arguments. When this was first described in English by Charles Whish, in the 1830s, it was heralded as the Indians' discovery of the calculus. This claim and Mādhava's achievements were ignored by Western historians, presumably at first because they could not admit that an Indian discovered the calculus, but later because no one read anymore the ''Transactions of the Royal Asiatic Society'', in which Whish's article was published. The matter resurfaced in the 1950s, and now we have the Sanskrit texts properly edited, and we understand the clever way that Mādhava derived the series ''without'' the calculus, but many historians still find it impossible to conceive of the problem and its solution in terms of anything other than the calculus and proclaim that the calculus is what Mādhava found. In this case, the elegance and brilliance of Mādhava's mathematics are being distorted as they are buried under the current mathematical solution to a problem to which he discovered an alternate and powerful solution. |bibcode=1992Isis...83..554P|s2cid=68570164 }}</ref>
[[ᱟᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ [[ᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱨᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱ [[ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]] [[ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ|ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱ]] ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="mal" /> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱩᱱᱪᱟᱛᱷᱛᱷᱩ ᱮᱡᱷᱩᱛᱷᱟᱪᱟᱱ]], [[ᱯᱩᱱᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]], [[ᱢᱮᱞᱯᱟᱛᱷᱩᱨ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱤᱨᱤ]], [[ᱠᱩᱱᱪᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱡᱟᱭᱱᱩᱫᱫᱤᱱ ᱢᱟᱠᱷᱫᱩᱢ ᱫᱚᱥᱟᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Logan" />
=== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱚᱠᱛᱚ ===
{{multiple image
|align = right
|total_width = 400
|image1 = Wellington, soldier and statesman, and the revival of the military power of England (1904) (14593177119).jpg
|caption1 = ᱑᱘᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ᱾ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱢᱮ ᱡᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]], ᱟᱨ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱜᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
|image2 = Malabar District (1951 Census).svg
|caption2 = [[᱑᱙᱕᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
}}
[[File:Nilambur teak forest 3740.JPG|thumbnail|ᱠᱳᱱᱳᱞᱤᱭᱟᱜ ᱯᱞᱚᱴ, ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱮᱪ.ᱵᱷᱤ. ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ|ᱮᱪ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ]] ᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾]]
᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱴᱤᱯᱩ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮᱝᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱯᱟᱴᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱴᱤᱯᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱮᱝᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱗᱙᱓ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱑᱗᱙᱙-᱑᱘᱐᱐ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱑ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱩᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="C" />
===ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ===
[[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ, [[ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]], ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
qxsqbmqsnkfj4fl645gqp918mazsiol
196877
196876
2026-08-15T05:42:14Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
196877
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ
| nickname =
| settlement_type = ᱚᱛᱱᱚᱜ / ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Calicut mini bypass.jpg
| photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
| photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg
| spacing = 1
| color_border = white
| color = white
| size = 260
| foot_montage = '''ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ:'''<br />[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨᱢᱮᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱾
}}
| pushpin_map =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| unit_pref = ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 7416
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 8368794
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = 1128
| population_demonym =
| population_footnotes = (ᱯᱨᱟᱭ)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** ᱟᱨ 680***
| registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 ᱟᱨ KL-85
| blank1_name_sec1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱱᱤᱭᱟᱢᱟᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ
| blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref>
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]
| footnotes =
}}
'''ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]] [[ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱛᱟᱞᱩᱠ]], [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ, [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱟᱨ [[ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref>
[[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱨᱠᱚᱲ, [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ|ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ]] ᱟᱨ [[ᱴᱟᱭᱤᱞᱥ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱴᱤᱠ (teak) ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱔ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ, [[ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱤᱪᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ([[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]]), ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱳᱪᱤᱱ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book
| author = Government of Madras | year=1953
| title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press
| url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf
}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ|ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ ᱥᱣᱚᱨᱩᱯᱚᱢ]], [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ)|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ]], ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ, ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
| author = J. Sturrock | year=1894
| title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press
| url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up
}}</ref><ref>{{cite book
| author = V. Nagam Aiya | year=1906
| title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press
| url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up
}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ''[[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱥ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾
᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱲ|ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱮ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱥᱢᱟᱥ ᱤᱱᱰᱤᱠᱚᱯᱞᱤᱭᱩᱥᱴᱮᱥ]] ᱟᱜ ''Topography (ᱴᱳᱯᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ)'' ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱢᱟᱞᱮ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ({{Lit|ᱢᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Lang|ml|ᱢᱟᱞᱟ}} ({{Lit|ᱵᱩᱨᱩ}})<ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> ᱟᱨ [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Transliteration|fa|ᱵᱟᱨ}} ({{Lit|ᱫᱤᱥᱚᱢ/ᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="C" /><ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref>
ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱟᱱᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱩᱞᱤᱵᱟᱨ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱱᱤᱵᱟᱨ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ [[ᱟᱞ-ᱵᱤᱨᱩᱱᱤ]] (᱙᱗᱓-᱑᱐᱔᱘) ᱜᱮ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C" /> [[ᱤᱵᱚᱱ ᱠᱷᱳᱨᱫᱟᱫᱽᱵᱮᱦ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞ-ᱵᱟᱞᱟᱫᱷᱩᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–34.</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:Uru.jpg|thumbnail|''[[ᱩᱨᱩ]]'', [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ]]
===ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱡᱩᱜᱽ===
ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ [[ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''Periplus of the Erythraean Sea'' (ᱮᱨᱤᱛᱷᱨᱮᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱯᱞᱟᱥ) ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱪᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Malabar">{{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Malabar"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱛᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]]-[[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ]]-[[ᱠᱟᱫᱟᱞᱩᱱᱰᱤ]]-[[ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]], ᱟᱨ [[ᱠᱚᱭᱤᱞᱟᱱᱰᱤ]]᱾<ref name="Malabar"/> ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱟᱨ [[ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ᱾<ref>Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India, Yogesh Sharma, Primus Books 2010</ref> [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱡᱩᱜᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱳᱨᱳᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱨ, [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="Trade">{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007/01/28/&prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th|archive-date=19 September 2013}}</ref>
[[ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱤ ᱮᱞᱰᱟᱨ]] (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱮᱯᱨᱳᱵᱳᱴᱳᱥ (ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":2">Gurukkal, R., & Whittaker, D. (2001). In search of Muziris. ''Journal of Roman Archaeology,'' ''14'', 334-350.</ref> [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱡᱩᱜᱽ]] ᱨᱮ [[ᱮᱡᱷᱤᱢᱟᱞᱟ]] ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="odra">A. Shreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ''Periplus of the Erythraean Sea'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ|ᱱᱟᱣᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱜᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ; ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱨᱳᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱫᱚ ᱕᱐,᱐᱐᱐,᱐᱐᱐ [[ᱥᱮᱥᱴᱟᱨᱥ]] ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>According to [[Pliny the Elder]], goods from India were sold in the Empire at 100 times their original purchase price. See [https://web.archive.org/web/20131106031753/http://www.cartage.org.lb/en/themes/BookLibrary/books/bibliographie/P/Plinyelder/elder/pliny-india.html]</ref> ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱤ ᱮᱞᱰᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Bostock, John (1855). "26 (Voyages to India)". Pliny the Elder, The Natural History. London: Taylor and Francis.</ref> [[ᱠᱚᱥᱢᱟᱥ ᱤᱱᱰᱤᱠᱚᱯᱞᱤᱭᱩᱥᱴᱮᱥ]] ᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱫᱚ ᱜᱚᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Indicopleustes, Cosmas (1897). Christian Topography. 11. United Kingdom: The Tertullian Project. pp. 358–373.</ref><ref>Das, Santosh Kumar (2006). The Economic History of Ancient India. Genesis Publishing Pvt Ltd. p. 301.</ref>
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ===
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ, ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱚᱪᱤᱱ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ (ᱛᱟᱱᱩᱨ)]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ]], ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[ᱟᱨᱤᱠᱳᱰ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱩᱨᱩᱢᱟᱛᱷᱩᱨ ᱚᱱᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱘૭᱑ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Veluthat">Veluthat, Kesavan (1 June 2018). "History and historiography in constituting a region: The case of Kerala". ''Studies in People's History''. '''5''' (1): 13–31. [https://doi.org/10.1177/2348448918759852]</ref> ᱙᱓᱒ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞ [[ᱛᱨᱤᱯᱨᱟᱝᱜᱳᱰ]] ([[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ), [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱟᱨ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ [[ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱜᱳᱰᱟ ᱨᱚᱵᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0">Narayanan, M. G. S. ''[https://books.google.com/books?id=0YDCngEACAAJ&q=Perumals+of+Kerala Perumals of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy Perumāḷs of Kerala].'' Thrissur (Kerala): CosmoBooks, 2013. 438-42.</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱛᱨᱤᱯᱨᱟᱝᱜᱳᱰ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱩᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0" />
᱑᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ [[ᱮᱰᱟᱯᱯᱟᱞ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱩᱠᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ (᱑᱐᱐᱐ ᱥᱤ.ᱤ. ᱜᱟᱱ ᱨᱮ) ᱟᱜ [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ|ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱟ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ (᱑᱒᱒᱕ ᱥᱤ.ᱤ. ᱜᱟᱱ ᱨᱮ) ᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱟᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="mh">{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= History of Malappuram |access-date= 17 April 2020}}</ref> ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱪᱩᱱᱰᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] ᱨᱮ, ᱑᱓ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱟᱱᱟᱭᱤᱴ ᱚᱱᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="Narayanan2017">M. G. S. Narayanan. "Kozhikkodinte Katha". Malayalam/Essays. Mathrubhumi Books. Second Edition (2017) {{ISBN|978-81-8267-114-0}}</ref>
[[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ]] ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱮᱨᱟᱰᱤ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱱᱟᱰ]] (ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ) ᱨᱤᱱ ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱮᱨᱟᱞᱯᱯᱟᱰ'' ᱥᱮ ''ᱮᱨᱟᱰᱤ'' ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱷᱤᱱᱚᱥᱛᱷᱚ ᱯᱳᱞᱟᱱᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾
===ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ===
{{main|ᱡᱟᱢᱚᱨᱤᱱ}}
[[File:Map of Kampili kingdom.png|thumb|᱑᱓᱒᱐ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] (ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ) ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱲ|ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱦᱚᱲ|ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]], [[ᱰᱟᱪ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱰᱟᱪ]], ᱟᱨ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ᱾<ref name="Clt">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ |title=''Kerala Charitram'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |isbn=978-81-264-1588-5 |edition=2007 |location=Kottayam |access-date=19 July 2020}}</ref>
ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱸᱰᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱰᱟᱯᱯᱩ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱰᱟᱯᱯᱩ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ({{Circa|1405}}) ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱮᱱᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱛᱮ᱾ ᱑᱕ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱷᱤᱱᱚᱥᱛᱷᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="askh"/>[[File:Map of Samoothiris kingdom.jpg|thumbnail|᱑᱔᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ|ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ([[ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱤᱱᱤ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ([[ᱠᱚᱭᱤᱞᱟᱱᱰᱤ]]) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>Varier, M. R. Raghava. "Documents of Investiture Ceremonies" in K. K. N. Kurup, Edit., "India's Naval Traditions". Northern Book Centre, New Delhi, 1997</ref><ref name="KrishnaIyer2">K. V. Krishna Iyer, ''Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806''. Calicut: Norman Printing Bureau, 1938.</ref> [[ᱤᱵᱚᱱ ᱵᱚᱛᱩᱛᱟ]] (᱑᱓᱔᱒-᱑᱓᱔᱗), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱮ ᱦᱤᱨᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ - ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ "ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ"᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ, ᱩᱱᱤᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, "ᱨᱳᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱭᱫᱟᱨᱤ ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱣᱟ ᱮ ᱦᱚᱭᱳᱜᱼᱟ... ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱷᱟᱲᱟᱭ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ"᱾<ref>{{cite book |author=[[Ibn Battuta]], H. A. R. Gibb |date=1994 |volume=IV |title=The Travels of Ibn Battuta A.D 1325-1354 |location=London }}</ref> ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱣᱟᱱ [[ᱢᱟ ᱦᱩᱣᱟᱱ]] (᱑᱔᱐᱓), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱮᱝ ᱦᱮ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>[[Ma Huan]]: Ying Yai Sheng Lan, ''The Overall Survey of the Ocean's Shores'', translated by J.V.G. Mills, 1970 [[Hakluyt Society]], reprint 1997 White Lotus Press. {{ISBN|974-8496-78-3}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱐ ᱥᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱟᱨ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱸᱡᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ), ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱨ ᱨᱟᱡ্জᱟᱠ (ᱫᱟᱬᱟᱱᱤᱡ)|ᱟᱵᱽᱫᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱡᱟᱠ]] (᱑᱔᱔᱒-᱔᱓), [[ᱱᱤᱠᱳᱞᱳ ᱰᱮ ᱠᱳᱱᱴᱤ]] (᱑᱔᱔᱕), [[ᱟᱯᱷᱟᱱᱟᱥᱤ ᱱᱤᱠᱤᱛᱤᱱ]] (᱑᱔᱖᱘-᱗᱔), [[ᱞᱩᱰᱳᱵᱷᱤᱠᱳ ᱰᱤ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱮᱢᱟ]] (᱑᱕᱐᱓-᱑᱕᱐᱘), ᱟᱨ [[ᱫᱩᱭᱟᱨᱛᱮ ᱵᱟᱨᱵᱳᱥᱟ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref>Varthema, Ludovico di, ''The Travels of Ludovico di Varthema, A.D.1503–08'', translated from the original 1510 Italian ed. by John Winter Jones, Hakluyt Society, London</ref><ref>Gangadharan. M., ''The Land of Malabar: The Book of Barbosa'' (2000), Vol II, M.G University, Kottayam.</ref>[[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|᱑᱔᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱷᱟᱥᱠᱳ ᱰᱟ ᱜᱟᱢᱟ]] ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱦᱚᱨ (ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱟᱨ)᱾ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮ [[ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱚᱠ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ]] ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱫᱚ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]] ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾|ᱞᱮᱸᱜᱟ]]
᱑᱔᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱧᱟᱢ ᱡᱩᱜᱽ|ᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱰᱤᱥᱠᱚᱵᱷᱟᱨᱤ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱟᱯᱯᱟᱰ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱮᱱᱟ᱾<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> [[ᱠᱩᱱᱡᱟᱞᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Singh |first=Arun Kumar |date=11 February 2017 |title=Give Indian Navy its due |url=https://www.asianage.com/opinion/columnists/110217/give-indian-navy-its-due.html |access-date=23 January 2021 |work=[[The Asian Age]]}}</ref> ᱑᱖᱖᱔ ᱨᱮ, [[ᱰᱟᱪ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ; ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱝᱜᱚᱲ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |last=M K Sunil Kumar |date=26 September 2017 |title=50 years on, Kochi still has a long way to go |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms |access-date=1 June 2021 |work=The Times of India}}</ref> [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ; ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ]], ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="Malekandathil">''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref>[[File:മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ പൊന്നാനിയിലെ ഹാർബർ (1930-37).jpg|300px|thumbnail|᱑᱙᱓᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]] ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]]
ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]], ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]], ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱟᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ]] ᱫᱚ ᱑᱔ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="roy" /> ᱟᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱜᱳᱱᱳᱢᱤᱴᱨᱤᱠ ᱯᱷᱟᱝᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱮᱠᱥᱯᱟᱱᱥᱚᱱ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="roy">{{cite journal |last=Roy |first=Ranjan |year=1990 |title=Discovery of the Series Formula for π by Leibniz, Gregory, and Nilakantha |journal=Mathematics Magazine |volume=63 |issue=5 |pages=291–306 |doi=10.2307/2690896 |jstor=2690896}}</ref><ref>{{Citation |last=Pingree |first=David |author-link=David Pingree |title=Hellenophilia versus the History of Science |year=1992 |journal=Isis |volume=83 |issue=4 |pages=554–63 |jstor=234257 |doi=10.1086/356288 |quote=One example I can give you relates to the Indian Mādhava's demonstration, in about 1400 A.D., of the infinite power series of trigonometrical functions using geometrical and algebraic arguments. When this was first described in English by Charles Whish, in the 1830s, it was heralded as the Indians' discovery of the calculus. This claim and Mādhava's achievements were ignored by Western historians, presumably at first because they could not admit that an Indian discovered the calculus, but later because no one read anymore the ''Transactions of the Royal Asiatic Society'', in which Whish's article was published. The matter resurfaced in the 1950s, and now we have the Sanskrit texts properly edited, and we understand the clever way that Mādhava derived the series ''without'' the calculus, but many historians still find it impossible to conceive of the problem and its solution in terms of anything other than the calculus and proclaim that the calculus is what Mādhava found. In this case, the elegance and brilliance of Mādhava's mathematics are being distorted as they are buried under the current mathematical solution to a problem to which he discovered an alternate and powerful solution. |bibcode=1992Isis...83..554P|s2cid=68570164 }}</ref>
[[ᱟᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ [[ᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱨᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱ [[ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]] [[ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ|ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱ]] ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="mal" /> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱩᱱᱪᱟᱛᱷᱛᱷᱩ ᱮᱡᱷᱩᱛᱷᱟᱪᱟᱱ]], [[ᱯᱩᱱᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]], [[ᱢᱮᱞᱯᱟᱛᱷᱩᱨ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱤᱨᱤ]], [[ᱠᱩᱱᱪᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱡᱟᱭᱱᱩᱫᱫᱤᱱ ᱢᱟᱠᱷᱫᱩᱢ ᱫᱚᱥᱟᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Logan" />
=== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱚᱠᱛᱚ ===
{{multiple image
|align = right
|total_width = 400
|image1 = Wellington, soldier and statesman, and the revival of the military power of England (1904) (14593177119).jpg
|caption1 = ᱑᱘᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ᱾ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱢᱮ ᱡᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]], ᱟᱨ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱜᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
|image2 = Malabar District (1951 Census).svg
|caption2 = [[᱑᱙᱕᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
}}
[[File:Nilambur teak forest 3740.JPG|thumbnail|ᱠᱳᱱᱳᱞᱤᱭᱟᱜ ᱯᱞᱚᱴ, ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱮᱪ.ᱵᱷᱤ. ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ|ᱮᱪ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ]] ᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾]]
᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱴᱤᱯᱩ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮᱝᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱯᱟᱴᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱴᱤᱯᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱮᱝᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱗᱙᱓ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱑᱗᱙᱙-᱑᱘᱐᱐ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱑ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱩᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="C" />
===ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ===
[[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ, [[ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]], ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
0h8vvwurtd0qjfxsgfxulv08ykb0w43
196878
196877
2026-08-15T05:44:16Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ */
196878
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ
| nickname =
| settlement_type = ᱚᱛᱱᱚᱜ / ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Calicut mini bypass.jpg
| photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
| photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg
| spacing = 1
| color_border = white
| color = white
| size = 260
| foot_montage = '''ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ:'''<br />[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨᱢᱮᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱾
}}
| pushpin_map =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| unit_pref = ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 7416
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 8368794
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = 1128
| population_demonym =
| population_footnotes = (ᱯᱨᱟᱭ)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** ᱟᱨ 680***
| registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 ᱟᱨ KL-85
| blank1_name_sec1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱱᱤᱭᱟᱢᱟᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ
| blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref>
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]
| footnotes =
}}
'''ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]] [[ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱛᱟᱞᱩᱠ]], [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ, [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱟᱨ [[ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref>
[[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱨᱠᱚᱲ, [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ|ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ]] ᱟᱨ [[ᱴᱟᱭᱤᱞᱥ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱴᱤᱠ (teak) ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱔ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ, [[ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱤᱪᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ([[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]]), ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱳᱪᱤᱱ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book
| author = Government of Madras | year=1953
| title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press
| url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf
}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ|ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ ᱥᱣᱚᱨᱩᱯᱚᱢ]], [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ)|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ]], ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ, ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
| author = J. Sturrock | year=1894
| title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press
| url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up
}}</ref><ref>{{cite book
| author = V. Nagam Aiya | year=1906
| title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press
| url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up
}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ''[[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱥ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾
᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱲ|ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱮ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱥᱢᱟᱥ ᱤᱱᱰᱤᱠᱚᱯᱞᱤᱭᱩᱥᱴᱮᱥ]] ᱟᱜ ''Topography (ᱴᱳᱯᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ)'' ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱢᱟᱞᱮ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ({{Lit|ᱢᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Lang|ml|ᱢᱟᱞᱟ}} ({{Lit|ᱵᱩᱨᱩ}})<ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> ᱟᱨ [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Transliteration|fa|ᱵᱟᱨ}} ({{Lit|ᱫᱤᱥᱚᱢ/ᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="C" /><ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref>
ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱟᱱᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱩᱞᱤᱵᱟᱨ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱱᱤᱵᱟᱨ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ [[ᱟᱞ-ᱵᱤᱨᱩᱱᱤ]] (᱙᱗᱓-᱑᱐᱔᱘) ᱜᱮ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C" /> [[ᱤᱵᱚᱱ ᱠᱷᱳᱨᱫᱟᱫᱽᱵᱮᱦ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞ-ᱵᱟᱞᱟᱫᱷᱩᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–34.</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:Uru.jpg|thumbnail|''[[ᱩᱨᱩ]]'', [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ]]
===ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱡᱩᱜᱽ===
ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ [[ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''Periplus of the Erythraean Sea'' (ᱮᱨᱤᱛᱷᱨᱮᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱯᱞᱟᱥ) ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱪᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Malabar">{{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Malabar"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱛᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]]-[[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ]]-[[ᱠᱟᱫᱟᱞᱩᱱᱰᱤ]]-[[ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]], ᱟᱨ [[ᱠᱚᱭᱤᱞᱟᱱᱰᱤ]]᱾<ref name="Malabar"/> ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱟᱨ [[ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ᱾<ref>Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India, Yogesh Sharma, Primus Books 2010</ref> [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱡᱩᱜᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱳᱨᱳᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱨ, [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="Trade">{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007/01/28/&prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th|archive-date=19 September 2013}}</ref>
[[ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱤ ᱮᱞᱰᱟᱨ]] (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱮᱯᱨᱳᱵᱳᱴᱳᱥ (ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":2">Gurukkal, R., & Whittaker, D. (2001). In search of Muziris. ''Journal of Roman Archaeology,'' ''14'', 334-350.</ref> [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱡᱩᱜᱽ]] ᱨᱮ [[ᱮᱡᱷᱤᱢᱟᱞᱟ]] ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="odra">A. Shreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ''Periplus of the Erythraean Sea'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ|ᱱᱟᱣᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱜᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ; ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱨᱳᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱫᱚ ᱕᱐,᱐᱐᱐,᱐᱐᱐ [[ᱥᱮᱥᱴᱟᱨᱥ]] ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>According to [[Pliny the Elder]], goods from India were sold in the Empire at 100 times their original purchase price. See [https://web.archive.org/web/20131106031753/http://www.cartage.org.lb/en/themes/BookLibrary/books/bibliographie/P/Plinyelder/elder/pliny-india.html]</ref> ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱤ ᱮᱞᱰᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Bostock, John (1855). "26 (Voyages to India)". Pliny the Elder, The Natural History. London: Taylor and Francis.</ref> [[ᱠᱚᱥᱢᱟᱥ ᱤᱱᱰᱤᱠᱚᱯᱞᱤᱭᱩᱥᱴᱮᱥ]] ᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱫᱚ ᱜᱚᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Indicopleustes, Cosmas (1897). Christian Topography. 11. United Kingdom: The Tertullian Project. pp. 358–373.</ref><ref>Das, Santosh Kumar (2006). The Economic History of Ancient India. Genesis Publishing Pvt Ltd. p. 301.</ref>
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ===
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ, ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱚᱪᱤᱱ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ (ᱛᱟᱱᱩᱨ)]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ]], ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[ᱟᱨᱤᱠᱳᱰ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱩᱨᱩᱢᱟᱛᱷᱩᱨ ᱚᱱᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱘૭᱑ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Veluthat">Veluthat, Kesavan (1 June 2018). "History and historiography in constituting a region: The case of Kerala". ''Studies in People's History''. '''5''' (1): 13–31. [https://doi.org/10.1177/2348448918759852]</ref> ᱙᱓᱒ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞ [[ᱛᱨᱤᱯᱨᱟᱝᱜᱳᱰ]] ([[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ), [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱟᱨ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ [[ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱜᱳᱰᱟ ᱨᱚᱵᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0">Narayanan, M. G. S. ''[https://books.google.com/books?id=0YDCngEACAAJ&q=Perumals+of+Kerala Perumals of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy Perumāḷs of Kerala].'' Thrissur (Kerala): CosmoBooks, 2013. 438-42.</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱛᱨᱤᱯᱨᱟᱝᱜᱳᱰ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱩᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0" />
᱑᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ [[ᱮᱰᱟᱯᱯᱟᱞ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱩᱠᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ (᱑᱐᱐᱐ ᱥᱤ.ᱤ. ᱜᱟᱱ ᱨᱮ) ᱟᱜ [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ|ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱟ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ (᱑᱒᱒᱕ ᱥᱤ.ᱤ. ᱜᱟᱱ ᱨᱮ) ᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱟᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="mh">{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= History of Malappuram |access-date= 17 April 2020}}</ref> ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱪᱩᱱᱰᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] ᱨᱮ, ᱑᱓ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱟᱱᱟᱭᱤᱴ ᱚᱱᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="Narayanan2017">M. G. S. Narayanan. "Kozhikkodinte Katha". Malayalam/Essays. Mathrubhumi Books. Second Edition (2017) {{ISBN|978-81-8267-114-0}}</ref>
[[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ]] ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱮᱨᱟᱰᱤ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱱᱟᱰ]] (ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ) ᱨᱤᱱ ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱮᱨᱟᱞᱯᱯᱟᱰ'' ᱥᱮ ''ᱮᱨᱟᱰᱤ'' ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱷᱤᱱᱚᱥᱛᱷᱚ ᱯᱳᱞᱟᱱᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾
===ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ===
{{main|ᱡᱟᱢᱚᱨᱤᱱ}}
[[File:Map of Kampili kingdom.png|thumb|᱑᱓᱒᱐ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] (ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ) ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱲ|ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱦᱚᱲ|ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]], [[ᱰᱟᱪ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱰᱟᱪ]], ᱟᱨ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ᱾<ref name="Clt">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ |title=''Kerala Charitram'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |isbn=978-81-264-1588-5 |edition=2007 |location=Kottayam |access-date=19 July 2020}}</ref>
ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱸᱰᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱰᱟᱯᱯᱩ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱰᱟᱯᱯᱩ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ({{Circa|1405}}) ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱮᱱᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱛᱮ᱾ ᱑᱕ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱷᱤᱱᱚᱥᱛᱷᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="askh"/>[[File:Map of Samoothiris kingdom.jpg|thumbnail|᱑᱔᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ|ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ([[ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱤᱱᱤ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ([[ᱠᱚᱭᱤᱞᱟᱱᱰᱤ]]) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>Varier, M. R. Raghava. "Documents of Investiture Ceremonies" in K. K. N. Kurup, Edit., "India's Naval Traditions". Northern Book Centre, New Delhi, 1997</ref><ref name="KrishnaIyer2">K. V. Krishna Iyer, ''Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806''. Calicut: Norman Printing Bureau, 1938.</ref> [[ᱤᱵᱚᱱ ᱵᱚᱛᱩᱛᱟ]] (᱑᱓᱔᱒-᱑᱓᱔᱗), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱮ ᱦᱤᱨᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ - ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ "ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ"᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ, ᱩᱱᱤᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, "ᱨᱳᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱭᱫᱟᱨᱤ ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱣᱟ ᱮ ᱦᱚᱭᱳᱜᱼᱟ... ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱷᱟᱲᱟᱭ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ"᱾<ref>{{cite book |author=[[Ibn Battuta]], H. A. R. Gibb |date=1994 |volume=IV |title=The Travels of Ibn Battuta A.D 1325-1354 |location=London }}</ref> ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱣᱟᱱ [[ᱢᱟ ᱦᱩᱣᱟᱱ]] (᱑᱔᱐᱓), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱮᱝ ᱦᱮ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>[[Ma Huan]]: Ying Yai Sheng Lan, ''The Overall Survey of the Ocean's Shores'', translated by J.V.G. Mills, 1970 [[Hakluyt Society]], reprint 1997 White Lotus Press. {{ISBN|974-8496-78-3}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱐ ᱥᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱟᱨ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱸᱡᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ), ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱨ ᱨᱟᱡ্জᱟᱠ (ᱫᱟᱬᱟᱱᱤᱡ)|ᱟᱵᱽᱫᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱡᱟᱠ]] (᱑᱔᱔᱒-᱔᱓), [[ᱱᱤᱠᱳᱞᱳ ᱰᱮ ᱠᱳᱱᱴᱤ]] (᱑᱔᱔᱕), [[ᱟᱯᱷᱟᱱᱟᱥᱤ ᱱᱤᱠᱤᱛᱤᱱ]] (᱑᱔᱖᱘-᱗᱔), [[ᱞᱩᱰᱳᱵᱷᱤᱠᱳ ᱰᱤ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱮᱢᱟ]] (᱑᱕᱐᱓-᱑᱕᱐᱘), ᱟᱨ [[ᱫᱩᱭᱟᱨᱛᱮ ᱵᱟᱨᱵᱳᱥᱟ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref>Varthema, Ludovico di, ''The Travels of Ludovico di Varthema, A.D.1503–08'', translated from the original 1510 Italian ed. by John Winter Jones, Hakluyt Society, London</ref><ref>Gangadharan. M., ''The Land of Malabar: The Book of Barbosa'' (2000), Vol II, M.G University, Kottayam.</ref>[[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|᱑᱔᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱷᱟᱥᱠᱳ ᱰᱟ ᱜᱟᱢᱟ]] ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱦᱚᱨ (ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱟᱨ)᱾ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮ [[ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱚᱠ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ]] ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱫᱚ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]] ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾|ᱞᱮᱸᱜᱟ]]
᱑᱔᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱧᱟᱢ ᱡᱩᱜᱽ|ᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱰᱤᱥᱠᱚᱵᱷᱟᱨᱤ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱟᱯᱯᱟᱰ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱮᱱᱟ᱾<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> [[ᱠᱩᱱᱡᱟᱞᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Singh |first=Arun Kumar |date=11 February 2017 |title=Give Indian Navy its due |url=https://www.asianage.com/opinion/columnists/110217/give-indian-navy-its-due.html |access-date=23 January 2021 |work=[[The Asian Age]]}}</ref> ᱑᱖᱖᱔ ᱨᱮ, [[ᱰᱟᱪ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ; ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱝᱜᱚᱲ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |last=M K Sunil Kumar |date=26 September 2017 |title=50 years on, Kochi still has a long way to go |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms |access-date=1 June 2021 |work=The Times of India}}</ref> [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ; ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ]], ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="Malekandathil">''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref>[[File:മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ പൊന്നാനിയിലെ ഹാർബർ (1930-37).jpg|300px|thumbnail|᱑᱙᱓᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]] ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]]
ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]], ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]], ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱟᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ]] ᱫᱚ ᱑᱔ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="roy" /> ᱟᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱜᱳᱱᱳᱢᱤᱴᱨᱤᱠ ᱯᱷᱟᱝᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱮᱠᱥᱯᱟᱱᱥᱚᱱ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="roy">{{cite journal |last=Roy |first=Ranjan |year=1990 |title=Discovery of the Series Formula for π by Leibniz, Gregory, and Nilakantha |journal=Mathematics Magazine |volume=63 |issue=5 |pages=291–306 |doi=10.2307/2690896 |jstor=2690896}}</ref><ref>{{Citation |last=Pingree |first=David |author-link=David Pingree |title=Hellenophilia versus the History of Science |year=1992 |journal=Isis |volume=83 |issue=4 |pages=554–63 |jstor=234257 |doi=10.1086/356288 |quote=One example I can give you relates to the Indian Mādhava's demonstration, in about 1400 A.D., of the infinite power series of trigonometrical functions using geometrical and algebraic arguments. When this was first described in English by Charles Whish, in the 1830s, it was heralded as the Indians' discovery of the calculus. This claim and Mādhava's achievements were ignored by Western historians, presumably at first because they could not admit that an Indian discovered the calculus, but later because no one read anymore the ''Transactions of the Royal Asiatic Society'', in which Whish's article was published. The matter resurfaced in the 1950s, and now we have the Sanskrit texts properly edited, and we understand the clever way that Mādhava derived the series ''without'' the calculus, but many historians still find it impossible to conceive of the problem and its solution in terms of anything other than the calculus and proclaim that the calculus is what Mādhava found. In this case, the elegance and brilliance of Mādhava's mathematics are being distorted as they are buried under the current mathematical solution to a problem to which he discovered an alternate and powerful solution. |bibcode=1992Isis...83..554P|s2cid=68570164 }}</ref>
[[ᱟᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ [[ᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱨᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱ [[ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]] [[ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ|ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱ]] ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="mal" /> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱩᱱᱪᱟᱛᱷᱛᱷᱩ ᱮᱡᱷᱩᱛᱷᱟᱪᱟᱱ]], [[ᱯᱩᱱᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]], [[ᱢᱮᱞᱯᱟᱛᱷᱩᱨ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱤᱨᱤ]], [[ᱠᱩᱱᱪᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱡᱟᱭᱱᱩᱫᱫᱤᱱ ᱢᱟᱠᱷᱫᱩᱢ ᱫᱚᱥᱟᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Logan" />
=== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱚᱠᱛᱚ ===
{{multiple image
|align = right
|total_width = 400
|image1 = Wellington, soldier and statesman, and the revival of the military power of England (1904) (14593177119).jpg
|caption1 = ᱑᱘᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ᱾ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱢᱮ ᱡᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]], ᱟᱨ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱜᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
|image2 = Malabar District (1951 Census).svg
|caption2 = [[᱑᱙᱕᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
}}
[[File:Nilambur teak forest 3740.JPG|thumbnail|ᱠᱳᱱᱳᱞᱤᱭᱟᱜ ᱯᱞᱚᱴ, ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱮᱪ.ᱵᱷᱤ. ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ|ᱮᱪ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ]] ᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾]]
᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱴᱤᱯᱩ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮᱝᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱯᱟᱴᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱴᱤᱯᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱮᱝᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱗᱙᱓ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱑᱗᱙᱙-᱑᱘᱐᱐ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱑ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱩᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="C" />
===ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ===
[[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ, [[ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]], ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
====ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱚᱞ====
{{See also|ᱞᱟᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱯᱮᱞᱮᱥ}}
ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱫᱚ [[ᱪᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱟᱭᱤ|ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱹᱱᱤ ᱟᱭᱤᱞᱭᱳᱢ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱟᱭᱤ]] (᱑᱗᱙᱑-᱑᱘᱑᱕) ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ [[ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱳᱭᱤᱞ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>The Travancore State Manual Vol 1 to 4; Publisher : Kerala Council for Historical Research; {{ISBN|8185499268}}; Edition : 1996; Pages: 2500; Author:T.K. Velu Pillai; Editor:S.Raimon; Category:Manuals; Year of Publishing:1940</ref><ref>Encyclopedia of Tourism Resources in India; Author: Dr. Manohar Sajnani, Published in 2001, Published by: Kalpaz Publications; Address: C-30, Satyawati Nagar, Phase-III, Ashok Vihar, Delhi-110052, {{ISBN|81-7835-014-9}} (set), {{ISBN|81-7835-018-1}} (Vol II)</ref><ref>History of Travancore from the Earliest Times - P. Shungoonny Menon - {{ISBN|8120601696}} - Published By: Asian Educational Services</ref><ref>{{cite book |title=Visakham Thirunal |year=2012 |isbn=978-6139120642 |editor1=Lennox Raphael Eyvindr |pages=168}}</ref>
ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱳᱭᱤᱞ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱤᱞ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱥᱩᱨ, ᱪᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱡᱷᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱩ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱨᱟᱡᱷᱤ ᱢᱚᱦᱚᱞ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>Menon, P Shungoonny (1878). History of Travancore from the Earliest Times by P Shungoonny Menon (Dewan Peishcar of Travancore). 105, Mount Road, Madras: Higginbotham and Company. pp. 152, 153.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref>Visakham Thirunal - Editor: Lennox Raphael Eyvindr - {{ISBN|9786139120642}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]] ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ [[ᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ ᱨᱟᱢᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
1ohs3q98xc31ijbxrtpwg86aozjmte4
196879
196878
2026-08-15T05:48:15Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱚᱞ */
196879
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ
| nickname =
| settlement_type = ᱚᱛᱱᱚᱜ / ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Calicut mini bypass.jpg
| photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
| photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg
| spacing = 1
| color_border = white
| color = white
| size = 260
| foot_montage = '''ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ:'''<br />[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨᱢᱮᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱾
}}
| pushpin_map =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| unit_pref = ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 7416
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 8368794
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = 1128
| population_demonym =
| population_footnotes = (ᱯᱨᱟᱭ)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** ᱟᱨ 680***
| registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 ᱟᱨ KL-85
| blank1_name_sec1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱱᱤᱭᱟᱢᱟᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ
| blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref>
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]
| footnotes =
}}
'''ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]] [[ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱛᱟᱞᱩᱠ]], [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ, [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱟᱨ [[ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref>
[[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱨᱠᱚᱲ, [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ|ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ]] ᱟᱨ [[ᱴᱟᱭᱤᱞᱥ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱴᱤᱠ (teak) ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱔ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ, [[ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱤᱪᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ([[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]]), ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱳᱪᱤᱱ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book
| author = Government of Madras | year=1953
| title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press
| url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf
}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ|ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ ᱥᱣᱚᱨᱩᱯᱚᱢ]], [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ)|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ]], ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ, ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
| author = J. Sturrock | year=1894
| title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press
| url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up
}}</ref><ref>{{cite book
| author = V. Nagam Aiya | year=1906
| title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press
| url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up
}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ''[[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱥ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾
᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱲ|ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱮ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱥᱢᱟᱥ ᱤᱱᱰᱤᱠᱚᱯᱞᱤᱭᱩᱥᱴᱮᱥ]] ᱟᱜ ''Topography (ᱴᱳᱯᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ)'' ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱢᱟᱞᱮ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ({{Lit|ᱢᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Lang|ml|ᱢᱟᱞᱟ}} ({{Lit|ᱵᱩᱨᱩ}})<ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> ᱟᱨ [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Transliteration|fa|ᱵᱟᱨ}} ({{Lit|ᱫᱤᱥᱚᱢ/ᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="C" /><ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref>
ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱟᱱᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱩᱞᱤᱵᱟᱨ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱱᱤᱵᱟᱨ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ [[ᱟᱞ-ᱵᱤᱨᱩᱱᱤ]] (᱙᱗᱓-᱑᱐᱔᱘) ᱜᱮ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C" /> [[ᱤᱵᱚᱱ ᱠᱷᱳᱨᱫᱟᱫᱽᱵᱮᱦ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞ-ᱵᱟᱞᱟᱫᱷᱩᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–34.</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:Uru.jpg|thumbnail|''[[ᱩᱨᱩ]]'', [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ]]
===ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱡᱩᱜᱽ===
ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ [[ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''Periplus of the Erythraean Sea'' (ᱮᱨᱤᱛᱷᱨᱮᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱯᱞᱟᱥ) ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱪᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Malabar">{{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Malabar"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱛᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]]-[[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ]]-[[ᱠᱟᱫᱟᱞᱩᱱᱰᱤ]]-[[ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]], ᱟᱨ [[ᱠᱚᱭᱤᱞᱟᱱᱰᱤ]]᱾<ref name="Malabar"/> ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱟᱨ [[ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ᱾<ref>Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India, Yogesh Sharma, Primus Books 2010</ref> [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱡᱩᱜᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱳᱨᱳᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱨ, [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="Trade">{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007/01/28/&prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th|archive-date=19 September 2013}}</ref>
[[ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱤ ᱮᱞᱰᱟᱨ]] (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱮᱯᱨᱳᱵᱳᱴᱳᱥ (ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":2">Gurukkal, R., & Whittaker, D. (2001). In search of Muziris. ''Journal of Roman Archaeology,'' ''14'', 334-350.</ref> [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱡᱩᱜᱽ]] ᱨᱮ [[ᱮᱡᱷᱤᱢᱟᱞᱟ]] ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="odra">A. Shreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ''Periplus of the Erythraean Sea'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ|ᱱᱟᱣᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱜᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ; ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱨᱳᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱫᱚ ᱕᱐,᱐᱐᱐,᱐᱐᱐ [[ᱥᱮᱥᱴᱟᱨᱥ]] ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>According to [[Pliny the Elder]], goods from India were sold in the Empire at 100 times their original purchase price. See [https://web.archive.org/web/20131106031753/http://www.cartage.org.lb/en/themes/BookLibrary/books/bibliographie/P/Plinyelder/elder/pliny-india.html]</ref> ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱤ ᱮᱞᱰᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Bostock, John (1855). "26 (Voyages to India)". Pliny the Elder, The Natural History. London: Taylor and Francis.</ref> [[ᱠᱚᱥᱢᱟᱥ ᱤᱱᱰᱤᱠᱚᱯᱞᱤᱭᱩᱥᱴᱮᱥ]] ᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱫᱚ ᱜᱚᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Indicopleustes, Cosmas (1897). Christian Topography. 11. United Kingdom: The Tertullian Project. pp. 358–373.</ref><ref>Das, Santosh Kumar (2006). The Economic History of Ancient India. Genesis Publishing Pvt Ltd. p. 301.</ref>
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ===
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ, ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱚᱪᱤᱱ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ (ᱛᱟᱱᱩᱨ)]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ]], ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[ᱟᱨᱤᱠᱳᱰ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱩᱨᱩᱢᱟᱛᱷᱩᱨ ᱚᱱᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱘૭᱑ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Veluthat">Veluthat, Kesavan (1 June 2018). "History and historiography in constituting a region: The case of Kerala". ''Studies in People's History''. '''5''' (1): 13–31. [https://doi.org/10.1177/2348448918759852]</ref> ᱙᱓᱒ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞ [[ᱛᱨᱤᱯᱨᱟᱝᱜᱳᱰ]] ([[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ), [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱟᱨ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ [[ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱜᱳᱰᱟ ᱨᱚᱵᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0">Narayanan, M. G. S. ''[https://books.google.com/books?id=0YDCngEACAAJ&q=Perumals+of+Kerala Perumals of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy Perumāḷs of Kerala].'' Thrissur (Kerala): CosmoBooks, 2013. 438-42.</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱛᱨᱤᱯᱨᱟᱝᱜᱳᱰ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱩᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0" />
᱑᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ [[ᱮᱰᱟᱯᱯᱟᱞ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱩᱠᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ (᱑᱐᱐᱐ ᱥᱤ.ᱤ. ᱜᱟᱱ ᱨᱮ) ᱟᱜ [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ|ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱟ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ (᱑᱒᱒᱕ ᱥᱤ.ᱤ. ᱜᱟᱱ ᱨᱮ) ᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱟᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="mh">{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= History of Malappuram |access-date= 17 April 2020}}</ref> ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱪᱩᱱᱰᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] ᱨᱮ, ᱑᱓ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱟᱱᱟᱭᱤᱴ ᱚᱱᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="Narayanan2017">M. G. S. Narayanan. "Kozhikkodinte Katha". Malayalam/Essays. Mathrubhumi Books. Second Edition (2017) {{ISBN|978-81-8267-114-0}}</ref>
[[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ]] ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱮᱨᱟᱰᱤ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱱᱟᱰ]] (ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ) ᱨᱤᱱ ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱮᱨᱟᱞᱯᱯᱟᱰ'' ᱥᱮ ''ᱮᱨᱟᱰᱤ'' ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱷᱤᱱᱚᱥᱛᱷᱚ ᱯᱳᱞᱟᱱᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾
===ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ===
{{main|ᱡᱟᱢᱚᱨᱤᱱ}}
[[File:Map of Kampili kingdom.png|thumb|᱑᱓᱒᱐ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] (ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ) ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱲ|ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱦᱚᱲ|ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]], [[ᱰᱟᱪ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱰᱟᱪ]], ᱟᱨ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ᱾<ref name="Clt">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ |title=''Kerala Charitram'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |isbn=978-81-264-1588-5 |edition=2007 |location=Kottayam |access-date=19 July 2020}}</ref>
ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱸᱰᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱰᱟᱯᱯᱩ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱰᱟᱯᱯᱩ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ({{Circa|1405}}) ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱮᱱᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱛᱮ᱾ ᱑᱕ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱷᱤᱱᱚᱥᱛᱷᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="askh"/>[[File:Map of Samoothiris kingdom.jpg|thumbnail|᱑᱔᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ|ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ([[ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱤᱱᱤ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ([[ᱠᱚᱭᱤᱞᱟᱱᱰᱤ]]) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>Varier, M. R. Raghava. "Documents of Investiture Ceremonies" in K. K. N. Kurup, Edit., "India's Naval Traditions". Northern Book Centre, New Delhi, 1997</ref><ref name="KrishnaIyer2">K. V. Krishna Iyer, ''Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806''. Calicut: Norman Printing Bureau, 1938.</ref> [[ᱤᱵᱚᱱ ᱵᱚᱛᱩᱛᱟ]] (᱑᱓᱔᱒-᱑᱓᱔᱗), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱮ ᱦᱤᱨᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ - ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ "ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ"᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ, ᱩᱱᱤᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, "ᱨᱳᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱭᱫᱟᱨᱤ ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱣᱟ ᱮ ᱦᱚᱭᱳᱜᱼᱟ... ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱷᱟᱲᱟᱭ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ"᱾<ref>{{cite book |author=[[Ibn Battuta]], H. A. R. Gibb |date=1994 |volume=IV |title=The Travels of Ibn Battuta A.D 1325-1354 |location=London }}</ref> ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱣᱟᱱ [[ᱢᱟ ᱦᱩᱣᱟᱱ]] (᱑᱔᱐᱓), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱮᱝ ᱦᱮ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>[[Ma Huan]]: Ying Yai Sheng Lan, ''The Overall Survey of the Ocean's Shores'', translated by J.V.G. Mills, 1970 [[Hakluyt Society]], reprint 1997 White Lotus Press. {{ISBN|974-8496-78-3}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱐ ᱥᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱟᱨ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱸᱡᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ), ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱨ ᱨᱟᱡ্জᱟᱠ (ᱫᱟᱬᱟᱱᱤᱡ)|ᱟᱵᱽᱫᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱡᱟᱠ]] (᱑᱔᱔᱒-᱔᱓), [[ᱱᱤᱠᱳᱞᱳ ᱰᱮ ᱠᱳᱱᱴᱤ]] (᱑᱔᱔᱕), [[ᱟᱯᱷᱟᱱᱟᱥᱤ ᱱᱤᱠᱤᱛᱤᱱ]] (᱑᱔᱖᱘-᱗᱔), [[ᱞᱩᱰᱳᱵᱷᱤᱠᱳ ᱰᱤ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱮᱢᱟ]] (᱑᱕᱐᱓-᱑᱕᱐᱘), ᱟᱨ [[ᱫᱩᱭᱟᱨᱛᱮ ᱵᱟᱨᱵᱳᱥᱟ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref>Varthema, Ludovico di, ''The Travels of Ludovico di Varthema, A.D.1503–08'', translated from the original 1510 Italian ed. by John Winter Jones, Hakluyt Society, London</ref><ref>Gangadharan. M., ''The Land of Malabar: The Book of Barbosa'' (2000), Vol II, M.G University, Kottayam.</ref>[[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|᱑᱔᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱷᱟᱥᱠᱳ ᱰᱟ ᱜᱟᱢᱟ]] ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱦᱚᱨ (ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱟᱨ)᱾ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮ [[ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱚᱠ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ]] ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱫᱚ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]] ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾|ᱞᱮᱸᱜᱟ]]
᱑᱔᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱧᱟᱢ ᱡᱩᱜᱽ|ᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱰᱤᱥᱠᱚᱵᱷᱟᱨᱤ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱟᱯᱯᱟᱰ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱮᱱᱟ᱾<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> [[ᱠᱩᱱᱡᱟᱞᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Singh |first=Arun Kumar |date=11 February 2017 |title=Give Indian Navy its due |url=https://www.asianage.com/opinion/columnists/110217/give-indian-navy-its-due.html |access-date=23 January 2021 |work=[[The Asian Age]]}}</ref> ᱑᱖᱖᱔ ᱨᱮ, [[ᱰᱟᱪ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ; ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱝᱜᱚᱲ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |last=M K Sunil Kumar |date=26 September 2017 |title=50 years on, Kochi still has a long way to go |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms |access-date=1 June 2021 |work=The Times of India}}</ref> [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ; ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ]], ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="Malekandathil">''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref>[[File:മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ പൊന്നാനിയിലെ ഹാർബർ (1930-37).jpg|300px|thumbnail|᱑᱙᱓᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]] ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]]
ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]], ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]], ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱟᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ]] ᱫᱚ ᱑᱔ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="roy" /> ᱟᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱜᱳᱱᱳᱢᱤᱴᱨᱤᱠ ᱯᱷᱟᱝᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱮᱠᱥᱯᱟᱱᱥᱚᱱ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="roy">{{cite journal |last=Roy |first=Ranjan |year=1990 |title=Discovery of the Series Formula for π by Leibniz, Gregory, and Nilakantha |journal=Mathematics Magazine |volume=63 |issue=5 |pages=291–306 |doi=10.2307/2690896 |jstor=2690896}}</ref><ref>{{Citation |last=Pingree |first=David |author-link=David Pingree |title=Hellenophilia versus the History of Science |year=1992 |journal=Isis |volume=83 |issue=4 |pages=554–63 |jstor=234257 |doi=10.1086/356288 |quote=One example I can give you relates to the Indian Mādhava's demonstration, in about 1400 A.D., of the infinite power series of trigonometrical functions using geometrical and algebraic arguments. When this was first described in English by Charles Whish, in the 1830s, it was heralded as the Indians' discovery of the calculus. This claim and Mādhava's achievements were ignored by Western historians, presumably at first because they could not admit that an Indian discovered the calculus, but later because no one read anymore the ''Transactions of the Royal Asiatic Society'', in which Whish's article was published. The matter resurfaced in the 1950s, and now we have the Sanskrit texts properly edited, and we understand the clever way that Mādhava derived the series ''without'' the calculus, but many historians still find it impossible to conceive of the problem and its solution in terms of anything other than the calculus and proclaim that the calculus is what Mādhava found. In this case, the elegance and brilliance of Mādhava's mathematics are being distorted as they are buried under the current mathematical solution to a problem to which he discovered an alternate and powerful solution. |bibcode=1992Isis...83..554P|s2cid=68570164 }}</ref>
[[ᱟᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ [[ᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱨᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱ [[ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]] [[ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ|ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱ]] ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="mal" /> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱩᱱᱪᱟᱛᱷᱛᱷᱩ ᱮᱡᱷᱩᱛᱷᱟᱪᱟᱱ]], [[ᱯᱩᱱᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]], [[ᱢᱮᱞᱯᱟᱛᱷᱩᱨ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱤᱨᱤ]], [[ᱠᱩᱱᱪᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱡᱟᱭᱱᱩᱫᱫᱤᱱ ᱢᱟᱠᱷᱫᱩᱢ ᱫᱚᱥᱟᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Logan" />
=== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱚᱠᱛᱚ ===
{{multiple image
|align = right
|total_width = 400
|image1 = Wellington, soldier and statesman, and the revival of the military power of England (1904) (14593177119).jpg
|caption1 = ᱑᱘᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ᱾ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱢᱮ ᱡᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]], ᱟᱨ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱜᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
|image2 = Malabar District (1951 Census).svg
|caption2 = [[᱑᱙᱕᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
}}
[[File:Nilambur teak forest 3740.JPG|thumbnail|ᱠᱳᱱᱳᱞᱤᱭᱟᱜ ᱯᱞᱚᱴ, ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱮᱪ.ᱵᱷᱤ. ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ|ᱮᱪ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ]] ᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾]]
᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱴᱤᱯᱩ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮᱝᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱯᱟᱴᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱴᱤᱯᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱮᱝᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱗᱙᱓ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱑᱗᱙᱙-᱑᱘᱐᱐ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱑ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱩᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="C" />
===ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ===
[[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ, [[ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]], ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
====ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱚᱞ====
{{See also|ᱞᱟᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱯᱮᱞᱮᱥ}}
ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱫᱚ [[ᱪᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱟᱭᱤ|ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱹᱱᱤ ᱟᱭᱤᱞᱭᱳᱢ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱟᱭᱤ]] (᱑᱗᱙᱑-᱑᱘᱑᱕) ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ [[ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱳᱭᱤᱞ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>The Travancore State Manual Vol 1 to 4; Publisher : Kerala Council for Historical Research; {{ISBN|8185499268}}; Edition : 1996; Pages: 2500; Author:T.K. Velu Pillai; Editor:S.Raimon; Category:Manuals; Year of Publishing:1940</ref><ref>Encyclopedia of Tourism Resources in India; Author: Dr. Manohar Sajnani, Published in 2001, Published by: Kalpaz Publications; Address: C-30, Satyawati Nagar, Phase-III, Ashok Vihar, Delhi-110052, {{ISBN|81-7835-014-9}} (set), {{ISBN|81-7835-018-1}} (Vol II)</ref><ref>History of Travancore from the Earliest Times - P. Shungoonny Menon - {{ISBN|8120601696}} - Published By: Asian Educational Services</ref><ref>{{cite book |title=Visakham Thirunal |year=2012 |isbn=978-6139120642 |editor1=Lennox Raphael Eyvindr |pages=168}}</ref>
ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱳᱭᱤᱞ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱤᱞ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱥᱩᱨ, ᱪᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱡᱷᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱩ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱨᱟᱡᱷᱤ ᱢᱚᱦᱚᱞ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>Menon, P Shungoonny (1878). History of Travancore from the Earliest Times by P Shungoonny Menon (Dewan Peishcar of Travancore). 105, Mount Road, Madras: Higginbotham and Company. pp. 152, 153.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref>Visakham Thirunal - Editor: Lennox Raphael Eyvindr - {{ISBN|9786139120642}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]] ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ [[ᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ ᱨᱟᱢᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
====ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ====
{{See also|ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ}}
[[File:studiorrv.jpg|thumb|right|[[ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ]]
᱑᱗᱐᱕ ([[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ|ME]] ᱘᱘᱐) ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱤᱴᱴᱟᱢᱢᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ]] ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱤᱴᱴᱟᱢᱢᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱨᱟᱢᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ, ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ [[ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱤᱡ ᱵᱷᱟᱜᱽᱱᱟ<ref>ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱴᱨᱤᱞᱤᱱᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱥᱴᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾</ref>, ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱳᱭᱤᱞ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ, ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱠᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱨᱟᱡᱟ]] ᱠᱟᱨᱛᱤᱠᱟ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱱᱟᱞ ᱨᱟᱢᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱗᱔᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱪᱢᱮᱱ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱦᱚᱠᱟᱨᱴ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ<ref>ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ, ᱛᱷᱮᱠᱠᱩᱢᱠᱩᱨ, ᱫᱮᱥᱤᱝᱜᱟᱱᱟᱰ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ) ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱠᱠᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾</ref> ᱫᱮᱥᱤᱝᱜᱟᱱᱟᱰᱩ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱱᱟᱰ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱢᱤᱫ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱗᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<ref>ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ''ᱯᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱠᱩᱱᱱᱩᱢᱢᱮᱞ'' [[ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ|ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱾</ref> ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱷᱟᱰ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱥᱛᱷᱟ ᱥᱮ ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ]] ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ<ref>ᱟᱥᱚᱞ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱥᱩᱨ ''ᱱᱮᱨᱩᱢᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱠᱳᱴᱴᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ</ref> ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ{{by whom|date=November 2012}} ᱥᱟᱥᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟ ᱫᱚᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ</ref>
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱫᱟᱞᱟᱣᱟ|ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ]] [[ᱫᱮᱣᱟᱱ|ᱫᱟᱞᱟᱣᱟ]] ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]], ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱯᱤᱭᱚᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
[[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
7woz6a5rvv79pv35d6px31zdor4m9tl
196880
196879
2026-08-15T05:51:21Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ */
196880
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ
| nickname =
| settlement_type = ᱚᱛᱱᱚᱜ / ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Calicut mini bypass.jpg
| photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
| photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg
| spacing = 1
| color_border = white
| color = white
| size = 260
| foot_montage = '''ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ:'''<br />[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨᱢᱮᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱾
}}
| pushpin_map =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| unit_pref = ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 7416
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 8368794
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = 1128
| population_demonym =
| population_footnotes = (ᱯᱨᱟᱭ)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** ᱟᱨ 680***
| registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 ᱟᱨ KL-85
| blank1_name_sec1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱱᱤᱭᱟᱢᱟᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ
| blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref>
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]
| footnotes =
}}
'''ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]] [[ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱛᱟᱞᱩᱠ]], [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ, [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱟᱨ [[ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref>
[[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱨᱠᱚᱲ, [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ|ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ]] ᱟᱨ [[ᱴᱟᱭᱤᱞᱥ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱴᱤᱠ (teak) ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱔ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ, [[ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱤᱪᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ([[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]]), ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱳᱪᱤᱱ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book
| author = Government of Madras | year=1953
| title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press
| url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf
}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ|ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ ᱥᱣᱚᱨᱩᱯᱚᱢ]], [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ)|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ]], ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ, ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
| author = J. Sturrock | year=1894
| title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press
| url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up
}}</ref><ref>{{cite book
| author = V. Nagam Aiya | year=1906
| title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press
| url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up
}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ''[[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱥ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾
᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱲ|ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱮ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱥᱢᱟᱥ ᱤᱱᱰᱤᱠᱚᱯᱞᱤᱭᱩᱥᱴᱮᱥ]] ᱟᱜ ''Topography (ᱴᱳᱯᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ)'' ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱢᱟᱞᱮ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ({{Lit|ᱢᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Lang|ml|ᱢᱟᱞᱟ}} ({{Lit|ᱵᱩᱨᱩ}})<ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> ᱟᱨ [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Transliteration|fa|ᱵᱟᱨ}} ({{Lit|ᱫᱤᱥᱚᱢ/ᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="C" /><ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref>
ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱟᱱᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱩᱞᱤᱵᱟᱨ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱱᱤᱵᱟᱨ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ [[ᱟᱞ-ᱵᱤᱨᱩᱱᱤ]] (᱙᱗᱓-᱑᱐᱔᱘) ᱜᱮ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C" /> [[ᱤᱵᱚᱱ ᱠᱷᱳᱨᱫᱟᱫᱽᱵᱮᱦ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞ-ᱵᱟᱞᱟᱫᱷᱩᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–34.</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:Uru.jpg|thumbnail|''[[ᱩᱨᱩ]]'', [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ]]
===ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱡᱩᱜᱽ===
ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ [[ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''Periplus of the Erythraean Sea'' (ᱮᱨᱤᱛᱷᱨᱮᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱯᱞᱟᱥ) ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱪᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Malabar">{{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Malabar"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱛᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]]-[[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ]]-[[ᱠᱟᱫᱟᱞᱩᱱᱰᱤ]]-[[ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]], ᱟᱨ [[ᱠᱚᱭᱤᱞᱟᱱᱰᱤ]]᱾<ref name="Malabar"/> ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱟᱨ [[ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ᱾<ref>Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India, Yogesh Sharma, Primus Books 2010</ref> [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱡᱩᱜᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱳᱨᱳᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱨ, [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="Trade">{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007/01/28/&prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th|archive-date=19 September 2013}}</ref>
[[ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱤ ᱮᱞᱰᱟᱨ]] (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱮᱯᱨᱳᱵᱳᱴᱳᱥ (ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":2">Gurukkal, R., & Whittaker, D. (2001). In search of Muziris. ''Journal of Roman Archaeology,'' ''14'', 334-350.</ref> [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱡᱩᱜᱽ]] ᱨᱮ [[ᱮᱡᱷᱤᱢᱟᱞᱟ]] ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="odra">A. Shreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ''Periplus of the Erythraean Sea'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ|ᱱᱟᱣᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱜᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ; ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱨᱳᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱫᱚ ᱕᱐,᱐᱐᱐,᱐᱐᱐ [[ᱥᱮᱥᱴᱟᱨᱥ]] ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>According to [[Pliny the Elder]], goods from India were sold in the Empire at 100 times their original purchase price. See [https://web.archive.org/web/20131106031753/http://www.cartage.org.lb/en/themes/BookLibrary/books/bibliographie/P/Plinyelder/elder/pliny-india.html]</ref> ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱤ ᱮᱞᱰᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Bostock, John (1855). "26 (Voyages to India)". Pliny the Elder, The Natural History. London: Taylor and Francis.</ref> [[ᱠᱚᱥᱢᱟᱥ ᱤᱱᱰᱤᱠᱚᱯᱞᱤᱭᱩᱥᱴᱮᱥ]] ᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱫᱚ ᱜᱚᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Indicopleustes, Cosmas (1897). Christian Topography. 11. United Kingdom: The Tertullian Project. pp. 358–373.</ref><ref>Das, Santosh Kumar (2006). The Economic History of Ancient India. Genesis Publishing Pvt Ltd. p. 301.</ref>
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ===
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ, ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱚᱪᱤᱱ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ (ᱛᱟᱱᱩᱨ)]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ]], ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[ᱟᱨᱤᱠᱳᱰ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱩᱨᱩᱢᱟᱛᱷᱩᱨ ᱚᱱᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱘૭᱑ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Veluthat">Veluthat, Kesavan (1 June 2018). "History and historiography in constituting a region: The case of Kerala". ''Studies in People's History''. '''5''' (1): 13–31. [https://doi.org/10.1177/2348448918759852]</ref> ᱙᱓᱒ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞ [[ᱛᱨᱤᱯᱨᱟᱝᱜᱳᱰ]] ([[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ), [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱟᱨ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ [[ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱜᱳᱰᱟ ᱨᱚᱵᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0">Narayanan, M. G. S. ''[https://books.google.com/books?id=0YDCngEACAAJ&q=Perumals+of+Kerala Perumals of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy Perumāḷs of Kerala].'' Thrissur (Kerala): CosmoBooks, 2013. 438-42.</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱛᱨᱤᱯᱨᱟᱝᱜᱳᱰ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱩᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0" />
᱑᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ [[ᱮᱰᱟᱯᱯᱟᱞ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱩᱠᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ (᱑᱐᱐᱐ ᱥᱤ.ᱤ. ᱜᱟᱱ ᱨᱮ) ᱟᱜ [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ|ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱟ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ (᱑᱒᱒᱕ ᱥᱤ.ᱤ. ᱜᱟᱱ ᱨᱮ) ᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱟᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="mh">{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= History of Malappuram |access-date= 17 April 2020}}</ref> ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱪᱩᱱᱰᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] ᱨᱮ, ᱑᱓ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱟᱱᱟᱭᱤᱴ ᱚᱱᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="Narayanan2017">M. G. S. Narayanan. "Kozhikkodinte Katha". Malayalam/Essays. Mathrubhumi Books. Second Edition (2017) {{ISBN|978-81-8267-114-0}}</ref>
[[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ]] ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱮᱨᱟᱰᱤ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱱᱟᱰ]] (ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ) ᱨᱤᱱ ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱮᱨᱟᱞᱯᱯᱟᱰ'' ᱥᱮ ''ᱮᱨᱟᱰᱤ'' ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱷᱤᱱᱚᱥᱛᱷᱚ ᱯᱳᱞᱟᱱᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾
===ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ===
{{main|ᱡᱟᱢᱚᱨᱤᱱ}}
[[File:Map of Kampili kingdom.png|thumb|᱑᱓᱒᱐ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] (ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ) ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱲ|ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱦᱚᱲ|ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]], [[ᱰᱟᱪ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱰᱟᱪ]], ᱟᱨ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ᱾<ref name="Clt">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ |title=''Kerala Charitram'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |isbn=978-81-264-1588-5 |edition=2007 |location=Kottayam |access-date=19 July 2020}}</ref>
ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱸᱰᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱰᱟᱯᱯᱩ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱰᱟᱯᱯᱩ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ({{Circa|1405}}) ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱮᱱᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱛᱮ᱾ ᱑᱕ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱷᱤᱱᱚᱥᱛᱷᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="askh"/>[[File:Map of Samoothiris kingdom.jpg|thumbnail|᱑᱔᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ|ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ([[ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱤᱱᱤ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ([[ᱠᱚᱭᱤᱞᱟᱱᱰᱤ]]) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>Varier, M. R. Raghava. "Documents of Investiture Ceremonies" in K. K. N. Kurup, Edit., "India's Naval Traditions". Northern Book Centre, New Delhi, 1997</ref><ref name="KrishnaIyer2">K. V. Krishna Iyer, ''Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806''. Calicut: Norman Printing Bureau, 1938.</ref> [[ᱤᱵᱚᱱ ᱵᱚᱛᱩᱛᱟ]] (᱑᱓᱔᱒-᱑᱓᱔᱗), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱮ ᱦᱤᱨᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ - ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ "ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ"᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ, ᱩᱱᱤᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, "ᱨᱳᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱭᱫᱟᱨᱤ ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱣᱟ ᱮ ᱦᱚᱭᱳᱜᱼᱟ... ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱷᱟᱲᱟᱭ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ"᱾<ref>{{cite book |author=[[Ibn Battuta]], H. A. R. Gibb |date=1994 |volume=IV |title=The Travels of Ibn Battuta A.D 1325-1354 |location=London }}</ref> ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱣᱟᱱ [[ᱢᱟ ᱦᱩᱣᱟᱱ]] (᱑᱔᱐᱓), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱮᱝ ᱦᱮ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>[[Ma Huan]]: Ying Yai Sheng Lan, ''The Overall Survey of the Ocean's Shores'', translated by J.V.G. Mills, 1970 [[Hakluyt Society]], reprint 1997 White Lotus Press. {{ISBN|974-8496-78-3}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱐ ᱥᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱟᱨ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱸᱡᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ), ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱨ ᱨᱟᱡ্জᱟᱠ (ᱫᱟᱬᱟᱱᱤᱡ)|ᱟᱵᱽᱫᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱡᱟᱠ]] (᱑᱔᱔᱒-᱔᱓), [[ᱱᱤᱠᱳᱞᱳ ᱰᱮ ᱠᱳᱱᱴᱤ]] (᱑᱔᱔᱕), [[ᱟᱯᱷᱟᱱᱟᱥᱤ ᱱᱤᱠᱤᱛᱤᱱ]] (᱑᱔᱖᱘-᱗᱔), [[ᱞᱩᱰᱳᱵᱷᱤᱠᱳ ᱰᱤ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱮᱢᱟ]] (᱑᱕᱐᱓-᱑᱕᱐᱘), ᱟᱨ [[ᱫᱩᱭᱟᱨᱛᱮ ᱵᱟᱨᱵᱳᱥᱟ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref>Varthema, Ludovico di, ''The Travels of Ludovico di Varthema, A.D.1503–08'', translated from the original 1510 Italian ed. by John Winter Jones, Hakluyt Society, London</ref><ref>Gangadharan. M., ''The Land of Malabar: The Book of Barbosa'' (2000), Vol II, M.G University, Kottayam.</ref>[[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|᱑᱔᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱷᱟᱥᱠᱳ ᱰᱟ ᱜᱟᱢᱟ]] ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱦᱚᱨ (ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱟᱨ)᱾ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮ [[ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱚᱠ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ]] ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱫᱚ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]] ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾|ᱞᱮᱸᱜᱟ]]
᱑᱔᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱧᱟᱢ ᱡᱩᱜᱽ|ᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱰᱤᱥᱠᱚᱵᱷᱟᱨᱤ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱟᱯᱯᱟᱰ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱮᱱᱟ᱾<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> [[ᱠᱩᱱᱡᱟᱞᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Singh |first=Arun Kumar |date=11 February 2017 |title=Give Indian Navy its due |url=https://www.asianage.com/opinion/columnists/110217/give-indian-navy-its-due.html |access-date=23 January 2021 |work=[[The Asian Age]]}}</ref> ᱑᱖᱖᱔ ᱨᱮ, [[ᱰᱟᱪ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ; ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱝᱜᱚᱲ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |last=M K Sunil Kumar |date=26 September 2017 |title=50 years on, Kochi still has a long way to go |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms |access-date=1 June 2021 |work=The Times of India}}</ref> [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ; ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ]], ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="Malekandathil">''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref>[[File:മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ പൊന്നാനിയിലെ ഹാർബർ (1930-37).jpg|300px|thumbnail|᱑᱙᱓᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]] ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]]
ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]], ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]], ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱟᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ]] ᱫᱚ ᱑᱔ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="roy" /> ᱟᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱜᱳᱱᱳᱢᱤᱴᱨᱤᱠ ᱯᱷᱟᱝᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱮᱠᱥᱯᱟᱱᱥᱚᱱ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="roy">{{cite journal |last=Roy |first=Ranjan |year=1990 |title=Discovery of the Series Formula for π by Leibniz, Gregory, and Nilakantha |journal=Mathematics Magazine |volume=63 |issue=5 |pages=291–306 |doi=10.2307/2690896 |jstor=2690896}}</ref><ref>{{Citation |last=Pingree |first=David |author-link=David Pingree |title=Hellenophilia versus the History of Science |year=1992 |journal=Isis |volume=83 |issue=4 |pages=554–63 |jstor=234257 |doi=10.1086/356288 |quote=One example I can give you relates to the Indian Mādhava's demonstration, in about 1400 A.D., of the infinite power series of trigonometrical functions using geometrical and algebraic arguments. When this was first described in English by Charles Whish, in the 1830s, it was heralded as the Indians' discovery of the calculus. This claim and Mādhava's achievements were ignored by Western historians, presumably at first because they could not admit that an Indian discovered the calculus, but later because no one read anymore the ''Transactions of the Royal Asiatic Society'', in which Whish's article was published. The matter resurfaced in the 1950s, and now we have the Sanskrit texts properly edited, and we understand the clever way that Mādhava derived the series ''without'' the calculus, but many historians still find it impossible to conceive of the problem and its solution in terms of anything other than the calculus and proclaim that the calculus is what Mādhava found. In this case, the elegance and brilliance of Mādhava's mathematics are being distorted as they are buried under the current mathematical solution to a problem to which he discovered an alternate and powerful solution. |bibcode=1992Isis...83..554P|s2cid=68570164 }}</ref>
[[ᱟᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ [[ᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱨᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱ [[ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]] [[ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ|ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱ]] ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="mal" /> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱩᱱᱪᱟᱛᱷᱛᱷᱩ ᱮᱡᱷᱩᱛᱷᱟᱪᱟᱱ]], [[ᱯᱩᱱᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]], [[ᱢᱮᱞᱯᱟᱛᱷᱩᱨ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱤᱨᱤ]], [[ᱠᱩᱱᱪᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱡᱟᱭᱱᱩᱫᱫᱤᱱ ᱢᱟᱠᱷᱫᱩᱢ ᱫᱚᱥᱟᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Logan" />
=== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱚᱠᱛᱚ ===
{{multiple image
|align = right
|total_width = 400
|image1 = Wellington, soldier and statesman, and the revival of the military power of England (1904) (14593177119).jpg
|caption1 = ᱑᱘᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ᱾ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱢᱮ ᱡᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]], ᱟᱨ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱜᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
|image2 = Malabar District (1951 Census).svg
|caption2 = [[᱑᱙᱕᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
}}
[[File:Nilambur teak forest 3740.JPG|thumbnail|ᱠᱳᱱᱳᱞᱤᱭᱟᱜ ᱯᱞᱚᱴ, ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱮᱪ.ᱵᱷᱤ. ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ|ᱮᱪ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ]] ᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾]]
᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱴᱤᱯᱩ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮᱝᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱯᱟᱴᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱴᱤᱯᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱮᱝᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱗᱙᱓ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱑᱗᱙᱙-᱑᱘᱐᱐ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱑ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱩᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="C" />
===ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ===
[[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ, [[ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]], ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
====ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱚᱞ====
{{See also|ᱞᱟᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱯᱮᱞᱮᱥ}}
ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱫᱚ [[ᱪᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱟᱭᱤ|ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱹᱱᱤ ᱟᱭᱤᱞᱭᱳᱢ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱟᱭᱤ]] (᱑᱗᱙᱑-᱑᱘᱑᱕) ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ [[ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱳᱭᱤᱞ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>The Travancore State Manual Vol 1 to 4; Publisher : Kerala Council for Historical Research; {{ISBN|8185499268}}; Edition : 1996; Pages: 2500; Author:T.K. Velu Pillai; Editor:S.Raimon; Category:Manuals; Year of Publishing:1940</ref><ref>Encyclopedia of Tourism Resources in India; Author: Dr. Manohar Sajnani, Published in 2001, Published by: Kalpaz Publications; Address: C-30, Satyawati Nagar, Phase-III, Ashok Vihar, Delhi-110052, {{ISBN|81-7835-014-9}} (set), {{ISBN|81-7835-018-1}} (Vol II)</ref><ref>History of Travancore from the Earliest Times - P. Shungoonny Menon - {{ISBN|8120601696}} - Published By: Asian Educational Services</ref><ref>{{cite book |title=Visakham Thirunal |year=2012 |isbn=978-6139120642 |editor1=Lennox Raphael Eyvindr |pages=168}}</ref>
ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱳᱭᱤᱞ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱤᱞ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱥᱩᱨ, ᱪᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱡᱷᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱩ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱨᱟᱡᱷᱤ ᱢᱚᱦᱚᱞ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>Menon, P Shungoonny (1878). History of Travancore from the Earliest Times by P Shungoonny Menon (Dewan Peishcar of Travancore). 105, Mount Road, Madras: Higginbotham and Company. pp. 152, 153.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref>Visakham Thirunal - Editor: Lennox Raphael Eyvindr - {{ISBN|9786139120642}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]] ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ [[ᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ ᱨᱟᱢᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
====ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ====
{{See also|ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ}}
[[File:studiorrv.jpg|thumb|right|[[ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ]]
᱑᱗᱐᱕ ([[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ|ME]] ᱘᱘᱐) ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱤᱴᱴᱟᱢᱢᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ]] ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱤᱴᱴᱟᱢᱢᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱨᱟᱢᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ, ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ [[ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱤᱡ ᱵᱷᱟᱜᱽᱱᱟ<ref>ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱴᱨᱤᱞᱤᱱᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱥᱴᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾</ref>, ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱳᱭᱤᱞ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ, ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱠᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱨᱟᱡᱟ]] ᱠᱟᱨᱛᱤᱠᱟ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱱᱟᱞ ᱨᱟᱢᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱗᱔᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱪᱢᱮᱱ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱦᱚᱠᱟᱨᱴ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ<ref>ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ, ᱛᱷᱮᱠᱠᱩᱢᱠᱩᱨ, ᱫᱮᱥᱤᱝᱜᱟᱱᱟᱰ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ) ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱠᱠᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾</ref> ᱫᱮᱥᱤᱝᱜᱟᱱᱟᱰᱩ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱱᱟᱰ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱢᱤᱫ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱗᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<ref>ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ''ᱯᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱠᱩᱱᱱᱩᱢᱢᱮᱞ'' [[ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ|ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱾</ref> ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱷᱟᱰ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱥᱛᱷᱟ ᱥᱮ ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ]] ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ<ref>ᱟᱥᱚᱞ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱥᱩᱨ ''ᱱᱮᱨᱩᱢᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱠᱳᱴᱴᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ</ref> ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ{{by whom|date=November 2012}} ᱥᱟᱥᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟ ᱫᱚᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ</ref>
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱫᱟᱞᱟᱣᱟ|ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ]] [[ᱫᱮᱣᱟᱱ|ᱫᱟᱞᱟᱣᱟ]] ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]], ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱯᱤᱭᱚᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
[[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Near Cherumb eco village.jpg|thumbnail|[[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱧᱮᱱᱮᱞ]]
[[File:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumbnail|ᱵᱤᱭᱭᱟᱢ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ, [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]]]]
'ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ([[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ|ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan"/>
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱭᱟ—[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱚᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ]]—ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱚᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱞᱤᱭᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱠᱩᱞᱟᱢ ᱰᱮᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Fact sheet on Indian dams at Diehardindian.com |url=http://www.diehardindian.com/infra/dams.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061213125037/http://www.diehardindian.com/infra/dams.htm |archive-date=13 December 2006}}</ref> [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ|ᱵᱤᱭᱭᱟᱢ]] ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ, [[ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ ᱠᱮᱱᱟᱞ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱟᱨ [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ-ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱠᱳᱞ ᱣᱮᱴᱞᱮᱱᱰᱥ|ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱠᱳᱞ ᱣᱮᱴᱞᱮᱱᱰᱥ]] ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱜᱮᱯ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ "ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ" ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱥᱩᱨ, ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] (ᱥᱟᱢᱟᱝ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Logan" /> {{Convert|2,554|m|ft|abbr=on|adj=on}} ᱩᱥᱩᱞ [[ᱢᱩᱠᱩᱨᱛᱷᱤ]] ᱪᱩᱲᱟᱹ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱟᱨ [[ᱩᱴᱤ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱤᱛᱚᱜ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱟᱱᱟᱢᱩᱫᱤ]] (᱒,᱖᱙᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱟᱨ [[ᱢᱤᱥᱟᱯᱩᱞᱤᱢᱟᱞᱟ]] (᱒,᱖᱕᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱟᱝᱜᱤᱱᱫᱟ ᱪᱩᱲᱟᱹ]] (᱒,᱓᱘᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱵᱷᱩᱞ ᱢᱟᱞᱟ]] (᱒,᱓᱓᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Logan" /> ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱟᱞᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱥᱩᱞᱼᱪᱚᱯᱚᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan" />
ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱡᱤᱵᱽ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ]], [[ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]], [[ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱢᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱢ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]], [[ᱠᱟᱨᱩᱞᱟᱭ|ᱱᱮᱰᱩᱢᱠᱟᱭᱟᱢ]] ᱫᱟᱜᱡᱟᱹᱲᱤ ᱵᱤᱨ, [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]], ᱟᱨ [[ᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱰᱤ]] ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] (ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱵᱮᱰᱟ), ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ]] ([[ᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱰᱤ]] ᱵᱮᱰᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ—ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ—ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱜ [[ᱥᱳᱱᱟ|ᱥᱚᱱᱟ]] ᱜᱚᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟ ᱾<ref name="auto">{{Cite web|url=http://dmg.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=55&Itemid=61|title=Minerals Resources|website=Dmg.kerala.gov.in|access-date=27 November 2021}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ "[https://www.keralatourism.org/districts/palakkad/ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱫᱟᱢ]" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟ ᱾
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱵᱮᱰᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="c1951">{{Cite book|title=1951 census handbook - Malabar district|publisher=Government of Madras|year=1953|location=Chennai|pages=1|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf}}</ref> [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱟ ᱜᱚᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟ ᱾<ref name="auto" /> ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱᱤᱡᱽ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱒.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱞᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱛᱤ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱐.᱑ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="geographymalappuram">{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website= censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages = 21–22}}</ref> ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
<gallery>
File:Kadalundi Bird Sanctuary.jpg|[[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]]
File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱚᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ
File:Chaliyar River at Feroke.jpg|[[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ
File:Nemmara-paddy.jpg|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ''ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱱ'' ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ ([[ᱱᱮᱢᱢᱟᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ)
File:Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg|[[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ
</gallery>
97h5039nma8fwamqxl6mz1uvjkk2g80
196881
196880
2026-08-15T06:06:09Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱚᱛᱱᱚᱜ */
196881
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ
| nickname =
| settlement_type = ᱚᱛᱱᱚᱜ / ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Calicut mini bypass.jpg
| photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
| photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg
| spacing = 1
| color_border = white
| color = white
| size = 260
| foot_montage = '''ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ:'''<br />[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨᱢᱮᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱾
}}
| pushpin_map =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| unit_pref = ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 7416
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 8368794
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = 1128
| population_demonym =
| population_footnotes = (ᱯᱨᱟᱭ)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** ᱟᱨ 680***
| registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 ᱟᱨ KL-85
| blank1_name_sec1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱱᱤᱭᱟᱢᱟᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ
| blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref>
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]
| footnotes =
}}
'''ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]] [[ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱛᱟᱞᱩᱠ]], [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ, [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱟᱨ [[ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref>
[[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱨᱠᱚᱲ, [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ|ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ]] ᱟᱨ [[ᱴᱟᱭᱤᱞᱥ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱴᱤᱠ (teak) ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱔ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ, [[ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱤᱪᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ([[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]]), ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱳᱪᱤᱱ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book
| author = Government of Madras | year=1953
| title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press
| url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf
}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ|ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ ᱥᱣᱚᱨᱩᱯᱚᱢ]], [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ)|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ]], ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ, ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
| author = J. Sturrock | year=1894
| title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press
| url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up
}}</ref><ref>{{cite book
| author = V. Nagam Aiya | year=1906
| title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press
| url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up
}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ''[[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱥ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾
᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱲ|ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱮ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱥᱢᱟᱥ ᱤᱱᱰᱤᱠᱚᱯᱞᱤᱭᱩᱥᱴᱮᱥ]] ᱟᱜ ''Topography (ᱴᱳᱯᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ)'' ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱢᱟᱞᱮ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ({{Lit|ᱢᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Lang|ml|ᱢᱟᱞᱟ}} ({{Lit|ᱵᱩᱨᱩ}})<ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> ᱟᱨ [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Transliteration|fa|ᱵᱟᱨ}} ({{Lit|ᱫᱤᱥᱚᱢ/ᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="C" /><ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref>
ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱟᱱᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱩᱞᱤᱵᱟᱨ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱱᱤᱵᱟᱨ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ [[ᱟᱞ-ᱵᱤᱨᱩᱱᱤ]] (᱙᱗᱓-᱑᱐᱔᱘) ᱜᱮ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C" /> [[ᱤᱵᱚᱱ ᱠᱷᱳᱨᱫᱟᱫᱽᱵᱮᱦ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞ-ᱵᱟᱞᱟᱫᱷᱩᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–34.</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:Uru.jpg|thumbnail|''[[ᱩᱨᱩ]]'', [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ]]
===ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱡᱩᱜᱽ===
ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ [[ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''Periplus of the Erythraean Sea'' (ᱮᱨᱤᱛᱷᱨᱮᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱯᱞᱟᱥ) ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱪᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Malabar">{{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Malabar"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱛᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]]-[[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ]]-[[ᱠᱟᱫᱟᱞᱩᱱᱰᱤ]]-[[ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]], ᱟᱨ [[ᱠᱚᱭᱤᱞᱟᱱᱰᱤ]]᱾<ref name="Malabar"/> ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱟᱨ [[ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ᱾<ref>Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India, Yogesh Sharma, Primus Books 2010</ref> [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱡᱩᱜᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱳᱨᱳᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱨ, [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="Trade">{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007/01/28/&prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th|archive-date=19 September 2013}}</ref>
[[ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱤ ᱮᱞᱰᱟᱨ]] (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱮᱯᱨᱳᱵᱳᱴᱳᱥ (ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":2">Gurukkal, R., & Whittaker, D. (2001). In search of Muziris. ''Journal of Roman Archaeology,'' ''14'', 334-350.</ref> [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱡᱩᱜᱽ]] ᱨᱮ [[ᱮᱡᱷᱤᱢᱟᱞᱟ]] ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="odra">A. Shreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ''Periplus of the Erythraean Sea'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ|ᱱᱟᱣᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱜᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ; ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱨᱳᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱫᱚ ᱕᱐,᱐᱐᱐,᱐᱐᱐ [[ᱥᱮᱥᱴᱟᱨᱥ]] ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>According to [[Pliny the Elder]], goods from India were sold in the Empire at 100 times their original purchase price. See [https://web.archive.org/web/20131106031753/http://www.cartage.org.lb/en/themes/BookLibrary/books/bibliographie/P/Plinyelder/elder/pliny-india.html]</ref> ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱤ ᱮᱞᱰᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Bostock, John (1855). "26 (Voyages to India)". Pliny the Elder, The Natural History. London: Taylor and Francis.</ref> [[ᱠᱚᱥᱢᱟᱥ ᱤᱱᱰᱤᱠᱚᱯᱞᱤᱭᱩᱥᱴᱮᱥ]] ᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱫᱚ ᱜᱚᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Indicopleustes, Cosmas (1897). Christian Topography. 11. United Kingdom: The Tertullian Project. pp. 358–373.</ref><ref>Das, Santosh Kumar (2006). The Economic History of Ancient India. Genesis Publishing Pvt Ltd. p. 301.</ref>
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ===
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ, ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱚᱪᱤᱱ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ (ᱛᱟᱱᱩᱨ)]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ]], ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[ᱟᱨᱤᱠᱳᱰ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱩᱨᱩᱢᱟᱛᱷᱩᱨ ᱚᱱᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱘૭᱑ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Veluthat">Veluthat, Kesavan (1 June 2018). "History and historiography in constituting a region: The case of Kerala". ''Studies in People's History''. '''5''' (1): 13–31. [https://doi.org/10.1177/2348448918759852]</ref> ᱙᱓᱒ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞ [[ᱛᱨᱤᱯᱨᱟᱝᱜᱳᱰ]] ([[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ), [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱟᱨ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ [[ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱜᱳᱰᱟ ᱨᱚᱵᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0">Narayanan, M. G. S. ''[https://books.google.com/books?id=0YDCngEACAAJ&q=Perumals+of+Kerala Perumals of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy Perumāḷs of Kerala].'' Thrissur (Kerala): CosmoBooks, 2013. 438-42.</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱛᱨᱤᱯᱨᱟᱝᱜᱳᱰ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱩᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0" />
᱑᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ [[ᱮᱰᱟᱯᱯᱟᱞ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱩᱠᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ (᱑᱐᱐᱐ ᱥᱤ.ᱤ. ᱜᱟᱱ ᱨᱮ) ᱟᱜ [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ|ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱟ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ (᱑᱒᱒᱕ ᱥᱤ.ᱤ. ᱜᱟᱱ ᱨᱮ) ᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱟᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="mh">{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= History of Malappuram |access-date= 17 April 2020}}</ref> ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱪᱩᱱᱰᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] ᱨᱮ, ᱑᱓ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱟᱱᱟᱭᱤᱴ ᱚᱱᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="Narayanan2017">M. G. S. Narayanan. "Kozhikkodinte Katha". Malayalam/Essays. Mathrubhumi Books. Second Edition (2017) {{ISBN|978-81-8267-114-0}}</ref>
[[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ]] ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱮᱨᱟᱰᱤ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱱᱟᱰ]] (ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ) ᱨᱤᱱ ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱮᱨᱟᱞᱯᱯᱟᱰ'' ᱥᱮ ''ᱮᱨᱟᱰᱤ'' ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱷᱤᱱᱚᱥᱛᱷᱚ ᱯᱳᱞᱟᱱᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾
===ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ===
{{main|ᱡᱟᱢᱚᱨᱤᱱ}}
[[File:Map of Kampili kingdom.png|thumb|᱑᱓᱒᱐ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] (ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ) ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱲ|ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱦᱚᱲ|ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]], [[ᱰᱟᱪ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱰᱟᱪ]], ᱟᱨ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ᱾<ref name="Clt">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ |title=''Kerala Charitram'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |isbn=978-81-264-1588-5 |edition=2007 |location=Kottayam |access-date=19 July 2020}}</ref>
ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱸᱰᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱰᱟᱯᱯᱩ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱰᱟᱯᱯᱩ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ({{Circa|1405}}) ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱮᱱᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱛᱮ᱾ ᱑᱕ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱷᱤᱱᱚᱥᱛᱷᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="askh"/>[[File:Map of Samoothiris kingdom.jpg|thumbnail|᱑᱔᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ|ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ([[ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱤᱱᱤ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ([[ᱠᱚᱭᱤᱞᱟᱱᱰᱤ]]) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>Varier, M. R. Raghava. "Documents of Investiture Ceremonies" in K. K. N. Kurup, Edit., "India's Naval Traditions". Northern Book Centre, New Delhi, 1997</ref><ref name="KrishnaIyer2">K. V. Krishna Iyer, ''Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806''. Calicut: Norman Printing Bureau, 1938.</ref> [[ᱤᱵᱚᱱ ᱵᱚᱛᱩᱛᱟ]] (᱑᱓᱔᱒-᱑᱓᱔᱗), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱮ ᱦᱤᱨᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ - ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ "ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ"᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ, ᱩᱱᱤᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, "ᱨᱳᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱭᱫᱟᱨᱤ ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱣᱟ ᱮ ᱦᱚᱭᱳᱜᱼᱟ... ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱷᱟᱲᱟᱭ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ"᱾<ref>{{cite book |author=[[Ibn Battuta]], H. A. R. Gibb |date=1994 |volume=IV |title=The Travels of Ibn Battuta A.D 1325-1354 |location=London }}</ref> ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱣᱟᱱ [[ᱢᱟ ᱦᱩᱣᱟᱱ]] (᱑᱔᱐᱓), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱮᱝ ᱦᱮ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>[[Ma Huan]]: Ying Yai Sheng Lan, ''The Overall Survey of the Ocean's Shores'', translated by J.V.G. Mills, 1970 [[Hakluyt Society]], reprint 1997 White Lotus Press. {{ISBN|974-8496-78-3}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱐ ᱥᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱟᱨ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱸᱡᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ), ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱨ ᱨᱟᱡ্জᱟᱠ (ᱫᱟᱬᱟᱱᱤᱡ)|ᱟᱵᱽᱫᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱡᱟᱠ]] (᱑᱔᱔᱒-᱔᱓), [[ᱱᱤᱠᱳᱞᱳ ᱰᱮ ᱠᱳᱱᱴᱤ]] (᱑᱔᱔᱕), [[ᱟᱯᱷᱟᱱᱟᱥᱤ ᱱᱤᱠᱤᱛᱤᱱ]] (᱑᱔᱖᱘-᱗᱔), [[ᱞᱩᱰᱳᱵᱷᱤᱠᱳ ᱰᱤ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱮᱢᱟ]] (᱑᱕᱐᱓-᱑᱕᱐᱘), ᱟᱨ [[ᱫᱩᱭᱟᱨᱛᱮ ᱵᱟᱨᱵᱳᱥᱟ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref>Varthema, Ludovico di, ''The Travels of Ludovico di Varthema, A.D.1503–08'', translated from the original 1510 Italian ed. by John Winter Jones, Hakluyt Society, London</ref><ref>Gangadharan. M., ''The Land of Malabar: The Book of Barbosa'' (2000), Vol II, M.G University, Kottayam.</ref>[[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|᱑᱔᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱷᱟᱥᱠᱳ ᱰᱟ ᱜᱟᱢᱟ]] ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱦᱚᱨ (ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱟᱨ)᱾ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮ [[ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱚᱠ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ]] ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱫᱚ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]] ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾|ᱞᱮᱸᱜᱟ]]
᱑᱔᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱧᱟᱢ ᱡᱩᱜᱽ|ᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱰᱤᱥᱠᱚᱵᱷᱟᱨᱤ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱟᱯᱯᱟᱰ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱮᱱᱟ᱾<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> [[ᱠᱩᱱᱡᱟᱞᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Singh |first=Arun Kumar |date=11 February 2017 |title=Give Indian Navy its due |url=https://www.asianage.com/opinion/columnists/110217/give-indian-navy-its-due.html |access-date=23 January 2021 |work=[[The Asian Age]]}}</ref> ᱑᱖᱖᱔ ᱨᱮ, [[ᱰᱟᱪ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ; ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱝᱜᱚᱲ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |last=M K Sunil Kumar |date=26 September 2017 |title=50 years on, Kochi still has a long way to go |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms |access-date=1 June 2021 |work=The Times of India}}</ref> [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ; ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ]], ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="Malekandathil">''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref>[[File:മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ പൊന്നാനിയിലെ ഹാർബർ (1930-37).jpg|300px|thumbnail|᱑᱙᱓᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]] ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]]
ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]], ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]], ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱟᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ]] ᱫᱚ ᱑᱔ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="roy" /> ᱟᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱜᱳᱱᱳᱢᱤᱴᱨᱤᱠ ᱯᱷᱟᱝᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱮᱠᱥᱯᱟᱱᱥᱚᱱ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="roy">{{cite journal |last=Roy |first=Ranjan |year=1990 |title=Discovery of the Series Formula for π by Leibniz, Gregory, and Nilakantha |journal=Mathematics Magazine |volume=63 |issue=5 |pages=291–306 |doi=10.2307/2690896 |jstor=2690896}}</ref><ref>{{Citation |last=Pingree |first=David |author-link=David Pingree |title=Hellenophilia versus the History of Science |year=1992 |journal=Isis |volume=83 |issue=4 |pages=554–63 |jstor=234257 |doi=10.1086/356288 |quote=One example I can give you relates to the Indian Mādhava's demonstration, in about 1400 A.D., of the infinite power series of trigonometrical functions using geometrical and algebraic arguments. When this was first described in English by Charles Whish, in the 1830s, it was heralded as the Indians' discovery of the calculus. This claim and Mādhava's achievements were ignored by Western historians, presumably at first because they could not admit that an Indian discovered the calculus, but later because no one read anymore the ''Transactions of the Royal Asiatic Society'', in which Whish's article was published. The matter resurfaced in the 1950s, and now we have the Sanskrit texts properly edited, and we understand the clever way that Mādhava derived the series ''without'' the calculus, but many historians still find it impossible to conceive of the problem and its solution in terms of anything other than the calculus and proclaim that the calculus is what Mādhava found. In this case, the elegance and brilliance of Mādhava's mathematics are being distorted as they are buried under the current mathematical solution to a problem to which he discovered an alternate and powerful solution. |bibcode=1992Isis...83..554P|s2cid=68570164 }}</ref>
[[ᱟᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ [[ᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱨᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱ [[ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]] [[ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ|ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱ]] ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="mal" /> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱩᱱᱪᱟᱛᱷᱛᱷᱩ ᱮᱡᱷᱩᱛᱷᱟᱪᱟᱱ]], [[ᱯᱩᱱᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]], [[ᱢᱮᱞᱯᱟᱛᱷᱩᱨ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱤᱨᱤ]], [[ᱠᱩᱱᱪᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱡᱟᱭᱱᱩᱫᱫᱤᱱ ᱢᱟᱠᱷᱫᱩᱢ ᱫᱚᱥᱟᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Logan" />
=== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱚᱠᱛᱚ ===
{{multiple image
|align = right
|total_width = 400
|image1 = Wellington, soldier and statesman, and the revival of the military power of England (1904) (14593177119).jpg
|caption1 = ᱑᱘᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ᱾ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱢᱮ ᱡᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]], ᱟᱨ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱜᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
|image2 = Malabar District (1951 Census).svg
|caption2 = [[᱑᱙᱕᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
}}
[[File:Nilambur teak forest 3740.JPG|thumbnail|ᱠᱳᱱᱳᱞᱤᱭᱟᱜ ᱯᱞᱚᱴ, ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱮᱪ.ᱵᱷᱤ. ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ|ᱮᱪ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ]] ᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾]]
᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱴᱤᱯᱩ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮᱝᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱯᱟᱴᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱴᱤᱯᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱮᱝᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱗᱙᱓ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱑᱗᱙᱙-᱑᱘᱐᱐ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱑ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱩᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="C" />
===ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ===
[[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ, [[ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]], ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
====ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱚᱞ====
{{See also|ᱞᱟᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱯᱮᱞᱮᱥ}}
ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱫᱚ [[ᱪᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱟᱭᱤ|ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱹᱱᱤ ᱟᱭᱤᱞᱭᱳᱢ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱟᱭᱤ]] (᱑᱗᱙᱑-᱑᱘᱑᱕) ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ [[ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱳᱭᱤᱞ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>The Travancore State Manual Vol 1 to 4; Publisher : Kerala Council for Historical Research; {{ISBN|8185499268}}; Edition : 1996; Pages: 2500; Author:T.K. Velu Pillai; Editor:S.Raimon; Category:Manuals; Year of Publishing:1940</ref><ref>Encyclopedia of Tourism Resources in India; Author: Dr. Manohar Sajnani, Published in 2001, Published by: Kalpaz Publications; Address: C-30, Satyawati Nagar, Phase-III, Ashok Vihar, Delhi-110052, {{ISBN|81-7835-014-9}} (set), {{ISBN|81-7835-018-1}} (Vol II)</ref><ref>History of Travancore from the Earliest Times - P. Shungoonny Menon - {{ISBN|8120601696}} - Published By: Asian Educational Services</ref><ref>{{cite book |title=Visakham Thirunal |year=2012 |isbn=978-6139120642 |editor1=Lennox Raphael Eyvindr |pages=168}}</ref>
ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱳᱭᱤᱞ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱤᱞ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱥᱩᱨ, ᱪᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱡᱷᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱩ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱨᱟᱡᱷᱤ ᱢᱚᱦᱚᱞ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>Menon, P Shungoonny (1878). History of Travancore from the Earliest Times by P Shungoonny Menon (Dewan Peishcar of Travancore). 105, Mount Road, Madras: Higginbotham and Company. pp. 152, 153.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref>Visakham Thirunal - Editor: Lennox Raphael Eyvindr - {{ISBN|9786139120642}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]] ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ [[ᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ ᱨᱟᱢᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
====ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ====
{{See also|ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ}}
[[File:studiorrv.jpg|thumb|right|[[ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ]]
᱑᱗᱐᱕ ([[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ|ME]] ᱘᱘᱐) ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱤᱴᱴᱟᱢᱢᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ]] ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱤᱴᱴᱟᱢᱢᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱨᱟᱢᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ, ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ [[ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱤᱡ ᱵᱷᱟᱜᱽᱱᱟ<ref>ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱴᱨᱤᱞᱤᱱᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱥᱴᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾</ref>, ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱳᱭᱤᱞ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ, ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱠᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱨᱟᱡᱟ]] ᱠᱟᱨᱛᱤᱠᱟ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱱᱟᱞ ᱨᱟᱢᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱗᱔᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱪᱢᱮᱱ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱦᱚᱠᱟᱨᱴ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ<ref>ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ, ᱛᱷᱮᱠᱠᱩᱢᱠᱩᱨ, ᱫᱮᱥᱤᱝᱜᱟᱱᱟᱰ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ) ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱠᱠᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾</ref> ᱫᱮᱥᱤᱝᱜᱟᱱᱟᱰᱩ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱱᱟᱰ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱢᱤᱫ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱗᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<ref>ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ''ᱯᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱠᱩᱱᱱᱩᱢᱢᱮᱞ'' [[ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ|ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱾</ref> ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱷᱟᱰ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱥᱛᱷᱟ ᱥᱮ ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ]] ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ<ref>ᱟᱥᱚᱞ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱥᱩᱨ ''ᱱᱮᱨᱩᱢᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱠᱳᱴᱴᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ</ref> ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ{{by whom|date=November 2012}} ᱥᱟᱥᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟ ᱫᱚᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ</ref>
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱫᱟᱞᱟᱣᱟ|ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ]] [[ᱫᱮᱣᱟᱱ|ᱫᱟᱞᱟᱣᱟ]] ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]], ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱯᱤᱭᱚᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
[[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Near Cherumb eco village.jpg|thumbnail|[[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱧᱮᱱᱮᱞ]]
[[File:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumbnail|ᱵᱤᱭᱭᱟᱢ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ, [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]]]]
'ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ([[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ|ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan"/>
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱭᱟ—[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱚᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ]]—ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱚᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱞᱤᱭᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱠᱩᱞᱟᱢ ᱰᱮᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Fact sheet on Indian dams at Diehardindian.com |url=http://www.diehardindian.com/infra/dams.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061213125037/http://www.diehardindian.com/infra/dams.htm |archive-date=13 December 2006}}</ref> [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ|ᱵᱤᱭᱭᱟᱢ]] ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ, [[ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ ᱠᱮᱱᱟᱞ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱟᱨ [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ-ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱠᱳᱞ ᱣᱮᱴᱞᱮᱱᱰᱥ|ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱠᱳᱞ ᱣᱮᱴᱞᱮᱱᱰᱥ]] ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱜᱮᱯ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ "ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ" ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱥᱩᱨ, ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] (ᱥᱟᱢᱟᱝ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Logan" /> {{Convert|2,554|m|ft|abbr=on|adj=on}} ᱩᱥᱩᱞ [[ᱢᱩᱠᱩᱨᱛᱷᱤ]] ᱪᱩᱲᱟᱹ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱟᱨ [[ᱩᱴᱤ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱤᱛᱚᱜ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱟᱱᱟᱢᱩᱫᱤ]] (᱒,᱖᱙᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱟᱨ [[ᱢᱤᱥᱟᱯᱩᱞᱤᱢᱟᱞᱟ]] (᱒,᱖᱕᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱟᱝᱜᱤᱱᱫᱟ ᱪᱩᱲᱟᱹ]] (᱒,᱓᱘᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱵᱷᱩᱞ ᱢᱟᱞᱟ]] (᱒,᱓᱓᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Logan" /> ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱟᱞᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱥᱩᱞᱼᱪᱚᱯᱚᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan" />
ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱡᱤᱵᱽ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ]], [[ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]], [[ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱢᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱢ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]], [[ᱠᱟᱨᱩᱞᱟᱭ|ᱱᱮᱰᱩᱢᱠᱟᱭᱟᱢ]] ᱫᱟᱜᱡᱟᱹᱲᱤ ᱵᱤᱨ, [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]], ᱟᱨ [[ᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱰᱤ]] ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] (ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱵᱮᱰᱟ), ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ]] ([[ᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱰᱤ]] ᱵᱮᱰᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ—ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ—ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱜ [[ᱥᱳᱱᱟ|ᱥᱚᱱᱟ]] ᱜᱚᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟ ᱾<ref name="auto">{{Cite web|url=http://dmg.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=55&Itemid=61|title=Minerals Resources|website=Dmg.kerala.gov.in|access-date=27 November 2021}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ "[https://www.keralatourism.org/districts/palakkad/ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱫᱟᱢ]" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟ ᱾
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱵᱮᱰᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="c1951">{{Cite book|title=1951 census handbook - Malabar district|publisher=Government of Madras|year=1953|location=Chennai|pages=1|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf}}</ref> [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱟ ᱜᱚᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟ ᱾<ref name="auto" /> ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱᱤᱡᱽ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱒.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱞᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱛᱤ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱐.᱑ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="geographymalappuram">{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website= censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages = 21–22}}</ref> ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
<gallery>
File:Kadalundi Bird Sanctuary.jpg|[[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]]
File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱚᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ
File:Chaliyar River at Feroke.jpg|[[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ
File:Nemmara-paddy.jpg|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ''ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱱ'' ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ ([[ᱱᱮᱢᱢᱟᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ)
File:Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg|[[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ
</gallery>
==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ==
{{Main|ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ}}
=== ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ===
====ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ====
{{multiple image
| align = right
| direction = vertical
| image1 =
| width1 = 220
| alt1 =
| caption1 = ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱥᱤ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱯᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ
| image2 = Volvo 8400 at Calicut Bus Terminal.jpg
| width2 = 220
| alt2 =
| caption2 = ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱞᱵᱷᱳ ᱘᱔᱐᱐
}}
[[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖]] ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱩᱰᱩᱯᱤ]], ᱟᱨ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗᱖᱖]] ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱞᱞᱮᱜᱟᱞ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱖᱖]] ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱢᱟᱱᱚᱴᱴᱩᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱖᱖ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱙ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ)|ᱮᱥ.ᱮᱭᱤᱪ. ᱒᱙]], [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱔ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ)|ᱮᱥ.ᱮᱭᱤᱪ. ᱕᱔]], [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱘ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ)|ᱮᱥ.ᱮᱭᱤᱪ. ᱖᱘]], ᱟᱨ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱔ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ)|ᱮᱥ.ᱮᱭᱤᱪ. ᱓᱔]] ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱵᱟᱥ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱨᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ; ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱨᱳᱰ (ᱢᱟᱵᱷᱩᱨ ᱨᱳᱰ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱳᱯᱷᱩᱥᱤᱞ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ; ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱥᱤ ᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱥᱤ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://kozhikode.cyberparktoday.com/business/kozhikode/public-centre/kozhikode-bus-stand-ksrtc-bus-station-and-shopping-complex-calicut/ |title=Kozhikode Bus Stand : KSRTC Bus Station and Shopping Complex Calicut | Kozhikode |access-date=18 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618075532/https://kozhikode.cyberparktoday.com/business/kozhikode/public-centre/kozhikode-bus-stand-ksrtc-bus-station-and-shopping-complex-calicut/ |archive-date=18 June 2018 |url-status=usurped }}</ref> ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], [[ᱛᱷᱳᱴᱴᱤᱞᱯᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱟᱢᱵᱟᱰᱤ]], ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱴᱟᱠᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ KSRTC ᱰᱤᱯᱳ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱴᱩᱨ ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ]], [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱢ]], [[ᱩᱴᱤ]], ᱟᱨ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱠᱡᱟᱨᱤ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==== ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ====
[[File:Bridge -bharatappuzha -kuttippuram (1).jpg|thumb|[[ᱠᱩᱴᱴᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱚᱞ]], ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱱᱤᱜᱟᱢ|ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱥᱤ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.keralartc.com/unit.html |website=keralartc.com |title=KSRTC stations of Malappuram}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ]] (ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱖᱖ ᱟᱨ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱖᱙᱙) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱤ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱩ.ᱰᱤ (PWD) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒,᱖᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱮ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱮᱫᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱓᱐᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱓᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/RoadNetworkKerala_2284.aspx |website=kerenvis.nic.in |title= Length of PWD Roads in Malappuram |access-date=19 April 2020}}</ref> ''ᱱᱟᱰᱩᱠᱟᱱᱤ ᱪᱩᱨᱟᱢ'' [[ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱳᱰ|ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱲᱚᱠ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Nadukani">{{Cite news|title=നാടുകാണിച്ചുരം വിളിക്കുന്നു, അപൂര്വകാഴ്ചകളുമായി|url=https://www.mathrubhumi.com/travel/kerala/malappuram/rare-beauty-of-nadukani-churam-what-to-see-at-nadukani-pass-1.3901911|last=|date=25 June 2019|access-date=1 March 2021|work=Mathrubhumi|archive-date=28 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128011007/https://www.mathrubhumi.com/travel/kerala/malappuram/rare-beauty-of-nadukani-churam-what-to-see-at-nadukani-pass-1.3901911|url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱰᱩᱠᱟᱱᱤ–[[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]] ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ''ᱱᱟᱰᱩᱠᱟᱱᱤ ᱪᱩᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱟᱶᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="npr">{{cite news |url=https://www.manoramaonline.com/404.html |title=നാടുകാണി–പരപ്പനങ്ങാടി റോഡ് ടാറിങ് തുടങ്ങി; വീതികൂട്ടലും ഓടനിർമാണവും പിന്നീട് |date=12 February 2020 |publisher=Manorama Online}}</ref>
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱴᱤᱯᱩ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="mpm" /> [[ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱛᱟᱱᱩᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ|ᱛᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]], ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱜᱮᱭ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="mpm" /> ᱴᱤᱯᱩ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]], [[ᱯᱷᱮᱨᱳᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]] [[ᱛᱤᱨᱩᱨᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱟᱨ [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="1961_kkd">{{cite book
| author = M. K. Devassy | year=1965
| title= 1961 Census Handbook- Kozhikode District | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands
| url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5665/1/22059_1961_KOZ.pdf
}}</ref>
{{Panorama
|image = GKN Chamravattom Regulator Bridge DSC 0446.JPG
|height = 175
|alt = ᱪᱟᱢᱨᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱚᱢ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱴᱚᱨ-ᱠᱟᱢ-ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧᱮᱱᱮᱞ
|caption = [[ᱪᱟᱢᱨᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱚᱢ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱴᱚᱨ-ᱠᱟᱢ-ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧᱮᱱᱮᱞ
}}
==== ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ====
[[File:Chandranagar round palakkad.jpg|thumb|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ, [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱵᱟᱣᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱧᱮᱱᱮᱞ]]
[[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱜᱽᱨᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱔᱔]] ([[ᱥᱟᱞᱮᱢ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱥᱟᱞᱮᱢ]]–[[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]]) ᱟᱨ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱖᱖]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱚᱴᱴᱩᱠᱚᱨᱟ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱖᱖ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.nhai.org/doc/23june12/nh_nh%20wise.pdf "National Highways and their lengths"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120906234553/http://www.nhai.org/Doc/23june12/NH_NH%20wise.pdf |date=6 September 2012 }}. National Highways Authority of India. Retrieved 4 September 2015.</ref> ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ–ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱕᱔᱔ ᱟᱨ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱖᱖ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾
ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ (ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ, ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ, ᱟᱨ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ) ᱾ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱥᱤ ᱰᱤᱯᱳ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱰᱤᱯᱳ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣᱮᱫ KSRTC ᱰᱤᱯᱳ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2011-03-14 |title=KSRTC Depots |url=http://www.keralartc.com/html/depots.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110314023608/http://www.keralartc.com/html/depots.html |archive-date=14 March 2011 |access-date=2022-09-06 |website=}}</ref> [[Stadium Bus Stand Palakkad|ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ]] ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱳᱞᱞᱟᱪᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]], [[ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ]], [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], [[ᱠᱳᱝᱜᱟᱰ (ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ)|ᱠᱳᱝᱜᱟᱰ]], [[ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱰᱟᱢᱯᱟᱡᱷᱤᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ([[ᱳᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱴᱴᱟᱢᱵᱤ]], ᱟᱨ [[ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ]] ᱥᱮᱫ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱨᱮᱞᱣᱮ ===
====ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ====
[[File:Kozhikode Railway Station.jpg|thumbnail|[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ {{INRConvert|98|c|year=2018}} ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱥᱮᱧᱡᱟᱨ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ, [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Kerala railway stations ahead in passenger fare income|url=http://english.manoramaonline.com/news/kerala/kerala-railway-stations-ahead-in-passenger-fare-income.html|access-date=26 December 2016|work=[[Manoramaonline.com]]|date=1 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103063307/http://english.manoramaonline.com/news/kerala/kerala-railway-stations-ahead-in-passenger-fare-income.html|archive-date=3 January 2016|location=Thrissur}}</ref> ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ, ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/archive/|title=Archive News|website=Thehindu.com|access-date=27 November 2021}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱮᱴᱮᱰ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱥᱤᱥᱴᱟᱢ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱮᱜᱮᱡᱽ ᱥᱠᱮᱱᱟᱨ, ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱴᱤ.ᱵᱷᱤ, ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱠᱮᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/50-CCTVs-at-railway-station/article15729676.ece|title=50 CCTVs at railway station|author=Staff Reporter|date=25 November 2012|access-date=27 November 2021|website=Thehindu.com}}</ref> ᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kozhikode-rail-station-to-celebrate-anniversary/article12553065.ece|title=Kozhikode rail station to celebrate anniversary|author=Staff Reporter|date=11 October 2012|access-date=27 November 2021|website=Thehindu.com}}</ref>
ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ) ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱘᱘ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ]] (ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ) ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱮᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=A milestone|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/a-milestone/article4013251.ece|access-date=5 March 2013|newspaper=The Hindu|date=19 October 2012}}</ref>
ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{stnlnk|Ferok}} (''code: FK''), [[ᱠᱟᱞᱞᱟᱭᱤ|ᱠᱟᱞᱞᱟᱭᱤ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱥᱟᱣᱩᱛ]] (code: KUL), [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭᱤᱞ]] (code: VLL) ᱟᱨ {{stnlnk|West Hill}} (code: WH) ᱾
====ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ====
[[File:Mankeri kunnu.jpg|thumbnail|ᱢᱟᱱᱠᱮᱨᱤ ᱠᱩᱱᱱᱩ, [[ᱠᱩᱴᱴᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱨᱤᱢᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ|ᱞᱮᱸᱜᱟ]]
[[File:Tirur Railway Station.jpg|thumb|[[ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱾<ref name="mpm" /> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾|ᱞᱮᱸᱜᱟ]]
[[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<ref>{{cite web |title=Railway in Malappuram |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426034953/http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |archive-date=26 April 2021 |access-date=21 April 2020 |website=industry.kerala.gov.in |page=45}}</ref> ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱩᱨᱟᱢ]] (᱑᱗ ᱠᱤ.ᱢᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ), [[ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱨ]], ᱟᱨ [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]] (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱒᱖ ᱠᱤ.ᱢᱤ, ᱔᱐ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱨᱟᱭᱤᱵᱷ) ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="mpm" /> [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]], ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="mpm" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱘᱖᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ll">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/lifeline-of-malabar-turns-125/article4250472.ece |website=Thehindu.com |title='Lifeline' of Malabar turns 125 |date=29 December 2012 |access-date= 19 December 2020}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱠᱩᱴᱴᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱩᱴᱴᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="mpm" /> ᱑᱘᱖᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱴᱴᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱴᱴᱟᱢᱵᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱴᱴᱟᱢᱵᱤ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱳᱰᱟᱱᱩᱨ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="mpm" /> ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]]–[[ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]]–[[ᱯᱳᱰᱟᱱᱩᱨ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="mpm">{{Cite news|title=ആ ചൂളംവിളി പിന്നെയും പിന്നെയും...|url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|date=17 June 2019|access-date=19 December 2020|work=Mathrubhumi|archive-date=30 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130082010/https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|url-status=dead}}</ref>
[[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ–ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ [[ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://nilamburnews.com/m_train.htm|title=The Nilambur news|publisher=Kerala Tourism|access-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920133828/http://nilamburnews.com/m_train.htm|archive-date=20 September 2016|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ]] ᱠᱟᱴ ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
[[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ–ᱱᱟᱱᱡᱟᱱᱜᱩᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Kerala-govt-inks-deal-on-joint-venture-with-railways/articleshow/53978367.cms |website=The Times of India |title= Nilambur-Nanjandgud way to be realised |date= 2 September 2016 |access-date= 26 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|title=Nilambur teak set to enter elite club of products with GI tag|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Nilambur-teak-set-to-enter-elite-club-of-products-with-GI-tag/article17280134.ece|last=Muringatheri|first=Mini|date=10 February 2017|access-date=24 January 2021|work=The Hindu}}</ref> [[ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ]]–[[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Guruvayur-Thirunavaya railway line project in focus again|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/guruvayur-thirunavaya-railway-line-project-in-focus-again/article27473510.ece|last=Special Currepondent|date=4 June 2019|work=The Hindu}}</ref> ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ–ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ–ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱩᱨᱟᱢ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
====ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ====
[[File:Olavakkode railway station, palakkad .jpg|thumb|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]][[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱳᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱕᱘᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱨᱮᱠ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ: [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ]] ([[ᱳᱞᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱳᱰ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱠᱤ.ᱢᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ) ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱴᱟᱣᱩᱱ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱾ [[ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱥᱟᱞᱮᱢ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱥᱟᱞᱮᱢ]], ᱟᱨ [[ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Train services resume on Pollachi – Palakkad section">{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/train-services-resume-on-pollachi-palakkad-section/article7885689.ece | title=Train services resume on Pollachi – Palakkad section | date=17 November 2015 | agency=The Hindu | access-date=25 November 2015 | location=Coimbatore}}</ref>
[[ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ([[ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ]]) ᱥᱟᱶ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ([[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]]) ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱜᱮᱯ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱮᱯ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ: [[ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ]]–[[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ, [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ–ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]]–[[ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱝᱠᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱢᱵᱮ]] ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱭ ᱮᱢᱟ ᱾
=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ===
====ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ====
[[File:കോഴിക്കോട് വിമാനത്താവളം.jpg|thumbnail|[[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]]]
ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱨᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] {{Airport codes|CCJ|VOCL}} ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Silver-jubilee-does-not-bring-cheer-to-Karipur-airport-users/articleshow/12498757.cms|title=Silver jubilee does not bring cheer to Karipur airport users|work=The Times of India}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱝ ᱵᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱵᱤᱱ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱟᱡᱤᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱚᱫᱤᱱᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱤᱝ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱟᱡᱤᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱡᱮᱫᱽᱫᱟᱦ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱦᱟᱡᱽ|ᱦᱟᱡᱽ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚ]] ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
====ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ====
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|62|km|mi|0}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱮᱵᱷᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱥᱴ ᱭᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱱᱤ ᱰᱳᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱴ ᱭᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱖᱐ ᱮᱠᱚᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2011/05/21/stories/2011052162250900.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20110526015312/http://
fnt1rlq8swl84yewd85eiiur7jtlaf9
196882
196881
2026-08-15T06:47:59Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ */
196882
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ
| nickname =
| settlement_type = ᱚᱛᱱᱚᱜ / ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Calicut mini bypass.jpg
| photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
| photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg
| spacing = 1
| color_border = white
| color = white
| size = 260
| foot_montage = '''ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ:'''<br />[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨᱢᱮᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱾
}}
| pushpin_map =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| unit_pref = ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 7416
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 8368794
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = 1128
| population_demonym =
| population_footnotes = (ᱯᱨᱟᱭ)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** ᱟᱨ 680***
| registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 ᱟᱨ KL-85
| blank1_name_sec1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱱᱤᱭᱟᱢᱟᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ
| blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref>
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]
| footnotes =
}}
'''ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]] [[ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱛᱟᱞᱩᱠ]], [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ, [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱟᱨ [[ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref>
[[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱨᱠᱚᱲ, [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ|ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ]] ᱟᱨ [[ᱴᱟᱭᱤᱞᱥ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱴᱤᱠ (teak) ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱔ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ, [[ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱤᱪᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ([[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]]), ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱳᱪᱤᱱ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book
| author = Government of Madras | year=1953
| title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press
| url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf
}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ|ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ ᱥᱣᱚᱨᱩᱯᱚᱢ]], [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ)|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ]], ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ, ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
| author = J. Sturrock | year=1894
| title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press
| url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up
}}</ref><ref>{{cite book
| author = V. Nagam Aiya | year=1906
| title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press
| url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up
}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ''[[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱥ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾
᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱲ|ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱮ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱥᱢᱟᱥ ᱤᱱᱰᱤᱠᱚᱯᱞᱤᱭᱩᱥᱴᱮᱥ]] ᱟᱜ ''Topography (ᱴᱳᱯᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ)'' ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱢᱟᱞᱮ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ({{Lit|ᱢᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Lang|ml|ᱢᱟᱞᱟ}} ({{Lit|ᱵᱩᱨᱩ}})<ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> ᱟᱨ [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Transliteration|fa|ᱵᱟᱨ}} ({{Lit|ᱫᱤᱥᱚᱢ/ᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="C" /><ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref>
ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱟᱱᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱩᱞᱤᱵᱟᱨ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱱᱤᱵᱟᱨ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ [[ᱟᱞ-ᱵᱤᱨᱩᱱᱤ]] (᱙᱗᱓-᱑᱐᱔᱘) ᱜᱮ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C" /> [[ᱤᱵᱚᱱ ᱠᱷᱳᱨᱫᱟᱫᱽᱵᱮᱦ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞ-ᱵᱟᱞᱟᱫᱷᱩᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–34.</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:Uru.jpg|thumbnail|''[[ᱩᱨᱩ]]'', [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ]]
===ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱡᱩᱜᱽ===
ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ [[ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''Periplus of the Erythraean Sea'' (ᱮᱨᱤᱛᱷᱨᱮᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱯᱞᱟᱥ) ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱪᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Malabar">{{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Malabar"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱛᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]]-[[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ]]-[[ᱠᱟᱫᱟᱞᱩᱱᱰᱤ]]-[[ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]], ᱟᱨ [[ᱠᱚᱭᱤᱞᱟᱱᱰᱤ]]᱾<ref name="Malabar"/> ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱟᱨ [[ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ᱾<ref>Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India, Yogesh Sharma, Primus Books 2010</ref> [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱡᱩᱜᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱳᱨᱳᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱨ, [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="Trade">{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007/01/28/&prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th|archive-date=19 September 2013}}</ref>
[[ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱤ ᱮᱞᱰᱟᱨ]] (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱮᱯᱨᱳᱵᱳᱴᱳᱥ (ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":2">Gurukkal, R., & Whittaker, D. (2001). In search of Muziris. ''Journal of Roman Archaeology,'' ''14'', 334-350.</ref> [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱡᱩᱜᱽ]] ᱨᱮ [[ᱮᱡᱷᱤᱢᱟᱞᱟ]] ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="odra">A. Shreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ''Periplus of the Erythraean Sea'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ|ᱱᱟᱣᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱜᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ; ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱨᱳᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱫᱚ ᱕᱐,᱐᱐᱐,᱐᱐᱐ [[ᱥᱮᱥᱴᱟᱨᱥ]] ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>According to [[Pliny the Elder]], goods from India were sold in the Empire at 100 times their original purchase price. See [https://web.archive.org/web/20131106031753/http://www.cartage.org.lb/en/themes/BookLibrary/books/bibliographie/P/Plinyelder/elder/pliny-india.html]</ref> ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱤ ᱮᱞᱰᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Bostock, John (1855). "26 (Voyages to India)". Pliny the Elder, The Natural History. London: Taylor and Francis.</ref> [[ᱠᱚᱥᱢᱟᱥ ᱤᱱᱰᱤᱠᱚᱯᱞᱤᱭᱩᱥᱴᱮᱥ]] ᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱫᱚ ᱜᱚᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Indicopleustes, Cosmas (1897). Christian Topography. 11. United Kingdom: The Tertullian Project. pp. 358–373.</ref><ref>Das, Santosh Kumar (2006). The Economic History of Ancient India. Genesis Publishing Pvt Ltd. p. 301.</ref>
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ===
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ, ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱚᱪᱤᱱ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ (ᱛᱟᱱᱩᱨ)]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ]], ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[ᱟᱨᱤᱠᱳᱰ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱩᱨᱩᱢᱟᱛᱷᱩᱨ ᱚᱱᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱘૭᱑ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Veluthat">Veluthat, Kesavan (1 June 2018). "History and historiography in constituting a region: The case of Kerala". ''Studies in People's History''. '''5''' (1): 13–31. [https://doi.org/10.1177/2348448918759852]</ref> ᱙᱓᱒ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞ [[ᱛᱨᱤᱯᱨᱟᱝᱜᱳᱰ]] ([[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ), [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱟᱨ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ [[ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱜᱳᱰᱟ ᱨᱚᱵᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0">Narayanan, M. G. S. ''[https://books.google.com/books?id=0YDCngEACAAJ&q=Perumals+of+Kerala Perumals of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy Perumāḷs of Kerala].'' Thrissur (Kerala): CosmoBooks, 2013. 438-42.</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱛᱨᱤᱯᱨᱟᱝᱜᱳᱰ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱩᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0" />
᱑᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ [[ᱮᱰᱟᱯᱯᱟᱞ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱩᱠᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ (᱑᱐᱐᱐ ᱥᱤ.ᱤ. ᱜᱟᱱ ᱨᱮ) ᱟᱜ [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ|ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱟ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ (᱑᱒᱒᱕ ᱥᱤ.ᱤ. ᱜᱟᱱ ᱨᱮ) ᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱟᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="mh">{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= History of Malappuram |access-date= 17 April 2020}}</ref> ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱪᱩᱱᱰᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] ᱨᱮ, ᱑᱓ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱟᱱᱟᱭᱤᱴ ᱚᱱᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="Narayanan2017">M. G. S. Narayanan. "Kozhikkodinte Katha". Malayalam/Essays. Mathrubhumi Books. Second Edition (2017) {{ISBN|978-81-8267-114-0}}</ref>
[[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ]] ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱮᱨᱟᱰᱤ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱱᱟᱰ]] (ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ) ᱨᱤᱱ ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱮᱨᱟᱞᱯᱯᱟᱰ'' ᱥᱮ ''ᱮᱨᱟᱰᱤ'' ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱷᱤᱱᱚᱥᱛᱷᱚ ᱯᱳᱞᱟᱱᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾
===ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ===
{{main|ᱡᱟᱢᱚᱨᱤᱱ}}
[[File:Map of Kampili kingdom.png|thumb|᱑᱓᱒᱐ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] (ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ) ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱲ|ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱦᱚᱲ|ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]], [[ᱰᱟᱪ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱰᱟᱪ]], ᱟᱨ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ᱾<ref name="Clt">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ |title=''Kerala Charitram'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |isbn=978-81-264-1588-5 |edition=2007 |location=Kottayam |access-date=19 July 2020}}</ref>
ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱸᱰᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱰᱟᱯᱯᱩ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱰᱟᱯᱯᱩ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ({{Circa|1405}}) ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱮᱱᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱛᱮ᱾ ᱑᱕ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱷᱤᱱᱚᱥᱛᱷᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="askh"/>[[File:Map of Samoothiris kingdom.jpg|thumbnail|᱑᱔᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ|ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ([[ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱤᱱᱤ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ([[ᱠᱚᱭᱤᱞᱟᱱᱰᱤ]]) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>Varier, M. R. Raghava. "Documents of Investiture Ceremonies" in K. K. N. Kurup, Edit., "India's Naval Traditions". Northern Book Centre, New Delhi, 1997</ref><ref name="KrishnaIyer2">K. V. Krishna Iyer, ''Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806''. Calicut: Norman Printing Bureau, 1938.</ref> [[ᱤᱵᱚᱱ ᱵᱚᱛᱩᱛᱟ]] (᱑᱓᱔᱒-᱑᱓᱔᱗), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱮ ᱦᱤᱨᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ - ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ "ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ"᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ, ᱩᱱᱤᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, "ᱨᱳᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱭᱫᱟᱨᱤ ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱣᱟ ᱮ ᱦᱚᱭᱳᱜᱼᱟ... ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱷᱟᱲᱟᱭ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ"᱾<ref>{{cite book |author=[[Ibn Battuta]], H. A. R. Gibb |date=1994 |volume=IV |title=The Travels of Ibn Battuta A.D 1325-1354 |location=London }}</ref> ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱣᱟᱱ [[ᱢᱟ ᱦᱩᱣᱟᱱ]] (᱑᱔᱐᱓), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱮᱝ ᱦᱮ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>[[Ma Huan]]: Ying Yai Sheng Lan, ''The Overall Survey of the Ocean's Shores'', translated by J.V.G. Mills, 1970 [[Hakluyt Society]], reprint 1997 White Lotus Press. {{ISBN|974-8496-78-3}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱐ ᱥᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱟᱨ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱸᱡᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ), ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱨ ᱨᱟᱡ্জᱟᱠ (ᱫᱟᱬᱟᱱᱤᱡ)|ᱟᱵᱽᱫᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱡᱟᱠ]] (᱑᱔᱔᱒-᱔᱓), [[ᱱᱤᱠᱳᱞᱳ ᱰᱮ ᱠᱳᱱᱴᱤ]] (᱑᱔᱔᱕), [[ᱟᱯᱷᱟᱱᱟᱥᱤ ᱱᱤᱠᱤᱛᱤᱱ]] (᱑᱔᱖᱘-᱗᱔), [[ᱞᱩᱰᱳᱵᱷᱤᱠᱳ ᱰᱤ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱮᱢᱟ]] (᱑᱕᱐᱓-᱑᱕᱐᱘), ᱟᱨ [[ᱫᱩᱭᱟᱨᱛᱮ ᱵᱟᱨᱵᱳᱥᱟ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref>Varthema, Ludovico di, ''The Travels of Ludovico di Varthema, A.D.1503–08'', translated from the original 1510 Italian ed. by John Winter Jones, Hakluyt Society, London</ref><ref>Gangadharan. M., ''The Land of Malabar: The Book of Barbosa'' (2000), Vol II, M.G University, Kottayam.</ref>[[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|᱑᱔᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱷᱟᱥᱠᱳ ᱰᱟ ᱜᱟᱢᱟ]] ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱦᱚᱨ (ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱟᱨ)᱾ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮ [[ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱚᱠ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ]] ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱫᱚ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]] ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾|ᱞᱮᱸᱜᱟ]]
᱑᱔᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱧᱟᱢ ᱡᱩᱜᱽ|ᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱰᱤᱥᱠᱚᱵᱷᱟᱨᱤ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱟᱯᱯᱟᱰ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱮᱱᱟ᱾<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> [[ᱠᱩᱱᱡᱟᱞᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Singh |first=Arun Kumar |date=11 February 2017 |title=Give Indian Navy its due |url=https://www.asianage.com/opinion/columnists/110217/give-indian-navy-its-due.html |access-date=23 January 2021 |work=[[The Asian Age]]}}</ref> ᱑᱖᱖᱔ ᱨᱮ, [[ᱰᱟᱪ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ; ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱝᱜᱚᱲ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |last=M K Sunil Kumar |date=26 September 2017 |title=50 years on, Kochi still has a long way to go |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms |access-date=1 June 2021 |work=The Times of India}}</ref> [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ; ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ]], ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="Malekandathil">''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref>[[File:മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ പൊന്നാനിയിലെ ഹാർബർ (1930-37).jpg|300px|thumbnail|᱑᱙᱓᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]] ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]]
ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]], ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]], ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱟᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ]] ᱫᱚ ᱑᱔ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="roy" /> ᱟᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱜᱳᱱᱳᱢᱤᱴᱨᱤᱠ ᱯᱷᱟᱝᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱮᱠᱥᱯᱟᱱᱥᱚᱱ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="roy">{{cite journal |last=Roy |first=Ranjan |year=1990 |title=Discovery of the Series Formula for π by Leibniz, Gregory, and Nilakantha |journal=Mathematics Magazine |volume=63 |issue=5 |pages=291–306 |doi=10.2307/2690896 |jstor=2690896}}</ref><ref>{{Citation |last=Pingree |first=David |author-link=David Pingree |title=Hellenophilia versus the History of Science |year=1992 |journal=Isis |volume=83 |issue=4 |pages=554–63 |jstor=234257 |doi=10.1086/356288 |quote=One example I can give you relates to the Indian Mādhava's demonstration, in about 1400 A.D., of the infinite power series of trigonometrical functions using geometrical and algebraic arguments. When this was first described in English by Charles Whish, in the 1830s, it was heralded as the Indians' discovery of the calculus. This claim and Mādhava's achievements were ignored by Western historians, presumably at first because they could not admit that an Indian discovered the calculus, but later because no one read anymore the ''Transactions of the Royal Asiatic Society'', in which Whish's article was published. The matter resurfaced in the 1950s, and now we have the Sanskrit texts properly edited, and we understand the clever way that Mādhava derived the series ''without'' the calculus, but many historians still find it impossible to conceive of the problem and its solution in terms of anything other than the calculus and proclaim that the calculus is what Mādhava found. In this case, the elegance and brilliance of Mādhava's mathematics are being distorted as they are buried under the current mathematical solution to a problem to which he discovered an alternate and powerful solution. |bibcode=1992Isis...83..554P|s2cid=68570164 }}</ref>
[[ᱟᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ [[ᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱨᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱ [[ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]] [[ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ|ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱ]] ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="mal" /> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱩᱱᱪᱟᱛᱷᱛᱷᱩ ᱮᱡᱷᱩᱛᱷᱟᱪᱟᱱ]], [[ᱯᱩᱱᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]], [[ᱢᱮᱞᱯᱟᱛᱷᱩᱨ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱤᱨᱤ]], [[ᱠᱩᱱᱪᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱡᱟᱭᱱᱩᱫᱫᱤᱱ ᱢᱟᱠᱷᱫᱩᱢ ᱫᱚᱥᱟᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Logan" />
=== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱚᱠᱛᱚ ===
{{multiple image
|align = right
|total_width = 400
|image1 = Wellington, soldier and statesman, and the revival of the military power of England (1904) (14593177119).jpg
|caption1 = ᱑᱘᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ᱾ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱢᱮ ᱡᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]], ᱟᱨ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱜᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
|image2 = Malabar District (1951 Census).svg
|caption2 = [[᱑᱙᱕᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
}}
[[File:Nilambur teak forest 3740.JPG|thumbnail|ᱠᱳᱱᱳᱞᱤᱭᱟᱜ ᱯᱞᱚᱴ, ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱮᱪ.ᱵᱷᱤ. ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ|ᱮᱪ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ]] ᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾]]
᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱴᱤᱯᱩ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮᱝᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱯᱟᱴᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱴᱤᱯᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱮᱝᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱗᱙᱓ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱑᱗᱙᱙-᱑᱘᱐᱐ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱑ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱩᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="C" />
===ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ===
[[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ, [[ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]], ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
====ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱚᱞ====
{{See also|ᱞᱟᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱯᱮᱞᱮᱥ}}
ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱫᱚ [[ᱪᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱟᱭᱤ|ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱹᱱᱤ ᱟᱭᱤᱞᱭᱳᱢ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱟᱭᱤ]] (᱑᱗᱙᱑-᱑᱘᱑᱕) ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ [[ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱳᱭᱤᱞ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>The Travancore State Manual Vol 1 to 4; Publisher : Kerala Council for Historical Research; {{ISBN|8185499268}}; Edition : 1996; Pages: 2500; Author:T.K. Velu Pillai; Editor:S.Raimon; Category:Manuals; Year of Publishing:1940</ref><ref>Encyclopedia of Tourism Resources in India; Author: Dr. Manohar Sajnani, Published in 2001, Published by: Kalpaz Publications; Address: C-30, Satyawati Nagar, Phase-III, Ashok Vihar, Delhi-110052, {{ISBN|81-7835-014-9}} (set), {{ISBN|81-7835-018-1}} (Vol II)</ref><ref>History of Travancore from the Earliest Times - P. Shungoonny Menon - {{ISBN|8120601696}} - Published By: Asian Educational Services</ref><ref>{{cite book |title=Visakham Thirunal |year=2012 |isbn=978-6139120642 |editor1=Lennox Raphael Eyvindr |pages=168}}</ref>
ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱳᱭᱤᱞ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱤᱞ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱥᱩᱨ, ᱪᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱡᱷᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱩ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱨᱟᱡᱷᱤ ᱢᱚᱦᱚᱞ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>Menon, P Shungoonny (1878). History of Travancore from the Earliest Times by P Shungoonny Menon (Dewan Peishcar of Travancore). 105, Mount Road, Madras: Higginbotham and Company. pp. 152, 153.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref>Visakham Thirunal - Editor: Lennox Raphael Eyvindr - {{ISBN|9786139120642}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]] ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ [[ᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ ᱨᱟᱢᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
====ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ====
{{See also|ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ}}
[[File:studiorrv.jpg|thumb|right|[[ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ]]
᱑᱗᱐᱕ ([[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ|ME]] ᱘᱘᱐) ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱤᱴᱴᱟᱢᱢᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ]] ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱤᱴᱴᱟᱢᱢᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱨᱟᱢᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ, ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ [[ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱤᱡ ᱵᱷᱟᱜᱽᱱᱟ<ref>ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱴᱨᱤᱞᱤᱱᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱥᱴᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾</ref>, ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱳᱭᱤᱞ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ, ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱠᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱨᱟᱡᱟ]] ᱠᱟᱨᱛᱤᱠᱟ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱱᱟᱞ ᱨᱟᱢᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱗᱔᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱪᱢᱮᱱ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱦᱚᱠᱟᱨᱴ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ<ref>ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ, ᱛᱷᱮᱠᱠᱩᱢᱠᱩᱨ, ᱫᱮᱥᱤᱝᱜᱟᱱᱟᱰ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ) ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱠᱠᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾</ref> ᱫᱮᱥᱤᱝᱜᱟᱱᱟᱰᱩ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱱᱟᱰ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱢᱤᱫ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱗᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<ref>ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ''ᱯᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱠᱩᱱᱱᱩᱢᱢᱮᱞ'' [[ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ|ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱾</ref> ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱷᱟᱰ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱥᱛᱷᱟ ᱥᱮ ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ]] ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ<ref>ᱟᱥᱚᱞ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱥᱩᱨ ''ᱱᱮᱨᱩᱢᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱠᱳᱴᱴᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ</ref> ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ{{by whom|date=November 2012}} ᱥᱟᱥᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟ ᱫᱚᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ</ref>
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱫᱟᱞᱟᱣᱟ|ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ]] [[ᱫᱮᱣᱟᱱ|ᱫᱟᱞᱟᱣᱟ]] ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]], ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱯᱤᱭᱚᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
[[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Near Cherumb eco village.jpg|thumbnail|[[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱧᱮᱱᱮᱞ]]
[[File:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumbnail|ᱵᱤᱭᱭᱟᱢ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ, [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]]]]
'ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ([[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ|ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan"/>
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱭᱟ—[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱚᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ]]—ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱚᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱞᱤᱭᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱠᱩᱞᱟᱢ ᱰᱮᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Fact sheet on Indian dams at Diehardindian.com |url=http://www.diehardindian.com/infra/dams.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061213125037/http://www.diehardindian.com/infra/dams.htm |archive-date=13 December 2006}}</ref> [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ|ᱵᱤᱭᱭᱟᱢ]] ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ, [[ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ ᱠᱮᱱᱟᱞ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱟᱨ [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ-ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱠᱳᱞ ᱣᱮᱴᱞᱮᱱᱰᱥ|ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱠᱳᱞ ᱣᱮᱴᱞᱮᱱᱰᱥ]] ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱜᱮᱯ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ "ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ" ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱥᱩᱨ, ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] (ᱥᱟᱢᱟᱝ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Logan" /> {{Convert|2,554|m|ft|abbr=on|adj=on}} ᱩᱥᱩᱞ [[ᱢᱩᱠᱩᱨᱛᱷᱤ]] ᱪᱩᱲᱟᱹ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱟᱨ [[ᱩᱴᱤ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱤᱛᱚᱜ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱟᱱᱟᱢᱩᱫᱤ]] (᱒,᱖᱙᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱟᱨ [[ᱢᱤᱥᱟᱯᱩᱞᱤᱢᱟᱞᱟ]] (᱒,᱖᱕᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱟᱝᱜᱤᱱᱫᱟ ᱪᱩᱲᱟᱹ]] (᱒,᱓᱘᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱵᱷᱩᱞ ᱢᱟᱞᱟ]] (᱒,᱓᱓᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Logan" /> ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱟᱞᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱥᱩᱞᱼᱪᱚᱯᱚᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan" />
ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱡᱤᱵᱽ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ]], [[ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]], [[ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱢᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱢ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]], [[ᱠᱟᱨᱩᱞᱟᱭ|ᱱᱮᱰᱩᱢᱠᱟᱭᱟᱢ]] ᱫᱟᱜᱡᱟᱹᱲᱤ ᱵᱤᱨ, [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]], ᱟᱨ [[ᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱰᱤ]] ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] (ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱵᱮᱰᱟ), ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ]] ([[ᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱰᱤ]] ᱵᱮᱰᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ—ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ—ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱜ [[ᱥᱳᱱᱟ|ᱥᱚᱱᱟ]] ᱜᱚᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟ ᱾<ref name="auto">{{Cite web|url=http://dmg.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=55&Itemid=61|title=Minerals Resources|website=Dmg.kerala.gov.in|access-date=27 November 2021}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ "[https://www.keralatourism.org/districts/palakkad/ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱫᱟᱢ]" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟ ᱾
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱵᱮᱰᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="c1951">{{Cite book|title=1951 census handbook - Malabar district|publisher=Government of Madras|year=1953|location=Chennai|pages=1|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf}}</ref> [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱟ ᱜᱚᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟ ᱾<ref name="auto" /> ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱᱤᱡᱽ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱒.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱞᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱛᱤ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱐.᱑ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="geographymalappuram">{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website= censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages = 21–22}}</ref> ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
<gallery>
File:Kadalundi Bird Sanctuary.jpg|[[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]]
File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱚᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ
File:Chaliyar River at Feroke.jpg|[[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ
File:Nemmara-paddy.jpg|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ''ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱱ'' ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ ([[ᱱᱮᱢᱢᱟᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ)
File:Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg|[[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ
</gallery>
==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ==
{{Main|ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ}}
=== ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ===
====ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ====
{{multiple image
| align = right
| direction = vertical
| image1 =
| width1 = 220
| alt1 =
| caption1 = ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱥᱤ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱯᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ
| image2 = Volvo 8400 at Calicut Bus Terminal.jpg
| width2 = 220
| alt2 =
| caption2 = ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱞᱵᱷᱳ ᱘᱔᱐᱐
}}
[[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖]] ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱩᱰᱩᱯᱤ]], ᱟᱨ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗᱖᱖]] ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱞᱞᱮᱜᱟᱞ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱖᱖]] ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱢᱟᱱᱚᱴᱴᱩᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱖᱖ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱙ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ)|ᱮᱥ.ᱮᱭᱤᱪ. ᱒᱙]], [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱔ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ)|ᱮᱥ.ᱮᱭᱤᱪ. ᱕᱔]], [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱘ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ)|ᱮᱥ.ᱮᱭᱤᱪ. ᱖᱘]], ᱟᱨ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱔ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ)|ᱮᱥ.ᱮᱭᱤᱪ. ᱓᱔]] ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱵᱟᱥ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱨᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ; ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱨᱳᱰ (ᱢᱟᱵᱷᱩᱨ ᱨᱳᱰ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱳᱯᱷᱩᱥᱤᱞ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ; ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱥᱤ ᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱥᱤ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://kozhikode.cyberparktoday.com/business/kozhikode/public-centre/kozhikode-bus-stand-ksrtc-bus-station-and-shopping-complex-calicut/ |title=Kozhikode Bus Stand : KSRTC Bus Station and Shopping Complex Calicut | Kozhikode |access-date=18 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618075532/https://kozhikode.cyberparktoday.com/business/kozhikode/public-centre/kozhikode-bus-stand-ksrtc-bus-station-and-shopping-complex-calicut/ |archive-date=18 June 2018 |url-status=usurped }}</ref> ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], [[ᱛᱷᱳᱴᱴᱤᱞᱯᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱟᱢᱵᱟᱰᱤ]], ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱴᱟᱠᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ KSRTC ᱰᱤᱯᱳ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱴᱩᱨ ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ]], [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱢ]], [[ᱩᱴᱤ]], ᱟᱨ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱠᱡᱟᱨᱤ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==== ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ====
[[File:Bridge -bharatappuzha -kuttippuram (1).jpg|thumb|[[ᱠᱩᱴᱴᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱚᱞ]], ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱱᱤᱜᱟᱢ|ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱥᱤ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.keralartc.com/unit.html |website=keralartc.com |title=KSRTC stations of Malappuram}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ]] (ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱖᱖ ᱟᱨ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱖᱙᱙) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱤ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱩ.ᱰᱤ (PWD) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒,᱖᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱮ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱮᱫᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱓᱐᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱓᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/RoadNetworkKerala_2284.aspx |website=kerenvis.nic.in |title= Length of PWD Roads in Malappuram |access-date=19 April 2020}}</ref> ''ᱱᱟᱰᱩᱠᱟᱱᱤ ᱪᱩᱨᱟᱢ'' [[ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱳᱰ|ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱲᱚᱠ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Nadukani">{{Cite news|title=നാടുകാണിച്ചുരം വിളിക്കുന്നു, അപൂര്വകാഴ്ചകളുമായി|url=https://www.mathrubhumi.com/travel/kerala/malappuram/rare-beauty-of-nadukani-churam-what-to-see-at-nadukani-pass-1.3901911|last=|date=25 June 2019|access-date=1 March 2021|work=Mathrubhumi|archive-date=28 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128011007/https://www.mathrubhumi.com/travel/kerala/malappuram/rare-beauty-of-nadukani-churam-what-to-see-at-nadukani-pass-1.3901911|url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱰᱩᱠᱟᱱᱤ–[[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]] ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ''ᱱᱟᱰᱩᱠᱟᱱᱤ ᱪᱩᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱟᱶᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="npr">{{cite news |url=https://www.manoramaonline.com/404.html |title=നാടുകാണി–പരപ്പനങ്ങാടി റോഡ് ടാറിങ് തുടങ്ങി; വീതികൂട്ടലും ഓടനിർമാണവും പിന്നീട് |date=12 February 2020 |publisher=Manorama Online}}</ref>
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱴᱤᱯᱩ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="mpm" /> [[ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱛᱟᱱᱩᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ|ᱛᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]], ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱜᱮᱭ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="mpm" /> ᱴᱤᱯᱩ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]], [[ᱯᱷᱮᱨᱳᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]] [[ᱛᱤᱨᱩᱨᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱟᱨ [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="1961_kkd">{{cite book
| author = M. K. Devassy | year=1965
| title= 1961 Census Handbook- Kozhikode District | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands
| url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5665/1/22059_1961_KOZ.pdf
}}</ref>
{{Panorama
|image = GKN Chamravattom Regulator Bridge DSC 0446.JPG
|height = 175
|alt = ᱪᱟᱢᱨᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱚᱢ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱴᱚᱨ-ᱠᱟᱢ-ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧᱮᱱᱮᱞ
|caption = [[ᱪᱟᱢᱨᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱚᱢ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱴᱚᱨ-ᱠᱟᱢ-ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧᱮᱱᱮᱞ
}}
==== ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ====
[[File:Chandranagar round palakkad.jpg|thumb|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ, [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱵᱟᱣᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱧᱮᱱᱮᱞ]]
[[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱜᱽᱨᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱔᱔]] ([[ᱥᱟᱞᱮᱢ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱥᱟᱞᱮᱢ]]–[[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]]) ᱟᱨ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱖᱖]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱚᱴᱴᱩᱠᱚᱨᱟ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱖᱖ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.nhai.org/doc/23june12/nh_nh%20wise.pdf "National Highways and their lengths"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120906234553/http://www.nhai.org/Doc/23june12/NH_NH%20wise.pdf |date=6 September 2012 }}. National Highways Authority of India. Retrieved 4 September 2015.</ref> ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ–ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱕᱔᱔ ᱟᱨ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱖᱖ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾
ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ (ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ, ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ, ᱟᱨ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ) ᱾ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱥᱤ ᱰᱤᱯᱳ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱰᱤᱯᱳ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣᱮᱫ KSRTC ᱰᱤᱯᱳ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2011-03-14 |title=KSRTC Depots |url=http://www.keralartc.com/html/depots.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110314023608/http://www.keralartc.com/html/depots.html |archive-date=14 March 2011 |access-date=2022-09-06 |website=}}</ref> [[Stadium Bus Stand Palakkad|ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ]] ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱳᱞᱞᱟᱪᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]], [[ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ]], [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], [[ᱠᱳᱝᱜᱟᱰ (ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ)|ᱠᱳᱝᱜᱟᱰ]], [[ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱰᱟᱢᱯᱟᱡᱷᱤᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ([[ᱳᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱴᱴᱟᱢᱵᱤ]], ᱟᱨ [[ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ]] ᱥᱮᱫ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱨᱮᱞᱣᱮ ===
====ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ====
[[File:Kozhikode Railway Station.jpg|thumbnail|[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ {{INRConvert|98|c|year=2018}} ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱥᱮᱧᱡᱟᱨ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ, [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Kerala railway stations ahead in passenger fare income|url=http://english.manoramaonline.com/news/kerala/kerala-railway-stations-ahead-in-passenger-fare-income.html|access-date=26 December 2016|work=[[Manoramaonline.com]]|date=1 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103063307/http://english.manoramaonline.com/news/kerala/kerala-railway-stations-ahead-in-passenger-fare-income.html|archive-date=3 January 2016|location=Thrissur}}</ref> ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ, ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/archive/|title=Archive News|website=Thehindu.com|access-date=27 November 2021}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱮᱴᱮᱰ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱥᱤᱥᱴᱟᱢ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱮᱜᱮᱡᱽ ᱥᱠᱮᱱᱟᱨ, ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱴᱤ.ᱵᱷᱤ, ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱠᱮᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/50-CCTVs-at-railway-station/article15729676.ece|title=50 CCTVs at railway station|author=Staff Reporter|date=25 November 2012|access-date=27 November 2021|website=Thehindu.com}}</ref> ᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kozhikode-rail-station-to-celebrate-anniversary/article12553065.ece|title=Kozhikode rail station to celebrate anniversary|author=Staff Reporter|date=11 October 2012|access-date=27 November 2021|website=Thehindu.com}}</ref>
ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ) ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱘᱘ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ]] (ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ) ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱮᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=A milestone|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/a-milestone/article4013251.ece|access-date=5 March 2013|newspaper=The Hindu|date=19 October 2012}}</ref>
ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{stnlnk|Ferok}} (''code: FK''), [[ᱠᱟᱞᱞᱟᱭᱤ|ᱠᱟᱞᱞᱟᱭᱤ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱥᱟᱣᱩᱛ]] (code: KUL), [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭᱤᱞ]] (code: VLL) ᱟᱨ {{stnlnk|West Hill}} (code: WH) ᱾
====ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ====
[[File:Mankeri kunnu.jpg|thumbnail|ᱢᱟᱱᱠᱮᱨᱤ ᱠᱩᱱᱱᱩ, [[ᱠᱩᱴᱴᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱨᱤᱢᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ|ᱞᱮᱸᱜᱟ]]
[[File:Tirur Railway Station.jpg|thumb|[[ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱾<ref name="mpm" /> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾|ᱞᱮᱸᱜᱟ]]
[[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<ref>{{cite web |title=Railway in Malappuram |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426034953/http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |archive-date=26 April 2021 |access-date=21 April 2020 |website=industry.kerala.gov.in |page=45}}</ref> ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱩᱨᱟᱢ]] (᱑᱗ ᱠᱤ.ᱢᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ), [[ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱨ]], ᱟᱨ [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]] (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱒᱖ ᱠᱤ.ᱢᱤ, ᱔᱐ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱨᱟᱭᱤᱵᱷ) ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="mpm" /> [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]], ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="mpm" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱘᱖᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ll">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/lifeline-of-malabar-turns-125/article4250472.ece |website=Thehindu.com |title='Lifeline' of Malabar turns 125 |date=29 December 2012 |access-date= 19 December 2020}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱠᱩᱴᱴᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱩᱴᱴᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="mpm" /> ᱑᱘᱖᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱴᱴᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱴᱴᱟᱢᱵᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱴᱴᱟᱢᱵᱤ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱳᱰᱟᱱᱩᱨ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="mpm" /> ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]]–[[ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]]–[[ᱯᱳᱰᱟᱱᱩᱨ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="mpm">{{Cite news|title=ആ ചൂളംവിളി പിന്നെയും പിന്നെയും...|url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|date=17 June 2019|access-date=19 December 2020|work=Mathrubhumi|archive-date=30 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130082010/https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|url-status=dead}}</ref>
[[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ–ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ [[ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://nilamburnews.com/m_train.htm|title=The Nilambur news|publisher=Kerala Tourism|access-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920133828/http://nilamburnews.com/m_train.htm|archive-date=20 September 2016|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ]] ᱠᱟᱴ ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
[[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ–ᱱᱟᱱᱡᱟᱱᱜᱩᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Kerala-govt-inks-deal-on-joint-venture-with-railways/articleshow/53978367.cms |website=The Times of India |title= Nilambur-Nanjandgud way to be realised |date= 2 September 2016 |access-date= 26 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|title=Nilambur teak set to enter elite club of products with GI tag|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Nilambur-teak-set-to-enter-elite-club-of-products-with-GI-tag/article17280134.ece|last=Muringatheri|first=Mini|date=10 February 2017|access-date=24 January 2021|work=The Hindu}}</ref> [[ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ]]–[[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Guruvayur-Thirunavaya railway line project in focus again|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/guruvayur-thirunavaya-railway-line-project-in-focus-again/article27473510.ece|last=Special Currepondent|date=4 June 2019|work=The Hindu}}</ref> ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ–ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ–ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱩᱨᱟᱢ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
====ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ====
[[File:Olavakkode railway station, palakkad .jpg|thumb|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]][[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱳᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱕᱘᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱨᱮᱠ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ: [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ]] ([[ᱳᱞᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱳᱰ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱠᱤ.ᱢᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ) ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱴᱟᱣᱩᱱ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱾ [[ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱥᱟᱞᱮᱢ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱥᱟᱞᱮᱢ]], ᱟᱨ [[ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Train services resume on Pollachi – Palakkad section">{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/train-services-resume-on-pollachi-palakkad-section/article7885689.ece | title=Train services resume on Pollachi – Palakkad section | date=17 November 2015 | agency=The Hindu | access-date=25 November 2015 | location=Coimbatore}}</ref>
[[ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ([[ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ]]) ᱥᱟᱶ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ([[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]]) ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱜᱮᱯ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱮᱯ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ: [[ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ]]–[[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ, [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ–ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]]–[[ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱝᱠᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱢᱵᱮ]] ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱭ ᱮᱢᱟ ᱾
=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ===
====ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ====
[[File:കോഴിക്കോട് വിമാനത്താവളം.jpg|thumbnail|[[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]]]
ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱨᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] {{Airport codes|CCJ|VOCL}} ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Silver-jubilee-does-not-bring-cheer-to-Karipur-airport-users/articleshow/12498757.cms|title=Silver jubilee does not bring cheer to Karipur airport users|work=The Times of India}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱝ ᱵᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱵᱤᱱ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱟᱡᱤᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱚᱫᱤᱱᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱤᱝ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱟᱡᱤᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱡᱮᱫᱽᱫᱟᱦ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱦᱟᱡᱽ|ᱦᱟᱡᱽ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚ]] ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
====ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ====
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|62|km|mi|0}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱮᱵᱷᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱥᱴ ᱭᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱱᱤ ᱰᱳᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱴ ᱭᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱖᱐ ᱮᱠᱚᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ==
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
== ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ==
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
== ᱡᱚᱢ ᱧᱩ ==
== ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ==
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ==
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
az4i87x1yyaux65sgzt2bon3potj7p0
ᱟᱥᱤᱠ ᱩᱥᱢᱟᱱ
0
37801
196883
2026-08-15T08:59:38Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person | name = ᱟᱥᱤᱠ ᱩᱥᱢᱟᱱ | image = | caption = | image_size = | birth_name = | birth_date = {{birth-date and age|17 April 1986}} | birth_place = ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | spouse = {{marriage|ᱠᱷᱟᱫᱤᱡᱟ ᱟᱥᱨᱚᱯᱷ|2014}} | children = ᱒ | alma_mater = ᱠ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196883
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱟᱥᱤᱠ ᱩᱥᱢᱟᱱ
| image =
| caption =
| image_size =
| birth_name =
| birth_date = {{birth-date and age|17 April 1986}}
| birth_place = ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| spouse = {{marriage|ᱠᱷᱟᱫᱤᱡᱟ ᱟᱥᱨᱚᱯᱷ|2014}}
| children = ᱒
| alma_mater = ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
| occupation = {{Flatlist|
* ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ
* ᱟᱠᱴᱚᱨ
}}
| years_active = ᱑᱙᱙᱘ (ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ),<br /> ᱒᱐᱑᱒{{ndash}}ᱱᱤᱛᱚᱜ
}}
'''ᱟᱥᱤᱠ ᱩᱥᱢᱟᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱟᱥᱤᱠ ᱩᱥᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱᱥ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱨᱤᱠᱤᱞ ᱳᱨᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱡᱤᱛ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ, ᱨᱟᱢᱭᱟ ᱱᱟᱢᱵᱤᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱵᱷᱤᱱ ᱯᱚᱞᱤ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱸᱪᱟᱠᱳ ᱵᱳᱵᱟᱱ ᱟᱜ ᱵᱽᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱱᱡᱟᱢ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/kunchacko-boban-spotted-at-the-wedding-reception-of-film-personality-ashiq-usman/articleshow/45667165.cms|title=Kunchacko Boban spotted at the wedding reception of film personality Ashiq Usman|work=Times Of India|date=28 December 2014 |access-date=2018-11-20}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/dec/27/kunchacko-bobans-next-titled-mariyam-tailors-2081304.html|title=Kunchacko Boban's next titled 'Mariyam Tailors'|work=Indian Express|access-date=2018-11-20}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱱᱡᱟᱢ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/malayalam-film-anjaam-pathira-gets-hindi-remake-132090|title=Malayalam film 'Anjaam Pathiraa' gets a Hindi remake|work=The News Minute|date=September 2020 |access-date=2020-09-01}}</ref> ᱴᱚᱵᱷᱤᱱᱳ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱞᱤᱫᱽ ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱟᱞᱞᱩᱢᱟᱞᱟ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/14/tovino-kalyani-to-share-screen-in-thallumaala-2358258.html|title=Tovino, Kalyani to share screen in 'Thallumaala'|work=The New Indian Express|date=14 September 2021 |access-date=2021-09-14}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱵᱷᱮᱱᱛᱷ ᱰᱮ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱴᱤᱥᱴ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱦᱟᱨᱴ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱥᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱫᱤᱡᱟ ᱟᱥᱨᱚᱯᱷ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/chandini-sreedharan-in-kunchacko-boban-sugeeth-movie/articleshow/57325784.cms|title=Chandini Sreedharan in Kunchacko Boban-Sugeeth movie|work=Times Of India|date=24 February 2017 |access-date=2018-11-20}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/anjaam-pathira-team-celebrates-its-success-116444|title='Anjaam Pathira' team celebrates its success|work=thenewsminute|access-date=2018-11-20}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/siddharth-bharathan-is-ready-with-his-next-varnyathilashanka/articleshow/57141656.cms|title=Siddharth Bharathan is ready with his next : Varnyathilashanka|work=Times Of India|date=14 February 2017 |access-date=2018-11-20}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/jul/31/midhun-manuel-and-kunchacko-bobans-anchaam-pathira-a-thriller-2011939.html|title=Midhun Manuel and Kunchacko Boban's 'Anchaam Pathira' a thriller|work=Indian Expressyt|access-date=2018-11-20}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ !! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ
|-
| ᱒᱐᱑᱓ || ''ᱟᱨᱤᱠᱤᱞ ᱳᱨᱟᱞ'' || ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱤᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢ ||
|-
| ᱒᱐᱑᱔ || ''ᱦᱮᱯᱯᱤ ᱡᱟᱨᱱᱤ'' || ᱵᱳᱵᱟᱱ ᱥᱟᱢᱩᱭᱮᱞ ||
|-
| ᱒᱐᱑೫ || ''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱮᱴᱴᱟᱱ ᱮᱵᱷᱤᱰᱮᱭᱟ'' || ᱥᱤᱫᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱷᱚᱱ ||
|-
| ᱒᱐᱑᱖ || ''ᱠᱟᱞᱤ'' || ᱥᱟᱢᱤᱨ ᱛᱟᱦᱤᱨ ||
|-
| rowspan=2 | ᱒᱐᱑᱗ || ''ᱥᱟᱡᱟᱦᱟᱱᱩᱢ ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤᱭᱩᱢ'' || ᱵᱳᱵᱟᱱ ᱥᱟᱢᱩᱭᱮᱞ ||
|-
| ''ᱵᱷᱟᱨᱱᱭᱟᱛᱷᱤᱞ ᱟᱥᱟᱝᱠᱟ'' || ᱥᱤᱫᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱷᱚᱱ ||
|-
| rowspan=2 | ᱒᱐᱑᱙ || ''ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱠᱟᱴᱴᱳᱨᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ'' || ᱢᱤᱫᱷᱩᱱ ᱢᱟᱱᱩᱭᱮᱞ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ||
|-
| ''ᱟᱞᱞᱩ ᱨᱟᱢᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ'' || ᱵᱤᱞᱟᱦᱟᱨᱤ ||
|-
| rowspan=2 | ᱒᱐᱒᱐ || ''ᱟᱱᱡᱟᱢ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱟ''|| ᱢᱤᱫᱷᱩᱱ ᱢᱟᱱᱩᱭᱮᱞ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ||
|-
| ''ᱞᱚᱵᱷ'' || ᱠᱷᱟᱞᱤᱫᱽ ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ||
|-
| rowspan=2 | ᱒᱐᱒᱒ || ''ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰ'' || ᱵᱤᱱᱤᱛᱷ ᱠᱩᱢᱟᱨ ||
|-
| ''ᱛᱷᱟᱞᱞᱩᱢᱟᱞᱟ'' || ᱠᱷᱟᱞᱤᱫᱽ ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ||<ref name="thundu"/>
|-
| ᱒᱐᱒᱓ || ''ᱟᱭᱟᱞᱵᱷᱟᱥᱤ'' || ᱤᱨᱥᱟᱫᱽ ᱯᱟᱨᱟᱨᱤ ||<ref name="thundu"/>
|-
| rowspan=2 | ᱒᱐᱒᱔ || ''ᱛᱷᱩᱱᱰᱩ'' || ᱨᱤᱭᱟᱥ ᱥᱮᱨᱤᱯᱷ ||<ref name="thundu">{{Cite web |title=Vaanil Ninnum song from Biju Menon's Thundu is out |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/jan/14/vaanil-ninnum-song-from-biju-menons-thundu-is-out-51210.html |access-date=2024-01-15 |website=Cinema Express |date=14 January 2024 |language=en}}</ref>
|-
| ''ᱮᱰᱤᱭᱳᱥ ᱟᱢᱤᱜᱳ'' || ᱱᱟᱦᱟᱥ ᱱᱟᱡᱟᱨ ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2024-07-12 |title=Asif Ali and Suraj Venjaramoodu's Adios Amigo moves up release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Jul/12/asif-ali-and-suraj-venjaramoodus-adios-amigo-moves-up-release-date |access-date=2024-07-13 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
| rowspan=2 | ᱒᱐᱒᱕ || ''ᱵᱨᱳᱢᱟᱱᱥ'' || ᱚᱨᱩᱱ ᱰᱤ. ᱡᱳᱥ ||<ref>{{Cite web |last=Madhu |first=Vignesh |date=2025-02-01 |title=Bromance trailer promises a fun, youthful entertainer |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Feb/01/bromance-trailer-promises-a-fun-youthful-entertainer |access-date=2025-02-02 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
| ''ᱳᱰᱩᱢ ᱠᱩᱛᱷᱤᱨᱟ ᱪᱟᱰᱩᱢ ᱠᱩᱛᱷᱤᱨᱟ'' || ᱟᱞᱛᱷᱟᱯᱷ ᱥᱟᱞᱤᱢ ||<ref>{{Cite web |last=Mullappilly |first=Sreejith |date=2025-07-16 |title=Fahadh Faasil and Kalyani Priyadarshan’s Odum Kuthira Chaadum Kuthira gets a new release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Jul/16/fahadh-faasil-and-kalyani-priyadarshans-odum-kuthira-chaadum-kuthira-gets-a-new-release-date |access-date=2025-07-24 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
| rowspan="2" | ᱒᱐᱒᱖ || ''ᱢᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ'' || ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱵᱽ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱭᱚᱠ ||<ref>{{Cite web |date=2025-07-04 |title=Naslen's Mollywood Times to start rolling on this date|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Jul/04/naslens-mollywood-times-to-start-rolling-on-this-date |access-date=2025-07-04 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
| {{Pending film|ᱟᱛᱷᱤᱢᱟᱱᱳᱦᱟᱨᱟᱢ}} || ᱛᱷᱟᱨᱩᱱ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ||<ref>{{Cite web |date=2026-01-21 |title=Mohanlal’s 'L366' To Be Directed by ‘Thudarum’ Director Tharun Moorthy|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/mohanlals-l366-to-be-directed-by-thudarum-director-tharun-moorthy |access-date=2026-02-07 |website=Hollywood Reporter India|language=en}}</ref>
|-
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* {{IMDb name|7906466}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Usman, Ashiq}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱖ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
jj3oe0avvwbfhronfnrismkhhhegvd7
ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
0
37802
196884
2026-08-15T09:08:56Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person | name = ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ | image = B. Unnikrishnan.jpg | birth_name = ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1970|08|14}} | birth_place = ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ, ᱠᱮᱨ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196884
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
| image = B. Unnikrishnan.jpg
| birth_name = ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ
| birth_date = {{Birth date and age|df=y|1970|08|14}}
| birth_place = ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| occupation = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ/ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴᱚᱨ|ᱮᱠᱡᱤᱵᱤᱴᱚᱨ|ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ}}
| years_active = ᱑᱙᱙᱙ – ᱱᱤᱛ
| spouse = ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱢᱮᱱᱚᱱ
| children =
| relatives = ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ<ref>{{cite video |people=24 News |date=2025-03-23 |title=പ്രകൃതിയോട് ചേർന്ന് പഴമ കൈവിടാതെ മോഹൻലാലിൻറെ തറവാട് വീട് |url=https://www.youtube.com/watch?si=1zTaC-AaaBdWUAAy&v=H8iRlz__KC4&feature=youtu.be |access-date=2025-03-23 |time=6:13 |publisher=YouTube Channel Name}}</ref>
}}
'''ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱐), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ, ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱠᱡᱤᱵᱤᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱳᱱᱱᱟᱢᱢᱟ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2012-12-21 |title=I love cinema |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/i-love-cinema/article4226044.ece/ |access-date=2024-08-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>
== ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱴᱤ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱞᱟᱢᱟᱨᱢᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱤ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱠᱚᱵᱷᱚᱨ ᱥᱴᱳᱨᱤ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱮᱱᱰ ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="serial">{{cite news|last=Manmadhan|first=Prema|title=Pangs of love|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/04/29/stories/2005042902490200.htm|access-date=24 October 2017|work=The Hindu|date=29 April 2005}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref>{{cite news |date=4 November 2005 |title='Avicharitham' wins five State television awards |url=http://www.thehindu.com/2005/11/04/stories/2005110411240400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090501235847/http://www.thehindu.com/2005/11/04/stories/2005110411240400.htm |archive-date=1 May 2009 |access-date=24 October 2017 |work=The Hindu}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Unni|first1=Deepa|title=Viji Thampy|url=http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=6005580&cid=2406|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025023424/http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=6005580&cid=2406|url-status=dead|archive-date=25 October 2017|website=Sify|access-date=24 October 2017}}</ref> ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱱᱩᱢ ᱢᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱭᱤᱨᱩᱱᱱᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱚᱞ, ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ "ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱥᱯᱮᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ" ᱾<ref name="serial"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="telefilm">{{cite news |date=7 May 2006 |title=Siddique, Ambili Devi adjudged best TV actors |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/siddique-ambili-devi-adjudged-best-tv-actors/article3129832.ece |access-date=24 October 2017 |work=The Hindu}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱤ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱵᱷᱚᱢ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news|last=Manmadan|first=Prema|title=It's all about mind games|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/16/stories/2005121600370400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070310181259/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/16/stories/2005121600370400.htm|url-status=dead|archive-date=10 March 2007|access-date=24 October 2017|work=The Hindu|date=16 December 2005}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=After 'The King and the Commissioner', actor Suresh Gopi to star in Shaji Kailas' next action flick|url=http://www.news18.com/news/india/after-the-king-and-the-commissioner-actor-suresh-gopi-to-star-in-shaji-kailas-next-action-flick-733383.html|access-date=24 October 2017|work=News18|date=29 December 2014}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱟᱫᱟᱢᱯᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱫᱟᱢᱯᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱭᱤ. ᱡᱤ. - ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱛᱚᱝᱠᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=<!--Not stated--> |title=No fears of being typecast: Suresh Gopi|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/No-fears-of-being-typecast-Suresh-Gopi/article16611181.ece|access-date=24 October 2017|work=The Hindu|date=8 April 2009}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱮᱯᱷᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱵᱷᱤᱨᱟᱢᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title=Review:Kerala Cafe|url=http://www.sify.com/movies/kerala-caf-review-malayalam-pclxtkiedhaca.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701144138/http://www.sify.com/movies/kerala-caf-review-malayalam-pclxtkiedhaca.html|url-status=dead|archive-date=1 July 2016|website=Sify|access-date=24 October 2017|date=30 October 2009}}</ref> ᱒᱐᱑0 ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱨᱚᱥᱴᱚ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|title=Follow the leader|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/Follow-the-leader/article16614576.ece|access-date=24 October 2017|work=The Hindu|date=25 March 2010}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Kerala Box-Office- March 1 to April 13|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14938600&cid=14625530|archive-url=https://web.archive.org/web/20140618102614/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14938600&cid=14625530|url-status=dead|archive-date=18 June 2014|website=Sify|access-date=24 October 2017|date=15 April 2010}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱟ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ. ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Nagarajan|first1=Saraswathy|title=Grandmaster in Hindi|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/grandmaster-in-hindi/article3605693.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=5 July 2012}}</ref> ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱭᱩ.ᱴᱤ.ᱵᱷᱤ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱾<ref>{{cite news|last=Prakash|first=Asha|title=How about paying for viewing films online?|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/How-about-paying-for-viewing-films-online/articleshow/16322780.cms|access-date=25 October 2017|work=The Times of India|date=10 September 2010}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱤ ᱞᱚᱵᱷ ᱢᱤ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱛᱷᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=George|first=Vijay|title=Selfless acts|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/selfless-acts/article4054345.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=1 November 2012}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ᱦᱮᱭᱤᱥᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱷᱨᱚᱰ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|title=Mr. Fraud comes to town|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/mr-fraud-comes-to-town/article6011835.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=15 May 2014}}</ref>
ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱤᱞᱩᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱨᱟᱭᱱᱳᱰᱩ (᱒᱐᱑᱖), ᱯᱷᱤᱫᱟ (᱒᱐᱑᱗), ᱰᱤᱡᱮ: ᱫᱩᱵᱽᱵᱷᱟᱰᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱫᱷᱟᱢ (᱒᱐᱑᱗), ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱚᱛᱷᱤ (᱒᱐᱑᱘) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱰᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=After Allu Arjun's Yodhavu and Dhruvaraja Jagannadh, B Unnikrishnan to score hat-trick of hits with Fidaa|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/after-allu-arjun-s-yodhavu-and-dhruvaraja-jagannadh-b-unnikrishnan-to-score-hat-trick-of-hits-with-fidaa-80268.html|access-date=25 October 2017|work=Catch News|date=5 September 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ, ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱟᱞ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ 8K ᱨᱮᱡᱳᱞᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Ramachandran|first=Mythily|title=Director Unnikrishnan returns with Mohanlal's 'Villain'|url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/south-india/director-unnikrishnan-returns-with-mohanlal-s-villain-1.2112464|access-date=25 October 2017|work=Gulf News|date=25 October 2017}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ, ᱥᱣᱟᱛᱷᱟᱱᱫᱽᱨᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨᱫᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱨᱤᱭᱤᱞ (᱒᱐᱑᱘) ᱮ ᱠᱳ-ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱥᱤ. ᱡᱳᱥᱤ, ᱞᱤᱡᱳ ᱡᱳᱥ ᱯᱮᱞᱞᱤᱥᱮᱨᱤ, ᱟᱨ ᱪᱮᱢᱵᱟᱱ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱡᱳᱥ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Onmanorama staff|title=Angamaly's Vincent Peppe to play Kottayam banker in next|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/08/18/angamaly-diaries-antony-varghese-unnikrishnan-production-movie.html|access-date=25 October 2017|work=Malayala Manorama|date=18 August 2017}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱭᱟᱠᱚᱢ᱑᱘ ᱢᱳᱥᱚᱱ ᱯᱤᱠᱪᱟᱨᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱠᱳᱫᱟᱛᱷᱤ ᱥᱟᱢᱟᱠᱥᱟᱢ ᱵᱟᱞᱟᱱ ᱵᱷᱟᱠᱤᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ, ᱩᱫᱚᱭᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱮᱭᱭᱟᱴᱴᱤᱱᱠᱟᱨᱟ ᱜᱳᱯᱟᱱᱴᱮ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱩᱫᱚᱭᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱴᱳᱯᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Christopher Movie: ക്രിസ്റ്റഫർ കളക്ഷൻ റിപ്പോർട്ട് പുറത്ത്; കേരളത്തിൽ നേടിയത് ഇത്രയും |trans-title=Christopher Movie: Christopher Collection Report Out; Kerala has achieved this much |url=https://zeenews-india-com.translate.goog/malayalam/movies/christopher-movie-first-day-box-office-original-collection-report-126339/?_x_tr_sl=auto&_x_tr_tl=en&_x_tr_hl=en-US&_x_tr_pto=wapp |access-date=12 February 2023 |website=Zee Malayalam News|date=10 February 2023 }}</ref>
== ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ==
ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱢᱯᱞᱚᱭᱤᱡᱽ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ—᱒᱐᱑᱐, ᱒᱐᱑᱓ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nayar|first=Parvathy S.|title=B Unnikrishnan is FEFKA general secretary again|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/B-Unnikrishnan-is-FEFKA-general-secretary-again/articleshow/19966845.cms|access-date=25 October 2017|work=The Times of India|date=9 May 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Fefka office-bearers|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Fefka-office-bearers/article15716709.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=26 November 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=FEFKA office-bearers elected|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/FEFKA-office-bearers-elected/article16985955.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=4 January 2017}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱢᱯᱞᱚᱭᱤᱡᱽ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title=I have no political ambitions: says B Unnikrishnan|url=http://www.sify.com/movies/i-have-no-political-ambitions-says-b-unnikrishnan-news-malayalam-oc0rbBaaficsi.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026011432/http://www.sify.com/movies/i-have-no-political-ambitions-says-b-unnikrishnan-news-malayalam-oc0rbBaaficsi.html|url-status=dead|archive-date=26 October 2017|website=Sify|access-date=25 October 2017|ref=26 February 2014|language=en}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱮ ᱣᱟᱨᱠᱟᱨᱥ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱥᱠᱟᱨᱤᱠᱟ ᱠᱥᱮᱢᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱠᱤᱪᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱠᱩᱭᱤᱡᱤᱱ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ, ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|title=Five-star dining experience|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/Five-star-dining-experience/article14410329.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=30 June 2016}}</ref>
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱤᱞᱩᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱭᱳᱫᱷᱟᱵᱷᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱳᱥᱴ-ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱥ ᱢᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱚᱞ 4K ᱖᱔-ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱰᱚᱞᱵᱤ ᱮᱴᱢᱳᱥ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱞᱮᱠᱥ ᱮᱨᱤᱥ ᱯᱞᱮᱠᱥ ᱮᱥ.ᱮᱞ. ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Sreekumar|first=Priya|title=Menu card of Unnikrishnanan|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/020616/menu-card-of-unnikrishnanan.html|access-date=25 October 2017|work=Deccan Chronicle|date=2 June 2016}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱚᱞ 4K ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Praveen|first=S. R.|title=Baahubali director to watch his film in city|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/baahubali-director-to-watch-his-film-in-city/article7423949.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=15 July 2015}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan="2" | ᱧᱩᱛᱩᱢ
! colspan="2" | ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ (Credited as)
! rowspan="2" class="unsortable"| ᱱᱳᱴᱥ
|-
! ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
! ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
|-
| ᱑᱙᱙᱙
| ᱡᱟᱞᱟᱢᱟᱨᱢᱟᱨᱟᱢ
| {{no}}
| {{yes}}
| ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱴᱤ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ
|-
| ᱒᱐᱐᱐
| ᱠᱚᱵᱷᱚᱨ ᱥᱴᱳᱨᱤ
| {{no}}
| {{yes}}
| ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱡᱤ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱱ
|-
| ᱒᱐᱐᱒
| ᱥᱤᱵᱷᱚᱢ
| {{no}}
| {{yes}}
| ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱥᱟᱡᱤ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ
|-
| ᱒᱐᱐᱔
| ᱡᱟᱱᱟ
| {{no}}
| {{yes}}
| ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱥᱟᱡᱤ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ; ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ
|-
| ᱒᱐᱐᱕
| ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ
| {{no}}
| {{yes}}
| ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱥᱟᱡᱤ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ
|-
| ᱒᱐᱐᱖
| ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱤᱴᱤ
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
| ᱒᱐᱐᱘
| ᱢᱟᱫᱟᱢᱯᱤ
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
| rowspan="2"| ᱒᱐᱐᱙
| ᱟᱭᱤ. ᱡᱤ.
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
| ᱟᱵᱷᱤᱨᱟᱢᱟᱢ
| {{yes}}
| {{yes}}
| ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱮᱯᱷᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
|-
| rowspan="2"| ᱒᱐᱑᱐
| ᱯᱨᱚᱢᱟᱱᱤ
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
| ᱫᱟ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
| rowspan="2"| ᱒᱐᱑᱒
| ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
| ᱟᱭᱤ ᱞᱚᱵᱷ ᱢᱤ
| {{yes}}
| {{no}}
| ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ: ᱥᱮᱛᱷᱩ
|-
| ᱒᱐᱑᱔
| ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱷᱨᱚᱰ
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
| ᱒᱐১৭
| ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
|᱒᱐᱑᱙
| ᱠᱳᱫᱟᱛᱷᱤ ᱥᱟᱢᱟᱠᱥᱟᱢ ᱵᱟᱞᱟᱱ ᱵᱷᱟᱠᱤᱞ
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
|᱒᱐᱒᱒
| ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ
| {{yes}}
| {{no}}
| rowspan="2" |ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ: ᱩᱫᱚᱭᱠᱨᱤᱥᱱᱟ
|-
|᱒᱐᱒᱓
| ᱠᱨᱤᱥᱴᱳᱯᱷᱟᱨ
| {{yes}}
| {{no}}
|-
| ᱒᱐᱒᱖ || ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱪᱟᱭᱟ || {{yes}} || {{yes}} ||<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=Nivin Pauly's Prathichaya gets release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/Mar/17/nivin-paulys-prathichaya-gets-release-date |access-date=2026-03-24 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
|}
{| class="wikitable"
|+ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
! ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ (Credit)
! ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ
! ᱱᱳᱴᱥ
|-
| ᱒᱐᱐᱔
| ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱮᱱᱰ ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ
| ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
| ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ
| ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱞ; ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱵᱤᱡᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ
|-
| ᱒᱐᱐᱕
| ᱟᱱᱱᱩᱢ ᱢᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱭᱤᱨᱩᱱᱱᱩ
| ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<br>ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ<br>ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ
| ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ
| ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ
|}
== ᱮᱠᱳᱞᱮᱰᱥ ==
=== ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
* ᱑᱙᱙᱙: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ – ᱡᱟᱞᱟᱢᱟᱨᱢᱟᱨᱟᱢ<ref>{{cite web|title=State Film Awards – 1999|url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm|publisher=Department of Information and Public Relations|access-date=24 October 2017|page=3|date=1999|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234157/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}</ref>
=== ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
* ᱒᱐᱐᱓: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ – ᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ<ref name="telefilm" />
* ᱒᱐᱐᱕: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ – ᱟᱱᱱᱩᱢ ᱢᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱭᱤᱨᱩᱱᱱᱩ<ref name="telefilm" />
* ᱒᱐᱐᱕: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ – ᱟᱱᱱᱩᱢ ᱢᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱭᱤᱨᱩᱱᱱᱩ<ref name="telefilm" />
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* {{IMDb name|id=2053461}}
{{authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱟᱞᱩᱢᱱᱟᱭ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:CMS ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱟᱞᱩᱢᱱᱟᱭ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱟᱭᱳᱱᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚ]]```
b5c76aye0qtkyqni97xrlnvc3szimnw
ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ
0
37803
196885
2026-08-15T09:31:11Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person | name = ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ | image = Basil Joseph 2023s (cropped).jpg | caption = ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ | birth_date = | birth_place = ᱥᱩᱞᱛᱷᱟᱱ ᱵᱟᱛᱷᱮᱨᱤ, ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | alma_mater = ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ, ᱛ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196885
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ
| image = Basil Joseph 2023s (cropped).jpg
| caption = ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ
| birth_date =
| birth_place = ᱥᱩᱞᱛᱷᱟᱱ ᱵᱟᱛᱷᱮᱨᱤ, ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ
| alma_mater = ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ (ᱵᱤ.ᱴᱮᱠ.)
| occupation = {{hlist|ᱟᱠᱴᱚᱨ|ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ}}
| years_active = ᱒᱐᱑᱓–ᱱᱤᱛᱚᱜ
| spouse = {{Marriage|ᱮᱞᱤᱡᱟᱵᱮᱛᱷ ᱥᱟᱢᱩᱭᱮᱞ|2017}}
| children = ᱑
}}
'''ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱤᱨᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱤᱛᱷ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱠᱩᱧᱡᱤᱨᱟᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱢ (᱒᱐᱑᱕), ᱜᱳᱫᱷᱟ (᱒᱐᱑᱗) ᱟᱨ ᱢᱤᱱᱱᱟᱞ ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ (᱒᱐᱒᱑) ᱾
ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱯ ᱮᱱᱰ ᱰᱟᱣᱩᱱ: ᱢᱩᱠᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱟᱞᱩᱱᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱳᱡᱤ (᱒᱐᱒᱑) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱱ. ᱤ. ᱢᱮᱱ (᱒᱐᱒᱑), ᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱭᱟ ᱦᱮ (᱒᱐᱒᱒), ᱯᱟᱞᱛᱷᱩ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ (᱒᱐᱒᱒), ᱯᱷᱟᱞᱤᱢᱤ (᱒᱐᱒᱓), ᱱᱩᱱᱟᱠᱠᱩᱡᱷᱤ (᱒᱐᱒᱔), ᱥᱩᱠᱥᱢᱟᱫᱟᱨᱥᱤᱱᱤ (᱒᱐᱒᱔), ᱟᱨ ᱯᱳᱱᱢᱟᱱ (᱒᱐᱒᱕) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱞᱛᱷᱟᱱ ᱵᱟᱛᱷᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Basil Joseph gets hitched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/basil-joseph-gets-hitched/articleshow/60099191.cms |work=The Times of India |date=17 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Basil Joseph, the new Sreenivasan of Malayalam film industry: Sathyan Anthikad |url=https://english.mathrubhumi.com/special-pages/mbifl-2024/basil-jospeh-and-sathyan-anthikad-conversation-6cc1605f |work=@mathrubhumi |date=10 February 2024 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱫᱟᱨ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱯᱟᱞᱞᱤᱯᱯᱟᱴᱴ, ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱯᱟᱫᱽᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱥᱩᱞᱛᱷᱟᱱ ᱵᱟᱛᱷᱮᱨᱤ ᱟᱨ SKMJ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱠᱟᱞᱯᱮᱴᱴᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Basil Joseph Wayanad Literature Festival. |url=https://wlfwayanad.com/speaker/basil-joseph/}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ, ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ.ᱴᱮᱠ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=How Basil Joseph has become a formidable presence in Malayalam films |url=https://www.theweek.in/theweek/leisure/2023/01/07/malayalam-actor-director-basil-joseph-interview.html |access-date=2024-03-24 |website=The Week |language=en}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱯᱷᱳᱥᱤᱥ, ᱴᱮᱠᱱᱳᱯᱟᱨᱠ, ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Mathew |first1=Mathew Joy |title=From a nerdy techie to a 'hit' debutant |url=https://www.newindianexpress.com/edex/2016/Sep/30/from-a-nerdy-techie-to-a-hit-debutant-1518468.html |work=The New Indian Express |date=2 October 2016 |language=en}}</ref>
== ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ, ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ CET ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱤᱱᱯᱷᱳᱥᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢᱥ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱳᱨᱩ ᱛᱷᱩᱱᱰᱩ ᱯᱟᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱳ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Sathyendran |first1=Nita |date=27 September 2012 |title=It's a techie life: Password to reel adventures |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/its-a-techie-life-password-to-reel-adventures/article3942394.ece |newspaper=The Hindu |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514225047/https://www.thehindu.com/features/cinema/its-a-techie-life-password-to-reel-adventures/article3942394.ece |archive-date=2021-05-14}}</ref>
ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱤᱛᱷ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱤᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱠᱩᱧᱡᱤᱨᱟᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱤᱱᱤᱛᱷ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱷᱭᱟᱱ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱴᱚᱵᱷᱤᱱᱳ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ᱤᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱜᱳᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱴᱚᱵᱷᱤᱱᱳ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾{{Citation needed|date=April 2023}} ᱴᱚᱵᱷᱤᱱᱳ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱱᱱᱟᱞ ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=3 February 2022 |title= |script-title=ml:ബേസിലും ഗുരു സോമസുന്ദരവും ഒരുമിച്ചെത്തുന്നു കപ്പിലൂടെ…!! |trans-title=Basil and Guru Somasundaram come together through the cup..!! |url=https://ml.b4blaze.com/trends/basil-joseph-and-guru-somasundaram-new-movie/ |work=Blaze News |language=ml }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱗ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱞᱤᱡᱟᱵᱮᱛᱷ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ,<ref>{{Cite news |title=Basil Joseph hits the 30 milestone |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/basil-joseph-hits-the-30-milestone/articleshow/75447622.cms |access-date=8 September 2020 |newspaper=The Times of India |language=en |last1=Mathews |first1=Anna |archive-date=9 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509055637/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/basil-joseph-hits-the-30-milestone/articleshow/75447622.cms |url-status=live }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2017/06/16/godha-director-basil-joseph-to-enter-wedlock.html |title=Godha director Basil Joseph to enter wedlock |date=16 June 2017 |website=Onmanorama |access-date=7 March 2023 |archive-date=20 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180720174157/https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/06/16/godha-director-basil-joseph-to-enter-wedlock.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Godha director Basil Joseph to tie the knot with his longtime girlfriend on August 17 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/godha-director-basil-joseph-to-tie-the-knot-with-his-longtime-girlfriend-on-august-17/articleshow/59900428.cms |access-date=8 September 2020 |newspaper=The Times of India |language=en |archive-date=2 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210802112631/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/godha-director-basil-joseph-to-tie-the-knot-with-his-longtime-girlfriend-on-august-17/articleshow/59900428.cms |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/basil-joseph-welcomes-baby-girl-she-has-already-stolen-our-hearts-8447319/ |title=Basil Joseph welcomes baby girl: 'She has already stolen our hearts' |website=The Indian Express |date=15 February 2023 |access-date=15 February 2023 |archive-date=16 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216072641/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/basil-joseph-welcomes-baby-girl-she-has-already-stolen-our-hearts-8447319/ |url-status=live }}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ===
{| class="wikitable sortable"
|-
! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ !! scope="col" | ᱧᱩᱛᱩᱢ !! scope="col" class="unsortable" | ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ !! | ᱱᱳᱴᱥ !!scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|Reference}}
|-
| ᱒᱐᱑᱕ || ᱠᱩᱧᱡᱤᱨᱟᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱢ ||ᱫᱤᱯᱩ ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ|| ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱤᱞᱢ||<ref>{{Cite news |title=Basil Joseph calls 'Kunjiramayanam' his "favourite" as the movie completes five years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/basil-joseph-calls-kunjiramayanam-his-favourite-as-the-movie-completes-five-years/articleshow/77801071.cms |access-date=8 September 2020 |newspaper=The Times of India |language=en |archive-date=10 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210002200/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/basil-joseph-calls-kunjiramayanam-his-favourite-as-the-movie-completes-five-years/articleshow/77801071.cms |url-status=live }}</ref>
|-
| ᱒᱐᱑᱗ || ᱜᱳᱫᱷᱟ ||ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱢᱟᱱᱛᱳᱫᱤ||||<ref>{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/aug/17/mammootty-tovino-thomas--to-star-in-godha-director-basil-josephs-next-1644363.html |title=Mammootty, Tovino Thomas to star in Godha director Basil Joseph's next |newspaper=The Indian Express |date=17 August 2017 |access-date=27 January 2022 |archive-date=27 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127094152/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/aug/17/mammootty-tovino-thomas--to-star-in-godha-director-basil-josephs-next-1644363.html |url-status=live }}</ref>
|-
| ᱒᱐᱒᱑ || ᱢᱤᱱᱱᱟᱞ ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ||ᱚᱨᱩᱱ ᱚᱱᱤᱨᱩᱫᱷᱟᱱ, ᱡᱟᱥᱴᱤᱱ ᱢᱮᱛᱷᱤᱣ||ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|<ref>{{Cite news |last1=Nagarajan |first1=Saraswathy |date=5 September 2020 |title=Basil Joseph's Tovino-Thomas-starrer 'Minnal Murali' introduces a homegrown hero with super powers |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/basil-josephs-tovino-thomas-starrer-minnal-murali-introduces-a-homegrown-hero-with-super-powers/article32529860.ece|access-date=5 September 2020 |newspaper=The Hindu |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200907171312/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/basil-josephs-tovino-thomas-starrer-minnal-murali-introduces-a-homegrown-hero-with-super-powers/article32529860.ece |archive-date=2020-09-07 |url-status=live}}</ref>
|}
====ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ====
* ᱛᱷᱤᱨᱟ (᱒᱐᱑᱓)
=== ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ===
{| class="wikitable sortable"
|-
! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ
! scope="col" | ᱧᱩᱛᱩᱢ
! scope="col" | ᱨᱳᱞ
! scope="col" class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ
! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|Reference(s)}}
|-
| rowspan="2" | ᱒᱐᱑᱓ || ᱟᱯ ᱮᱱᱰ ᱰᱟᱣᱩᱱ: ᱢᱩᱠᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱟᱞᱩᱱᱰᱩ || ᱞᱤᱯᱷᱴ ᱴᱮᱠᱱᱤᱥᱤᱭᱟᱱ || ||
|-
| ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱥ || ᱡᱚᱱ || ||
|-
| ᱒᱐᱑᱔ || ᱦᱳᱢᱞᱤ ᱢᱤᱞᱥ || ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱵᱟᱥᱤᱞ || ||
|-
| ᱒᱐᱑᱕ || ᱠᱩᱧᱡᱤᱨᱟᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱢ || ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱠᱠᱩᱱᱰᱤᱞ ᱫᱤᱱᱮᱥᱟᱱ|| ||
|-
| rowspan="2" | ᱒᱐᱑৭ || ᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱫᱷᱤ || ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱤᱱᱩ ||ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ||
|-
| ᱜᱳᱫᱷᱟ || ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ || ||
|-
| rowspan="3" | ᱒᱐᱑᱘ || ᱨᱳᱥᱟᱯᱩ || ᱵᱷᱟᱱᱩ || ||
|-
| ᱯᱟᱫᱟᱭᱳᱴᱴᱟᱢ || ᱯᱤᱱᱠᱩ || ||
|-
| ᱱᱤᱛᱷᱭᱟᱦᱟᱨᱤᱛᱷᱟ ᱱᱟᱭᱟᱠᱟᱱ || ᱡᱳᱵᱤ || ||
|-
| rowspan="7" | ᱒᱐᱑᱙ || ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ || ᱰᱨ. ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ || ||
|-
| ᱠᱟᱠᱥᱤ: ᱟᱢᱢᱤᱱᱤᱯᱯᱤᱞᱞᱟ || ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱴ ᱯᱤᱞᱟᱠᱩᱞ ᱥᱟᱢᱥᱩ || ||<ref>{{Cite news |title=Film-maker Basil Joseph plays Adv. Pilakul Shamsu in 'OP 160/18 Kakshi Amminippilla' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/film-maker-basil-joseph-plays-adv-pilakul-shamsu-in-op-160/18-kakshi-amminippilla/articleshow/68670283.cms |access-date=8 September 2020 |newspaper=The Times of India |language=en |archive-date=14 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514184643/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/film-maker-basil-joseph-plays-adv-pilakul-shamsu-in-op-160/18-kakshi-amminippilla/articleshow/68670283.cms |url-status=live }}</ref>
|-
| ᱞᱚᱵᱷ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ || ᱰᱤᱡᱮ ᱵᱨᱤᱡᱮᱥ || ||
|-
| ᱳᱨᱢᱟᱭᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱥᱤᱥᱤᱨᱟᱢ || ᱥᱟᱱᱡᱩ || ||
|-
| ᱢᱟᱱᱳᱦᱟᱨᱟᱢ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ || ||<ref>{{Cite web |date=13 October 2019 |title=Manoharam movie review: Vineeth Sreenivasan plays a struggling artist in a nice though tame film |url=https://www.firstpost.com/entertainment/manoharam-movie-review-vineeth-sreenivasan-plays-a-struggling-artist-in-a-nice-though-tame-film-7490881.html |access-date=8 September 2020 |website=Firstpost |archive-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201118091330/https://www.firstpost.com/entertainment/manoharam-movie-review-vineeth-sreenivasan-plays-a-struggling-artist-in-a-nice-though-tame-film-7490881.html |url-status=live }}</ref>
|-
| ᱠᱮᱴᱴᱭᱳᱞᱟᱱᱩ ᱮᱱᱴᱮ ᱢᱟᱞᱟᱠᱷᱟ || ᱠᱩᱱᱡᱟᱢᱵᱤ || ||
|-
| ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱢ ᱵᱷᱟᱱᱱᱩ ᱵᱤᱞᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱤ || ᱯᱤᱡᱟ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱵᱚᱭ || ||
|-
| rowspan="2" | ᱒᱐᱒᱐ || ᱜᱚᱣᱛᱷᱟᱢᱟᱱᱴᱮ ᱨᱟᱫᱷᱟᱢ || ᱵᱷᱮᱱᱠᱤᱰᱤ ᱟᱭᱭᱟᱨ || ||
|-
| ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨᱥ || ᱠᱩᱴᱴᱟᱱ || ||
|-
| rowspan="4" | ᱒᱐᱒᱑ || ᱡᱳᱡᱤ || ᱯᱷᱟᱫᱟᱨ ᱠᱮᱵᱷᱤᱱ || ||
|-
| ᱟᱱᱩᱢ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ || ᱛᱷᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱩ || ||
|-
| ᱡᱟᱱ.ᱤ.ᱢᱮᱱ || ᱡᱚᱭᱢᱚᱱ || ||<ref>{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/Nov/24/i-couldnt-imagine-my-movie-without-basil-josephjan-e-man-writer-director-chidambaram-2387316.html |title=I couldn't imagine my movie without Basil Joseph: 'Jan-e-Man' writer-director Chidambaram |date=24 November 2021 |access-date=15 December 2021 |newspaper=The New Indian Express |archive-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215110556/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/nov/24/i-couldnt-imagine-my-movie-without-basil-josephjan-e-man-writer-director-chidambaram-2387316.amp |url-status=live }}</ref>
|-
| ᱢᱤᱱᱱᱟᱞ ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ || ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ || ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ||
|-
| rowspan="8" |᱒᱐᱒᱒ || ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰ || ᱥᱟᱡᱤᱛᱷ || ||
|-
| ᱱᱱᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱮᱥ ᱠᱳᱰᱩ || ᱡᱚᱡᱽ || ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ||
|-
| ᱯᱟᱞᱛᱷᱩ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ || ᱯᱨᱟᱥᱩᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱠᱩᱢᱟᱨ || ||<ref>{{Cite web |last1=Thomas |first1=Vinoy |last2=Anjali |first2=Aneesh |script-title=ml:Palthu Janwar Movie : ജോജിക്കു ശേഷം ഭാവനാ സ്റ്റുഡിയോസ്; 'പാല്തു ജാന്വര്' ഓണത്തിന് |trans-title=Palthu Janwar Movie: Bhavana Studios after Joji; 'Pal Tu Jaanwar' on Onam |url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/bhavana-studios-announced-palthu-janwar-starring-basil-joseph-dileesh-pothan-repd9r |access-date=13 July 2022 |website=Asianet News |language=ml |archive-date=10 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210002044/https://www.asianetnews.com/entertainment-news/bhavana-studios-announced-palthu-janwar-starring-basil-joseph-dileesh-pothan-repd9r |url-status=live }}</ref>
|-
| ᱡᱮᱠ ᱮᱱᱰ ᱡᱤᱞ || ᱨᱟᱵᱷᱤ || ||
|-
| ᱩᱞᱞᱟᱥᱟᱢ || ᱟᱥᱤ || ||
|-
| ᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱭᱟ ᱦᱮ || ᱨᱟᱡᱮᱥ || ||<ref>{{Cite web |date=27 October 2022 |title=Jaya Jaya Jaya Jaya Hey trailer: Funnier version of The Great Indian Kitchen? |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/jaya-jaya-jaya-jaya-hey-trailer-funnier-version-of-the-great-indian-kitchen-8233585/ |access-date=7 March 2023 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307202358/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/jaya-jaya-jaya-jaya-hey-trailer-funnier-version-of-the-great-indian-kitchen-8233585/ |url-status=live }}</ref>
|-
| ᱱᱳ ᱣᱮ ᱟᱣᱩᱴ || || ||<ref>{{Cite news |title=Ramesh Pisharody's 'No Way Out' gets a release date! |newspaper=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/malayalam/ramesh-pisharodys-no-way-out-gets-a-release-date/videoshow/90395061.cms |access-date=7 March 2023 |issn=0971-8257 |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307202358/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/malayalam/ramesh-pisharodys-no-way-out-gets-a-release-date/videoshow/90395061.cms |url-status=live }}</ref>
|-
| ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱟᱱ ᱩᱱᱱᱤ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴᱥ || ᱟᱡ ᱜᱮ || ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ-ᱳᱵᱷᱟᱨ ||
|-
| rowspan="4" | ᱒᱐᱒᱓ || ᱮᱱᱠᱤᱞᱩᱢ ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱮ || ᱠᱤᱨᱟᱱ || ||<ref>{{Cite news |title='Enkilum Chandrike' box office collection: Basil Joseph - Niranjana Anoop starrer mints Rs 1.67 crores |newspaper=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/box-office/enkilum-chandrike-box-office-collection-basil-joseph-niranjana-anoop-starrer-mints-rs-1-67-crores/articleshow/98356401.cms |date=2 March 2023 |access-date=7 March 2023 |issn=0971-8257 |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307011532/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/box-office/enkilum-chandrike-box-office-collection-basil-joseph-niranjana-anoop-starrer-mints-rs-1-67-crores/articleshow/98356401.cms |url-status=live }}</ref>
|-
| ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ ||ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱴ ᱡᱤᱠᱠᱩᱢᱚᱱ || ||<ref>{{Cite web |title=First single from Pookkaalam out |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/mar/18/first-single-from-pookkaalam-out-41219.html |access-date=2023-03-19 |website=Cinema Express |date=18 March 2023 |language=en |archive-date=19 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319071531/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/mar/18/first-single-from-pookkaalam-out-41219.html |url-status=live }}</ref>
|-
| ᱠᱟᱫᱤᱱᱟ ᱠᱟᱫᱳᱨᱟᱢᱤ ᱟᱱᱫᱟᱠᱟᱫᱟᱦᱟᱢ || ᱵᱟᱥᱤᱨᱩᱫᱫᱤᱱ || ||<ref>{{Cite web |url=https://www.news18.com/news/movies/basil-joseph-starts-shooting-for-kadina-kadoramee-andakadaham-details-inside-5963245.html |title=Basil Joseph Starts Shooting For Kadina Kadoramee Andakadaham; Details Inside |date=15 September 2023 |website=News18 |access-date=7 March 2023 |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307230534/https://www.news18.com/news/movies/basil-joseph-starts-shooting-for-kadina-kadoramee-andakadaham-details-inside-5963245.html |url-status=live }}</ref>
|-
| ᱯᱷᱟᱞᱤᱢᱤ || ᱚᱱᱩᱯ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ || ||<ref>{{Cite news |author=<!-- not stated --> |date=30 March 2023 |title=Basil Joseph to play the lead in 'Falimy' |language=en-IN |newspaper=The Hindu |url-access=subscription |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/basil-joseph-to-play-the-lead-in-falimy/article66679727.ece |access-date=21 October 2023 |issn=0971-751X |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418101234/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/basil-joseph-to-play-the-lead-in-falimy/article66679727.ece |url-status=live }}</ref>
|-
| rowspan="7" | ᱒᱐᱒᱔ || ᱵᱷᱟᱨᱥᱟᱝᱜᱟᱞᱠᱠᱩ ᱥᱮᱥᱟᱢ || ᱯᱨᱟᱫᱤᱯ|| ||<ref>{{Cite web |date= 20 December 2023 |title=Pranav Mohanlal and Kalyani Priyadarshan's 'Varshangalkku Shehsam' to release in April 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/varshangalkku-shesham-first-look-poster/articleshow/106157905.cms|access-date=23 December 2023 |website=The Indian Express |language=en}}</ref>
|-
| ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱱᱟᱫᱟᱭᱤᱞ || ᱠᱟᱭᱛᱷᱳᱞᱟᱯᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱵᱤᱱᱩ ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱱ || ||<ref>{{Cite news |date=2023-05-13 |title='Guruvayoor Ambalanadayil', starring Prithviraj Sukumaran and Basil Joseph, goes on floors |language=en-IN |newspaper=The Hindu |url-access=subscription |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/guruvayoor-ambalanadayil-starring-prithviraj-sukumaran-and-basil-joseph-goes-on-floors/article66846403.ece |access-date=2023-07-16 |issn=0971-751X |archive-date=16 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716075625/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/guruvayoor-ambalanadayil-starring-prithviraj-sukumaran-and-basil-joseph-goes-on-floors/article66846403.ece |url-status=live }}</ref>
|-
| ᱱᱩᱱᱟᱠᱠᱩᱡᱷᱤ || ᱮᱵᱤ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱯᱩᱡᱷᱤᱠᱩᱱᱱᱮᱞ || ||<ref>{{Cite web |date=18 December 2023 |title=Shoot completed for Jeethu Joseph-Basil Joseph film Nunakuzhi |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/dec/18/shoot-completed-for-jeethu-joseph-basil-joseph-film-nunakuzhi-50492.html |access-date=23 December 2023 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=23 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231223085405/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/dec/18/shoot-completed-for-jeethu-joseph-basil-joseph-film-nunakuzhi-50492.html |url-status=live }}</ref>
|-
| ᱵᱷᱟᱡᱷᱟ: ᱵᱟᱭᱳᱯᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱟ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ || ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ || ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2024-07-15 |title=Vaazha gets a new release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Jul/15/vaazha-gets-a-new-release-date |access-date=2024-07-17 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
| ᱟᱡᱟᱭᱟᱱᱴᱮ ᱨᱟᱱᱫᱟᱢ ᱢᱳᱥᱟᱱᱟᱢ || ᱠᱮ.ᱯᱤ. ᱥᱩᱨᱮᱥ || ||<ref>{{Cite web |date=11 October 2022 |title=Ajayante Randam Moshanam: Tovino Thomas-Krithi Shetty's fantasy drama goes on floors |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/ajayante-randam-moshanam-tovino-thomas-krithi-shetty-fantasy-drama-goes-on-floors-8202651/ |access-date=7 March 2023 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=11 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221011120015/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/ajayante-randam-moshanam-tovino-thomas-krithi-shetty-fantasy-drama-goes-on-floors-8202651/ |url-status=live }}</ref>
|-
| ᱠᱟᱯ || ᱨᱟᱱᱤᱥ|| ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2024-09-04 |title=Mathew Thomas-Basil Joseph starrer Cup confirms release |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Sep/04/mathew-thomas-basil-joseph-starrer-cup-confirms-release |access-date=2024-09-04 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
| ᱥᱩᱠᱥᱢᱟᱫᱟᱨᱥᱤᱱᱤ || ᱢᱟᱱᱩᱭᱮᱞ || ||<ref>{{Cite news |title=Sookshmadarshini: Nazriya Nazim's comeback Malayalam film, also starring Basil Joseph, goes on floors |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/sookshmadarshini-nazriya-nazims-comeback-malayalam-film-also-starring-basil-joseph-goes-on-floors/article68228279.ece/ |access-date=31 May 2024 |website=The Hindu|date=29 May 2024 }}</ref>
|-
| rowspan=5| ᱒᱐᱒᱕ || ᱯᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱠᱩᱰᱩ ᱥᱟᱯᱯᱩ ||ᱮᱥᱟᱭ ᱥᱟᱱᱛᱷᱳᱥ ᱥᱤ ᱡᱮ|| ||<ref>{{cite web | url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/basil-joseph-soubin-shahir-film-pravinkoodu-shappu-gets-a-release-date-article-116763890 | title=Basil Joseph-Soubin Shahir's Pravinkoodu Shappu Gets A Release Date! | publisher=Times Now | work=Rohit Panikker | date=29 December 2024 | accessdate=29 December 2024}}</ref>
|-
| ᱯᱳᱱᱢᱟᱱ || ᱯᱤ ᱯᱤ ᱟᱡᱮᱥ || ||<ref>{{Cite web |last=Madhu |first=Vignesh |date=2025-01-18 |title=Release preponed for Basil Joseph's Ponman |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Jan/18/release-preponed-for-basil-josephs-ponman |access-date=2025-01-18 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
| ᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱢᱟᱥ ||ᱞᱩᱠ ᱯᱤ ᱯᱤ || ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2025-04-01 |title=Basil Joseph's Maranamass confirms release date, trailer unveiled |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Apr/01/basil-josephs-maranamass-confirms-release-date-trailer-unveiled |access-date=2025-04-02 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
| ᱦᱨᱤᱫᱟᱭᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ||ᱰᱨ. ᱢᱟᱱᱩ ᱨᱟᱢᱮᱥᱟᱱ||ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ||<ref>{{Cite web |date=2025-08-25 |title=Basil Joseph, Meera Jasmine in Mohanlal's Hridayapoorvam? Censor details spark excitement |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/basil-joseph-meera-jasmine-special-appearance-in-mohanlal-hridayapoorvam-xym1wsyw |access-date=2025-08-28 |website=Mathrubhumi News|language=en}}</ref>
|-
| ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱢ ᱡᱤᱵᱷᱟᱢᱨᱩᱛᱷᱟ ᱵᱤᱱᱫᱩ || ᱤᱞᱭᱟᱥ|| ᱮᱱᱛᱷᱳᱞᱚᱡᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ||<ref>{{Cite web |date=2025-11-01 |title=Madhuram Jeevamrutha Bindu OTT: മധുരം ജീവാമൃത ബിന്ദു ഒടിടിയിലെത്തി, എവിടെ കാണാം? |url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/madhuram-jeevamrutha-bindu-starts-streaming-on-ott-10612709 |access-date=2025-01-15 |website=Indian Express|language=ml}}</ref>
|-
| rowspan=3 | ᱒᱐᱒᱖ || ᱯᱟᱨᱟᱥᱟᱠᱛᱷᱤ || ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱳᱢᱮᱱ ᱪᱟᱠᱳ || ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ; ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2026-01-08 |title=Sivakarthikeyan confirms Basil Joseph's cameo in Parasakthi |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2026/Jan/08/tamilnews2026jan07sivakarthikeyan-confirms-basil-josephs-cameo-in-parasakthi |access-date=2026-01-16 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref>
|-
| ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱫᱤ || ᱥᱟᱢᱠᱩᱴᱴᱤ || ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱦᱚᱸ||<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=Tovino Thomas, Vineeth Sreenivasan, and Basil Joseph's 'Athiradi' gets a release date |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-vineeth-sreenivasan-and-basil-josephs-athiradi-gets-a-release-date/articleshow/126573870.cms |access-date=2026-05-05 |website=The Times of India |language=en}}</ref>
|-
| ᱢᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ || ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥᱴᱟᱨ ᱥᱣᱟᱨᱩᱯ || ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ||<ref>{{Cite web |date=2026-06-09 |title=Basil Joseph: I realised I had a Mollywood Times cameo only in theatre |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/Jun/09/basil-joseph-i-realised-i-had-a-mollywood-times-cameo-only-in-theatre |access-date=2026-07-05 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
|}
=== ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ===
{| class="wikitable sortable"
|-
! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ !! scope="col" | ᱧᱩᱛᱩᱢ !! scope="col" | ᱨᱳᱞ !! scope="col" | ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !! scope="col" | ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ !! scope="col" class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ !! scope="col" class="unsortable" | ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ
|-
| rowspan="3" | ᱒᱐᱑᱒ || CET ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ || ᱟᱠᱴᱚᱨ || rowspan="6" | ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ || ᱚᱨᱩᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱛᱷ || ||
|-
|ᱥᱥᱥ... || ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ || rowspan="2" | ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ || ||
|-
|ᱯᱨᱤᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱳ || rowspan="2" | ᱟᱠᱴᱚᱨ || ||
|-
| rowspan="2" | ᱒᱐᱑᱓ || ᱯᱟᱠᱟᱞᱩᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱨᱟᱱᱤ || ᱨᱤᱛᱣᱤᱠ ᱵᱟᱭᱡᱩ || ||
|-
|ᱳᱨᱩ ᱛᱷᱩᱱᱰᱩ ᱯᱟᱫᱟᱢ || rowspan="2" | ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ || rowspan="2" | ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ || ||
|-
| ᱒᱐᱑᱔ || ᱦᱮᱯᱯᱤ ᱳᱱᱟᱢ || ||
|}
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ
! scope="col" | ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
! scope="col" | ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ
! scope="col" | ᱯᱷᱤᱞᱢ
! scope="col" | ᱚᱨᱡᱚ
! class="unsortable" scope="col" | ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ
|-
| ᱒᱐᱑᱙
| ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
| ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ
| ᱠᱮᱴᱴᱭᱳᱞᱟᱱᱩ ᱮᱱᱴᱮ ᱢᱟᱞᱟᱠᱷᱟ
| ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ
|<ref>{{cite news |url=https://www.thehansindia.com/cinema/siima-awards-2021-take-a-look-at-the-full-winners-list-707158 |title=SIIMA Awards 2021: Take A Look At The Full Winner's List |work=The Hans India |date=19 September 2021 |access-date=19 September 2021 |archive-date=21 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921111456/https://www.thehansindia.com/amp/cinema/siima-awards-2021-take-a-look-at-the-full-winners-list-707158 |url-status=live }}</ref>
|-
| rowspan=3 | ᱒᱐᱒᱒
| ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
| ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ
| rowspan=3 | ᱢᱤᱱᱱᱟᱞ ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ
| ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ
|<ref>{{cite news |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/08/27/mazhavil-entertainment-awards-telecast-timing-amma-show.html |title=Mazhavil Entertainment Awards is back. Here's when the show will premier on TV |date=27 August 2022 |website=Manorama Online |access-date=11 September 2022 |archive-date=11 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221011125733/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/08/27/mazhavil-entertainment-awards-telecast-timing-amma-show.html |url-status=live }}</ref>
|-
| ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
| ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ
|<ref>{{cite news| url= https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/siima-2021-nominations-allu-arjun-pushpa-dhanush-karnan-tovino-thomas-minnal-murali-lead-8095126/|title=SIIMA 2021 nomination|date=27 September 2022|access-date=10 February 2024|website=Indian Express}}</ref>
|-
| ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
| ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ
|<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/basil-joseph-wins-top-honour-at-asian-academy-creative-awards-8315453/ |title=Basil Joseph Wins Top Honour at Asian Academy Creative Awards |newspaper=The New Indian Express |date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |archive-date=10 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210064153/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/basil-joseph-wins-top-honour-at-asian-academy-creative-awards-8315453/ |url-status=live }}</ref>
|-
| ᱒᱐᱒᱓
| ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
| ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ
| ᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱭᱟ ᱦᱮ
| ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ
|<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/siima-awards-2023-live-updates-siima-awards-2023-winners-list-news-updates/liveblog/103715763.cms|title=SIIMA Award 2023 |date=17 September 2023 |website=Times of India |access-date=10 February 2023 }}</ref>
|-
|᱒᱐᱒᱔
|ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱟᱨ
|ᱯᱷᱟᱞᱤᱢᱤ, ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱱᱟᱫᱟᱭᱤᱞ, ᱵᱷᱟᱨᱥᱟᱝᱜᱟᱞᱠᱠᱩ ᱥᱮᱥᱟᱢ
|ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ
|<ref>{{Cite web |title=Mazhavil Entertainment Awards 2024: Jagathy is ultimate entertainer; Urvashi, Sathyan Anthikad honoured |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/08/21/mazhavil-entertainment-awards-jagathy-sreekumar-mohanlal-mammootty-amma.html |access-date=2025-09-10 |website=Mazhavil Entertainment Awards 2024: Jagathy is ultimate entertainer; Urvashi, Sathyan Anthikad honoured |language=en}}</ref>
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* IMDb ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ
* ᱤᱱᱥᱴᱟᱜᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱪᱟᱨᱪ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ)]]```
ohq3lireuvtd91lklw11061uel6x1uz
ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ
0
37804
196886
2026-08-15T09:46:06Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person | name = ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ | image = Bharathan (cropped).jpg | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1946|11|14}} | birth_place = [[ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱟᱱᱪᱮᱨᱤ]], ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ<br>(ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196886
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ
| image = Bharathan (cropped).jpg
| image_size =
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1946|11|14}}
| birth_place = [[ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱟᱱᱪᱮᱨᱤ]], ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ<br>(ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| death_date = {{Death date and age|1998|07|30|1946|11|14|df=yes}}
| death_place = [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = {{hlist|ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱥᱠᱟᱞᱯᱴᱚᱨ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ|ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ}}
| years_active = ᱑᱙᱗᱓{{ndash}}᱑᱙᱙᱘
| spouse = [[ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱮ. ᱥᱤ. ᱞᱚᱞᱤᱛᱟ]]
| children = ᱒ (ᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ)
| relatives = ᱯᱤ. ᱮᱱ. ᱢᱮᱱᱚᱱ (ᱠᱟᱠᱟ)
| awards =
}}
'''ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱯᱟᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ''' (᱑᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱖ – ᱓᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱘), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ '''ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ, ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙୮᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱡᱤ. ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱠᱩᱞ (school) ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚᱭ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱤᱞ, ᱠᱚᱢᱚᱞ, ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱨᱟᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱥᱩᱨ ᱮᱱᱠᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱯᱟᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱭᱟᱭᱤᱱᱤ ᱟᱢᱢᱟ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
=== ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ===
ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ, ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱮ. ᱵᱷᱤᱱᱥᱮᱱᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱜᱚᱱᱫᱷᱚᱨᱵᱷᱚᱠᱥᱮᱛᱨᱚᱢ'' (᱑᱙᱗᱒) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱛᱷᱤᱞᱟᱠᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱯᱤ. ᱮᱱ. ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱛᱮ ''ᱯᱨᱚᱭᱟᱱᱚᱢ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱞ-ᱥᱴᱨᱤᱢ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.cinemaofmalayalam.net/bharathan.html |title=Bharathan |work=Cinema of Malayalam |access-date=2011-03-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525204859/http://www.cinemaofmalayalam.net/bharathan.html |archive-date=25 May 2011}}</ref>
=== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ===
ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱭᱟᱱᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱯᱷ-ᱵᱤᱴ ''ᱛᱷᱟᱠᱟᱨᱟ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱠᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱨᱚᱛᱷᱤᱱᱤᱨᱵᱷᱮᱫᱚᱢ'', ''ᱪᱟᱢᱟᱨᱚᱢ'', ''ᱯᱟᱞᱟᱝᱜᱚᱞ'', ''ᱟᱢᱟᱨᱚᱢ'', ᱟᱨ ''ᱵᱚᱭᱥᱟᱞᱤ'' ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/ie/daily/19980731/21250254.html |title=Noted Malayalam film director Bharathan dead |work=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20090626022836/http://www.indianexpress.com/ie/daily/19980731/21250254.html |archive-date=26 June 2009|date=31 July 1998}}</ref>
ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱛᱮ ''ᱨᱚᱛᱷᱤᱱᱤᱨᱵᱷᱮᱫᱚᱢ'' ᱟᱨ ''ᱛᱷᱟᱠᱟᱨᱟ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱨᱚᱛᱷᱤᱱᱤᱨᱵᱷᱮᱫᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱟᱸᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱛᱷᱟᱠᱟᱨᱟ'' ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱡᱳᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱑᱙୮᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱪᱟᱢᱟᱨᱚᱢ'', ''ᱢᱟᱨᱢᱟᱨᱚᱢ'', ''ᱯᱟᱞᱟᱝᱜᱚᱞ'', ''ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ'', ''ᱠᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱮ ᱠᱤᱞᱤᱠᱠᱩᱰᱩ'', ''ᱠᱟᱛᱷᱳᱰᱩ ᱠᱟᱛᱷᱳᱨᱚᱢ'' ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱛ-ᱟᱱ ᱢᱮᱱᱥᱴᱨᱤᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱᱰ ᱮ ᱥᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱡᱩᱜᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱳᱞᱰ (bold) ᱛᱷᱤᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱛᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ'' (᱑᱙۸᱗) ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱢᱮᱱᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
[[File:Lohitadas and Bharathan.jpg|thumb|right|350px|ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟᱫᱟᱥ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱟᱵᱩ ''ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱞᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱾]]
ᱟᱡᱟᱜ ''ᱵᱚᱭᱥᱟᱞᱤ'' (᱑᱙᱘᱘) ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱯᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱜᱟᱢᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱵᱽᱭᱚ ''ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱛᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱫᱽᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱯᱪᱟᱯ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱸᱠᱟ ᱚᱛ-ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱴᱥ (shots) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱟᱢᱟᱨᱚᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮ. ᱠᱮ. ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟᱫᱟᱥ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱭᱤᱞᱥᱴᱳᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱴᱟᱨ-ᱥᱮᱱᱴᱨᱤᱠ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱟᱡᱤ ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ ᱢᱟᱜᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱦᱤᱴ (Industry Hit) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱷᱟᱡᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱤᱢᱮᱠ (remake) ᱞᱮᱱᱟ (ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ''ᱵᱤᱨᱟᱥᱚᱛ'') ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ''ᱟᱨᱟᱵᱷᱚᱢ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴᱦᱟᱣᱩᱥ (arthouse) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ''ᱱᱤᱫᱽᱨᱟ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱡᱳᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱱᱤᱫᱽᱨᱟ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱮ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱨᱚᱛᱷᱤᱱᱤᱨᱵᱷᱮᱫᱚᱢ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱴᱤ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱣᱮᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ''ᱠᱮᱞᱤ'' ᱨᱮ "ᱛᱷᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱟᱞᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ ᱱᱳᱠᱠᱤ" ᱟᱨ ''ᱪᱤᱞᱟᱢᱵᱩ'' ᱨᱮ "ᱛᱷᱟᱨᱩᱢ ᱛᱷᱟᱞᱤᱨᱩᱢ ᱢᱤᱡᱷᱤᱯᱩᱴᱴᱤ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮ ''ᱠᱟᱛᱷᱳᱰᱩ ᱠᱟᱛᱷᱳᱨᱚᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱭᱴᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱤ. ᱟᱨ. ᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ''ᱠᱮᱞᱤ'' ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ==
ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱞᱳᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱮᱥᱠᱮᱯᱤᱡᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱥᱴᱨᱤᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ "ᱤᱥᱴᱟᱨ-ᱥᱮᱱᱴᱨᱤᱠ" ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱱᱮᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱟᱶ ᱠᱚᱢᱯᱨᱚᱢᱟᱭᱤᱡᱽ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ, ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱡᱤ. ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱮᱱᱮᱛ-ᱟᱱ ᱢᱮᱱᱥᱴᱨᱤᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱨᱴᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ "ᱛᱟᱞᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ"<ref>{{Cite web |date=2022-04-26 |title=John Paul was an important voice of middle-of-the-road Malayalam cinema in the 1980s |url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/the-storyteller-5-john-paul-film-industry-malyalam-director-7887291/ |access-date=2025-01-28 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛᱟᱱ ᱥᱚᱴ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱯᱷᱨᱮᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱯᱟᱞᱟᱝᱜᱚᱞ'' ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱠ ᱥᱮ ''ᱟᱢᱟᱨᱚᱢ'' ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ) ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱥᱴᱳᱨᱤᱵᱳᱨᱰ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱛᱷᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱞᱰ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱭ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ''ᱨᱚᱛᱷᱤᱱᱤᱨᱵᱷᱮᱫᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱱᱮᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ-ᱠᱟᱢᱤᱝ-ᱚᱯᱷ-ᱮᱡᱽ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ''ᱪᱟᱢᱟᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱠᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱮ ᱠᱤᱞᱤᱠᱠᱩᱰᱩ'' ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ, ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱠᱟᱛᱷᱳᱰᱩ ᱠᱟᱛᱷᱳᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱱᱵᱷᱟᱥ , ᱰᱤᱴᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ, ᱟᱨ ᱱᱮᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱳᱠᱚᱥ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ''ᱵᱚᱭᱥᱟᱞᱤ'', ''ᱟᱢᱟᱨᱚᱢ'', ''ᱛᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'', ᱟᱨ ''ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ ᱢᱟᱜᱟᱱ'') ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱢᱮᱴᱤᱠ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱵᱚᱭᱥᱟᱞᱤ'' ᱟᱨ ''ᱟᱢᱟᱨᱚᱢ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱟᱢᱵᱟᱴ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ) ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱪᱢᱟᱨᱠ ᱮ ᱥᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱛᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱭᱞᱤᱥᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱦᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱛᱷᱤᱢ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱰᱨᱚᱯ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ (''ᱫᱮᱵᱷᱟᱨᱟᱜᱟᱢ'', ''ᱪᱩᱨᱚᱢ'' ᱟᱨ ''ᱯᱨᱤᱭᱩᱨᱟᱞᱩ'') ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱰᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱜᱩᱨ ==
ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱕᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱪᱩᱨᱚᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱯᱟᱛ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱮ. ᱥᱤ. ᱞᱚᱞᱤᱛᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="TH">{{cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2010/11/26/stories/2010112651100400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108143954/http://www.hindu.com/fr/2010/11/26/stories/2010112651100400.htm|url-status=dead|archive-date=8 November 2012|title=Emotional reunion|access-date=26 November 2010|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|date=17 June 2011}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ - ᱥᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱟᱨ ᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;"
|-
! scope="col" style="width: 2em;" | ᱥᱮᱨᱢᱟ
! scope="col" style="width: 10em;" | ᱯᱷᱤᱞᱢ
! scope="col" style="width: 2em;" | ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
! scope="col" style="width: 2em;" | ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
! scope="col" style="width: 2em;" | ᱟᱨᱴ-ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
! scope="col" style="width: 2em;" | ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ
! scope="col" style="width: 2em;" | ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ
! scope="col" style="width: 10em;" | ᱱᱳᱴᱥ
! scope="col" style="width: 1em;" class="unsortable"| {{Abbr|ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|Reference}}
|-
| ᱑᱙᱗᱒
! scope="row" | ''[[ᱪᱮᱢᱵᱟᱨᱟᱛᱷᱤ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱒
! scope="row" | ''ᱜᱚᱱᱫᱷᱚᱨᱵᱷᱚᱠᱥᱮᱛᱨᱚᱢ''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱓
! scope="row" | ''[[ᱪᱮᱱᱫᱟ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱪᱮᱱᱫᱟ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙৭᱓
! scope="row" | ''[[ᱫᱷᱟᱨᱢᱟᱭᱩᱫᱷᱟᱢ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱓
! scope="row" | ''[[ᱯᱳᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱠᱳᱴᱴᱟ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱓
! scope="row" | ''[[ᱮᱱᱤᱯᱯᱟᱫᱤᱠᱟᱞ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱮᱱᱤᱯᱯᱟᱫᱤᱠᱟᱞ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱓
! scope="row" | ''[[ᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱤᱠᱠᱩᱴᱴᱤ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱔
! scope="row" | ''[[ᱨᱟᱡᱟᱦᱟᱢᱥᱟᱢ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱔
! scope="row" | ''[[ᱪᱟᱠᱨᱟᱵᱷᱟᱠᱟᱢ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱔
! scope="row" | ''[[ᱱᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱠᱟᱞ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱔
! scope="row" | ''[[ᱢᱟᱱᱭᱟᱥᱨᱤ ᱵᱤᱥᱣᱟᱢᱤᱛᱨᱟᱱ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱔
! scope="row" | ''[[ᱢᱩᱪᱤᱴᱴᱩᱠᱟᱞᱤᱠᱠᱟᱨᱟᱱᱛᱮ ᱢᱟᱠᱟᱞ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱕
! scope="row" | ''[[ᱯᱨᱚᱭᱟᱱᱚᱢ (᱑᱙᱗᱕ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱯᱨᱚᱭᱟᱱᱚᱢ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱖
! scope="row" | ''[[ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱠᱠᱟᱞᱞᱩ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱖
! scope="row" | ''[[ᱯᱳᱱᱱᱤ (᱑᱙᱗᱖ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱯᱳᱱᱱᱤ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱖
! scope="row" | ''ᱭᱩᱫᱷᱟᱠᱟᱱᱰᱟᱢ''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱗
! scope="row" | ''[[ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ ᱠᱮᱥᱟᱵᱷᱟᱱ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ ᱠᱮᱥᱟᱵᱷᱟᱱ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱘
! scope="row" | ''[[ᱨᱚᱛᱷᱤᱱᱤᱨᱵᱷᱮᱫᱚᱢ (᱑᱙᱗᱘ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱨᱚᱛᱷᱤᱱᱤᱨᱵᱷᱮᱫᱚᱢ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙৭᱘
! scope="row" | ''[[ᱟᱱᱤᱭᱟᱨᱟ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱘
! scope="row" | ''[[ᱱᱡᱟᱱ ᱱᱡᱟᱱ ᱢᱟᱛᱷᱨᱟᱢ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱘
! scope="row" | ''[[ᱟᱨᱟᱵᱷᱚᱢ]]''
| {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱙
! scope="row" | ''[[ᱛᱷᱟᱠᱟᱨᱟ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱐
! scope="row" | ''[[ᱞᱳᱨᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱞᱳᱨᱤ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱐
! scope="row" | ''[[ᱥᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱤᱨᱤ (᱑᱙᱘᱐ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱥᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱤᱨᱤ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ||
|-
| ᱑᱙᱘᱐
! scope="row" | ''[[ᱪᱟᱢᱟᱨᱚᱢ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱑
! scope="row" | ''[[ᱱᱤᱫᱽᱨᱟ (᱑᱙᱘᱑ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱱᱤᱫᱽᱨᱟ]]''
| {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱑
! scope="row" | ''ᱯᱟᱞᱟᱝᱜᱚᱞ''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱑
! scope="row" | ''[[ᱯᱟᱨᱟᱱᱠᱤᱢᱟᱞᱟ (᱑᱙᱘᱑ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱯᱟᱨᱟᱱᱠᱤᱢᱟᱞᱟ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱑
! scope="row" | ''[[ᱪᱟᱴᱴᱟ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱪᱟᱴᱴᱟ]]''
| {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱑
! scope="row" | ''ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱷᱤ''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱒
! scope="row" | ''[[ᱢᱟᱨᱢᱟᱨᱚᱢ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱒
! scope="row" | ''[[ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱓
! scope="row" | ''[[ᱤᱱᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || || {{yes}} || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱓
! scope="row" | ''[[ᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟ ᱢᱟᱭᱟᱝᱜᱩᱢ ᱱᱮᱨᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱓
! scope="row" | ''[[ᱠᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱮ ᱠᱤᱞᱤᱠᱠᱩᱰᱩ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱔
! scope="row" | ''[[ᱮᱱᱛᱮ ᱩᱯᱟᱥᱟᱱᱟ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
|-
| ᱑᱙᱘᱕
! scope="row" | ''[[ᱠᱟᱛᱷᱳᱰᱩ ᱠᱟᱛᱷᱳᱨᱚᱢ]]''
| {{yes}} || || || {{yes}} || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱔
! scope="row" | ''[[ᱤᱛᱷᱤᱨᱤᱯᱩᱵᱷᱮ ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱵᱷᱮ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱕
! scope="row" | ''[[ᱳᱡᱷᱤᱵᱷᱩᱠᱟᱞᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱕
! scope="row" | ''ᱳᱱᱡᱟᱞᱟᱰᱩᱢ ᱩᱨᱟᱵᱷᱩᱜᱟᱞ''
| {{yes}} || || || || || ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ||
|-
| ᱑᱙᱘᱖
! scope="row" | ''[[ᱪᱤᱞᱟᱢᱵᱩ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱖
! scope="row" | ''[[ᱯᱨᱟᱱᱟᱢᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || || || || ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ||
|-
| ᱑᱙᱘᱗
! scope="row" | ''[[ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱛᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || {{yes}} || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱗
! scope="row" | ''[[ᱱᱤᱞᱟ ᱠᱩᱨᱤᱱᱡᱤ ᱯᱩᱛᱷᱟᱯᱯᱳᱞ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱘
! scope="row" | ''[[ᱵᱚᱭᱥᱟᱞᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱵᱚᱭᱥᱟᱞᱤ]]''
| {{yes}} || || || || {{yes}} || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱙
! scope="row" | ''[[ᱳᱨᱩ ᱥᱟᱭᱟᱦᱱᱟᱛᱷᱤᱱᱛᱮ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || {{yes}} || ||
|-
| ᱑᱙᱙᱐
! scope="row" | ''[[ᱛᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱨᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || {{yes}} || || ||
|-
| ᱑᱙᱙᱐
! scope="row" | ''[[ᱢᱟᱞᱩᱴᱴᱤ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱙᱑
! scope="row" | ''[[ᱟᱢᱟᱨᱚᱢ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱙᱑
! scope="row" | ''[[ᱠᱮᱞᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱠᱮᱞᱤ]]''
| {{yes}} ||{{yes}}|| || {{yes}} || || ||
|-
| ᱑᱙᱙᱒
! scope="row" | ''[[ᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢᱯᱩ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ||
|-
| ᱑᱙۹᱒
! scope="row" | ''[[ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ ᱢᱟᱜᱟᱱ]]''
| {{yes}} || || || || || ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ||
|-
| ᱑᱙᱙᱓
! scope="row" | ''[[ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱞᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙۹᱓
! scope="row" | ''[[ᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ (᱑᱙᱙᱓ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱙᱓
! scope="row" | ''[[ᱯᱟᱫᱷᱮᱭᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱙᱖
! scope="row" | ''[[ᱫᱮᱵᱷᱟᱨᱟᱜᱟᱢ]]''
| {{yes}} || {{yes}} || || || || ||
|-
| ᱑᱙۹᱗
! scope="row" | ''ᱪᱩᱨᱚᱢ''
| {{yes}} || {{yes}} || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱙᱘
! scope="row" | ''ᱯᱨᱤᱭᱩᱨᱟᱞᱩ''
| {{yes}} || {{yes}} || || || || ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ; ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ''ᱢᱟᱱᱡᱤᱨᱟᱫᱷᱣᱟᱱᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ||
|-
|}
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
=== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ===
᱑᱙᱙᱒: ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱼ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ ᱢᱟᱜᱟᱱ
=== ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ===
* ᱑᱙᱗᱙: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ''ᱛᱷᱟᱠᱟᱨᱟ''
* ᱑᱙᱘᱐: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ''ᱪᱟᱢᱟᱨᱚᱢ''
* ᱑᱙᱘᱔: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ''ᱤᱛᱷᱤᱨᱤ ᱯᱩᱵᱷᱮ ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱵᱷᱮ''
=== ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (Kerala State Film Awards) ===
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ !! ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
|᱑᱙᱗᱕||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]]||''[[ᱯᱨᱚᱭᱟᱱᱚᱢ (᱑᱙᱗᱕ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱯᱨᱚᱭᱟᱱᱚᱢ]]''
|-
|᱑᱙᱗᱙||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]]||''[[ᱛᱷᱟᱠᱟᱨᱟ]]''
|-
|᱑᱙᱘᱐||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]]||''[[ᱪᱟᱢᱟᱨᱚᱢ]]''
|-
|᱑᱙᱘᱐||[[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ]]||''[[ᱪᱟᱢᱟᱨᱚᱢ]]''
|-
|᱑᱙᱘᱑||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]]||''ᱪᱟᱴᱴᱟ''
|-
|᱑᱙᱘᱒||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ]]||''[[ᱢᱟᱨᱢᱟᱨᱚᱢ]]''
|-
|᱑᱙᱘᱒||[[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ]]||''[[ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ]]''
|-
|᱑᱙᱘᱒||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]]||''[[ᱢᱟᱨᱢᱟᱨᱚᱢ]]'',<br />''[[ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ]]''
|-
|᱑᱙᱘᱒||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]]||''[[ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ]]''
|-
|᱑᱙᱘᱔||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]]||''[[ᱤᱛᱷᱤᱨᱤ ᱯᱩᱵᱷᱮ ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱵᱷᱮ]]''
|-
|᱑᱙᱘᱗||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ]]||''[[ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱛᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ]]''
|-
|᱑᱙᱙᱒||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ]]||''[[ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱞᱟᱢ]]''
|}
== ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ==
[[ᱠᱮ. ᱵᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱩ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ [[ᱨᱮᱠᱷᱟᱪᱤᱛᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱳᱯᱷᱤᱱ ᱴᱤ ᱪᱟᱠᱳ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{Commons category|Bharathan}}
* {{IMDb name|id=0080245}}
*[[:ml:ഭരതന് (ചലച്ചിത്ര സംവിധായകന്)]]
* [http://sv1.mathrubhumi.com/specials/bharathan/ Festschrift by ''Mathrubhumi'']
*{{cite web|url=http://cs.nyu.edu/kandathi/bharathan.html |title=Bharathan |access-date=2010-06-13 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214115454/http://cs.nyu.edu/kandathi/bharathan.html |archive-date=14 February 2012}}
* [https://web.archive.org/web/20110525204859/http://www.cinemaofmalayalam.net/bharathan.html cinemaofmalayalam.net: Profile]
* [https://web.archive.org/web/20140412153224/http://www.prd.kerala.gov.in/malayalamcinemamore.htm prd.kerala.gov.in: Malayalam Cinema Introduction]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱖ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱘ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
nksxtfpgsk5q7ekewn0x3fyaxb6ci53
196887
196886
2026-08-15T09:47:02Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
196887
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ
| image = Bharathan (cropped).jpg
| image_size =
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1946|11|14}}
| birth_place = [[ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱟᱱᱪᱮᱨᱤ]], ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ<br>(ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| death_date = {{Death date and age|1998|07|30|1946|11|14|df=yes}}
| death_place = [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = {{hlist|ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱥᱠᱟᱞᱯᱴᱚᱨ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ|ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ}}
| years_active = ᱑᱙᱗᱓{{ndash}}᱑᱙᱙᱘
| spouse = [[ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱮ. ᱥᱤ. ᱞᱚᱞᱤᱛᱟ]]
| children = ᱒ (ᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ)
| relatives = ᱯᱤ. ᱮᱱ. ᱢᱮᱱᱚᱱ (ᱠᱟᱠᱟ)
| awards =
}}
'''ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱯᱟᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ''' (᱑᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱖ – ᱓᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱘), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ '''ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ, ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱡᱤ. ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚᱭ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱤᱞ, ᱠᱚᱢᱚᱞ, ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱨᱟᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱥᱩᱨ ᱮᱱᱠᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱯᱟᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱭᱟᱭᱤᱱᱤ ᱟᱢᱢᱟ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
=== ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ===
ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ, ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱮ. ᱵᱷᱤᱱᱥᱮᱱᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱜᱚᱱᱫᱷᱚᱨᱵᱷᱚᱠᱥᱮᱛᱨᱚᱢ'' (᱑᱙᱗᱒) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱛᱷᱤᱞᱟᱠᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱯᱤ. ᱮᱱ. ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱛᱮ ''ᱯᱨᱚᱭᱟᱱᱚᱢ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱞ-ᱥᱴᱨᱤᱢ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.cinemaofmalayalam.net/bharathan.html |title=Bharathan |work=Cinema of Malayalam |access-date=2011-03-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525204859/http://www.cinemaofmalayalam.net/bharathan.html |archive-date=25 May 2011}}</ref>
=== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ===
ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱭᱟᱱᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱯᱷ-ᱵᱤᱴ ''ᱛᱷᱟᱠᱟᱨᱟ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱠᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱨᱚᱛᱷᱤᱱᱤᱨᱵᱷᱮᱫᱚᱢ'', ''ᱪᱟᱢᱟᱨᱚᱢ'', ''ᱯᱟᱞᱟᱝᱜᱚᱞ'', ''ᱟᱢᱟᱨᱚᱢ'', ᱟᱨ ''ᱵᱚᱭᱥᱟᱞᱤ'' ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/ie/daily/19980731/21250254.html |title=Noted Malayalam film director Bharathan dead |work=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20090626022836/http://www.indianexpress.com/ie/daily/19980731/21250254.html |archive-date=26 June 2009|date=31 July 1998}}</ref>
ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱛᱮ ''ᱨᱚᱛᱷᱤᱱᱤᱨᱵᱷᱮᱫᱚᱢ'' ᱟᱨ ''ᱛᱷᱟᱠᱟᱨᱟ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱨᱚᱛᱷᱤᱱᱤᱨᱵᱷᱮᱫᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱟᱸᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱛᱷᱟᱠᱟᱨᱟ'' ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱡᱳᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱑᱙୮᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱪᱟᱢᱟᱨᱚᱢ'', ''ᱢᱟᱨᱢᱟᱨᱚᱢ'', ''ᱯᱟᱞᱟᱝᱜᱚᱞ'', ''ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ'', ''ᱠᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱮ ᱠᱤᱞᱤᱠᱠᱩᱰᱩ'', ''ᱠᱟᱛᱷᱳᱰᱩ ᱠᱟᱛᱷᱳᱨᱚᱢ'' ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱛ-ᱟᱱ ᱢᱮᱱᱥᱴᱨᱤᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱᱰ ᱮ ᱥᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱡᱩᱜᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱳᱞᱰ (bold) ᱛᱷᱤᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱛᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ'' (᱑᱙۸᱗) ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱢᱮᱱᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
[[File:Lohitadas and Bharathan.jpg|thumb|right|350px|ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟᱫᱟᱥ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱟᱵᱩ ''ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱞᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱾]]
ᱟᱡᱟᱜ ''ᱵᱚᱭᱥᱟᱞᱤ'' (᱑᱙᱘᱘) ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱯᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱜᱟᱢᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱵᱽᱭᱚ ''ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱛᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱫᱽᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱯᱪᱟᱯ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱸᱠᱟ ᱚᱛ-ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱴᱥ (shots) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱟᱢᱟᱨᱚᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮ. ᱠᱮ. ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟᱫᱟᱥ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱭᱤᱞᱥᱴᱳᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱴᱟᱨ-ᱥᱮᱱᱴᱨᱤᱠ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱟᱡᱤ ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ ᱢᱟᱜᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱦᱤᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱷᱟᱡᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱞᱮᱱᱟ (ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ''ᱵᱤᱨᱟᱥᱚᱛ'') ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ''ᱟᱨᱟᱵᱷᱚᱢ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴᱦᱟᱣᱩᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ''ᱱᱤᱫᱽᱨᱟ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱡᱳᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱱᱤᱫᱽᱨᱟ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱮ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱨᱚᱛᱷᱤᱱᱤᱨᱵᱷᱮᱫᱚᱢ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱴᱤ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱣᱮᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ''ᱠᱮᱞᱤ'' ᱨᱮ "ᱛᱷᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱟᱞᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ ᱱᱳᱠᱠᱤ" ᱟᱨ ''ᱪᱤᱞᱟᱢᱵᱩ'' ᱨᱮ "ᱛᱷᱟᱨᱩᱢ ᱛᱷᱟᱞᱤᱨᱩᱢ ᱢᱤᱡᱷᱤᱯᱩᱴᱴᱤ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮ ''ᱠᱟᱛᱷᱳᱰᱩ ᱠᱟᱛᱷᱳᱨᱚᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱭᱴᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱤ. ᱟᱨ. ᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ''ᱠᱮᱞᱤ'' ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ==
ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱞᱳᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱮᱥᱠᱮᱯᱤᱡᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱥᱴᱨᱤᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ "ᱤᱥᱴᱟᱨ-ᱥᱮᱱᱴᱨᱤᱠ" ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱱᱮᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱟᱶ ᱠᱚᱢᱯᱨᱚᱢᱟᱭᱤᱡᱽ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ, ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱡᱤ. ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱮᱱᱮᱛ-ᱟᱱ ᱢᱮᱱᱥᱴᱨᱤᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱨᱴᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ "ᱛᱟᱞᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ"<ref>{{Cite web |date=2022-04-26 |title=John Paul was an important voice of middle-of-the-road Malayalam cinema in the 1980s |url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/the-storyteller-5-john-paul-film-industry-malyalam-director-7887291/ |access-date=2025-01-28 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛᱟᱱ ᱥᱚᱴ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱯᱷᱨᱮᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱯᱟᱞᱟᱝᱜᱚᱞ'' ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱠ ᱥᱮ ''ᱟᱢᱟᱨᱚᱢ'' ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ) ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱥᱴᱳᱨᱤᱵᱳᱨᱰ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱛᱷᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱞᱰ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱭ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ''ᱨᱚᱛᱷᱤᱱᱤᱨᱵᱷᱮᱫᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱱᱮᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ-ᱠᱟᱢᱤᱝ-ᱚᱯᱷ-ᱮᱡᱽ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ''ᱪᱟᱢᱟᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱠᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱮ ᱠᱤᱞᱤᱠᱠᱩᱰᱩ'' ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ, ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱠᱟᱛᱷᱳᱰᱩ ᱠᱟᱛᱷᱳᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱱᱵᱷᱟᱥ , ᱰᱤᱴᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ, ᱟᱨ ᱱᱮᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱳᱠᱚᱥ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ''ᱵᱚᱭᱥᱟᱞᱤ'', ''ᱟᱢᱟᱨᱚᱢ'', ''ᱛᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'', ᱟᱨ ''ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ ᱢᱟᱜᱟᱱ'') ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱢᱮᱴᱤᱠ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱵᱚᱭᱥᱟᱞᱤ'' ᱟᱨ ''ᱟᱢᱟᱨᱚᱢ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱟᱢᱵᱟᱴ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ) ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱪᱢᱟᱨᱠ ᱮ ᱥᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱛᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱭᱞᱤᱥᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱦᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱛᱷᱤᱢ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱰᱨᱚᱯ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ (''ᱫᱮᱵᱷᱟᱨᱟᱜᱟᱢ'', ''ᱪᱩᱨᱚᱢ'' ᱟᱨ ''ᱯᱨᱤᱭᱩᱨᱟᱞᱩ'') ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱰᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱜᱩᱨ ==
ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱕᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱪᱩᱨᱚᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱯᱟᱛ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱮ. ᱥᱤ. ᱞᱚᱞᱤᱛᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="TH">{{cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2010/11/26/stories/2010112651100400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108143954/http://www.hindu.com/fr/2010/11/26/stories/2010112651100400.htm|url-status=dead|archive-date=8 November 2012|title=Emotional reunion|access-date=26 November 2010|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|date=17 June 2011}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ - ᱥᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱟᱨ ᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;"
|-
! scope="col" style="width: 2em;" | ᱥᱮᱨᱢᱟ
! scope="col" style="width: 10em;" | ᱯᱷᱤᱞᱢ
! scope="col" style="width: 2em;" | ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
! scope="col" style="width: 2em;" | ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
! scope="col" style="width: 2em;" | ᱟᱨᱴ-ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
! scope="col" style="width: 2em;" | ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ
! scope="col" style="width: 2em;" | ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ
! scope="col" style="width: 10em;" | ᱱᱳᱴᱥ
! scope="col" style="width: 1em;" class="unsortable"| {{Abbr|ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|Reference}}
|-
| ᱑᱙᱗᱒
! scope="row" | ''[[ᱪᱮᱢᱵᱟᱨᱟᱛᱷᱤ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱒
! scope="row" | ''ᱜᱚᱱᱫᱷᱚᱨᱵᱷᱚᱠᱥᱮᱛᱨᱚᱢ''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱓
! scope="row" | ''[[ᱪᱮᱱᱫᱟ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱪᱮᱱᱫᱟ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙৭᱓
! scope="row" | ''[[ᱫᱷᱟᱨᱢᱟᱭᱩᱫᱷᱟᱢ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱓
! scope="row" | ''[[ᱯᱳᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱠᱳᱴᱴᱟ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱓
! scope="row" | ''[[ᱮᱱᱤᱯᱯᱟᱫᱤᱠᱟᱞ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱮᱱᱤᱯᱯᱟᱫᱤᱠᱟᱞ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱓
! scope="row" | ''[[ᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱤᱠᱠᱩᱴᱴᱤ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱔
! scope="row" | ''[[ᱨᱟᱡᱟᱦᱟᱢᱥᱟᱢ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱔
! scope="row" | ''[[ᱪᱟᱠᱨᱟᱵᱷᱟᱠᱟᱢ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱔
! scope="row" | ''[[ᱱᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱠᱟᱞ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱔
! scope="row" | ''[[ᱢᱟᱱᱭᱟᱥᱨᱤ ᱵᱤᱥᱣᱟᱢᱤᱛᱨᱟᱱ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱔
! scope="row" | ''[[ᱢᱩᱪᱤᱴᱴᱩᱠᱟᱞᱤᱠᱠᱟᱨᱟᱱᱛᱮ ᱢᱟᱠᱟᱞ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱕
! scope="row" | ''[[ᱯᱨᱚᱭᱟᱱᱚᱢ (᱑᱙᱗᱕ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱯᱨᱚᱭᱟᱱᱚᱢ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱖
! scope="row" | ''[[ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱠᱠᱟᱞᱞᱩ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱖
! scope="row" | ''[[ᱯᱳᱱᱱᱤ (᱑᱙᱗᱖ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱯᱳᱱᱱᱤ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱖
! scope="row" | ''ᱭᱩᱫᱷᱟᱠᱟᱱᱰᱟᱢ''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱗
! scope="row" | ''[[ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ ᱠᱮᱥᱟᱵᱷᱟᱱ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ ᱠᱮᱥᱟᱵᱷᱟᱱ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱘
! scope="row" | ''[[ᱨᱚᱛᱷᱤᱱᱤᱨᱵᱷᱮᱫᱚᱢ (᱑᱙᱗᱘ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱨᱚᱛᱷᱤᱱᱤᱨᱵᱷᱮᱫᱚᱢ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙৭᱘
! scope="row" | ''[[ᱟᱱᱤᱭᱟᱨᱟ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱘
! scope="row" | ''[[ᱱᱡᱟᱱ ᱱᱡᱟᱱ ᱢᱟᱛᱷᱨᱟᱢ]]''
| || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱘
! scope="row" | ''[[ᱟᱨᱟᱵᱷᱚᱢ]]''
| {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱗᱙
! scope="row" | ''[[ᱛᱷᱟᱠᱟᱨᱟ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱐
! scope="row" | ''[[ᱞᱳᱨᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱞᱳᱨᱤ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱐
! scope="row" | ''[[ᱥᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱤᱨᱤ (᱑᱙᱘᱐ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱥᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱤᱨᱤ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ||
|-
| ᱑᱙᱘᱐
! scope="row" | ''[[ᱪᱟᱢᱟᱨᱚᱢ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱑
! scope="row" | ''[[ᱱᱤᱫᱽᱨᱟ (᱑᱙᱘᱑ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱱᱤᱫᱽᱨᱟ]]''
| {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱑
! scope="row" | ''ᱯᱟᱞᱟᱝᱜᱚᱞ''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱑
! scope="row" | ''[[ᱯᱟᱨᱟᱱᱠᱤᱢᱟᱞᱟ (᱑᱙᱘᱑ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱯᱟᱨᱟᱱᱠᱤᱢᱟᱞᱟ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱑
! scope="row" | ''[[ᱪᱟᱴᱴᱟ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱪᱟᱴᱴᱟ]]''
| {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱑
! scope="row" | ''ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱷᱤ''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱒
! scope="row" | ''[[ᱢᱟᱨᱢᱟᱨᱚᱢ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱒
! scope="row" | ''[[ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱓
! scope="row" | ''[[ᱤᱱᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || || {{yes}} || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱓
! scope="row" | ''[[ᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟ ᱢᱟᱭᱟᱝᱜᱩᱢ ᱱᱮᱨᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱓
! scope="row" | ''[[ᱠᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱮ ᱠᱤᱞᱤᱠᱠᱩᱰᱩ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱔
! scope="row" | ''[[ᱮᱱᱛᱮ ᱩᱯᱟᱥᱟᱱᱟ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
|-
| ᱑᱙᱘᱕
! scope="row" | ''[[ᱠᱟᱛᱷᱳᱰᱩ ᱠᱟᱛᱷᱳᱨᱚᱢ]]''
| {{yes}} || || || {{yes}} || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱔
! scope="row" | ''[[ᱤᱛᱷᱤᱨᱤᱯᱩᱵᱷᱮ ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱵᱷᱮ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱕
! scope="row" | ''[[ᱳᱡᱷᱤᱵᱷᱩᱠᱟᱞᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱕
! scope="row" | ''ᱳᱱᱡᱟᱞᱟᱰᱩᱢ ᱩᱨᱟᱵᱷᱩᱜᱟᱞ''
| {{yes}} || || || || || ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ||
|-
| ᱑᱙᱘᱖
! scope="row" | ''[[ᱪᱤᱞᱟᱢᱵᱩ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱖
! scope="row" | ''[[ᱯᱨᱟᱱᱟᱢᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || || || || ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ||
|-
| ᱑᱙᱘᱗
! scope="row" | ''[[ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱛᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || {{yes}} || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱗
! scope="row" | ''[[ᱱᱤᱞᱟ ᱠᱩᱨᱤᱱᱡᱤ ᱯᱩᱛᱷᱟᱯᱯᱳᱞ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱘
! scope="row" | ''[[ᱵᱚᱭᱥᱟᱞᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱵᱚᱭᱥᱟᱞᱤ]]''
| {{yes}} || || || || {{yes}} || ||
|-
| ᱑᱙᱘᱙
! scope="row" | ''[[ᱳᱨᱩ ᱥᱟᱭᱟᱦᱱᱟᱛᱷᱤᱱᱛᱮ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || {{yes}} || ||
|-
| ᱑᱙᱙᱐
! scope="row" | ''[[ᱛᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱨᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || {{yes}} || || ||
|-
| ᱑᱙᱙᱐
! scope="row" | ''[[ᱢᱟᱞᱩᱴᱴᱤ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ||
|-
| ᱑᱙᱙᱑
! scope="row" | ''[[ᱟᱢᱟᱨᱚᱢ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱙᱑
! scope="row" | ''[[ᱠᱮᱞᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱠᱮᱞᱤ]]''
| {{yes}} ||{{yes}}|| || {{yes}} || || ||
|-
| ᱑᱙᱙᱒
! scope="row" | ''[[ᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢᱯᱩ]]''
| {{yes}} || || {{yes}} || || || ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ||
|-
| ᱑᱙۹᱒
! scope="row" | ''[[ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ ᱢᱟᱜᱟᱱ]]''
| {{yes}} || || || || || ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ||
|-
| ᱑᱙᱙᱓
! scope="row" | ''[[ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱞᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙۹᱓
! scope="row" | ''[[ᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ (᱑᱙᱙᱓ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱙᱓
! scope="row" | ''[[ᱯᱟᱫᱷᱮᱭᱟᱢ]]''
| {{yes}} || || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱙᱖
! scope="row" | ''[[ᱫᱮᱵᱷᱟᱨᱟᱜᱟᱢ]]''
| {{yes}} || {{yes}} || || || || ||
|-
| ᱑᱙۹᱗
! scope="row" | ''ᱪᱩᱨᱚᱢ''
| {{yes}} || {{yes}} || || || || ||
|-
| ᱑᱙᱙᱘
! scope="row" | ''ᱯᱨᱤᱭᱩᱨᱟᱞᱩ''
| {{yes}} || {{yes}} || || || || ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ; ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ''ᱢᱟᱱᱡᱤᱨᱟᱫᱷᱣᱟᱱᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ||
|-
|}
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
=== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ===
᱑᱙᱙᱒: ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱼ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨ ᱢᱟᱜᱟᱱ
=== ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ===
* ᱑᱙᱗᱙: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ''ᱛᱷᱟᱠᱟᱨᱟ''
* ᱑᱙᱘᱐: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ''ᱪᱟᱢᱟᱨᱚᱢ''
* ᱑᱙᱘᱔: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ''ᱤᱛᱷᱤᱨᱤ ᱯᱩᱵᱷᱮ ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱵᱷᱮ''
=== ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (Kerala State Film Awards) ===
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ !! ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
|᱑᱙᱗᱕||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]]||''[[ᱯᱨᱚᱭᱟᱱᱚᱢ (᱑᱙᱗᱕ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱯᱨᱚᱭᱟᱱᱚᱢ]]''
|-
|᱑᱙᱗᱙||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]]||''[[ᱛᱷᱟᱠᱟᱨᱟ]]''
|-
|᱑᱙᱘᱐||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]]||''[[ᱪᱟᱢᱟᱨᱚᱢ]]''
|-
|᱑᱙᱘᱐||[[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ]]||''[[ᱪᱟᱢᱟᱨᱚᱢ]]''
|-
|᱑᱙᱘᱑||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]]||''ᱪᱟᱴᱴᱟ''
|-
|᱑᱙᱘᱒||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ]]||''[[ᱢᱟᱨᱢᱟᱨᱚᱢ]]''
|-
|᱑᱙᱘᱒||[[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ]]||''[[ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ]]''
|-
|᱑᱙᱘᱒||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]]||''[[ᱢᱟᱨᱢᱟᱨᱚᱢ]]'',<br />''[[ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ]]''
|-
|᱑᱙᱘᱒||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]]||''[[ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ]]''
|-
|᱑᱙᱘᱔||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]]||''[[ᱤᱛᱷᱤᱨᱤ ᱯᱩᱵᱷᱮ ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱵᱷᱮ]]''
|-
|᱑᱙᱘᱗||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ]]||''[[ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱛᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ]]''
|-
|᱑᱙᱙᱒||[[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ]]||''[[ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱞᱟᱢ]]''
|}
== ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ==
[[ᱠᱮ. ᱵᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱩ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ [[ᱨᱮᱠᱷᱟᱪᱤᱛᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱳᱯᱷᱤᱱ ᱴᱤ ᱪᱟᱠᱳ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{Commons category|Bharathan}}
* {{IMDb name|id=0080245}}
*[[:ml:ഭരതന് (ചലച്ചിത്ര സംവിധായകന്)]]
* [http://sv1.mathrubhumi.com/specials/bharathan/ Festschrift by ''Mathrubhumi'']
*{{cite web|url=http://cs.nyu.edu/kandathi/bharathan.html |title=Bharathan |access-date=2010-06-13 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214115454/http://cs.nyu.edu/kandathi/bharathan.html |archive-date=14 February 2012}}
* [https://web.archive.org/web/20110525204859/http://www.cinemaofmalayalam.net/bharathan.html cinemaofmalayalam.net: Profile]
* [https://web.archive.org/web/20140412153224/http://www.prd.kerala.gov.in/malayalamcinemamore.htm prd.kerala.gov.in: Malayalam Cinema Introduction]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱖ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱘ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
iyl5e58y2tecd9bksor3ig2397x1i9p
ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ
0
37805
196888
2026-08-15T09:54:46Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person | name = ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ | image = Bichu Thirumala.jpg | image_size = | birth_name = ᱵᱤ. ᱥᱤᱵᱚᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ | birth_date = {{birth date|df=y|1942|02|13}} | birth_place = ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_da..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196888
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ
| image = Bichu Thirumala.jpg
| image_size =
| birth_name = ᱵᱤ. ᱥᱤᱵᱚᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ
| birth_date = {{birth date|df=y|1942|02|13}}
| birth_place = ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date = {{death date and age|df=yes|2021|11|26|1942|02|13}}
| death_place = ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = {{ubl|ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ}}
| years_active = ᱑᱙᱗᱒–᱒᱐᱒᱑
| children = ᱥᱩᱢᱚᱱ ᱵᱤᱪᱩ
| awards = {{ubl|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱥᱴᱮᱞᱤᱭᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱵᱟᱢᱟᱫᱮᱵᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱥᱨᱤ ᱪᱤᱛᱷᱤᱨᱟᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱯᱤ. ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ}}
| spouse = ᱯᱨᱚᱥᱚᱱᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ
}}
'''ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱵᱚᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ''' (᱑᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱒ – ᱒᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Bichu Thiruamala: The writer of dreams|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2021/11/26/bichu-thiruamala-malayalam-movie-lyricist-songs.html|access-date=2021-11-27|work=Malayala Manorama}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱥᱤᱵᱚᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱛᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱤ. ᱡᱤ. ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱩᱠᱩᱴᱴᱤ ᱟᱢᱢᱟ ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱥᱤᱵᱚᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱨᱚᱢᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱣᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱛᱮᱭ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱚᱱᱱᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱥᱩᱢᱚᱱ ᱵᱤᱪᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://cinidiary.com/peopleinfo.php?sletter=B&pigsection=Music&picata=7 |title=CiniDiary |access-date=11 January 2011 |archive-date=8 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708154656/http://cinidiary.com/peopleinfo.php?sletter=B&pigsection=Music&picata=7 |url-status=live }}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱷᱚᱡᱚ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤ. ᱟᱨ. ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱟ-ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ ᱠᱤᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱭᱟᱢ, ᱮ. ᱴᱤ. ᱩᱢᱢᱚᱨ, ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱢᱢᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ, ᱭᱳᱫᱷᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱢᱟᱱᱤᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱡᱤᱝ ᱡᱤᱝᱜᱚᱞ ᱢᱟᱱᱟᱢ ᱯᱳᱞᱮ ᱢᱟᱝᱜᱚᱞᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=YcpnZPsDhwY&ab_channel=TunixRecords | title=Manampole Mangalyam | REMANIKA TV COMMERCIAL | Bichu Thirumala | Rajeev Menon | P. Susheela | 1990 | website=YouTube | date=26 December 2021 }}</ref>
ᱵᱤᱪᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱯᱯᱟᱭᱩᱰᱮ ᱥᱣᱚᱱᱛᱷᱚᱢ ᱟᱯᱯᱩᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱢᱵᱟᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱱᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱟᱞᱚᱜᱳᱯᱟᱞᱚᱱ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=UXQEI07gncs&ab_channel=TunixRecords | title=Olathumbathu | PAPPAYUDE SWANTHAM APPOOS | Bichu Thirumala | Ilayaraja | S. Janaki | 1992 | website=YouTube | date=26 March 2020 }}</ref>
ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱵᱷᱚᱡᱚ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚᱢ, ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚ ᱢᱩᱦᱩᱨᱛᱷᱚᱛᱷᱤᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱞᱤᱛᱷᱟ ᱜᱟᱱᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱥᱤᱞᱳᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |last=Staff |first=T. N. M. |date=2021-11-26 |title=Veteran Malayalam lyricist and poet Bichu Thirumala passes away |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/veteran-malayalam-lyricist-and-poet-bichu-thirumala-passes-away-158049 |access-date=2026-07-05 |website=The News Minute |language=en}}</ref>
ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱵᱤᱪᱩ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱚᱨᱚᱝᱜᱤᱱᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱯᱚᱨᱤᱥᱩᱫᱷᱚ ᱜᱟᱱᱚᱝᱜᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱩᱞᱠᱩᱰᱤᱞᱤᱞ ᱠᱟᱞᱛᱷᱳᱴᱴᱤᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱚᱱᱚᱢ ᱯᱟᱞᱟᱭᱩᱨ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱰᱷᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱟᱨᱪ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=vYIrJ2svG30 |title=SACRED SONGS {{!}} BICHU THIRUMALA {{!}} കെ ജെ യേശുദാസ് {{!}} Remastered Christian Devotional Series Part 1 |date=2022-12-04 |last=Tharangini Sound of arts Dubai |access-date=2026-07-05 |via=YouTube}}</ref>
== ᱜᱩᱨ ==
᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱥ. ᱠᱮ. ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱴ ᱮᱴᱮᱠ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=|first=|last2=|last3=|first3=|title=Malayalam lyricist Bichu Thirumala passes away at 79 {{!}} Thiruvananthapuram News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/malayalam-lyricist-bichu-thirumala-passes-away-at-79/articleshow/87923599.cms|url-status=live|access-date=26 November 2021|work=The Times of India|language=en|archive-date=26 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126131541/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/malayalam-lyricist-bichu-thirumala-passes-away-at-79/articleshow/87923599.cms}}</ref> ᱵᱷᱮᱱᱴᱤᱞᱮᱴᱚᱨ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Noted Malayalam lyricist Bichu Thirumala no more|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/nov/26/noted-malayalam-lyricist-bichu-thirumala-no-more-2388386.html|access-date=26 November 2021|work=The New Indian Express}}</ref> ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱟᱵᱷᱟᱫᱟᱢ ᱛᱚᱯᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱚᱴᱚ ᱟᱫᱽ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Praveen|first=S. R.|date=26 November 2021|title=Malayalam lyricist Bichu Thirumala passes away|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malayalam-lyricist-bichu-thirumala-passes-away/article37696209.ece|access-date=26 November 2021|issn=0971-751X|archive-date=26 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126131537/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malayalam-lyricist-bichu-thirumala-passes-away/article37696209.ece|url-status=live}}</ref>
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
{| class="wikitable"
|+
! colspan="4" | ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱥᱮᱨᱢᱟ
|ᱯᱷᱤᱞᱢ
|ᱥᱮᱨᱮᱧ
|ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ
|-
| rowspan="2" |᱑᱙᱘᱑
|ᱛᱷᱨᱤᱥᱱᱟ
| -
|ᱥᱭᱟᱢ
|-
|ᱛᱷᱮᱱᱩᱢ ᱵᱷᱟᱭᱚᱢᱯᱩᱢ
| -
| rowspan="2" |ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱ
|-
|᱑᱙᱙᱑
|ᱠᱟᱫᱤᱱᱡᱩᱞ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱚᱢ
|
|}
=== ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
* ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
* ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
* ᱥᱴᱮᱞᱤᱭᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
* ᱵᱟᱢᱟᱫᱮᱵᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
* ᱥᱨᱤ ᱪᱤᱛᱷᱤᱨᱟᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
* ᱯᱤ. ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* IMDb ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ
* Discogs ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Thirumala, Bichu}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱑ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱑ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
sgmtjvzdjcal8hqbglsak4ppu4teqet
ᱵᱤᱡᱤᱵᱟᱞ
0
37806
196889
2026-08-15T10:00:37Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox musical artist | name = ᱵᱤᱡᱤᱵᱟᱞ | image = Bijibal.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱤᱵᱟᱞ | image_size = | birth_name = ᱵᱤᱡᱤᱵᱟᱞ ᱢᱟನᱤᱭᱤᱞ | alias = | birth_date = | birth_place = ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱠᱟᱨᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = {{hlist|ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196889
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist
| name = ᱵᱤᱡᱤᱵᱟᱞ
| image = Bijibal.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱤᱵᱟᱞ
| image_size =
| birth_name = ᱵᱤᱡᱤᱵᱟᱞ ᱢᱟನᱤᱭᱤᱞ
| alias =
| birth_date =
| birth_place = ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱠᱟᱨᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = {{hlist|ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ|ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱤᱵᱳᱨᱰᱤᱥᱴ|ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱤᱱᱤᱥᱴ}}
| module = {{Infobox musical artist
|embed=yes
| genre = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱠᱳᱨ|ᱯᱷᱤᱞᱢᱤ|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ|ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ|ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ}}
| instrument = ᱠᱤᱵᱳᱨᱰ, ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱤᱱ, ᱟᱲᱟᱝ
| years_active = ᱒᱐᱐᱗–ᱱᱤᱛ
| current_member_of = {{ubl|ᱵᱳᱫᱷᱤ ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱮᱥᱠᱮᱯ|ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱯᱷᱟᱶᱰᱮᱥᱚᱱ}}
| website = {{URL|bodhisilentscape.com}}
}}
}}
'''ᱵᱤᱡᱤᱵᱟᱞ ᱢᱟᱱᱤᱭᱤᱞ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱪᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/354135/ |title=അംഗീകാരത്തിന്റെ 'പശ്ചാത്തല'ത്തില്..., Interview - Mathrubhumi Movies |access-date=2013-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217182521/http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/354135/ |archive-date=2013-12-17 |url-status=dead }}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱵᱤᱡᱤᱵᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱟᱞ ᱡᱳᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱴᱟᱭᱨᱤᱠᱟᱞ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨᱟᱵᱤᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱪᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱥᱠᱳ ᱰᱟ ᱜᱟᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱤᱞᱯᱤᱧ-ᱡᱷᱤᱡᱚᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱯᱤᱧ-ᱥᱤᱧᱚᱜ ᱱᱚᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
ᱵᱤᱡᱤᱵᱟᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨᱟᱵᱤᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱯᱟᱛᱷᱮᱢᱟᱨᱤ, ᱞᱟᱣᱰᱥᱯᱤᱠᱚᱨ, ᱢᱩᱱᱱᱟᱨᱤᱭᱤᱯᱯᱩ, ᱑᱐᱑ ᱪᱳᱫᱽᱭᱟᱝᱜᱟᱞ, ᱵᱷᱮᱞᱞᱤᱢᱩᱝᱜᱟ, ᱵᱟᱞᱭᱟᱠᱟᱞᱟᱥᱟᱠᱷᱤ, ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ, ᱛᱷᱚᱱᱰᱤᱢᱩᱛᱷᱟᱞᱩᱢ ᱫᱨᱤᱠᱥᱟᱠᱥᱤᱭᱩᱢ, ᱨᱚᱠᱥᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱵᱟᱭᱡᱩ ᱳᱯᱯᱩ, ᱮᱵᱤ, ᱮᱱᱰᱨᱚᱭᱤᱰ ᱠᱩᱱᱡᱟᱯᱯᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱕.᱒᱕, ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ, ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱢ: ᱫᱟ ᱮᱥᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱨᱤᱸᱠ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱝᱠᱟᱢ ᱮᱢᱟᱱ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱵᱤᱡᱤᱵᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴ ᱟᱞᱵᱟᱨᱴᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱷᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱒1 ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱤᱵᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱫᱮᱵᱽᱫᱚᱛ ᱟᱨ ᱫᱟᱭᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱷᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱒᱙ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱓᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱤᱥᱴᱨᱳᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱮᱵᱽᱫᱚᱛ ᱟᱨ ᱫᱟᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱫᱟᱭᱟ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱞᱞᱳ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:100%"
|-
! width=35 | ᱥᱮᱨᱢᱟ
! width=200 | ᱧᱩᱛᱩᱢ
! width=50 | ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ
! width=50 | ᱤᱥᱠᱳᱨ
! ᱱᱳᱴᱥ
|-
| rowspan="3"|᱒᱐᱐᱗ || ᱱᱟᱡᱽᱨᱟᱱᱤ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱨᱚᱠ ᱮᱱᱰ ᱨᱳᱞ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱟᱨᱟᱵᱤᱠᱟᱛᱷᱟ || {{tick}} || {{tick}} ||ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱞᱞᱟᱥᱮᱨᱤ ᱨᱟᱡᱩ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|᱒᱐᱐᱘ || ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱱᱤᱠᱳᱴᱴᱟᱢ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
|rowspan="6"|᱒᱐᱐᱙ || ᱯᱟᱞᱮᱨᱤ ᱢᱟᱱᱤᱠᱭᱟᱢ || {{tick}} || {{tick}} || ᱮᱠᱮᱱ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ - "ᱯᱟᱞᱮᱨᱩᱢ ᱱᱟᱫᱟᱭᱟ"
|-
| ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱮᱯᱷᱮ || {{tick}} || {{X mark}} || ᱮᱠᱮᱱ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ - "ᱠᱟᱫᱷᱟᱭᱟᱢᱟᱢᱟ"
|-
| ᱥᱣᱟ.ᱞᱮ. || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱞᱟᱣᱰᱥᱯᱤᱠᱚᱨ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱰᱮᱰᱤ ᱠᱩᱞ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱯᱮᱥᱮᱱᱡᱚᱨ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
|rowspan="3"|᱒᱐᱑᱐ || ᱢᱮᱨᱤᱠᱠᱩᱱᱰᱳᱨᱩ ᱠᱩᱱᱡᱟᱰᱩ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱚᱨ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱨᱟᱜᱟᱢ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
|rowspan="11"|᱒᱐᱑᱑ || ᱵᱷᱮᱱᱤᱥᱤᱞᱮ ᱵᱷᱭᱟᱯᱟᱨᱤ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱤᱱᱱᱟᱱᱩ ᱟ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱟᱢ || {{tick}} || {{X mark}} ||
|-
| ᱥᱮᱵᱷᱮᱱᱥ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱤᱱ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ || {{tick}} || {{tick}} || ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
| ᱡᱟᱱᱟᱯᱨᱤᱭᱟᱱ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱵᱷᱚᱠᱛᱷᱟᱡᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱰᱮ ᱥᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱠᱩ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱱᱟᱫᱟᱠᱟᱢᱮ ᱩᱞᱟᱠᱟᱢ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱟᱨᱡᱩᱱᱟᱱ ᱥᱟᱠᱥᱤ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱤᱛᱷᱩ ᱱᱟᱢᱢᱩᱰᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱟᱥᱨᱤ ᱴᱨᱟᱵᱷᱮᱞᱥ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
|rowspan="12"|᱒᱐᱑᱒ || ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱪᱟᱱ || {{tick}} || {{tick}} || ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<br>ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
| ᱫᱟ ᱛᱷᱟᱰᱤᱭᱟ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱵᱟᱵᱷᱩᱴᱴᱤᱭᱩᱰᱮ ᱱᱟᱢᱟᱛᱷᱤᱞ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱡᱟᱣᱟᱱ ᱚᱯᱷ ᱵᱷᱮᱞᱞᱤᱢᱟᱞᱟ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱢ ᱞᱚᱡᱽ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱦᱟᱥᱵᱮᱱᱰᱥ ᱤᱱ ᱜᱳᱣᱟ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱳᱡᱷᱤᱢᱩᱨᱤ || {{tick}} || {{tick}} || ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
| ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱢᱟᱨᱩᱢᱟᱠᱟᱱ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱢᱟᱭᱟᱢᱳᱦᱤᱱᱤ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱰᱨ. ᱥᱟᱨᱳᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱠᱩᱱᱡᱟᱞᱤᱭᱟᱱ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
|rowspan="14"|᱒᱐᱑᱓ || ᱵᱷᱮᱫᱤᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱯᱟᱰᱩ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱯᱩᱱᱭᱟᱞᱟᱱ ᱟᱜᱟᱨᱵᱟᱛᱛᱤᱥ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱜᱳᱞᱰ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱫᱟᱭᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱱᱴᱮ ᱥᱣᱟᱱᱛᱷᱟᱢ ᱠᱞᱤᱴᱟᱥ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱵᱽᱞᱮᱠᱵᱮᱨᱤ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱑᱐᱑ ᱪᱳᱫᱽᱭᱟᱝᱜᱟᱞ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱕ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱠᱟᱞ || {{tick}} || {{tick}} || ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴ - ᱜᱚᱣᱨᱤ
|-
| ᱛᱷᱮᱸᱠ ᱭᱩ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱛᱷᱟ ᱯᱟᱦᱟᱭᱟᱱ || {{tick}} || {{X mark}} ||
|-
| ᱨᱮᱰ ᱣᱟᱭᱤᱱ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱱᱟᱛᱷᱳᱞᱤ ᱳᱨᱩ ᱪᱮᱨᱤᱭᱟ ᱢᱤᱱᱟᱞᱞᱟ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱟᱭᱡᱮᱠ ᱱᱤᱣᱴᱚᱱ S/O ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱳᱥ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
|rowspan="19"|᱒᱐᱑᱔ || ᱢᱟᱭᱞᱟᱧᱪᱤ ᱢᱳᱱᱪᱩᱞᱞᱟ ᱵᱷᱤᱰᱩ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱞᱟᱞ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱵᱷᱟᱨᱥᱟᱢ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱱᱡᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱰᱮ ᱵᱷᱤᱴᱴᱤᱞᱮ ᱟᱛᱷᱤᱫᱷᱤᱠᱟᱞ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱛᱟᱢᱟᱨ ᱯᱟᱫᱟᱨ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱦᱳᱢᱞᱤ ᱢᱤᱞᱥ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱵᱷᱮᱞᱞᱤᱢᱩᱝᱜᱟ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱱᱡᱟᱱ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱢᱩᱱᱱᱟᱨᱤᱭᱤᱯᱯᱩ|| {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱵᱤᱠᱨᱚᱢᱟᱫᱤᱛᱭᱟᱱ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱵᱤᱣᱮᱭᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱰᱚᱜᱽᱥ ||{{tick}} || {{X mark}} ||
|-
| ᱮᱝᱜᱽᱨᱤ ᱵᱮᱵᱤᱡᱽ ᱤᱱ ᱞᱚᱵᱽ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱢᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱩᱛᱥᱟᱦᱟ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱞᱚ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱯᱨᱮᱭᱤᱡᱽ ᱫᱟ ᱞᱚᱨᱰ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱮᱞᱤᱥ ᱮ ᱴᱨᱩ ᱤᱥᱴᱳᱨᱤ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱯᱟᱠᱤᱫᱟ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱵᱟᱞᱭᱟᱠᱟᱞᱟᱥᱟᱠᱷᱤ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
|rowspan="15"|᱒᱐᱑᱕ || ᱢᱟᱭ ᱜᱚᱰ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱥᱩ ᱥᱩ ᱥᱩᱫᱷᱤ ᱵᱷᱟᱛᱢᱤᱠᱟᱢ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱥᱚᱞᱴ ᱢᱮᱝᱜᱳ ᱴᱨᱤ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱨᱟᱱᱤ ᱯᱟᱫᱽᱢᱤᱱᱤ|| {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱟᱢᱟᱨ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱟᱱᱛᱷᱳᱱᱤ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱯᱟᱛᱷᱮᱢᱟᱨᱤ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱠᱮ.ᱮᱞ.᱑᱐|| {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱞᱚᱵᱽ ᱒᱔x᱗|| {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱟᱪᱪᱷᱟ ᱫᱤᱱ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱓᱒ᱟᱢ ᱟᱫᱷᱭᱟᱭᱟᱢ ᱒᱓ᱟᱢ ᱵᱷᱟᱠᱭᱟᱢ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱱᱤ-ᱱᱟ|| {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱥᱤ ᱴᱮᱠᱥᱤ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱱᱮᱞᱞᱤᱠᱠᱟ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱑᱐୦ ᱰᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱵᱽ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
|rowspan="9"|᱒᱐᱑᱖ ||ᱯᱤᱱᱱᱮᱭᱩᱢ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱩᱱᱰᱩ ᱥᱩᱠᱥᱤᱠᱠᱩᱠᱟ||{{tick}}||{{tick}}||
|-
| ᱳᱨᱮ ᱢᱩᱜᱷᱟᱢ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱠᱳᱪᱟᱵᱷᱵᱷᱟ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟ ᱠᱳᱭᱮᱞᱦᱳ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱥᱤᱠᱷᱟᱢᱟᱱᱤ||{{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱟᱝᱜᱟᱱᱮ ᱛᱷᱟᱱᱱᱮ ᱱᱮᱛᱷᱟᱵᱷᱮ ᱟᱱᱡᱮᱴᱴᱮᱱᱱᱟᱢ ᱯᱤᱱᱱᱟᱞᱮ||{{X mark}} || {{tick}}||
|-
| ᱫᱷᱟᱱᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ||{{X mark}} || {{tick}}||
|-
| ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ || {{tick}} || {{tick}} || ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱑᱗;<br /> ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱮ ᱩᱢᱟ ᱢᱚᱦᱮᱥᱣᱚᱨᱚ ᱩᱜᱽᱨᱚ ᱨᱩᱯᱚᱥᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱞᱮᱱᱟ
|-
| ᱞᱤᱞᱟ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
|rowspan="16"|᱒᱐᱑᱗ ||ᱳᱨᱩ ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱯᱮᱴᱴᱟ ᱵᱤᱨᱤᱭᱟᱱᱤ ᱠᱤᱥᱥᱟ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱯᱟᱥᱩ||{{tick}}||{{tick}}||
|-
| ᱠᱟᱫᱷᱟ ᱯᱟᱨᱟᱱᱡᱟ ᱠᱟᱫᱷᱟ||{{X mark}}||{{tick}}||
|-
| ᱪᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱢᱟᱵᱷᱤᱱ ᱠᱳᱢᱵᱟᱛᱷᱩ||{{tick}}||{{tick}}||
|-
| ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱞ ᱩᱱᱱᱤᱭᱟᱨᱪᱟ||{{X mark}}||{{tick}}||
|-
| ᱢᱮᱪᱵᱚᱠᱥ||{{tick}}||{{tick}}||
|-
| ᱥᱮᱨᱞᱚᱠ ᱴᱚᱢᱥ||{{tick}}||{{X mark}}||
|-
| ᱯᱟᱭᱯᱯᱤᱱ ᱪᱩᱵᱷᱟᱴᱴᱤᱞᱮ ᱯᱨᱟᱱᱟᱭᱟᱢ ||{{tick}}||{{tick}}||
|-
| ᱥᱟᱨᱵᱷᱳᱯᱟᱨᱤ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱨᱟᱱ||{{tick}}||{{tick}}||
|-
| ᱛᱷᱚᱱᱰᱤᱢᱩᱛᱷᱟᱞᱩᱢ ᱫᱨᱤᱠᱥᱟᱠᱥᱤᱭᱩᱢ ||{{tick}}||{{tick}}||
|-
| ᱳᱨᱩ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱠᱠᱟᱨᱟᱱ||{{tick}}||{{tick}}||
|-
| ᱨᱚᱠᱥᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱵᱟᱭᱡᱩ ᱳᱯᱯᱩ||{{tick}}||{{tick}}|||
|-
| ᱨᱟᱢᱟᱱᱴᱮ ᱮᱰᱟᱱᱛᱷᱳᱴᱴᱟᱢ||{{tick}}||{{tick}}||
|-
| ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱤᱵᱷᱟᱯᱮᱨᱩᱨ ᱠᱞᱤᱯᱛᱷᱟᱢ||{{tick}}||{{tick}}||
|-
| ᱮᱵᱤ || {{tick}}||{{X mark}}||
|-
|ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱟᱞ ᱛᱷᱟᱞᱤᱨᱠᱠᱩᱢᱵᱳᱞ||{{tick}}||{{tick}}|| ᱮᱠᱮᱱ ᱒ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱤᱥᱠᱳᱨ
|-
|rowspan="13"|᱒᱐᱑᱘ || ᱯᱟᱵᱷᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱱᱴᱮ ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱪᱩᱨᱟᱞ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱟᱱᱟᱠᱠᱟᱞᱞᱟᱱ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱛᱷᱟᱱᱟᱦᱟ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱥᱚᱵᱽᱫᱟᱢ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱩᱫᱟᱞᱟᱡᱷᱟᱢ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱰᱨᱟᱢᱟ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱪᱟᱞᱟᱠᱠᱩᱰᱤᱠᱠᱟᱨᱟᱱ ᱪᱟᱝᱜᱟᱛᱷᱤ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱭᱟᱢ ᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱩᱱᱟᱱᱮᱱᱟ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱳᱨᱩ ᱠᱩᱴᱴᱟᱱᱟᱫᱟᱱ ᱵᱽᱞᱚᱜᱽ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱟᱝᱠᱟᱞ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱳᱨᱟᱭᱤᱨᱟᱢ ᱠᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱞᱟᱞ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱠᱤᱱᱟᱨ || {{X mark}} || {{tick}} || ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ ᱠᱮᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱩᱴ ᱞᱮᱱᱟ
|-
| rowspan="17"|᱒᱐᱑᱙ || ᱮᱱᱰᱨᱚᱭᱤᱰ ᱠᱩᱱᱡᱟᱯᱯᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱕.᱒᱕ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱯᱩᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱠᱟᱱ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱟᱫᱷᱭᱟᱨᱟᱛᱷᱨᱤ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱵᱤᱠᱨᱩᱛᱷᱤ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱟᱠᱟᱥᱟ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱒ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱠᱳᱡᱷᱤᱯᱯᱳᱨᱩ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱥᱟᱛᱭᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱱᱡᱟ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥᱤᱠᱠᱩᱵᱷᱳ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱮᱱᱰ ᱫᱟ ᱚᱥᱠᱟᱨ ᱜᱳᱡᱽ ᱴᱩ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱟᱱᱰᱟᱢ ᱵᱷᱭᱟᱡᱷᱟᱢ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱢᱩᱦᱟᱵᱵᱟᱛᱷᱤᱱ ᱠᱩᱱᱡᱟᱵᱽᱫᱷᱩᱞᱞᱟ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱮ ᱯᱷᱚᱨ ᱮᱯᱚᱞ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱥᱩᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱨᱤ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱵᱷᱮᱭᱤᱞᱢᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱯᱮᱝᱜᱟᱞᱤᱞᱟ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱱᱟᱱ ᱯᱮᱴᱴᱟ ᱢᱟᱠᱟᱱ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱠᱟᱞᱤᱠᱠᱳᱴᱴᱩᱠᱠᱟᱨ || {{X mark}} || {{tick}} ||
|-
| ᱥᱣᱟᱨᱱᱱᱟ ᱢᱟᱞᱥᱭᱟᱝᱜᱟᱞ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| rowspan="9"|᱒᱐᱒᱑ ||ᱡᱣᱟᱞᱟᱢᱩᱠᱷᱤ || {{Tick}} || {{Tick}} ||
|-
| ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱢ: ᱫᱟ ᱮᱥᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱨᱤᱸᱠ || {{Tick}} || {{Tick}} ||
|-
| ᱦᱟᱞᱟᱞ ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱥᱴᱳᱨᱤ || {{Tick}} || {{X mark}} || ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ
|-
| ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱠᱚᱯᱷᱤ || {{Tick}} || {{Tick}} ||
|-
| ᱯᱳᱴᱴᱟᱠᱤᱱᱟᱨ || {{X mark}} || {{Tick}} ||
|-
| ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱢᱟᱱᱟᱢ || {{X mark}} || {{Tick}} ||
|-
| ᱩᱢᱟ ᱢᱚᱦᱮᱥᱣᱚᱨᱚ ᱩᱜᱽᱨᱚ ᱨᱩᱯᱚᱥᱭᱟ || {{Tick}} || {{Tick}} || ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱾<br>ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱾<br>ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱝ-ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱾
|-
| ᱠᱳᱡᱷᱤᱯᱯᱳᱨᱩ || {{Tick}} || {{Tick}} ||
|-
| ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱥᱟᱨ || {{X mark}} || {{Tick}} ||
|-
|rowspan=12|᱒᱐᱒᱒ || ᱩᱯᱟᱪᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ᱜᱩᱱᱰᱟ ᱡᱟᱭᱟᱱ || {{Tick}} || {{Tick}} ||
|-
| ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱨᱠᱟᱥ || {{Tick}} || {{Tick}} ||
|-
| ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ || {{X mark}} || {{Tick}} ||
|-
| ᱵᱷᱤᱰᱰᱤᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱢᱟᱥᱩ || {{Tick}} || {{Tick}} ||
|-
| ᱵᱷᱤᱞᱮᱡᱽ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱵᱚᱭ || {{Tick}} || {{Tick}} ||
|-
| ᱞᱟᱞᱤᱛᱷᱟᱢ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱟᱢ || {{Tick}} || {{Tick}} ||
|-
| ᱟᱠᱟᱥᱟᱛᱷᱤᱱᱩ ᱛᱷᱟᱡᱷᱮ || {{Tick}} || {{Tick}} ||
|-
| ᱮᱠᱣᱟᱨᱤᱭᱟᱢ || {{Tick}} || {{Tick}} ||
|-
| ᱯᱷᱳᱨ || {{Tick}} || {{Tick}} ||
|-
| ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ ᱥᱚᱴ || {{Tick}} || {{Tick}} ||
|-
| ᱦᱚᱠᱥ ᱢᱟᱯᱷᱤᱱ || {{Tick}} || {{Tick}} ||
|-
| ᱛᱷᱤᱨᱤᱢᱟᱞᱤ || {{Tick}} || {{Tick}} ||
|-
|rowspan=6|᱒᱐᱒᱓ ||ᱛᱷᱟᱝᱠᱟᱢ||{{Tick}}||{{Tick}}||
|-
|ᱮᱱᱴᱤᱠᱠᱟᱠᱠᱟᱠᱠᱳᱨᱩ ᱯᱨᱮᱢᱳᱱᱰᱟᱨᱱᱱ||{{X mark}}||{{Tick}}||
|-
|ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ||{{Tick}}||{{Tick}}||
|-
|ᱱᱤᱞᱟ ||{{Tick}}||{{Tick}}||<ref>{{Cite web|url=https://thesouthfirst.com/entertainment/nila-movie-review/|title=Nila review: This well-intentioned movie from director Indu Lakshmi celebrates womanhood|first=Arjun|last=Ramachandran|date=26 March 2023|website=The South First}}</ref>
|-
|{{Pending film|ᱪᱟᱨᱞᱤᱡᱽ ᱮᱸᱡᱮᱞ}}||{{Tick}}||{{Tick}}||
|-
|{{Pending film|ᱟᱨᱳ}}||{{Tick}}||{{Tick}}||
|-
|rowspan=3 | ᱒᱐᱒᱔ || ᱥᱣᱟᱨᱜᱟᱢ || {{tick}} || {{tick}} || <ref>{{Cite web |date=2024-08-17 |title=Aju Varghese starrer 'Swargam' first look poster out |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/aju-varghese-movie-swargam-first-look-poster-1.9820185 |access-date=2024-11-08 |website=English.Mathrubhumi |language=en}}</ref>
|-
| ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ || {{tick}} || {{tick}} ||
|-
| ᱯᱳᱭᱭᱟᱢᱳᱡᱷᱤ || {{X mark}} || {{tick}} ||<ref name="Sudhi Anna’s Malayalam Film Poyyamozhi To Premiere At Cannes">{{Cite web |title=Sudhi Anna's Malayalam Film Poyyamozhi To Premiere At Cannes |url=https://www.news18.com/movies/sudhi-annas-malayalam-film-poyyamozhi-to-premiere-at-cannes-8894216.html |access-date=2025-04-06 |website=News18 |language=en}}</ref>
|-
|rowspan=2 | ᱒᱐᱒᱕ || ᱟᱨᱤᱠᱩ || {{tick}} || {{tick}} ||<ref>{{Cite web |last=Santhosh |first=Vivek |date=2025-02-12 |title=KSFDC production Ariku gets a release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Feb/12/ksfdc-production-ariku-gets-a-release-date |access-date=2025-02-27 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
| ᱟᱵᱷᱭᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟ ᱠᱩᱴᱴᱟᱵᱷᱟᱞᱤ || {{tick}} || {{X mark}} ||<ref>{{Cite web |last=Santhosh |first=Vivek |date=2025-02-28 |title=Asif Ali's Abhyanthara Kuttavali confirms release date, teaser out |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Feb/28/asif-alis-abhyanthara-kuttavali-confirms-release-date-teaser-out |access-date=2025-02-28 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
| ᱒᱐᱒᱖ || {{Pending film| ᱞᱚ ᱮᱱᱰ ᱚᱨᱰᱟᱨ}} || {{X mark}} || {{tick}} ||<ref>{{Cite web |date=2026-07-02 |title=Prakash Varma-Ranjith film Law and Order gets release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/Jul/02/prakash-varma-ranjith-film-law-and-order-gets-release-date |access-date=2026-07-07 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
|}
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
{| class="wikitable" style="font-size: 90%"
! ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ
! ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ
|-
|'''ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'''
|᱒᱐᱒᱒
|ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱢ
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
|-
|'''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'''
|᱒᱐᱑᱘
|ᱟᱢᱤ
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ
|-
|'''ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ'''
|᱒᱐᱑᱗
|ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
|rowspan=4|'''ᱢᱤᱨᱪᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ'''
|᱒᱐᱑᱗
|ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
|-
|᱒᱐᱑᱗
|ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰ ᱢᱤᱠᱥᱟᱨ
|-
|᱒᱐᱑۷
|ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ
|ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ
|-
|᱒᱐᱑᱗
|ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| '''ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'''
| ᱒᱐᱑᱗
| ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
|-
| '''ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'''
| ᱒᱐᱑᱗
| ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
|-
| '''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'''
| ᱒᱐᱑᱕
| ᱯᱟᱛᱷᱮᱢᱟᱨᱤ, ᱱᱤ-ᱱᱟ
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ
|-
|-
| '''ᱮᱥᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'''
| ᱒᱐᱑᱕
| ''ᱯᱟᱛᱷᱮᱢᱟᱨᱤ''/ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱪᱟᱱ
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
|-
| '''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'''
| ᱒᱐᱑᱔
| ᱱᱡᱟᱱ
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ
|-
| '''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'''
| ᱒᱐᱑᱓
| ᱵᱟᱞᱭᱟᱠᱟᱞᱟᱥᱟᱠᱷᱤ
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ
|-
| '''ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'''
| ᱒᱐᱑᱒
| ''ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱪᱟᱱ''
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ
|-
| '''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'''
| ᱒᱐᱑᱒
| ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱪᱟᱱ, ᱳᱡᱷᱤᱢᱩᱨᱤ
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ
|-
| '''ᱮᱥᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'''
| ᱒᱐᱑᱑
| ''ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ''
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
|-
| '''ᱢᱩᱞᱞᱟᱥᱮᱨᱤ ᱨᱟᱡᱩ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'''
| ᱒᱐᱐᱗
| ''ᱟᱨᱟᱵᱤᱠᱟᱛᱷᱟ''
| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref>{{cite news |title=A dream debut for Bijibal |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205021916/http://www.hindu.com/2008/09/19/stories/2008091950650200.htm | archive-date=2010-12-05 |url=http://www.hindu.com/2008/09/19/stories/2008091950650200.htm |work=The Hindu |date=19 September 2008 |url-status=dead |access-date=7 December 2009 }}</ref>
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
*{{IMDb name|id=2735724}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ)]]
36tabc0e7mnyutqgerr4lmo4fmxnjrp
ᱪᱷᱟᱸᱪ:X mark
10
37807
196890
2026-08-15T10:03:24Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"<div class=skin-invert>{{Xmark|color={{{color|{{{colour|black}}}}}}|1={{{1|16}}}}}</div><noinclude> {{Documentation}} </noinclude>" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196890
wikitext
text/x-wiki
<div class=skin-invert>{{Xmark|color={{{color|{{{colour|black}}}}}}|1={{{1|16}}}}}</div><noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
ee3xp8zltmlcz0uc61f7u8mqst0hycj
ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ
0
37808
196891
2026-08-15T10:09:11Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox musical artist | name = ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ | image = Deepak Dev.jpg | caption = ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ | image_size = | birth_name = ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱠᱳᱢᱚᱛᱷ | birth_date = {{birth-date and age|30 April 1978}} | birth_place = ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱮᱨᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196891
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist
| name = ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ
| image = Deepak Dev.jpg
| caption = ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ
| image_size =
| birth_name = ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱠᱳᱢᱚᱛᱷ
| birth_date = {{birth-date and age|30 April 1978}}
| birth_place = ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱮᱨᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = {{hlist|ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ|ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ|ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢᱟᱨ|ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱞᱤᱥᱴ}}
| spouse = {{marriage|ᱥﻤᱤᱛᱷᱟ ᱜᱤᱨᱤᱡᱚᱱ|2002}}
| years_active = ᱒᱐᱐᱓–ᱱᱤᱛ
| module = {{Infobox musical artist
|embed=yes
| instrument = ᱠᱤᱵᱳᱨᱰ, ᱟᱲᱟᱝ
| genre = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ|ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ|ᱤᱱᱰᱤ-ᱯᱚᱯ|ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ|ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ}}
|past_member_of = ᱢᱚᱫᱚᱨᱡᱮᱱ
| label = {{hlist|ᱥᱚᱛᱭᱚᱢ ᱚᱰᱤᱭᱳᱥ|ᱢᱚᱱᱳᱨᱚᱢᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ|ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱢ ᱚᱰᱤᱭᱳᱥ|ᱢᱩᱡᱤᱠ ᱒᱔᱗|ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴᱥ}}
| website = {{URL|www.deepakdev.in}}
| current_members =
| past_members =
}}
}}
'''ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱠᱳᱢᱚᱛᱷ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱗᱘), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>[http://deepakdev.com/ Official Website]. Deepakdev.com (2014-03-19). Retrieved on 2015-12-25.</ref><ref>[https://soundcloud.com/deepak-dev Official SoundCloud]. SoundCloud.com. Retrieved on 2015-12-25.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ (᱒᱐᱐᱓) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱚᱠ ᱵᱮᱱᱰ ᱢᱚᱫᱚᱨᱡᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://motherjaneofficial.com/|title=Motherjane Official Website|website=motherjaneofficial.com}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ ==
ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱵᱳᱨᱰ ᱥᱮᱫ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱦᱟᱨᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱚᱠ ᱵᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱢᱟᱭᱤᱱᱰ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱴᱟᱭᱤᱢ - ᱣᱩᱰᱥᱴᱚᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱝ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮ.ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ-ᱮᱦᱥᱟᱱ-ᱞᱚᱭ, ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱪᱚᱣᱴᱟ, ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ, ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ, ᱮᱢ.ᱮᱢ. ᱠᱤᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱤ, ᱢᱚᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ, ᱮᱢ. ᱡᱚᱭᱚᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱫᱮᱥ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱥᱟᱶᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱦᱟᱨᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱳᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, "ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾" ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱵᱳᱨᱰ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱮ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, "ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱧ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱱᱟ ᱠᱤᱵᱳᱨᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱤᱧ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱹᱧ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ-ᱞᱟᱞ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫᱤᱧᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱮᱨᱮᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱧ ᱮᱢ ᱢᱟ ᱾ ᱡᱮᱦᱩᱛᱩ ᱤᱧ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱤᱧ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ, ᱥᱮᱞᱥ ᱥᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱤᱧᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱤᱧᱟ ᱡᱮ 'ᱤᱧ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱧ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱢᱟ' ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱦᱚᱥ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱤᱧᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱧ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱤᱧ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱛᱮᱧ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱧ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱥᱟᱶᱤᱧ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱤᱧᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref>{{Cite web|url=http://www.metromatinee.com/artist/Deepak%20Dev-635|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130624013534/http://www.metromatinee.com/artist/Deepak%20Dev-635|url-status=dead|title=Deepak Dev Profile|archivedate=24 June 2013}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱠᱳᱢᱚᱛᱷ ᱟᱨ ᱟᱥᱟ ᱫᱮᱵᱽ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱫᱤᱠᱥᱤᱛ ᱫᱮᱵᱽ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱦᱟᱨᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱥᱢᱤᱛᱷᱟ ᱜᱤᱨᱤᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱫᱮᱵᱤᱠᱟ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱓) ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱤ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱖) ᱥᱟᱶ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ===
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
! width=35 | ᱥᱮᱨᱢᱟ
! width=175 | ᱯᱷᱤᱞᱢ
! width=80 | ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
! width="65" | ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ
! width="65" | ᱤᱥᱠᱳᱨ
! ᱱᱳᱴᱥ
|-
||᱒᱐᱐᱓ || ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ || rowspan="3" | ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ
|
|-
||᱒᱐᱐᱔ || ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ
|
|-
| rowspan="4"|᱒᱐᱐᱕ || ᱩᱫᱚᱭᱟᱱᱟᱱᱩ ᱛᱷᱟᱨᱟᱢ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ || ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
|-
| ᱱᱟ ᱳᱯᱤᱨᱤ || ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ
|ᱦᱚᱸ
| ᱦᱚᱸ ||
|-
| ᱱᱟᱨᱟᱱ || rowspan="8" | ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ ||
|-
|| ᱵᱮᱱ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ ||
|-
| rowspan="4"|᱒᱐᱐᱖ || ᱞᱟᱭᱚᱱ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ ||
|-
| ᱠᱤᱞᱩᱠᱠᱟᱢ ᱠᱤᱞᱩᱠᱤᱞᱩᱠᱠᱟᱢ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ ||
|-
| ᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱢ || ᱦᱚᱸ
| ᱵᱟᱝ ||
|-
| ᱭᱮᱥ ᱭᱳᱨ ᱚᱱᱚᱨ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ ||
|-
| rowspan="2"|᱒᱐᱐᱗ || ᱫᱟ ᱤᱥᱯᱤᱰ ᱴᱨᱮᱠ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ ||
|-
| ᱠᱟᱠᱠᱤ || ᱦᱚᱸ
| ᱦᱚᱸ ||
|-
||᱒᱐᱐᱘ || ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱢᱤᱨᱟᱱᱰᱟ || ᱛᱟᱢᱤᱞ
|ᱦᱚᱸ
| ᱦᱚᱸ ||
|-
| rowspan="2"|᱒᱐᱐᱙ || ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱢᱩᱠᱷᱟᱢ || rowspan="40" | ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|ᱦᱚᱸ
| ᱦᱚᱸ || ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱨᱟᱦᱟᱥᱭᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ||ᱵᱟᱝ ||ᱦᱚᱸ
||
|-
| rowspan="2"|᱒᱐᱑᱐ || ᱫᱨᱳᱱᱟ ᱒᱐᱑᱐ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ ||
|-
| ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ ||
|-
| rowspan="3"|᱒᱐᱑᱑ || ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱵᱽᱨᱟᱫᱟᱨᱥ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ ||
|-
| ᱩᱨᱩᱢᱤ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ|| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
| ᱛᱮᱡᱟ ᱵᱷᱟᱭ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
| rowspan="6"|᱒᱐᱑᱒ || ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱰᱨ. ᱥᱟᱨᱳᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ ||
|-
| ᱠᱳᱵᱽᱨᱟ || ᱵᱟᱝ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
| ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ || ᱦᱚᱸ
| ᱦᱚᱸ ||
|-
| ᱑᱐᱑ ᱣᱮᱰᱤᱝᱥ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
| ᱪᱮᱴᱴᱟᱭᱤᱥ
| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ
|-
| ᱟᱭᱤ ᱞᱚᱵᱷ ᱢᱤ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
| rowspan="5"|᱒᱐᱑᱓ || ᱞᱮᱰᱤᱥ ᱮᱱᱰ ᱡᱮᱱᱴᱮᱞᱢᱮᱱ || ᱵᱟᱝ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
| ᱟᱨᱩ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱢᱟᱨᱩᱰᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
| ᱦᱟᱱᱤ ᱵᱤ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
| ᱮᱡᱷᱟᱢᱟᱛᱷᱮ ᱵᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱩ || ᱵᱟᱝ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
| ᱵᱟᱭᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱛᱷᱤᱵᱷᱥ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
| rowspan="5"|᱒᱐᱑᱔ || ᱗ᱛᱷ ᱰᱮ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ||
|-
| ᱜᱮᱝᱥᱴᱟᱨ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
|ᱤᱛᱷᱤᱦᱟᱥᱟ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
| ᱦᱟᱭ ᱟᱭᱤ'ᱮᱢ ᱴᱳᱱᱤ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
|ᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱢ|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
| rowspan="5"|᱒᱐᱑᱕||ᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨ ᱫᱟ ᱨᱟᱥᱠᱮᱞ|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
|ᱞᱮᱵᱷᱮᱱᱰᱟᱨ|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
| ᱛᱷᱤᱞᱳᱛᱷᱟᱢᱟ (ᱟᱢᱟᱨ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱟᱱᱛᱷᱳᱱᱤ)
|ᱦᱚᱸ|| ᱦᱚᱸ
|-
|ᱥᱣᱟᱨᱜᱟᱛᱷᱮᱠᱠᱟᱞ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱟᱢ|| ᱵᱟᱝ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
|ᱪᱤᱨᱟᱠᱳᱫᱤᱱᱡᱟ ᱠᱤᱱᱟᱵᱷᱩᱠᱟᱞ<ref>[http://www.nowrunning.com/movie/15819/malayalam/chirakodinja-kinavukal/index.htm Chirakodinja Kinavukal Malayalam Movie – Preview, Trailers, Gallery, Review, Events, Synopsis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419162021/http://www.nowrunning.com/movie/15819/malayalam/chirakodinja-kinavukal/index.htm |date=19 April 2015 }}. Nowrunning.com. Retrieved on 2015-12-25.</ref>|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
| rowspan="2"|᱒᱐᱑᱖||ᱡᱟᱫᱟᱭᱩᱢ ᱢᱩᱫᱤᱭᱩᱢ||ᱦᱚᱸ || ᱦᱚᱸ
|ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
|ᱠᱤᱝ ᱞᱟᱭᱟᱨ|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
| rowspan="5"|᱒᱐᱑᱗||ᱦᱟᱱᱤ ᱵᱤ ᱒: ᱥᱮᱞᱤᱵᱨᱮᱥᱟᱱᱥ|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
|ᱥᱟᱱᱰᱮ ᱦᱚᱞᱤᱰᱮ<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/asif-ali-aparna-balamurali-team-sunday-holiday-movie-starts-rolling-713291|title=Asif Ali and Aparna Balamurali team up for Sunday Holiday; movie starts rolling|website=International Business Times|date=23 January 2017}}</ref>|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
|ᱟᱫᱟᱢ ᱡᱳᱟᱱ|| ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ ||
|-
|ᱠᱟᱴᱴᱩ<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/arun-kumar-aravind-ropes-in-asif-ali-murali-gopy-for-a-revenge-drama/articleshow/56537478.cms|title = Arun Kumar Aravind ropes in Asif Ali, Murali Gopy for a revenge drama – Times of India|website = The Times of India}}</ref>|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
|ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱯᱤᱥ<ref>{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mammootty-s-masterpiece-here-is-a-new-update-262309.html|title = Mammootty's Masterpiece: Here is a New Update|date = 2 June 2017}}</ref>|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
| rowspan="4"|᱒᱐᱑᱙ || ᱞᱩᱥᱤᱯᱷᱟᱨ<ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2018/mohanlal-s-lucifer-the-title-font-the-movie-is-out-273583.html|title=Mohanlal's Lucifer: The Title Font of the Movie is Out!|date=8 May 2018}}</ref>|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
|ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱩᱫᱤᱞᱤᱞᱮ ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱠᱠᱟᱨᱟᱱ<ref>{{Cite web|url=http://www.vellinakshatram.com/online/news/Vinothayathra-little-actor-Ganapathi-now-in-Vallikudilile-Vellakaran-movie_2018-02-27.php|title=പാലും പഴവും കൈകളിലേന്തിയ ഗണപതി വള്ളിക്കുടിലില്|website=www.vellinakshatram.com/online/}}</ref>|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
|ᱤᱴᱴᱤᱢᱟᱱᱤ: ᱢᱮᱰ ᱤᱱ ᱪᱟᱭᱱᱟ<ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/mohanlals-ittymaani--made-in-china-is-a-family-entertainer-1.66189057|title=MohanLal's 'Ittymaani — Made in China' is a family entertainer|website=gulfnews.com}}</ref>|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
|ᱜᱟᱱᱟᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱵᱷᱟᱱ<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-makes-surprise-visit-film-launch-mammootty-s-ganagandharvan-102916|title = Mohanlal makes surprise visit to film launch of Mammootty's 'Ganagandharvan'|date = 3 June 2019}}</ref>|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
| rowspan="2"|᱒᱐᱒᱐ || ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱽᱨᱟᱫᱟᱨ<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-plays-sachidanandan-big-brother-101378|title = Mohanlal plays Sachidanandan in 'Big Brother'|date = 7 May 2019}}</ref>|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
|ᱭᱳᱜᱤ ᱫᱟ<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/apr/21/music-director-deepak-dev-returns-to-tamil-cinema-after-a-decade-with-yogi-da-11154.html|title = Music director Deepak Dev returns to Tamil cinema after a decade with Yogi da| website=Cinema Express }}</ref>|| ᱛᱟᱢᱤᱞ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||ᱟᱱᱨᱤᱞᱤᱡᱽᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
| rowspan="5" |᱒᱐᱒᱒ || ᱵᱽᱨᱳ ᱰᱮᱰᱤ || rowspan="8" | ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ || ᱦᱚᱸ || ᱦᱚᱸ ||
|-
|ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ ᱣᱟᱱ ᱡᱤᱮᱢᱮᱥ (Twenty One Gms) || ᱦᱚᱸ || ᱦᱚᱸ ||
|-
|ᱰᱤᱡᱤᱵᱩᱴᱤ (Djibouti) || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
|ᱢᱚᱱᱥᱴᱟᱨ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||
|-
|ᱢᱟᱭ ᱱᱮᱢ ᱤᱡᱽ ᱟᱡᱷᱟᱠᱟᱱ
|ᱦᱚᱸ
|ᱵᱟᱝ
|
|-
| rowspan="2" |᱒᱐᱒᱔
|ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱱ
|ᱦᱚᱸ
|ᱦᱚᱸ
|
|-
|ᱤᱫᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱱᱫᱷᱩ
|ᱦᱚᱸ
|ᱦᱚᱸ
|
|-
|᱒᱐᱒᱕
|L2: ᱮᱢᱯᱩᱨᱟᱱ|| ᱦᱚᱸ || ᱦᱚᱸ ||
|}
=== ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ===
{| class="wikitable"
|+
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱮᱞᱵᱚᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ
!ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ
|-
|rowspan="2"|᱒᱐纵᱕
|ᱢᱩᱱᱯᱮ ᱢᱩᱱᱯᱮ
|ᱵᱮᱱ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ
|ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ, ᱚᱨᱡᱩᱱ
| rowspan="9" |ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ
|-
|ᱩᱫᱚᱭᱟᱱᱟᱱᱩ ᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
|ᱩᱫᱚᱭᱟᱱᱟᱱᱩ ᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
| ᱨᱚᱱᱡᱤᱛᱷ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ, ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ
|-
|᱒᱐᱐᱖
|ᱱᱮᱨᱟᱛᱷᱮ ᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱮᱛᱷᱤ
|ᱤᱥᱯᱤᱰ ᱴᱨᱮᱠ
| ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ, ᱡᱟᱥᱥᱤ ᱜᱤᱯᱷᱴ, ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱯᱤᱴᱟᱨ
|-
|᱒᱐᱐᱙
|ᱛᱷᱟᱴᱴᱩᱢ ᱢᱩᱴᱴᱩᱢ
|ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
| ᱡᱟᱥᱥᱤ ᱜᱤᱯᱷᱴ, ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱨᱟᱡᱟᱨᱟᱢ, ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ
|-
|᱒᱐᱑᱐
|ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱞ
|ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ
|ᱱᱟᱨᱮᱥ ᱟᱭᱭᱟᱨ, ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ, ᱢᱮᱜᱷᱟ
|-
|᱒᱐᱑᱑
|ᱯᱨᱟᱱᱟᱭᱟ ᱱᱤᱞᱟ (ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ)
|ᱛᱮᱡᱟ ᱵᱷᱟᱭ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ
| ᱥᱟᱱ ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ, ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ, ᱟᱞᱟᱯ ᱨᱟᱡᱩ, ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ
|-
|᱒᱐᱑᱒
| ᱪᱮᱨᱩᱪᱤᱞᱞᱟᱭᱤᱞ
|᱑᱐᱑ ᱣᱮᱰᱤᱝᱥ
| ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ, ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ
|-
|rowspan="2"|᱒᱐᱑᱓
| ᱠᱟᱱᱱᱤᱞ ᱟᱭᱤᱨᱟᱢ
|ᱟᱨᱩ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱢᱟᱨᱩᱰᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ
| ᱥᱩᱪᱤᱛᱷ ᱥᱩᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱠᱷᱤᱞᱟ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ, ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ
|-
|ᱢᱟᱪᱟᱱᱮ ᱢᱟᱪᱟᱱᱮ ᱢᱟᱪᱩ
|ᱦᱟᱱᱤ ᱵᱤ
| ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ, ᱥᱨᱤᱪᱚᱨᱚᱱ, ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱵᱷᱚᱨᱢᱟ
|-
|rowspan="4"|᱒᱐᱑᱔
|ᱯᱟᱱᱰᱟᱱ ᱱᱟᱭᱩᱰᱮ
|ᱵᱤᱣᱮᱭᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱰᱚᱜᱽᱥ
|ᱡᱮᱥᱤᱱ ᱡᱚᱨᱡᱽ, ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ
|ᱵᱤᱡᱤᱵᱟᱞ
|-
|ᱟᱢᱵᱟᱫᱟ ᱱᱡᱟᱱᱮ ᱪᱮᱞᱞᱟᱫᱟ ᱢᱳᱱᱮ
|ᱤᱛᱷᱤᱦᱟᱥᱟ
|ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ, ᱞᱳᱱᱞᱤ ᱰᱚᱜᱤ, ᱥᱟᱱᱱᱤᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱱ
|rowspan="2"|ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ
|-
|ᱤᱨᱩᱞ ᱢᱩᱰᱩᱢᱤ
|᱗ᱛᱷ ᱰᱮ
|ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ
|}
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
{| class="wikitable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
!ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ/ᱮᱞᱵᱚᱢ/ᱥᱮᱨᱮᱧ
|-
|᱒᱐᱑᱙
|ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|rowspan=2|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ
|ᱞᱩᱥᱤᱯᱷᱟᱨ
|-
|᱒᱐᱑᱑
|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|ᱩᱨᱩᱢᱤ
|-
|᱒᱐᱐᱙
|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|rowspan=2|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
|ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
|-
|᱒᱐᱐᱖
|ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|ᱩᱫᱚᱭᱟᱱᱟᱱᱩ ᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
|}
== ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳ ᱠᱚ ==
{| class="wikitable" style="font-size: 95%;"
! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱨᱳᱞ !! ᱪᱮᱱᱮᱞ
|-
|ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨ||rowspan=8|ᱡᱚᱡᱽ ||rowspan=6|ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ
|-
|ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ
|-
|ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱒
|-
|ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱒
|-
|ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱓
|-
|ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱓
|-
|ᱜᱚᱱᱫᱷᱚᱨᱵᱷᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱚᱢ||ᱠᱟᱭᱨᱟᱞᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ
|-
|ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱔||ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ
|-
|ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱢᱳᱡᱳ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱒||rowspan=2|ᱵᱮᱱᱰ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ||rowspan=2|ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ
|-
|ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱢᱳᱡᱳ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱓
|-
|ᱵᱷᱤᱢᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ||rowspan=10|ᱡᱚᱡᱽ||ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ
|-
|ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱔||ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞ ᱢᱚᱱᱳᱨᱚᱢᱟ
|-
|ᱣᱚᱱᱰᱟᱨ ᱠᱤᱰᱥ
|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ
|-
|ᱴᱚᱯ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ ᱒ || rowspan=4|ᱯᱷᱞᱟᱣᱟᱨᱥ
|-
|ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱩᱞᱟᱥᱟᱵᱷᱟᱢ
|-
|ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱱᱟᱭᱤᱴ
|-
|ᱤᱱᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱰᱮ ᱜᱚᱱᱫᱷᱚᱨᱵᱷᱟᱱ
|-
|ᱥᱟ ᱨᱮ ᱜᱟ ᱢᱟ ᱯᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱢ ᱓ || ᱡᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱢ
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{Commons category}}
* {{IMDb name|id=1419961}}
*[http://varnachitram.com/2007/01/11/interview-deepak-dev-part-1/ Interview – part one] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928141143/http://varnachitram.com/2007/01/11/interview-deepak-dev-part-1/ |date=28 September 2011 }}
*[http://varnachitram.com/2007/01/12/interview-deepak-dev-part-2/ Interview – part two] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928141201/http://varnachitram.com/2007/01/12/interview-deepak-dev-part-2/ |date=28 September 2011 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
eyaffds8f9esd415p2520qu74zewes1
ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ
0
37809
196892
2026-08-15T10:23:43Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person | name = ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ | image = Dileesh Pothan 2019.jpg | image_caption = ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1980|2|19}} | birth_place = ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma_mater = {{ubl|ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196892
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ
| image = Dileesh Pothan 2019.jpg
| image_caption = ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ
| birth_name =
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1980|2|19}}
| birth_place = ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| alma_mater = {{ubl|ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ (MPhil)|ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱚᱯᱷ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ (M.A)}}
| occupation = {{hlist|ᱟᱠᱴᱚᱨ|ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ}}
| years_active = ᱒᱐᱐᱘–ᱱᱤᱛ
| parents =
| spouse = {{marriage|ᱡᱤᱢᱥᱤ|2013}}
| known_for = {{ubl|''ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ''|''ᱛᱷᱚᱱᱰᱤᱢᱩᱛᱷᱟᱞᱩᱢ ᱫᱨᱤᱠᱥᱟᱠᱥᱤᱭᱩᱢ''|''ᱡᱳᱡᱤ''}}
| children = ᱒
| organisation = ᱣᱚᱨᱠᱤᱝ ᱠᱞᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ<br>[[#ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ|ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳᱥ]]
}}
'''ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱐), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |first=Sree Prasad |last=Nair |title=Cinema Paradiso Awards 2018: Fahadh Faasil, Parvathy win 'best actor' trophies, legendary filmmaker KG George honored with 'special award'|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/cinema-paradiso-awards-2018-fahadh-faasil-parvathy-win-best-actor-trophies-legendary-filmmaker-kg-george-honored-with-special-award-99936.html|newspaper=CatchNews |publisher=catchnews.com |date=20 February 2018 |access-date=21 February 2018 |quote="Versatile actor Fahadh Faasil bags the best actor award for portraying the titular role of a thief, Prasad in Dileesh Pothan's Thondimuthalum Driksakshiyum."}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ'' ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱖᱔-ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱖᱔-ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Maheshinte prathikaaram">{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/fahadh-play-photographer-maheshinte-prathikaram-607246|title=Fahadh to Play Photographer in 'Maheshinte Prathikaram'|first=Nicy|last=V.P|date=20 August 2014|website=www.ibtimes.co.in}}</ref><ref name="Director">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anusree-is-a-nurse-in-maheshinte-prathikaram/articleshow/47372557.cms|title=Anusree is a nurse in Maheshinte Prathikaram - Times of India|website=The Times of India|last1=Karthikeyan |first1=Shruti }}</ref>
ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''᱙ ᱠᱮᱠᱮ ᱨᱳᱰ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ ᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ''ᱛᱷᱚᱱᱰᱤᱢᱩᱛᱷᱟᱞᱩᱢ ᱫᱨᱤᱠᱥᱟᱠᱥᱤᱭᱩᱢ'' (᱒᱐᱑᱗) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱦᱤᱴ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Thondimuthalum Driksakshiyum ">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/thondimuthalum-driksakshiyum-scores-big-multiplexes-64773|title='Driksakshiyum' scores big at multiplexes|date=6 July 2017|website=The News Minute}}</ref> ''ᱛᱷᱚᱱᱰᱤᱢᱩᱛᱷᱟᱞᱩᱢ ᱫᱨᱤᱠᱥᱟᱠᱥᱤᱭᱩᱢ'' ᱫᱚ ᱖᱕-ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱳᱡᱤ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱤᱢ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ OTT ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Fahadh Faasil's 'Joji' premiered April 7th on Amazon Prime Video |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/fahadh-faasils-joji-to-premiere-april-7-on-amazon-prime-video/article34204428.ece |access-date=12 April 2021 |work=The Hindu |date=31 March 2021}}</ref><ref>{{cite web|first=Anupama|last=Chopra|title=Joji Review On Amazon Prime Video: Dileesh Pothan's Loose Adaptation Of Macbeth Is Deeply Unsettling|date=April 7, 2021 |accessdate=12 April 2021|url=https://www.filmcompanion.in/reviews/malayalam-review/joji-malayalam-movie-review-fahadh-faasil-amazon-prime-a-deeply-unsettling-adaptation-dileesh-pothan-macbeth-anupama-chopra/}}</ref> ''ᱡᱳᱡᱤ'' ᱫᱚ ᱥᱣᱤᱰᱤᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ (SIFF 2021) ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Joji">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/dileesh-pothan-and-fahadhs-joji-wins-big-swedish-international-film-festival-155639|title=Dileesh Pothan and Fahadh's Joji wins big at Swedish International Film Festival|first=TNM|last=Staff|date=23 September 2021|website=www.thenewsminute.com}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱡᱩᱨ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱟᱱᱩᱭᱮᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱠᱳᱛᱷᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱠᱳᱥ ᱮᱞᱤᱭᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱟᱱᱱᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱤ-ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴ ᱯᱷᱤᱞᱳᱢᱮᱱᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱚᱯᱷ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱠᱟᱞᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ M.A. ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ M.Phil. ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱪᱟᱨᱪ, ᱠᱩᱨᱩᱯᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱢᱥᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref name="purushan">{{cite news|title=അഭിനയമല്ല, സത്യമായും സംവിധായകനാണ്|url=http://www.manoramaonline.com/movies/interview/interview-with-dileesh-pothan.html|access-date=30 June 2017|work=Malayala Manorama|date=20 January 2016}}</ref><ref name="pothettan">{{cite news|title=സന്ദേശം നൽകാനല്ല ഞാൻ സിനിമ ചെയ്യുന്നത്.|url=http://www.madhyamam.com/movies/movie-interviews/dileesh-pothen-interview-madhyamam/2017/jul/25/299431|access-date=26 July 2017|work=Madhyamam|date=25 July 2017}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ''᱙ ᱠᱮᱠᱮ ᱨᱳᱰ'' (᱒᱐᱑᱐) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ'' (᱒᱐᱑᱒), ''ᱫᱟ ᱛᱷᱟᱰᱤᱭᱟ'' (᱒᱐᱑᱒), ᱟᱨ ''ᱜᱮᱝᱥᱴᱟᱨ'' (᱒᱐᱑᱔) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Aashiq Abu">{{Cite web|url=https://fwdlife.in/aashiq-abu-uncooked|title=Aashiq Abu Uncooked|date=6 December 2011}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱛᱟᱢᱟᱨ ᱯᱟᱫᱟᱨ'' ᱨᱮ ᱪᱤᱯᱷ (chief) ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Thondimuthalum Driksakshiyum review: magically realistic |work=OnManorama |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/06/30/thondimuthalum-driksakshiyum-review-the-good-bad-and-the-ugly.html |access-date=1 July 2017}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱮᱢᱮᱨᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱞᱟᱞ ᱡᱳᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱩᱫᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱟ ᱫᱤᱠᱠᱤᱞ (᱑᱙᱙᱙) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱤᱠ-ᱴᱷᱟᱠ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ''ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ'' (᱒᱐᱑᱑), ''᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ'' (᱒᱐᱑᱒), ''ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱜᱳᱞᱰ'' (᱒᱐᱑᱓), ''ᱜᱮᱝᱥᱴᱟᱨ'' (᱒᱐᱑᱔), ''ᱤᱭᱳᱵᱤᱱᱴᱮ ᱯᱩᱥᱛᱷᱟᱠᱟᱢ'' (᱒᱐᱑᱔), ᱟᱨ ''ᱨᱟᱱᱤ ᱯᱟᱫᱽᱢᱤᱱᱤ'' (᱒᱐᱑᱕) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱣᱚᱨᱠᱤᱝ ᱠᱞᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱭᱟᱢ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱵᱟᱞᱟᱝᱜᱤ ᱱᱟᱭᱤᱴᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Dileesh Pothan and Shyam Pushkar announce production company, first movie - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/dileesh-pothan-and-shyam-pushkar-announce-production-company-first-movie/articleshow/64161173.cms|access-date=2020-07-16|website=The Times of India|language=en}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
*''ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ'' ᱾
=== ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ===
{| class="wikitable sortable"
|- style="background:#b0c4de; text-align:center;"
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ
|-
| ᱒᱐᱑᱖ || ''ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ'' ||
|-
| ᱒᱐᱑᱗ || ''ᱛᱷᱚᱱᱰᱤᱢᱩᱛᱷᱟᱞᱩᱢ ᱫᱨᱤᱠᱥᱟᱠᱥᱤᱭᱩᱢ'' ||
|-
| ᱒᱐᱒᱑ || ''ᱡᱳᱡᱤ'' ||<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2020/10/03/joji-fahadh-faasil-movie-with-dileesh-pothan-shyam-pushkaran.html|title=Joji: Fahadh Faasil announces next movie with Dileesh Pothan|website=OnManorama}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/dileesh-pothans-next-inspired-macbeth-will-have-fahadh-lead-134452|title=Dileesh Pothan's next is inspired by 'Macbeth', will have Fahadh in the lead|date=3 October 2020|website=The News Minute}}</ref>
|-
| ᱒᱐᱒᱗ || {{Pending film| ᱱᱮᱰᱩᱢᱠᱟᱱᱰᱟᱢ ᱢᱤᱨᱟᱠᱟᱞ}} ||<ref>{{Cite web |date=2026-07-03 |title=Mohanlal-Dileesh Pothan film titled Nedumkandam Miracle |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/Jul/03/mohanlal-dileesh-pothan-film-titled-nedumkandam-miracle |access-date=2026-07-05 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
|}
=== ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ===
{|class="wikitable sortable"
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱱᱳᱴᱥ
|-
|᱒᱐᱑᱙
|''ᱠᱩᱢᱵᱟᱞᱟᱝᱜᱤ ᱱᱟᱭᱤᱴᱥ''
|ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ ᱥᱟᱶ ᱠᱳ-ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|᱒᱐᱒᱑
|''ᱡᱳᱡᱤ''
|ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ ᱟᱨ ᱣᱚᱨᱠᱤᱝ ᱠᱞᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ<ref name="auto" /><ref name="auto1" />
|-
|᱒᱐᱒᱒
|''ᱯᱟᱞᱛᱷᱩ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ''
|ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ ᱟᱨ ᱣᱚᱨᱠᱤᱝ ᱠᱞᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|᱒᱐᱒᱓
|''ᱛᱷᱟᱝᱠᱟᱢ''
|ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ ᱟᱨ ᱣᱚᱨᱠᱤᱝ ᱠᱞᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ<ref>{{Cite news |title='Thankam': Biju Menon - Vineeth Sreenivasan starrer crime drama starts rolling - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/thankam-biju-menon-vineeth-sreenivasan-starrer-crime-drama-starts-rolling/articleshow/91883204.cms |access-date=2022-06-03 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=അവാർഡ് തിളക്കത്തിൽ 'തങ്കത്തുടക്കം' |url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/state-film-award-winners-biju-menon-unnimaya-vineeth-sreenivasan-syam-pushkaran-dileesh-pothen-in-thankam-shoot-begins-655814/ |access-date=2022-06-03 |website=Indian Express Malayalam |language=ml}}</ref>
|-
|᱒᱐᱒᱔
|''ᱯᱨᱮᱢᱟᱞᱩ''
|ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ ᱟᱨ ᱣᱚᱨᱠᱤᱝ ᱠᱞᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ<ref>{{Cite news |date=2023-12-01 |title=Naslen-Mamitha Baiju's rom-com titled 'Premalu', first look out! |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/naslen-mamitha-baijus-rom-com-titled-premalu-first-look-out/articleshow/105647639.cms?from=mdr |access-date=2023-12-06 |issn=0971-8257}}</ref>
|-
| ᱒᱐᱒᱖ || {{Pending film| ᱵᱮᱛᱷᱞᱮᱦᱮᱢ ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ}} || ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ ᱟᱨ ᱣᱚᱨᱠᱤᱝ ᱠᱞᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ<ref>{{Cite web |date=2026-01-02 |title=Bethlehem Kudumba Unit: Girish AD's next with Nivin Pauly and Mamitha Baiju begins |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/Jan/02/bethlehem-kudumba-unit-girish-ads-next-with-nivin-pauly-and-mamitha-baiju-begins |access-date=2026-03-17 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
|}
=== ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ===
{|class="wikitable sortable"
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱨᱳᱞ !! class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ
|-
| ᱒᱐᱑᱑ || ''ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ'' || ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ||
|-
| ᱒᱐᱑᱒ || ''᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ'' || ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱴ (Advocate) ||
|-
| rowspan=2|᱒᱐᱑᱓ || ''᱕ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱠᱟᱞ'' || ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ (Security) (ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴ: ''ᱠᱩᱞᱞᱟᱱᱴᱮ ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ)''|| ''ᱥᱮᱛᱷᱩᱞᱚᱠᱥᱢᱤ'' ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱞᱟᱥ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ
|-
| ''ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱜᱳᱞᱰ'' || 'ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ' ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ||
|-
| rowspan=4|᱒᱐᱑᱔ || ''ᱜᱮᱝᱥᱴᱟᱨ'' || DySP ᱵᱷᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱪᱮᱝᱜᱟᱞᱟᱛᱷ ||
|-
|''ᱦᱮᱝᱳᱵᱷᱟᱨ'' ||ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ ||
|-
|''ᱛᱟᱢᱟᱨ ᱯᱟᱫᱟᱨ''||ᱥᱤᱵᱤ ᱠᱟᱨᱤᱢᱟᱱᱱᱩᱨ ||
|-
| ''ᱤᱭᱳᱵᱤᱱᱴᱮ ᱯᱩᱥᱛᱷᱟᱠᱟᱢ'' || ᱪᱟᱦᱟ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ||
|-
| rowspan=3|᱒᱐᱑᱕ || ''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱮᱴᱴᱟᱱ ᱮᱵᱷᱤᱰᱮᱭᱟ'' || ᱱᱟᱫᱤ ᱡᱭᱳᱛᱷᱤᱥᱤ ||
|-
| ''ᱮᱱᱱᱩᱢ ᱮᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱢ'' || ᱫᱤᱯᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱞᱟᱭᱮᱱᱴ (client) ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ||
|-
| ''ᱨᱟᱱᱤ ᱯᱟᱫᱽᱢᱤᱱᱤ'' || ᱩᱞᱞᱟᱥ ᱢᱮᱱᱚᱱ ||
|-
| rowspan=2|᱒᱐᱑᱖ || ''ᱜᱟᱯᱯᱤ'' || ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ||
|-
| ''ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ'' || ᱮᱞᱰᱷᱳ ||ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ
|-
| rowspan=9|᱒᱐᱑᱗ || ''ᱮᱵᱤ'' || CI ᱡᱚᱨᱡᱽ ||
|-
| ''ᱨᱚᱠᱥᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱵᱟᱭᱡᱩ ᱳᱯᱯᱩ''|| ᱡᱚᱨᱡᱽ || ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ
|-
| ''ᱠᱚᱢᱨᱮᱰ ᱤᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ'' || ᱦᱚᱨᱤ ||
|-
| ''ᱨᱳᱞ ᱢᱚᱰᱮᱞᱥ'' || ᱜᱚᱣᱛᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱥ (boss)||
|-
|''ᱱᱡᱟᱱᱰᱩᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱱᱟᱴᱴᱤᱞ ᱳᱨᱤᱰᱟᱵᱷᱮᱞᱟ'' ||ᱵᱷᱟᱨᱠᱤᱪᱟᱱ||
|-
|''ᱯᱩᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱨᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨᱟ'' ||ᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱪᱟᱱ / "ᱤᱥᱴᱤᱯᱷᱮᱱ"||
|-
|''ᱛᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱢ'' ||ᱵᱚᱸᱜᱟ ||
|-
|''ᱯᱳᱠᱠᱤᱨᱤ ᱥᱟᱭᱢᱚᱱ'' || CI ᱮᱞᱮᱠᱥ||
|-
|''ᱦᱟᱱᱤ ᱵᱤ ᱒.᱕'' ||ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱡᱚᱨᱡᱽ||
|-
| rowspan="15" |᱒᱐᱑᱘|| ''ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ'' || ᱛᱷᱟᱢᱵᱟᱱ||
|-
|''ᱤ.ᱢᱟ.ᱭᱟᱣ.''||ᱵᱷᱤᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱪᱟᱱ||
|-
|''ᱨᱳᱥᱟᱯᱩ '' ||ᱠᱩᱴᱴᱟᱱ||
|-
|''ᱠᱟᱫᱷᱟ ᱯᱟᱨᱟᱱᱡᱟ ᱠᱟᱫᱷᱟ''|| ||
|-
| ''ᱱᱤᱨᱟᱞᱤ'' || ᱨᱟᱡᱟᱱ||
|-
|''ᱮᱱᱴᱮ ᱢᱮᱡᱷᱩᱛᱷᱤᱨᱤ ᱟᱛᱷᱟᱡᱷᱟᱝᱜᱟᱞ''||ᱥᱳᱱᱤ ᱡᱚᱨᱡᱽ||
|-
|''ᱯᱟᱫᱟᱭᱳᱴᱴᱟᱢ''||ᱥᱮᱱᱟᱱ ||
|-
|''ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ''|| ᱵᱮᱱᱱᱤ||
|-
|''ᱰᱨᱟᱢᱟ''|| ᱰᱤᱠᱥᱚᱱ ᱞᱳᱯᱮᱡᱽ ||
|-
|''ᱳᱨᱩ ᱠᱩᱯᱨᱟᱥᱤᱫᱷᱟ ᱯᱟᱭᱭᱟᱱ''|| ᱰᱨ. ᱯᱤ. ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ||
|-
|''ᱞᱟᱰᱩ''|| ᱥᱩᱨᱮᱥ||
|-
|''ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ''|| ᱯᱤᱴᱟᱨ||
|-
|''ᱮᱱᱴᱮ ᱩᱢᱢᱟᱱᱴᱮ ᱯᱮᱨᱩ''||ᱥᱤᱵᱷᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ||
|-
|''ᱮᱱᱱᱟᱞᱩᱢ ᱥᱟᱨᱟᱛᱷ''||ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ||
|-
|''ᱥᱟᱢᱟᱠᱥᱟᱢ''||||
|-
| rowspan="13" |᱒᱐᱑᱙
|''ᱱᱤᱭᱩᱢ ᱱᱡᱱᱟᱱᱩᱢ''|| ||
|-
|''ᱞᱳᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱴᱮ ᱢᱟᱢᱳᱰᱤᱥᱟ''|| ᱠᱩᱱᱡᱩᱣᱳᱴᱴᱟᱱ ||
|-
|''ᱠᱩﻤᱵᱟᱞᱟᱝᱜᱤ ᱱᱟᱭᱤᱴᱥ''||ᱥᱟᱨᱠᱟᱞ (Circle) ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ (Inspector) ᱨᱟᱡᱩ ᱩᱱᱱᱤ
||ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ
|-
|''ᱵᱷᱟᱨᱤᱠᱠᱩᱡᱷᱤᱭᱤᱞᱮ ᱠᱳᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱢ''|| ᱡᱚᱭ ||
|-
|''ᱳᱨᱩ ᱭᱟᱢᱟᱱᱰᱟᱱ ᱯᱨᱮᱢᱟᱠᱟᱫᱷᱟ''||ᱚᱵᱷᱤᱞᱟᱥ ᱠᱟᱨᱤᱠᱠᱟᱱ||
|-
|''ᱛᱷᱳᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱ''
|ᱡᱚᱱᱟᱯᱯᱟᱱ
|
|-
|''ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ''
|ᱯᱨᱟᱠᱟᱥᱟᱱ
|
|-
|''ᱩᱱᱰᱟ''||C.I. K. ᱢᱟᱛᱷᱩᱠᱩᱴᱴᱤ||
|-
|''ᱯᱨᱟᱱᱟᱭᱟ ᱢᱤᱱᱩᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱠᱟᱫᱟᱞ''|| ᱟᱱᱥᱟᱨᱤ||
|-
|''ᱢᱩᱛᱷᱳᱱ''||ᱢᱩᱥᱟ||ᱵᱟᱭᱞᱤᱝᱜᱩᱣᱟᱞ (Bilingual) ᱯᱷᱤᱞᱢ (ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ)
|-
|''ᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱱ ᱮᱱᱱᱟ ᱱᱡᱟᱱ''||||
|-
|''ᱛᱷᱟᱠᱠᱳᱞ''|| ||
|-
| ''ᱠᱳᱞᱟᱢᱵᱤ''|| ᱥᱩᱫᱷᱟᱨᱥᱟᱱ||<ref>{{Cite web |title=Nithya Menen-starrer Kolaambi's trailer is here |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/mar/24/nithya-menen-starrer-kolaambis-trailer-is-here-41494.html |access-date=2023-03-30 |website=Cinema Express |date=24 March 2023 |language=en}}</ref>
|-
| ᱒᱐᱒᱐ || ''ᱴᱨᱟᱱᱥ'' || ᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱪᱟᱱ ||
|-
| rowspan=3 | ᱒᱐᱒᱑ || ''ᱡᱳᱡᱤ'' || ᱰᱨ. ᱨᱚᱭ ||
|-
| ''ᱢᱟᱞᱤᱠ'' || P. A. ᱟᱵᱩᱵᱟᱠᱟᱨ ||
|-
| ''ᱰᱤᱡᱤᱵᱩᱴᱤ'' || ᱛᱷᱳᱢᱟᱪᱟᱱ ||
|-
| rowspan=7 | ᱒᱐᱒᱒ || ''ᱵᱷᱤᱥᱢᱟᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱢ'' || TV ᱡᱮᱢᱥ ||
|-
|| ''ᱯᱟᱫᱟ'' || ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ ||
|-
|| ''ᱯᱨᱟᱠᱟᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱴᱴᱮ'' || ᱯᱨᱟᱠᱟᱥᱟᱱ ||
|-
|| ''ᱥᱟᱞᱟᱢᱳᱱ'' || ||
|-
|| ''ᱠᱟᱞᱞᱟᱱ ᱰᱤ’ᱥᱩᱡᱟ '' || ᱢᱟᱱᱳᱡᱽ ||
|-
|| ''ᱯᱟᱞᱛᱷᱩ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ'' || ᱯᱨᱤᱥᱴ (Priest) ||
|-
| ''ᱠᱟᱯᱟ'' || ᱞᱟᱛᱷᱤᱯᱷ ||<ref>{{Cite web |title=Kaapa certified U/A |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2022/dec/18/kaapa-certified-ua-37866.html |access-date=2023-08-19 |website=Cinema Express |date=18 December 2022 |language=en}}</ref>
|-
| rowspan=3 | ᱒᱐᱒᱓ || ''ᱠᱨᱤᱥᱴᱳᱯᱷᱟᱨ'' || ADGP ᱚᱵᱷᱤᱞᱟᱥ ᱵᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ IPS || <ref>{{Cite news |title=Mammootty starrer 'Christopher' gets a release date! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mammootty-starrer-christopher-gets-a-release-date/articleshow/97514707.cms |access-date=2023-02-01 |website=The Times of India |language=en}}</ref>
|-
| ''ᱳ.ᱵᱮᱵᱤ'' || ᱳᱛᱷᱟᱭᱟᱛᱷᱩ ᱵᱮᱵᱤ ||<ref>{{Citation |title=O. Baby (2023) |publisher=IMDb |url=https://www.imdb.com/title/tt27655979/ |access-date=2023-06-23 |language=en-US}}</ref>
|-
| ''ᱜᱟᱨᱩᱰᱟᱱ'' || IG ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱠ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ IPS ||<ref>{{Cite news |date=26 June 2023 |title='Garudan' teaser: Suresh Gopi bashes up goons with a motorbike helmet |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/garudan-teaser-suresh-gopi-bashes-up-goons-with-a-motorbike-helmet/article67011474.ece |access-date=18 October 2023 |issn=0971-751X}}</ref>
|-
| rowspan=9 | ᱒᱐᱒᱔ || ''ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱳᱡᱽᱞᱟᱨ'' || ᱥᱩᱫᱷᱟᱠᱟᱨᱟᱱ ᱯᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱛᱷ / ᱰᱨ. ᱮᱞᱮᱠᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ||<ref>{{Cite web |title=Jayaram's Abraham Ozler gets a release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/dec/04/jayarams-abraham-ozler-gets-a-release-date-50114.html |access-date=2023-12-07 |website=Cinema Express |date=4 December 2023 |language=en}}</ref>
|-
| ''ᱢᱟᱱᱟᱥᱟ ᱵᱷᱟᱪᱟ'' || ᱫᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱤ ᱫᱤᱱᱮᱥ ||<ref>{{cite web |title=Dileesh Pothan to star in 'Manasa Vacha' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/dileesh-pothan-to-star-in-manasa-vacha/articleshow/104044094.cms?from=mdr |work=The Times of India |access-date=5 March 2024 |date=29 September 2023}}</ref>
|-
| ''ᱴᱟᱨᱵᱳ'' || ᱮᱱᱰᱨᱤᱣ ||<ref>{{Cite news |date=2024-05-13 |title='Turbo' trailer: Mammootty takes on Raj B Shetty in a high-octane action feast |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/turbo-trailer-mammootty-takes-on-raj-b-shetty-in-a-high-octane-action-feast/article68170364.ece |access-date=2024-05-16 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>
|-
| ''ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱱ'' || DySP ᱩᱫᱷᱟᱭᱟᱵᱟᱱᱩ ||<ref>{{Cite web |date=2024-05-08 |title=Biju Menon-Asif Ali starrer Thalavan gets a release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/May/08/biju-menon-asif-ali-starrer-thalavan-gets-a-release-date |access-date=2024-05-08 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
| ''ᱜᱳᱞᱟᱢ'' || ᱤᱥᱟᱠ ᱡᱚᱱ||<ref>{{Cite news |date=2024-05-24 |title='Golam' release: Ranjith Sajeev's investigative thriller to release on THIS date |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/golam-release-ranjith-sajeevs-investigative-thriller-to-release-on-this-date/articleshow/110390393.cms |access-date=2024-05-29 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>
|-
| ''ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱢ'' || ᱥᱟᱡᱤᱛᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ. ᱡᱟᱶᱟᱭ ||<ref>{{Cite web |date=2024-07-04 |title=Vishesham Trailer: Anand Madhusoodanan and Chinnu Chandni in a comedy entertainer |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Jul/04/vishesham-trailer-anand-madhusoodanan-and-chinnu-chandni-in-a-comedy-entertainer |access-date=2024-07-18 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
| ''ᱜᱩᱢᱟᱥᱛᱷᱟᱱ'' || Adv. ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱤᱞᱟ||<ref>{{Cite web |date=2024-09-24 |title=Gumasthan trailer: Dileesh Pothan and Bibin George's film promises a gripping crime thriller |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Sep/24/gumasthan-trailer-dileesh-pothan-and-bibin-georges-film-promises-a-gripping-crime-thriller |access-date=2024-09-24 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
| ''ᱟᱭᱤ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟᱞᱟᱱ'' || ᱪᱟᱠᱳ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱱ ||<ref>{{Cite web |date=2024-07-13 |title=Gireesh AD's I AM Kathalan gets a release window |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Jul/13/gireesh-ads-i-am-kathalan-gets-a-release-window |access-date=2024-07-26 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
| ''ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ'' || ᱠᱟᱫᱩᱵᱷᱟᱪᱟᱞᱤᱞ ᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱱ ᱥᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ||<ref>{{Cite web |date=2024-11-03 |title=Dileesh Pothan Is Playing Secretary Avaran In Aashiq Abu's Rifle Club; Character Poster Released |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/dileesh-pothan-is-playing-secretary-avaran-in-aashiq-abus-rifle-club-character-poster-released-article-114914550 |access-date=2024-12-02 |website=Times Now | first=Rohit | last=Panikker}}</ref>
|-
| rowspan=5 | ᱒᱐᱒᱕ || ''ᱟᱢ ᱟᱦ'' || ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2025-01-03 |title=Dileesh Pothan and Jaffer Idukki's Am Ah gets a release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Jan/03/dileesh-pothan-and-jaffer-idukkis-am-ah-gets-a-release-date |access-date=2025-01-05 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
| ''ᱢᱟᱪᱟᱱᱴᱮ ᱢᱟᱞᱟᱠᱷᱟ'' || ||<ref>{{Cite web |date=2024-05-07 |title=Machante Maalakha gets a release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/May/07/machante-maalakha-gets-a-release-date |access-date=2024-05-07 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
| ''ᱳᱣᱥᱮᱯᱯᱤᱱᱴᱮ ᱳᱥᱭᱟᱛᱷ'' || ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ||<ref>{{Cite web |date=2024-08-02 |title=Vijayaraghavan to headline 'Ouseppinte Osyath', shooting progresses |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/vijayaraghavan-to-headline-ouseppinte-osyath-shooting-progresses/articleshow/112209514.cms |access-date=2024-11-24 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| ''ᱨᱚᱱᱛᱷ'' || ᱜᱽᱨᱮᱰ SI ᱭᱳᱦᱟᱱᱱᱟᱱ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2025-05-15 |title=Roshan Mathew and Dileesh Pothan's Ronth gets a release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/May/15/roshan-mathew-and-dileesh-pothans-ronth-gets-a-release-date |access-date=2025-05-17 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
| ''ᱪᱮᱨᱩᱠᱠᱟᱱᱩᱢ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ'' || ||<ref>{{Cite web |date=2025-10-30 |title='ചെറുക്കനും പെണ്ണും' ഒക്ടോബർ 31ന് തിയറ്ററുകളിലേക്ക്|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2025/10/30/cherukkanum-pennum-movie-to-release.html |access-date=2026-01-10 |website=Manorama Online |language=ml}}</ref>
|-
| ᱒᱐᱒᱖ || ''ᱳᱨᱩ ᱫᱩᱨᱩᱦᱟ ᱥᱟᱦᱟᱪᱟᱨᱭᱟᱛᱷᱤᱞ'' || ᱢᱟᱫᱷᱩ ||<ref>{{Cite web |last=Madhu |first=Vignesh |date=2025-03-08 |title=It's a wrap for Kunchacko Boban's Oru Durooha Saahacharyathil |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Mar/08/its-a-wrap-for-kunchacko-bobans-oru-durooha-saahacharyathil |access-date=2025-03-08 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
|}
=== ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ===
* ''᱓ ᱪᱟᱨ ᱥᱚᱣ ᱵᱤᱥ'' (᱒᱐᱑᱐)
* ''᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ'' (᱒᱐᱑᱒)
* ''ᱫᱟ ᱛᱷᱟᱰᱤᱭᱟ'' (᱒᱐᱑᱒)
* ''᱕ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱠᱟᱞ'' (᱒᱐᱑᱓)
* ''ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱜᱳᱞᱰ'' (᱒᱐۱۳)
* ''ᱜᱮᱝᱥᱴᱟᱨ'' (᱒᱐᱑᱓)
* ''ᱛᱟᱢᱟᱨ ᱯᱟᱫᱟᱨ'' (᱒᱐᱑᱔)
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
{| class="wikitable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱯᱷᱤᱞᱢ
! ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
! ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ
! ᱱᱳᱴᱥ
|-
|rowspan=10|᱒᱐᱑᱖
|rowspan=10|''ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ''
|᱖᱔-ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|᱔᱗-ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱯᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|rowspan=2|᱖᱔-ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/jio-64th-filmfare-south-awards-2017-complete-winners-list-tamil-telugu-kannada-malayalam-live-updates-photos-videos-731122|title=Jio 64th Filmfare South Awards 2017: Here is the complete winners' list|first=Prakash|last=Upadhyaya|date=17 June 2017|website=www.ibtimes.co.in}}</ref>
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|
|-
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|
|-
|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/padmarajan-awards-announced/article18410920.ece|title=Padmarajan awards announced|newspaper=The Hindu|date=8 May 2017|via=www.thehindu.com}}</ref>
|
|
|-
|CPC ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/cinema-paradiso-club-vinayakan-maheshinte-prathikaaram.html|title=CPC cine awards 2016: Vinayakan, Sai Pallavi & Rajisha win top honors|website=OnManorama}}</ref>
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
|
|-
|rowspan=2|ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/north-american-film-awards-nafa-2017-nivin-pauly-manju-warrier-tovino-thomas-others-winners-714073|title=North American Film Awards (NAFA) 2017: Nivin Pauly, Manju Warrier, Tovino Thomas and others in winners list|first=Anu|last=James|date=30 January 2017|website=www.ibtimes.co.in}}</ref>
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
|
|-
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱵᱷᱤ
|
|-
|ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/vanitha-film-awards-2017-mohanlal-manju-warrier-win-top-honours-netizens-question-if-they-715259|title=Vanitha Film Awards 2017: Mohanlal, Manju Warrier win top honours; netizens question if they deserve to be in winners' list|first=Anu|last=James|date=8 February 2017|website=www.ibtimes.co.in}}</ref>
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱵᱷᱤ
|ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|
|-
| rowspan="12" |᱒᱐᱑᱗
| rowspan="12" |''ᱛᱷᱚᱱᱰᱤᱢᱩᱛᱷᱟᱞᱩᱢ ᱫᱨᱤᱠᱥᱟᱠᱥᱤᱭᱩᱢ''
|᱖᱕-ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/65th-national-film-awards-full-winners-list-5135786/|title=65th National Film Awards: Full winners list|date=13 April 2018}}</ref>
|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|ᱥᱟᱱᱫᱤᱯ ᱥᱮᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱱᱤᱥ ᱮᱢ. ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/wajib-bags-suvarna-chakoram-at-iffk-117121501296_1.html|title='Wajib' bags Suvarna Chakoram at IFFK|newspaper=Business Standard India|date=15 December 2017|via=Business Standard|agency=Press Trust of India}}</ref>
|NETPAC ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|
|-
|rowspan=2|᱖᱕-ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/winners-65th-jio-filmfare-awards-south-2018/articleshow/64617904.cms|title=Winners: 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 - Times of India ►|website=The Times of India}}</ref>
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|
|-
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|
|-
|᱗-ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/09/15/siima-awards-malayalam-winners-list.html|title=SIIMA Awards: Here are the winners from Malayalam|website=OnManorama}}</ref>
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|
|-
|ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱥᱴᱨᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html|title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards|website=OnManorama}}</ref>
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱵᱷᱤ
|
|-
|CPC ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html|title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels|website=The New Indian Express|date=19 February 2018 }}</ref>
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱵᱷᱤ
|
|-
|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece|title=Film critics awards announced|newspaper=The Hindu|date=20 April 2018|via=www.thehindu.com}}</ref>
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
|
|-
|ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2018/02/25/vanita-film-awards-2018-live-updates.html|title=വനിത ഫിലിം അവാര്ഡ് 2018: ഫഹദ് മികച്ച നടൻ, മഞ്ജു വാരിയർ, പാർവതി മികച്ച നടിമാർ|website=ManoramaOnline|language=ml}}</ref>
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
|
|-
|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/watch-mollywoods-whos-who-attend-20th-asianet-film-awards-81681|title=Watch: Mollywood's who's who attend 20th Asianet Film Awards|date=21 May 2018|website=The News Minute}}</ref>
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|
|-
|ᱮᱥᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2017-deepika-padukone-dulquer-salmaan-manju-warrier-tovino-thomas-grace-751076|title=Asiavision Movie Awards 2017: Deepika Padukone, Dulquer Salmaan, Manju Warrier, Tovino Thomas grace event [PHOTOS]|first=Anu|last=James|date=28 November 2017|website=www.ibtimes.co.in}}</ref>
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|
|-
|ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=http://www.nafaawards.com/winners2018|title=North American Film Awards - Winner|website=www.nafaawards.com}}</ref>
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|
|-
|᱒᱐᱑᱙
|ᱠᱩᱢᱵᱟᱞᱟᱝᱜᱤ ᱱᱟᱭᱤᱴᱥ
|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite news |date=2020-10-13 |title=Kerala State Film Awards 2019: Here's the complete list of the winners |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kerala-state-film-awards-2019-heres-the-complete-list-of-the-winners/articleshow/78636880.cms |access-date=2026-02-20 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>
|ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱯᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ, ᱥᱭᱟᱢ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|᱒᱐᱒᱑
|''ᱡᱳᱡᱤ''
|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web |date=2022-05-28 |title=52nd Kerala State Film Awards: The complete winners list |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/52nd-kerala-state-film-awards-the-full-winners-list-live-updates-7939205/ |access-date=2022-06-01 |website=The Indian Express |language=en}}</ref>
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
|
|-
|᱒᱐᱒᱔
|ᱯᱨᱮᱢᱟᱞᱩ
|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite news |title=Kerala State Film Awards 2025: Mammootty Best Actor, Shamla Hamza Best Actress, 'Manjummel Boys' is ... |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/11/03/kerala-state-film-awards-2025-list-of-winners-live.html |work=OnManorama}}</ref>
|ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱯᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ, ᱥᱭᱟᱢ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ
|}
==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ==
ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱠᱮ. ᱡᱤ. ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱤᱴᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱮᱞᱤᱢᱮᱱᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ'' ᱨᱮ, ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱴᱮᱞᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱮᱴᱤᱠ ᱮᱞᱤᱢᱮᱱᱴᱥ—ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ, ᱥᱮᱴᱤᱝ, ᱟᱨ ᱰᱨᱟᱢᱟ—ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=An|first=Arjun|date=2020-08-13|title=Promising directorial debuts in Malayalam cinema (2000-2020)|url=https://www.plumeriamovies.com/promising-directorial-debuts-in-malayalam-cinema-2000-2020/|access-date=2020-08-31|website=Plumeria Movies|language=en-GB}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* {{IMDb name|4584004}}
{{authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱑ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
okw19awz8p3uqzvh2k6fqaoxgfpakea
ᱰᱚᱱ ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ
0
37810
196893
2026-08-15T10:35:36Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person | name = ᱰᱚᱱ ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ | birth_name = ᱰᱚᱱ ᱪᱟᱠᱳ ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1986|08|22}} | birth_place = ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ | years_active = ᱒᱐᱑᱕-ᱱᱤᱛᱚᱜ }} '''ᱰᱚᱱ ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ''' (..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196893
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱰᱚᱱ ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ
| birth_name = ᱰᱚᱱ ᱪᱟᱠᱳ ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1986|08|22}}
| birth_place = ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ
| years_active = ᱒᱐᱑᱕-ᱱᱤᱛᱚᱜ
}}
'''ᱰᱚᱱ ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙୮᱖) ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="filmcompanion">{{Cite web|url=https://www.filmcompanion.in/features/malayalam-features/malayalam-movies-don-palathara-moscow-international-film-festival-shavam-vith-and-1956-central-travancore-are-observational-tracts-filled-with-gorgeous-human-landscapes-baradwaj-rangan/|title=Don Palathara's Shavam, Vith And 1956, Central Travancore Are Observational Tracts Filled With Gorgeous "Human Landscapes"|website=Film Companion|date=13 October 2020|access-date=2020-10-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nettv4u.com/celebrity/malayalam/director/don-palathara|title=Don Palathara|website=nettv4u|access-date=2020-12-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2020/12/25/two-movies-by-documentary-maker-don-palathara-to-be-screened-at-.html|title=Two movies by filmmaker Don Palathara to be screened at IFFK|website= The Week|access-date=2020-12-30}}</ref> ᱠᱚᱢ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱜᱩᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="filmcompanion" /><ref>{{Cite web|url=https://www.cinestaan.com/articles/2020/nov/8/27699/wanted-to-focus-on-the-little-things-says-1956-central-travancore-director-don-palathara|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109055058/https://www.cinestaan.com/articles/2020/nov/8/27699/wanted-to-focus-on-the-little-things-says-1956-central-travancore-director-don-palathara|url-status=live|archive-date=9 November 2020|title=Wanted to focus on the little things, says 1956, Central Travancore director Don Palathara|website=Cinestaan|access-date=2020-11-08}}</ref> ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱥᱠᱳ, ᱨᱚᱴᱟᱨᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://cms.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2020/aug/28/don-palatharas-1956-central-travancore-to-premiere-at-miff-2189121.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20231107190651/http://cms.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2020/aug/28/don-palatharas-1956-central-travancore-to-premiere-at-miff-2189121.html|url-status=dead|archive-date=7 November 2023|title=Don Palathara's 1956, Central Travancore to premiere at MIFF|website=The New Indian Express|access-date=2020-08-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/don-palatharas-everything-is-cinema-to-premiere-at-rotterdam-festival/articleshow/82390572.cms?from=mdr|title=Don Palathara's Everything is Cinema to premiere at Rotterdam festival|website=Times of India|date=4 May 2021 |access-date=2021-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/dec/25/don-palatharas-two-upcoming-films-selected-for-25th-iffk-21935.html|title=Don Palathara's two upcoming films selected for 25th IFFK|website=Cinema Express|date=25 December 2020 |access-date=2020-12-25}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱰᱚᱱ ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://bombmagazine.org/articles/static-shots-and-deep-focus-don-palathara-interviewed/|title=Don Palathara Interviewed by Arun A.K.|website=bomb magazine|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tao-films.com/film/vith|title=Vith|website=tao films – The art of film.|language=en|access-date=2019-06-13}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱱᱤ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱ ᱥᱤᱰᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱤᱰᱱᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱮᱠᱴᱚᱨᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.aftt.edu.au/shared/footer/ifss|title=The International Film School Sydney is now known as AFTT|last=|first=|date=|website=|access-date=}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/don-palatharas-latest-1956-central-travancore-is-a-story-of-the-early-migrants-to-idukki/article28793484.ece|title=The story of a people's psyche|last=Menon|first=Anasuya|date=2019-08-02|work=The Hindu|access-date=2019-12-29|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2015/nov/26/preview-of-shavam-on-saturday-848419.html|title=Preview of Shavam on Saturday|website=The New Indian Express|date=26 November 2015 |access-date=2019-06-13}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱥᱟᱵᱷᱟᱢ, ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱢ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱦᱮᱸᱫᱮ-ᱟᱨ-ᱯᱩᱸᱰ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱟᱰᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://silverscreen.in/features/spirit-takes-walk-around-house-indie-filmmaker-don-palatharas-shavam/|title=Spirit At A Funeral: Indie Filmmaker Don Palathara's 'Shavam' Peeks Into A Grief-Stricken Family|date=7 August 2017|first=Aswathy|last=Gopalakrishnan|website=Silverscreen.in|language=en-US|access-date=2019-06-13}}{{dead link|date=February 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱵᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-review/savam-filim-don-palathara-review/moviereview/49966707.cms|title=ശവം - മരണവീടിന്റെ മരണഡോക്യുമെന്റേഷൻ|date=2015-11-29|website=Samayam Malayalam|language=ml|access-date=2019-06-13}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱡᱽᱪᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱵᱷᱟᱱᱰᱤ, ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱢᱮᱠᱟᱱᱤᱡᱚᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/shavam-far-from-a-lifeless-affair/article7917939.ece|title=Shavam, far from a lifeless affair|date=2015-11-26|work=The Hindu|access-date=2019-06-13|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Consumer/CRwXSGrPbS7EYQjPvlvVHL/S-Durga-makers-to-crowdsource-screenings-in-Kerala.html|title='S Durga' makers to crowdsource screenings in Kerala|last=M.K|first=Nidheesh|date=2018-03-19|website=Livemint|language=en|access-date=2019-06-13}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱥᱟᱵᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱢᱩᱵᱤ ᱨᱮ ᱥᱴᱨᱤᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/jul/19/award-winning-malayalam-film-shavam-by-don-palathara-now-streams-in-netflix-1630692.html|title=Award winning Malayalam film 'Shavam' by Don Palathara now streams in Netflix|website=The New Indian Express|date=19 July 2017 |access-date=2019-06-13}}</ref>
᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ, ᱵᱷᱤᱛᱷ ᱮ ᱚᱞ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ, ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ, ᱟᱨ ᱮᱰᱤᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱠᱨᱟᱣᱰᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱤᱠᱤᱥᱴᱟᱨᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/sep/22/don-palatharas-vith-is-built-on-the-conflict-1522657.html|title=Don Palathara's Vith is built on the conflict|website=The New Indian Express|date=22 September 2016 |access-date=2019-06-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/crowdfunding-dream-team-multilingual-film-fiction-launches-online-campaign-82021|title=Crowdfunding a dream|last=Shekar|first=Anjuna|date=2018-05-28|website=www.thenewsminute.com|access-date=2019-06-13}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱑᱙᱕᱖, ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ, ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|author=Staff Reporter|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/don-palatharas-period-movie-selected-for-film-bazaar/article29891251.ece|title=Don Palathara's period movie selected for Film Bazaar|date=2019-11-05|work=The Hindu|access-date=2020-04-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/interviews/2019/nov/19/don-palatharas-1956-central-travancore-heads-to-goa-15594.html|title=Don Palathara's 1956, Central Travancore heads to Goa|website=Cinema Express|date=19 November 2019 |access-date=2020-04-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2020/09/21/1956-central-travancore-malayalam-film-early-migrants-idukki-heads-to-miff.html|title='1956, Central Travancore', Malayalam film on early migrants to Idukki, heads to MIFF|website=The Week|access-date=2020-09-21}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, '᱑᱙᱕᱖, ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ' ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ FFSI ᱟᱜ ᱡᱚᱱ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |author=Staff Reporter |date=2022-07-04 |title=FFSI's John Abraham awards announced |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ffsis-john-abraham-awards-announced/article65600087.ece |access-date=2022-07-05 |issn=0971-751X}}</ref>
᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱷᱳᱥᱟᱛᱷᱤᱱᱴᱮ ᱳᱱᱱᱟᱢ ᱨᱟᱦᱟᱥᱭᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱤᱱ ᱯᱩᱴᱷᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱘᱕-ᱢᱤᱱᱤᱴ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ-ᱴᱮᱠ ᱠᱟᱨ ᱨᱟᱭᱤᱰ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/oct/19/don-palatharas-next-is-santhoshathinte-onnam-rahasyam-20875.html|title=Don Palathara's next is Santhoshathinte Onnam Rahasyam|website=Cinema Express|date=19 October 2020 |access-date=2020-10-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2020/oct/20/rima-kallingal-jitin-puthanchery-star-in-don-palatharas-new-film-2212390.html|title=Rima Kallingal, Jitin Puthanchery star in Don Palathara's new film|website=The New Indian Express|date=20 October 2020 |access-date=2020-10-20}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱔᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=JOYFUL MYSTERY :: Film catalogue :: Moscow International Film Festival |url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff43/eng/films/?id=43005 |access-date=2022-07-05 |website=www.moscowfilmfestival.ru |language=ru}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱵᱷᱨᱤᱛᱷᱤᱝ ᱤᱡᱽ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ, ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱞᱮᱥᱟᱱᱥᱤᱯ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ ᱯᱟᱨᱥᱟᱱ ᱱᱮᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱥᱮᱨᱤᱱ ᱠᱮᱛᱷᱮᱨᱤᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱕᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱚᱴᱟᱨᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱜᱮᱭᱤᱱᱰ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/don-palatharas-everything-is-cinema-to-premiere-at-rotterdam-festival/articleshow/82390572.cms?from=mdr|title=Don Palathara's Everything is Cinema to premiere at Rotterdam festival
|website=Times of India|access-date=2020-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/don-palathara-s-everything-cinema-be-screened-international-film-festival-rotterdam-148298|title=Don Palathara's 'Everything is Cinema' to be screened at the International Film Festival Rotterdam
|website=The News Minute|access-date=2020-06-02}}</ref>
᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱭ ᱯᱷᱳᱨᱴ, ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱯᱨᱟᱵᱷᱟ, ᱱᱤᱞᱡᱟ ᱠᱮ ᱵᱮᱵᱤ, ᱢᱮᱛᱷᱤᱣ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ, ᱥᱟᱡᱤᱛᱷᱟ ᱢᱟᱫᱟᱛᱷᱤᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱚᱴᱟᱨᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱮᱞᱮᱠᱥᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/english/2022/nov/25/don-palatharas-familyset-for-world-premiere-at-rotterdam-intl-film-fest-2521771.html|title= Don Palathara's 'Family' set for world premiere at Rotterdam Int'l Film Fest|website=The New Indian Express|date=30 November 2022|access-date=2022-11-30}}</ref>
᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱵᱟᱯᱷᱴᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱮᱠᱛᱷᱨᱩ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://about.netflix.com/en/news/bafta-announces-its-breakthrough-2023-cohort-across-india-uk-and-usa|title= BAFTA Announces Its Breakthrough 2023 Cohort Across India, UK and USA for the First Time|website=Netflix|date=29 November 2023|access-date=2024-02-12}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
! ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
! ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ
! ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ
! ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ
|-
|᱒᱐᱑᱕
| ᱥᱟᱵᱷᱟᱢ
| ᱦᱚᱸ
| ᱵᱟᱝ
| ᱵᱟᱝ
| ᱦᱚᱸ
|ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱤᱞᱢ <ref name="filmcompanion" />
|-
|᱒᱐᱑᱗
|ᱵᱷᱤᱛᱷ
| ᱦᱚᱸ
| ᱦᱚᱸ
| ᱦᱚᱸ
| ᱦᱚᱸ
| <ref name="filmcompanion" />
|-
|᱒᱐۱۹
|᱑᱙᱕᱖, ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ
| ᱦᱚᱸ
| ᱵᱟᱝ
| ᱦᱚᱸ
| ᱦᱚᱸ
| <ref name="filmcompanion" />
|-
|᱒᱐᱒᱑
|ᱮᱵᱷᱨᱤᱛᱷᱤᱝ ᱤᱡᱽ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ
| ᱦᱚᱸ
| ᱦᱚᱸ
| ᱦᱚᱸ
| ᱦᱚᱸ
| <ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2021/05/03/don-palatharas-everything-is-cinema-to-premiere-at-international-film-festival-of-rotterdam.html|title='Don Palathara's 'Everything Is Cinema' to premiere at International Film Festival of Rotterdam|website= The Week|access-date=2021-06-02}}</ref>
|-
|᱒᱐᱒᱑
|ᱥᱟᱱᱛᱷᱳᱥᱟᱛᱷᱤᱱᱴᱮ ᱳᱱᱱᱟᱢ ᱨᱟᱦᱟᱥᱭᱟᱢ
| ᱦᱚᱸ
| ᱵᱟᱝ
| ᱦᱚᱸ
| ᱦᱚᱸ
| <ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt14058748/|title='Joyful Mystery'|website= IMDB|access-date=2022-12-26}}</ref>
|-
|᱒᱐᱒᱓
|ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ
| ᱦᱚᱸ
| ᱵᱟᱝ
| ᱦᱚᱸ
| ᱦᱚᱸ
| <ref name="auto"/>
|}
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
* ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱱ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref name="thehindu">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ffsis-john-abraham-awards-announced/article65600087.ece|title=FFSI’s John Abraham awards announced|publisher=The Hindu}}</ref>
* ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱞᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref name="Times of India">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kerala-film-critics-awards-2024-here-is-the-full-list-of-winners/articleshow/120371441.cms|title=Kerala Film Critics Awards 2024: Here is the full list of winners|publisher= Times Entertainment}}</ref>
* ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱮᱵᱷᱨᱤᱛᱷᱤᱝ ᱤᱡᱽ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱴᱨᱤᱠᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱟᱨ ᱱᱤᱣ ᱰᱤᱥᱠᱚᱵᱷᱟᱨᱤᱡᱽ <ref name="patrikifilmfestival">{{cite news|url=https://www.patrikifilmfestival.ru/en/events/winners23|title=INTERNATIONAL JURY SELECTED WINNERS OF THE PATRIKI FILM FESTIVAL|publisher=Patriki Film Festival}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* [https://www.donpalathara.com Official Website]
* [https://www.imdb.com/name/nm6637476/bio?ref_=nm_ov_bio_sm Don Palathara] on [[IMDb]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙୮᱖ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
hfbsh9j8ygjk4d4pbswf74j1w1e2ucp
ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ
0
37811
196894
2026-08-15T10:47:58Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person | honorific_prefix = | name = ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ | image = Gireesh Puthenchery.jpg | caption = | native_name = | other_names = | birth_name = | birth_date = {{birth date|df=yes|1961|05|01}} | birth_place = ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ, ᱩᱞᱞᱤᱭᱮᱨᱤ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196894
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_prefix =
| name = ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ
| image = Gireesh Puthenchery.jpg
| caption =
| native_name =
| other_names =
| birth_name =
| birth_date = {{birth date|df=yes|1961|05|01}}
| birth_place = ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ, ᱩᱞᱞᱤᱭᱮᱨᱤ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date = {{death date and age|df=yes|2010|02|10|1961|05|01}}
| death_place = ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| resting_place = ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ
| education =
| alma_mater = ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱤᱱᱪᱟᱱᱛᱷᱟ
| occupation = *ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
*ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ
*ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
*ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
*ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ
| works = ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ
| children = ᱒, ᱡᱤᱛᱤᱱ ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ
| awards = *ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*ᱢᱮᱰᱤᱢᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
| image_size =
| years_active = ᱑᱙᱘᱙–᱒᱐᱑᱐
| signature =
}}
'''ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ''' (᱑᱙᱖᱑–᱒᱐᱑᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱚᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱚᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱨᱟᱭᱤᱴᱥ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱞᱚᱞᱤᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱟ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱤᱝ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱱᱠᱩᱣᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Gireesh Puthenchery |url=https://www.malayalachalachithram.com/profiles.php?i=4 |access-date=2020-01-20 |website=malayalachalachithram.com}}</ref> ᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱮᱱ ᱦᱮᱢᱚᱨᱮᱡᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":03">{{Cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=2010-02-11 |title=Prolific lyricist Gireesh Puthenchery passes away |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Prolific-lyricist-Gireesh-Puthenchery-passes-away/article16814141.ece |access-date=2021-07-10 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
=== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ===
ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱩᱞᱞᱤᱭᱮᱨᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱠᱠᱩᱞ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱟᱢᱢᱟ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱥᱴᱨᱳᱞᱳᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱭᱩᱨᱵᱷᱮᱫᱤᱠ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱮ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱡᱤᱮᱞᱯᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ, ᱮᱭᱩᱯᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱢᱳᱫᱟᱠᱠᱟᱞᱞᱩᱨ, ᱟᱨ ᱩᱞᱞᱤᱭᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱳᱨᱟ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱤᱱᱪᱟᱱᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ, ᱢᱳᱪᱟᱱᱟᱢ, ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱟᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱛᱷᱟᱨᱟ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱳᱦᱟᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱟᱫᱚᱨᱥᱚ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱚᱪᱠᱟ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞ ᱥᱮᱫ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱮᱱᱰᱨᱟᱭᱴᱤᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱚ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
᱑᱙ᱮ᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱡᱤᱛᱤᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱱᱱᱟᱛᱷ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱡᱤᱛᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱫᱤᱱ ᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱮᱫᱟ ᱾
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱟᱨᱴᱤᱳ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱟᱥᱵᱷᱟᱱᱤ, ᱮᱪᱮᱢᱵᱷᱤ, ᱢᱮᱜᱽᱱᱟᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱥ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱤᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱮᱥᱮᱴ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱞᱚᱞᱤᱛᱷᱟ ᱜᱟᱱᱟᱢᱥ ᱮ ᱚᱞ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱩᱨᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
=== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ===
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱟᱨᱳᱴᱮ ᱫᱚ ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱳᱴᱮ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱷᱨᱟᱢᱟᱨᱟᱠᱥᱟᱥᱥᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱠᱩᱣᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱭᱩ.ᱵᱷᱤ. ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱢᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱡᱟᱱᱢᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞᱤᱞ" ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱚᱧᱡᱤᱛᱷ ᱫᱚ ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱡᱩᱴᱴᱤ ᱥᱤ/ᱳ ᱡᱚᱨᱡᱩᱴᱴᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞ ᱥᱮᱫ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱧᱡᱤᱛᱷ ᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱚᱭᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱚᱱᱤ ᱣᱟᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱢᱤ ᱨᱟᱛᱨᱤᱭᱤᱞ" ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ===
ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱨᱟᱢᱟᱨᱟᱠᱥᱟᱥᱥᱩ, ᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱩᱨ ᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱱ, ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱢᱱᱟᱫᱷᱟᱱ, ᱠᱤᱱᱱᱟᱨᱤᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱳᱨᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ, ᱟᱫᱤᱵᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱤᱠᱠᱟᱨᱮᱭᱟᱱᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱥᱟᱢ, ᱳᱨᱳ ᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱩᱢ ᱠᱟᱛᱷᱳᱨᱛᱷᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱩᱰᱟᱱ ᱵᱷᱤᱞᱯᱟᱱᱟᱠᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟﻤᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2010-02-14 |title=Malayalam lyricist Girish Puthenchery is dead |url=http://movies.indiatimes.com/news-gossip/regional-/malayalam/Malayalam-lyricist-Girish-Puthenchery-is-dead/articleshow/5560046.cms |access-date=2024-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100214094844/http://movies.indiatimes.com/news-gossip/regional-/malayalam/Malayalam-lyricist-Girish-Puthenchery-is-dead/articleshow/5560046.cms |archive-date=14 February 2010 }}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾
ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ
== ᱜᱩᱨ ==
ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱯᱟᱨᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱨᱩᱜᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱥᱴᱨᱳᱠ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱢᱥ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱦᱟᱱᱤᱯᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱠ ᱥᱟᱸᱫᱮᱥ ᱮ ᱚᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱮ ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱳᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱟᱨᱡᱟᱨᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱟᱝ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱽᱨᱮᱱ ᱦᱮᱢᱚᱨᱮᱡᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Hooli |first=By: Shekhar H. |date=2010-02-11 |title=Gireesh Puthenchery died of brain hemorrhage |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2010/gireesh-puthenchery-died-110210.html |access-date=2020-01-28 |website=FilmiBeat |language=en}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱵᱷᱩᱨ ᱨᱳᱰ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2010-02-11 |title=Prolific lyricist Gireesh Puthenchery passes away |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Prolific-lyricist-Gireesh-Puthenchery-passes-away/article16814141.ece |access-date=2023-02-08 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
{| class="wikitable" style="text-align:center" style="font-size: 90%;"
|+ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
!ᱮᱞ
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ
|-
|᱑
|᱑᱙᱙᱕
|ᱟᱜᱽᱱᱤᱫᱮᱵᱷᱟᱱ
|''ᱳᱨᱩ ᱯᱩᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱞᱤᱱ''
|ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
|-
|᱒
|᱑᱙᱙᱗
|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱩᱰᱤᱭᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱯᱨᱟᱱᱟᱭᱟᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱩ
|''ᱯᱤᱱᱱᱮᱭᱩᱢ ᱯᱤᱱᱱᱮᱭᱩᱢ''
|ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ
|-
|᱓
|᱑᱙᱙᱙
|ᱯᱩᱱᱟᱨᱟᱫᱷᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱢ
|''ᱠᱟᱱᱟᱠᱟ ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱠᱟᱞ''
|ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱵᱮᱸᱠᱥ
|-
|᱔
|᱒᱐᱐᱑
|ᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱵᱷᱩ
|''ᱟᱠᱟᱥᱟ ᱫᱤᱯᱟᱝᱜᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱤ''
|ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱯᱤᱴᱟᱨᱥ
|-
|᱕
|᱒᱐᱐᱒
|ᱱᱟᱱᱫᱟᱱᱟᱢ
|''ᱠᱟᱨᱢᱩᱠᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱱᱟᱱᱛᱮ ᱪᱩᱱᱰᱤᱞ''
|ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱ
|-
|᱖
|᱒᱐᱐᱓
|ᱜᱚᱣᱨᱤᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱚᱢ
|''ᱩᱨᱟᱝᱜᱟᱛᱷᱮ ᱨᱟᱵᱷᱩᱨᱟᱝᱜᱤ''
| rowspan="2" |ᱮᱢ. ᱡᱚᱭᱚᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ
|-
|᱗
|᱒᱐᱐᱔
|ᱠᱟᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱥᱮᱥᱟᱱ
|''ᱠᱟᱱᱱᱩ ᱱᱟᱴᱴᱩ ᱠᱟᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱱᱤᱴᱴᱩᱢ''
|}
{| class="wikitable" style="text-align:center" style="font-size: 90%;"
|+ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
!ᱮᱞ
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ
|-
|᱑
|᱒᱐᱐᱔
|ᱢᱟᱢᱯᱟᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱞᱟᱢ
|''ᱠᱟᱱᱰᱩ ᱠᱟᱱᱰᱩ ᱠᱳᱛᱷᱤ''
|ᱮᱢ. ᱡᱚᱭᱚᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ
|-
|᱒
|᱒᱐᱐᱖
|ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱢᱱᱟᱫᱷᱟᱱ
|''ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱢ ᱛᱷᱟᱨᱟᱢ''
|ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱ
|-
|᱓
|᱒᱐᱐᱘
|ᱢᱟᱫᱟᱢᱵᱤ
|''ᱟᱢᱢᱟ ᱢᱟᱡᱷᱟᱠᱟᱨᱤᱱᱩ''
|ᱮᱢ. ᱡᱚᱭᱚᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ
|}
{| class="wikitable" style="text-align:center" style="font-size: 90%;"
|+ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
!ᱮᱞ
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ
|-
|᱑
|᱒᱐0᱖
|ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱢᱱᱟᱫᱷᱟᱱ
|''ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱢ ᱛᱷᱟᱨᱟᱢ''
|ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱ
|-
|᱒
|᱒᱐᱐᱘
|ᱢᱟᱫᱟᱢᱵᱤ
|''ᱟᱢᱢᱟ ᱢᱟᱡᱷᱟᱠᱟᱨᱤᱱᱩ''
|ᱮᱢ. ᱡᱚᱭᱚᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* {{IMDb name|1248932|name=Gireesh Puthenchery}}
{{authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱑ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱐ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒૧-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
bywcs00xwbomtk6kpewgv2a7rk78j1h